ocr page 1
Ies. 1. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. &c.
12. Wanneer ghyluyden voor mijn aengesichte komt te verschijnen.
Wie heeft sulcx van uwe hand geeyscht, dat ghy myne Voorhoven betre-
den soudet.
13. En brengt niet meer vergeefschen Offer, het reuckwerck is my
eenen grouwel, de nieuwe Maenden ende Sabbathen, het by-een roepen
der Vergaderingen en vermach ick niet, het is ongerechticheyt selfs de
Verbots daegen.
14. Uwe Nieuwe maenden ende uwe gesette Hoogtijden haetet mijne
Siele, Sy sijn my tot een last. ick ben moede geworden se te draegen.
15. Ende als gylieden uwe handen uyt breydet verberge ick mijne oo-
ghen voor u, oock wanneeer ghy het vermenigvuldight en hoore ick niet.
VVant uwe handen sijn vol bloets.
16. VVasschet u, reynigt u, doet de boosheyt uwer handelingen voor mijnen oo-
ghen weg. Laet af van quaet te doen.
17. Leeret wat goets doen soect het Recht. Helpt den verdructen.
doet den Weesen recht handelt de twistsaecke de Weeduwen.
18. Koomt dan en laet ons te samen rechten seyt de Heere. al waeren
uwe sonden als Scharlaken sy sullen wit worden als Sneeuw. al waeren sy
root als Carmosijn, sy sullen worden als witte Wolle.
19. Indien gy willig sijt en hoort so sult gy het goede des Lants eeren.
20. Maer indien gy weygert, ende wederspannig sijt so sult gy van het
Sweert gegeeten worden. Want de mont des Heeren heeft het gesprooc-
ken. &c.
ocr page 2
Breeden - Raedt,
Ofte
Tsaemspraeck over den Handel vande West-
Indische Compagnie &c.
Tusschen
A. Alfonso Portuguesch Soldaet dienende de Compagnie in Brasil.
B. Bouwen Krijnssen Schipper.
C. Carel een Student uyt Sweeden.
D. Domingo Spaensch Barbier.
E. Estienne du chefne Frans Coopman.
F. Faustus Neapolitaen.
G. Govert een Engels Edelman pover.
H. Hans Christophor Hoogduytsche Joncker.
I. Iud. Hans van Schoonen Hoogbootsman.
K. Koenraed. Popolski
B. VVEl maets al ben ick de laetste die aen Boort coompt
so derf ick dog wel d'eerste sijn int vraegen / dewijl wy
soo in een Caeg erocht sijn / Waer mede sullen wy den tijd onderwe-
ghe verkorten / isser Caert of Spel?
A. Al spreeck kicke quat duys / met praten / wy sijn hierre
vreembt / so hoore wat nieuws, een van een ander
C. Daer ben ick oock elogieert / is dat goet Hollantsch Schip-
maet?
D. Dat farre wel. Yo non puedo mais ha. ha he!
E. Mon Dieu hier is trechte Folcke by een om te praeten wy sel
malcander interpreteeren.
F. Bon jorno Singoiresi. Par il amor di dios dat sal een klucktige
praet geeven.
G. Hei wacht wat / ey com bey em bey presentlijck daer ligt min
Knepseck.
Was
A 2
ocr page 3
H.Was teuffel diss lumpffen gesinnetge werd mich nit lassen
ruhen.
I.Ick hebb also lang met Hollanders verkeert sy sullen lang
snacken eer het my verdriet
K.Lustig dat gaet wel om de Melancholije te verdrijven.
B.Ten kan niet missen of wy moeten hier wat nieuws hebben
daer wy uyt soo vrembde Quartieren by een coomen. Maer gy
Sioor Alfonso.Wat brengt gy ons uyt Brazil? Wie heeft u so sot
geraeden dat gy u eygen Natie die daer so victorieux is verlaet en-
de coompt ons ten dienste staen.
A. Sal ick eerst wat nieuws seggen? mag ick dan wel vry
spreecken wat waer is.
Alleman. Jae! Jae! B.Waerom niet?
A.Wel ick sal. gy luy gy Hollanders verwijt gy onse Natie niet
datse Verraders sijn en Rebellen?
B.Jae dat is niet anders volgens tgeene my bekent is gemaect
en dt blijct wel uyt die trouweloose revolte.
A.Ick treck my dat niet aen want ick ben alsnoch een Compa-
gnies Dienaer daerom sal ick te vryer daer van praeten.
B.Is 'tanders segt vry want wy konnent niet anders vatten.
A.Al het onheyl comt van u eygen Natie die hebben u in dien
Labyrinth gebracht. Want wie heeft de Caep St. Augustijn ver-
cocht? Is Hoogstraten niet selfs een Hollander? ende de Ritmee-
ster Ley Capitein Hicq. ende sijn Broer / met Alberto Giraldo Wed-
da? Wie heeft de advisen van de revolte niet geacht: Sijnt niet ge-
weest de Hooge Raden selfs? Wie hebben in Brasil de Justitie qua-
lijck geadministreert? zijnt niet geweest uwe eygene Raden? Wie
heeft de Signores en alle die gene / die door de contracten by de veer-
tig Tonnen Gouts aen gelt en effecten getrocken hebben / behalven
noch over de tachtig Tonne Gouts die de Moradores in Brasil aen
de Compagnie schuldig waren / so veel gecrediteert ende alle die mid-
delen ter hant gestelt ende ter hant gelaten? Waer mede sy tot noch
toe den Oorlog tegen de Compagnie gevoert hebben? zijnt niet uwe
eygene Raden? Wie sijnt die de Ho: Raden na datse van so veel Die-
veryen Moorderyen ende Verraderlijcke Feyten overtuyght sijn /
noch so lange ongestraft laten? Sijnt niet die hier int Lant sulcx di-
rectelijck of indirectelijck weten te verhinderen ofte die andersints
die booswichten tot noch toe niet en straffen na behooren?
Wy
ocr page 4
Wy sijnt doch die de Luyden / welcke sich in Brasil opt Placcaet
van Anno 1630.nedergeset hebben en belooft te mainteneeren ende
nu deselve niet nae behooren Secundeeren? of andersins van die
miserie geen eynde en maecken. Die wanneerder secours beraemt
is / de nooten dan noch so weeten te verstellen.dat daer mede niet
Vruchtbaers heeft konnen uyt gerecht worden.
Wie sijnt doch wanneerder slegs de minste Troupe in Brasil om
te recognosceren uyt gaet / die selfs aen haren Vyant daer van ken-
nisse doen hebben / waer op het gemunt is / waer het gelden sal / en
hoe sterck men is? gelijck noch in de laetste slag aende Garararpes
seecker Vaendzig sich met sijn Vaendel / ende19.Man in een Mo-
ras gesalveert hebbende / de Hooge Raeden liet versoecken om se-
cours / om hem met t Vaendel te salveeren / twelck soo haest niet opt
Reciff veradverteert was / of datelijck vant Recif is tselve aenden
Vyandt bekent gemaeckt. Waer over daer nae als de Vaeudrich
opt Reciff quam en tgepasseerde aende Ho. Raden omstandelijck
verhaelde. voor de waerheyt te verhaellen ons gesegt is / dat de
Heer President gesegt hadde een van ons vier moest dan een schelm
sijn / alsoo dien Brief vande Vaendrig aen vier Persoonen inden
Hogen Raet alleen bekent was gemaeckt. Dat konde immers
geen Portugueesch maer moest nootsaeckelijck een Neerlander sijn.
Voorts wie heeft de Ingesetenen aende Maranhon so getravai-
leert datze genootsaect sijn geweest door desperate middelen sich te
redden. Is het niet geweest uwen Directeur Pieter Janssen Bas
die Maranhonsche Moordenaer die 24. Portugueseen in een Bar-
ca geset ende door sijn Cousijn en Secretaris Negentoon aen't Lant
van de Brasilianen in Commenecij laeten voeren daer deselve alle
sonder datter een eenig Man gebergt is alle vande Brasilianen
cruel geslachtet sijn.
Eyndelijck wie heeft doch Angola so quaelhck versien dat dat
geheele Coningrijck soo onverwacht is overgegaen. Sijnt niet de
Nederlandsche Bewindhebberen / die de sorge bevolen was?
Wie heeft St. Thome vercocht? Ist niet u eygen Commandeur
geweest? ende dan wilmen onse Natie als Verraders uyt krijtten
ende haer alle onheyl opt oor drucken. Wat dunct u Vrienden had-
de Meester Bouwen geen reeden te vraegen / wat my de victorieu-
se sijde der Portuguesen in Brasil hadde doen verlaeten? had ick
A3
verlicht
ocr page 5
verlicht de Regeeringe vande Compe. en al dat omstaet / soo wel
van vooren gekent / als ick nu van achteren doe. ick soude my wel
viermael bedacht hebben.
E. Onse Natie voorwaer segt meede niet veel goets van de Hol-
landers ter selver Materie ende oock over andere voorgepasseerde
Historien. Seecker de Rochelloisen wijtten al haer onheyl de Hol-
landers ende principaelijck den overleeden Admirael de Heer van
Haultain dan tschijnt dat Godt tot noch toe heeft geluystert die nu
een tijt lang begonnen heeft wacker d'oogen op te doen. Wat Hol-
lant daer van gevoelt siet de geheele Werelt die niet blint is / met
Godt is geen spotten.
I. Wel Monsr. Estienne gy hebt al gauw leeren Hollandsch
praeten.
B. Terwijl gy luyden spraeck hout / bedenck ick my wat ick dien
spitsen Portugueesch weder in sijn Baert mag wrijven. ick cant
seecker niet op eeten hoewel 'twaer is dat hy segt / dat hy eevenwel
onse Natie soo over den heeckel haelt. maer eevenwel Sioor Alfonso
ick vraeg u dewijlle Hoogstraten dee Caep vercocht heeft / aen wie
heeft hy doch dan die vercocht? Ist niet aende Portuguesen ende
specialijck aen die vande Bahia? Wie heeft hem de Chargie van
Coronel gegeven? Ist niet de Gouverneur vande Bahia? wie
heeft de ordres van de habitus de Christo aen de gerevolteerde
hoofden gegeeven? wiens salaris treckense? in wiens naem sijn
de forten opgeeyscht? Ist niet alle inden naem ende van wegen
Don Joan de vierde Coning van Portugal geschiet? wie heeft dee-
se revolte aengeleght / voortgeset / int werck gestelt ende voorts van
tijt tot tijt gevoedt? sijn niet alle die van de Bahia daer aen vast
ende daer by geheel Portugal ende bycans alle de Portuguesen die
in het nederlants Brasil woonden, weynige van die Natie uytge-
sondert. De Vaendels vande Caep / van Zerinhaein / van Porto
calvo / van Rio St. Francisco ende die andersins aen de Meullen
van Tourlon ende aende Gararapes in de drie Bataillien verovert
sijn. Sijn die niet inde Bahia tot triumph opgehangen? ende soo
veel die fraudulente contracten aengaet daer gy soo breet mede
weyden gaet / hebben de Portuguesche senhores ende de contractan-
ten door haere fieltachtige peitos en vereeringe die niet te weege
gebracht? men weet wel wat solcke geschencken vermoogen tot
naedeel
ocr page 6
naedeel van een geheele republijcke veel meer van so een onnoosele
Compagnie welckers Regenten altijt soo op haer particulier pro-
fijt gelet hebben dat doorgaens het gemeene daer by schaede heeft
moeten lijden.
Wie weet wat noch ten huydigen daege hier in Hollant geschiet?
Wat doe den Portugueschen ambassadeur hier noch langer an-
ders als een Spioen d'een of d'ander den Pols te tasten? en vast
soo te verhinderen dat tgeen in Brasil en elders heylseamlijck soude
connen gedaen worden also of t'eneenmael verhindert ofte ten min-
sten niet eer als ontijdig / ofte so het al tijdig gedaen wort so geschie-
tet so heymelijck dat het eer in Portugal gegweten enden tegen gegaen
wort als hier by der hant genomen. Ende al schoon Hooghstraten
ende Champfluerij met meer sijns gelijcke haer Vaderlant eygen
Siel ende Salicheyt neffens haer Eer ende Eedt vergeeten heb-
ben. So sijn sy daer toe doch als Judassen door de Portugeesen
omgecocht. Soo dat in desen uwer Natie faulte grooter is als
d'onse / want tgeene by de onse gedaen is is door verleydinge ge-
schiet maer tgeene by de uwe gedaen is / is met opzet geschiet / om te
Roven Steellen Moorden ende allerley moetwil aen te rechten
diemen heeft mogen bedencken en sulckx al meest in coelen bloede.
Voorts soder correspondentie op Reciff wort gehouden / wort die
niet met de Portugesen gehouden. Is die verraderlijck? hoe can
uwe Natie daer van geexcuseert worden / die het selve stichtet ende
is den vercoper van St. Thome een Neerlander geweest (: twelck
my onbewust is :) wie is doch van de cooper / is dat niet de Portu-
guees jae meest alle de Portuguesen die daer woonen ! vande min-
ste tot de meeste incluys / soo dat ick vooreen ende weynig siellen
wel dousijnen jae honderden en meer van uwe Natie tegens onse
weynige can tegen stellen, maer yeeder een mach sijn eygen schelm-
stuck ende packjen draegen / tot datse daer onder versmachten eer
ickse oyt sal helpen.
H. In vnse Land wahr wohl ehr ein fromb Burgers Man / der
verwatt eine dame das sie sich vnheuslich hatte lassen angrieffen
und wander Burger zu Uhrkund sagte dass er selbst solchen ac-
cess bey ihr gehatt hatte / wierd ihnen beyden eene machtighe gelt-
boete auserlegt. So sol mens mit diesen een auch machen. want
sie haben beyde gleich darumb solmanse auch Schatzen uns /scheeren.
Dat
ocr page 7
A.Dat gij Mr. Bouwen vander Portuguesen Rovery Dieverye
ende Moordadicheyt segt. Daer tegens stel ick de Godloose moort
van 24. Portuguesen die uyt de Maranhao gesonden aen Com-
massij gelandet ende de Brasilianen of Cabocolos doot geslagen
sijn. Item die overwreede massacre aen Conhau / want wat can
wreeder bedacht worden / als datmen de Ingesetenen by een doet
vergaederen om haer yet voor te draegen. en vergadert sijnde op
die geene valt / die geene Waepenen ter Werrelt by haer hebben om
die te massacreeren!
