|
|
|||||||||||||
|
|
MATTHIAE VAN GEUNS
|
||||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
MED. DOCT., SOC1ET. SCJEKT.
REIPVBLIC^iE GELRO.ZVTPH^iXlC^E
|
|
|||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
O RATIO,
V A '
|
|
|||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
AN EXPEDIAT REIPVBLICAE
MEDICINAM F AC IE N-
TIVM OPERA
EXPENDITfR}
DICTA P V B LI C E
C V M
m ACADEMIA DVCAT. GELRIAE ET COMIT. ZVTPHANIAE
ORD1NAR1AM MEDIGINAE, PRAXEOS, CHEMIAE,
BOTANICES ET OBSTETRICIAE PROFESSIONEM
SOLENNI RITV ADIRET.
A. D. v. I V N. CIDIOCCLXXVI. |
|
|||||||||||
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
imf -.v-, - £&*& \ ^
|
||||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
apud IOANNEM MOOIEN, Acad. Typ.
|
||||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
||||||
|
|
i__ Credo tgitur cmfiiïendos ejje wedicos, fafientesf
qui temere nihil faciant, qui de remediis fuis m» mium non fperent, qui ad fraeftribenda medicamina non Jïnt aequo fromtiorfs bisque effe olfequendum. |
|
||||
|
|
||||||
|
|
MALEBRANCHE de mqit. <z>fr. Itkftr. ad L. III.
'
.
..... . -
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
||||
|
|
CELSISSIMO AC SERENISSIMQ
ARAVSIONIS ET NASSAVIAE
-
PRINCIPI
GVILHELMO QVINTO
FOEDERATARVM BELGII CIVITATVM
GVBERNATORI HEREDITARIO
AC BELLICAE REI IMPERATORI
TERRA MARIQVE SVPREMO,
R E L I Q V A.
CVRATORI
ACADEMIAE GELRO - ZVTPHANICAE
MAGNIF1CENTISS1MO.
i
/^
CETERISQVE
* 2, PER.-
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
J>miLLVSTRIBFS AC PIUEPOTENTIBFS
jEIVSDEM ACADEMIAE
CVRATORIBVS*
, ...
D. FRANCISCO GODARDO
LIB. BARONl A LIJNDEN
DOMINO IN HEMMEN ET BL1TTERSWIJK,
BVRGGRAVIO 1VDICI ET AGGERVM IN Dl- TIONE NEOMAGENSI PRAEEECTO* ETC..ETC. ETC.
" *
D. IACOBO NICOLAO
VAN DEN STEEN
OMMERAE ET WA1JENSTEINI1 ÖOMINO, CA-
MERAE RATIONVM DVCATVS GELRIAE ET COMtTATVS ZVTPHANIAE CONSILIARIC), TIE- LANAE CIViTATiS CONSVLI. ETC. ETC. ETC.
. D. IAGOBO ADOLPHO LIB,
BARONl AB HEECKEREN
DOMINO IN ENGHVIZEN ET BEVRSE, CAME-
RAE RATIONVM DVCATVS GELRIAE ET CO- MITATVS ZVTPIIANIAE CONSlLIAlUO. ETC. ETC. EÏC.
D. EPv-
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
D. ERNESTO VAN LOBEN-
SELS
I. V. D. DOMINO JN SPAENSWAERD, CIVITA-
TIS ZVTPHANIENSIS CONSVLI, SVPREMO OR- DINVM BELGII CONSESSVI ADSCR1PTO. ETC. ETC. ETC.
t
D* ANDREAE LIB. BARONI
SCHIM MELPENNINCK
VAN DER OYE
VTRIVSQVE POLLAE DOMINO, TETRARCHI-
AE VELAVICAE NEC NON DYNASTIAE LO- ËNSIS SATRAPAE, COLLEGII PRAEPOTENTI- VM TETRARCHfAE VELAVICAE DEPVTATO- RVM ORD1NVM PRAESIDI. ETC. ETC. ETC.
.
D. HERIBERTO VAN
WESTERVELT
J. V. D. DOMINO IN ESSENBVRG, CIVITATIS
HARDERVICENAE CONSVLI, 1VDICII VENA- TCRII CONS1LIARIO. ETC. ETC. ETC.
* 3 NEC
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
NEC NON
' .
AMPLISSIMO CONSFLTISSIMO
|
|
|||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
D. ARNOLDO ESSENIO
L V. D. CIVIÏATIS BOMMELIENSIS CONSVLI,
REDITVVM (VVLGO CONPOTEN EN LICEN- TEN) QVAESTORI, SCABINO ZVILICHEIMENS1, ILLVSTRISSIMIS ACADEMIAR CVRATORiBVS AB ACTIS. ETC. ETC. ETC. |
|
|||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
ORATIONEM HANG ADItrALEM
IPSORFM AFSPICIIS
1UBÏÏAM ET IN LVCEM EDI
, .. . .. . '
ANIMO VENERABVNDO
SACRAVIT
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
.< *
|
||||||||||||
|
|
A V C T O R.
. \
|
|
|||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
|
|||||||||||
|
|
Pag. t
MATTHIAE VAN GEUNS
|
|
|||||||||
|
|
|||||||||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS,
|
||||||||||
|
|
|||||||||||
|
|
AN EXPEDIAT REIPVBLI-
CAE MEDICINAM FACI-
ENT1VM OPERA
EXPENDITFR.
|
|
|||||||||
|
|
|||||||||||
|
|
PERILLVSTRES AC PRAEPOTENTES ACADE-
" MIAE GELRO-ZVTPHANICAE CVRATORES;
QVIQVE INCL1TO HORVM COLLEGÏO AB
ACTIS ET SECRETIS ES, VIR AMPLISSIME.
MAGNIFICE ACADËMIAË RECTOR.
CIVITATIS HARDERVICENAE CONSVLES ET
SENATORES, ET QVI HIS A TABVJLIS ES; VIRI AMPLISSIMI.
A ACA-
|
|
|||||||||
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|||||||||||
|
|
|||||||
|
|
t .--MATTHIAE VAN GEUNS
'
ACADEMICARVM DOCTRINTARVM PROFES-
SORES, VIRI CELEBERRIMI, COLLEGAE HONORATISSIMI.
RELIGIONIS CHRISTIANAE PRAECONES II-
DEMQVE ECCLESIAE PASTORES FIDELIS- SIMI, VIRI MVLTVM VENERANDI.
DOCTORVM HONQR1BVS ET PRÏVILEGHS
CONSPigVJ VIRT, S VA QVILIBET DISCIPLI- NA PERITISS1MI.
