ocr page 1

m!iifimitgii!i!!Kr'ym9Mm~~..,~~i ~~nfmn~~m~~-'-''^~~

AT^UdUWKB"^^'■

KUNSTKABINET,

BESLUITENDE

Hondeit der Allerberoemfte
A N T I Q U E

STANTBEELDEN,

STAENDE BINNEN

J ^

Door den vermaerden en kunftryken

FRANgOIS PERRIER,

Op cene uitvoerige wyze, naer de Origineele afgeteekend,
Dienende tot een vervoigh op de

BESCHRYVING vanhetOUDE

ennieuwe rome

VAN DEN HEER

FRANCOIS DESSEINE.

Èn , om hunne üitmuntentbeU, in het koper gebragbt door de twee

CORNELISSEN van DAELEN.

Een werk zeer nuttigh voor alle
BEELDHOUWERS, SCHILDERS, GRAVEERDERS en TEEKENAERS.

Hier by komt eene uitvoerige Befchryohig van yder Stautbeeld^ aentoonende de

Plaetfen alwaer de zelve vertoond werden, de naeraén der

Werkmeefters en de Hiftori der zelve.

Alles uit de oudheit der Schryvers opgedolven.

ïer.

1^ 'sG R A y B N li A G Ë,
By B E R N A R D U S v a n de r C L O E S E,

Boekverkooper in de Wacgellraet.,
MDCCXXX V IL

KUNr-Trif?TOnlSCH INSTITUUT
D5rRpijKr,i!NlVER»ITEITtlTRHCHT_

AÏ.l

'-"Sll.....If

■■"iMni iiiriliii .'■-

ocr page 2



		KUNSTKABINET, BESLUITENDE HONDERT ANTIQUE STANTBEELDEN, STAENDE BINNEN R O M E. EERSTE AFDEELINGH. VAN DE MANNELYKE STANTBEELDEN. VOORBERICHT Y geven uhier , befcheiden Lezer , eenen zindelyken druk der Antlqiie Stantbeelden, zoo als de zelve binnen Rome ftaen , en aJdaer door dea vermaerden Francois Perrier , afgeteekend zyn , gelyk ze u Jiier voor- koomen. Om een woord van dezen man te zeggen , hv was ecnes goud- ________fmits zoon., geboortigh uit Frans JBourgoudieti:) los en wuft van aei't. Nogii zeer jong zynde verliep hy van zyne ouders om naer Kome te reizen. Daer gekomen moeft J]y, door gebrek van geit, zyn vernuft te werk ftellen. Hy verkreeg wel ras de handelingh der Teekenkunil:, die voor hem gemakkelyk , aengenaem en van eenen goe- den uitliagh was, waer door verfcheide jongelieden zich by hem vervoegde, die, of van hem teekenen leerden, ofzyne tekeningen koghten, en zich daer van bediende. Hy maekte zich aen Giovanni Lanfranko (eeri vermaerd fcliilder taFarma gebooren) bekent, wiens manier hy navolgde, en op die wys behandelde hy het penfeel even zoo gemakkelyk als de tekenpen. Dus aengemoedight, door de vaerdigheit zynes vernufts, beÜoot hy naer Vrankv^k te keeren , en tot jC/o//j aengekoomen zynde, fchilderde hy in het befaemd Cathui- zer k/oq/lerMacr. Eindelyk quam hy tot Parys en fchilderde daer eenigen tyd voor f^oi/ët, toen aldaer voor de meefter der befte werken bekend; maer hy keerde wel ras weder na Rome daer hy éei^ Stantbeelden en de basreliefs etfte. Naer dat hy tienjaerenin Jtalicn doorgebraght had, keerde hy weder in den jaere lófï na/'<7ryj'terug, daer \v06 gallery van het Hotel de la Fr Ulier e befchilderde, en kort daer op dezer werelt overleet. VAn hoe groote nnttigheit deze Antiquc zyn belioefc men niet aentehaelen'. Het is byna elkeen bekent hoe zeer de noit volprefe kunft der Beeldhouwery is opgeklommen tot eene volkomenheit die de natunr , zoo niet in fchoonheit overtrof, echter de zelve zoo naeukeurig evcnaerde , dat hacr niets dan eene levendige bezielbaerheit ontbrak. Kon 'taeloudcRome voorheen, mot zyne overheerlykc praelboogen, zuilen , en ftant- beelden dit beveftigen. By het befchouwen van des zelfs overblyffels (van de welke fom- mige, door d'alvernielende tyd, ten deele ofgeJieel gefchonden zyn, of andere weinig * n hun-
				; i.

ocr page 3



V o o R B E R I C H T. iiuniier vooriger kiifter hebben verlooren) verfchaft bei nieu Rome den kimftbegeerigen eene voldocnigü die hy nergens aen zal treiFen. Hoe zeer deze alom beruchte Stantheelden , die , binnen Rome, niet min op kr.nft a!s aloutheit brallen , by alle liefhebberen der Beeldhouwery-Schilder- Graveer-en Teeken- kunft zyn geiclic, is t'over bekent, en wy achten het onnodig , de brave nieefters en wakkere kunftenacrs alhier te herdenken, diezighgeene moeite ontzaegen om derv/aert Jieên re reizen, en aldaer ^ als opliet hoogfte fchool, van fteene en onboeiclbaere leer- meellers, devolmaektfte evenaering der natuur te leeren. Wie des begeerig is, kan ge- noegfame voldoening uit de fchriften van C. de Bie , K- van Mander , K. v. Houbraken en andere ontfangen. Gelyk wy het insgelys overbodig reekenen deze afbeeldingen door F. Perrier geetft , en de beide Cornelijjeii van Daelen in 't koper gebraght, de leerzuchtige jeugd, aJs het fpoor tot het geheim der kunft aentewyfen, om dat \ry zulx te meermaelen in de volgende Tafereelen gedaen hebben , en om dat zy uit het voor- beeld van verfcheide brave mannen , meer dan genoeg daer toe aengefpoort werden, te meer , om dat men, zonder n^s. Rome te reizen, die kunftftukken, zoo êel naer het oir- iprongkelyke geëtft , alhier ontmoeten kan ; gelyk wy, uit de befchouwing der zelve , een's yders ryp vernuft laeten oordeelen. Wy achten het nodig te zyn dac we nogh niet een woord hier aenhaelen , hoe ver- fcheide outheit kenners geöordeek hebben (gelyk het trouwens onze gedachte is , en met der waerheit overeenllemt ^ dat dit tegenwoordige wf?r;É gevoeglyk tot een vervoigh op de geleerde befihjyvifigb van het oud- en nieu-Rome , door den wakkeren F. Dejfeine-, uitvoerig befchreven , dienen kan. Nademael dien Heer niet alles, wat Wfl van deze Stantheelden kon gezecht werden, in datzyn werk ingevlochten heeft, terwyl hyzich al- leen toelei om Rome in zyne prachtige gebouwen , volle prael en glory ce vertoonen^ zonder zich toeteleggen om deze kunitbeelden , in de Romeinfche Lullhoven gevonden werdende, te befchouwen , 't geen de eenige fout is die tot nogh toe in dat werk heeft kunnen ontdekt werden , en nu door de 'zorg des kunftbeniinnaers , die zich geene moeite nogh koften ontzien heeft, in dezen zindeJyken druk, geheel vervult word. Eindelyk, om niet al te lang te zyn, moeten we hier ront uit zeggen , dat wy niet, als andere, van verfcheide lappen een kleetvoor ons toeftejien, zonder zulx te willen erken- nen. Neen. Wy beleiden het , dat ons in de verklaring dezer Stantbeelden , by- \| : fonder gediend hebben de geleerde aenteekeningen van den uitmuntenden D^ L.Smits, de Koomfche Mogentheit van J. Oudaen , de befchryving der Heidenfclie Goden door D. van Hoogftraeten, J. Kemphers Juhus Firmikus, De H^. F. Deiïeine, W. de Geeft, en meer andere mannen, wier namen in 't optellen denLeezer maer verveelen zoude; waer by veele Dichters in hunne werken (als daer zyn Vondel, Wefterbaen, Volienhove, Antonides , de Haes , Poot, Ploogvliet, en dergeJyke lichten) ons geen luttel dienft gedaen hebben. Menlchen die ras oordeelen, zullen, aen deze beleidenis, zich lichc itooten; maer geene , der zwaerigheit dezes werks bewuft, zullen onze moeite hier om- trent in 't goede nemen , en de fouten , tegens de nederduitfche tael en crtographie^ of woordfclukkingh begaen , gunftig over't hoofd zien, mee herrinnering des korcert tydts waer aen wy door de Voorwaerde bepaeld waeren.

		E E R-

	■. *flfc2«Wï#"-'

ocr page 4



	KUNSTKABINET DER ANTIQ.ÜE STANTBEELDEN. I EER S T E STA N T Ö E E LD LA O C O Ö N. PRINS VAN T^ R O J E. -M^l'^l

Aocoön ^ de zoon \an Priamus , Koningh-vaa Troje , by zyne GemalinneHekuba geteeld, was een voorzichtigh en dapper Kryghs- held, hoor hoe'er den Mantuaenfchen Dichter, in zynen Ëneas, van zingt j 't geen de Ridder J/'./^^^^^r^^e;/, aldus vertaeld: l^zocoöwy voor ah komt met eerP groot en hoop, , yoi vuur en yver t van den Burgh, met vol/en loop ' ' En riep van verr\ o gy ellendige, onbezinde^ ■■^''' TVat dulligheit is dit ? gelooft gy, o verblinde y , ' . Dat onzen vyand is vertrokken hier van daen; , En kunt gy het gefchenk der Grieken nemen aen., , Alsöfergeenbedroghofvalsbeitmzoujleeken'i ; ' \ ' Hebt gy UlilTes hert niet beier riogh doorkeeken'i Ik meinde Grieken ^yn nyerborgenindithout, - ' Öf dat men dit gevaert'argblijiigb heeft gebout, ^ Tot onsen ondergangh, 07n over Muur en Wallen ^ In Stat te zien i en haer van boven te overvallen 3 ' Of dat''er't een bedrogh of ^i ander achter zit. ■ Betrout het Paert niet veel. Het zy of dat of dit ■ : Ik vrees de Grieken ^ ook als zy gcfihenken geven. . ■ r - Dusfprak hy : en met een heeft hy 't een fpiets gedreven Ter zyden in den bm'è, mef alle maght, zoo dat Zy Jlond en trilde foen het yf er had gevat, 't Hol bomde en zuchtte, en gaf een z-waer geluit van binnen. En lagh het noot lot zoo., en viaeren ivy van zinnen ■< . Miet heel berooft geweeft, hy hadde met zyn piek "" . ^ Het fchennis uitgebraght ■> en van den loofen Griek " 'tFerraetenalontdekttcnTrojezounoghduuren, > t : . En Priamshooge Fe/l ftont nogh in volle muuren. DitzechtVirgilius tan zyneHiftori, in Eneas i.boek. Voorts "i^zsLaocoön Priefter van Nepthunis , die nevens zyne kinderen van twee flangen overwel- digt wierd: Waarom hem Agejander, Polydorusen AthemdorusgehoorenKhodiz.- nen, volgens///«.'/. 3<^.^. y., aldus verbeeld hebben. Een volmaekt werk, by Schilder en Beeldhouwer vermaert, waer aen noitMeefter,- hoe hoog in kunft en weeterifchap, door de natuur, verlicht, eenige misftant ontdekt heeft. Dit Proefftuk der kunft /dat zyne maekers eenen eeuwigen lof byzet, is uit eenen fteen gehouwen , aen twee Kinderen , door twee Slangen , vaft ge- hegt, wonderlykin muskulen eneêi van omtrek, de Schilder7^^/é'«i-, begreep de waerdye dezes werks, toen hy dit Beeld, in een zyner Kunstftukkcn, t'eene- mael nagevolgd, of den voorgrond plaetften. DitWerkftuk ftont voorheen inKaizerTz^wxBadftoof; maar is thans in den Vatikaenfchen Lnjibof* te zien , daer het onze Perrier ook afgeteekent heeft, zoo als het hier vertoond werd. . ,

		TWEE-

ocr page 5

% KUNSTKABINETDER

TWEEDE- DERDE-EN VIERDE

S T A N T B E E L a

D E T R o T Z E

HERKULES.

N het paleis der Farnejèn , ftaet de trotze Herkules, ruftende en op

zyn knotfe leunende, hy houd het Ooft der Hejperiden 'm zyne {linker-
hand 5 gelyk hy hier nevens en in de twee naeftvolgende kunftplae-
ten verbeeld ftaet: fchoon hy ruft en uit fteen gehouwen is, echter
zyn zyne krachten zoo groot, dat hy alle kunftminnaers tot zich trekt. Dit
ftantbeeld behoeft voor dat van Laocoönniet te zwichten, het ftaet, ruftende vanzy'-
nen arbeid en vertoond zich alömme even uitmuntende. DegeeftrykeG/>'fÉ'«, wiens
Faem, zoo langh de waereld ftaet, duuren zal, heeft het, als gezecht is, met
het gulde Oof, in deflinkerhand, gefteld: waer mede zyne overtzaegde en groot-
moedige dapperheit, by 't plukken dier gulde Appelen, 'mAfrica^ die in de luftho-
ven van ^^fföj dochteren, dooreen' draekbewaerd wierden, verbeeld word. Hier
kan de Schilder een groot licht, in het kennen der muskulen, verkrygen. De be-
roemde P. P. Rubbens heeft deezeHerkuks^ 'm zyne kunftftukken, veel gebruikt,
en zich des niet gefchaemt, om het beeld in 't geheel te copiéereni want fchoon
hy geeftryke gedachten en vonden had , noghtans wift hy dat het hem onmoge-
lyk was de outheit des ftantbeelds te verbeetereö.

De Hiftori van Herkules, die wy, om de leedige bladtzyde te vullen, hier by-
voegen, is zoo: Jupiter bekroop d'ArgoliffèAlhnene'm den fchyn \zx\ Amjitruo^
haeren man,- waer na zy hem den overwinnelyken Herkulesy dien held, tot ramp en
arbeid gebooren, ter waereld braght, na dat zy zeven dagen en naghten, in een han-
gen arbeid gezeeten had, en op een aerdige wyze door Galantts haere dienftmaegdl
verloft wierd. Dejongeling//<?r^«/<fi'gafin zyne teedre jeugd verfcheide blykenvan
cenen onvertzaegden Heldenmoet, en duuwde , nog in de wieg leggende, twee
(langen dood. Met de jaeren rees de dapperheit, waer door hy de naem van Al-
cides, de leeuwentemmer, verkreeg. Wie weet zyne daeden niet, hoe hy met Ache-
löus worftelde en hem , fchoon hy van gedaente wiflèlde, overwon ; hoe hy het
Gulde Ooft, als gezeght is, met een'on verzaegden Heldenmoet, fchoon het door
een' vrefelyken Draek bewaekt wierd, uit den boomgaerd \^nHejperusDochteren,
rriet hulp van hunn' broeder Atlas tooide'. hoe hy NeJJits, dien loozen fchaker
zyner hemmdt Dianiere ^ ftrafte, en duizcndt andere Heldendaeden door zyne al-
om gevreesde arm verright ? Maer wie is den minncyver zyner Dkniere, toch
onbekentf die de Held , door/'/ö/öö'j-ingeving , te deerlyk en verwoet om het
leven braght , waer na hy door Jupym voorzorgh ten ftarren ingenomen en ten
God verheven , door de Roemeinen, op den 4^". en 30. [uny, jaerlyks, met
plechtige kerkgebaerden, geërd wierd: 't geen alles omftanc^g kan nagezien wer-
den in Ovidius Herfchepping 6. hoek Fab: 2. y in het 5>. boek/^ö^; 5., in't zelve boek
Fab: I. z. 3 en 4. in Hoogftr: Heid: Goden pag. 109 tot loj. mitsgaders Ovid:
Almanak pag. i zj. en 141. waer van de Hoogdravende A. Hoogvliet aldus zingt:

De groote renhaen is aeti de andre zy bewaert
Door Herkules, die ivagt bout in zyn Kerkgemerf ^
jien hem gefcbonken door Sibilles prof e/yen;

Jiiny.

Dat men den vierden van de Maendt * plag in te ivyen.

Het opfchrift {zomen 'tvraegt.) meltSilhcsbouivgez^g-

En wat verder:
Nu Jlaet de Julymaendt op morgen te beginnen
Foltooit myn Maendtgcdicbt i ó kuijcbe Zanggodinnen y
En leer my wie u met Alcides heeftgepaert,
TFiens kloekheid overwon Frou Junoos wreden aert.

VYFDE

^Jk

ocr page 6



			*:--i.

	ANTIdUE STANT BEELDEN. 3 V Y F D E S T A N T B E E L D. *BE K A I Z E %* K O M M O D U S

\| J'.\|;f,fe'N den Vatikaenfchen* Hof, vertoond zich een uitmuntend , fchoon en irT-&s kunftigh ftandbeeld , in de gedaente des Tyrans en godlooièn kaizers §^\| I ^\|# Kommochis, dien gruwel en geeflcl der Roomfche onderzaeten. De ^f;^Yrf;sw\|j, meefte willen, en nouden het daer voor, dat het Herkules* zy, om dat i %.%#»! het zich met een' Leeuwen huid en knots vertoond: andere , waer on- der onzen grooren Perrier ^ die door zynkunftrykeFtznaeld, defê antique aen den Nederlandercn gefchonkcn en bekend gemaekt heeft, zeggen dat dit gefchied zy om zyn' wrcden aert aftcbcelden. Kommodus dan , wiens ftantbeeld wy vaftftellen dit te zyri , was de Zoon van den goeden kaizer Markus AureJius Antoninus Aiigujius, en Fdujlina, van wien wy op het elfde-en twaelde ftandbeeld breder fpreeken zullen. Hy trok veel windvangs in, c /y van overwinning , of voor/poed in zyne Regeering, zelf uit den onge- lukkigcn uitkomft zyner aenflagen , of onrdekkinge van A\e zyner vyarïden. Hy noemde zich de zoon van Jupiter , fn Uet de nacmen van Herkules ^ Ama(bnius^ Invidus , (TAmajonifche , d''onverivinneI.yke en dergelyke zich aenleunen : zoo dat op hem met reght gepaft kan worden eerie rechte omkeering deezer naemén HWas Kommodm, van deugd, geluk en moed ontbloot. Een Drog om elk. ie plagen, Dfe deerjle naem ivou dragen f^an Roomjchen Herkulesj Gelukkige Deugdzaem^ Groot. Echter was hy fterk in krachten, gezwind en gewis in'tworftelen enboogfchie- ten , zuïx hy zich den Roomfchen herkules deede noemen, en nogh met een Iceu-; wenhuit om 't lyf, en de knodze van Herkules in de reghterhand , gezien word. Latnpridms g£m\2,t. van hem, ^'/^/Z')/met zy neigen hand veele duizend mXdcbceJieny en 7.d( Olifanten., in 't aenzien van het Volk, gedood heeft; Ja «"ict halvemaens geronde pylen wift hy de vogelftruiilen , in haercn fnelften vlugt, zoo gezwind te treffen, dat zeden kop verliezende, nogh eenige fchreden voorwaerts haeren loop hielden; Dio getuigt: dat hemeen beeld, meteen Uier en koe tereere, van duizend ponden louter goud gefticht zy, ten teeken , dat hy de ftat Romen van nieus ontworpen , vernieut, of mec eenige volkplanting voorzien hadde. Zeeker Dichter zong van hem Hy boud een jong kind op de Jlinkèrhand tot teekent Bat Roome uit overmoed, en met geweld van magbt, Zoo verre als V mooglyk ivas het aerdryk had verkraght. Hy was een Schender die zyn Vaders naem verzaekte En zich met die van Zoon des Dondergodts vermaekte. , Uit't kunjlryk Stantbeeld hlykt nog zyn verivaetentbeid, ^ Schoon hy den Raad vervolgt en V Folk V hard Juk opleit, Baer hy baldadig fnorkt als Herkies, en vermetel \ Zich ftelde Stichter van de Stat en zyne Zetel. _ IVaerom dit fchynt het beeld van Kaizer Kommodus, Een wreeder landpefl dan een Tarter i Qeet 3 of Rtts!

				ZESDE
		A 2		ZESDE
		A 2

ocr page 7



	KUNSTKABINET DER ZESDE T A N T B E E L D. F A U N U S » KONING B E R L A T I N E N.

Et flrantheeld van Faunus flaet, in den Borgeejèn Lujihof, geheel en ongefchonden , gelyk het hier nevens vertoond werd , ruftende op een'Boomtronk, en een'jongen omhelfênde: dit overheerlykbeeld is veel gebruikt door de Prins der fchilderen P. P. Ruhbens, in zyne ichilderyen, die dit proeffiuk der kunft een kas van louter goud waerdig achtte i uit dit getuigenifte is de waerdye des beelds genoeg aftenemen. Faunus y de koning der Latynen , hadde Fauna , anders Fafua genaemt , tot zynevrou, men houd dat uit hem de Faunen gebooren zyn, tuftchen deeze, en de Saters maeken veel Ichryvers weinig onderfcheit. Waerom wy er te lichter over heen lopen. 'T is zeker dat ze van hun niet, dan in dennaem verfchillen : want hun gedaenteisdezelve. Horens op 'r hoofd, en Boxvoeten hebben ze , bekranft met pynloof even als Pan, hun befchermer Zoet zynze opden drank, even als hunne voorganger Siken. Men geloofde dat ze de kracht hadden van door hun gezicht alleen , de menfchen van verbaefthcit te doen verftommen. Het Landt- volk hield ben voor Landtgoden, die dus afzicbtig en fchrikkelyk van gedaente, hier door eerbiedigheit voor zich wilden verwekken. Fauna , ofFatua , als wy ftrax zeide , was de vrou van koning Faunus , die tegen de koningklyke waerdighcit een vat met wyns uitgedronken , en daer van dronken geworden zynde, met mirtetakken 'van haeren man gegeeftelt en gedood is. Maer hy berou van zyne wreetheit krygende droeg haer goddelyke eer op. Hier uit quam het , dat men met geen mirte m den Tempel deezer goede Go- dinne komen moght, en by haere OfFerhande eene bewonde kruik met wyn gezet wierd, welke de vrouwen uitdrinkende, dit nat geen wyn , maer melk noemden. Wyders was de goede Fauna zoo eerbaer en kuifch, datnoit, buiten haeren Gemael, eenig man haer met oogen gezien , ja naulyx hooren noemen heeft. Hier uit ont/tont de gewoonte van heimelyke Offerhanden aen haer te doen, en de mannen van den toegang des Tempels te weeren. Vooral wierd het zwygen in den heiligen dienft , die men haer bewees, betraght. Zie Virgilius 2"^, h. der Enade, Zy wierd op eene gedenkwaerdige wyfê van Pajfmus , een ftadt in Galatie ^ te Komen ingehaeld, daer ze, op de handen der maegden gedragen, wel Feeftelyk ontfangen, en met veele plechtigheeden gediend wierd. Dit \% Faunus, en zyner Huisvrouwe , Hiftori: Faunus Feeft wierd ook jaerlyx op den 13'". February ge- vierd, dus zinght'er Ovidi, in zyn meergenoemden Almanak, van Be dertiende in de maand doet plechtige Offerhanden, Ter eer van FAUNUS, op bet Tibereiland branden.

		7.V.-

ocr page 8



				ift'wVrf.if"*"

	ANTICLUE STANTBEELDEN. ; ZEVENDE- EN ACHTSTE STANTBEELD, HET MENSCHPAERD.