Maer uwe Godloose Nederlanders hebben daer in het heyloo-
ste gedaen dat gedacht can werden. Segt my eens isset niet waer
datmen in Rio Grande openbaere Resolutie genomen heeft by de
opperste van de Regeeringe aldaer onderteeckent by SchoutSche-
Penen ende den Crijgsraet om 12. Gevangenen ende by de 60. In-
geseetenen die ontwaepent sijnde geen quaet conden doen. te massa-
creeren. wort het selve by die van uwe Natie cruel gehouden / waer-
om sijn dan niet gestraft / die het selve gedaen hebben? waerom
draegen die geen straffe die tselve door oogluyckinge versuymt heb-
ben te straffen? tis in dese massacre gebeurt dat seecker Dochtert-
jen van 8. a 10. Jaeren van haer Vader die uytgebracht wierde
om soo gemassacreert te worden niet willende scheyden / als nu de
Vader dootgeslagen wiert op des Vaeders Doode Lichaem ging
sitten roepen / o matta mi tambem. O Slacht my doch oock met mijn
Vader. twelck wel niet geschiet isop haer begeerte maer niettemin
wiert dat jonge Schaep van alle haere Cleertjes gespolieert. Ge-
lijck daer nae alle de Weeduwen ende Wesen die vande dootgeslae-
gene overgebleven sijn / gespolieert sijn geworden / ende soo nae de
Portuguesen die gerevolteert waeren gesonden.
Kont gy Hollanders dit soo al in uwe conscientien verduwen
sonder door eenige wegen van Justitie daer in te versien? of is uwe
Justitie gebonden.
B. Dese Man strijt als een Vyant voor de sijne soude hij al met
goeder herten aen onse sijde dienen / daer hij soo veel redenen ter con-
trarie heeft. tis eevenwel cruel / ick weet niet wat ick van het werck
seggen sal / de waerheyt dringt door Sarcken ende Steenen. Doch
weet gy wel Alfonse dat die van uwe Natie oock niet veel pluys en
sijn daerse de Meester Speelen mogen / dat hij in Rio Grande jon-
gens
ocr page 8
gens bij de beenen opgehangen hebben ende alsoo deselve op sekere
passen doodt geschoten / dat de gevangenen by paren achter af ge-
leydt / ende in koelen Bloede vermoort zijn / datmen sommige de
Manlijckheydt af-gesneden ende inde mont ghesteecken / tot een vi-
leyn Spectakel heeft laten leggen. Ja dat sommighe de handen af
ghekapt / ende de Portuguesche Cavalleros die aen hare Mossas
gepresenteert hebben. Segghende / siet watte witte handen hebben
die Honden! Ick soude Jaren werck hebben / soude ick alle de
Cruelliteyten verhalen die der geschiet zijn / sommige zijn doodt ge-
vonden met dertigh / twintingh / thien / min en meer vonden / ende
hoe konnense niet onsinnigher tegen d'onse wesen als sy voor desen
tegens hare eygene Portuguesen om schulden alleen gheweest heb-
ben / want ghy weet immers wel dat Diogo da Raujo zijnenlabora-dor da farinha, levendig de riemen uyt het lijf liet snijden / en soo be-
sneden een geheelen dach liet vande Musketten ofte Muggen pla-
gen / en daer na weder met Lamoenen ende Brasilsche Peper be-
gieten. Item / dat Rodrigo de Barros tegen zijne Slaven om de min-
ste faulte wel derf de seggen / saeght hem een Been af / eer my de
Cholera over-gaet / gelijck 'tselve oock achtervolght is. Wat sou-
dense aen d'onse dan niet doen / diese voor openbare Vyanden houden.
A.'t Geenick van d'uwe hier tegen soude konnen seggen / is al te
on-uytspreeckelijck. Heeft niet Lybargen de Luyden met de voeten
om hooge ghebonden / ende hare voeten gheschoeyt met gloeyende
Yssers / datse al haer leven op Krucken hebben moeten gaen.
Ende is hy niet van den Heer Carpentier / ende Jacob Hamel
Secretaris / in Brasil wegh gheholpen / als sulcke stucken voor den
dagh quamen / en dat hy daerom soude hebben moeten lijden / om
dat hy een Door-dochter van den AdvocaetHamel / ende voor-nich-
te vanden Hoogen Raedt Hamel getrouwt hadde / die sich daer aen
lieten ghelegen zijn om haer Geslachte dat Brant-merck niet te la-
ten verdubbelen / gelijck anders inden Hage al eens gheschiet was /
aen een ander sijnen Broeder van haren Naem ende Maeghschap /
gelijck ons voor waerachtigh in Brasil verhaelt is / daer van inde
Publijcke Registers te sien is watter van is.
A. Dat moet u soo vreemt niet voor-komen / want 'tschijnt dat-
men hier dat wel ghewent is / dat befaemde Luyden tot publicque
Chargien
B
ocr page 9
Chargien geadmitteert worden.
Hoe meenighe isser in Brazil geweest / die wy daer in de princi-
paelste Chargien gekent hebben / welcke / of selfs Banquerottiers
van vile af-komste ende allerley ondeugden vol waren. Sijn daer
niet Luyden geimployeert inde Justitie die Moorden gedaen had-
den / ende selfs terwijl sy Officiers van de Justitie waren / als
Vol-
bergen, Delinge, ende Pieter Iansz Baz, die
25. Portuguesen van de
Maranhad versonden heeft / welcke soo onnosel aen Commassy
ver-
moort zijn / ende soo ick hoor sal die noch hier in't Landt inde Pu-
blicque Munte of elders een Officie bekomen. Ende Delinge,
die
immers soo openbaren Moort aen Parayva begaen heeft inde per-
soon van Hans Steyger, die hy van achteren / soo als hy zijn
water
maekte / door-stooten heeft. Ende wat was doch vander Voorde
die Politicque Raet? Was hy niet een Verrader van Porto Calvo,
al schoon het hem mis-luckte / ende den Verrader Champfleury,
die
daer na Porto Calvo verkocht heeft / wiert hy niet / in
Hollandt ko-
mende / noch met een Compagnie versien. Wat vanteert sich Tor-
quines tegenwoordig / die mijn Cunhade Francisco Carneiro
inPojouca
soo veel Kisten Suyckeren moste geven / en daer mede was hy ge-
excuseert voor eenighen tijdt betalinghe aende Compagnie te doen.
Seyt hy nu niet dat hy van haer Hoog Mog: tot Fiscael over der
Staten Militie in Brasil ende van zijn Hoogheyt Ontfanger van
de drie par cento gemaeckt is / men siet eens van deses Mans
cor-
ruptie inde secrete Notulen / wat den Advocaet Fiscaelden 28.
Au-
gusti 1643. heeft doen aenteeckenen tot zijnen laste / ende
men sal be-
vinden dat desen Man sulcke Administratien soo wel passen als
een Beurse-snijder / een Silvere Laecken Wambus.
F. Ey laet ons hier een Spelletje by steecken. Meug jy luy
hier
soo vry uyt-seggen alles waer af Mentie gemaeckt wordt? Vrien-
den dattet overgedragen wierd / ick wil geen deel daer aen hebben /
ick ben in een vreemt Landt / 'ken noch de costuymen niet / ick wil
liever slapen.
G. Ey hearcke sicke praet gearne ohn / de worlt is torn de boy
is
Mister. Al spreeck ick crom dudsch / je selt mi ferstohn wel.
't Is nou al twee Jaer geleen dat twee brave Burgers-Mans
met Schip-breecking inde verkeerde Cannael Engelant passeerden /
die komtet uth de nieuwe Nierlands / ey hef not alle mijn leefdages
derge-
ocr page 10
dergelijcken gehoort als ons die mans teldet van haer Directeurs
datse daer hadden.
B. Wel ick kome nu daer van daen / daer weet ick mede wat van
ick hebbe diverse Luyden in mijn Schip over-gebracht / die over den
tegenwoordige Directeurs ende eenige vande Regeeringhe sullen
klaghen.
K. Lustigh laet ons de Melancholye vast wat verdrijven / 'tis
een hart woort / dat sich niet seggen laet / ende een onmogelijcke daet
die sich niet doen laet. Schipper vaer jy voort / wat is nieu Neder-
landt voor een Landt.
B. Nieu Nederlandt is een vande fraeyste Landen die onder de
Son leggen / van allerley Vruchten / Aerd en Boom-Gewasschen /
diversche schoone Rivieren Visch isser in abundantie tot allerley
vermaeckelijckheyt te vanghen / te souten / te drooghen / te braden te
koocken / maer principalijck te eeten en te verkoopen. Daer is
oock alreede tamelijck veel Tam-Vee / Wild-Braet / meer als
d'inwoonders verdoen mogen. Daer is in't kort geseght gantsch
geen actie aen / alles isser genoegh. Vogelen by den hals / Wildt en
Tam tot overvloet. De Wijn-Druyf waster in't wilde / de Aiuyn
waster in't wilde / Carstanjen / Moorbesien / Pruymen / Mispelen /
wilde Carssen / Aelbessen / Cruysbessen / Haef-Neuten / Appeltjens /
Aert-besien / Kraecke-besien / Blaeu-bessen / Aerdaeckers / Aerti-
schocken onder d'Aerde / en diergelijcke snorre-pijpen meer waster
al in't wilde.
Voort alles watmen in Europa heeft / wil daer willig wasschen
en groeyen.
F. Wat hoogte van de Pool hebje daer Meester.
B. Dats een Zee-mans vraeg. 38.39.40.41.42.
graden langs
de kust.
F. Dats een goet Climaet / ick gheloof u seggen te meer. Maer
wat Negotie valter.
B. Ho / ho / wilje daer aen / dat is my by mijn Meester
verboden
te seggen. Sijt ghy oock een Coopman / dat ghy daer na vraegt / ick
melde dat niet / 'ten waer dat ick wist dat ghy van sins waert daer
Cargasoenen te senden ende retouren te laten halen / dan soud'
ick daer wel een praet met Sinjor van maecken / maer wy raecken nn
van ons Propoost.
Wel
B 2
ocr page 11
F. Wel wat propoost wederom d'een of d'ander by den aers op
te haelen?
B. Ja warent Visschen ick haeldese by't Hooft op / maer haer
doen stinckt al te seer / daerom kan ick geen ander eynde vatten.
F. Ick merck wel ghy sijt mede een vande Zee-Spreeuwen /
wat hebt ghy dan daer voor Regenten ende wat is haer doen? ick
merck dog dat ghy daer heenen wilt.
B. Eerst hebben wy voor desen tegenwoordighen gehadt eenen
Wilhem Kieft van Amsterdam gebooren / van jeugd aen op gevoe-
det tot een Coopman / die een tijt lang te Rochelle sijnen en sijner
Meesteren Handel waer-ghenomen ofte verwaer-loost hebbende
aldaer is komen te failleren. Waer over sijn Portraict aldaer na
costuyme aen de galg is geslagen / gelijck noch verscheyden levende
getuygen weten te seggen / die't met haer oogen gesien hebben / de
Negotie sulcken man nu een tijt lang gemist hebbende / wort geim-
ployeert om eenige gevangene Christenen uyt Turckyen te verlos-
sen. Het gelt wort aen sulcken faillant vertrouwt / hy vertreckt
en lost eenige / daer het minste voor te betalen viel / maer de andere
welckers Vrienden 'tmeeste gelt op gebracht hebben liet hy sitten /
daer de Ouders en Vrienden daer na noch eens gelt toe moesten
fourneeren. Dese fijne Broeder is door Bewindhebberen tot Di
recteur over d'Ingesetenen ende den Handel van Nieu Nederlant
gestelt in't Jaer 1637.
H. Da wahr ja der Katz den kees befohlen.
B. Dat mach de Heer noch wel eens seggen / maer de Bewind-
hebberen meest Koop-Luyden sijnde wisten hier soo een slag in te
slaen / ende daer wiert soo nau niet op gesien.
F. Na dat ick 't kan afmeten / so wil jy luy seggen / even of
Koop-
luy tot geen Regeeringhe bequaem souden sijn. Seght dat eens
't Amsterdam op de Beurs.
B. Dat is gantsch mijn meeninge niet / want ick weet wel dat
sy de geheele Zeevaert na haer sin weten te Regeeren / waerom sou-
dense te Lande dat oock niet konnen doen.
H. In der Zee kanmen da de Schipfe mit alle ihren Umbwe-
gen auch nach sparen wohin sie segelen?
Alleman. Ha Ha He!
B. Hoe lach jeluy dus! weetje niet tot wat intentie die Heer
dat
vraegt?
ocr page 12
vraegt? Hy wil daer mede seggen / datmen op der Coopluy gan-
gen / ordres / certe partyen / monopolien / contrebanden / ende wat
diergelijcke foullien meer sijn inde ruyme diepe ondoorgrondelijcke
Zee soo niet kan na Speuren alsmen de Regeeringe te Lande wel
licht kan doen.
Soo dat als eenighe onghebondene Cooluyden het Regiment
van eenig Lant vertrouwt wort / den Regiment staff niet wel kon-
nen onbesproocken houden. Dit manquement heeft Brasil An-
gola St. Thomae ende Guinea al voor eenige Jaren gevoelt maer
dattet ergste is. Soo haest ergens een vetje te haelen is / so misgun-
nent de grootste Coopluyden de mindere / niet mogende lijden dat
een ander yet mede geniet / in sonderheyt wanneerse den Regiment
stock daer met eenigen schijn na drayen konnen / dat alle het vet
op eenige weynige haer Ketel komt te druypen / watte complotte-
ryen maeckense dan ende wanneer het ergens tegens haer oogwit
komt te failleren / geen mensch soude gelooven / hoese dan man en
paerd weten op te stoeyen of om een goe tijdinge uyt te stroyen / en-
de als dan haere quae actien een ander die minst met schae behol-
pen is / of die sy 'tanders meest gunnen / met behendicheyt aen te
fineeren / of oock als de noordsche Vossen den vloo vos in 't gemeene
water te laten vallen om daer niet langer van gebeeten te worden.
Of allerley begaene schelm-stucken te decken op dat immers het
Credijt van haer goet ende Staet / als oock der geenen door de welc-
ke sommige eenen heyloosen segen weten te trecken / geen krack krij-
ge gelijckmen noch vervolgens klaer sal vertoonen. Dat sijn dan
de gaeuwste Koopluy die hare schaden meest weten te mijden is
niet door bedrog ofte behendicheyt soo ist door gewelt.
F. Weet ghy wel dat ghy van de Coopluy moet leven Schip-
per / hoe praet ghy dan dus buyten westen vande Coopluy.
B. De Coopluy konnen sonder ons mede niet doen ende de Duy-
vel maet mocht de Coopluy dienen / alsmen tegen haer indiscrete
ganghen geen recht hebben konde / men soude ergher als slaven
wesen.