GYMNASII NASSAVICO-VELAVICI MODERA-
TORES DOCTISSIMI, PRVDENTISSIMI.
'CIVES, HOSPITES, MERITORVM, MVNERVM
VEL NATALIVM SPLENDORE NOBILISSI- MI; OMNIS ORDINIS AVDITORES ACCE- PTISSIMI. |
|
|||||
|
|
|||||||
|
|
ACADEMICAE IVVENTVTIS EGREGIA CON-
CIO, SVCCRESCENS REI PVBLICAE SPES, PARENTVM EXSPECTATIO, PRAECEPTO- RVM CVRA. |
|
|||||
|
|
|||||||
|
|
So-
|
||||||
|
|
|||||||
|
|
|||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIIS;
|
||||
|
|
|||||
|
|
Solcnni et a majoribus acccpto ritu, aufpi-
caturus publicam in bonarum litterarum hac Univerfitate docendae Medicinae pro- vinciam j ut faufto id fiat otnine cedatque por- ro feliciter, divinam, quae humanas res regit et fapienter moderatur, Providentiam toto peótorc veneror!
Quodfi vero fplendida horum aufpiciorum
fólennitas, fi pro concione dicendi infiieta mihi neceflitas verecunda oratorem nunc impediac hacfitationej id Vos non miraturos Auditorcs, nequc, pro ca qua eftis humanitate, verfuros vitio, fatis equidem confido.
Quamvis enim ad juvenilern non adeo pro-
vocare poflim imperitiam: quo tamen paullo maturior aetas me fbrte ditaverit rerum ufu, non is eft qui publicum exornet dodorem, ora- toremve fingat et commendct fpectatiflimae eru- ditaeque auditorum coronae.
Hominem enim confpicitis, qui (uam qua-
lemcunque dodrinam ac peritiam inveftigandis curandisquc machinae hujus noftrae vitiis totam impendere, qui utilitati aegrotanrium privatac ({cd quantum faepe a fplcndido gloriolae thcatro remotae!) integrum fè tradcrc, acque adeo ab
A 2, am-
|
|
|||
|
|
|||||
|
|
||||
|
|
4 MATTHIAE VAN GEUNS
ambitionis litterariae ftimulis longe defuefcerc,
ftudiorum et operae fiiae maxima momenta diu debuit reputare. Hunc videtis, e (ïio agendi circulo, e turbulento eoque per multorum an* norum feriem prorfus non interrupto medicinam faciendi ufu, dicam an (èrvitio, in publicum do&rinarum theatrum inopinato produdum, at- que in eloquentiae hoc fuggeftu conftitutum , Ut, pro novae perfonae agendae dignitate ratio- neque, aures veftras idoneo (èrmone demulcear.
Quae fi quid valeant, ad conciliandam ve-
ftram recenti oratori induigentiam, mihique a- deo animum addendum: ne vel iila tameu ra« tione memet me fuftentaturum fêntio.
Occurrit enim ilico et percellit animum im-
,pen(a Academiae Maccenatum, qua in hunc lo- cum elicere me voluere, munificentia-, occurrit 'iniïgne hujus Sacrarii Antiltitum, hofpitem me fuum in ordinem et antiquae, immo Gelricr.ej fidei amicitiam excipiendi ftudium ^ occurrit plu rimorum de me meisque bene merend! animus. Quae quidern res tantum valuere, ut, cum dul- ciflïma patriae arva aegre modo relinquebamus, ipfom fcre patriam jam redinvenifle hic nobis fimus vifi.
Haec autem omnia. quo benigniorem indi-
' -* °
cant
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||||||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. £
T
*
cant Veftrüm de rebus mcis opiniorcmj co g:a-
vius protóo officium mihi" imponere, probc fcutio : cui cum vel mediocrker {ausfacere ar- duum fit j exipedtationem illain implere longe extra vires meas eft pofitum. |
|
||||||||
|
|
||||||||||
|
|
enim vero quum curium reflectere,
quantumvis perturbato, jam non Jiceat: id u» nicum mihi fupereflc video, ut, fine longiori ambagum taedio, quid vires valeant experiar, quacramque periclitando falutem. Juvet quo- que audacem fortunaj juvent aures veftrae at- que animi benignij quos, dum facundiae doti- bus mihi conciliare nequeo, brevitate {altim o- rationis et materiae dignitate allicere conabor. |
|
||||||||
|
|
|
|
||||||||
|
|
||||||||||
|
|
||||||||||
|
|
--*
Etcnim rcputanti apud animum et haerenti a-
liquamdiu mihi, quodnam potiflimum ex vail^ medicinalium rcrum copia hac opportunitate iè- ligerem argumenturn, neque obloletum, nequc Vobis, omnis ordinis AA., ingrarumj haud abs re tandem vifum cft, in extremo artis noftrae limine fubfiilere, indcque ipfius medicinae in civitate excolendae quacdam momenta vobiscuni penfitare.
r ,,,.,.,+ , - ..
A 5 Sci«
. - é * *
|
|
||||||||
|
|
||||||||||
|
|
||||
|
|
é MATTHIAE VAN GEUNS
*
Scilicet quod difciplinis artibusque omnibus
accidit, ut pro captu et ingenio hominum fua habeant fata, dumque extolluntur ab his, de- primantur e contrario ab aliis; ea quoquc fa- mae vicisGtudine inprimis Medicina ab omni ac- vo cft agitata.
Fuerc enim (èmper inter homines, qui, opti-
mo corporis habitu et robore praediti, ïani- tate tamquam fuo quodam et domcftico privi* legio fecuri fruerentutj quique, hac fua (örte beati, ((i modo qui fua non norunt bona bea- tos dicere liceat) non ni(i aegra mente effidas credant aliorum de morbis, fibi prorfus inco- gnitis, querelas-, ipfa enim mala uti pro ima- ginariis nabent: ita quoque artem opitulantem contemnunt et rident, tamquam futilem atque inanem.
Fuere alii, qui, quod tali fbrte non fint be-
ati, (èd valctudine laborent infirmiori vel pror- iiis fra&a, medicinae ope ufi quandoque (lint: hanc vero quod minus {ècundam experti fuerint} fivc id acciderit propria aegri culpa, qualis eer- te in immorigeris frequens eftj live dirae et in nimium audae labis vij five abfcondito mor- bi ingenio 5 five multirariis denique medicatio- num inepüis: hinc in omnem medicinam ir-
rita-
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 7
ritati, impotentiam ipfius artis cjusque inutili-
tatem, debili vindióta, crepanc.