N den, zoo evengenoemden, Borgeejèn Lujihof ^zct dtzeCentourus^ oi het Menfchpaerd. Plinius zecht: een volk 'mTeJJalien hydenBergh Peliuni was het eerfte dat op Paerden gevoghten heeft Hier uit komt de Fabel dat dit volk half* Menfch , half Paerd zy. De Poèeten, fpreekende mceft door gelykeniffen , hebben veel van deeze Centonwers verfiert, daeris'erdieons, voor gangbaeren munt, inde hand duwen, dat ze uitZr/ow, en de PP^oIk, die ya;^o verbeelde, hervoortgekoomen zyn , andere wederom, ditbe- veftigende, zeggen dat Thefeus deCentouwers of ftiergedrochten verwon, 't Zy hoe 't wil, wy laetcn den onzydigen Leezer hier van oordeelen , die wy , om nader bericht, na Poljd. f^irgl. heenzenden, daer hy de Fabel van Servius vin- den zal. Jigefander-^ Polidorus en ^thenodorus , de Khodiaenen, werkmeefters diQ Lao~ coön gemaekt hebben , gelyk op het eerfte ftantbeeld aengeteekent ftaet, hebben deeze Ce'ntourus tlus kunftigh uitgevocrt, als ze zich voor den aeufchouwer ver- toond , waer door zy geenen minderen lof dan met het eerfte ftantbeeld verdient hebben. Die de Prentkunft van Fr: Floris bekent zy , zal , met het opflaen des oogs, wel haeft zien kunnen , hoe hy deezen Centourus in waerde gehouden heeft; en welk eene achting hy'er voor, gehad hebbe , daer zy ze in zyne prentkunft dik- werf vinden zullen, behalven dat uitmuntende baelên, dit beeld, in hunne Schil- der- en Teekenftukken, zich niet gefchaemt hebben naetevolgen, waer door den weetgierige fchilderjeugd wel ras van des zelfs waerdye zal oordeelen.

		A
		A	NE-
			NE-

ocr page 9



		6 KUNSTKABINET DER NEGENDE, S T A N T B E E L D. JULIUS C^SAR, EERSTEN ROOMSCHEN K A I Z E R. JS^^^N het Capitoo/, binnen Roomen, vertoond zich het kunftig ftantbeeld «ölS-jrro^ van Julms Ca/ar, der Romeinen eerften kaizer , dien onverwin- ^n I sj^^s» nelylcen en naemhaftigen Held: zoo lang dit beeld zynen ftant ^5gr\gjji8» houd zet het zynen maeker het lof der onverwelkelyke lauwren op. Sl'^#é)j» Kunftcn deugd zyn trouwens der fterflykheit niet onderworpen. De Kunft-Leer- en weet-gierigen Lezer, kan met dit beeld een ongemeen profyc doen, gelyk veele mannen, van naem en Faem, zülx al voor langetyden be- grepen hebben. 'cLuft ons by wege eener fchetfe iets van JidiiisCdfar^* zyne geboorte, ge- daente, daeden, toeftant omtrent zyn dood en vergoding, alhier te melden , by wege eener fchetfe, omdatyder, die maer van outheden weet, deHiftori van Julius Ca/ar bekend zy Hy wierd op den 12. July des jaers <5j4. na Ro- mens bouwinge, gchoorcnuit Lticius Jul Cafar, die onvoorziens, hinntn Pi/a, op eenen morgen overleed , terwyl men hem de fchoenen aentrok , en uit Aurelia de dochter van C. Cotta. ("Zie het aengeteekende by Plinius.) Hy heeft drie vrouwen gehad, als: l, Cornelia^ de Dochtervan Luc.Corne/.Cinf?a, by wien hy yulia teelde, die hy naderhand aen Pompejus de groote^ ten Huwe- lyk uitgaf II. Na de doodt van Cornelia nam hy zich ten vrouwe Pompeja^ t)ochtex \2Ln Qj Pompejusy diehy, uitminyver, vcrftiet. III. Calphurnia^ de Dochter van Luc. Calphtmiius Pifd , die hem zeer groote liefde toedroeg; zoo dat ze weinig tyd voor zyn dood, dikwylsluitruchtig, droomde, het lyk van haeren vermoorden man (na het verhaelvan//^i!/('/r^/7. Gc/^r.) Op haerefchoot te hebben. De penningen (overeenkoomende met het nevensftaende ftant beeld.) Vertoonen hem groot van leedemaeten, kenlyk van hoogfels en diep- fels , toegedrukt van mond , fronffelig van wangen , en ryzig van aderen, van onder den krans , die ook ibmtyts met een bovenhultfel gedekt is , f et men het kacle hooft, zulx dien blaederbos Cajar^* meer uit noodbehoefte tot verdek dan praei, gedient hebbe. Zyne daeden en grootmoedigheden zyn zoo bekend dat wy het overvloedig achten daer van iets te melden: echter kunnen we hier niet voorby, zyn eige getuigeniffe aentehaelen, duszechthy: ikhehhe elf honderd twee- en- t^negentigh duizend menfchen in veldflagen gedood , zonder daer hy te reekenen ^ den geenendie in Burgerkrygenonigekoomcnzyn, en, met aengevoerde leegertekenen y vyftignmeknjiagh geleverd. Hy is in het <)6 jaer zynes ouderdoms (naer het getuigenis van Suetoniiis ) door Brutus ^ Kajjius en haere Eedgenooten, in den Raed vermoord , zyne laetfl:e woorden , die hy tegen Brntus fprak , waeren : Gy hier ook myn zoon ! als niet kunnende bezcffen dat Briitus , dien hy zoo veele weldacden beweezen , zich ook onder de vloekgenooten begeven had. Hier na wierd hy van Augujlüs zynen opvolger in 't kaizerryk vergood, of onder Ae goden gefteld. Suitonius getuigd dat zulx niet flechts met de mond, der geencr die hem die eer beweelen, ge/chied zy,- maer'twiertookvan'tvolk waerlyk zoo gelooft, om dat in defpeelen, t'zyner eereopgerecht, eenehair- of llaert-ftarre zeven volle daegen gezien is. ■ ' "- ' ^ ' TIEN-

ocr page 10



			-■SPSPE'

	ANTICLUE STANTBEELDEN. 7 TIENDE. STANTBEELD. V E K A I Z E R U G U S T U S.

iTJ^^^il^ Zoon des vergooden Kaizers Julius 'Cajhr^ vertoont zich mede in het Kapitool, zoo als den zelven hier nevens verbeeld ftaet j met reglit word hy de welgefchaepenfte aller Kaizeren genoemt, men __________ vind ook van hem aengeteekend: dat hy van fchoon 'er gedaente was, op alle jaer-ftandt, zyns levens, betamelyk, alhoewel hy alle opfraukkinge aen een zyde ftelde, en op zyn hair te ftreelen zoo weinig aght nam, dat hy, met'er haeft, van verfeheidefcheerders, tefFens, wilde geholpen zyn, en onderwylen iet las of fchreef. Hy was de zoon van Oólavias en u4tia of ^ólia , die de doghter van Ca/ars Zufier yu/ia was i maer hy >^ierd in zyne jongkheit door Juüus CafaTj by uit- terftewil, erfgenaem, voor drie vierdendeelen, gekeht, en ook tot opvolger in het Kaizerryk aengenoomen. 'c Eeniger tydt is hy gehouden voor den zoon van Apollo, van wegen eènfgc voorteekenen, zyne moe<iet, toen^.e van Kem zwanger ging, voorgekomen.' En hy zelf zagh niet ongaerne dat men 't zoo geloofde : Evenwel heeft hy zich , van eerften aen dat hy in 't bewind trad , als dzfars zoon gedragen , om onder dat dekzel te beter Cajhrs zSck de zyne te maeken. Hydeed dekaizer moorders, waer van in't voorgaende gefprooken is, ftrafïêfl, en liet hun met het zelve geweer doorfteeken, waefmedezy den deugdryken Kai- zer Julius vermoord hadderi , gelyk we zoo even met het getuigenis van P. Ovi- dius beveftight hebben. Hy had Scriboniade dochter van Luc. Scribonius Liho, ten Wyve, bydeze teelde hy de dertele Julia; die, om haer fchandclyk leven, naer het Eiland Pandataria gebannen is , waer heen hdere moeder haer op die treurige reize gcfelfchap heeft gehouden. Zyne tweede of laetfteVroü (nadien hy nogh met eerie Servilia ondertrout gc- weeft is , die hy verftooten heeft , zorider haer eens te bekennen.) Was Livia Drujilk ; eene trotze , wrede en ftaetziightige Kaizerin , de doghter van Livius Drufüs, en Weduwe van Tiberius Qaudius Nero, die Tïbérius, namacls Kaizer^ by haer teelde, Hy overwon Markus Antonius en Kkopatra, benevens duizende andere j in Zyne dagen, ja hy zagh den Vrede alom beveftight, en was een werktuig in Godts hand , dat, by de geboorte onzes Zaligmaekers Jejus Cbrijius , op zyn gebod het geheele Joodfche land , onder zyn gebied ftaende, moeft befchreven worden. Meer te zeggen is onnodig, dcrhalven zullen We maer voortgaen tot iiet volgende.

		ELF'

ocr page 11



V-'-'

		S . KUNSTKABINET DER ELFDE- EN TWAELFDE S T A N T B E E L D. MARKUS AURELIUS ANTONINUS AUGUSTUS , *R O O M S C H K A I Z E R ,* TOEGENAEMTDEWYSGEER.

	JLle kunftenaers die dit metaele beeld, zittende op een moedig paert, z-ien , ftellen het zelve in den rang der waeields wonderen ^ trouwens wat is'er trefFelyker, dan dat het levenloofe het leven- dige nabootft ,- dus vertoond zigh dit beeeld in allen deelen vol- maekt, en het ftrekt den aenfchouwer tot verwondering. Al van oude tyden zyn de Schilderkunft en Beeldhouwerye hooggeacht, de Dickter Plautus zecht: De fchildery Jlaet ofzy leefde ! en Xenofon de fchilder- kimfi is de navolgHer der levendige- dingen. Geen wonder dan dat ze beide nogh haere beminnacrs hebben. Wat betreft de gebieder Cxfar Markus Aürelius Antoninus Augu/lus ^ de zelve was opperfcen Prieftei-, voor de achttiendemael Wykmeefter, en ten zevende- maelBurgermeefter, eenen Nvysgeer, ongemeen billyk en goedertieren in't ge- recht, goetaerdigh, en by uitltek godtsdienftig. Zelf teekend G^r.yö/6.'/^j- fms ^ van hem aen : dat hy den Chriftenen hoewel hy ze, gelyk zyn Vobr- zaet Antonius Pius en zynen Zoon én Opvolger Kommodm , vervolghde , noghtans niet ftraf vervolghde, eenegroote deugd in een'Roomfchen Kaizer! hy had ten Vrouwe Galeria Fauflina^ de Dochter van den genoemden C^efar Antonius Pius en Faujiina^ een gebooi"ene RyxprincelTe, die haere waerdigheit van hem niet gekregen had ^ by haer won hy zes kinderen, waer onder Kom- modus , van wien wy in/'(ïiï ^'JV/%7rt/^r£^/gefprooken hebben. , Galeria Pau(iina ^ <wz5 een geil vroumenfch, zelf bedreef zy aen deri oever, omtrent Cajeta^ by het fcheepsvolk, dat met ontbloote leeden hun werk ge- woon is te doen , overfpel: Echter wilde de Kaizer haere wulpfcheit nogh zieii., i^ogh ftraffen , zeggende: willenivy de vrouwen verjiooten, zoo moet men haer het ^Huwlyxgoet -weder geven. Zy ftierf aen het voeteuvel, dndere meenen dat ze zich zelf omgebraght hebbe. Deeze geile en dartele Kaizerinne is evenwel na haere doodt vergodet , eh de kuisheit, op haere penningen, ge- noemt , die zeeker by haer noit te vinden was. , De ongemeene liefde der Romeinen, voor den kaizer , ging zoo verr' dat, na dat zyn' dood door het gerught bekend wierd^ eene ongelooflyke droef- heit terflont het gahtfche Heir zelf, en al het Volk bevong; En zeeker daér zyn'geene menfchcn, in't geheele Roomfche gebied geweeft, die niet deeze tyding met overvloed van traenen te ftorten' verftaen hebben , en hem als uit eenen mond noemden, vroomen Vader y goeden Kaizer j aller kloekmoedtglien ^ en aller hezaedigften Vorfl , zulx dat den Raed , deeze droefheit, by zyne uit- vaert verbood , om dat hy geloofde dat hy boven het lot der andere kaize- ren , om zyne deugd en godtsvrucht, opgefteegen, waerlyk in de bywoning der Goden opgenoomen was.

				DERTIEN-

			J/-^Èi.JM- 'JAlL

ocr page 12

"^"W''

ANTICLUn STANTBEELDEN. ji

DERTIENDE

S T A N T B E E L D.

IC o M M O D U S.

Of liever , ge Ijk men heden geloofd,

A T R E U S.

N het Pakis der Farnejèn, ftaet, ten tweedemael, het beeld des kaizers
Konimodus , wiens beeld, voor de eerfte reis, in den f^atikaenfchen
Lit/lhof ^e7Acn\s -^ dit beeld is overheerlyk en zeer uitvoerig , de kun-
ftcnaers, die het dus uitgewerkt Hebben , verworven, door hetzelve,
ecncn hoogen roem, mannen van naem hebben de kunll erkend, en het den Leer-
lingen altoos aengcprelen. Het heeft op zynen rug een dooi ftooken kind hangen,
waerom het van geleerde uitleggers geöordeelt isAtreus^ Pelopszoon^ koningvan
Mycenen te zyn, hy was de Vader vzn ^gamemnon, den Overfte van 'tGriexJcbe
Heir ^ in den befaemden Trojaenjchen Oorlog.

Atreiis dan , was , benevens zynen Broeder Thyefies , de zoon van Pelops en
Hyppodamie , hy troude de Doghtcr van Eurijiheus koning van jirgos , Europe
genaemt , en wierd in plactfe zyncs Ichoonvaders rot koning verklaerd. Dus is
het dat de Pclopiden den throon van Mycenen beklommen. Thyejies , die hem
gevolght was , deed zigh van ile koningin , zyne fchoonzufter , beminnen, en
teelde'er twee kinderen by. .Atreus dezen minnehandel ontdekt hebbende , ver-
joeg hem acnftonts van zyn Hof ; dogh zich door deze wegzending niet genoeg
oordeelende gewroken te zyn , riep hy hem te rug, onder voorwendfèl van ver-
ibening : en de twee kinderen , die hy by de koningin geteeld hadde, om hals
gebragt hebbende, deed hy hem de zelve aen Tafel voordienen. De Zonne ver-
fchoolzich om zulk cene wrede maeltyd niet te verhchteri, een levendig vertoog
dat de natuur een afgryzing van deze daet had. Thyeftes is naderhand wegens
dezen hoon, door zynen zoon Egiftiis, gewrooken , die zyn, oom Atreus, met
cenen degen dooritak, en zyn' vader They(les.^ op Mycenei throon verhief.

VEERTIENDE

TANTBEEL

ÖE STERVENDE

S E NEC A.

ICAIZER NEROS Z EVE ME E SI ER.

|^;i.Ndenfneergenoemden5ör^^£/?/;5«Lf//?/6o/', ftaet het beejd van den fter-
vende Seneca , uit toctfteen gehouden. Welk een verwondering alle

*^n I ^!f kunftkenners in dit beeld gevonden en voor het zelve betoond hebben ^
J|^;^Oj^ is ons onmogelyk door de pen uittedrukken, zelf kan den minnaer der
<»l'f%'$£* Schilder-enTekenkunft, by hetaenfchouwen des nevenftaenden ftant-
beeldts oordeelen, den loop des bloets, door de geopende aderen , de muskulen,

B de

ocr page 13

lo KUNSTKABINETDER

de trekkingen des aengezichts, en der ledemaeten, zyn zoo veele doorfiacnde be-
wyzen van verwondering» waerom wydit alles met ftilzwygen voorbygaen , enden
kunftkenner zelf laeten oordeelen. De vermaerde P.P. Ruhbens ^ heeft dit ftand-
beeld te raeermaelen zoo kunftig gevonden , dat hy het zelve vlak nagevolght
heeft, en door zyn Penfêel het den Nederlander, gelyk den Romeinfchen Beek-
houder, door zyne bytels, gefchonken.

Seneca j zoo bekend uit zyne wyze zeedefchriften , was (benevens ^«rn/x)
de zedemeefter des wreden kaizers Nero. Dien trotfên Vorft was den zoon van
Cn. Domitius , en J^u/ia Agrippim , de dochter van den deugdryken Veldtheer
Germanicus , de fchrik van Duit/chlandt, hy, niet vergenoegd den naem van
moeder- en vrouwe-beul, Broedermoorder en brantftichter der ftat Romen te dra-
gen , kon de goude zedeleiTen zynes zedemeefters Seneca niet verduwen j maer,
uiteene ingekankerden haet, tegcns zyne deugd, veroordeelde hy hem ter doodt,
op deeze voorwaerden , dat hy kiezen moght welken doodt hy begeerde te fter-
ven ; Seneca verkoos de opening zyner aederen, zette zich in een warm waterbat,
en ftierf duszachtelyk, naer hetgetuigeniffe van Tacitus^ in zyn iy°. [aerb. 3. H
met recht paft men dien wreden kaizer deze regels toe:

Dus fpiegeld Nero zich in al zyne euveldaén;

Maer tnoejl in 't eind zyii' hand zelf aen zyn. leven Jlaen.

VYFTIENDE

STANTBEELD.

Een' Koomfchen STAETSMAN.

^êLê,ê,^l^ den Ludovicaenfchenhof, vertoond zicheenen Roomfchen ftaetsman,
««oTT'^^ het zy het eenen Burgermeejier , Raedtsbeer , oï Rechtsgeleerden zy,-
«(SS I Wf^ ten minften het beeld is niet te wel bekend. Veele ftellen dat het eene
^^^r"^^ Roomfche Burgermeejier is , om dat het na de wy/è ^tx Romeinen
♦iS^'f.'^^ met een Toga , of boven Tabbaert, en Tunica , of onderkleet; be-
kleetis. Plutdrchus , Polybius, en andere Grieken, verhaelen ons van die rok-
ken, welke de Romeinen droegen, zelf, wanneer ze maer na eerampten ftondcn,
dat die rokken niet alleen wit waeren; maer door een' vuiler met kryt nogh witter
gemaekt wierden, op dat ze blinken zouden, waervan de geene die een ampt ver-
zochten GïW/i/ö^i, dat ï$ gewitte y of die witte rokken aen hadden, genoemtzyn.
By Hippocrates ^ in Epijl:^ word de waerheit ingevoert, met een wit kket bekket.
De witte Couleur is een fieraet van groote, ja koningklyke weerdigheit, hier van
leeft men EJiher i. vs. ly, ook zyn de Tulbanden der koningen wit geweeft. Zelf
wierd Pompejus , die zyne beenen met witte zwachtels omwonden had, verdacht
gehouden , na het Romeinfch gezach te ftaen. Maer , hoe zeer dezen dracht
gemeen was , kan dit bewys ons weinig voldoen , om dat 'er op deze wyze veele
gedenkbeelden , onder de Romeinen opgericht zyn , waerom men niet voorzee-
zer zeggen kan wiens dit beeld is. Yder kenner noghtans is aen zyne bewaerders
verplicht j want de kunft vereeuwigt dit beeld, en toont elk, een pronkftuk van
's meeftcrs handen, dat overwaerdigh is, den leerlingen en minnaers der Teken-
en Schilderkunfte, ter oavolginge, door ons, aengepreièn te worden.

SE S.

a^aüMt..^^

ocr page 14

/" /

"^""*ïfc«_, ^,

ANTIQ_ÜE STANTBEELDEN.

ZESTIENDE

TANTBEELD.

Een KRYGHSGEVANGEN-

Et Lu(}:ho£ dev Mediceërs, beflüit in zich, alfchoon het voor elk open-
ftaet! eenen gekluiflerden Kryghsgevangen , met een broek en ruige
wapenrok, naer de wyfê der Armeniërs, Parthers en Daders, ge-

__________kleed. De gedaente des beeldts ftaet zeer neêrflagtigh, waer uit elk

wel ras den elendigen ftaet, waer in het zich vertoond , fpeuren kan, het hout
de handen kruisgewys over een, die op zyn' buik ruften. De Natuurkenners wil-
len dat deze geftalte den menfch befwaert en tot melancoly verwekt, 't Zy hoe
het wilde kunftenaer, die dit ftantbeeld geformeerd heeft, behaelde eenen hoogen
roem door dit zyn werk. 't Is niet klaerwien dezen kryghsgevangen verbeeld, (bm-
mige willen dat het jinünoüs ^ de Egyptifche kryghsgevangen vanVorA ^drianus
zy , die door hem ook ten God verheven wierd j maer het is waerfchyrilyker,
met andre, dat het Helt Drufus, Broeder van kaizer Nero verbeeld, 't geen ons
evenwel als eengiffing voorkomt, en die wy ook hierom voor geene loutere Vr'aer-
heit uitventen.

ZEVENTIENDE

STANTBEEL

Een spion.

^44^1N het ftraksgemelde Hof der Mediceërs , komt ons cenc Spion voor,

"*T^^i» "ct^crzittende , en op eenen fteen een yfer fcherpende , wonderlyk in
I ffii» buigingen, en deftig van muskulen. Wat, en wie een'Ipion zy, bc-

ES|M.

*^??Mci^ hóeven we hier met geenen ruimen omtrek van woorden te ftaven,
*8|'f ^5|^ echter zullen wy, hier ter plaetfè, de woorden en zaekeri dfe den fchil-
étt Vf^. de Geefi melt by voegen , dus zecht hy : ^cnjpion zoekt altyd zynen
mêefter te believen, in het aenbrengen van dingen die hem onbewüft zyn, en zoekt
het yzet tan bezwaering voot zynen eve menfch te wetten , het ipreekwóörd
zeght, dat de koningen veele oogen en ooren hebben , te weeten , door hürine ter-
jfpieders. De kaizer Tiberius noemde dejpions bewaerders der wet. De verfpie-
ders zyn ergh , fnel en vals ; ergh in 't onderzoeken , fnel in 't hooren , en vals
in 't overbrengen ; wie dan op overbrengen voortgaet bedriegt zich veeltydts,
voornamentlyk in zaeken van belang. Hoort hier op den wyiên raef van Jen
Wyften der koningen, Salomon, in zyn fpreukboek: De Heerlykheit der koningen is
de woorden ie onderzoeken, tccht hy , niet onè'igen is het hierom dat deetejpion
met een fcherpent yfêr verbeeld word.

De waerdye de/es ftantbeeldts wierd al voorheen gekent by den vermaerdefi
Polydoor de Caravagia , die het in zyn kunftuk, verbeeldende den martelaar 5.
Laurentius op den Rooftcr , dat thans in prent uitgaet, gebruikt hecfc; waer in
dit beeld een' Tyran verbeeld die het vuui' aenftookt.

B 2

ACH-

. -'*j

iiii'""1 r rrf mir ''.. 'M^:.

ocr page 15

KUNSTKABINET DER

ACHTIENDE

STANTBEELD^

M J R S r J S enleÉfESTNSCHE

D I A N A,

OF DE VOEDSTER MOEDER DE

NATUUR.