F. Ghy verlaet u voorige propoost van uwen Directeur Kieft.
B Dat valter soo tusschen beyden in maetje / na dattet inde
reden
te passe komt de Coopluy alse uytgesocht sijn / sijn wel goet inde Re-
geeringe / maer dan moeten gaeuwe verstandige / en vroome over-
voog-
B3
ocr page 13
voogden neffens haer het beste doen / op haer toesien / ende haer de
streng na behoorlijcke discretie wijden en naeuwen soo als het pas
geeft.
Kieft aldus tot Directeur gemaeckt sijnde hadde nu een baend-
jen in / daer hy met goede schijn / sonder veel op seggens onderwor-
pen te sijn / wel weder in eer en staet hadde konnen geraecken. En
'tging soo al een tijt lang wat heen / tot dat eenige vande Majoors
in't Vaderlant / dat is vande Bewindhebberen misgunnende de
colonien / en hare stichters/ datse yet prospereerden / hem aen schre-
ven / dat hy om deselve 'tvet af te trecken tegen haer actien soecken
soude / ende een halve faulte voor een heele reeckenen.
J. Wel by mijner seel / dat was ommers om een heel Lant in
roe-
re te stellen. Wie durfte dat schrijven.
B. Als het daer by leyt / ick soude Man en Paert wel noemen
konnen / maer dat is hier niet noodigh.
C. Wy moeten desen dicke Spijcker hier in de Balck kloppen /
en dat fleuyt-gaetjen stoppen / want dat is al te grof / het pijpt van't
fleuyten / want daer is alrede so veel ghesegt onder de Roose / wy
souden sonder veel tergiversatie / soo het waer was dat ghy daer
van dat schrijven segt / met eenen al lange ghehoort hebben wie soo-
danigen Brief hadden derven onderteeckenen / sonder het soo uyt te
halen. Schipper / die Maets weten wel als dat uyt quam / datse
dan doode Luyden waren / soo haer recht geschieden soude / daerom
houde ick dat schrijven voor een fabeltge.
B. Ick maeck u inder waerheydt geen fabels wijs / en daerom
segh ick noch / dat ick Man en Paerd soude noemen kennen / met
een en denselven beck.
H. Warumb thustus dan nicht is so von ihrsten ahn gesagt dass
ein jetweder vry sagen mag was wahr ist / es gefelt mich auch
suspect.
B. Omdat ghy daer uu soo vast op-staet / sel ick het doen /
anders
dewijl ghy de Luyden doch niet en kent / soo achtede ick dat onno-
digh. Isaac van Beeck / de Heer Parkins / ende Eduart Man
haddent onderteeckent als Commissarisen van Nieuw Nederlant.
G. De two laetste / die Mister Bouwen daer telt / is de
braefste
Mans inde Worlt / soo as eyse bekennen.
B. In dit stuck zijnse evenwel geen vrome luyden.
Dat
ocr page 14
A. Dat de tweede die ghy genoemt hebt in Brasil waer / de Sol-
daten souden hem haest van kant helpen.
D. Waerom doch?
A. Ons is in Brasil verhaelt dat hy Commissaris zijnde om
anno 1647. 'tGeweer na Brasil te versenden / soodanigen sorge daer
voor gedraghen heeft / dat alsment ghebruycken soude soo voor den
Vyandt als by exercitie / by thien a twintigh Musquetten te gelijck
den Soldaten om de koppen sprongen.
E. Wel is daer dan in Hollant niet over geklaecht?
A. Soude niet den Majoor van Els ende noch een ander Ca-
piteyn nu alle beyde inde mostert / hebben ons gesegt dat eerse in Zee
gingen aen sijn Hoocheyt al Musquetten daer van gebracht sijn /
die alrede gesprongen waren.
C. Dat in onse Rijck dat yemant soo dorste bestellen / het
waer
om sijns hals te doen.
I. Onse koning soude dat voor verradery op nemen.
E. 'Tis oock niet anders te duyden men mach het bewimpelen
soo alsmen wil.
G. De divel tag de Rogs is dat wohr.
H. Dass is zu grov gesponnen / ich verkauf mein hautt den
Hol-
lenderen nicht / wan sie solche potzen machen. Solchen kerl wird
mich dass kein zwomahlen Spielen!
A. Ick hebbet nochtans niet een mael gesien / dat de Musquet-
ten gesprongen sijn / maer diverse mael / wat nu vande reste is / dat
soo niet uyt en berst / machmen daer uyt afmeten.
E. Maer van Beeck na dat ick hem ken is immers een vroom
man / heeft voor desen inde Kercken-Raet 'tAmsterdam geseten of
macher noch wel in wesen.
B. Dat is een vande Hemel-dieven / die onder schijn van vroom-
heyt erger als fenijn sijn / hy weet van de moort ende van Kiefts
paerlen / die hem en andere soo verblint hebben datter geen ondeugt
van Kieft soo groot in't werck gelegt wierd of het wierd by hem
ende zijns gelijcke geexcuseert. Kieft dan aldus gheschreven zijnde
van die hem te gebieden hadden dat hy soo met die onder zijn gebiet
stonden ten halven ende ten heelen soude op-springen / dorst nu wel
een gangetje te meergaen / want hy bewaerde vast die Brieven wel/
maer ondertusschen was hy ten regarde van zijne Meesters soo
loscop
ocr page 15
loscoppig/ dat hij dat Schrijven wel aen 10. a 12. Persoonen van
die vande Gemeente heeft laten sien en lesen om die daer mede te
verveeren / want anders soude daer niemant van geweten hebben.
H. Wen es ein schelm oder solcher bancquerottirer (?) so sein hatt /
dan muss der eine schelm der ander frey halten dass versiche ich
gahe wohl.
E. Dat is niet fijn dat het soo toegaet / bij die luyden is t'eene
mad onse franse Spreeckwoort vergeten:
main droiet & bouche;
Peut aller par tout le monden. monde.
Een heuschen mont / en een reyne handt /
Mach wandelen door alle Landt
Wat dede desen Directeur / kijft hier op voorder / ick heb oock de
eer gehadt zijn Portraiet gezien te Rochelle aende Galge te zien / soo dat
Ick gisse hier niet veel goets opgevolgt te zijn.
B. Op dat ick verbygaende diverse geringe abuysen ende totte
kneveleryen tot des gantschen handts verderf trede / soo dicht te
weten / na dat hij al over langh in zijnen boesem ghevoedet hadde /
een Oorlog met de Wilden van Nieuw Nederland aen te vangen /
uyt oorsaecke dat sy hem seeckere Contributie die sy hem met reden
hadden geweygert / seggende / die niet ghehouden te wesen aen den
Directeur oft Nederlanders te geven.
1. Niet ten reguard of tot onderhoudt vande Soldaten / alsoo die
haer gheen dienst en deden / als sy in Oorlogh met andere Natien
raeckten / dat sy dan malkanderen als Katten op een stuck Laec
bekroopen / ende wel duysent-mael doodt gheslaghen konden
worden / eer eens tijdinghe aen't Fort dat verre van haer gelegen
was/ konde komen / veel min dat se door de Soldaten van't Fort
bevrijt ofte tijdelijck gesecundeert konden worden.
2. Doort dat se het Landt aen de onse vreedigh in besit hadden la
ten trecken dat se daer noyt yet voor ghevordert hadden / en dat wy
derhalven in haer sy niet in ons gehouden waren
3. Item dat als d'onse seecker Schip daer verlooren hebbende /
een ander nieu Schip hadden gemaeckt / sy d'onse met Divres ende
allerley gediensticheydt geadfiseert hadden / ende twee Winters
doorversorcht / tot dat het Schip voltrocken was / over sulce wy in
kaer sy niet in ons gehouden waren.
Waer
ocr page 16
4. Waerom sy dan vraeghden / uyt wat reden sy d'onse mair voor
niet souden geven / nademael sy alles / wat sy van ons quamen koo
pen / soo hoogh betaelden / als wy selfs eyschten!
5. Hebben wij / seyden sy / u luy Landt gegeven / daer ghy luy
in woont / wy blijven evenwel Meesters van 'tgheene wy noch voor ons behouden hebben.
Hebben wy niet doe ghy Swannekens / dat is / Duytschen
of Hollanders / als ghy eerst hier quamet en geen Mochols / (dat is
te seggen Schepen) haddet u Spijse twee Winters langh versorgt /
en dat ghy / sonder dat / van honger had moeten vergaen.
De Gecommitteerde uyt alle Natien der Wilden / als de Bari
tans / welckers Overste sich Oringkes / na Oranjen dede noemen.
De Hacquinsacks / de Wappenas / Hogelanders / Massayems / Zinr
euw ende andere hadden soo veel Stockjes / als sy Poincten te de
batteren hadden / die sy dan t'elekens daer voor leghten. Doch
schenden vreedsamelijkck / willende te vreden wesen / dat wy haer /
noch sy ons niet souden eenige Contributie af eyschen. Den Di
recteur Kieft sich siende met soo veel redenen van die Contributie
ontset / daer hy seer gierich na was / ende dattet selfs by de onse een
hoon voor hem was / wist naen wat middelen te bedencken om sijn
onversadich gierich gemoet te voldoen.
E. Wel Schipper hoe liep dat dan af.
B. Als nu de Wilden/ Anno 1643. omtrent Daten-avont/ van
eenighe andere Natien (die haer te machtich viellen) bespronghen
wierden / ende sy genootsaeckt waren te retireren / quamen onder
ons schuylen / niet denckende dat sy dan ons eenigh onraet te ver
wachten hadden: omtrent dese tijdt was een Gast-mael een huyse
van Jan Janssen Damen aengestelt op vasten avont / in welcke Gast-
mael de Directeur onder een verborgen Santécaen drie onbesonnen
Boeren / zijn aenslagh op de Wilden (die hy voor hadde) bekent
Maeckte / te weten / aen Marijn Adriaensz, Jan Jansz Damen, ende
Abraham Blancq , dewelcke een Request door den Secretaris Tien
hoven ingesielt (per quansuys) den Directeur voordroeggen / versoec
kende alsoo de Wilden voor dien tijdt / seecker Knecht vande Heer
van Nederhorst hadden doodt geschooten / daer gheen reparatie
voor of Justitie was gedaen / dat sy nu dat om reputatie van on
se Natie te bewaren / mochten wreecken.
C
Was
ocr page 17
K. Was dat dan soo?
B. Ick sal 't seggen Heer. Seecker Wild Overste Hacquinsacq /
die by de Wilden selfs niet te dege vroctgehouden wiert in de Bran-
dewijn van d'onse droncken gemaeckt / zijnde ghevraeght of hy in
sulcken Staet zijn Pijl en Boogh fier gebruycken konde / leyde op
dat woort met zijn Boge op een seecker Man aen / genaemt Gerrit
Iansz. , knecht vanden Heer van Nederhorst Zaliger / die hy oock
doodt schoot! Ende vraeghde of hy nu ook fier was. Tegen desen
Man waren diversche Wilden weder in weer- wraeck dood ghe-
slagen / ende men sat met de Wilden weder in brede / soo dat voor da-
to als den Directeur dit Bloed- Bat aen- stelde / die selve Natie die
de knecht vande Heer van Nederhorst Zaliger hadde doodt- ghe-
schoten omtrent eenighe weecken tevoren door den Directeur self
waren op de Duytschen belet / ende met alle noodrusten versorgt /
soo dat dit prætext t'eenemael een gesuborneert prætext was.
K. Stont dan het in een Mans macht daarom een Oorlog ofte
Moort aen te vangen.
B. Op dattet wat schijns hebben soude / soo Lietmen sooda-
nigen Request voor brenghen / daer op men Apostilleerde den
25.
February 1643. datmen Marijn Adriaense
authoriseerde / op zijn be-
geeren met zijn geselschap om een exploict (?) te doen / op de Wilden leg-
gende achter Curlers Plantagie om met deselve te leven soo als sy
souden geraden vinden na den tijdt en gelegentheyt van saecken.
E. Wie heeft oyt sulcken Apostille gegeven? wie of den Shrij-
ver van die Apostille geweest is.
B. Den Secretaris Cornelis van Tienhoven die
nu te Huys is ge-
komen om over Nieuw Nederlandt Rapport te doen / die oock het
Request ingestelt hadde.
C. Een kindt soude het mercken dat dit een ghemaeckte Mou-
we was / die Secretaris meriteerde als Verraders met vier Paer-
den van malkanderen ghescheurt te worden / ende die drie Boeren
hadden mede volghens Rechten haer hals verbeurt / waren onder-
tusschen de Luyden ten platten Lande sittende / wel ghewaerschout
om op haer hoede te wesen? dat haer by Resistentie of Assistentie
geen ongeluck op den hals quame?
B. Niemandt ter Wereldt als die drie hier voor genoemt / al
die
Luyden ten platten Lande sittende / daer was niet eens om ghe-
docht
ocr page 18
docht. Self ginck de Secretaris daer de Wilden lagen / 'sdaeghs
te voren te bespieden / en soo het Volck te platten Lande gheweten
hadde datmen sulcks van sins hadde gheweest te doen / en alsmen
daer toe reden ghehadt hadde / niet een van alle de Wilden soudent
ontkomen hebben / of sooder geen reden geweest waren ghelijck der
niet waren / den Directeur soude niet soodanighen Moort hebben
konnen aenstichten / al hadde hy noch thien sulcke Verradersche
Secretarisen gehadt.
I. Soo veel ik uyt dat werck kan sien / de Secretaris is de
prin-
cipale oorsaecke van het gevolgh / maer hoe maecktense het dan.
B. tusschen den 25. ende 26.
February 1643.
wierden 'snachts
op Pavonia over 80. Wilden gemassacceert door tachtig Solda-
ten / alwaer de Jonghe Kinders sommighe van Moeders Borsten
af geruckt / in 't gesichte vande ouders aen stucken gekapt / ende de
stucken in't vyer en in't water gesmeten zijn / andere Suygelingen
op Houte Bortjes ghebonden / en soo door- houwen / door- steecken /
door- boort ende miserabelijck gemassacceert / dat het een Steenen
Verte vermorwen soude / sommige wierden en de Riviere gesmeten /
Ende als de Ouders en Moeders die sochten te redden / wilden de
Soldaten die niet weder laten aen Landt komen / maer vedense met
de Ouden en Jongen verdrincken / kinderen van 5. a 6.