Alii, acri fuo fèd difficili ingenio indulgcntes,
dum fapere fupra vulgus fibi videntur, medi- cinam, veteri objurgatione, prorfus conjeótura- lem traducunt, artisque nomine vix diignam; utpote quae, abditarum et latentium dplarum notitia vix inftruda, de morbi natura p: remc- diorum efficacia prorfïis incerta fit 5 quae prae- cerea aegrum non tantum inudli opera toturn obruat, verum etiam ipfius animi vim ac ro bur turpiter atterat.
Praeter quos medicorum cauÊe advcrfarios,
vix memorata digni (iint levioris illi armaturae milites, qui, otio (ïio abundantes et a feria re- rum conflderatione prorfus alieni, petulanti /o- co res quasvis exagicare levique ingenio lude- re fatagunt; hinc in medicos quoque, captata quavis occafione, inepto ludibrio inveiiuntur: quid rideant profecto non intelligentes. Etenim aut mea me fcfellit experientia, aut heroes hos inter primos videritis, qui, dum vel levior ipfbs terreat morbi fjpecies, fupplices accedant ad ar- tis opem, medicorum confiliis tanta religione, dum dolent, obtemperaturi, ut nemo fidelius.
j
Pro-
|
|
||
|
|
||||
|
|
|||||
|
|
8 MATTHIAE VAN GEUNS
Prouti ergo diverfa in his criminationibus
funt rationum momenta; ita expendere ornnia ncque noftri e(Fe debet inftituti, neque intada jam pridem dimifla funt plurima a variis Medi- cinae vindicibus egregiis, qui artis fibi multipli- ei fruótu excultae praeftantiam et firmitudinem ampliflimis quoque praedicavere encomiis. <
Verum enim vero, cum nihilominus adhuc-
clum videas alios, neque nullius auótoritatis vi- ros, qui, aliis aliisque induóU rationibus, me- dicantium operam defpicere pergant, tamquam fallacem, ancipitem, imo civibus periculoiam : hinc in ncgotio, in quo certi quid conftituis- te publicae rei maxirnopere intereft, intereft o* mnium a medentium ope falutem olim exfpe- (Stantium, intereft noftrum qui docendae et di- fcendae medicinae navamus operam 5 induftriam hac hora haud ineptam a me collocatum iri judicabitis AA., Ci hanc mihi ipfe quaeftio- nem expediendam pofuerim, AN REVER A EXPED1AT REIPVBLICAE MEDICINAM FACIENTIViM OPERA. . Etenim id potiffimum largiri nos oportctj quod Medicinae, quamtumvis natura fua prae- ftanti et falutiferae, totum quantum in civitate decedat pretium, ii per facientium quorumcun-
que
|
|
|||
|
|
|||||
|
|
.
|
||||
|
|
|||||
|
|
||||
|
|
©RATIO4 INA VGVRALÏS. . &
<que viria fïniftre adhibeatur; quoniam, quod
haud inficete regeflit hodiernus obtreclator, non ipfam , (ï dus placet, medicarn Artem, fêd artem utcunque exercentes Artifices in auxili- um vocare liceat civibus: quo tamen honeftis- fnno nomine quam varia quam inepta ac fuper- fticiofa latueric ac latescat medicantium turba, omnis tamen vulgo imponere egregie doóla, id adeo eft intelligentibus perfpeótum, ut mea non indigeac demonftratione. Hinc autem maxime triftis illa, ab antiqaiflimis temporibus, ip(i Me- dicinae contigiflè videtur fors, ut acri non tan- tum irrifbrum fale confricari, fêd et philofophan- tium contemptu excipi faepifUme meruentj imo hinc fubortam videre licet illam nobis propofi- tam quaeftionem: "an univerfae expediat rei pu- blicae colleda ifta medicinam tam probe quam iïniftre Éicientium opera?
Quae adeoque, genuinis medicorum filiis mo-
lefta, neque humano generi honorifica, dubitan- di materia non aptioiï nobis quidem discuti pos- ie videtur ordinej quam fi primum finceram me* dicae Artis naturam, ejusque inde ab origine conftitutionem naturalem, levi delineaverimus pe- nicilloj- qua verae exhibita indole Medicinae, deiiï êxpendainus ea quae in artis ufum, atque
B ope-
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
lp MATTHIAE VAN GEÜNf
operam illorum qui medicinam facere affe&ant,
potuerinr animadverti; undc tandem noftrae mo* menta quaeftionis idonea ratione dirimamus, e- andemque pro virili fblvamus.
Ergo, ad fin confêrvationem et noxarum a
corporc depulfionem cunda animalu inftigans, natura, bruta quidem animanua in ea quae fibi fint falutaria appetitu fuo trahi, et ultro quafi. ferri, voluit; conceflb autem homini rationis u- {ut huic, discendi et inveniendi ea quae (anita- ti conducant, reliqnit neceflitatem; ex qua et- iam piaeflantioris mgenii excercitado enasceretur. Muitas praeterea res, non tantum ad vitam a- lendam neceflarias, fèd et diverlisfitnas ad repa- randam fanitatem utiles, liberali manu per to- tam tellurem difperfit benigna mater.
Ex quibus intelligitur, prouti medelam valc-
tudini quaerere natura (uadet; ita et ad inveni- endum a natura parata eflè auxilia : atque a* deo a rerum origine, cum ipfis morbis, ortam videri medicinam: "haec enim, (quod cultisfi- mi Latinorum Medici verbis efferre liceat y nusquam quidem non eft, fiquidem etiam im- peritisfimae gentes herbas aliaque prompta in
auxi-
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
©RATIO INAVGVR^AUS. n
tf auxilium vulnerum morborumqne noveruntj
ut enim alimenta fanis corporibus Agricultu- ra, (ie fanitatem aegris Medicina promictit." (a)
Verum, obfèrvatione, ca(u, exemplo nata et
analogiae ratione aucTia, Medicina lenris crevic initiis. Namque, fimpliciori vitae genere uten- tes, primaevi mortales, et fimplicem vi&um fuo fibi labore parantes, roboris et fanitatis privile- giis eximiis gavifbs fuifle oportet, " eltquc (eo- dem judice) " verifimile, inter non multa au- xilia adverfae valetudinis, plerumque tamen eam bonam contigifle ob bonos mores, quos neque defidia neque luxuria vitiarant. Siqui- dem haec duo corpora, prius in Graecia, deinde apud Romanos, afflixerunt, (a)
Itaque primum vulgaris valde fuit Medicina,
aperds praecipue morbis et laefionibus utiiem fè- rens opem.