E Mediceërs Lujihof x^xtoond ons de gevilde Mkrjyas ^ ccn voortrefFe-
lyk werkftuk van den vermaerden Zeuxis, en uitgegraven in den
Tempel der Eendracht, alwaer het, gelyk ook op andere plaetfên,
in groote waerde gehouden word.
Marjyas dorft zich , te vermeeten , het ipeelen om ftrydt, tegens Apollo, de
Goddeszangs, onderwinden, waer over hy hem deerlyk ftrafte. Want hy hong
hem aen eenen Pyn-boom, vilde hem levendig het vel af, en deed hem krimpen
van pyn , tot dat hy eindelyk , in eenen vloedt, die zyncn naem draegd , ver-
keerde. Zie omftandiger hier van by Ovidius in het zesde Boek zyner Herichep-
pingh. _ ,

Volgens zommiger oordeel zou dit tweede ftantbeeld de groote Diana der Efe»
fers , waer van men ook in de Handelingen Kap: i^. vs. 37. en 38 leeft , ver-
beelden i maer andere , waer onder wy ook , denken, en met reden dat het dt
Voedjler moeder de Natuur zy. Dit ftantbeeld word in het Paleis van Lancelot ge-
vonden. Het is afgebeeld als eene jonge vrou , wier onderfte gedeelte des lic-
haems in eene kooker ftaet, waer uit allerhande gedierttens hervoort komen , het
bovenfte gedeelte des lichaems is rontom bezet met borften, waer uit elke boom,
plant j kiuit, enz: zyn voedfel bekomen kan, waerom zy met reght, de voedjler
moeder de Natuur genoemt werd. Het geen Galenm dus uitdrukt: geen ding kan
werken , zonder de hequaetnbeit der geene daer bet door werkt. Hierom hebben
de ouden zeer welgedaen, de Natuur met zoo veele borften , en gedierttens ,
en planten enz. , die haer voetfel uit de zelve haelen , te verbeelden. Van
welk een gebruik deze beide ftantbeelden voor den jongen leerling zyn , be-
hoeven we , onzes bedunkens, hier niet te melden, nadien yder met het ecrfte
x»pflagh d^^ ooghs zulx wel haeft zien zal.

NEGEN-

ocr page 16

■*»*iy^^

ANTIQ.UE STANTBEELDEN. »j

NEGENTIEND E ■

T A N T B E E L D.

TWEE SATERS .

*^ll#^%%=i-,^*Et Pal cis van D. D. de la Valk , omvat in zich twee Saters , uit

7 -■

marmerfteen gehouwen , yder met een mande op het hoofd

**iR I-I op ftaende, en leunende op pylaren i wel is waer dat den tydt het fchoo-
j^^gl^ ne kunftwerk, ten deele, benadeelt heeft j maer men kan noch-

«5^1'^** * §3» thans, uit de Ichoone overblyffelen, van de volmaektheic des werks
öordeelen. H. Gohfim volgde de beeltenilTe dezer Satyrs na , en ^. van Dyk
heeft ze keurlyk geteekend , waer onder /^T de Geeji getuigt dit rym ge-
lezen te hebben:

Befchou het kmflig werk geteekend door van Dyk,
ifeb achting voor dees'' man, gelyk ook voor d'antyk.

Wat de Saters belangt het waeren, by de Heidenfche Volkeren, dartele Go-
den , dragende hoorens op hun hoofd, hebbende Boxvoeten en kromme han-
den , ruig over al hun lyf, en voorzien, daarenboven , van een ftaert, niet
veel kleender dan die der Paerden. Geen onder de Goden zoo geil en wel-
luftig , nog zoo gereet om de vrouwen geweld aen te doen. Zy waeren ge-
jneenlyk Priejiers van den PPyngod Bacchus , en. volgden Sileén , Bacchus
p^oedt/ierheerj altoos na, om dat zy, gelyk hedendaegs vcele , zeer genegen
tot den Wyn waeren , waerom zy ook , in hunnen ouderdom , Sileênen ge-
noemt wierden.

TWINTIGHSTE

S T A N T B E E L D.

DE PEINSENDE

M O SE S.

È kunftryke waereldis, door Michaët Bonarotus ^ deze peinfënde
Mofes , die met reden onder de aeloude wonderen gefteld word,

nagelaten. De rykheit van gedachten , waer door Mofes , in

__________ overdenkinge zittende , verbeeld werd , is zoo ongemeen , dat

men alom, van de vreemde en geeftige ftelling , met vcelen lof hoOrd fpre-
ken -y zelf had den vermaerden fchilder de Coxie een kunftftuk van deri Heere
Jordaens, verbeeldende Midas oordeel, waer in het beeld van dezen Mofès ge-
heel en al geplaetft was , zulx men uit de achting die yordaens dit beeld toe-
droeg , geinaklyk van desfelfs waerdye öordeelen kan.

De Romeinen waerert gewoon by den Grieken wysheit te haelen , en die de
zelve in het H. Land te vinden, ook konden zy al het geheim der Joden ver-
ftaen , toen zy ze onder hun geweld gebraght , en ^ynsbaer gemaekt had-
den. Waer door het dan niemant vreenid kan voorkomen, dat de Ro-
meinen de groote-My^jhoóg geacht hebben. WicMo/èszy behoeven we macr
aen te roeren , om dat hy uit de Godtlyke blaederen , te over bekend is, of
behoorden te wefen } egter zullen wy dit korte van zyne Hiftori aentekenen :

B 3 Mojès

C^.

lW*I*ö:.. ■.-i.--

ocr page 17



				14 KUNSTKABINET DER Mofes was een' zoon van Amram en Jochebed, beide uit den ftamme Lm, en een' broeder van Aiiron y den Hogepriefter, en Mirjam de Profetcfle , hy haddc Sippora, dochter van Jethro^ de Vorfl en Priefter derMediaiiiten, teil wyve , was uitgeleerd in alle kunften en weetenfchappen der Egyptenaeren ^ gong gemeenzaem met den ivaeren Godt des Hemels om , en befchreef de wyfe- en goede- wetten, uit den mond des Heeren, in vyf boeken, die heden nog door ganfch Ifraël, en al de Chriften waereld hoog geacht worden , macr o fBonarotus hem, om al het fchryven, danwelom den fwaerenlaft, dienhem op de fchouciers lag, en Exodus i8. vs. 13 tot i8. te vinden is, in gedachten zittende verbeeld hebbe, heeft veel zwaerigheit verwekt, wyriogtans, latende elk zyne vryheit, verbeelden ons zulx om de tweede reden gefcheid te zyii. E E N-E N-T W I N T I G H S T E S T A N T B E E L D: V EN Ü S> D £ VER WINSTER. ^^i^\|\|N den al mecrgcnoemden Ltffihofder Borgeefen, ftaet de Godinne J^enus^* 4(Sc4Toi* ofgelyk andere willen/^ö/«w«m, MartiusCorio/ams te voet vallende^ ^é I g^ en om vcrfchooning , haerer en zyncr ftat Romen , fmeekende , «jSgg^g^ echter kan men het uit de ilantbeelden niét zien; maer wel dat het «(S(\|fl'f i«§ ^enus , die bevalligftc , vriendelyxte , en vrolyxte aller Godinnen i&. Zy wierd (naer de verziering der oude Poëten) uit het fchuim der zee gc- booren, dat verwekt werd door het affnyden der mannelyke leeden van Caelus, of Saturnus , wanneer die in zee geworpen waeren. Dus gebooren , en als een paerel in een fchulp leggende , wertfe van den wefte windt gevoert naer het ^ihtit Cyprus. Daer gekomen, ontfingen haer de Uuren, koefterden haerin haeren fchoot, voeden , tooiden , en fierden haer op. Groot geworden , voerdenze haer ten Hemel en boden haer den Goden aen, die, van verwon- dering bevangen over haere fchoonheit , en van liefde tot haer ontftceken, even zeer wenfchten haer in eigendom te hebben; welk lot P^ulkaen alleen be- fchooren was. genlis echter was met dien manken fmit niet te vrcdeui macr had en zocht zich andere gelieven , waer mede zy haere dagen vermakclyk doorbrengen kon , zy wierd met Mars ^ dooï P^ulknnus, 'm haere fnoeperye be- trapt i maer liet haere ftreeken niet na. Op verfcheide wyfen word ze verbeeld , dan als eene jonge maegd die uit zlee opkomt, dan als een vrou , in welke gedaente ze hier vertoond ftaet, en den kryghsgod Mars by den arm tegenhoud, daer haere overwinning geen anderop- zight ,■ dan de maght, vfaer mede zy dtn woedende Mars ontwapent, en te- riigge trekt, fchynt voor zich te hebben, gelyk (boven dit verzierfêl van Mars en f^enus ) meenigmael eenige vrouwelyke fchoonheden, doorluchtige Vcldhee- ren in den loop haerer overwinningen geflut, en in haere kryghstogtcn tegen ge- houden hebben: Weshalven T^rx, hy Satunyus, aengaende/^e/7«y, niet onej- gentlyk aldus zeit: Soli cui tanta potejlas', ^c. Die alleen Fan Menfchen , en van Goón , de maght heeft en V vermogen Op ''t fpits van myn geiveer te komen ingevlogen- My ""tyfer uit de vuijl te rukken^ hoe verwoed, En myne Pacrden ze!f, fchoon druipende van ^t bloed. Te midden in den Jlagh te Jïrooken en te Jlreekn. TWE-
		\

ocr page 18



				'-'^-ÜKWÜJ»!^'

	ANTIQ_UE STANTBEELDEN. ij TWEE- EN DRIE- EN- TWINTIGHSTE STANTBEELD. K A S T O R , BROEDER y J JSl F O L L V X.

P het Plein des Quirinaels, ftaen twee verwonderenswaerdige kunft' ftukken , ongemeen , door de kunft der makers, uitgehouwen, verbeeldende Kqftor , de Broeder van Pollux, en Pollux. Van welke wy met ordere fpreken moeten , om dat ze yder byfonder ftaen, den eerften met, en den tweeden zonder Paerd. /^'! de Geeft zecht : dat ze door de beroemde kunftenaers Phidias en Praxiteles zouden gemaekt zyn j maer wy verbeelden ons met Damt: , in zyrie Befchryving van het Oud- en Nieu Romen 3. B. 15. Hoofd: , dat deze kunftenaers de zelve met gemaekt htbben , en durven volmondig , om ver- fcheide redenen , die te lang zyn , en den Lezer maer verveelen zouden, zeggen : dat der zelver makers onbekent zyn. Ook kunnen wy niet begrypen , hoe het dien fchilder in 't hooft gekomen zy , om te fchryven , en alzoo vafttefteUen dat ze Alexander de Groote , met zyn Paerd Bucheval verbeelden zoude. Wy noghtans zeggen met andere ken- ners der outheit, waer onder de groote L. Smits j dat ze Kajlor en Pollux ver- beelden, in welk gevoele den Heere JoacMm Oudaen, dien grooten Penningh- kenner, ons ook beveftigt, in zyne Roomfche Mogentheit Tab: 104. penn. 4., daer hy , van Conflantinus de Groote fpreekende, aldus zecht : hier ftaen tiaet naekte^ die elk een Paerd by den toom houden^ met dit omfehrift /È/it\mt k% hxiQ. n, Eeutüigheit onzes Kaizers^ Ka/lor en Po//«.r verbeeldende, Welke de kaizerzich, óm Zyne kryghsmanhaftigheit, gelyk wilde maken. Dat de kaizer Conflantinus deeze ftantbeelden bekend geweeft zyn , ontkent den gemelte//^ de Geefl zelve niet j want hy verhaeld dat dien kaizer , de- ze twee ftantbeelden , van ^lexandryen na Romen heeft doen voeren , en in het midden zyner Badftoven , om hunne uitmüntenheit, dtcêi ftellen ,- maer dat Ze, by zeker bekend toeval, thans op het bovengenoemde Plein des Qui' rinaels gezien werden. Dit vooraf gezecht hebbende , nodigen wy den weetgierigcn Lezer tot het inzien van het volgende ftantbeeld , daer we de Hiftori der beide gebroeders aengehaeld hebben.

			VIER.

		':.i)4^'"^'^ Jffiat^a^j^;--

ocr page 19

KUNSTKABINET DER

VIER-EN VYF-EN-TWINTIGHSTE

S T A N T B E E L D-

PO L LU X,

■ ■. t,

BROEDER VAN K A S T O R.

Aflor en Pollux^ (in de twee voorgaende, deeze , en de naeftvol^
gende Platen verbeeld, van wicn wy reets fpraken.) Twee
rullige jongelingen , den eerften een Paerd betemmende, en den
tweeden zonder Paerd, met den opgeheven arm ftaende, waeren
Broi^dvrs , t'eenerdracht gebooren , kinders van Jupiter en Leda. Deeze de
Gemalin van Tyndarus^ koning van Lacedcmonie , wert van Jupiter bemind,
die, niet ziende tot zynen wenfch te geraeken, zich herfchiep in een zwaen,
die door liffclyk gezang de ooren van Leda bekoorde , en daer na , gejaegt
door den Arent van Jupiter^ die dit zoo befchikt had, haer ophet lyf vloog,
en , gekoeftert in haeren fchoot, haer bezwangerde, daer ze reets te vooren
zwanger van Tyndarus was. Uit deze vermenging bacrde Leda twee eieren,
waer uit deeze Broeders te voor/chyn quamen, zoo noghtans, dat uit het ei,
dat Leda van Jupiter ontfangen had , Pollux en Helem, wierden uitgebroeit,
die daerom onfterffelyk waeren , om dat ze van goddelykcn zade gewonnen
waeren , Want uit het ander ei , dat uit Tyndarus ontfangen was , quamen
Ka/lor en Klytemnejira , die fterffelyk waeren , om dat ze van een fterffelyk
menfch waeren voortgeteeld.

Deze gebroeders verzelden Jazon op zynen tocht na Kolchis , van waer we-
d.ergekeerd , bragten ze huime Zufter tielena , die Thefeus gefchackt had,
weder 't huis , na dat ze de Atheners, die hem te hulp quamen overwonnen
hadden ; maer deze overtuigt van hunne beleeftheit en zachtmoedigheit,
tegen de overwonnen bewezen , eerden hen met de naem van Jupiters zoonen
Q^ Heilanden. Men hield hen voor Goden, die de rampen afkeerden. Waer-
om 'er witte Lammers op hunne Altaren geflacht wierden.

Eindelyk, om niet alles by te halen, zyn ze ten Hemel gevoert en in Star-
ren verandert, die, nunogh, de Tweelingen genoemt werden j want de eene
opkomende gaet de andere onder. Deze Starren worden heilzaem by de va-
rende luiden gehouden en zyn t'over bekend, waerom wy'erte ligter over
heen lopen , en ons maer fpocden om over te gaen tot de korte belcliryving

van het volgende Stantbecld

S E S-

-^^^-■^

^■'"-iii-ii-.tfi-JYil.iTrifUff»''''

ocr page 20



ANTiaUE STANTBEELDEN. ,r7 ZES-ZEVEN-ACHT-enNEGEN-en-TWINTIGHSTE STANTBEELD. Een ZWAERD-SCHERMER. Et Paleis der Borgeefen vertoont dezen Zwnrt-fchermer ^ die, krachtig- lyk eenen fteek toebrengende^ en te gelyk eenen anderen afweercn- de , vertoond werd. Hy is het werkftuk van Jlgafms Dofitheus, _ denEfefèr. Ditftuk is by al de waereld vermaerd j en word van alle kunftlievende gemoederen hoog gefchat, om dat het iets, den menfch onmoge- lyk uittedrukken , in zich begrypt. Yder minnaer der Teeken- en Schilderkurifl, hoe meer hy dit beeld beziet, hoe meer verwondering hy in het zelve vind ; gelyk ook allen fchilders van naem , hunnen toevlucht tot dit beeld genometi , cti het in haere kunftftükken gebruikt hebben. Wien Jigafms Do/ttheus^ met dit ftantbeeld verbeeld heeft, is den allen onbe- kent, alleenlyk geloven we dat hy de edelheit des menfchen, in zynegrootmoe- digheit doorftraelende, hier mede vertoond wil hebben. Niets zullen we hier ver- der toedoen j maer ons in allen volgende ftantbeelden, zoo veel doenlyk is, be- korten, tot welkers lezing en be/chouwing wy uw'aandacht noodigen. DERTIGHSTE, EN EEN-EN-DERTIGHSTE STANTBEELD. AP o L L O.

	^4.,f,.f,tN den Vatïkdmfchm Lujlhof^ ftaet een fchoon kunftftuk, verbeeldende ^I't'^I** ^po/Zo, verwinnaervandenflang, ofdraek/}'//'(?;-2, waervan \\^ Apolh* ln I ê'? Pythius genaemt wierd. De fchilder Jordaens volgde dit beeld in zyn ^PffG-ii fchilderftuk, dtHiftorivanPythonvtvhQd^tïièti na^ Ook ziet men'er <(^'f-^^^ overdeftige copien vah ^ waer onder twee, een na van der Does^ en 't ander na een oud onbekend meejler gevolgt. De werkmeefters van dit kunftftuk zyn onbekent, waerom wy'er niets van melden kunnen. De Hiftori is zoo : Apollo Word als een' ongebaerden jongeling , met onge- fchooren hair , afgebeeld, In zyfi rechterhand voerd hy een' boog met pylen , in de flinke een citer. Hy vertoont zich in gouden gewaet, met een laurierkrans op 't hoofd. Hy is geboren uit Jupiter en Latona. Want deze , van Jupiter bekroopen, wierd zwanger van Tweelingen. Dit nzm Juno ^ zich hier door verfmaet achtende vart haeren Gemael, zoo euvel, dat ze een yffelyke flang, of draek tegen haer uitzond; waer voor Lntone vluchtende zich bergde op het Ei- land Delos , een bequame fchuilplaets voor deze elendige; want daer het te voo- rcn vlot was en in zee dreef, wierd het nu door jfupiterYS&gd-ic^t^ daer zy einde- lyk gelukkig'^ö//ö en Diana ter wereld braght. Men vind gemeld, dat ze in dien tyd, om hetnaljoooren vany/^wötef ontgacn, in eene wolvin verandert is, en twaelf dagen lang in die gedaente bleef Apollo opgegroeit zynde, maekte ten eerllen zyn werk van de flang, die zyn moeder verfchrikt had, t'onder te brengen, 't geen hy gelukkig volvoerde, en waer door hy de eernaem v^x Apollo Pytius j als wy boven reets vcrhaelde, verkregen hecfc. C TWEE-

				*i?
			t-U^JA^^^^t
		*^^-*

ocr page 21



	i8 KUNSTKABINET DER T W E E-E N-D ERTIGHSTE *S T A N T B E E L D. P Y R A M U S** EN

		T H I S B E.

IE Luflhof derLiudovifen , vertoond ons een ftuk werks dat de oudheft roemrughtiger dan de kunfl maekt, nadien het fleghtsgemeen is, en verre by de andere aflleekt. Het verbeeld Pyramus en Thisbe , die aen den Heidenen eene moedige daed * maer aen den Chriftenen een gruwel, ten voorbeeld, nagelaten hebben. Pyramus en Thisbe, twee fchoone jongelieden, beide in Babylonien gebooien, minden malkander teder en ongemeen, zy woonden zoo naeft by elkander dat 'er flechts eene muur tuffchen beide was , daer kreeg hunne min haer ooriprongh, die allengs zoo kraghtig aengroeide, dat ze maer een hart hadden , dat gedwon- gen was in fwec lichaemen te woonen. Zy begeerden wettig verknoght te zyn; maer hunne ouders verboden hen malkander te beminnen, doch te vergeefs ; de liefde kent geen verbod. Ook was'er in den tuffchen muur een Ipleet, die men noit ge- zien had , door welke zy malkander dikwerf fpraken. EindeJyk beflooten ze Aes naghts , als hunne ouders (liepen , uit het Huis te fluipen, en aen Ninusgraf, onder eenen moerbefié'n boom, by eenen klaeren bron, te komen. Thisbe geraekte eerft uit, en ging naer de beftemde plaets , daer zy Pyramus met ongedult verwaghtte. Zy fcheen niets te vreefèn j maer wie zou van geen Leeuwin fchrikken ? deze zach ze na den fpringbron lopen , om haeren dorft te verflauwen, Zy dit beeft van verre, en in den maenefchyn , ziende komen, verborgh zich in 't dikfte van 't bofch en liet, van verbaeftheit haere hoofddoek vallen. De Leeuwin vond de doek, fleurde, reet ze, en liet ze vervolgens zeer bebloed leggen. In 't end komt Pyramus ook uit de ftat, by den fpringbron , daer hy de ftappen van dit beeft bemerkte, en de gefleurde hoofdoek vond. Hy nam ze op , kuften ze wel duizentraael, en natte ze met zyne tranen. Dit ge- daen , trok hy zyn pook , ftak ze in zynen boefèm , trokie met een ftervende hand uit de verfche wonde , en viel ruggelings over 3 hy ftierf en belprengde , met zyn Bloed, den moerbeficn boom. Tlisbe quam uit de Haege, vond hae- ren lieven Pyramus dood ter aerde leggen , greep dezelve pook , en door/lak zich , omhelfende dm Jlervende haeren Minnaer , dien "'t haer niet gebeuren mogt levende u genieten, ;

			DRÏE-

ocr page 22

ANTI au E STANTBEELDEN. ijr

DRIE-enVIER-en-DERTIGHSTE

STANTBEELDEN.

T tVE E ZOONS J^ A M

[WgM»H^L']'-^BWWI

'Eeze Gebroeders, twee der zeven zoonen van detrotfë en hovaerdige
Kiohe^ gemalin \2S\ AmfimVQmn^'^z.nThche (van welke wy^ in de
vromvelyke ftantbeelden , by het LVII. Tafereel breder fpreken, en

_________ waer heen wy thans den lezer verzenden,) Zyn de voornaemfte

uafien in den Hof der Mediceën ; want de kunft trekt yders oogen na zich, ter-
v/yl den eerften al knielende, door die ootmoedigheit, de ftraf die hem ApoIIo en
Dianay kinderen vati Latona, die doorzyne moeder zeer gehoontwas, dreigen,
zoekt te ontgaen. Sommige uitleggers zeggen: dat eenen zoon, en eene doch-
ter , der trotfè Niobe ^ in 't leven en behouden bleef, en mogelyk dat de kunde-
naer hier op het oog gehad heeft, waer om hy dezen eerften aldus zal vefbeeld
hebben.

De tweede zoon , in het XXXIV. ftantbedd vertoond , ftaet niet min ddt\^
dan den eerften, hy vlucht \oov Apollo^ en zietvcrbaeft naden pyl om, die hem
treffen zal. Ongemeen is zyne verbaeflheit, die hier door, als was ze befchreven,
voor elks oogen klaer uitgedrukt >n'crcl*

Dus moeten de kinderen de trotsheit hunner ouders boeten , 't geen de heide-
denen zelf uit het redenlicht geweeten hebben. De hovaerdye is by Goón en
menfchen veracht, elk zoeke zich voor de zelve te wachten , en trekke uit deze
fabel een wezentlyk nut, 't geen wy hem van harte toewenfche.

VYF-EN ZES-EN-DERTlGHSTÊ

S T A N T B E E L D.

T W^ E E

WORSTELAERS.

_ , zoo ftrakx genoemde , Lujihofder Mediceën, befluitin zich'Wee
grootfche en ongemeen deftige werken, bekent onder den naem der
PP'^orJieUcrs , deze ftaen met zoo veel luifter als men van eenige der

___ ftantbeelden zeggen kan. Zy worden by den kenders voor de de£^

tighfle onder allen gehouden.

Hoewel het worftelen al van de tyden van J^itdlius bekent is, échter is *t niet
zeer te pryfcft ; want wat nuttigheit baerden het, terwyl de menfchen hun leven
en gezontheit waegden, om anderen te vermaken ? Tncitus veracht het zelf zeer ^^
en hy kan niet begrypen (in het tweede Boek derHiftoricn) waerom de Ro-
memen zulk een behagen in dat onnatuurlyk f^^el vonden, dat zoo dikwerf veefé
moeielykhcic aen de algemeene rufte des ftaets veröorfaekt had. Dit bewys alleen,
is krachtig genoeg om het worfiellpel niet aentepryfen ; maer veel eer het zelve
geheel en al te verachten , gelukkig wy , die in eenen tydt leven, waer in raeö
geene worftelperken, voor zulke gruwel fpeelen opgerecht ziet. ,

. , Ca ZEVEN-

t ,

■ aj>^*i"*ht^. A"»))^

ocr page 23

00 KUNSTKABINET DER

ZEVEN-EN-DERTIGHSTE

S T A N T B E E L D.