Jaren / en-
De oock eenighe Stock- oude Lieden / soo veel alsser dese furie noch
ontvluchtet waren / ende sich inde naeste Ruychte en Riet verbor-
gen hadden / als die 'smorgens te voorschijn quamen / om een stuck
Broots baden / ende datse sich tegen de koude verwarmen mochte /
wierden met koelen Bloede vermoort ende in't vier of in't Water
gestooten / eenighe quamen ghelooven by d'onse ten platten Lande
woonende / zijnde sommige handen / sommige beenen af-gekapt / ee-
nige droeghen hare dermen in de armen / andere hadden sulcke af-
grijselijcke houwen / kerven / mincken / dat diergelijcken niet erger
oyt kan geschiet zijn / ende die armen bloeden / gelijck oock veele van
onse Natie wisten noch niet beter of haer parthye / andere wilde de
Maquaes hadden haer overvallen. Na dit exploict (?) zijn de Solda-
ten voor haren gedanen dienst gerecompenseert / ende met de hant-
tastinge ende begroetinge vanden Directeur Kieft bedanckt.
Op een ander plaets sijn inde selve nacht op Corlers- Hoeck by
Corlers Plantagie mede by de veertig Wilden op deselve manie-
C2
re inden
ocr page 19
re inden slaep overvallen ende op deselve manniere gemassacreert.
D.Duc Dalba heeft die wel meer quaets in de Nederlanden
aengerecht?
F.Seecker hebt ghy sulcke Nederlandsche Gouverneurs ofte
Directeurs die meugen Duc Dalba wel de kroone na dragen.
B.Ja Heer tis onse Natie een schande ende meriteerde wel van
my verswegen te worden / alsmen gesien hadde dat het met verswij-
gen hadden geremediert geweest. Maer men heeftet geschreven
daer het behoorde / en daer is niet alleen niet in versien maer het is
noch erger gegaen / als u.l. flus hooren sal.
H.Die Wilden aber lietens die soo daer by.
B.Och neen Heer soo haest sy gewaer wierden dat de Swanne-
kens haer soo getracteert hadden alle diese ten Platten Lande van
Mans-Volck betrappen konden die gavense de klop / maer het
Vrouw-Volck of de kinderen hebben wy noyt gehoort datse eenig
leet deden voort verbrandense alle de Huysen Bouwerijen Schuy-
ren / Sact Bergen ende vernielden alloo alles waerse by komen
konden / soo datse een openbaren en vernielenden Oorlogh aen-
vongen.
C. Quicquid delirant Reges plectuntnr Achivi.
Wat de Coningen en Regenten vermallen
Dat moeten de Onderdanen betaelen.
B.Ick hebbe voor de waerheyt my laten vertellen dat seecker
Schipper Isaac Abrahamsen genoemt hebbende gesalveert in een
Seylboot een Jongetje en 'tselve onder de Seyllen bedeckt om het
aen eenen Cornelis Melijn te vereeren / als sich dit kint tegens den
dag vermits koude en honger liet hooren wierd het vande Solda-
ten sijnde 18. Hoogduytsche tijgers onder de Seylen weg geruckt
inweermoet vande Schipper die het alleen tegen 18. niet konde red-
den midden door gehouwen ende de stucken ten weersijden over-
boort gesmackt.
F.Maer hoe beviel de Ingesetenen dat doen.
B. Die hadden niet alleen groot misnoegen / maer teeckenden
oock op watter van tijt tot tijt passeerde want die van 'tplatte Lant
waeren alle geruineert / en inde forten was weynig voorraet ende
weynich machts / dies schreven sy nae 't Vaderlant ende verhaelden
de oorsaecke en gelegentheyt van dien Oorlog met alle omstandig-
heden soo als die voor gevallen waren.
Hoe
ocr page 20
I.Hoe maeckte ghy luy het ondertusschen eer daer bescheyt te
rugge quam.
B.Wij mosten doen wel van twee quaden een kiesen. Danden
Directeur liet vast Ruyten en Rooven waer hy konde / ende zijn
in't Jaer 1643. ende 1644. op voorverhaelde maniere wel 1600.
Wilden door den Oorlogh omghebracht / daer van sommighe 10.a
20. mijlen en meer van ons af onder de Engelschen geseten waren.
die alle meest inde nacht in slaep overvallen zijn / waer onder waren.
die haer leven geen Duyschen gesien / veel min haer quaet ghedaen
hadden.
Anno 1644. In April waren seven Wilden van de Engelsche op
de groote Vlacte / die Heemstede genoent wort (alwaer een Engels
Predicant Meester Fordan 'tbewind hadde) in arrest ghenomen
om datse hem een Vercken twee a drie sonden doot gesteecken heb-
ben het welcke naderhant bevonden is dat sijn eyghen Engelschen
gedaen hadden. Den Directeur kiest van Meester Fordan ge-
adverteert zijnde / dat hy soo seven Wilden by hem hadde gearre-
steert sitten in een Kelder / welcke hy soo wreedelijck niet hadde der-
ren Tracteren noch 'tselve by de zijne niet konnen so verantwoorde
want sulcr daer soo licht niet door den Beugel wil / of oock om dat
die Natie op de Regenten van onse Natie / liever eenen Generalen
onlust vande Wilden sochte te doen vallen. Soo send hy datelijck
den Vaendrich Op-dijck met een Englsch-man Johan Onderhil /
ende 15. A 16. Soldaten daer na toe / dewelcke van die seven date-
lijck drie inde kelder doodt staecken / vier namense mede inde zeyl-
boot / daerse twee van Touwen om den hals knoopten buyten boort
smeten / ende soo gebonden aende Boot lieten na slepen en verdrinc-
ken / twee wierden op't Fort Amsterdam gevangen ghebracht / al-
waer een tijdt langh op deCorps de Guardegheseten hebbende / en
dat den Directeur haer langer de kost te geven moede wierde / zijn-
de de Soldaten on-eens wie dien Buyt toequam om daer mede na
Hollandt te gaen. Soo gaf hy deze arme naeckte Gevangene Wil-
den over aen de Soldaten om haer moetwil daer aen te koelen / die
deselve terstont by de armen en beenen teCorps de Guardehebben
uyt gesleept / ende datelijck met Messen van 18. A 20. duym (die den
Directeur kiest tot sulcken eynde voor de Soldaten expres hadde
doen maecken / seggende / dat de Degens te langh waren om inde
Hutten
C 3
ocr page 21
Hutten vande Wilden / als sy die overvallen en verrasschen wilden
te gebruycken / maer datmen dese Messen haer handiger inde pens
konde lopen) te keer ghegaen. d'Eerste van dese Wilden voor de
Corps de Guarde door sulcken Mes een af-grijsselijcke Wonde
ont-
fangen hebbende / versocht datmen hem doch eerst wilde laten kin-
te kaepen / zijnde een dans / haer dienende tot Religiense observan-
tie / doch hy kreegh soo veel Wonden d'een over d'ander / dat hy dat
kinte kaepen vergat en doodt ter plaetse neder viel. Den anderen
sneden de Soldaten Riemen al levende uyttet lijf / vande waepen
langs de beenen / over den rugge / schanderen / tot aende knyen toe /
en terwijl dese Riem-snijdinge geschiede / stont den Directeur Kieft
in preasentie van zijnen raet Jan de la montaigne Fransch-man
/ wel
hertelijck en lachte / wrijvende zijn rechter arm en schaterde over-
luyt / sulcken behaghen hadde hy in dat werck. Voorts ordineerde
hy den aldus besnedenen buyten t'Fort te slepen / daer dien armen
naeckten onnoselen bloet al kinte kaepende na toe gingh. De Sol-
daten komende met hem buyten in't Bevers-padt / wierpen hem
daer onder de voet / en staecken hem zijn af-gesneden Mannelijck-
heydt levende inde mont / daer na stelden sy hem op een Meulen-
steen / en sloegen hem 't Hooft af.
H. Fuy was mordery is dass.
B. Dat het waer is'tgeen dat ick segghe / soo stonden
tallenlijck
teecken ter selver tijdt 24. a 25. Wildinnen die
gehangen waren op
de Noord-west-punt van't fort / welcke dit specktakel aensiende /
staecken hare handen om hoogh / klopten op haer mont / en seyden
in hare Tale / suy wat leelijcker en onuytspreeckelijcker schelm-
stuck is dit / sulcks is onder ons noyt gehoort / gesten noch geschiet.
de Wilden hebben in den Oorlogh d'onse meer-malen van verre
toegeroepen ; wat schelmen zijt ghy Swannekens / ghy en Oorlogt
niet teghen ons / maer teghens onse Vrouwen en kinderen die ghy
soo onnosel vermoort / daer wy doch uwe Vrouwen en Kinderen
geen leet doen / maer eeten en drincken geven / ja wel tracteren / en u
weder toeschicken / gelijck oock inder daet geschiet is / dat op ghe-
vangene Kinders sullende aen hare Ouders weder ghegeven waren / om
den hals bleven hangen.
K. Wel Schipper ghy hebt meer nieuws wast wat goets als
wy alle gaer hoe voer het al voort.
Den
ocr page 22
B. Den Directeur Kieft niet te vreden zijnde de na gheseetene
Wilden aldus te doen overvallen hadde sekere Engelsche Spions
die hy by ghelegentheyt met de Soldaten dede gaen als Bidiens
om de plaetsen die d'onse onbekent waren en daer sich de Wilden
onthielden aen te wijsen / waer door vele arme onnosele Wilden seer
verradelijck ende leelijck gemassarreert zijn.
G. Wat hadden de Bidiens voor monny paey / voor dat te doen.
B. By de reys na dat de buyt viel somtijts 80, 100,
tot 200, gulden toe.
E. Wel wat Buyt was van die arme Wilden te halen.
B. Zeewands-banden / Pijl en Boogh / Somtijdts oock Bevers
Vellen / maer weynigh te bedieden.
E. Wat importeert dat wel.
B. Een kan altoos geen Oorlogs kosten uyt smijten / maer wel
soo yet daer tot Roverye dienen / altoos ten was niet soo veel waert
datmen om alle de Buyt die daer van gekomen is / alsset een Dief
gestolen hadde / daerom een Balgh soude oprichten / veel min sulc-
ken gevaerlijcken Oorlog aen-rechten.
F. Hoe steldent uwen Directeur met zijne Landt-Saten on-
der dies.
B. Hy begonde in te voeren allerley Tollen / Accijsen ende Im-
porten om de Middelen tot den Oorlogh daer uyt te vinden / daer
was al veel haperye om. Acht Mannen uyt de Gemeente verkoo-
ren / verstaende dat Kieft in zijne Missiven aende XIX. het begin en-
de oorsaecke van den Oorlogh op de Gemeente sochten te schuyven /
hebben tijdelijck eenen tweeden Brief aende Kamer van Amster-
dam gesonden / daer alles punctuelijck in verhaelt was / ende was
onderteeckent by dese Lieden / Jaochim Pietersz Keuyter,
Ouderling
vande Kerck / Cornelis Melijn, Haacq Allerton, Jacob Stoffelsz,
Gerrit
Wolfertsz, Thomas Hal, Ian Evertsz Bout, ende Barent Dircksz.
E. Wierd daer niet in versien
B. Ja dusdanigh dat die voorgedachte Bewindhebbers daer
mede hy so naeu ten halven en ten heelen correspondeerde / hem Ko-
pie weder te rugge sonden / ende hem bekent maeckten wat Persoo-
nen / en watse tegen hem schreven / waer over hy op allerley midde-
len verdacht was om sich van die Persoonen te wreecken / ende voor
allerhande schijn en gewelt van 'tgeen hem te laste geleght wierd te
ontlasten.
Dat
ocr page 23
A. Dat selve werck is in Brasil oock al voor-ghevallen.
C. Die eens de Palen van beschaemtheydt te buyten gaet /
is ordinaris stout in zone onbeschaemtheyt.
D. Dat moet een goddeloos Mensch geweest zijn.
F. Hadde hy oock Religie?
B. Raven Religie / die Roven wat haer voor komt / wat Religie
soudemen in een Man soecken die sedert den 3. January 1644. tot
den 11. May 1647. noyt Gods Woort meer heeft willen hooren /
noch de Christelijcke Sacramenten gebruycken / doende alle debvoir
om alle die aen hem dependeerden van de Kerck af te trecken / ge-
lijck dan zijn Godloos crempel gevolgt zijn / zijn Fiscael Cornelis
vander Hoyckens / zijn Raets-Heer Jan de la Montaigne die te
vooren Ouderling was. De Vaendrig Gisbert de Zeeuw / Corne-
lis van Tienhoven zijn Secretaris / Olef Stevensz Diaken / ende
Gijsbrecht van Dijck. Voorts verscheyden mindere Officieren
ende Compagnies Dienaers / tot de Soldaten incluys die alle niet
alleen de bedieninghe des Nachtmaels / maer oock selfs de
Vergaderinge om Gods Woort te hooren / niet meeren frequen-
teerden / onder de Predicatie liet hy de Officieren ende Soldaten toe
allerley luydbaer ghespel / by en omtrent de Kerck / van Kegelen /
Klossen / Danssen / Singen / Springen / ende alle andere lichtvaer-
dige exercitie / ja soo verre oock / dat de Ledematen die in't Fort qua-
men om het Avontmael te celebreeren / van dit gheboefte bespot
wierde / seggende / daer gaense weer heen / sy sullen een stuck Broot
geven / eens daer toe drincken / en dan Singen en Vrolijck zijn / soo
dat door dit bespotten oock meermael questie is geresen.
Onder de Proef-Predicatie heeft de Directeur Kieft meermael
de Trommel laten roeren / de Predicant Bogardus dieswegen
versoeckende dat de Trommel wat verder af mochte geslagen wor-
den om 'tgehoor niet te beletten / wiert geantwoord / dat de Trom-
mel-Slager gaen most / daer den Directeur hem belast hadde. Het
Canon is tot verscheyden reysen onder de Predicatie gelost/ als hy
sich instelde om uyt te gaen vermeyen / soo geschiede dat om het ge-
hoor te verhinderen een arme vilainie tegen Gods Kercke. Inde
Nieuwe Kercke die Anno 1642. door Collecte vande Ghemeente
getimmert was ende Anno 1643. dack dicht gemaeckt / heeftmen
by zijnen tijt tot Anno 1647. toe doen dan Directeur Stuyvesant
quam
ocr page 24
quam mogen Predicken. Hy heeft oock meermalen tegens zijne
Adherenten gheseght in substantie; nu sal de Predicant weder het
Nachtmael uyt deelen / ende daer sal pas anderhalf Man en een
Paerts-Hooft komen / sy sullen ons metter tijdt alle te samen bol-
gen / ende alle gaer daer uyt blijven.