Donec, depereuate in dies priftina gentis hu-
manae (implicicane, et aucT;is, cum ip(a (ocieta- tis culcura, hominum necesficatibus et valetudi- num causfis, morborum fbmes paullatini exar- fèrit, atque dodfcioris medicinae opem reddideric magis et rmgis exoptabilem.
B 2. Hic
Ce) Celfiis 'de Msiïcina, Lib. l. Praef.
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
MATTI-LIAE VAN GEUNS
Bic fuit omni aevo, ericque porro, apud
omnes populos,. medicae ards ortus et progreflus.
Intcr priscas enim gcntes, de quibus hifto-
riae monumenta fuperfunt,, AEgypdi, prouti plu- rium artium, ita Medicinae exercitio potisdmum inclaruiiTe perhibentur -, conltitutis ex (acerdo- tum ordine medicis,, qui in claflfes, pro morbo- rum diverfitate , diviii, medicinam (acro ritu, et ex lege fcripta facerent (b). Sinenfes quo- que, antiquam Ulam gentem, andquisfimis regi- bus luis medïcitue invendonem vindicare novi- mus, et pulfus aneriarum dijudicandi fubtilisfi- mam illam, qua excellunt, (ciendam. (c)
Qiiae cum lacis oftendant dignitatem et unli-
tatem, quam medendi peritiae tribuerit remona veruftas:. apud Graecos tamen magis peifecta et artis formam naóta videtur medicina.
Scilicet ab his Apollini, tanquam inventori et
numini tutelari, vindicata medicina, ab AEscula- pio, dei liujus filio, et arte fua divinos quoque honores nado, infigni laude dicitur exculta (d}\
ex-
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
(^). Inflar omnium conf. Schulzii- Hift. Med'. Per. I. Seiï. L
' C. 3-
(c) ld, C. $. Aliique.
(d) Ceif. ibid. Plato de Republ. Litr. III.
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
|||||
|
|
ORATIO lNAVG»VtfALIS. 13
cxftrudis in hujus honorcm tempus, Epidauri
maxime, fêd et per totnm Graeciam permuitis. Poll qucm, in Afclepiadea gente haereditario ejuafi jure diu haefit medicina, fatris riribus celebrataj duin, utili initituto, curationum ex- empla, tabulis infcripta, pofteritatis memoriae in templis confecrabantur. Sed dein, mehori forte, hberata a luperftitionis impedimentis me- dendi (cicntia, tefte adhuc Celfo , iapientiac pars haberi coepta eft, peritiam ejus acquiren- tibus multis ex fipientiae proi-tiToribus, quo- rum claridimos nominat Pythagoram, Empedo- clem, Democritum (e).
Quo tempore, fêculo fcilicet ante Gkriftum
nat u m quinto, faufto omine eluxit clarifllrnum illud Hippocratis ingenium , viri arte et fcien- tia vere infignis. Is eniin, cum utili praeceden- turn (eculorum Icientia et experientia divcs eflet , dihgenti praeterea fua et frequcntisfima morborum oblèrvatione , cum discipulorum per omneni Graeciam emifTorum experientia compa- rata , adeo fapiebat, ut corpus verisfimae, et a phiiofbphicis Tpeculationibus feparatae, Medi-
B j ei-
|
|
|||
|
|
|||||
|
|
(X) C elf. /. c. inferius.
|
||||
|
|
|||||
|
|
|||||
|
|
°
|
||||
|
|
|||||
|
|
44 MATTHIAE VAN GEUNS
i
cinae concinnaverit, omnibusque fundaverit
lis.
Fuit autera tanta viri meritiffimi apud popu-
lares aeftimatio, ut artis hunc conditorem et ftatorem fuis annumeraffe in magna fèmper glo- riae fiiae partc reputaverint Graeci. Neque CCH aeuneorum tantum gratiam fibi conciliavit Hip- pocratesj (cd et omnia tulit pofterorimi, feret- que fèmper, fuffragia.
Ad cujus deinde exemplum , inter Graecos
ïiobis cognitos, arti perficicndae operam lauda-* tiflimam navavit Aretaeus Cappadox, ut et phi- lofophicum illud Cl. Galeni ingenium, in eo ta- men ab Hippocratico valde diverfum, quocl {peculationi, ex Ariftotelica dodrina natae, ni- mium quantum indulfèrit. Qtiem porro Oriba- fius, Aëtius, Alex. Trallianus et Paull. Aegi- neta Iludioie funt fecuti^ (êcuta eft per plun- ma fècula, fèd G.aieni fubtilitatibus nimium de- dita, Medicorum fcholafticorum turba^ ad quos et Arabicos fcriptores plerosque referre oportet.
Inter Romanos denique, ut ad horum tem-
pora regrcdiamur, vulgarem diu medicinae u- fum perftitifTe, vel ex eo liquet, quod Cato- nem Plinius, in Graecos eorumque Medicos valde iniquum, fijbi fuisque adhuc medicinam
ipfum
|
|
|||
|
|
|||||
|
|
||||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 15
ipfum feciflè tradat (). Sed poiMiac et inter
Romanos ad Graecorum peritiam Ars perfeda fuit, exponente eam egregie Latinorum ifto Hippocratc, Aur. Corn. Celfbj quin eciam poft hunc Caelio Aureliano, et Scnbonio quoquc Largo.
Quonam praeterea beneficie a Medicis rempu-
blicam arTe&am cenluerint Romani, ex iis intelli- gitur, quae de jure civitatis in ipfos collato, fub Jul, Caefarej de immunitate ab oneribus publi- cis, et de jure annuli, fub Auguftoj de dignita- te, emolumentis, et privilegiis ingentibus Ar- chiatrorum, fub Nerone, et fèquentibus Impe- ratonbus, memoriae funt prodita (g).
Quibus omnibus quid fcrior aetas, renafcen-
tibus feliciter, poft medii aevi barbnriem, lit- teris, addiderit, ad augendam medicae artis praeftantiam, fi pro rei dignitate refèrrern, ni- mium nunc evagaretur oratio* Nequc, quac fucrint egregiorum, praecedente et noftro fecu- lo, Medicinae verioris reftauratorum, etiam nunc
fu-
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
(f) Plin. ffifl. Nat. Libr. XXIX. init.
ln priniis vid. D. Vink dmoen. f Ui, md. Seft. /.