EEN

KERKBELOFTE

A E N

B A

C H U

*IJi#i|#'êi*Ier vertoonen zich twee Beelden , in den HofdcrLudoviflën^ die,
*i^^ "x^i* ^^ ^^^ oordeel van fommige, zich voor het Vaderlandt verloven:
*^n H S^ ^^"^ *^^" meeraengehaelden Z)f. L. 5/;^?^ , wiens oordeel wy al
^^^ kÏ?^ weder volgen, wil liever dat hier eem kerkbelofk aen Baccfjus word
^'#^1?^^|)S» volvoerd , en geen wonder ! «want de Boxhoofden , en verdere
byfirafien, toonen zulx klaer aen.

Bacchus Feeftdagen waeren meenigvuldig. Zyne Priefters waeren de Saters,
Sikenen, en Najaden , die hem verfcheide ofFereere beweezen. Hem werd ter
eereeeri. Bok geflacht, een dier dat den wyngaerd hinderlyk is. Zyne feeft-
dagen waren meenigvuldigh, waer onder, by den Romeinen, het Feeft tot zyn
eer ingeftelt j eerft van vrouwen, daer na ook van mannen, maegden en jonge-
lingen ondereen, geviert wert,- hebbende alle ontucht en darrelheit, daer in,
haef volle beflagh. Zoo dat , onder dexel van dezen godtsdienft , Hoere-
ryen , Oyeirfpel , Vergiftigingen, Vadermoorden, en alle Schelmftukken in
zwang gingen , tot dat den Raed van Romen, op fterk aendringen van Katg
daer in voorzach.

Men leeft by Ovidius, in het IV Boek zyner Herfchepping, dat men op
zynen heiligen- ofFéeft-dagh deze woorden hoorde uitgalmen.

o Bacchus, Bromius i Lyeus, rechte fpruit
Van '/ vuur, herboren kint, en eenige gehoor en,
Vaneenpaer77toedren-,zoonvanMfa,noitgefchooreni
Jin zeekere afkomjl tuan Tione, d^eer van "tlant ■>
Die Wyn in Kuipen perjl, en blyden Wyngert plant ^
Nachtloop er ■, Èuilebalgh, Jdchus, Evan, Stort er
Van Kroezen, en ivat naem, het zy dan lang, of korter
- Uive eer ivorttoegckeurty waer "t mik j uonderdaen

Van verre toejuicht.

Dit van -de kerkbelofte, aen Bacchus, gezecht hebbende, haelen we, ten over-
vloede , deze regels v^n W. de Geeft , aen. Het beeld, aen de flinke zyde,
fteunt met zynen rechter arm op de fchoudcr van den anderen, tulTchen beide
is een' Altaer, 't welk van hem, die aen de rechter zy ftaet, ontftooken werd,
met een brandende fakkel, die hem, en zyn geflacht, eenen eeuwigen roem
nalaten zal. Dus verloven en geven zich deze voor hun vaderland over, waer
door zy, als Dmi^ op yders tongen eeuwig leven zullen.

A C lï T-

^' *»'..-^-i*' c^gciM w^J^.

^.«L^-------

ocr page 24



	ANTICIUE S T A N T B E E L D E N. ai AC HT-EN-DE RT IGHS T E S T A N T B E E L D. EËN RUSTENDE M A R S, VAN KUPIDO GELIEFKOOST.

[Anneer men pas de twee voorgaende ftdntbeelden befchout heeft, vind men , in den zelven Lujlbof een weinig voortgaende , den kryghsgod Mars ter neder zitten , en van zyne Oorloghs oefFenin- gen ruftende , daer hy van Ktipido geUef kooft werd , ziende buiten twytFcI, op het welbekende geval, waer vanwyin de verhandeling van/^««jftant- bceld gewagh maekten , en 't geen wy thans met wat meer uitbrydings melden zullen. Een werk zoo deftig, of fchoon zyne makers onbekent zyn, dat het verfchei- dekunftenaers, waer onder J^feifzj, te raeermaelen, geheel afgeteekend, in hun-* ne kunftftukken gebruikt hebben. Mars word geacht de zoon te zyn van Jupiter en yuno, Ichoon Ovidius wil, dat hy alleen uit yuno zou gebooren zyn. Want deze Godin geweldig hier over maelende, dat Jupiter, haer' gemael, Mincrva had weeten ter wereld te brengen zonder hulpe van eenige vrou , fpitfte in't ende aUe Kaere gedachten , om hem hier in niet toe te geven. Zy begeeft zich hier op naer den Oceaen om raedt by defen God te halen , en te verfoeken of'er geen kans was om haere begeerte te voldoen; maer op de reize komt ze, by avontuur, by Flora, die de reden haerer reize verftaen hebbende, haer beveelt goedts moedts te zyn, als zullende by haer wel te regt raken. Want dat zy in haeren hof eene bloem had, die maer aenge- raekt, met de tippen der vingeren, haer aenftonts zou bezwangeren. Zy treet den Lufthof in ^ raekt de aengewefè bloem, wort zwanger, en brengt .^rtr^ daerna terwaereld, die, opgewaffen, inHuwelyk tradt met A^m, ofA^- riene, waer uit men wil dat het Huis der Neroos zynen oirfprongk heeft. De Poëten verèeren hem met veele namen , waer van de meefte bekende zyn Mars, Mavors^ en Gradivus. Men vind, buiten zyne woefte kryghsbedryven, niet gedcnkwaerdigs aengetee- kend. Een befpottelyk voorval alleen heeft zynen naem overal doen klinken. Te weten zyn overlpel met P^enus, gcmalinnc van Vulcanus, wert gemerkt van Sol^ waer door de Zon verftaen wort , en aen Vulcanus overgebraght. Die hier op zoo kunftig een net van onzichtbare yzerdraeden toeftelde , en het zelve in het bedde van Venus vaft hechte , dat hy daer in de gelieven , weder by een geko- men, verftriktc en ving. 't Geen de de zon der Nederduitfche Poczy H.K.Poot^ in zyn Mars enVerdis Beddepraet, Eerfte Deel der Poëzy, Pag. 137. ongemeen fierlyk en deftigh uitdrukt, waer heen wy onze lezers verzenden, alszynde over- waerdigh van yder geleezen te worden. Evenwel kunnen we hier niet voorby deze regels, die het vervolgh van ditbe-» fpotlyk geval melden, aen te haelen. Vulcanusjloot eer''tymant wert gelxiaer, . d'Imre deuren op, liet al de Goón dit paer Die fchendigi borjl aen borjt, aen een gekoppelt lageni ■ * Hier binnen zien , 6 fcbande ! een onder al die V zagen , JVenfchteookom''tzoetgenotteJleekenindeesjchand. ' Toen loeg al V Godendom, om V koelen van dien brant. De Hemel wijl nogh lang van deeze klucht te fpreeken. C ï NEGEN.

		X

ocr page 25



22 KUNSTKABINET DER NEGEN-EN-DERTIGHSTE S T A N T B E E L ALEXANDER de GROOTE.

Hans moeten wy ons wederom in den Borgeefen Lu/IhofvexYoc^Qn., daer vertoond zich De grooten yllexander ,. dien onverwinnelyken en roemruchtigen kryghsheld. Een werk zoo vaft in zyne plan- ting en eel in muskulcn , dat het van veele deftige meefters dik- werf nagevolgd, en waerd is der Teeken- en Schilder-jeugd, met allen ernft, aengcprefen te worden. De fchilder Nore^ en andere, hebben hier toe hun- nen toevlucht genomen , en dit ftantbeeld geheel in hunne kunftftukken ge- plaetft, hier uit zal men de waerdye ras kunnen afmeeten. Alexander was de zoon van Philippus koning van Macedonien , en Olim- phia , zyne doorluchtige daden zyn zoo bekend , dat we 'nauwlyx iets van hem zeggen kunnen 't geen al de waereld niet weet, om dat het wel duizent- mael gezecht, en in een onnoemelyk getal boeken te vinden is. Wie weet niet, by exempel, dat hy de gantfche toen bekende waereld over- won.^ Dat hy Porus^ dien grooten Held , te onder braght, en om het groot- moedigh antwoord dat hy hem gaf (toen hy vroeg hoe wilt gy dat ik u handden zal? waer op Parus antwoorde als Koning.) Hem in zynen ftaet herftelde? Wie weet niet dat hy het voorbeeld van grootmoedige deugd was ^ Dat hy de groote Darius verwon, en duizend andere koningen , die, wanneer wy ze alle optelde, ons het gemaekte befèek zouden doen te buiten gaen , en een oneindig getal fchrifts uitleveren.

	VEERTIGHSTE STANTBEELD. P A T R I C I U S.

		Et zelve Hof vertoond ons de gedaente van den jongen Patridus^ L. Smits , fchreef: een geivaende Patridus , guanswys om de krop bloot j en in een Jlaetrok. 'tTLy dun dat het Patridus zdf, of den gewaenden zy. Hem wierd in zyne kintsheit een uitmuntent ver- ftant toegefchreven , waer voor veele, al grys van dagen , verftomt moeften ftaen. Zulke buitengewoone Exempelen zyn waerlyk niet te verfmaeden. Im- mers het is niet onmogelyk; want men heeft zelf, in onze dagen, dusdanige voorbeelden gezien, of fchoonwy ze niet, als in Patridus, in de tedere kindts- heit geipeurt hebben, Hy is bekleed met een Toga of boven tabbaert, die alleen eenen Burgermeefter , Raetsheer , Rechtgeleerden , of een die na een Eerampt flont, voegde. Zekerlyk word hy om zyne uitmuntende wysheit dus verbeeld, wy hebben van die boven tabbaert op het XV. ftantbeeld, pag; X, hier vooren , breder gefprooken , waei: om we den weetgierigen , om niet tweewerf eene zaek te zeggen, daer heen zenden.

				EEN-

			*,^ m^Ük^J^ -■""**

ocr page 26

ANTICLUE STANT BEELDEN.

E E N-E N-V EERTIGHSTE

T A N T B E E L D.

TWEE

GEBROEDERS.

o F

VRIENDEN.

E Lufthof der Ludovijten befluit al meer dan al de voorgemelde
ftantbeclden. Wie zou denken hier deze Twee Gebroeders , of
vrienden, te vinden ? Sommige willen dat ze Markus AureJius en
^ Lticius P'^erus verbeelden ^ maer wy denken dat het twee vrienden
zyn , die hier eikanderen omhelfen , van welke het beft is weinig gezeght te
worden. Zoo zeght den meeraengehaelden D^ L. Smits : dit is hier niet bel-
der, Waer door hy, voor den verftandigen, genoeg gezecht heeft.

OndertufTchen zullen we hier niets byvoegen , dan dat deze fchandelyke
zaek onder den Heidenen genoeg bekent was , hunne Goden zelf waeren'er
me befmet : Gelyk doorgaens aerdig van den heidenfchen L/Uciaen, in zyne
zaevenfpraek der (.joden , vertoond werd.

Herkules beminde Hyks ^ den zoon van Theoddmas ; Doch in Mifië uitge-
zonden zynde, om water te haelen , verdronk hy, by ongeluk,- in de rivier
Askanius: waerom Herkules , uit onverduldige liefde , hem overal gezocht
heeft : als Apolbnius , de Rhodiër, in zyn I. B. der Argonaut. J. Hyginus,
'm zyn XIV. en Ant. Liberalis y in zyn XXVI. verdichtfel, zeggen, 't Geen
gelegentheit gaf om voortegeven dat hy , om zyne uitmuntende fchoonheit,
van ^tStroomgodinnen gefchaekt was , waerom hy ook onder de Goden getelr
word by Theokritus in zyn VIII. Herderfz:

zoo word
Dejchoone Hylas by de ontjlerflyken gereekeni.

Dit verdichtfel wierd zoo vaft gelooft, dat Virgilius in zyn VI. Herdersk; van hem
fpreekt, en ook in't begin van 't lil', boek der Landtgedichten zeer welzecht:

Wie hoorde Hylas , knaèp van Herkules , niet kermen,
En deer Ijk kryten in der Stroonigodinnen armen ?

Apollo beminde al zoo Hyacint bus ^ die in het fpeelen met de werpfchyf,
doodt bleef, en door hem in eene bloem , van dien naem, verandert wierd.
Ovid: in 't X. B. der Herfchepp. ■

Jupyn beminde Ganymedes , van welke wy nader op het L. ftantbeeld /pre-
ken moeten.

Pelops beminde zyn' eigen zoon Cbryjippus , En wie van het mansgeOachr
onder de Goden [ztcht Arnohius in zyn IV. B.) bemind malkander niet. Gru-
wclyk is het hier aen te denken , maer nog gruwelyker dat deze ftantbeelden,
op dusdanigen wyfe, ten toon geftaen hebben , 't geen den Romeinen zeeker
niet onbekent kan geweeft zyn.

T W E E-

,iZ*^'~--

^ -'^

~*^^g^j^

ocr page 27

24 KUNSTKABINET DER

T W E E-E N-V EERTIGHSTE

STANTBEELD.

De TOONPLUISER

2'^%^-^.j|||En uitfteekent beeld, vertoond zich in het Kapitool, dat alom on-
«^gj-jr-^ Ëé)3» cJei" den naem en gcdaente van het welbekende Toonpkifcrtje bekent

!?* (laet.

Het is by veele beroemd , en word als een uitmuntent

'^ti ioiiC'3^ ^'^^^ ' ^°° °"^ '^^^ ^^^^^ trekkingen, buigingen , als anders ge-
«?-|'f ^^f j* waerdeerd , waerom wy 'er weinig by te voegen hebben , en het
alleenlyk den minnaeren als zodanig aenpryfen.

DRIE^EN-V EERTIGHSTE

STANTBEELD.

M E R C U U R.

En gemantelde iï^r^Mf , houdende zyn flangenroeden of vrede-
ftaf in de rechterhand , word ons in den Hof der Lndovifien ver-
toond , in de gedaente van eenen fchoonen jongeling , vrolyk
van opzicht en fchrander van wezen, gelyk hy ook alzoo by de
Poëten voorkomt.

My wierd gebooren van Jupiter en Maja , de dochter van Atlas, om welke
i-eden hem mi/Tchien in deMai OiFerhanden gedaen werden. Men vind'er é\t
verhaelen: dat Juno, hem, nogh een klein kind zynde, de borft gaf, en dat
hem, te gretig zuigende, den mont overliep, zoo dat de melk over den Hemel
heênftortte, waer uit zy willen dat de melkweg, hier naer genoemt, zou ge-
fprooten zyn.

Zyn werk was Jupiters beveelen over te brengen , waer uit hy gemeenlyk
de Bode der Goden genoemt werd, ook de Eetzael der Goden fclioon te houden,
en de Tafelbedden te vervaerdigen, waer uit hy ook Diemer der Goden genoemt
werd. Voorts ftond hy die op fterven lagen by, ontfloeg hun zielen van den
bant des lichaems, en voerdeze na de onderaerdfche ftreeken , En als ze in
de Elifeefche velden hacren tyd hadden uitgedient, herriep hyzc weder in 't
leven , en bekleeddeze met nieuwe lichamen. Dat f^irgilus meeft al in deze
Vaerfen , door, het Orakel der Nederduitiche Poëzye , Jooji van den tondel
vertaelt, dus uitdrukt, in het vierde Boek der ^^w^*/^.

Büi fprak Jupyn , de zoon bereit zich te vertrekken
Op 'sgrooten Vaders lajl, fchiet guldc vleugels aen
Zjn hielen , die hem hoog door 's Hemels luchte baen ,
£,n over zee en zant, gezivint en luchtigb voeren.
Hy neemt hier na de roé, die zielen kan beroeren,
De hhêke Schimmen zelfs verdaegt uit Plutoos Jloel,
En andere zielen naer den droeven jammerpoel
Door haere magt verzent. De Jlaep komt ingejlopen
En vlucht voor haer: zy luikt des dooden oogen open.
Hem gaet tot eere na , dat hy de uitvinder is der letteren : dat hy uitflak in
de kunji van wel zeggen : Dat hy den vinder der worjlelkuiift is; voorts van ver-
bonden , maten , en gevjichten , en den eerften aenleider tot hopen en verkoopen,
waer uit hem met 't bewind der koopwaeren, in 't latyn Merces, de naem van
Mercurius eigen geworden is. Voorts droeg hy den Ty tel van God der Dieven,
Mercuriiis de f^redemaker en wat des meer zy. Dan wy achten , dea weetgie-
rigen, genoeg tot verftant van dit beeld gezccht te hebben.

VIER»

''-nÊii

ocr page 28

A N T I Q. U E S T A N T B E E L D E N. 3j

V 1 E R - L N - V E E R T I G H S T E

A N
P

T B E

A N-

E L D.

Ögh belluit het zoo pas geüoemdcHofj een voortrefFelyk en onge-
meen kunftftuk, verbeeldende deBojchgodPan, (die eenen fchoo-
nen jongen op de fluit leerd fpeelen.) In het welk al de kunft als
opgeÜooten leght , maer wicn zyn maker geweeft zy , is ons noit,
nogli ymant , onzes weetens, voorgekomen. Zyne Hiftori die we, om dat
ze zommigc onbekent is, hier byvoegen, is zoo:

Pnn is gcboorcn uit Pcnelope , de vrou van UliJJes koning van Ithaca j die ^
na dat ze van allen haeren minnaeren beflapen was , hem ter wereld braght.
Zy teelde hert* by Mcrcurius: Want deeze jeugdige God , zyne zinnen op
deeze ichoonheit gezet hebbende,*zonder iets by haer te kunnen verwerven3
veranderde zich in eenen fneeuwitten Bok , en bekoorde , in deze gedaente,
'zulx het hart der weigerende vrouwe , dat hy haer (hoedende het vee hae-
res vaeders Jcarius.^ op den Bergh Thygetus) bezwangerde. Uit deze vermen-
ging quam Pan voort , die , van zyn vader, in een hafevel gewonden, teri
llcmel opgcvoert wierd.

MifTelyk was hy van gedaente , half menfch , half Bok , dragende horens
op 't hoofd, dat met pynbladen bekranft was , liy was rood en lachende van
wefen , had Boxvoeten en een Bokkcftaert, zynde zyn huit befpikkelt met
vlekken. Hy voert in de eene hant een kromme ftok , in de andere een fluit
van ongelyke rieten aeri eert gevöegt. Zoo afzichtig een troni was bequaem
om fchrik te veröörzaeken waer van hy zich ook , op de Gallen , die onder
huunen overften Brennus in Griekenland vielen, wifl te bedienen.

Hy was ook Bevelhebber onder Bacchiis , toen die optrok om volkeren
f onder te brengen. Verftont zich op den kryghshandel. Was uitvinder van
de Falank, en (telde de regte en flinke vleugel des Heirlegers in Eindelyk hy
was de vinder van het fluitfpel , want zoo word van hem getuigd.

't Was Tan die d'eerjle riet aan riet met ivafih kon dwingen i
En k/even hecht aan een.

* + *«*>«

V iVas Pan, zoo elk geivaegt,
Die voor Schaepherderen en Schapen zorge draegt.

Hoe mismaekt hy was kon de liefde hem nogh behaegen,- want hy bekoor-
de de Maen , en de Nimf Echo , by wie hy eene Dochter , Irinx genoemt
teelde. Hy behaegde ook aen Dryope, om wier liefde hy zyn godheit ten deele
afftond, en onder de Herders verkeerde. Evenwel kon hy met al zyne vrien-
delykheit de Nimf 5)'m.r tot zyn miri niet bewegen ; want zy , fchuw toor
hem hcenvluchtende, vond een ftroom vooi^ zich, die haef-ftutten , en niet
verder kunnende voórtïo'open , bad zy de fl:roomgodiniïen, dat ze haerc ge-
daente wilde veranderen, die haer in riet verkeerde , 't geen men by Ovid:
lib: i. Fab. II. vind, en'twelke wy in onze Herderskout, ter Bruilofte var?
den Heere f. Gv , dus uitdrukken :

Het zevenmondigh riet
Bat vader Fan eer/l vond, by de overoude Vliet;
Toen by een Jlugge Maegd door zyne min vereerde,
Tiie, om die min fontgaen, in piepent riet verkeerde
Dat nogh beur n'aem behoud.

tYF,

i'i^i--*^"'^

ocr page 29

2Ó KUNSTKABINET DER

VYF-EN-VEERTIGHSTE

S T A N T B E E L D.

EEN PEISENDE

A U N U S.

\Anniis , die hier, in het Paleis der Juftiniaencn ^ verbeeld wörd^
ftaet met zynen arm op een' gebrooken boom leunende , zyne acn-
dacht kan men uit het wefèn zien , dat ons;cmeen leerzaem , voor

___ de fchilderjeugd , is. Waer by komt de ongemeene geftalte , de

cunftigheit des werkftuks , en wat des meer is. Onnodig is 't hier van veel te
zeggen , naerdien de kunftrykheit zich zelf genoeg aenpryft, en wy'er niets toe
te doen hebben.

De Hiftori van Fatmus , die koning der Latynen was , hebben vvy reets by de
uitlegging op het VI. ftantbeeld pag: IV. aengehaeld, waer heen wy den Lezer te
rugh zenden.

ZES-EN ZE VEN-EN-VEERTIG HST E

STANTBEELDEN.

DEWYNGOD

B A C C H U S

*|t,ti.-§4i8'Hans moeten we wederom in het Paleis der Borgeefen, t^ce ftantbecl-
^||j;:_4|i|I den van den Wyngod Bacchus, die yder afzonderlyk verbeeld ftaen,
*|g I ^ê* befchouwen. Beide worden ze voor even kunftigh gehouden , en ze-
S^-f^-pï ker ze zyn beide even fraei, hier was niet minder dan een Paris no-
^^f ^f^'é«» digh om te oordeelen, en noghzouhy'er zich belwaerlyk uitredden,
dewyl ze beide even volmaekt, en tot lof en gedachtenis van Bacchus opgerecht zyn,
Bacchus de zoon van Jupiter , en Seniele^ dochter van Kadmus^ op een won-
dere wys , in 's vaders dy , voldragen zynde , wierd, met groore zorge van &~
lenus en de Nimfen opgevoet, voor welken dienft de Nimfen door Jupiter ten
Hemel ingevoerd, en in ftarren veranderd wierden.

Hv word naekt verbeeld , en komt ons ook, in de nevenftaende ftantbeeldcn,
zoo voor, rood is hy van wangen, lodderig van oogen, dartel van opzicht, en ver-
heugd van den drank, hy draegt een kroon vanwyngaerd loof en veil, houdende
een wyngaerdfpiets, in plaets van eenen fcepter in de hand, en is met een panter-
vel bekleed. Tot zyn gevoigh heeft hy de Saters , Nimfen , Najaden ^ en zyn
fchiltknaep Sileén , rydende op een' ezel. Men beeld hem gemeenlyk als eenen
ongebaerden jongeling, met hoorens aen't hoofd, waerom OwVm, na de ver-
taling des grooten Agrippyners van hem zingt:

Gy blyft al even Jong, onjlerflyk, fchoon van iwezen.

O Jongske, gy %ult eens ten Hemel hooggepreefen

Opvaren. Telkens gy tiiv horens nederlegt,

Gelykt ge een jonge Maegd.
En bier mede ftemmen alle de gedenktekens der outhcit overeen , waerom wy mc-
nigwerfden misflagh der fchilders, die hem dik en van vetheit waggelende, ver-
beelden, gezien hebbende , ons, om hunne uitmuntende Fabel kennis, noit van
lacchen konde onthouden.

Een god was hy, 't geen we niet behoeven aen te haelcn, zyn Fccft wierd met
dat van Proferpina teffens op den XVII February, gcviert, en by de Romeiii.-n
Uïh^ralia genaemt. Zie de befchryving daer van in Ovid: Jllnianak IIÏ. Boek waer
van de tir. A, Hoogvliet overdeftigh zinght. ACIJT-

■/"Ik

' >«t«M>.eM««fiz^

ocr page 30

ANTiaUE STANTBEELDEN.