E. Wat oorsaeck wiert hem tot sulcken bravaden gegeven.
B. d'Oorsaecke van deses Directeurs soo traversse Proceduyren
tegens den Gods-dienst / behalven zijne eygene quaetwilligheydt
ende Duyvels / ende quader Lieden aenstoockinghen / was uyter-
lijck om dat de Predicant Everhardus Bogardus Zaligher tot meer-
malen in zijne Predicatien Gods Oordeelen teghens de grousame
Moorderyen / Giericheyt / en andere grove excessen vrymoedelijck
voordroeg. Hy Directeur gafde Predicant lasterlijck na / dat hy
droncken op Stoel stont / soo dat de Predicant genootsaeckt was /
Attestatien vande Gemeente daer teghens te nemen / om te zijner
tijdt en plaetse te ghebruycken / hy seyde oock de Predicant ratelt
sleghs wat oude Wijfs praetjes / uyt een Spinrock getrocken / is
een grooten kaeckelaer / die het woort alleen voert / sonder teghen-
spreecken te dulden. Dat de Predicant een seditieus Man was /
die niet anders en sochte als de Gemeente ende de Compagnies-
Dienaers tegens hem / die haer Souvereyne Opper-Hooft was op
te hitsen.
Dat Joachim Pietersz Keuyter Ouderlingh / om dat hy by den Pre-
dicant bleef / een Devotaris ende Sicaneur was / in voeghen dat
Door de Directeurs toedoen in 2. a 3. Jaren aldaer geen Kercken-
Raet gehouden is / alsoo niet meer als de Predicant ende een Ou-
derlingh by een bleven / die niet derfden onderleggen Kercken-Raet
te houden / alsoomen genoegh daer na trachte / om haer een klack
op´t lijf te smijten / en dan te segghen / dat sy uyt private authori-
teyt een Kercken-Raet in-stelden / wantmen sagh dat de Godloos-
heydt van dien Directeur soo verre was op-ghetrocken / ende sich
selven soo wijt hadde vergeten / ende zijne flatteurs soo veel inghe-
willight / dat hy noch na God / noch na Menschen meer en vraegh-
den. Niet tegenstaende al dit woelen teghens Gods Kercke / soo
heeft de goede God soo sonderlinghe bestiert / dat daer te boozen de
Gemeente al-hier niet boven de 70. Ledematen hadde booz zijn
Abandonneringhe / dat daer na deselve meer als de helfte is ver-
D meer-
ocr page 25
meerdert / ende Ledematen door Godes Directie soo ingehouden
zijn / datter minder Schandalen als oyt te vooren zijn voor ghe-
vallen.
F. Segh my eens / nademael desen Directeur soo Godloosen
Fielt was / hoe konde hy de Gemeente dirigeren.
B. Dat meughdy met goet Fundament wel ter bane brenghen.
Als het Spit dus inde Assche ghewendet was / ende datter met
hem recht deur Zee te gaen / geen deur-komen van was. Soo was
hy soo jaloers als de Duyvel / wanneer hy merckte / dat / die hy
meende te vertrouwen sonder achterdencken erghens hier of daer
met zijne gesuspecteerde familiaerlijck quamen te spreecken / 'twas
alsmen seght /
Conscius ipse sibi de se putat omnia dici.
Wiens Gewissen is ontsteldt /
Gist dat yeder daer van meldt.
Inde Administratie van Justitie / gaf hy de Corruptien zijnen
vryen toom / voor hem ende voor de zijne / ende reeckende voor een
Crimen als yemandt sprack van Appel / tegens zijne Sententie /
als onder anderen gebleecken is / in seecker Proces dat hy voerde
tegen Laurens Cornelisz Schipper / vande Maeght van Enckhuy-
sen / over / dat hy gheseght hadde een Doosje met Peerlen aen zijn
Moeder bestelt te hebben / het welcke waerachtigh zijnde / ghelijck
noch huyden ten dage bekent is / soo heeft hy evenwel den Schip-
per door d'aensienlijckheydt van zijne Chargie ende Onwettelijcke
Proceduyren by zijnen eyghenen Raet doen condemneren na zijn
wel-ghevallen.
Hy was soo vermeten op sijne Commissie / die hy soo vande Com-
pagnie / als van haer Hoog Mogende[n] ende van sijn Hoogheyt hadde /
dat hy niet alleen selfs maer oock sijnen RaetIean de la Montaigne
sustineerden / dat hy absoluter ende souvereyner Directie hadde als
zijn Hoogheyt of Haer Hoogmogende[n] ende de West-Indische Com-
pagnie / welcke comparatie vele odieux op de borst viel / sonder dat hy na de
ware qualiteyt van rechtschapeneaensienlijckheyt / dat is na deugt /
eerbaerheyt / en Gods-diensticheyt trachte.
Sijne Ongerechticheydt ende Onwettelijcke Administratie van
Justitie is oock gebleken in seecker Proces van Franciscus Douthey
Engels
ocr page 26
Engels Predicant / die hy een colonie op te richten toegestaen had-
de / voor den Oorlog / gelijck oock al daerin soo veel begin gemaeckt
was / datter over80. Persoonen sich daer toe begeven hadden / den
Oorlog daer op komende / raeckt weder alles in verloop / ende na
dattet weder in stilstant raeckte / derfdemen metten eersten noch
niet wel het werck betrouwen / de voorgaende Persoonen diemen
gehadt hadde / ende de middelen waren versmolten hier uyt fun-
deerdemen dan een actie Meester Douthey was wel een colonie op
te richten toegestaen / met conditie dat het aengewesen Lant bevolc-
ken soude / die conditie wordt niet gepresteert / kan oock by hem
niet soo haest gepresteert worden/ `tis al actie ghenoegh / om de
Landeryen weder door Confiscatie aende Compagnie te trecken /
ende een ander Patroon daermede te versten / ghelijck by Processe
daer toe oock de saecke gebracht is. Meester Douthey appellerende
van die Sententie wordt inde Boete van 25. gulden geslagen /ende
most by provisie soo langhe in besloten hechtenisse gaen / tot dat die
25. gulden voorszegt opgebracht waren..
G. Dorst hy dat doen aen een Ingelish Prediger `tis een braef
action tot repressalien op de Schips van the Compagnie van West-
Indien.
B. Maer dat sagh Kieft oock wel daerom wilde hy den Man
oock niet laten wegh trecken / want hy was ten hooghsten veron-
gelijckt. Doch men wilde hem wel laten gaen als hy schriftelijck
hadde willen belooven niets te melden wat hem geschiet was.
Diergelijcken Proces heeft hy gehouden met eene Arnoldus van
Hardenberg, Curateur van seecker barque van Seger Teunissen waer
in eenige gesloocken Goederen gevonden wordende soo den Direc-
teur ende Fiscael sustineerden daerom de goederen uyt de barque
geconfisqueert wierden.
Hardenbergh sich met de andere Curateuren gegraveert vinden-
de protesteerde mede tegens de gegevene Sententie en appelleerde
daer van tot soodanige Rechters daer het de Reders voor souden
willen brengen / wort al mede daerom in de boete geslagen van 25.
gulden / dat ging soo fix als een Vier-slot / wilde hy niet met den
Sergeant afgeleyt worden soo moet hy dat betalen /alsoo wel als
MeesterDouthey.
G. Waerom send de Staets af Holland dear geen other te hould
een better direction.
De
D2
De
ocr page 27
B. De Staten alle dese onheyllen grondich verstaen hebbende /
belaste aen de Bewindhebberen daer in te versten / die wel gewaer
wierden datse te lang met den Directeur Kieft gespeelt hadden / sy
weten wel wat Personagie. De Bewindhebberen verkiesen daer
toe eenen Petrus Stuyvesant, gewesen Directeur aen
Curacao een Pre-
dicants Soon uyt Vrieslandt / die wel eer te Franiker de
Dochter
van zijn eyghen Hospita bestolen hadde/ ende daer over betrapt
was / ende om zijns Vaders wille verschoont is / anders soude
daer wel licht zijn eerste schandael hebben moeten uytstaen / dese sal
Directeur in Kiefts plaetse wesen.
E. Wel waer of die Compagnie alle die Fielten weet op te soec-
ken / ick geloof datse daer Magasijnen van vol moet hebben.
B. Haer Hoog Mogenden die meenden dat de Bewindhebberen
eenmael sorge dragen souden / datter gheen klachten meer over on-
aerdighe / veel min godloose Directie haer soude te vooren komen /
maer wy zijn onderricht hoe deselve Bewindhebberen die met
Kieft geconkel[f]uyst hadden / hem al mede tot Nieuw Nederlandts
onderganck en verderf belesen hadden / om Kieft te mainteneren /
ende de Ingesetenen te travailleren / onder wat schijn ofte pretext
het oock wesen mocht / hy konde dat oock soo lange niet binnen hou-
den / tot dat hem daer toe ghelegentheydt en oorsaecke ghegheven
wiert / maer noch onder wegen zijnde / dreyghde al / als hy in Nieuw
Nederlant quam / hy soude de Boeren daer wel beter bruyen. Daer
hy nochtans haer Hoog Mogenden belooft hadde by Eede ende by
Hanttastinge / dat hy de faulten vanden Directeur Kieft soude na
meriten straffen / ende d'Ingesetenen behoorlijck mainteneeren / dan
d'uytkomste heeft heel het tegendeel van dese schoone beloften ge-
leert / volgens de lesse die hy alreede aen diverse heeft laten sien / dat
hem van Bewindhebberen op gegeven is / en soo belast te doen als
hy hier na gedaen heeft.
I. Is dat niet deselve Stuyvesant / die voor desen het fort
St.
Martin meende voor de Compagnie in te nemen daer hy sijn been verloor.
B. Ja die selve ist al / Bewindhebberen hebben dat hem voor
een
Romeyns-feyt toe gemeten.
I. Daer sullen alle die daer mede gheweest hebben wel wat an-
ders van seggen / hoe hy't kruyt dat ons tot dat exploit mede ge-
geven
ocr page 28
geven was / over al op de reys in eerschooten verbruyde / ende doen
men wat uytrechten soude wasser niemant te Huys / ende alles
ging soo onordentlijck in die tocht / als noyt op genen tocht geschiet
is / soo oock dat doe wy opbreecken moesten en onverrichter saken
retireeren om zijn been alleen dat metten eersten Canon schoot uyt
het fort St. Martin af gheschooten wierd daer bleef alles achter
wat wy daer gebracht hadden oock 5.a 6.fraye
stucken Geschuts
was dat niet een braef Romeyns stuck / wie weet wat onkosten de
Compagnie van dien tocht gehadt heeft / meriteerde sulcken braven
voorsichtighen Heldt niet om by avanchement tot Directeur en Re-
dresseur General na Nieuw Nederlant verkooren en versonden te
worden?
B. Als hy nu daer van daen komt mogen hem Bewindhebbe-
ren voor President na Brasilien senden / om de reste dat daer noch
overich is / al heel voort te verbruyen / gelijck hy doch gewoon is.
I. Hy wort nu immers alle dage een dag ouder / en behoorde
sich
te beteren om voorgaende faulten uyt te wissen? Hoe maeckt hy
nu al in Nieuw Nederlant.
B. Beteren segje Maetje? als de oude Wolven ende de bevaren
Schepen / die worden alle dagen een dag erger.
I. Parlasant hy noch alsoo / ende vloeckt / tiert en raest
hy noch
soo / als hy pleecht te doen / tot slaen en smijten toe.
B. Daerin is hy noch al deselve Man / soo hy van outs soo ghe-
weest is / soo sal daer in geen beterschap als ten ergsten te verwach-
ten zijn.
I. Wat intree hadde hy in Nieuw Nederlant.
B. Daer wierde dapper van alle kanten geschooten soo datmen
daer na elders kruyt koopen moest om tot de noot ende exercitie te
gebruycken.
I. Dat kon ick wel gissen / maer voort hoe maeckte hy het met
de
Ingesetenen.
B. Soo als hy eerst gekomen was / quamen eenige vande Prin-
cipaelste Ingesetenen haren Nieuwen Directeur bloots hooft ver-
wille komen / die hy eenige uyren liet staen metten blooten hoofde /
houdende hy zijn Hoet op't hooft / niet anders dan of hy de Groot-
Vorst van Muscovien geweest ware / niemant een stoel om neder te
sitten praesenterende / hoe wel hy sich wel gemackelijck op een stoel
neder
D3
ocr page 29
neder gheset hadde / om te beter de verwillekomers audientie te
geven
I. Ghij praet soo levendig van zijn wesen / dat mij dunckt of ick
alles tegenwoordigh sag / vaer voort slegs met dien Buffel.
B. Om kort te gaen als hij de Directie van Kieft overnemen
soude ende de Gemeente daer toe bij een geroepen was / so bedanck-
te eerst Kieft de Gemeente voor haer getrouwicheyt en gelijck dan
meer inde reden te passe quam / op hoope dat de Gemeente eenpa-
riglijck hem weder bedanckt souden hebben / het welck daer toe soo
expres aengeleyt was / soo spraecken eenige ront uyt / dat sy hem
niet bedanckten / nochte oock daer reden toe hadden / onder dese wa-
ren Joachim Pieters. Keuyter en Cornelis Melijn , Stuyvesant onder
den Blauwen Hemel beloofde met hooge woorden een yeder ghe-
lijcken recht te sullen weder varen / 'twelck aengenaem inde
ooren vande Gemeente was te hooren / maer eenige dagen daer aen
als hij van Kieft wel besproocken en omgepraet was soo begon
Stuyvesant de Recht-banck te spannen liet voor komen de missive
vande gemeens mannen teghen Kieft aen de Camer van Amster-
dam geschreven hadden / ende alsoo hij de sijde van Kieft gekoosen
hadde / ende sorge begeerde te dragen dat na desen tegens hem oock
niet geschreven worden soude / soo considereerde hij voor eerst dese
8. verkooren Mannen / als particuliere luyden / gelijck hy oock niet
anders alle haren Handel en 'tgansche Proces tusschen Kieft en
haer opnam.
Het was hem een crimen [...]Majestatis tegen zijn Overheyt
te schrijven / daer was dan oo.saeck of gene.
Het gheen dat Kieft maer simpel ontkende gelde meer als dat de
gemeene mannen wisten te bewijsen.
Ende als de gemeens Mannen diverse memorien vraeg-punte
ende persoonen opgaven om de waerheydt van 'tghene gheschreven
was te ondervinden / wierd sulex ten deele t'eenemael verworpen /
ten deele sonder ernst ghedaen / ende ten deele dat daer van voor den
dagh quam verdonckert. Ja dat nochmeer was / men trock de luy-
den die de Brief onderteeckent hadden / ende dwong deselve voor
hooge authoriteyt en zware dreygementen / als oock schoone belof-
ten / voor eerst niet te melden wat haer voorghehouden soude wor-
den / daer na het geschrevene te revoreren / ofte ten minsten eenen an-
deren
ocr page 30
deren glimp te geven / datse om sulcx te onderteeckenen opgemaeckt
waren / ende qualijck onderricht / self niet wetende watse souden ge-
teeckent hebben / maer alleenlijck 'tselve ghedaen op 'thard aenhou-
den van eenige die men sagh dat hij de teeckeninge constant bleven /
ende deselve alsnoch beweerden.