C. 5, 6. |
|
||||
|
|
||||||
|
|
||||
|
|
i'6 MATTHIAE VAN GEÜ'Ntf
fuperftitum, in artem merita, quemquam adeó
latet, ut meo indigere poflint praeconio.
Ita vero non a fingente ingenio creata et ad
fpeciem tantummodo ornata fuit medendi (ei- entia, volubilis nee aevum latura, (ed ad ip(am agentem naturam, Hippocratica lege, fidelitet exprefla, naturae erit coaeva.
* *
Atque haec jam fufficere putaverim, ut, co-
gnitis Medicinae origine naturali, incrementisque, per virorum arte et virtute excellentium labo- res, tot fêculorum decurfii acquifitis, genui- na et {alutifera agnofcatur indoles artis, omni* um certe, natura fua, momentofiflimae. Quae enim pretiofiffimae valetudini turn conlèrvandae turn reparandae, tantis fubfidus, incumbit me- dendi (cientia, eam profeclo magni aeftimare oportet omnes, quibus (ana mens eft, quique, arAam hu jus cum corporis valetudine . necefli-p tatem attendentes, pulchre intelligunt, quam nulla foret potioris hujus noltri partis in his terris beatitudo, fine recl:a et non violata cor- poris, domicilil fui et inftrumenti, conllitudone.
*
Neque profedo difficile: foret AA., ftabili-
tam, hacratione, Medicae artis auctor i tatem lu>
cu-
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 17
Culentis praeterea.» confirmare muldsquc cura-
f ,. ., ° c\ T r
tioniim exemphs, quibus lalutireram luim VH>
tutem quotidie nobis cerdsfime comprobac Me- dicina $ five haec graves et natura fua in exitium ducentes morbos, heroica vi, tempeftive depel- lat} five fcienter fïïbvertat, atteratque fubtili- ter, irrepentium malorum infidias^ fivefradam, noxarum vehemenda, valetudinem benefica qao- que opera fulciat et leniat. Cujus (alubris effica- ciae felices (ut pauca modo attingam) morbi pleu- ritici, peripneumonici, colici, lebriurn vehemea- tium, biliofae, lóporofae, putridae, tum quoque hedicae, porro obftrudionum, cachexiarum, hy- dropis, luis teterrimae, aliorumque magnorum morborum medicationes verisfima mihi praeberent argumcnta: nifi, ita in medicae dodïrinae cam- pum nimis abripiendus, maxirrjopere vererer, ne aures veftras, o. o. AA., horridis vocabulis, a- nimos vero trifti morborum contemplations im- prudens offenderem.
r
r *
Itaque potius, ex inftituto noftro, orationem
nunc defledamus in difficultates praecipuas, qui- bus Medicinae in republica udlitatem depri- mere indigitavimus obtredatores hos, quos acu- tius cernere credatis.
C Illi
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
18 MATTHIAE VAN GEÜNS
llli vcro, qui ipfam artem medicam pet (è
incertam plane et conje&uralem clamitant, nos nanc quidem diu morari non poterunt. Quum enim hi, ex disputatis quoque redargui poifint., fitque in ipfbs fatis ab aliis animadverium; ad- clere brevibus bic fufficiat: quam ad ipfam ve- ritatem naturae ejusque a£tiones et mutationes, taoto opere tantaque fèlicitate, conditam atque formatam oftendimus, genuinam medendi fcieii- tiani prorfus incertam profecl;o efle non poflè, dum firmae fint ac Cibi conftent naturae leges et a&iones} neque inepte conjeóturalem, nifi po- Citos homiiium imbeciilitati, in perfpicienda re- rum natura, ubique limites transfiliverit huma- na tcn^ritasj quod vitio bommum fieri, non ar* cis, quilibet {ponte fua intelligit.
Sed Artem, fua licet natura fïc 4ris lauda-
bilem et firmam , illaetabilem camen efTeótum frequentiffime praeftare, nunc maxime objici- tur ^ idque duplici calamitatum genere: ctim, deorimento aegrotantiuro circa quos ars veriatur, quandoquidem iaepe curet non curandos j vei «quam curando utilitatem forte adferat corpori, cam detrahat animo aegroti: turn, potisfimum vi- tio vel male dodti, vel lemerarii, vel denique
quo.
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. i9
quovis modo peccantis Artificis; unde anceps ec
periculofa fiat ars ea utentibus. Quallbus difficul- tatum momentis aótos hos nunc fèquamur, qui in quaeftione noftra, an reipublicae expediac medentium opera, non folent fecundum medi- cos judicare.
"' - - ' ' -.
Itaque, primo loco, fl attendamus ad eas ob-
je&iones, quas ex ipfis aegris petitas indicavi;
id potisfimum hic opgeri invenimus: dari üti-
que malorum plurimorum medelam vel nullam,
vel mancam valde et imperfedam; cum nihilo'
minus impendenda his cura longa adeo et o»
perofi fit, ut aegrum occupet totum et aliis
rebus rcddat inutilemj quumque praeterea, fi
vitam vel fic confêrvet Medicina, confêrvet eam
dolorum et mifèriarum plenam, humanitatis of^
ficiis nullis fufficientem, atque adeo prorfus in-
optabilem.
Qua ratione jam induarum fuiiTe videmus in-
fignem ilkm veteris aevi philofbphum Plato» nem, cum in conftituenda republica locum Me- dicis quidem non denegat, a frada tamen et corrupta nimis valetudine tangenda et curanda ipfos prohibet; ne kboriofb opere fuftentetur vita , ipfi aegro onerofa, «t, propagato infu-
C 2, per
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
so MATTHIAE VANGEUNS
per morbi contagio, fortaffe aliis quoque nociva '
futura: cujus quidetn rei, ipfo referente, mi- ferabilc in Herodico qtiodam exftiterat exem- plum (h). A qua laudati philofophi fententia non multum quoque abludunt ea, quibus, no- ftra hac aerate, celebratiflimus ille civis Gene- venfis fingulare fuum ingenium, et in medici- nam facientes quoque difficile, exercuir. (/')
Verum, liberandac ab hac difficukate medi-
cantium cauflae hanc fufficere crediderim, AA., confiderationem. Ad Medicos quidem non per- tinere judicium, de utilitate ab aegris vel reipu- blicae vel fibi ipfis praeftanda, neque datam il- lis optionem effe, alios curandi, alios autem tamquam inutiles relinquendi, vel potius (quod Paufaniae dióberium referc Plutarchus) "non len- tae putredmi tradendi fcd fepeliendi quanco- 3, cius" (k). Quod fi vero, uti ceceros, ita hos quoque mifêrabiles fufteniare medici prohi- berenturj nonne, ob eandem rationem, publicae rei etiam magis kitereflèt, tot alia protinus cor*-
fiei
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
de RefubL L. III. pag. 441. lit. A. B. et p. 440. lit. C.