ACHT-EN-VEERTIGHSTE

0,1

STANTBEELD.

EON FLUITENDE

F A Ü N U S

P eenen verhevenen pylaer ruft deze jonge en fchoone FmttUs^ terwyl
hy onledig op eene fluit blacft. We fpraeken zoo ftrax ribgh van
hem op pag. XXVI. daer men het aengewefene kan naflaen. Enkel
hebben we hier by te voegen , dat dit ftantbeeld in den Borgeejèn
LuJihof^2iet , en by alle kunftenaers vermaerd is , zynde fchoon van ftellingen
êel van muskulen , waerotn het zeker voor een proefftuk der kunft magh aen-
gemerkt werden.

NEGEN-EN-VEERTIGHSTE

STANTBEELD.

B A C G H U S

Erwyl we ons vaft ten einde der iriannelyke ftantbeelden fpoeden, cn,f

moetomDe f^yngodBacchasf wederom, in den zoo pas gemeldéri
Lu/lhofj daer hy op een* knotsdragenden Faunus ruft , terwyl een
__________Tyger zyne fchenkkan met de flinke poot vaft houd. Niet min uit-
muntend is hy dan de twee eerfte, waerom hem ook noit zyn waere lof ontbroo-
ken heeft. Onze lezers kunnen op de voorgaende pag: zyne Hiftori breetvoerig
vinden, indien ze hun in het doorlezen, zoo ras vergeeten is. 'tGeenwaerlyk,
naer het oude Hollandts fpreekwoord, een teken van groot verftand zyn zou.

VtFTIGHStE

STANTBEELD.

GANYMEDES.

Anfnedes y tJe Zoon van Tros, koning van llium, Vertoond zich in dm
MediceënLuJihofi dezeri wierd van Jupiter ^ infchyn van eenen A-
rendt, van den bergh 'Ma inFrygïe opgenomen, ért tot zynen fchen-

________ kergemaekt; gelyk aerdigh byL//«rt^«inzynzamenfpraek tuffchen

Jupiter en Ganymedes , als ook by Ovidius in 't X. B. der Herfchepp. vertoondt
word. Hy raseen fchantjongen van J^«/)/>er, hoezeer Homerus, in het XX Boek
der Iliade dit tracht te verfchoonen, daef hy zecht: Dat Ganymedes niet zoo zeer
van Jupiter gerooft is tot een byzit, voor Juno ; maer dat hy van de Goden tot bun
fchenker in den Hemel opgenomen is. Echtet fpreeken Virgiïms , m zyn I. B. der
Enade, enLuciaen, en Augiijlinus in het XXV. H. van het IV. ^. der ftatgodts,
heel anders, vizut wat zal ik zeggen (^zechth^^^ van Ganymedes ^ die^ akjfupiters
fchantjongen den Hemel verdiend heeft? gelyk ook Jujiyn, demartelaer, met 7 heo-
doretus en andere fpreeken. Zie voorts, behalven de opgenoemde, Natal. Comes
IX. B. XIII. H. en anderen.

D z ÉEN^

MIM«

ocr page 31



38 K U N S ï K A B I N E T D E R EEN-EN TWEE-EN-VYFTIGHSTE S T A N T B E E L M E L E A G E R

			\|E zoon van Emtis en Althéa , de Doghter van Theflius koninginnc i^^ 1^ van Kalidonie , ftaet in het Palys der Picbmicn , hy is gemanteld % en heeft aen d'ecne zyde eenen jaghthont en acnd'andereden vcr- ^* fchrikkelyken wilde zwynskop, die op eenen boomtronk ter neer
	eght. Sierlyk is hy van gedaente, ftant, en kunft, dat van elk ras bemerkt word. Zyne Hiftori is zoo bekent dat men die , behalven by Ovidias in het VIII. B. der Herfchepp. , ook nogh in de Franfche opera Meleager , door Bourfauk uitgegeven, in hetTreurfpel van denFranfchen Dichter Z/^i; GV^;?^^?, en in dat van den Hr. K. Dorjie, "'t geen de naem van Althéa voerd, vinden kari. Daer leeft men hoe hy het zwyn in het BoIch, boven veele Helden die hunnen moet en arbeid te vergeefs befteeden, te onderbracht; en die eer aen zynemin- narefTe Atalante opdroeg, 't geen hem ongelukkigh zyne dood veröorzaekte.

		DRIE-EN-VYFTIGHSTE S T A N T B E E L D. A N T I N O U S. Tndelyk komen wy tot het laetfte Jer mannelykeftantbeelden, dat, naer het gemeen gevoelen, Antinomis ^ die lieven jonge van kaizer Hadriaen , verbeeld , ftaende in den ^atikaenfchen Lujlhof. Dit _________ beeld is wonderlyk in alle des zelfs trekken en eliamentcn , al- len kenners hebben dit , benevens den grooten Perrier , getuigd , fchoon de tydt zyne tanden als in het zelve gezet, en het, tendeele, gefchonden heeft, noghtans kan men uit het overblyffel van het kunftftukzulx genoeg oordeelen. Antinous was de fehandtjongen van knizer Hadrianus , hier boven reets aen- gehaeld, Hy verdronk in den Nyl, toen den kaizer, om zyne weetluft in het befchouwen der Landen te voldoen , dien wilde overfteeken; Waer van men, 'mjodchim Oudaens RoomfcbeMogentheit, pag. CXIII. Tab: XXVIII. Penn. VIII. breder bericht bekomen kan. Hem wierd na zyn' dood godlyke eere aenwe- daen , zulx men die fchendaet door de vingeren zagli, en daer weinig acht op nam. Het verheugd ons dat we van die daeden verder zwygen mogen, en reets het XLI. enL. ftantbecld afgehandelt hebben: Terwyl we ons in de, geoorloofde, lieve voorwerpen, der Vrouwelyke ftantbeeldcn, verluftigen zul- len, waer toe wy de weetgierige Lezers nodigen, om zich in dat harflen ban- ket, zoo lekker voor oog'en ooren, met ons te verzaedigen. . EINDE DER EERSTE AFDEELINGH.

					TWEEDE

				.a^L...,.iïflK

ocr page 32

ANTiaUESTANTBEELDEN. at?

TWEEDE

A F D E E L I N G H.

VAN DE

VROUWELYKE

STANTBEELDEN.

VIER-enVYFTIGHSTE

TANTBEEL

M I N E R V A.

o F

P A L L A S.

Öm weetgierige Leezers, kom, tteèd met ons^'m het Paleis der yufli-
niaenen , en befchout het fchoon en deftigh werk , dat van de wys-
heit zelf fchynt gevormt te zyn : het vertoond Minerva, of Pallas,
^^^^_____ hebbende een xgis op haer borft , en flangen aen de voeten. De
groote Te/la zelf, dien vermaerden man ! heeft het der moeite waerd geacht om
na te volgen , gelyk byna elkeen bekend zy j om dat de prerit, die van hetzelve
uitgaet, in veeier handen is, ,

Minerva , <Mc ook Pnllas' y Tritonia ^ de Godin des kryghs^ en der wysheit ge-
naemt werd, is gebooren uit Jupiter alleen; want hy t' onvrede zynde over de on-
vrnchtbaerheit zyner Gemalinne Juno , van wie wy al meer vermaent hebben,
iloeg zich zei ven tegen 't voorhooft, waer op hy Minerva , niet terftont, maer
drie maenden daer na, vooVtbraght, waer van éenige willen datzy den naemvari
Tritonia gekregen heeft. In barensnood zynde, bediende hy zich van geenvroed-
vroii, maervanf^ulkaen, die hem, met eenbyl, het hoofd kliefde, andere zeggen
met een diamant, en wel verbaeft {londt en keek, toen uit de klove eene maegd,
van het hoofd tot de voeten gewapent, voortquam. Andere (om het wonder te ver-
grooten ) willen, dat ze üenftonts eenen kryghsdans danfte,

Zy is geëerd als deGodinne des kryghs en der wysheit; want door haer toedoen
zyn'er veele kunden in de waereld gekoomen , voor al de kunft van borduuren.
Men zecht dat zy by zeekeren poel de fluit vond; maer ziende in het water, dat
ze , daer op beginnende te blafen, mismaekt van tronie wierd, die weder wcch-
worp. Marfyas nam ze op, en gebruikte ze daer na, tot zyn ftraf, gelyk wy op
het XVni ftantbeeld verhaeld hebben.

Het hoofd of icgis , dat men op haer borftharnas, en zomtyts op haerfchild,
ziet, is dat van Medufa , die in hacren Tempel van Neptuin onteert, van haer
wredelyk geftraft wierd.

DeHaen en Uil zyn haer toegewyt, tnPhitarch: zecht, in zyn Boek van^j-,
dat de draek of (lang , onder haere befcherming was , die van Fidias daerom by
haer beeltenis geplaetft werd. Men vond zelf in Rome een fchild van Pallas met
een fchobbigh flangevel overtrokken en met kleenc flangen , bezoomt. Hierom
zechtFirgilius(\^t de flangen, ^xtLaïkeon en zync kinders hadden aengegrepen,
zich onder de voeten en het fchild dezer Godinne geborgen hebben.

D 3 VYF-

^aur^Mi'~~^"" ri~~iSSiMiWBBWiftwi

riMHs-*" "Tniil»B»^^fciinirn

ocr page 33

30 KUNSTKABINET DER

VYF-EN-VYFTIGHSTE

STANTBEELD

'T V E R W I N N E N D

E vorftinne der waereld , het zegepralend Rome , zit op het Utpikol^
vertoonende eene jonge fchoonheit, naer de wyfe der Romeinen,
luchtigh en geeftigh gefiert : op het hoofd heeft ze een kasket,
een zoort van helm by de Romeinen gebruikt, ze zit op aller-
hande kryghftuigen die de zelve volkeren in het Oorlogh benodight waeren.
Dus deftig vertoond ze zich, terwyl ze haere armen üitfprcit, waer me bete-
kend word, dat ze geene Vörjften boven haei', dan alleen den Goden, erkent,
terwyl ze haere Helden geftadig met lauren uit den ftryd ziet te rügh keeren,
en met veel lofs verheerlykt , daer ze haer de goude kroon en goude fcho-
tel, elpenbeenen wagenzetel en elpenbeenen ftaf, de gefchilderde tabbaert, of
het palmkleed, en wat van zulke zegetekens, na het getuigenis v^n'Titus Li-
vius, in zyne Rom: Hift:, meer zyn , ziet uitryken, en als Overwinnaers op
het kapitool treden. Maer genoeg hier van, terwyl dit uit het oneindig getal
der Hi/toriën t'over kennelyk is. Evenwel kunnen we hier niet voorby zeker
vers aen ons, door den vernuftigen jongeling Albertus Frcfe^ onzen byzonde-
ren vriend^ opgedragen, hier ten deele, uittefchryven. Duszinghthy:

Be vreemdeling bejchoud

ï)le groote ivaereldllat ^ door Romulus geboud,

Hy boord haere outheit, Jlaet wrbaeft en opgetoogen

Boor '/ wonder vooriverp, dat hem heerlyk blinkt in d'oogen.

Hier pronkt een kerkgevaertte, een acht [Ie laonder! daer

Een trotfe mar mr e zuil^ en gints ivord hy gewaer

Een Scboupldets, Renperk, of een Sprtngbron, die, vervallen^

In d'overblyfjels kan op trotje aeloudheit brallen;
' ' ' , Maer ge en en Fraelboog kan door V kunjlig beeld-fieraed

Zyn oog verlokken ■, dat hy greetig derivaerts Jlaet,

Öm dat hy Rome ziet op zeven bergen pryken,

En d'overivihning die ze op duizend koningkryken

Behaelde......

, ■; En wat verden

■ , JÈff als hy ziet het nvytberughte

Én prachtig Eerbèeldy op eenjiapel krygstropen
yJls een Min er va die op '/ kapitool, voorheen
Aen allen Vorjlen, dezer waereld -, haere wille
En wetten voorfcbreef, Jlaet hy van verwondringjlillc
* En zecht, Forftin der Jlerd, die V hooft ten Hemel heft^

Waer is een Stat die u inglory overtreft?

Deze regels hebben wy tot hier wel willen uitfchryven, op dat den kenner
daer door van des jongelings vernuft zoude oordeele, en wy het genoege heb-
ben om hem zyne verdiende lauren te zien uitryken.

Nu ftont ons nog van dekunftigheit dezes ftantbeeldts, en wie des zelfs ma-
ker is, te melden ; maer wy moeten het een en het ander ftilzwygent voorby-
gaen, om dat yder de waerdye ras ziet, en wy den maker, totnoghtoe, niet
hebben kunnen ontdekken hoe zeer we ook na den zelven gezocht en verno-
men hebben. Vergun ons , hierom , dat we ons haeften mogen om overte-
gaen tot het volgende. .

. ZES

 t

ocr page 34



	A N T I d U E S T A N T B E E L D E N. 31 ZES-EN-VYPTIGHSTE S T A N T B E E L D. DEKONINGINNE

		J U
			N O


\|E zufter en Gemahnne van den grooter Jiipiter , kan men in deh Hof der Borgefen zien , gelyk wy daer van het kunftige ftantbeeld hier befchouwen. Wenfchelyk waere het, zoo wy den maker, met al ons zoeken , hadden kunnen ontdekken j dan alies is te vergeefs. Echter is het werkftuk deftig en behoefd niet geprefen , nadien het zich zelf genoeg aenpryft. De groote Polyd: de Caravagio, plaetfte deze Juno als een Marie Beeld onder het kruis , en de befaemde Qiiellius tekende het na , uit "'t welke wel ras de overdeftige kunft kan gezien worden. ynnowa^ een dogter \anSaturnus en Ops ^ die haer baerde öp het eiland 5^- mos, daer ze zich bleef onthouden, tot den uitgang van haerekinderlykejaeren, toen huwde ze zich aen Jupiter , by den welken zy J^ulcanm en Hebe won. Hoewel andere willen A^ttiebe^ door toedoen y^n Juno alleen gebooren werd,- namentlyk : Zy wierd zwanger , zegt men ;, door het enkel eeten van wilde latuw, die ze op zeker gaftmael, dat v/po/Zogaf, alruimtjes telyf floeg. Hoe gelukkig waeren onze tegenwoorrlige 3uffertjes konden ze allen man nu nogh wys maken, dat ze als Juno door het ruiken van een bloem , of eeten van la- tuw , bezwangerd wierden. Maer wy moeten weder tot Juno keeren, die zeer nayverig was ^ waer van ontelbaere voorbeelden zyn, en die wy, de kortheic willende betrachten, willens overflaen : Zy gaf hier byzonder blyk van aen/o»', dogter van Inachm op wie Jupiter geweldig verflingert was, en dat men breet- voerig by Ovid: in zyne Herfchepp. lezen kan. Men hield haer voor de Godinne der koningkryken en der rykdommen, en geloofde dat zy het bewind had over deHuwelyken en het verloffen der zwan- gere vrouwen, uit welken hoofde haere Tempels en Altaercn gefticht wer- den , op den naera van Juno Lucina , naer het Licht dat de kinders genie- ten zoo dra zy gebooren zyn. Scxtus Pompejüs^ draegd haer de befcherming der winkbrauwen op, omdat de oogen, waer door Wy het licht genieten, daer door befchermt worden. Voorts wierden haere Feeften den i^". February i^" Maert en i^"Juny gevierd, 't Geen men alles , zeer omftandigh , en te lang om hier aen te haelen , in Ovidius* meer aengehaelden Almanak x". 3^ en 6\ Boek kan naflaen.

					A C H T-

				V

ocr page 35



			33, KUNSTKABINET DER Z E V E N - E N - V y F T I G H S T E S T ANTBEELD. NIOBE. ^'f'f'-^^'^%PJohe, die haere kleinfte dochter befchermd, (lactons bier, zoo als ze

		fWW^W^ By de uitlegging der voorgaende Drie- en- Vier- en- Dertighftc ftantbeelden, verzonden we onzen Lezer na dit Tafereel , dien we nu , om ons van die beloften te cjuyten, Niobes Hijlori op deeze wyze verhaelen. Zy was de Dochter van Tantalus (andere zeggen van Pelops') en gemalin van jïmfion , koning van Thebe , wel gezegent met goederen , en van de Na- tuur , en van de Fortuin , zy wift zich niet te matigen , nogh haer geluk te dragen : gaende haeren hoograoet zoo verre, dat ze Latona, de moeder van A- polio en Diana , begon te verachten en beneden zich te ftellen , zulx dat zy de Thebaenfche Vrouwen in den ofFerdienft, aen die goede Godinne en haere kinde- ren , ftoorde, en uit enkelen hoogrrioet het wierook zich toegezwacit wilde heb- ben, om dat ze cjuanswys konlnginne en mee veertien kindei'en, een gelyk getal, van Zoons en Dochteren, begunftigt was, Qaalyk becjuam haer dit verheffen van zich zelve. Want Latona ziende zich niet alleen veracht en ongeeerd , maer ook den dienfl: , en goddelyke eere, die de Thebaenfche vrouwen haer wilde bewyzcn, <\ootNiobe verboden, belade ^pollo en Dia7ia, den hoon, hun moeder aengedaen, te wreeken. Zy gehoor- zamen, en gewapent met boog en pylen, begeven zich naer het Hof van Niobe en doorlchieten , in der yl , eerft de zobnen , en toen de dogters , en haeren vader, in "^t gezicht van A?o<^(?. Zy door zoo onverwagteh flagh getroffen, werd overftelpt van droefheit , en verkeerde x.tn lefïen in een marmer beeld , waer uit nochtans een vloed van tranen bleef ftorten. Men vint'er , die willen dat dit maer eene Fabel zy , en dat ze haer beeld van fleen , op het graf haerer kin- deren deed oprichten. Het welk den wakkeren Johannes P^oUenhove, in zyn' tydt, Predikant in 'sGravenhage, dus deftigh uit Sabdus vertaald: Eerf rou tvas voor myn' ramp en eene dood alleen Gering : des heeft de kunjl my levendigh geklonken Uitjleen, en aen de ivraek der Goden dus gefchonken; Op dat ik eewivigh Jlerf, op dat ik eeuwigh ween. ACHT- NEGEN-EN-VYFTIGHSTE, en ZESTIGHSTE STANTBEELDEN. NIOBES DOCHT EREN.
\,


	Erwyl \\t Niobe j zoo even, brcetvocrig in het voorgaende Tafereel, bc- fchout hebben , zou het maer tot vermoejing dts geefts dienen, in- dien we haere Dochteren, die, om de toen aengchaeldc reden, voor __________ Apolla en Diana vXndutn, hier breetvoerig belchry ven wilde, 't Zal deriiaiven beft zyn dat we , alleenig, en als in het voorbygaen, zeggen, dat ze insgelyx in den Hojdcr Mediceërs gevonden worden : dat ze by haere moeder ftaen, en haer in kunft gelyk zyn, waer van de kenners wel ras het oordcel vellen kunnen. EE.N^

				,,»r"

ocr page 36



	A N T 1 CL U E S T A N T B E E L D E N. 33 EEN-EN-ZESTIGHSTE STANTBEELD. MELPOMENÉ.

«sti:t,.^4,ê.§4f En volmaekt kunftftuk word oris hier vertoond , zoö ajs het in den ^l^i'lp; <^p Hof der Liidovijtenjiaet. Veele willen dat het de zanggodin Po/j'/'jy;//- ^^i i^ ^-* '^^'^> o^ Polymnia is j om dat ze met den vinger wyll, en de reden ^^f^iSG^^ daer vah zou deze zyn : om dat zy het bewint over het Ichryvea «{\|'f'\|"'f'f^'l«t van Hiftoriën heeftj (daer veel groote voorraet van geheugenis toe vcrcifcht word.) En ook om dat ze de kunft der uitterlyke wellprekentheit, be- ftaende in gevoegelyke gebaerden, en betaraelyke bewegingen des lichaems, by- fonder die der hanil' en vingeren , bezit j maer wy kunnen dit aen het ftantbeeld niet ontdekken ; te meer om dat we haer in de rechte hand met een zwaerd of dolk gewaepent tien, waerom wy oordeelen , dat het wel een zanggodin, dogh geenfints Polyhymnia j maer de defrigfte onder alle, namentlyk : Melpomené verbeeld. Zy is de begunftigfter der zangkunftenaercn, of Poëten,, meeftrefle van het Treurfpel, de vyfde in den rang der Zanggodinnen , en benevens haer? acht kuifche Zufters, geteeld van Jupiter en Mnemojyne, die haer op den bergh Pierus baerde , waer van ze ook Pi'ériden genaemt worden. Andere willen dat ze oude dochters van Caeïm of den Hemel, en vervolgens ouder dan Jupiter zyn. Maer de meefte houden het daer voor, dat ze van Jupiter en Mnemojyne^ dat is de ge- heugenis , zyn voortgeteeld , om te beteekenen dat de geenen, die zich willen leggen op het najagen der weetenfchappen, vernuft en geheugenis moeten hebben. De naem Melpomené zecht of beteekent zoo veel als Zanghjier ; want men meent dat zy de zangmaten eérft heeft uitgevonden. Haere naemen zyn zoo veel (indien men onder haer de negen zufteren te ge- lyk verftaet) dat wy ze alle nauwlyx kunnen optellen, by de outheit waeren ze alleen onder die van Pï'ériden en Mnemojynen bekend, maer zeeker Dichter nogh iti leven (wien we niet noemen zullen , om dat hy t'overbekend is zich als Ezopus kraei geftoffeerd te hebben.) geeft haet, in een zyner ftukjes, of dat ten minften op zyn'naem doorgaet, deze miffelyke namen: Aöniden, Kaftaliden, Aganippi- den , enz. en hy, zoo mild in 't beloven , maer fchaers in 't geven , (als ymant zecht.) vereerd haef boven dien met den tytel van kofterinnen van Apolios Heng- ftebron. Een fchoone uitvinding zeker, maer die hy beter gedaen had by zich te houden, dan zou den Zangberg in geen' oproer geraekt zyn.

		t TWÉÉ-

ocr page 37

34 K U N S T K A B I N E T D E R

TWEE-enZESTIGHSTE

STANTBEELD-

O II A.

Et liof der Farneefen ^ vertoond ons ^e Bloemgidinne Flora ^ diealdacr,

uit den Tempel van KaJIor en Pollux ^ is overgebraght, waer in ze

pleeg te ilacn, zy is vreemd gekleed, vaft van ftelling, en geplant,
___ dacr by is 7.C ongemeen behaeggelyk, in de flinke hand houd ze een
Lransjc, en nu-t de reghte licht ze haer bovenkleet op. Dit éel en fierlyk ftant-
bcreld geeft zync makers , fchoon die onbekent zyn , veel lofs. De geeftryke
fchilder Le Porto heeft deze Godinne in haeren Tempel geftelt, en nagebootfl ,
waerom vvy den jongen Leerlingen aenraden zyne voetftappen onbefchroomt na
te volgen, en zich geftadig voor te houden, dat men door den Tempel der Vleit
eindclyk in die van den Roem komen kan.