Soo velden den Directeur Stuyvesant tegen Joachim Pie-
tersz en Cornelis Melijn Sententie dewelcke hy sustineerende voor
onware valsche Brieven haren Directeur Kieft haren wettelijc-
ken Gouverneur ende Opperhooft clandestinement en leugenach-
tig beschuldicht te hebben ende hem geinjurieert ja valschelijck be-
loogen het welcke hy met zijne Raden in die welgestelde Republic-
ke van Nieu Nederlant willende weeren doende recht uyt den na-
me van haer Hoog Mog: de Heeren Staten Generael zijn Hoog-
heyt d'Heere Prince van Orangien ende de Generale Geoctro-
yeerde West-Indische Compagnie condemneerde hy Joachim
Pietersz Keuyter in een Bannissement van drie achter-een-volgen-
de Jaren / ende hondert vijftig gulden voor den Fiscael een derde
voor den Armen een derde / ende voor de Kerck een derde. Cornelis
Melijn wierde in zijn Sententie met meer crimes ende oock swaer-
der peene bezwaert / (alsoo Kieft voor desen met hem aenpart hadde
gemeent te sullen hebben in't Staten Eylandt / ende Cornelis Me-
lijn / die hij hem opgegeven hadde in 't Vaderlant met hem daer over
te sullen tracteren / daer niets van vernam andere wegen conditien
hadde moeten ingaen met andere. Dachte Kieft hem dese part
nu te spelen gelijck het uyt de uytkomste is gebleecken) gelijck dan
uyt de Sententie die moch in wesen is breder blijcken kan / hy wier-
de dan gecondemneert uyt kracht als boven / begaen te hebben /
crimen [...]la Majestatis, crimen falsi, crimen van injurien en diffamatien ,
en dies-wegen vervallen van alle beneficien vande Compagnie ver-
kreghen / ofte noch te praetendeeren / in een boete van 300 guldens
t'appliceren als vooren / en voor 7 Jahren uyt Nieuw Nederlandt
ghebannen. Soo dat die Kieft verschoven hadde / van Stuyvesant
wegh geschopt en voort geholpen zijn.
't Is seer notabel dat als den Directeur Kieft voore gedraghen
wierd dat in Hollant dese proceduyren licht anders uyt vallen sou-
den hy daer op geantwoort heeft; wat moghen wy malkanderen
doch vervaert maecken met de Justitie in Hollant die acht ick in
dit cas niet meer als een Bullebacq.
En
ocr page 31
En Stuyvesant sende soo ick van nu af aen wiste / dat ghyluy
van mijne gegeven Sententien sout willen appelleeren of deselve
divulgeren / ick soud u noch bij mijn ziel de Cop af bruyen of aen-
den hooghen Boom hangen die in Nieuw Nederlant is / hij droeg
oock de saecke van Kieft terwijl die diende soo schoon voor als hij
mocht ende voer tegen de constante gemeens mannen soo heevigh
uyt dat hem het spoch van hevicheyt inde baert bleef hangen / ende
op dat noch naechter blijcken mochte dat hij 'teenemael niet gene-
gen was d'ordre van haer Hoog Mog: ende zijne aen haer gedane
beloften na te komen en de Gemeente redelijck contentement te ge-
ven. Soo maeckte hij al van stonden aen Jan Janssen Damen tot
Kerck-Meester een Man die het Request hadde onderteeckent om
De Wilden te vermoorden.
EDat was een fijne Kerck-Meester (?) met bloedige handen
B'tIs te beduchten / indien de Nederlantsche Vereenichde Pro-
vintien haer Hoog Mogende en zijn Hoogheyt hier in by tijde niet
versien / dat den Naem van Nederlandt / haer Hoogh Mogende /
ende Oranjen / niet alleen by de Wilden / maer oock door gantsch
Christenrijck sal stincken / en 'tis al schande genoegh dattet niet eer
geschiet is. Daerom die de Welvaert van Nederlandt / Nieu Ne-
derlandt ende der selver Regeeringhe ende Ingesetenen lief is / ve-
hooren daer na te trachten / dat dit werck wel geredresseert wierde.
I Maer die voorverhalde sententie / wierde die oock ter execu-
tie gestelt en uytgevoert.
B Soudese niet / want daer aen was nu den nieuwen Direc-
teur Stuyvesant so veel aen gelegen / als aen zijn eygen Eer / Repu-
tatie/ ja eygen leven/ sij wierden als gevangen aen Boort gebracht /
en van haer Have / Vrouwen en Kinderen verstoten. Het Schip de
Princesse voerde den Directeur ende dese (?)getrouwe Patriot-
ten van Nieuw Nederlandt / tot dat het in de verkeerde Canneel op
een banck raeckte en in stucken sloegh / alwaer deze Godloose Kieft
siende de doode voor d'ooghen/ seer diep suchtende ende twijfelachtich
vraeghde aen dese beyde; Vrienden ick heb u te kort gedaen / kunt
ghy het my oock vergeven? Het Schip in acht stucken geslaghen
zijnde / dreven den gantschen nacht in Zee / tot dat den dagh aen
brack / de meeste part verdroncken / Cornelis Melijn verloor zijn
Soon de Predicant Bogardus / Kieft/ Capiteyn Jan de Vries / en
C een groot
ocr page 32
een groot getal menschen verdroncken / daer bleef veel kostelijck
heydts met kieft / alsoo het schip meer als vier Tonnen Gouts
met het retour waert was. Joachim Pietersz Keuyter bleef op
een achtste gedeelte van het Schip alleen / waer in noch een Stuck
Geschut stont / om hoogh ter Poorten uyt / 'twelck hij metten dach
ghewaer wordende / meende het noch een Mensch te wesen / daer
over hij 't oock aensprack /maer kreegh gheen antwoort / dies hij
meende dattet een dooden was / wierd eyndelijck daer mede aen
Land gesmeten / tot over groote verwonderinge van d'Engelsche /
die met duysenden op de Strant quamen / en het Geschut tot eeu-
wiger gedachtenisse te Lande op-haelden. Melijn in Zee te rugge
drijvende / beviel met andere / die aen een gedeelte van 't schip wa-
ren gebleven / op een Sant-Plaet / die met d'ebbe drooch viel / doe na-
mense eenige Plancken ende stucken houts / droegen die bijeen over
de drooghte / ende namen soo veel Hembden ende andere Kleedinge
tot Seyl gereetschap / datse vande Sant-Plaet over seeckere Kijl aen
'tvaste lant in Engelant raeckten.
En alsoo deseluyden 'tmeeste sich lieten gelegen zijn / aen hare
Pampieren die eenige gantsch in Zee vergaen zijn / so zijn evenwel /
aen den derden-dach gevischt / soo veel alsser in een Doos gepackt /
door Joachim Pietersz noch op dese uyre in effe zijn.
C Hoe deluyden oock al in de Werelt om zwerven / hoe raeckten
dese Menschen noch eyndelijck te rechte.
B Na dat sy my vertelt hebben / alsse nu in Hollant quamen /
verstonden sy dat de Bewinthebberen het verlies van 'tschoone Re-
tour ende Schip sich seer beklaeghden / ende datter soo veel fraey
Volcks was ghebleven / maer haer verdroot / dat twee Banditen /
Rebellen ongehoorsame muytins daer af waren gekomen / om de
Compagnie noch te plagen met klachten.
I Was dat de troost die sy van Bewinthebberen kregen?
B Dat was haren troost niet alleen / maer eenige Bewindheb-
beren hebben oock onderleyt haer 'tgehoor by haer Hoog Mogen-
de te stoppen.
I 't Was beter datmen met die sielen de Helle ende 'tHelsch
vier
stopte / wie durfde dat onderleggen.
B Die met dese Godloose Belials Kinders staegaen ghecorres-
pondeert hebben !van Beeck / Perquin. Mannen die sy wisten op te
E
maecken
ocr page 33
maecken / zij raeckten evenwel tot 'tgehoor / ende doceerden hare
saecke voor haer Hoog moghende soo Manifestelijck dat die ghe-
raden vonden / sodanige godlosen Proceduyren te hibeeren / [depe-
scheerende] Brieven van inhibitie / ontboden Stuyvesant opte ko-
men ofte [geconsritueerde] te sende om de Sententie ofte [sustinceren]
oft te hooren annuleeren / of daer van ginder zelfs te [disifieren] / daer
toe [haerHo:MO] haer van alle noodige Mandamenten [Sauvegar-
den] Acten van exploict / en andere noodige [infirumenten] versagen.
I. Hoe maeckte het Stuyvesant ondertusschen met [...] Inwoonders / ende wat Reglement hielt hy daer vorders op.
B De Schijn-Heyligheyt ende Hipocrisie / heeft het eende deel
van desen Man ende die opgeblasene Hovardye / in sonderheyt op
zijne commissie een ander-deel ende Gierigheit het derde-deel in;
alle zijne actien die uit dese drie Wortels [soruiten] / setten haer top
verre boven andere inden wint; Soo haest als hij van zijne Direc-
tie possesie genomen hadde / begonde hij voor eerst de Kerck bruyck
baer te maecken / "t welck een [schoou] voordoen was ende onder de
Predicatie suchtede dese Man dat het de gheele Kerck door ghe-
hoort worde / wie soude niet meenen dat dit eenen rechten Salo-
mon/ [Abia] / [Afa]/ en gewenschte Regente wesen soude / maer alle
den schoonen schijn wier d'door d'wolcken van zijne donckere da-
den overtrecken / want eer Cornelis Melijn weder in Nieuw-Ne-
derlant quam / ende datmen daer tijdinge hadde dat de uyt-geban-
nene Acces by haer Hoog Mogende gegunt was / soo verre oock
dat haer Hoog Moghende haer Appel verleent hadden / 'twelck
Stuyvesant [noyt] gedacht hadde / datse soo verre souden ghekomen
hebben/ maer dat Bewinthebberen ghelijckmen hen versekert had
de daerwel een Schot voor soude geschooten hebben / diesweghen
sich geprickelt [vindende] socht aen alle kante raet / daer het oock niet
aan ghemanqueert heeft / want eenige hem voor houdende hoe hy
qualijck tegen de Luyden die tot GemeensMannen verkozen wa
ren als tegen particuliere Luyden hadde geprocedeert / soo dat [im]
bekende] haer verongelijckt te hebben / ende geraden wordende dat-
men de Luyden met fatsoen soude stillen / heeft [stillen] / heeft [suler] wel geappr-
hendeert / maer als hy by de Secretaris Tienhoven quam / wiert
de Man / als dat [suler] zijne Reputatie te na soude zijn / telckens
omgheset. Soo dat hy steunende op zijne verleghene Reputatie
heeft
ocr page 34
heeft derven zeggen. Al quamen sy weder met noch so stercken Or-
dre van haer Hoog Moogende ick soudese weder te rugh senden /
ende haer leeren appelleeren.
Item hem voorgedragen zijnde dat by Kiefts tijt wel meer appel-
latien geintenteert waren / seyde wat doe geschiet is raeckt my wey-
nich / maer in mijnen tijt iemant mochte noch weleens dencken te
appelleeren / maer soo iemant van mijne Sententie appelleerde /
ick soude hem los den Cop [afbruyen] / en [stucken (sturen?)] na Hol-
lant ende latense soo appelleeren.
Evenwel om het sterck geroep dat hy vernam van dese luyden /
[compste] soo begonde hy het weder op een [diversie] te macken aente
leggen / dan het misluckte hem.
Ende als Cornelis Melijn / op den 1. January na veel suckelens
aenquam / soo wilde datelijck par force alle Brieven hebben de
Melijn mede gebracht daer hy wel tweemael den Fisceal en
Secretaris inden Avont om sont.
Doch Melijn sont niets meer aen hem / als de Paspoort van haer
Hoog Mogende; Dies sont hy ten derden-male een Sergeant dat
hij voor den Generael met zijne Papieren soude hebben te compa-
reeren / ende wiert weder door Melijn gheantwoort dat sy Mor-
gen soude voor den Raet komen / en daer alles verthoonen en over-
leveren / wat hy te verthoonen ende over te leveren hadde / ende ten
ware de stercke [Protestatie] van den Raet Lubbertus van Diuck-
lage vice Directeur / die met zijn oppositie ende haeftige op draght
tegen haer Hoog Mogende Paspoort niet wilde te doen hebben / hy
soude Melijn met Soldaten weder in hechtenisse getrocken hebben.
'sAnderendaegs 'sMorgens Melijn ontboden zijnde compa-
reert ende levert alle haer Hoog Mogende Ordres ende Missiven /
als oock die van Sijn Hoogheyt ende van diverse andere int
particulier aen hem geschreven / als dese Brieven doorlezen waren/
was de Hant int haer / goeden raet was den besten / waer door hy
soo verre gebracht is / dat hy wel aen Melijn sende / ende tot ant-
woort gaf / dat hy Stuyvesant haer Hoog Mogende ordre achter
volgen sonde / hy Melijn soude slegs zijn dingen doen als te voo-
ren dan dit woordt hadde gheen nadruck / want Melijn begeerden
weder ingeluyt te zijn / als hy uit geluyt was; ende weder gestelt
tot Gemeens-man daer hy onrechtvaerdelijck was uit ghestelt
E2
Item
ocr page 35
Item restitutie te hebben van zijnen schaden by dese on-hebbelijc-
ke ende onwettelijcke proceduyren geleden / wilde hy gheen van al
len presteeren.
Dieswegen deselve ghenootsaeckt wieert op den 8. Maert
1649.
de ordre van haer Hoog Mogende te laten exploieteeren / op een
tijt als de Generaal Stuyvesant de Gemeente van Nieuw-Neder-
lant inde kerck hadde doen vergaderen / om deselve zijn ampele
commissie voor te laten lesen en daer uyt zijn Souvereyne Gouver-
nament aldaer te beweeren / waer mede hy meende d'ordre nu van
haer Hoog Mogende overgekomen te dooden / ofte ten minsten te
suspendeeren / neffens dierghelijcke andere desseynen / die hy daer
op zijn eygen houtjen sochte aen te richten. Dan de vice Directeur
Dincklaghe protesteerde dat hy voor zijn hooft van alle dese zijne
Movementen geen kennisse noch consenten droeg maer dat hy Ge-
nerael uyt zijn eygen Motijf / dese vergaderinge vande Gemeente
aengheleyt / ende haer sijn eygen Concepten voor droeg sonder dat
hem vice Directeur daer van Communicatie was gedaen / welck
Protest hy vilainelijck bespottede / daer op Melijn dan siende dat
hoe langer hij wachtede hoe erger het gheschapen front met hem te
sullen afloopen / liet het Exploit van haer Hoog Mogende Man-
dament door Arnoldus van Hardenberg / daer toe versocht en ghe-
accordeert in tegenwoordicheyt vande gantsche Ghemeente doen ?