D. E. Ëdit. M. Ficini.
(i) ], J. Roufleau 'Emile Livr. /. p. m. 40-431
(k} Plutarch. djwpbtb. Lacoa. Cl. |
|
||||
|
|
||||||
|
|
||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. ai
fici telluris inutilia pondera, quot, corporis non
tantum, fèd animi potiflimum et ingenii vitiis civitati verius reperiantur inimica et exitiofa?
Quo cum nihil ftatui poflit imprudentius,
abfurdum hoc adverfariorum argumentum pe- nitus convelli fêntietis, Ci praeterea vobiscum reputetis, quod haud raro obfèrvare Jicet: inutilcm quam putabamus, ad defperata maJa, medicorum operam, (aepisfiime inopinacam tan- dem attuliflê medelam y. aegrosque, jam quafi conclamatos, ad meliorem ab iis revocatos efTe valetudinem et vitae priftinam dulcedinem. Ex c|uo etiam evincitur, certam non eflè fêmper de morbo infanabili judicationem.
Quibus rationibus vindicata fatis utilitate et
humanitate operae, quam curandae hominum valetudini, quantumvis mifêrabili, quin infana- bili vilae,, impendunt Medici: diclis porro fïi- peraddcre non attinet, c^uid in his faruftisfima praecipiat religio.
Sed, compulfam a fè in tam exiguum gyrum,
medicorum operam Plato quoque magis coan- guftat, ad curandos tantummodo eos referens morbos, qui a caufla inevitabili produ£ti fint, turn vulnera quoque et noxas extus illatas: ve-
C 5 rum,
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
22 MATTHIAE VAN GEUNS
rum, ex defidia, intemperantia et luxuria qiü
oriantur morbi, certe permulti, in hos, prae- eunte AElculapio, curam impendendain non es* fè, difputat. (/)
Quam quidem Medicina© feciendae limitatio>
nem faciles accipiemus, fi, qualem mente effin- gimus et exoptamus, re ipfa videre contingeret reipublicae ftatum, ab intemperantiae et molli- tiae vitiis immunernj nunc vero, cum longe ab- fit ab ea perfedione, neque hanc fperare lice- at, nonne infignis crudclitatis (pecimsn foret, haud curaffè quos fibi morbos eontraxit, quam- vis virio {ïio, gens humana?
' .
Praeter haec vero alrud, idemque gravius, in Ar -
tis opprobrïum invenifTe fibi videtur argumentum civis Gencvénfis, in eo, quod (i quam praeftec corpori cürando utilitatem, deterat animo aegd etiam majorem. Curam namque medicam timidi- tatem creare, mollitiem, habitum efFoeminatum,, triftem malorum ac mortis fpeculationem, quibus animi vis virtusque contundatur et frangacur, at- que adeo excellens hominum natura extinguatur penitus. (w) Quac |
|
||||
|
|
||||||
|
|
(7) ds Rep. L. III. pag. 440. lit. B.
(rn) Emlle L. I. p. 40. |
|
||||
|
|
||||||
|
|
|||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 23
|
||||
|
|
|||||
|
|
certe accufirio, (i j'iifta cflêt, atrocis
in rempublicam criminis ream ageret Medicinam.
'.-, < ,
Aft hic veftram ego fidem obteftor , AA.
optimi, ü qui ex morbis aliquando fèliciter c- ftis reftituti; ü qui minus plene, valetis tameti utcunque; Ci qui, quae humani generis jeft ha.- gilstas, eltis etiamnum valetudinarii et laborantes ; qui ornnes, curam Medicam interea experd, idonei mihi teftes eritis et judices! Quid quaelb in his animum fregerit, beatam mentis fêrenitatem tur- baverit, trifti et terribili eventus fpeeulationc impleverit: utrum auxiliantis Medicinae cogita- tioj an ipfa aegritudinis fênfatio? utrum fapïens experti Medici cura , confilium, praefagium; an indoclrae mentis et quaevis mala temere pro- ipicientis föliicitudo ?
Equidem autfallorvehementer, aut Vos depres-
Cuma frattumque, morbo et perpefïionibus, ani- mum ere&iorem etfirmiorem experti fuiftis, au- xilio, ailoquio, praefcntia Medici fidelisj qui- <jue praefêns fölatium tulerat, abfèns defiderium reliquiti Imo vero, in immedicabilibus etiam 4nalis, lenimen haud exiguum animo adferrc ere- diderim cogitationem , non füa culpa negle&i artis auxilii, neque adfcitae fiia fibi negligentia noxae.
Ve-
|
|
|||
|
|
|||||
|
|
||||
|
|
MATTHIAE VANGEUNS
* - * x *
Verurn enim vero, quibus ipfbs aegrós, na-
tura fua meticulofös, angi et excenuari quando- que videmus, horribiles aegritudinum fiiarum ipeculationes, ex inepta medicarum rerum noti- tia natas, triftique imaginatione amplificatas, e- as, cum Joa. Jac. Roflavio, ipfi medicinae vel ïHedicis imputare veile, id certe iniquiflimum foretj Quod enim de Philoföphia dixit Verula- mius, plenam hujus cognitionem optatiifimac frugis eflè, levem etiam abducere a vero; id de rnedendi fcientia eft omnium veriflimum.
Scilicct, quae ex {êdulo luitratis diverfi/limis
illis, cum fanitatis et morborum, turn remedi- orum natura, cauflis et efFedibus, hisque dili- genter inter ie collatis, improbo labore, nee fi- ne aliquo rerum ufu demum acquiritur Medi- cinae utilis intelligentia: in hanc fingulari curio- fitate trahi videnws fcomines iitos, qui, dum valetudinarii vel revera funt, vel efle (ibi, ex Icvisfima affeftione, perfuadent, dumque vivida praediti infaufta quaevis imaginandi facultate, et mirum quantum fufpiciofi, morborum impetu tentari fe continuo fibi videntur, nihilque fèrio magis meditantur, quam morbos, medicationes, vel aegrotationum avertendarum cautiones. Jgnorantes interea hi perquam neccflaria ilk
me-
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 25
medicae /cientiae fundamenta, morborum et cu-
rationum folummodo narrationibus, e libris me- dicinalibus vel medicorum confbrtio avide hau- fiis, mirifice quafi deledantur, has animo vol- vunt, his inhaerent, inventuri mox in (e ipfïs morborum fimilium fpecies j quibus vel depel* lendis tod occupentur, vel, tanquam infanabili- bus, fcilicet, ita perturbentur, ut repofïtum hunc alta mente foveant triftitiae fomitem, difficillime profècto exftinguendum.