Flora, van wie wy /preken, wierd by de Romeinen voor een Godin gehouden,
maer wasinderdact een bekende hoer, die door haere ontugtige bedryven veel gelts
vergadert hebbende, het Roomfche volk tot haer Erfgenaem verklaerde, en zee-
kere (bmme gelts naliet, van welks jaerlyx inkomen haer geboortedagh zou ge-
viert worden , met het aenreghten van fchoufpeelen, die na haeren naem ge-
noemt zouden worden. Welke zaek, als den Raet van Rome die voor fchande-
Jyk en onbctamelyk rekende, afgeschaft, en beilooten wiert haer voor Godin aen
te nemen die het bewint over de Bloemen zou hebben , en Godsdienflige offer-
handen aengedaen werden , op dat, door haere gunfl de planten en boomen wel
groeien en bloeien mogt&n. En,in der daec wierd dit uitgevoert; want men vier-
de haer Feeft 'm het eind van April, gelyk ook in het begin der maend Mai. De
Grieken noemden haerC6/(?m, en Ovzéushuwt haer hierom, in het VB, zyner
Almanak , aen Sefir , of den Weftewint, daer hy haer na de vertaling van den
kunftryken ^. Hoogvliet, dus (prekende invoert :

'/ Was lente, ik dwaelde in V veld f toen Sefir my begon

Te ketineii; ik ging iveg : by volgde zonder draelen:

Jk vhichte \ maer by kon my fneller acbterbaelen.

Zyn broeder Boreas, die nimf Oritbia

Gefchaekt bad j gaf heni aft gewelt en ongenci

Tot tnaegdenroof: maer hy wijl alles te verzoeteni

Toen hy my minnelyk quam als zyn bruid begroeten:

En thans beklaege ik my dit hèilryk huiwlyk niet.

Be friffche lente jlaet altyd in myn gebied.

'kHeb^tfchoonlle iveér van "t jaer als alle bloemen bloeien.

En gras en klaver uit bet vruchtbaere aerdtryk groeien.

Jkheb een vrucbthren hof ■, in't aengenaeme veldt

Dat ik ten bruitfchat kreeg.........

D R I E- E N

S T A N
U R

ZESTIGHSTE

T B E E L D.

A N I A

En der Negen Zanggodinnen van welke we , op het LXI, ftantbeeld,
zooeven breetvoerig fpraken, ^zct'm het Paleis van ^Itaempfio. De
mecfte zyn van gedachten dat het Urania is. Zy is de lactfte in den

__________rei der Zanggodinnen , en word Urania of Hemelfche , naer deo

Hemel, en befchryving der hemelfche dingen in gedicht, genoemt j of om dat,
door haer toedoen, de menfchen door lof ten hemel verheven worden, of door toe-
doen der \K-tenfchappen zich bezig houden in't onderzoek der hemelfche dingen.

VH-R.

22öiBÖ6aM«t~-«a*r -

ocr page 38



ANTIdUE STANTBEELDEN. 35 VIER-enZESTIGHSTE TANTBEELD. E N O N E. \|Y befchouwen thans, in het Hof der Junieny een uitmuntent beeld, waer van al de waereld met grooten lof gewaegd, en het geen den fchilder J. A, J^'ingen, in zyne fchildery voor eene Meden, dogh ^ met het omhangen van eenige byfieragien en verfch kking der klederen, gebruikt heeft. De ftelling en planting dezes beelds wyft des zelfs brave deftigheit genoeg aen, waer om wy'er ook te lichter overheen loopcn. Maer wy moeten, hier ter plaetfe, het ftuk eens nader inzien , dat, na de gedachte van allen , voor De jaghtgodin Diana uitgevent werd , en immers geene gelykeniffe ter waereld na de zelve heeft; want alle de uitleggingen die men hier op maekt zyn toch maer enkele giffingcn. Waerora kan men zoo wel niet zeggen dat het een andere perfonaedje is ? dan dat men'er zoo ver- meeten , en dat nogh zonder fchyn of blyk , De jageres Diana onderftellen durft : immers wy vermeenen met reden te kunnen zeggen dat het beeld De NimfEmne, klagende over haeren ontrouwen Paris , verbeeld , om dat wy een' hoorn aen haere reghte zy zien, dien wy vaftftellcn den Populier te zyn^ waer in Paris zyne Eeden gefneden had. En waer van Ovidius in de Heldinnen- brieven met deze regels, na de vertaling van den Kidder Jacob 0^ejlerbaen^ al- dus gewag maekt: Haer is een Populier (inch I dat hy langh mag levert) Die nogh getuigenis van onze min kan geven, Een Populier-, die aen een Jlroompjen is geplant, Waer in gy eertyts fneedt dees'' woorden met uw band: Zoo Paris immt-rnieer Enone zzï begeven: Zoo Paris zonder haer kan blyven m het leven, Zoo zal men Xanthus zien naer zynen oörfprongk gaen En loOpen weer te rugh van waer hy komt van daen. Loop, Xanthus; loop te rugh van daer gy zyt gehovieh, Spoei u ten oorfprongb wéér met aerzelende Jlroomen, Enoon' vind zich alleen., en noghtans Paris leeft Die tegens eer en Eet haer nu verlaten heeft. Deze Nimf Lnone, was aen Paris ^ de zoon van Priamus koning \anTroje ^ gehuwt, toen hy onbekent zyne kindtfche jaeren op den befaemden Bergh Ida in Frygien fleet j maer hy verliet haer om de liefde van Helena , de gema- iinne van Menelaus , die hy fchaekte en met zich na Troje overvoerde , tiraer uit die bloedige oorlogh en befaemde belegering van Troje ontftont , die na tien jaer ftrydens niet eindigde dan met de verdelging der ftat, en den onder- gang van Priams ryk en geUacht. Enone de wederkomft van Paris vaft verbeidende, en zyne trouloósheit verftaen hebbende , gaf zich heel en al aen de droefheit over , terwyl haere ziel op eene zee vain verfcheide hartftogten geflingert, nu door de liefde, dan door de gramfchap , en dan door miftrooftigheit beroert wiert ; waer om haer, op dat ze dit leet , met den trouwloofen Echtbreker te gelyk , vergee- ten mogt , niet onaerdig , door den taelkundigen Heer en Dichter Joan de Haes, dezen raet, in zyn byfchrift, gegeven word: Bedrukte Enone, Jlel aen uwe droefheit niaet. ''t Is waer dat Pria.ms zoon u trouweloos verlaet En waerdigh is gevloekt om "t fchenden van zyne Eeden t In dezen Populier zelf met zyn hand gefneden. Maer gy verdubbelt door uw klagen uw verdriet, Le Populier is doof en hoort uw klaghten niet. fVie trou op aerde zoekt, hy zal ze nergens vindeti. De menfchen zyn te wuft, ja wufter dan de winden<
		VYF-
	E 3	VYF-
	E 3

ocr page 39

jd KUNSTKABINET DER

V Y F-EN - Z E S T I G H S T E

STANTBEEL

HYGAEA

<^.l,^;^^4i*Y zien hier een deftigh ftantbceld dat in der Mathe'èn Ijujlhofgt-
«f^j|w Tr"7Q|«» vonden werd , verbeeldende Hygaea ^ ipyfènde een flang, uit een
«KO Vv f2 Off'^^^h^^^ C^n geenzints Circe of een l^ejiaeljche maegd ^dyk
<éci3lf?v5f?v?'öö# ^^" onreght voorgegeven word.) DtzcHygaea'^z^ de dochter van
si¥iTOi?f^i'> Eskulapius, de God der Artfcn enArtfênykunde, zoon van v^ö/Zö
en de J>iimfCoroms , die Apollo daer na met zyn pylen doorfchoot, om dat ze
zich in onè'ere met eenen anderen jongeling vergrepen had. Waer van hy egter
berou krygende haer den buik opfneedt, en het kind, waer van ze zwanger was,
levend daer uithaelde, en Eskulapius noemde.

De fchryvers zeggen dat hy vier kinderen had , twee zonen , en even zoo veel
doghters, die alle wonderen bedreven in de geneeskunft. Hygaea, was de oudtfte
der beide doghteren (andere willen dat ze zyn vrou was.} Zy wierd de Godinne
der gezontheit genoemt, en als zodanig nevens haeren Vader te Epidaurus en
in Kome geëerd.

Z E S-B N-Z ESTIGHSTE

STANTBEEL D.
V E N U S.

J^A,êA^A^Nder alle de kunftftukken word ons ook al wederom P^enus, die fchoon-
(|||^>^^# fte, lieffte, en vriendelyxte aller Godinnen vertoond, komende uit
tv li|f^ het bad en leunende op een zalfbufle, zoo al ze ia der Borgeejèn
%t^O^^^ Li!^/6o/, zeer plyfant en dartel, verbeeld ftaet.
«^>%'1'W^ By de uitlegging van het XXI. ftantbeeld, daer ze onder de naem
van Venus de Verwinjier voorquam, fpraken we breetvoerig van haere geboorte,
opvoering ten hemel, en Huwelyk , gelyk wy ook van haer overipel op pag. ü.
gewagh maekte , waerom wy thans hier niets verder toe zeggen zullen , terwyl
zulx den Lezerniet anders dan verdriet in't nagaen dezer uitleggingen zou baeren.

ZEVEN-EN-ZESTIGHSTE

STANTBEELD.

EEN

EGYPTISCH

V R O U T J E.

**|^44^^^Ft zoo aenftonts genoemde huflhofder Borgeejèn, toond ons een
«Ü^ ir -i-f^js» by üitftek goed beeld, zynde zeer anticqs naer de Egyptiiche wyfê
*i§r~lp'^ gekleed en het hoofd omzwagteld , waer uit men veel nuts trekken
«ié^'^G3£^£ kan, indien men het der moeite waerdig aght met aendacht te be-
1'iPtl-W^ fchouwen.

ACHT-

-fr-

:aÊm^-

nMiAi»

ocr page 40



	ANTiaUE STANTBEELDEN. 37 ACHT-enZESTIGHSTE S T A N T B E E L D- C E RE S*

Et hooft der Nederlandtfche fchilders A. van Dyk, dien Fenis f pleeg ditfl:and:)eeldder Godinne Ceres ^ dat men in den zoo even genoem- den Lufthof vind , het juweel der kunjl, hec zonnelicht der waereld^ ___ en het wit der fcbilderjeugd, te noemen. Waer mê hy de nootzaek- ykheit der navolging en afteekening dezes beeldts niet duifter te kennen gaf. Tot dit getuigenis behoeft niets bygevoegt te werden, want het zelve is alleen genoeg om tlaer na de waerdye dezer Godinne afiemeeten, Ceres was de dochter van Saturnus en Ops, en uit dien hoofde volle Zuftcr van Jupiter; zy wierd de Godinne van het koorn of der Aerdegenaemt, ook noemde men haer Libera : en inzonderheit wiert ze in Sicilië örti des zelfs vruchtbaerheit geëerd. De Grieken noemden haer Demeteer dat zoo veel zecht : als de Aerdè aller moeder. Waerom by fommige haer latynfche naem Ceres ^ zoo veel is als Geres; om dat ze de vruchten der Aerde draegdt: andere leiden dit woord afvan fcheppen^ ploegen en gejlooten, gelyk zulx bekent, en thans ons beftek niet is. Zy leerde , naer het wedervinden haerer dochter, waer van we zoo ftrax mel- den zullen, aen Triptolemus dt: kunfl: der Lantbouwery ^ gaf hem de tarwe en be- lafte dat hy elk der kunfte onderwyfèn zou; waerom niet dlleen de Grieken, maer ook de Barbaren haer als de graengodin geëerd hebben. Zy wierd onder de Be- fchermgoden o^ F'erborgene goden , zonder welke men gevoelde dat niemant leven kon, gefteld. Haere Feeften wierden zoo geheim geviert, dat alle ongewyde daer van geweert wierden , en het eene doodtzonde was iets van haere verborgenthe- den te openbaeren. De vrouwen vierden die des naghts , geduurende den tyd van negen of tien dagen, in de maend Auguftus, ea dan gaven zy elkander branden- de fakkels ter gedachtenis van Ceres over. Zy is zeer befaemt geworden door de fchaking haerer eenige dochter Profer- pina, die zy by Jupiter geteeld had. Deeze wiert door verfcheide minnaers ten Huwelyk aengezocht ; maer Ceres nam yders verdienfte in overweging, aleer zy haere dochter ten huwelyk begeerde uittegeven. Ondertuffchen geviel het dat de dochter in zeker vermakelyk dal na by Ferkus , alom met bloeiendéri hiacinth^ bladcrigen narcifs, engoutgeele roos bezoömt, vanPlutó, tegen den aiVondaen- getroffen, gefchaekt, en op een wagen gezet, met gefcheurde klederen, en ge- fleurde hairen , weggevoerd wierd : terwyl nogh haer krabbende nagelen , hem in het aengezicht geflagen, nogh het fchreeuwen en kermen der nabyftaende maeg- den, iets tegen den verliefden God vermOghten j want De oniflelde maegd wierd fnel Boor Pluto 'iveggevoerd■) in 't naerjle van de hel, Hy lachte bars, en in zyn fchik met zulk een zegen Benyde by jupyn zyn blixem nog zyn regen. Tevftont wierd door een der byftdende maegden óxt geval aen Ceres bekent ge- maekt ^ die wel ras den fchaeker najaegde. Hy dit verftaende (zecht Ovid: in t V. der Herfchepping.) ;.....Rent fchichtig voort door V nimmer vitgeput* En Jlaende Lek-, en door de Paliceenfche moeren; Daer V nvater uit den kloof des aerdryks zich komt roeren.

			*M«r**
		E3	*M«r**
		E3

ocr page 41

KUNSTKABINET DER

3«

Maer Ceres zocht haere dochter ter zee en land, hebbende by naght twee fakkels
die zy in Etna ontftak, geftadig Projèrpina! Projèrpina! roepende. Eindelyk na
dat ze alom gezworven had, quamze by de ^imfCyam te belanden, die haer den
gordel , aen Projèrpina ontvallen , toonde j en kort daer op verftont ze uit de
Nimf Arthufa waer haere dochter belant was. Hier over viel de Godin aen Jii-
piter klachtigh, die dit vonnis gaf: dat de dochter zes maenden in't jaer by hae-
ren man , en andere zes maenden , by haere moeder wezen zou. De Syrahjh-
nen ftelden een Feeftdagh ter gedachtenislè dezer fchakingh in. En Ovidins
zinght, in den meer acngehaelden Kom: Almanak: dus deftig van haere ver-
genoeging , want zecht hy:

Toen toonde Ceres wéér haer oude vfeugde en glans.
En tooide tveér haer hooft met baerefi koorenkrans:
Toen gaf de grondt, zoo lang verlaeient uit devooren
Zoo zegenryk een oog/i van ryp en goutgeel kooren.
Dat fchier dejehuur voor al dien rjikaom was te klein.

NEGEN-enZESTIGHSTE

S T A N T B E E L D.

Ogh vinden wy in den ztelvenLufthof een jonge Ichoonheit, Verbeel-
dende 5"^. zy heefteen flaghpennetje in de reghte hand, waer
mede zy op een Lier flaet, en ze word dus verbeeld om dat ze de

_________uitvindfter van dit flag van pennetjes 'n , volgens Plutarch: in zyn

Boek van de Zangkunjl.

Daer is'er, die willen dat het Erato, een der Negeü zanggodinnen, en de
derde in den rang der zelve zy, waer van geen blyk te vinden is , alfchoon
men zulx durft voorgeven , en waerom wy ook by na geen gewag van dezelve
maken zullen. Alleenlyk hebben we hier bytevoegcn: Dat Erato haeren naem
van de minnezangen draegd , of als Ovidius wil, na de min zelve : wel aen ê
Erato, de min gaj'u uw'' naem , zinght.hy. Of om dat de geleerde luiden van
anderen gebeft en geprefen worden. Doch 't eerfte heeft meer fchyn. Men
fchryft haer ook de kunft van danlTen toe. Zy heeft het bewint over de reien,
en is de uitvindfter der Dichtkunft.

ZEVEN-

ocr page 42



	A N TI du ESTANTBEELDEN. 35» ZEVENTIGHSTE STANTBEELD. C E R E S. ^.f,f,-:S}.4^iU befchouwen we ten twedemacl , in den meergenoemden Luft- S'ï'i^.'Tf^"^^ hof, een kunftig ftuk, dat de GodinneCsf^j-verbeeld, houden- o I^Sl r^ dekoornairen enmaenbloemen in de eene, een kransje in de an- ^r^^-ïb f&ufif '^^^'^ ^^^'^'^' ^^ hebbende een kroon van dat zelve gewas om het ^ïj'^^-rf # hoofd gevlochten. Wy verzoeken onze Leefers het LXVIII. ftantbeeld nae te zien, alwaer we breetvoerig van deze Godinrte ipraken.

EEN-enZEVENTIGHSTE STANTBEELD. ATALANTA. él'^'l^^iN het Paleis van De La valk , ftaet deeze verwonderenswaerdige ^- ^&T'^^^ ?<^/<«??ïc , een uitmuntent beeld , waer in het leven zelf een fchuil- \|p I ^^ plaets traght te houden , terwyl de kunft de natuur bier te befcha- S?^£^-il» ^'^^* zoekt. Gellius zeide: dat deze loopfter Atülante de fchilderjeugd <^4"-^ï zelf aenmoedigen kon om met eere in de rcnbaen der kunft te loe- pen \ raaer dat zy te waghten heeft, dat ze zich aen de goiide appels (die K. van Manier , in de uitlegging op het X B. der Herfchepping van Ovidius , het gewin zecht te zyn) niet vergaeppen. Ataknte de dochter van Scmiens koning van Scyros , (eene andere als de minnarelTe van Meleager ; de Dochter van yajtus koning van van Arkadie.) was ongemeen vlug in 't loopen, en wierd, gelyk Ovidius in 't ftraxgenoemde X. B. verhaeld , door verfcheide Prinfen, wegens haere uitnemende fchoon- hcit, ten huwelyk verzoght , zy beloofde dat ze den geene zoude trouwen, die haer in't lopen overwon,- mits dat zy de overwonnene, om 't leven zoude brengen : verhoopende , door deze harde voorwaerde , het huwelyk te ont- aaen , dat zy voor haer nadelig oordeelde. Men zecht dat Hyppomene , de zoon van Machareus , van ^enus drie goude appelen , die zy uit de Hejperidi- fcbe tuin genomen had , en waer van we in het begin der mannelyke ftant- beelden vermaende , ontfangen hebbende , haer overwon : hebbende onder, het loopen deze appelen behendig laten vallen, wyl Ataknte zich ophield met de zelve op te rapen. Eii men voegt'er by , dat zy den Tempel van Cyhelé naderhant ontheiligt hebbende, die Godinne haer in een Leeuwin, en haeren minnaer in eenen Leeu veranderde.

		DRIE-

ocr page 43

40 KUNSTKABINET DER

T W E E - E N Z E V E N T I G H S T E

S T A N T B E E L D

EEN VESTAELSCHE

4 41* Et F^kts der Jujliniaenen^ zoo vol keurlyke gedenkftukken ,*?t^T" "T'?^* toond' ons deze Vejlaelfche Maegd ^ in de oudheir haerer dr

er-
acht^

lis II fT* ^^^^ ^^^ ^^ fchilderjeugd niet weinig gelegen is, op dat zy daer
«f^s^GSC^i» ^^^^ ^^ regte kleding aen elk ftantbeeld , naer het voorkoomt,
^^l-'^^i'is» kan geven j Maer laet ons ook eens zien wat wy van i\QzeP^c/iacl-
Jcbe Maegd te zeggen hebben, op dat wy ze daer door te beter bekent maken,

\>tïQ. Maegden ^2iXi wierden van den Opperpriefter, metdedacr toe gebruikc-
lyk woorden onder den naemvan-f^;Wrt/rt (dikwyis tegen dank, meeft tufTchcn
de zes en tien jaeren, eer zy het bequaem bezef dezer zaekehadden.) uit den
fchoot haerer bloedvrienden gerukt, en cjuanswys als een gevangene, tot den
dienft van J^ejla gegrepen, met veele andere plechtigheeden die men breder
by A, Gellius , in 't I. Boek der Attifch. Nacht. XII. H. naflaen kan. Hier
op zinfpeeld-^./'m<!/(?«/i«j in'til. Boek tegen Symmach. van vs. 1063. tot 11x3,
met decze woorden:

Gevange kaisheit word den dltaer toegewydt,

Geheel orfwilligh \ tio^b de wellufl naeuta te toornen ,

Wordt niet van haer veracht, maer tegen dank benoomen:
Tot eindlyk Fe/la ivalght van de ongerepte Nonn^
In haeren ouden dagb.......

Na het eindigen van haeren dertigh jaerigen dienft vermoght zulk eene/^(?-'
Jlaelfche Non te trouwen, met wien zy begeerde , maer de meefte bleven tot haer
dood toe maegd, en inden dienft der Godinne. Aen dezemaegden, die eerft
in vier, en naderhant in zes beftonden, was de bewaring van het Eeuwig vuur
aenbevoolen ^ hier by bewaerden zy het Palladium, nevens de Penates, zynde
het, behalven haer , niemant geöorlooft dat heiligdom met oogen te zien,
waerom men het als het geheimpandt desRyksin de^dyta, of hetbinnenkoor
bewaerde. Den Raed van Rome, en het Volk, ja ook den Kaizer zelf, dee-
den aen deze Nonnen ongemeene eerbewyfingen, en men vind treffelyke graf-
fchriftcn, ter haerer eere gemaekt, hy Kaf. l^alaterranus van 't R.Priefterfch
IJ. Boek, aengetekent. Eindelyk waeren deze maegden ongelukkig om dat ze
het Eeiiimg vuur met veel moeiten en ongemak onderhouden moeften j want
zoo het by ongeluk was uitgegaen, was de geheele ftat infchrik,- En wierd de
de Priefteres , door wier verzuim dit toegekomen was, in een' donkeren hoek
van den Opperpriefter ftrcngelyk gegeeifelt. Doch gruwelyker was de ftraf
indien zy zich in onkuisheit verlopen had j want dan wierd zy , onder een
diep getreur , by de poort kollina , levendig , in een daer toe gemaekt ver-
wuift, onder de aerde, met deerlyke omftandigheeden, begraven. Waer van
hy Plutarch: in 't leven vanNumaj en hy Diony/ius Halikarn, I. XIX, in't brede
kan gezien worden.