Den Directeur Generael siende op hem vallen sulcke onver-
wachte rescontres / wist niet wat continantie te houden: feytelijc
yemant te aggresseeren in praefentie van alle die getuygen was niet
geraden / niet daer tegen te doen was tegen zijn Reputatie voor sulc
een aensienlijcke Vergaderinge van meer als drie hondert Persoo-
nen soo. Na dat hy eerst ghevraeght hadde of Melijn het Exploit
nu liet doen / en dat daer op geantwoordt was van jae ; Greep hy
met grammen moede den Exploicteur het Mandement uyt de hant /
so dat 'tZegel van haer Hoog Mogende daer aen een Parquement-
ten ten halven bleef hangen / ende soo het alleen Pampier geweest
hadde / soudet door dese ireverente aengrijpinge gescheurt zijn / maer
door die gene die naest by hem stonden ernstig vermaent wordende
het respect van haer Hoog Mogende in acht te nemen / soo wiert
hem door Melijn Copie vant Mandement ende het Principale
Mandement / den Exploiteur noch weder in handen ghegheven/
die
ocr page 36
die het voort uyt las en zijn antwoort daer op versocht. Doch van
het Mandement viel korts daer na het ghelaedeerde onderste Ze-
gel af.
H.Ich hab solche Fogels meer sien aufhincken dan fliegen!
Had
er kein ander respect aen seine Herren un Hohe Obrigkeyt wahr-
haftig es were mit uns den hals verburt.
B. Het behoorde hier oock wel soo toe te gaen / ende ick
houde
hem daer oock niet vry van.
E. Maer gaf hy geen antwoord op het Exploict.
B. Dat soude noch meerdere dolligheyt gheweest hebben soo hy
niets geantwoort hadde / hy seyde de Staten en hare Commissie te
eeren haer commando te sullen achtervolgen een Volmachtige sen-
den ende de Sententie sustineeren.
E. Maer alsoo over een Sententie van Bannissement ordinaris
meer Persoonen sitten / waerom en wierden de resterende niet me-
de Geciteert / die over de Sententie geseten hadden.
B. Op den 16. Maert 1649. Is
verdagvaert de Fiscael Henrick
van Dijck (die te Utrecht een wel bekende Moort gedaen hadde /
ende daerom derwaerts heeft moeten ghesonden worden) / om de
Sententie te sustineeren / dese gaf tot antwoord / dat hij hem in die
quaestie geen partye en stelde / niet tegenstaende inde Sententie hy
als aenklager te lesen was / en mede onderteeckent hadde.
I. Henrick van Dijck / was die niet voor desen Vaendrigh in
Nieuw-Nederlant / doe Kieft noch daer was ?
B. Wel ja ? 'tis die selven Man / die de Wilden van
Heemstede
haelde.
I. Maer sedert dat hy is Fiscael geweest / hoe heeft hy
dat
Ampt
waer genomen?
B. Dat sal ick kortelijck segghen ? 'tis ghebeurt dat
Cornelis
Eenckhorn seer moordadigh van Schipper Jan Huygens Stuyr-
Man de Buyck opgesneden is / na dat alrede hem eenighe ontspron-
ghen waren die hy dierghelijcks meende te doen / daer ober is dese
Moordenaer gevangen inde Corps de Guarde gebracht / ende dien
selven nacht weder in 'tHuys daer noch de vermoorde doodt lach /
by den Fiscael van Dijck totten na-nacht / heeft met den Fiscael sit-
ten drincken alwaer hy na 'tseggen vande Fiscael door deSchoorn-
steen hem ontsnapt is / dat is immers niet wegh geholpen. Voort
de
ocr page 37
de Schipper Isaacq Abrahamsz. door des Schipper Ariaen
Blommaerts Stuyrman op Stuyvesants Galioth varende / doot-
geschooten zijnde is door de Fiscael aen onse Boort gebracht tot dat
wy eenige dagen in Zee waren / heb icker niet van gheweten ende
hebbe hem aende Huys-Duynen aen Lant gheset / die mach sich be-
teren / maer men siet vast hoe de Moordsucht inden Fiscael onder
desen Directeur toegenomen heeft. Gerrit Slomp Sone van een
Visch-Vrouw te Amsterdam / is door Joannes Rodenburgh seer
Moordadich doot gesteken / de Moordenaer wort niet gemoeyt in
Nieu-Nederlant daer het feyt geschiet is / welckers Broeder daer
een vande Raden is.
I. Hoe voeren de andere Raden / wierden die niet mede geciteert.
B. Op den selven dach wierd insgelijcks verdagh-vaerd de Vice
Directeur Lubbertus van Dincklage / die tot antwoort gaf misleyt
te zijn door dien diverse Pampieren / die nu te voorschijn komen /
doenmaels voor hem verborgen ghehouden zijn / dewelcke de Ge-
condemneerde anders souden in onschult ghestelt hebben. Voorts
oock om dat Stuyvesant in 't geven Sententie eerst vast stel-
de / dat dese Lieden uyt haer prive niet gequalificeert door publicque
authoriteyt over Lands-saecken hadden geschreven.
Monsieur la Montaigne, Raet sonder Commissie uyttet Vaderlant /
Franschman geciteert / gaf tot antwoort / dat Melijn eerst soude
reden geven van zijn Citatie / en dan soude hy antwoorden.
Brian Nuton, Capiteyn / Luytenant / een Engelschman / gaf tot
antwoordt / niet te verstaen wat het was / maer morgen te sullen
antwoorden.
Paulus Leendertsz Equipagemeester / gaf tot antwoordt te sullen
compareren / of een gevolmachtighde senden / midts dat Melijn
eerst soude borge stellen.
Abraham Planck, een vande Requestmeesters gaf tot antwoordt /
dat hy niet en wiste wanneer den Oorlogh aengaen soude.
Den 23. Maert 1649. wierde uyt kracht (als vooren) verdagh-
vaert / Cornelis van Tienhoven Secretaris / die van den Oorlogh
met de Wilden / ende van alle dit spel een oorsaeck is / dilayeerden
te antwoorden tot op den 25. May / dat hy seyde geen antwoordt
te willen geven / gelijckt oock niet dede.
Den 23. May / Ian Jansz. Damen, een van die op wiens Namen
het
ocr page 38
het Request om den Oorlogh met de Wilden aen te vangen was in
ghegheven / gaf tot antwoort / wanneer hem ordre van haer Hoogh
Mogende verthoont wierde / daer zijnen Naem in gespecificeert
stondt / dat hy dan komen soude / mits dat Melijn eerst voor de kos-
ten borge stellen souden.
C. Leyt het soo / als ghy daer verhaelt / soo is het met dien Di-
recteur en zijner Raden ten deele seer slecht bestelt / maer stelde hy
het daer oock na aen / om de Sententie te sustineren / ende zijn vol-
machtighde daer toe na den Hage seynden.
B. Hadde Melijn alle die affronten ende zijn gheleden schade
voor soete Melck willen op-eeten / ick vertrouwe hy soude de Man
niet meer gemoeyt hebben / maer dat kon soo niet blijven staen / en-
de hy Directeur deder niet toe / om eenigh contentement te geven.
Soo wierdt Melijn ghenootsaeckt teghens hem te protesteeren /
daer op hy eyndelijck eens antwoorde Schriftelijck / het Protest
gheschiede den 29. July / ende was eerst inden vollen Raet gelesen
den 9. Augusti / d'antwoort was gedateert den 10. Augusti / waer
in hy voor een groot gedeelte van zijn voorige gegevene Sententie
resilieerde / insonderheydt van het Bannissement sich excuserende
voorts niet ghehouden te wesen in eenighe Restitutie / alsoo hy niet
hadde ghenooten / oock om dat hy verstont / dat terwijl de saeck in
appel hingh / hy ongehouden was Restitutie te doen / ende dierge-
lijcke frivole redenen/ die hy by bracht / latende melijn in vrye
Possessie / zijner Goederen en Effecten in't kort uyt alles wat desen
Verbaes den Rechter by de hant nam / bleeck zijn verwerrede conscien-
tie / ende siende dat de Luyden pal op haer stuck bleven staen / ofte dat
hy haer daer Reparatie moste doen / ofte Gemachtigde na Holland
af-senden / om de Sententie te sustineren / resolveerde den Secreta-
ris Tienhoven af te senden na Hollandt / ende op dat hy immers
inde voor-bate soude moghen wesen / soo ginck die Secretaris met
een kleyn Scheepjen wel 14. daghe te vooren af / ende wy met de
af-gesondene vande Gemeente / volghden 14. dagen daer na / maer
alsoo de Secretaris achter Yrlandt om te loopen / raedsaem gevon-
den hadde om niet aen deselve Banck van Kieft te geraecken/ ende
dat wy met de Gecommitteerde vande Gemeente recht toe na de
Canneel ons rours namen / soo quamen wy noch voor haer binnen.
C. Mosten dan tegen een Man even juyst een gansch Comi-
taet
ocr page 39
taet af-gesonden worden / hadde dat dien Melijn alleen niet kon-
nen af-sien / eentegen een.
B. Neen Heer datje mij wel verstaet / daer zijn noch meer aen-
klachten tegen den Directeur te doen / ende haer Ho: Mog: moeten
levendiger en grondiger onderricht zijn / oock den ernst sien die de
Gemeente heeft om van sulcken ontijdelijcken Regeeringe ontsla-
gen te worden / of datter ten minsten in versien worde.
C. Seecker daer behoefde niet meer verthoont te worden / als
ghy ons alrede geseght hebt.
B. Ja ick soude wel een Jaer werck hebben als ick 't alle dat
daer onbehoorlijck passeert en gepasseert is / soude verhalen.
E. Gy Schipper sooje van die Staeltjes noch meer hebt / ver-
haelt die in 't kort soo veel moghelijck is / ick hadje anders wat te
vraghen.
B. Om dan dit Propoost te sluyten / soo sulje vande Directeur
dit
weten / dat / die hem tegen heeft in Nieu Nederlant so lang hy daer
is / al heeft hij noch so rechtvaerdigen sake / die moet gecondemneert
worden in sulcken boeten ende amenden alst hem gelieft / ende in sa-
ken van Confiscatie is bij hem soo veel discretie als een Wolff tegen
een Schaep / daer hy op te kluyven sit / hij heeft dan Recht of geen /
als hy van te vooren siet dat hy zijne ordinaire Raden niet kan
brengen om hem met hare stemmen by te vallen / soo neemt hy soo
veel extraordinaire Raden / dat hij die met stemmen wel overduij-
velen can / ende dan scheert hy d'ordinaire Raden noch daer toe / ende
soo hy immers niet anders kan / soo brenght hy zijn Advijs Schrif-
telijck op de Tafel / om / dieder yet tegen heeft / dat die daer dan op-
staende voet tegen spreecke / 't welck dan ordinaris soo lang is / dat
het lesen verdrietich valt / ende so dat mede hem misluckt / so vaert hy
uyt met yder een te schelden / te dreygen / ende maeckt sulcken mis-
baer / datmen wenschen mocht / dat hy al sonder slaen uyt de Raed-
Kamer ware / ordinaris daer twee Pleyten / eer noch eens de stuc-
ken inghelevert zijn / is hy Advocaet van een vande Parthyen die
hy meest gunstiger is / of die hem best besproocken hebben / daer en
is geen Handel daer eenigh proffijt aen vast is / of hy soeckt het al-
les te trecken / daerom oock diverse sich moeten verwonderen / hy is
Brouwer / hy reed in Schepen / hy drijft Negotie / ende doet alleen
alles wat wy alle doen / hy Bouwt / hy Vischt / en duysender han-
den
ocr page 40
den diergelijcke dingen / uytgesondert de Boeren bruyen / dat doet
hy alleen / daer in hy niet ontsiet / noch de minste / noch de meeste /
noch Publicque / noch Private Persoonen / want alsser by de ghe-
meens Lieden beslooten was een Comitaet nae't Vaderland af te
senden / 'twelck den Directeur eerst gaerne ghehad hadde dat com-
municative soude gedaen werden / ende alsoo sy den Directeur self
te beschuldigen hadden / konden daer toe niet verstaen. Soo gaet hy
in Persoon / in't Logement van der gemeens-lieden praesident / licht
daer uyt seeckere Aenteeckeninghe / daer uyt deselve een Journael
wilden stellen / 'twelck hebbende / door daer op den President al op
zijn eygen houtjen gevanckelijck in trecken / en vanght eenen onbe-
sonnen Handel aen / daer hy kort daer aen / als hy somtijds by zijn
selven komt / wenschte dat hy het noyt aenghevanghen hadde / alle
dinghen siet hy eerst van achteren / en is soo geveynst ende ongesta-
digh / dat hy op sich selven geen Staet kan maecken. Hy heeft in't
secreet by den Predicant geklaeght / dat hem zijn gemoet soo ontsielt
was / dat hy wel wenschte dat hem God extraordinaerlijck ofte or-
dinaerlijck door zijn Woort of door zijn Dienaer verthoonen wilde
wat hy doen soude / daer op hem de Predicant zijne mis-slagen vrij-
moedigh voor hielt / ende aenporrede tot beteringe / soo dat hy huyl-
den als een Hoff-Hont / maer aen het werck ende besoignes komen-
de / verviel 'telckens in grooter en grover faulten. Soo dat hier
gheen beter te hoopen is / hy verbiet op den hals / dat niemand aen
de Wilden Vier-Roers / Snap-Hanen / Kruyt of Loot sal verkoo-
pen / ende doet het selve in't gesichte van alle de Werelt / daer toe hy
noch seght / dat zijn Majeurs hem ordre dat te doen hebben ghege-
ven / het welcke soo het waer is / wat doetmen anders als de Wild-
den het Mes inde hant geven / daerse ons by gelegentheydt mede
keelen sullen / het welcke (God betert) by die uyttet Vaderlandt
meer als te veel geschiet / dattet wel eens tijd was daer op strickter
ordre te stellen / met een woordt te segghen / die Man heeft soo veel
particuliere qualiteyten / dat hy niet bequaem is over Turcksche Sla-
ven op de Galey / veel min over vrye Christenen te regeeren. Die
luyden die als Geommitteerde overgekomen zijn / hebben gantsche
koffers vol Papieren tot zijnen laste. Die de Secretaris Tienho-
ven genoegh sullen te doen maecken / sal hij die alle verantwoorden.
f
Ghy
ocr page 41
E. Ghy segt al 'telckens van die Tienhoven / wat is dat vooreen.
B. 't Is een Man die de Wilden selfs na-geloopen heeft als een
Wild der liefde / vande vrye exercitie zijner Religie / wiens Vader
Sich selven heeft om-ghebracht.