Tali proinde ratione, quam poenitenda fiat
inepta illa et inopportuna rerum medicinalium curiofitas, et quam Jonge haec diftet a vera mul- tisque nominibus utili medicarum rerum perida, vos latis jam peripicitisAA. Cumque iftius qui- dem rei ultro etiam fè vobis frequentia offerunt exempla j ex meo u(u et obfêrvationibus addere his alia, eo minus eft necefïarium, quod haec quoque pertineant ad nimium illud vicae delide- rium, ex quo homines bene multos mortera fi- bi properare, Juculenter demonftrantem, ex ea- dem hac cathedra, plurimi Veftrum, ante hes quinque annos, audiverunt cl. Deceflbrem, quem adhuc meriro fuo noftra haec deflderat Academia, aeftimatisfimum mihi Oofterdykium.
D
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
26 MATTHIAE VAN GEUNS
Itaque falva hadfonus noftra res eft AA., vi-
deturque inculpatae medentium operae in repu»
blica utilitas, contra obtre&atorum impetum fir- miter adhuc confiftere.
Medicinam enim, natura fua beneficam et
re&e conftitutam, reparanda non tantum fanita- te, féd fuftentanda quoque aliorum valetudi- ne laudabilem, atque exftinóli animi crimine felfb infimulatam efle, videmur nobis nunc fatis demonftralTe.
Peroratam ergo cum maxime cenfère poflè-
mus cauflam, et arti triumphanti jam laeti ac- clamare :
"Te facimus Medicina deam, coeloque locamus,
Et nomen numenque tuum veneramur etopemj"
nifi alterius generis adhuc difficultatem fuperes-
fè, ex ante diftis tempeftive reminifceremur.
Etfi enim praeclaram omnique modo falutife-
ram efle liquido (atis aflèruimus Medicinam: eam tamen illaetabilem imo nocivam fieri, fècundo lo- co, adhuc objici fupra monuimus-, atque id qui- dem eorum vitio qui artem hanc faciunt, e- amve excerccndam quavis ratione fibi fumunt. Neque enim artis in republica udlitati ftabili-
endac
|
|
||
|
|
||||
|
|
|||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 27
cndae prorfus fufficere pleniffime demonftratam
ipfius, infe fpedatae, falubritatem j quotiescun- que ab expertis et rerum gnaris non adminiftra- tur artificibus: cum artcm, non nudam, fed ex- cercentium opera applicatam in ufum adhlberi manifeftum fit. (»)
9
Neque diflïmulare licet AA. gravius, quod
poftremae huic difficultati ineflfe maxime vide- cur, momentum.
Advertamus enim oculos ad denfam iliam e-
orum turbam, qui excercendi Medicinam non tantum audoritatem, nee aequo tamen omnes jure, funt adeptij fed et qui artem faciendi illc- gitimam fibi fumunt licentiam j vel denique qui, medicorum nomen haud gerentes, omen tamen habent, dum , amica fcilicet confulendi ipecie, egregiis fuis remediis, et ad miraculum proba- tis, importuni funt laborantibus, non dimifTuri nifiartefuatentatos: quorum omnium certe tan- ta eft in omni genere et fexu frcquentia, ut in- finitum medicancium numerum in proverbium abiifTe, cundi fciamus. Advertamus yero ani- |
|
|||
|
|
|||||
|
|
J. J. Roufleau, loco fupra allegato, p.
|
||||
|
|
|||||
|
|
||||
|
|
23 -MATTHIAE VAN GEUNS
mum, quoti etiam quique, vel ex probatiiïima
iftius Icgionis cohorte, {cientiae ec cxperientiac -defedum vanitate et jaétantia compcnfare; pru- dentiam vero et modeiliam (fapientis Medici VJrtutcs illas epmias) andendi temeritate iupple- re fuftineant!
Atque adeo quidem indignemur ftolidiffimam
morcalium levitatem, qua, obiêrvante jam Pli- nio,' "in artium fola ifta, qua de vita et {anitatc (cariiïimis illis hominum pignoribus) agitur, c- veniat, ut cuicunque , medicum fê profcflb , ftatim credatur, cum fit periculam in nulio niendacio majus" (o): fêd et doleamus triftiilimas numerofi adeo in civitate populi viccs, qui aftutia irretitus turbatusque frequentia medici- nam facere fibi fumentium, nee quibus ie fidat fcite intelligens, modeftae optimorum AE(cula- pii filiorum fapientiae, temerariam promifForum operam Eicile praefert -y fimplicitatis vero fuae poenas in propria luit pelle, vel, fi forte feli- citer evadat, tanto plures poll ie trahit in ex- perimenti perniciemi
Do-
(0) Hift. Nat. L. XXIX. C. i.
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||||||||||
|
|
ORATIO INAVGVRAL1S. 29
Dolenda enim vero , vel propter hoc ununi,
rnedendi profêsfionis fors, fnciencium crimine cc patientium credulitatc adeo fbedata, ut ea rati- one gravior fiat de udlitate dubitatio! ld enim natura ilia" habere hanc profèsfionem, egre- gie jam expofuic perfpicacisfimus ille Angliae Cancellarius, "ut, cum omnes aliae propemo- d urn artes et fcientiae virtute fiia & fundlio- |
|
||||||||||
|
|
||||||||||||
|
|
3)
3» 1) 3) 3J 33 33 33 33 33 3> 33 33 33 |
|
ne, non fucceflu aut opere, judicentur: haec
noftra, aeque ac politica, virtutis iuae vix ccrtum et omnibus apertum edere poiïit in» dicium^ fêd, iiiiquisnmo prorfus judicio, ab eventu praecipue honorem reportet aut de- decus - cum tamen vix quisquam intelli- gat, mortuo vel reftituto aegroto, utrum res fit cafus an confïlii; hinc £eri Caepisfime, ut impoftura palmam, virtus cenfuram refe- rat fieri praeterea, ut morbi taediis, ami- corum commendatione, fpei fallacia, facile in medicis cjualibuscunque fiduciam collocent ho- mines, atque omni tempore mcdicafhi verio- rum medicorum rivales fuerint, et de curati- |
|
||||||||
|
|
||||||||||||
|
|
onum celebntate curn lisdem fere certarint. " (p)
D 3 Qiiae
|
|
||||||||||
|
|
||||||||||||
|
|
O) Bacon de Verulam, de Avgmnt. fcient. L. IV. C. ,2. p.