DRIE-

ttÜÜèi

ocr page 44



	ANTiaUE STANTBEELDEN. 41 DRIE-EN-ZEVENTIGHSTE S T A N T B E E L D^ EEN P R I E S T E R I N N E VAN B A C C H U S

P het Kapïiool vertoond zich deze Priejlerin , omgord met het vel van een Lynx q^ Lofch ^ om het hoofd bekranft met wyngaertblae- den en druiftroffen door een gevlochten, gelyk ook om het boven lyf In de flinke hand houd ze een tros druiven , en in de rechtt hand een tris, verfiert met veil en wyngaertbladen; doch de zelve is byna geheel door de tyd gefchonden , en men kan 'er het overblyffel pas van zien. Vrolyk van weefen en deftig van ftant is dit beeld; 't geen ook onnoemelyke reifèn door voorname fchilders gefchetft: en in hunne ftukken gebruikt is , waer doöt men zyne waerdye zeer light befpeuren kan. Bacchus de zoon van Seniele, van wien wy al rrieer verriiaende, vvierd met groote eerbiedcnis in Beótie geviert: men wydde hem Altaeren en Offerhanden, ftichtte hem tempels , en ftelde hem ter eere feeften in , die alle twee jaeren op den be- faemdenbergliPrtnw//^w, en om de drie jaeren op denberghG^^tro», h^Tbebe^ gevierd wierden. Om deze cererrioni te bedienen waeren veertigh Pnejierinnen uit- gekooren die Menaden , of Bacchanten , genoemt werden. Wanneer zy deze feeften vierde liepen ze by naght door bolfchen en op de bergen , fchreeuwendè Évoë, Evoë , en dus als dulle en uitgelaténe PP^ynpaepinnen , gelyk ze troiiwens waeren een fchrikkelyk geluit uitflaende. Dan liepen zy met ontvlochte hairlèk- ken als Ra^ernyen, bekleet met tyger- en panther-vellen, om*t hoofd bekranft met wyngaertranken en veil , in de hand brandende toortfen en thiriên dragen- de , die een zoort van fpietfen waeren verfiert met wyngaertloof en veil ^ en vcr- zelt van keteltrommen en cimbalen. De vorft der Nederduitfche dichtkunde maeld lieur gebaerden en wilde vreugd- bedryven dus af: 't geen jammer zou zyn indien we 't hier niet aenhaelde, eri ha den weetgierigen onthiewen,

			tie Nimfen hallef naekt Met ongefnoerde vlechten j Évoë, Evoë, f dn Bromiüs geraekt; * * ; Hie hebben met haer kleet De fchaemte ook uitgetoogên, Evoë, Evoë, fVat Sater is dit leet. * * Zoojlceien %y dien naght. Tot dat den dagb qudm fy^en > Evoë, Evoë, Enz-
		tie Saters danjlen mor Op 'ijchreeuweit der Meiiaderi. Evoë, Evoe^ Nepiiiin lag op zyn oor. Wie hamJJaet am den thirs. Moet müghtigh zyn te 'vegen, Evoë, Evoë r Een beker met een fnirs. Be fpitfen, groen van blaén, Fajl drillen been en weder, Evoë i Evoë 5 Geen bóxvoet reght kan Ji.mu


				VIER.

ocr page 45



		4! KUNSTKABINET DER. VIER-EN-ZEVENTIGHSTÉ STANTBEELD. E U T E R P E. Ogh doet zich !n het Kapitool een fierlyk beeld, zynde Euterpe de zevende in den rang der zanggodinnen, op. Deze ftaet by eenige met den naem van Fluitfpeelfter bekent, om dat zy de ooren met _____de zoetheit des zanghs vermaekt; maer andere willen dat zy over dcdiahtlïca geftelt is, en hetbewyszou aen hun kant van kracht zyn, om dat zy door de wcrkmeefters , hier ter plaetfe met eene uitgeftrekte arm vertoond werd, als of ze in het doen eener Redenvoering ftont: doch wy kunnen dat geenzirxts goedkeuren , naer dien men die bediening aen eene andere zang- godin, waer van wy voorheen gemelt hebben, toefchryft. VYF-EN-ZEVENTIGHSTÊ STANTBEELD. EEN SABYNSCH F R O V Tj E. yEr Lttdovijien Liijihof yettoond ons een Sabynfch Vroutje, dat na heut \ wyfe zedigh gekleed is , en aldus vertoond werd. een ftuk dat zoo wel als het Egyptijch vroufje , waer van wy met weinig woor- ______^ den op pag. 36. melding maekte , zyne nuttigheit voor de fchil- derjeugd heeft. Dit ftantbeeld is gecnzints de gemalinne van kaizer Hadriartus , die Sahina genaemt wierd , hoewel zulx het algemeen gevoelen is, en men het zelve voor die kaizerin alom uitgevent heeft. De meefte oudheit kenners zeggen dat het niets andei^s dan het hoyengemddt-vroutje zy , het geen wy derhalvcn nodig geacht hebben hier te melden , op dat men aldus van alle de ftantbeel^ den de reghte benaming en beteekeniü zoude kunnen weeten. ZES-EN-ZEVENT IGHSTE STANTBEELD. PROSERPINA. N der Medkëen Lujlhof^zox. een zeer geacht beeld', het geen den vermaerden en kunftryken Paulo Ver ones ^ den Italiaen, voor een Maria Magdalena^ treurende om het verlies van haeren Heere ^ ge- ____ fchildert heeft, en van welk kunftftuk de prent in veeier handen is. Dit ftuk hebben zich veele verbeeld dat het P^eturia , de moeder van Cajus Martius Coriolanus zoude zyn , die hier door haere treurigheit zou te kennen geven dat ze Rome , door haere verbidding , by haeren zoon, in volle vry heit "gefteld had , maer , indien zy het was , zou men dan niet veel eer de vreugde als de droefheit uit haer aenzicht leezen? immers ja. En hierom ge- loven wy dat den al meer aengehaelden L. Smits^ geen ongelyk heeft, wan- neer hy zou durven fchryven dat het Projèrpina^ rouwig over haei' ongelukkig Huwelyk met Pluto, is. Verders kan ons, dat zy het verbeeld, in deze zaek klaer beveftigen het LIX. marmer van Pctr:Sané}: Barto/us, in zymidmirnnd: daer hy wel duidelyk zecht: dat het de heKche Godinae Pro/êrpina^ de Doch- ter van de graengodinne Cercs, vertoond, die om haere fchaking, en het af- wezen haeres moeders treurt. Van deze Godinne fpraken we nogh zoo even, en men behoeft dit blad maer te rug te ftaen , om haere Hiftori , en die der ichaking haerer dochter, welke ons hier voorkoomt, breetvoerig na te leezen. ZEVEN^

ocr page 46

ANTI au E STANTBEELDEN. 4j

ZEVEN-enZEVENTIGHSTE

StANTBEELD.

CE R E S.

*s?^^^^^i*En derdemaele befchout men de Godinne C^m in der Borgheefen
^|0£*ejig| Luflhof. Het zal niet nodig zyn van haer iets te zeggen , dan
'^' I '§|^ dat ze fchoon en plefant uitgehouwen is, en den edelen en naem-

^42^, ^i* haftigen P. P. Üm^/'^w haer nagevolght en voor een lieve f^rouwe
44¥i'i¥^ keld, in een zyner kunftftukken, gefteld heeft.

ACHT-enZEVENTIGHSTÉ

STANTBEEL D»

S I B I t LA.

¥ö4-^4.t.'M*Ell semcUen Acbtbaeren Heer P P Rubbens , heeft dcze Sibilld
|g^^^g| (of Zanggodin gelyk andere zeggen) die men in den HofderMe-
^§1 |;p|» dicemy\n<\, in twee van zyneuitmuntende kunftftukken, en voor
*^p*--fjf|* etn Maria beeldy en yooi een Sinte Barbara, nagevolght. Gelyk
Jll^li^pl zulx uit de prenten, die daer van uitgaen, te over bekend is.

^e Sibille wierden by de Babyloniers , Egiptenaers , Grieken, en andere vol-
ken gevierd. In 't gemeen worden zy in een zeker onzeker getal bepaeld,
als van een , twee , drie, vier, negen ^ of tien: doch men gelooft liefft dat'er
macr twee geweeft zyn ; d'Eene die d'orakelen te Delfos en te Dodone fpraek-
baer maekte die in bofTchen en holen, in tempelen en beelden haere wooning
en werking hadde, of liever die te Endor, door de mond van deSibilla derBy^
belfche (thriften, zich in de gedaente vanSamuël deede oproepen, en teFilippis,
door een andere dergelyke , de Apoftelen Paulus en Silas nariep : De andere,
die recht van een goddelyken yver gedreven , godtfprakeh , wonderen , en
voorzeggingen heeft weeten toeteftellen , om den blinden dienft der Heide-
nen te beftryden en den godtsdienft der Chriftenen te beveiligen. De eerje
wierd gcnoemt de Sibilla Kumana, of Erithrea , die gezecht word in Italië, in
een hol niet wyt van Napels gewoond te hebben : En de tiveede noemde zich
zelve , in haere fchriften , de fchoondoghter van Noach en vrou van Jafet,
die met heti uit de Jrk gekoomen is j ook nöeinde ze zich de dochter van
Lot en wederom de zufter van Ifts. De weetgierige kan van deze beide, en al
het cezecrhde , breder bericht vinden in de boeken , die ónder haeren naem
uitgaen en alom voor handen zyn, waer heen wy hem verzenden.

NEGEN-

f i

-■■«^'«Hl»

ocr page 47

44 K ü N S T K A B I N E T D E R

NEGEN-EN'ZEVENTIGHSTE

S T A N T B E E L D.

A G R I P P I N A

iLle edchnoedige dengdbeminnaers komen vry in der Mcdkeën Liifthof^
om de edelmoedige dogh ongelukkige Agrippïna^ weduwe van Germa-
nimsy te belchouvvcn, en zy zullen m het beeld dier deugdzaeme niet
alleen veel genoegen, maertefFens veel kunft daer by gepaert vinden.
Deze u4gnppina was de dochter van Marcus Agrippaen Julia, eenepryswaerde
vrou , die by de uitheemfche wegens haeren man ook zeer wel gezien was; want
zy was aen den onverwinnelyken Vekheer Germanicus gehuwt, by wien zy negen
kinderen teelde,- drie ftierven heel jong,- Germanicus liet haer echter met zes kin-
deren na , te weeten Agrippina, Drufilla , Julia (die ook Livia en Livilla ge-
naemd werd) Nero^ Drujüsen Caligula. Na haeres mans dood lect zy veelfinaet
en hogn van Tiberius , Ldvia en Sejanus. Eindelyk wierd deze goede vrou, van
wie men noit iets tot nadeel «eggen kon, op het eWand Pandat aria gehznnen, daer
ze, vyftien jaren na haers mans doodt, van honger en kommer ftierf. Men vind
in de Byfchrtften op de Room: Kaizerinnen, van den uitmuntende dichter L. Smits,
ter haerer gcdachtenifle deze deftige regels gefteld:

V is Agrippina, van V geval in top verheven,
Eeu kryghsman echtgenoot, ja zelf een krygbsmans ktJid ^

Jhoor JlaetAUcht eïndelyk nen litp^efnval gedreven.

In Neroos hof, woei voor die weéuw-, te harde een wind.
, , Men zügh haer evenwel de ryksörkaen braveren 1

En, in de dood, van haer vervolgers triomfeeren.

Haer gebeente fs door Caligula, met groote ftaetfy, van het genoemde eiland ge-
haeld: die ook haer afbeelding op zyne penningen Aeed zetten. Daer zyn eenige
eeteekent Agrippiana M. F. Mat:C. C^sarisAugusti. dat is AgrippinaDoch-
ter van Marcus, moeder van Cajus. En op de andere zyde , by een kar van twee
muilen getrokken, leeft men S. P. Q: R' Memori^e Agrippin^. Ter gedachte-
nis van j^grippina. De Duitjchers beminden haer zodanig dat zy tot haerer ge-
dachtenis , aen den oever van den Ryn, een eerbeeld opgereght hebben: en hoe-
danig zy by de Romeinen ^reïcht wierd kan ons h^t ipraekeJoofè ftantbeeld weldui-
delyk te kennen geven.

TACHTIGHSTE

TANTBEEL

EEN VESTAELSCHE

D-

G D,

En zeer goed beeld, vertooncndc een gefluyerde yejlaelfche maegd,

ftaet in den hof der Soderynen, De tydt heeft het zeer geichonden

en beide de armen ontnomen, *t geen zeer jammer is ^ maer dit is

_________^ het gemeene lot aller antyque. Indien men der moeite neemt om

iet LXXII. ftantbeeld nateflaen, zal men zich haere Hiftori wel ras herrinneren
kunnen.

EEN-

ocr page 48

ANTiaUE STANTBEELDEK. 45

EEN-TWEE-EN DRIE-EN TACHTIi3STE

STANTBEELD.

EEN GRIEKSCHE

V E N U S-

Ie beluft is een ftuk , dat des menfchen vernuft en kunft overtreft,

en noghtans door menfchen handen gemaekt is-, te zien. Behoeft

zyne oogen op deze Griekfche p^enus maer te flaen, daer hy vin-

j den zal dat het beeld de natuur zelf befchaemt: noit heeft zyzulk

een proefftuk, wat men ook van Venus, Helena, Kkopatra en dergelyke fchoon-
hccden zecht , voortgebraght. De brave Rubbens kon zich verheugen wan-
neer hy deze J^e^ius aenfchouwde , om dat (zeide hy) noit dergelyk levend
menfch van zyn oog gezien was , dat by dit beeld op verr' na in fchoonheit
en volmaekheit haelen moght. Dit wonderftuk zoo beroemt op den gant-
fchen aertbodem , by het welk geen van alle de voorgaende ftantbeelden te
vcrgelyken is , vind men in den Hof der Mediceën en is daer met veele zorgen
zoo veel doenlyk was , bewaelrd , op dat het den aenfchouwer en kunftenaer
verluftigcn en zien zou. Wie deze f^enus is behoeven we hier niet wederom
aentehaelen , om dat men uit het inzien der voorgaende VenulTen , die ons
meer dan eens te vooren quamen , te overgenoeg van haere bedryven onder-
regt is " waerom "wy ook in de oavo\gcn<le ftatttt>eeVden , die baere gedaentc
dragen, van haere gevalletjes, 't zy ernftige of belachelyke,geen gewagh ma-
ken zullen.

VIER-EN-TACHTIGHSTÈ 1

STANTBEELD.

EEN OMGEKEERDE

|En Ltijlhofder Borgheefen vertoond deze deftige P'enus , die men
gemeenlyk met de niemv^n J^enus uit zee, ofdef^enusvanPraxi-
teles noemt, om dat dien Griekfchen meefter dit kunftftuk ge-

__________ maekt heeft, volgens het getuigenis van Pliniiis 36. 5. j,//. meri

ziet haer als uit de zee opkomen enzyfchynt iTöp/Vö, haerenzoon, methaer
kleed te bedekken , daer hy op den Dolfyn komt aenryden.

Dit treffelyk enheerlyk werk bekoorde den koning Nicomedes zodanig , dat
hy die van Guides alle hunne fchulden, die ongemeen waeren, wilde cjuytfchel-
den , indien men hem deze f^enus daer VQor ter hand wou ftellcn ; mae^f
men heeft hem zulx afgeflagen.

TYF-

ocr page 49

4<5 KUNSTKABINET DER

V YF-enZE S-enT ACHTIGHSTE

STANTBEELDEN.

De NAEKTE-en de HEMELSCHE

N U

Wee ftantbeeldcn der Godinne Venus flaen in den Vatikmnfchen Liijl-
hof j het eerfte is bekend onder de naem van de naekte yenus of/^~
nus uit de Badftoven, om dat ze een kleed in haer hand en een zalf^
bufTe by zich heeft j en het tweede woord de Hemeljche J^cnus ge-
noemt. Zy dekt zich met een fluyer en men ziet de Mingod nevens haer. Deze
twee beelden zyn zeer goed , en men kan licht bevatten dat Perrier , zonder
dat, de zelve niet a%eteekend zou hebben , maer wanneer men ront zal fpre-
J^en , moet men erkennen dat ze by de twee voorgaende op verr' na niet te ver-^
gelyken zyn.

ZEVEN-EN-TACHTIGHSTE

ST ANTBEELD.

Verfteenende van Hertzeer tüflTchen de lyken van haere

KINDEREN.

Et befluit van ons gernaekte beftek dee{èr tWeede afdcelingh der vrou-
welyke ftantbeelden, leverd ons dit heerlyk werk der verjieende Niobe
uit. Men kan het LVII. ftantbeeld naflaen om zigh deze Hiftori te

__________ vernieuwen , daer wy breetvoerig van Niohe vermaende. Dit is een

Griek{ch kunftwerk van Seopas oiPraxiteks, zie Plinius 36. B. j. H., het ftaer
in der Medice'èn Lujihof^ en de fchryvers verzeekeren ons dat 'er een fchat van
t^cz hondert talenten voor gebooden is; maer daer is *er, die zeggen dat het maer
een hondert talenten was , het geen te geloven ftaet. Want wy hebben zoo pas
gezien wat'er voor de Griekjche P^enus door den koning Nicomedes aengebooden
Wierd, en men weet hoe oulinx verfcheide Vorften onnoemelyke rykdommen re-
gens tafereelen en kunftftukken opwoegen , waer uit dit niet ongeloof baer voor-
komt, gelyk het doen zou, indien we deze verbafterde eeu, die byna niets als van
fchrapen weet (weinig beminnaers der kunfte uitgezondert) by de voorgaendety-
den wou vergelyken.

Terwyl we aldus alle de mannelyke en Vrouwelyké ftantbeelden doorgegaen
zyn, verzoeken we onze Lezers dat ze ons in de volgende derde Afdeelingh wil-
len verzeilen , daer we geen min uitmuntende beelden, die hun beziens zoo wel
als alle de andere waerdig zyn, ontmoeten zullen.

EINDE DER TWEEDE AFDEELINGH.

DER-

ocr page 50

/fi

ANTiaUE STANTBEELDEN, 47

DERDE

AFDEELINGB

V A N D E

LEGGENDE

STANTBEELDEN.

E N - T A C H T I G H S T E

N T B E E L D^

ACHT

STA

DE STERVENDE

K L E O P A T R A

Elykvvydewiffelvalligheeden der Fortuin , die als Ebbe en Vloed is, id
de twee voorgaende Afdeelingen meer dan eens gezien hebben. Zoo
zullen we nu, in den aenvang dezer derde Afdeeiingh, de niet miri
ongelukkige als prachtige Vorftinne Kleopatra , door een adderbeec

'befcllOUWen , zoo als üte in den p^ntiknenfchen Lufïhof ^CVOndtn WCrd.

ftervcnde,

Kleopatra , koningin van Egipte , was getrout aen haeren broeder Ptokmeus^
maerwierd van hem verftooten, onder voorwentfel dat zy hem na de kroon ftak.
Toen begaf zy zich naer JuHus Cajar, die te Akxandrie, de hooftftat des Ryx,
gekoomen was. Zy wift door haere fchoonheit ^ waer m zy onder alle koningin-
nen haerer eeuv^e geen weêrgade had, den Roomjfchen Veltheer dervoegen te be-
toveren, dat hy zich een wyl met haer verluftigde, en zelf, gelyk fommige wil-
len , eenen zoon by haer teelde, en haer, na de dood van Ptokmeus, de R yxkroon
van Egipte op 't hooft zette.

Cdfar daer na in den Raed, door Brütiis^' Kajfms en hunne EetgeriOoten , af-
<Temaekt zynde, gelyk wy op het IX ftantbecld aeritoonde, ontftont in 't Rqoni-
fche ryk een Burger oorlogh, die zeer bloedig was, ttt'^ylLepidus, Markus An^
tonius^ en Oktavius te zamcn fpanden om dien moort van Cafar te wreken, door
den ondergang van Brutus en Kajfms. 't Welk hun getukt zynde, kregen zy nieu-
we onruft, door den Partifchcn oorlogh , op den hals , die echter gelukkigh ten
einde werdt gcbraght, door een gloriryke zege op/*rt('ör«i'Érfprins dex Partbershc-
\i2Ldt. en den vrede daer op gevolgt, 6\q Aoov Markus Antonius ^tÜoottn y echter
door hem trouloos verbrookeii wierd, welke vrèdebreuk hy met het verlies zyner
gantfche heirkracht boette. Waer na Markus Antonius, zich in Egipte begaf en
daer fmöorlyk op de koningïnne Kleopatra verliefde , zulx dat hy , onaengezien
zyn wettig Huwelyk met OÜavia ^ deZuftcr van OBavius Augujlus ^ aengegaen,
de Egiptifche koningin tot zyn vroü nam , en zelf beloofde haer de kroon van 't
Roomfche ryk op *t hoofd te zetten, als hadde het minder moeite in, de iïowifi-
«e;2 dan de Prty^/6eri onder't juk te brengen. .

By dit welluftig wyf oncaerde hy heel en al van de Roomfche ernfthaftigheit,
terwyl hy zich zelf na de Egyptifche wys kleedde, en de Egiptifche Goden diende.

Hy ruüe een machtige Oorloghsvloot roe om Augnflus te bevechten j maerdie
was in de voorhael, en quam met een ontzachelyke vloot opdonderen om Anto^
nius flagh te leveren, die tot nadeel van deii laetften öitviel , waer door Auguflus
alle de fchatten van Antonius machtig wierd.

Kleo^

ocr page 51

KUNSTKABINET DER

Kkopalra , die zich'by dezen flagh , op een verguld fchip , met piirperzyde
vlaggen en zeilen opgetoit, bevond, was de eerfte die de vlucht koos. Kort dacr
acn volgde Antonius ; maer geen kans ziende om t' ontvluchten nam liy zich,
met zyn eigen zvvaert , het leven. De koningin viel den overwinnaer te voet;
maer vruchteloos. Dus beducht, datzy nai^öw^in triomf moght gevoert werden,
wift zy de wachters dic haer gade floegen , te ontfnappen, en vloodt in het pracl-
grafder Egiptifchc koningen. Hier met haer prachtighfte gcwaeden opgehert,
zette zy zich nacll het lyk van haeren Antonius , met flangen op de flaghaderen
vati ieder hant, die het bloct daer uit zuigende , haer, op een zachte wy{è , uit
dit leven holpen.

Hacre gantfche Hiflori is door den fchrandren Ridder Jacob Kats , in zyneh
Trouringh, met levendige verwen afgemacld, daer hy onder anderen haeren uit-
gang aldus befchryft;

^y gaet de Jlange tergen;
Zy gaet het vbinigh dief als krygb en oorlogh vergen;
Maer V beeft dat Jlont bedught en zat ah in beraet.
Of ook zoo ivitten arm met gif te quetfen Jlaet;
Doch ah de koningin niet af en Het te quellen.
Zoo gaet het happig dier zich als ter weere Jlellen^
Het kromt zich in een bocht enfchiet ten lejlen toe-,
Enjlraelt haer in den arm, en niemant weet''et hoe.
Het gif doet zynenloop, door onbekende wegen,

En V komt gelyk eenjlaep haer om het brein gezegen: ,

Zy trilt, zy zuijfebolt, en in een korten Jlond
Zoo vloog haer met een zucht het leven uit de mond.
Maer hoe de Vromve jlierf en konde niemant weet en,
Zy was maer aen den arm als van een vloo geheet en j
men vond aen al haer lyf een Kaef en effen vel,
Men vond een plexken root en anders geen gezwel.
Zy lag daer als een beeld, haer leeden niet geboogettt
Haer lippen niet verrukt haer oogen onbewoogen,
Alleen haer ryke kroon, met diamant gefiert,
Die was, als zy verfchiet, een weinig omgezwiert^

NEGEN-EN-TACHTIGHSTË

S T A N T B E E L D.

V E N U S,

OF VOLGENS ANDERE

A T O N A.

^%,^Ê.êM^En Lufihof der Borgheejèn , zoo ryk in praelbeelden , gelyk wy fe
^vV^oi» m^ermaelen gezien hebben , leverd ons deze fchoone f^enus op,
^o I m'Ê^ ^y vermaende zoo meenigwerf van deze Godinne , dat het onno-
<i^'^(^^l» ^^^ '^ ^^^ ^^^^^ verder gewag te maken. Andere gevoelen dat het
«^f l'f'Wi» de ongelukkige/yrt/ö«rt, de motètTcxsinApoUotn Diana, is, dic voor
den haet der Godinne Juno vluchtende , byna verfmacht, met een fchülp, tot
lelTing van den brandenden dorft, tiit een heldere bron by Lycie waterfchept. Het
zy zoo't wil, dit beeld is door den (chMtr Jordaen zoo hoog gefchat, gelyk het
ook waerlyk is, dat hy het der moeite waerd geacht hebbe, voor een Maria Magdc-
ïena, in een zyner kunftftukken te gebruiken.

TNEGEN-

ocr page 52

^♦1

ANTICLÜE STANTBEELDEN.

I %

TNEGENTIGHSTE

TANTBEELD.

V E N U S.

BY ANDERE

HERMAFRODYT.

/l-^4^^4-^Et laetfte kunftftuk dat in den Lu/i hof der Borgbeefen {laet, vertoond

------------------- ,y........ ------------J------------------------J-- -jj^

^'^^'f'^f'l^ verliefd, en onder die wel het heftighfte de Nimf.Srt/w«m. Zy
ging hem dikwerf aen j maer werd forfleiyk afgcflagen, tot dat ze hem, ineen bron
gevonden hebbende, verfchalkte^ fpringende plotfêlyk in het water, en houdende
hem in haere armen beknelt , tot dat, op haere bede, deze twee lichaemen tot
een wierden. De jongeling, door zoo moeielyk een herfcheppingh in de ziel ge-
troffen , bad zyne ouders, dat ze, ten trooft zyner elende, dit water met de kracht
wilde begiftigen , dat al wie'er zich in quam te baden , het eige lot ondergaen
moght, en verworf het. Mogelyk dat hy, om reden der verandering dezer beide
kunne , de naem Hermafrodyt behouden heeft. Althans het voegd niet dat wy
onze gedachten verder over hem uitlaeten*

EEN-EN-TNEGÈNTIGHSTE

STANTBEELD.