E. Wat Duyvel heeft hy dan voor een Religie?
B. Hy hout van gheen conscientie dwang altoos / daer is hy ten
uytersten graed vandaen gelogieert / maer hy is een Libertijn / geen
Religie ter Wereld buyten die sal hem verbranden. Hy slacht de
Serpenten die hy steecken wil / die lacht hy toe / ende al bleyende bijt
hy / hy bedrieght alle die met hem omme gaen / selfs zijn eyghen
Swaghers en Vrienden zijn van zijne treecken niet vry / die daer
over hem dickwils voor Schelm ende dierghelijcke uyt ghemaeckt
hebben. Sijn Huys-Vrouw was al eer dat hyse Trouwde voor
Hoere befaemt / soo dat hy meermalen tegen anderen geseght heeft /
of die Hoer meent dat ick haer Trouwen sal / dat sal ick wel beter
weten ; ende kort daer aen Trouwde hy diee / die gheen thien dagen
te vooren slefs voor Hoere hield / en daer van de Moeder gheprote-
steert hadde / dat 't ghene voor zijnen tijdt gheschiet ware / haer niet
wilde wijten / en dat hy wel wist watse was / soose hem daer niet
voor aen stont / hy mochtse laten voor 'tgheene dat sy was / ja die
staende zijn Houwelijck in Overspel betrapt zijnde / daer over al
Placcataen vaerdigh waren ghemaeckt / om teghen haer crimineel
proces te voeren / soo wierd evenwel de Pot gedeckt.
Hy is mede Boeck-houder van de Compagnie geweest / daer hy
soo godloos in ghehandelt heeft / soo met de Particulieren als met
de Compagnie / dat de arme gemeene Soldaten van zijn dief-ach-
tige reeckeninge ende te Boeck-stellinge niet vry geweest zijn / ghe-
lijck Pieter Kock my 't selve heeft laten sien / dat aen't Huys vande
Compagnie t' Amsterdam gebleecken is / hoe onbeschaemt hy hem
12. gulden ontvreemt heeft en op sijn eygen reeckeninge gestelt.
Noch heeft hy een ander eerlijck Commijs Crol over 4000. gul-
den by Reeckeninge dief-achtigh soecken te ontfutselen / die hy daer
na geordineert is te restitueeren.
Waer hy in ghebruyck wierd / daer is altijdt by zijne stellinghe
krackeel ende haperinghe ghevallen / als in het Schrijven van een
Testament voor Wilhelm Bredenbent / hadde hy de getuygen hare
Namen ende Onderteeckeninghe niet laten doen / ende alle schelm-
Stucken
ocr page 42
stucken diemen bedencken kan derft hy doen / heeft zijn Boecken
soo gehouden / dat daer uyt noyt / of seer selden / insonderheydt alsser
iet Disputabels voor viel / heeft konnen Richtichheydt ghetrocken
worden / om de Luyden aen te wijsen waer uyt de Posten spruyten
souden / die tot laste vande Geinteresseerden gebracht waren.
In't kort van deze Man / kan gheen goet gheseght / en geen quaet
verzweghen worden. De Wilden en de Christenen in Nieuw Ne-
derland is hy soo verdrietigh gevallen / datse voor desen Bouf ghe-
wilt ende versocht hebben / dat hy uyttet Land gesonden soude wor-
den / of sy souden weder in openbaren Oorlogh met ons treden / bey-
de zijne Swaghers hebben mede dat heyloose Request om de Wil-
den te vermoorden / geteeckent / wat kan erger geseght worden als
Moordenaer / Dief / Bedrieger / Hoereerder / Schelm / soo hy dese
faulten niet en hadden / hy soude met Clement Marets dienaer /
de beste Man vande Wereld zijn mogen.
E. Wat Natien woonen naest aen Nieuw Nederland / ende hoe
dragen sich dese godloose Regenten daer tegen / 'tis seer gevaerlijck
onder sulcken Regeeringe te sitten.
B. De Engelschen zijn met duysenden en hondert duysent Huys-
gesinnen onse Buyr-luy / om soo te segghen / ende daer zijn eenighe
Sweden of Hollandsche Sweden / God weet hoe tusschen haer en
ons komen in boren. Onse Directeurs hebben sich soo nu en soo
dan wel tegen deselve gestrijpt / halende van den Engelschen ree-
de Schepen van lieden die met d' Engelsche handelden / 'twelck al
quaet bloet geset heeft / maer die Natie treedt niet licht tot excessen
Dan soo haer Hoog Mogenden of de Regeeringe van onse Vaderlant
niet tijdelijck daer in versiet / door sulcke Booswichten soude onse
Natie wel licht eens te kort schieten / wan d' Engelschen door dien
sy macht hebben gaen wel langsaem / maer aen't gaen zijnde ghe-
raeckt zijn seer kittelachtig / tusschen ons en haer zijn al dinghen ge-
passeert / die niet deur den beugel sullen mogen als alles geexami-
neert sal worden na behoorden soo wel van ons als van haer
E. Issertusschen u ende haer geen limijt scheydinge.
B. Daer over is mede geen geringe haperinge daer wedersijde
Natien haer Souvereynen mede mede gemoeyt moeten worden ick wou-
De dat dat poinct afgedaen was.
E. Maer hoe komen de Sweden daer / wat hebben die daer te
pretenderen.
B. Dat
f 2
ocr page 43
B. Dat meugje noch wel eens vraghen maer 'tgeen my daer af
bekent is / sal ick noch wat inde mouw houden om te sien of die daer
oorsaeck van zijn 'tselve niet sullen remedieeren / want Jan Prins
die daar commandenr van is / krijgt selfs uyt Hollant Cargasoe-
nen en Schepen / ick kan niet verstaen hoe in onse Vaderlant so eer-
vergetene menschen leven! dat ick niet meer en segge / God beter-
se of God schendese die ons dat soo bestellen derren / men send hem
self opentlijck Koers / Kruyt en Loot / om aen de Wilden te verkoo-
pen / ende onse Natie daer mede eyndelijck te vermoorden.
H. Is dan wider alle dusse Schelmstucke kein rath / in Hollant.
B. Daer is in Hollant meer als raets genoegh teghen / als men
die maer voor lange al hadden willen ingaen.
Hoe lichtelijck konden die gene die tot Regenten gekozen worden
afgevordert worden hare geboort plaetse ende conditie ende daer op
bescheydentlijck ondersocht worden haer vorder leven / datmen ons
sulcke openbare Rabauwen met tot opper Hoofden toe sonde / ofte
den last selfs daer van aen de Gemeente laten om of eenen of meer
tot haren gevallen uyt te soecken / of ander middelen te beraemen
dat ten minsten openbare Moordenaers Dieven ende Fielen het
commandement niet betrouwt en wierde / daer noch de Gemeente
ginder noch den Staet alhier / so van 't Lant als vande Compagnie
ende particuliere Interessenten gansch niet mede gedient sijn.
Voorts alsoo hier in vele saecken onordentlijcke ende onbehoor-
lijcke lasten op gestelt worden / hoe licht kan daer in worden versien /
met die af te stellen ende by tijdts gelegentheyt als eerst de Scha-
pen wat Wolle hebben weder te trecken dat redelijck is.
Ende om de lasten diemen de Gemeente wil doen vraghen door
vroome Regenten niet 'tseffens maer met aenwas van de middelen
na descretie eerst te onder staen wat mogelijck is / wat fantsoenlijck
ende wat redelijck is ende daer na dan sich schicken.
Voorts om te mesnageren / in dus danige conquesten alle soo hoo-
ge onnodige Officieren en hare gagien verminderen of ten minsten
weynige soo gagieeren / dat die eerlijck leven konnende / den Staet
ende Landen te meerder dienst mochten doen.
Want tot noch toe in Nieuw Nederland zijn Ordinaris over de
70. duysent gulden aen Tractamenten ten laste vande Compagnie
gevallen / ende de in-komsten moghen pas 50. duysent gulden voor
de Com-
ocr page 44
de Compagnie gheweest zijn / moet dat niet ten achteren gaen / daer
men niet anders menageert / ende als de Directeurs daer over
dan onlusten hebben van hare Meesters / dan wilment met gewelt
van de Gemeente 4 a 500. Man nu pas sterck / schrobben en villen.
Wort hier door dan niet yder een af-geschrickt in Nieu Nederlandt
yets te doen / eenige Colonien op te richten / of anders yet byder hant
te nemen / dat beyde ende d'Ingesetenen daer en hier tot voordeel
van onse Natie soude mogen strecken.
Voor al dient sorgen gedragen / dat het niet en stae aen een los-hooft
Om veele / ja een heele Gemeente te beschadigen / door nodeloose en-
De onrechtvaerdige ja soo schadelijcke Oorloghe / ende op onse Natie
Allerley Natien / onheyl en onlusten te halen.
Ick derf de Nederlandsche Regenten verseeckeren / by aldien
geen Redres over Nieuw Nederlandt by der handt genomen wort /
dat het daer mede sal verlooren gaen / gelijck het alrede met andere
Landen / die onder de Compagnie gestaen hebben / door quade Re-
genten gegaen is. In Nieuw Nederlandt wachten soo wel Inge-
setenen als Omgesetenen / Christenen en Wilden alleen op de ver-
richtinghe van dese Gecommiteerde / ende 'tsal als grootelijcks sijn
bedencken hebben / dewijl het Gouvernement aen sulcken obstina-
ten Vagabund vertrouwt is / of het Landt inden selven stant ghe-
vonden sal worden / als wy het ghelaten hebben. Alsoo de Wilden
op die gene die oorsaeck zijn van hare ellendige Massacre / het ooge
dapper hadden / dewelcke alsnoch in Nieuw Nederlandt voor hare
ooghen gaen. Het manqueert haer niet aen Macht / noch oock aen
gelegentheydt.
A. Schipper ghy hebt ons met u nieuwe / quade tijdinghe by-
kans alle in slaep gepraet.
B. Wel hoe slapense allegaer / ick slaep wel een poos mee / die
meer lust / mach van een ander oock wat vernemen. Rustje Maetje
rustje wat / 'tis al laet ghenoegh zijn rust te nemen / de Provintien
ende Participanten vande Compagnie als andere Particuliere
Coop-luyden / hebben hier genoegh na te dencken / wat slock-op al-
le hare subsidien by laghen ende middelen in-slockt / te weten / een
godloose / ongeschickte / quade onmanierlijcke ende onmenasgeerlijc-
ke Regeeringe / 'twelck alle de Werelt meeer als genoegh bekent is /
die geredresseert moet worden.
TOE-
f 3
ocr page 45
L. verleent aen M. Licentie om te mogen besetten en besitten
N. een conqueste mits dat hoogste gesach over de Onderdanen die
sich onder M. begeven souden aen L. verblijven soude / gelijck oock
na verloop van seeckere Jaren alle Forten en Stercten.
O. Accordeert daer op met M. voor een gedeelte in N. te mogen
besitten ende besetten volgens die voorzegde Licentie ende naerder be-
raemde exemptie.
O. Wesende een Onderdaen hoe wel een secreten Raed van erL.
vernemende eenige particuliere schade ofte door fraudulen-
te administratie sijner particulierer Dienaren op hem te sullen val-
len / om deselve te ontgaen accordeert met P. Dienaer van Q. ab-
sente vrient van L. by L. Q. gesonden tot conservatie van goe-
de vrientschap.
O. Verkoopt aan P. zijne possessie ofte verkreghene ghedeelte
Lands in N. sonder L. of M. daer van te verwittigen.
P. Sonder L. of M. te willen kennen / neemt Brieven volle macht
ende authorisatie van zijn Meester Q. ende Middelen / Volck / Ad-
munitie / selfs Provisie en Schepen uyt de Landen van L. debau-
cheert daer beneffens eenighe Dienaers van M. door dewelcke hy
onder schijn van in N. met de Ingesetenen te willen Handelen / Pos-
sessie neemt van het Meergemlte verkochte Gedeelte Lands / leg-
gende op het in-komen van een vande beste Rivieren in N. daer de
Dienaers van P. eerst beginnen Moes-Cruyden te Planten / daer
Na Ackeren te besaeyen / eyndelijck een Fort te legghen / ghelijckse
Daer na noch seven Forten metter tijdt op de Riviere ghelecht heb-
Ben / waer door de Onderdanen van L. en M. in N.ghedwonghen
Worden die de Rivier op willen / aen dat Fort t'elckens aen te leg-
Gen / soo dat L. tegens zijne gegevene Licentie ende M. tegens ver-
Gunde Exemtien / hare hooghe Jurisdictie op de Riviere komen te
Verliesen / ende allerley onheyl den goeden Ingesetenen van L. en
M. op den hals gehaelt wordt.
Hier
ocr page 46
Hier uyt ontstaen de Vragen.
1. VVAt Crimen of Crimina O. begaen heeft teghen L. M.
ende der selver Onderdanen / en hoe hy dat sal / kan / of
moet repareren aen L. M. en der selver Onderdanen.
2. Wat Crimen of Crimina P. begaen heeft / en zijne gedebau-
rheerde Dienaers / als andere die sich eenighsins daer mede ghe-
moeyt hebben / en hoe 'tselve sy te repareren.
Advorsum haec & alia implorantur
Consilia. So dantur
Auxilia.
Indicia. Saluberrima
Iudicia. & &
Media. Efficacissima.
Remedia. Belgio.
2. Timoth. 3. Vers. 1. 2. 3. 4. Ende 9.
1. Ende weet dit dat inde laetste dagen ontstaen sullen sware tijden
2. Want de menschen sullen sijn Lief-hebbers van haer selven, gelt-
gierigh, Laetdunckige, Hovaerdig Lasteraers den Ouderen ongehoorsaem
ondanckbaer onheiligh.
3. Sonder natuurlijke liefde onversoenlijck achter-klappers onmatig
wreet sonder liefde tot het goede.
4. Verraders, Roeckeloos opgeblasen meer lief-hebbers der wellusten
dan lief-hebbers Godts.
5. Hebbende een gedaente van Godsalicheyt maer die de kracht der
Selver verloochent hebben, hebt oock eenen afkeer van dese.
9 Maer sy en sullen niet meer toenemen : wat haer uytsinnichheyt sal
Allen openbaer worden gelijck oock gener.