DEGECtUESTE

M E R M I L L O,

O F

2.WAERDSCHERMER,

«l^^^^f^fU'Et beeld van den gequeften J^rw?7/o, door te grooten bloedvloed be-
^^Vr^i** 2wykende , legt in der Ludmijien Lufthof i-ttx kunftryk afgebeeld,
**^o H '^^ ^" ^^ overwaerdig met een' verdubbelden aendacht befchout te Wer*
Ü«f "^ocgf^ den. Deze Mérmillês waeren by den ouden zekere Zwaertfcher-
♦È^^f^^^'t^'^ merSy die , of in de fchouplaetlên , fchoufpeelen , of elders, ten
vcrmaek der Vorften en onderdaenen hunne rasheit in die kunft vertoonde.

Men vindby/^.rf^jGé^gemeld, dac dezen Mermillo^ Aqox JohannesStradanm
(eengebooreBruggenaer die zich teFlorenfèn onthield^ voor het beeld \2x\M.S.
Otho, ( die zich met een moortpriera, ten nutte des volk, dooritooten had ) gefchil ■
dert is, en andere getuigen dat het ftuk ongemeen naer dezen Mermïllo gelykt.

TWEE-

ocr page 53



		jo KUNST IC ABINETDER TWEE-EN TNEGENTIGHSTE S T A N T B E E L D. DE T Y B E R. \|#^''^^N den Hof van* 't Vatkaen vind nien dit marmer beeld dat de Revier «af-'ir'g^ Tevere^ m Italien (diehaeren oorfprongk van den bergh Appeninus ^K^ I £'',^ neemt) ofnaer het befaemd verdrinken van 7z7;'m?/i-koning van i^g^i» Alba^* na zynen naemden 7}^^?', genoemd werd en daer voor thans «i-f ¥^"i«» bekend ftaet. Dezen vermaerden vloed, (daer de Poëten en Hiftorifchryvers zoo veel ge- wags van maken , niet om zyne byzondere uitftekende eigenfchappen ; maer om dat, met de doorluchtige Roomfche heerfchappy, zynen naem zich over den gantfchen aerdbodem geftrekt, en hy dus de oppermacht over alle andere ftromen aengenomen heeft) vertoond zich hier leggende, houdende een over- vloeds hoorn, en leunende op een wolvin ( aen wier prammen de zoogelingen Romulus en Renms, door laft van Amulius^ aen den Tyber gebraght, om ver- dronken te worden, dogh door 't vloeien des ftrooms tuffcheneenige heuvelen in een vlakte geworpen, die door het afloopen des waters haer wel haeft op het droog braght, en in flibbe en modder leggen liet , daer ze van de wolvin ge- vonden en gekoeftert wierden , en aldus als door een weldaet des Tybers be- houden zyn geweeil:} Een' opgefchooten boom met loof en bladeren overfcha- duwt hem, ten teeken dat hy, geruftig gelegen, gezagh en heerfchappy voert, waer in wy te meer beveftight worden , om dat den grooten Manmaner, in het 8.^. der JEifiade hem van onder populiextakken doet te voorfchyn komen, daer hy hem aldus befchryft: Be gryfe Tyberyn fcheen uit zyn zoeten <iiUet (En had om '/ ha'ir gedekt een fchaduwachttgh tiet, Om V Ijft een linnenkleed met waterblauwen zoomen j) Te ryven tuffchen V loof der populier e hoornen. DRIE-VIER-EN VYF- en TNEGENTIGHSTE , STANTBEELD. DE N Y L- #MA^^N den zelven Luflhofvmd men de afbeelding van den Nyl^ leunende «inT§^ op een Sphynx, dragende eenen hoorn van overvloed , en hebbende Wq I o** het hoofd met riet, waterlis, biefèn en andere gewalTen, gelyk den C^GSc^P» 7}/;^/", bekranft; nevens hem ziet men zeftienkindertjes, van welke ^l'^'^^ Plinius in het ^6. B. t^. Hy en de jonge Filojlratus^ in zyn Afbeel- ding , breder gewagen. Dezen wonderlyken vloed, daer den atuurönderzoekers zoo veel van te zeggen vinden, en byna eenparig belyden dat men des zelfs oirfprongk niet uitvorffen kan,gelyk hier toe ontallelykeplaetfen uit de Hiftorifchryvers en Poëten zouden kunnen bygebraght werden , ziet men afgebeeld in de geftalte eenes ouden mans, hebbende 't hoofd gekroond, gelyk wy boven zeide, op welke kroning of bedekkingh des hoofds Antonius Augiijihms aenmerkt, dat zulx tot bewys vanden onbekenden oirfprongkdes A5'/s"gefchied,- Doch onzes bedunkens be- hoeft men hier geene andere geheimeniife aen de bedekking, dan de gewoone- lyke verbeelding der ftroomen, die gemeenlyk van riet, mos, wier, water- lis , ofdergelyks gezien word, toe te fchryven. De

				i-'^--jtea

ocr page 54

A N T I CL U E S T A N T B E E L D E N.

De zcllien kindertjes waer van hy omringt is, en men de overblyffelcn nogh
ziet , bcdicden dat de Egiptenacrs , langs wier boorden den Nyl loopt, het
wallen der zelve waernacmen, met de maet van kubiten, of ellebogen, nament-
lyk: als ze min dan twaelf kubiten hoog vloeide was het een teken van een on-
vruchtbaer jacr , en vloeide ze tot twaelf en daer over , tot vyftien toe, ver-
wacb.tte men een overvloedig jaer ; maer hoger komende veröorzaekte zulx
grootc droef heit in dat volk, om dat als dan de velden door de groote nattig-
hcic bedorven wierden, en hierom heeft men door het zeftiende kind, dat op
den hoorn des overvloeds gezeten heeft, gelyk men nogh zien kan, de pyl en
maet der zeflien kubiten betekend, ten bewys dat het den lande dan naer wenfch
ging. Hier zouden wy de betekenis van dcSpbinx, den hoorn des overvloeds,
en dergelyke byfiragien kunnen aenhalen; maer wy achten onzen Lezer genoeg
van dezen ftroom onderreght te hebben.

Z E S-EN-T N E G E N T I G H S T E

STANTBEELD.

DE T Y B E R.

En hccrlyk kunftftuk , dat overwaerdigll is , den liefhebberen
der Teken- en Schilderkunfte, aengeprefen te worden, vertoond
zich op het Kapitool. Mannen van naem hebben dit den kunfte-

__________ naeren, als den hoorn der overvloedige leerleflen, aengebooden^

en hun getuigeniffe , waer aen wy ons gedragen , is naer waerheit.

Dit ftuk vertoond dan een' dergelyken Tybergod als wy op het XCII. tafereel
zaegen , met dit onderfcheit alleen : dat het ondergedeeite des Hchaems be-
kleed is j welke kleding/^zrgi/m in het aengehaelde %.B. der ^mdeheCchryft
dat zedun waterblaeti linnen waeren. Voorts heeft dezen God alle de byfiragien
die wy reets befchreven hebben , en in het genoemde tafereel kunnen naerge-
zien worden , om welke reden wy die ftilzwygent zullen voorby gaen.

EVEN-EN-TNEGENTIGHSTE

STANTBEELD.

D E

Ok zien wy, op hetmeergemoemde Kapitoolj den befaemdenATy/,
dien by den kenneren als een uitmuntend beeld gefchat werd, men
ziet hem hier met al de firagien, even als dien welke wy zooftrax
befchouden , alleen met dat onderfcheit, dat hy , gelyk den
laeftgenoemden Tyber, half gekleed is.

ACHT-

G 2

"> \

' )®8|isjaff" - <-

ocr page 55

ji K U N S T K A B I N E T DER

A C H T - E N T N E G EN T I G H S T E

S T A N T B E E L D.

N E P T U I N

^^^tê:^44^P jict Kapitool \mè. men een heerlyk kimftiluk , verbeeldende de
«lw^if^^^è|«» God Nepttiin^ hebbende hetbencdelyf gedekt, en*in de hand een
^éiC wPP^ zcchoorn , ten teken zyner hcerfchappy , houdende : bencde of
«SSC^sS^^É* ^^^^^^^ ^^^^^ "^^^^ ^'^'^'^^ ^^^ zecgcdrocnt, uit wiens mond drie water-
«i%'f^#W«* ftraclcn lopen , waer mee niet duider den aert of eigenfchap der
zoute, zoete en fmakcloofe wateren beteekend werd.

Gcmeenlyk word Nepttmis voor den koning der Zee en vader der ftroomen
en bronnen gehouden, Zyne ouders waeren Sattirnus en Ops. Zyn moeder
redde jiemuitde vraetzuchtzyns vaders (die gehouden was alle zyne mannelyke
kinderen op te Hokken) wantzy gaf den vraet een veulen, vaneenpaert, indoe-
ken , als een kint bczwachtelt, te vreeten, in plaets van Nepttmis: op hoedanig
een wyze zy hem meermaels gemompt had.

Tot mannelyke jaeren gekomen zynde , als zyns vaders gebiet by lotinge
gedeelt wierd , ontfing hy voor zyn deel het ryk der Zee. Hier na begaf hy
zich in huwelyk met Amphitrite ^ om wier min hy veel moeite gedaen had.

Het gedenkwaerdighfte van hem is , dat hy door het flaen met zynen drie-
tant (een zoort van een vork, als een werpfpiets, zyn byfonder merk en eer-
teeken, want 5^maf gevoelt dat de mogentheit van bykans allede Goden met
een drievouwig teeken aengeweefen word.) op de aerde een paerd deed voor
den dagh komen, toen hy met Mw?^y^ftreet wie, van hun beide, denutbaerfte
zaek zou voortbi-engen. Hierom is hy Hippius y dat is Paerdgod, gcnoemt,
en gehouden voor den befchermer der Pacrdeftryden en Renfpeelen.

Hy wierd onder den naem van Confus^ naer hetv/ootd Coti/ükeren, of raed-
gcven, geëerd. En de plechtige/peelen , t'zyner eere in lentemaend gehou-
den, wierden Coujïmlin of Raedfpelen genaemt.

Zyn werk is de paerden en fchepen te bellieren. Gelyk den Mantuaenfchen
Dichter, in latynfchc vaerfen, overdeftigh zinght, dat, na de vertaHng van
de bron der nederduitfche dichtkunft , aldus luit:

Ferdwynèn aen de lucht, toen volgen hem op zee
Gcdaentcn zonder ent: IVahisfchen zwemmen meP,
Ge\oeldig groot en lang: daer Glaukus oude reien,
Palemon, Inm zoon, en Tritons hem geleien,
En Forkus leger volgt, aen zyne regte bant.
De flinke zyde ivord befchnt aen dezen kant
By Thetis, Melitc, en ook Spio, met Thalye,
Cymodoce, Pannoon, Nifec op eene ryc.

7/y fpant de roffen mart i)r,or zp karros, en toomt
Derzeegedrochtenhe'k, daer 'tfchmm uit bruifcht enfiroomt.
Ih geeft de paerden, die voor zyne gotbeit knielen,
Tcrjïijnt den vollen toom, en glipt met blaeu-we ivielen
Heel luchtig over zee en d\nig regekcght.
De baren leggen zich : de holle zee gact flecht,
Kn /legt hacr dynmgen, bcncên de krakende ajjen,
De xvülkcn, die op 't zvoord des grooten zeevoogts pajjèn,

Hy wort ook de God der Nimfen génaemt ^ die hem, naer het gemeen gevoe-
len, vyftig in getal werden toegefchreven. Forkus en Proteus waeren zynvoor-
naemfte kinderen; De eerfte by de Nimf T/joóJa geteeld , wierd van Atks in
een' fcheepftrydtoverwonnen en verdronk in zee. En aen anderen, die fom-
mige zeggen by Tbetis gewonnen te zyn, had de gaef van zich te kunnen her-
fcheppcn in allerlei gedaente. En dewyl hy een groot wichelaer was , moeftcn
de geerie ilie raedt van hem hebben wilden , hem vcrralTen en wel vaft binden
om hem zyn «atuurlyke gedaente weder te doen aennemen, en dus antwoord
tekrygcn.

NEGEN-

«lihi»..j.».«-|i rii'innir'ii

ÜblHM«iUÉMl

ocr page 56

ANTiaüE STANTBEELDEN. jj

NEGEN-enTNEGENTIGHSTE

STANTBEELD.

S I L E N U S.

Ndcn meergenoemden Zy/'^/^^/'ö'(?r Ludoviften, leghtSitó, leunende
op een wynzak, en houdende een drinldchael in de flinke hand.

Dezen Sileên is kenbaer aen zyne gedaente, men zietherti öütvan
dagen met een kromme platte neus, zonder hair op het hoofd, mee
groote en wyc opftaendeooren, kleen dochvetvan lichaem, meteen'dikken buik,
zoo dat hy, van de zwaerly vighcit beladen, op eenen ftok leunt als hy te voet gaet ,-
want meeft ryd hy op eenen ezel. Hy is devoedfterheervan5öay6?<j-,denwyngod,
van wien wy al meer vermaend hebben. Hy \Aq.q.^ Bacchus altyd by, en was der-
halven noit verlegen om drank, dien hy ruim innam. /^z>^i/«« befchryft ons,

Hoe Chromis eertps en Mnafylus op den dagh^

Silenus, daer hy vajl in Jlaep gevallen lagb.

Zien leggen in een hol, met aderen, gezwollen

Van klaeren ivyn^ dien hy een dagb voorheene aen"thollen

Gepepen bad, gelyk by doorgaens opgevult

En vol is. by zyn boojt leght krans aen krans gekrult

Van ivyngaert, en men zag een grooté ivynkan hangen

Aen haer gejleeten oor.

Dus vertaeld de vader der duitfche Poèzy de woorden des Mantnaners, in zyn zes-
de Herderskout. En hy gedenkt zyner ook in het gecftige lied , dat wy op het
LXXUI. ftantbeeld aenhaelde, met deze woorden:

Be zee en 't eiland klonk
Van bommen-y en eimbaeleni

Evoë , Evoë,
TVat voeten had dat fprongk.

I V ¥■ *

Sileên, het volle vaty
Verzopen op zyn ezel,

Evoë., Evoë.,
Wijl naeulyx viaer by zat.

Zyn ezel hielt den trant ^
Gods fcbilthuiep zat en ronkte.

Evoë, Evoë.,
Het dier had meer verflant.

Sileên reet averechts ^
En., als by was aen Y vallen^

Evoë, Evoëy
Dan Jiutten hem zyn knechts.

Dit hooft der dronkaerts, zich zoo rykelyk lavende, met het zorghverdry ven-
de nat, behoefde eenen ftaf, om-^yne waggelende fchreden te beftieren. De Saters
beminden en eerden hem als hunnen vader, zoo verre, dat ze out geworden zynde,
ook Sikenen genoemt wierden, gelyk wy op zyn plaets reets gezecht hebben.

Hoe Siieén weleer vermift was , tot groote bekommering van zyn voedfterkind
Bacchus, en eindelyk uit de klaeuwen van den goutzuchtigen Midas geret wierd,
melt ons de zwaen van Sulmo, in het XI. B. zyner Herfchepp. Paufanias en uit
hem Natalis Comes, zeggen, dat Midas, door het gieten van wyn, in zeekerebr on,
Sileên in zyn gewout kreeg, en dat hy , van den wyn beftoven zynde, door het
lantvolk gegrepen en ten hoof gebraght wierd. Daer is'er, die zeggen, dat hem,
dus vermeeftert, gevergt werd te verklaeren wat den menfch wel het befte was: en
dat hy, na lang zwygen , geantwoord had, het befte voor den menfch te zyn,
dat hy noit gebooren waere, engebooren zynde, fpoeclig c[uam te fterven. 't Geen
waerlykeene fchoone fpreukuit den monteens dronkaerts zoude zyn. Maer genoeg
hier van. Wy zien de haeve om in te zeilen en de rufte zal ons ras volgen , wan-
neer wy het volgende fchoone ftantbeeld, het laetfte van allen, befchout hebben,

HON-

ö i

■■w-^wurf*

ocr page 57

j4 KUNSTKABINET DER ANTICIUE STANTBEELDFiN.

HONDERTSTE-enLAETSTE


A	N T B	E E L
D	I R	Vj X^

ANTBEELD.

<ff ,4^^^^Indelyk befchouwen \vy een deftigh en onvergelykelyk griek/ch kund-
«jiKy^ S^ werk waer van /ipollonins en laurishis de maekers zya , het ftact ia
♦i^^IH ^I» den Hof der Fnrneefen. Van dit heerlyk fluk gewacgd Plinius in zyn
^i^-"^^^:^^ 3*^ ^' ^" ^' ^" met hem, onzeNederlantrchcivVi/7//é'?z aLsRubbens,
WWWll'iW vanDyk, Rembrant, en andere, wiernaemen , zoolangdewaereld
ftaet, in achting blyven zullen : Ja zelfde gtoote F. Perricr getuigd noit èfis,
zelfs weerga gezien te hebben, Waerom het geen wonder is dat ditkunftfluk, by
zommige, Dirce, het feeraet der outheit ^ genoemt werd.

De wreede en belgzuchtige Dirce , een fnoot wyf , word hier verbeeld. Zy
was de tweede vrou van Likus^ koningh van Thche. Die, voor het aengaen van
dit huwelyk, de rampzalige vorftinne Antiopc^ dochtervan Nikteus, koningvan
Tbebe om de verrasfing en onteering van Epafus (waer in zy onfchnldigh was}
verftooten en uit zyn paleis verdreven had. D' elendige fiaet dezer vorib'nne trof het
hart van Jiipiter met medelyden, 't welk wel haefl: in liefde veranderde, znlx hy haer,
indegedaente van een5«/^rbekroop, Antiope-wmé uit deeze bykomft bevrucht,
en toen zy haere zwangerheit niet langer konde bedekken, zoo wierd Dirce hier
door nayverig en vermoedde dat Lykus nogh by haer verkeerde. Dit over force
wyf, uittermaete oploopend en driftigh , fparte uit in woede , diede bcigzucht
haer inblies, en deed ^«^io/?(?in een'duifteren kerker opfluiten, diezy wredelykpy-
nigde en plaegde j maer Antiope, op haere bede, door jupiter, uit den zei ven vcrloft,
en in volle vryheit geftek, vluchtte, inden naght, naerden berghCilheron^ daer
ze van tweelingen beviel, die van de herderen opgenomen en als hunne eigen kinde-
ren opgevoet wierden. Den eenen noemden men Zethus en den anderen Amjion.

Dirce ^ verftaende dat haere vyandin gevlucht was, gaf bevel om haer na te zetten
en aentchouden, DeongeIukkige.'^«//ö/)^was niet maghtigh al die lagen teontwy-
ken i maer verviel wel haeft in de handen haerergeflage vyandin, die haer in veel
firikter en fchrikkelyker gevangenis dan te vooren deed zetten , waer in zy haer
lang opgeflooten hielt, en veele middelen van wreetheit tegen haer te werk ftclde.
Naer veele jaeren in deze elenden gezeeten te hebben , ontfnapte endelyk de
dochter van Nikteus andermael uit haere gevangenis, en begaf zich naer haere zoo-
nen Zethus en Amfion^ toen al tot mannelyke jaeren gekoomen. Zy gaf hun te
kennen wie ze was, en ontvoude teffens al het ongelyk , dat haer, door de woe-
dende Dirce, was aengedaen, hen verders biddende haer te willen befchermcn.

Dirce^ naulyx geboodtichapt dat haergevangeontfnaptwas, neemt een befluit
om, zelf in perfoon, haer na te zetten, en met grooter ftrengheit dan oit te han-
delen. Op dat pas wierd het feeft van Bacchus geviert, en ditfcheen een gunrtige
gelegentheit voor haer; want zy, zich onder dewynpapinnen mengende, bequam
de onnofêle Antiope in haer macht, en fleepte haer heen na de plaets die zy be-
ftemt had om haer omtebrengen. Het edel bloet van Jupiter hier op in de aderen
van Zethus en Amfion ontvonkende , en hun als nieuwen moet en krachten by-
zettende, rukten zy Antiope uit de handen haerer vyandin^ die zy aenvloogen ^ en
met de hairen aen de hoornen van eenen woedendenjiier vaftbonden, die haer over heuvelen
en rotfen heênjleepte, tot dat hetJhode wyf den gee/igaf, en aldus de verdiende ftraffe,
vooral het leetdat zy ^«^/ö/>^ toegebraght had, ontibng. Wie <^ts begeerig is om
deze wytluftige hiftori breetvoeriger te leezen kan de fabel van Propertius, door den
taelkundigen IJr. Joan de Haes in fierlyke vaerfèn vertaeld , naflaen, waer heen
wy hem verzenden, om dat de gemaekte voorwacrde ons, hier terplaetfe, noot-
zaekc tot het raaeken van een

E IN D E.

BLADT-

:*,

ocr page 58

BLADTWYZER.

Bladtz

7
8

17
^^
28

Bladtz,

- 3
11

Kommodüs (^e kaizer)
Kryghsgevangen ( een^
Kaftor - *
Kleopatra

Augüi^m (Je kaizer)

Aurelius (Mtrhs)

Atreus

ApoUo _ _ -

Alexander de groote

Antinoüs

Atalanta - ^

Agrippina

Bacchus (kerkhelofte aen")

Bacchus (de IVygod')

Bacchus

Bacchus ( Prie/hrinne van )

Laocoön
Latona

Menfchpaerd ( het)

30
4ï

J
8

13
21

33
49

Markus Aurelius Jlnton:

Augjl:

Mariyas

Mofès

Mars - - - -

Mercuur - - -

Meleager - - _

Minerva - - . _

Melpomené

Mermillo (degequejle)

Natuur [^de P^oed/lermoeder)

Niobe (twee Zoons van)

Niobe - - _ .

Niobes Dochteren

Niobe (verjleenende van hertjeer)

Nyl(^^)

Nyl(^.) . -

Neptuin - _ -

Pollux - - -

Pyramus en Thisbe
Patrieiüs - - _

Pan - -

Priefterinne van Bacchus -
Profèrpina

Rome (^tf^erwinnendy

Sencta (deStervende)
Stzetsman (een* Roo?n/chen)
Spion - - ► *

Saters (twee) - » «

SafFo " "

Centourus
Casfar ( Julius)
Ceres
Ceres
Ceres

12
54

Diana (ti& Efefynfche)
DirCe

«9

32
4Ó

5»

5^,

É.

Ênone

Egiptifch vroutje
Euterpe

Faunus [koning der Latynen)
Faunus ( een peinfende )
Faunus (eenfluitende)
Flora - - -

18
22
25

4*
4Z

Gebroeders Qwee)
Ganymedes

Herkules

Hygaea

Hermafrodyt

3Ö
49

6
3»

9
ïo

Julius Csfar
Juno

^»*««%#«^

ocr page 59

1^' ^


	E L A	D T
	Sahynfch Vroutje Sibiila	Bladtz. 43
	Silenus	53
	%
	Toonpluifer (de) Tyber (de) - * - Tyber (de)	24 50 5»

W Y Z E R.

Bladtz.

3Ö
40

44
4J

Venus - - .

Veftaelfche Maegd

Venus (de Griekfcbe)

Venus (de omgekeerde)

Venus (de naekte- en de hemeljche) 46

Worftelaers (twee)

Zwaerdfchermer f £e«J
Zoons van Niobe
Zwaerdfchermer (degeqüejle)

Urania

ï7
4P

Venus (de Verwinfler)

14 I

I N D

-f^'ïtetWM