m. 103, 104. |
|
||||||||||
|
|
||||||||||||
|
|
|||||
|
|
30 MATTIIIAE VANGEUNS
Quae.cum ita fêrat luctuofa humanarum re-
rum, nee facile mutanda, conditie: cogitemus tamen, (l animi, de fbedata adeo medicandi o- pera, dolor, fï, de turpi humanae gentis ere- dulitate, id fèrat indignatio j cogitemus, inquam, qualis fit, inter eos qui adfcito medentium titu* lo in vulgus fplendent, verfipellis illa circum- fbraneorum, hiftrionum, auroque fulgentium fèd crimine infamium agyrtarum turba; et reperie- mus profecto tales eflè, qui, (êrii labons pertae- fi, vitae deperditae animique virtute vacui, facil- limo auram popularem captandi negotio, aegro- torum revera crumenae, fêd eorundem in(imul valetudini et vitae infidias ftruant; eo deteflabilio* res etiam et periculofiores apertis latronibus, quod hi, bonis exfpoliandis unice intenti, vitae (bleant parcere, vel, fi non parcant, defenfionis tamen et auxilii relinquant fpem, quae nulla his fu- pereft, quorum malefici ifti acquifivere fibi fi- duciam(^)i tales, qui, indignante jam C. Pli- nio fècundo, ' periculis noftris discunt, agunt- que expeiïmenta per mortes, ut his tantum M homines occidifTe impunitas efle videatur fum-
, ma;
|
|
|||
|
|
|||||
|
|
Conf. TiJJbt avis au fzufh fur fa fanté ch. 35.
|
||||
|
|
|||||
|
|
||||
|
|
ORATIO ÏNAVGVRALIS. 31
ma; (r)" tales denique, quorum crrores et $U-
gitia terrani tegere et occukare, inproverbio dl.
Cum vero fic inagis palpabilis fit pemicies,
quam titulo medicandi inferunt civitati humani- tatis ifta opprobria, /bcietatis flagella, et medici nominis purgamenta: benignius tamen fêntire Colent plurimi de modefta, quam quoque indigitavimus, et benevola illa medicandi prurigine, qua tot nimis officiofae mulierculae, amicae, et ex formularum medicinalium avita colledione, vel amica tradi- cione, imo fuis quoque myfteriis mirifice fapien- tes fcioli, remediis et confiliis adeflè vehementer amant iis qui vel minimum laborant j infigni pro- fedlo fua multitudine medicinam facientium nume- rum Tupra quam cogitari poteil augentes. Etenim
"Fingunt Ce cundli Medicos, idiota, facerdos,
Nafutus, nutrix, hiftrio, rafbr, anus."
Verum indo&us ille et infanus medicandi pru-
ritus, utut videatur ex animo benevolo natus, eft tamen revera difcriminis, contagii, et inimi- ckiae pleniflimus. ld quod faciles quoque lar-
gie-
(r) Hifl. nat. 1. c.
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
32 MATTHIAE V.4N GEUNS
;*
giemini, AA., fi, pro cauflae gravitate, pauilis-
per expenderitis: .omne illuH, quod medicamen-
ti mereatur titulum, certam habere corpus no-
ftrum alterandi, fundiones ipfius, alias et diverfas,
incitandi, fbpiendi, mutandi vim et eflïcaciam.
Cum igitur morbus efficiatur, ex impeditis vel
turbatis corporis ejusve partium fundionibus a-
liis aliisve: hinc turn demum utilem efle appa-
ret medicinae adminiftrationem ? cum detcrmitia-
tae et bene cognitae morbi naturae opponarur
fapienter feledum et reóte adhibitum, turba-
tas tantummodo fundtiones corrigens, remedium.
Contra vero, Ci ingeftum idem non inveniat in
ipfo corpore id cui efficacia (ua eft oppofitum;
tum, nequaquam corredo malo, illud etiam
exacerbare poterit, imo dejicere eas, quae rede Cc
habebant, fundiones. Vnde profedo melius fo-
re apparet, reiióto potius fbli naturae morbo, o-
mni caruifle medicina, quam, non bene dignotae
morbi naturae, talem adnibere, quae, quamquam
amico animo data, dubium tamen, anceps, imo
hoftile revera evadat munus. Neque enim, vel
iis qui Artis modice periti funt, adeo fèmper
Eicilem efTe illam morborum naturae cauflarum-
quc dijudicationem, hi optime perfpiciunt, qui
extus apparenti morborum fimilitudini diverfas
et
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. «33
et prorfus difïimiles faepe caufïas fubcffe, intel-
Ijgunt; quarum indicia ex penitus perfpeóla ae- groti fanique corporis oeconomia ciemum etui, et ranquam genuina curationis fundamenta fhbi- liri poflinc. Vnde contigifle videmus, ut re- 6tam, ipfius morbi hujusque cauflae, diagno- fin momentofiflimam, et maximam, artis medi- cae partem fêmper habtierint ppdmi quivis ar- tis magiftri.
E quibns omnibus denique ut efficiantur quae
nd obmotam, ultimo hoc loco, {pe&ant difficul- tatcm: repurate quacfb vobiscum, AA., formi" dolofam iltam eorum, qui ita medicinam facere afl-eólant, multitudinem; {èd quiomnes, quantum- vis temere, imprudenter, finillre, flagidofè medi- cam exerceant operam, inveniunt tamen, qui ipfis (econcredantet tradant^ dumpraeterea, talibustur- piter commifta, iisdern faepe obfcuratur, imohaud raro prorfus ejicicur Medicorum genuina cohorsi Cogitemus, inquam, et iubdu&is rationibus aefti- memus, anne, quod civiarn faluti ex proborum, fed pauciorum, opera laudabili accedere pofïèt e- moltimentum, pereat ea ratione reipublicae totum; cum longe etiam fuperetur a calamitatibus, quas afferunt inepti illi et inhumani medicaiiri, tur-
E pes-
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
34 MATTHIAE VAN GEUNS
pesque tot medicae fïmiac, veris utique medici^
numero, vel apud populum auctoritate, fuperiores ?
Equidem haud diffiteor, AA., maximopere
me vereri, ne, hac ratione pofitam, quae ora- tioni argumentum praebuit, quaeftionem candi- de et ex animo fóluturis, aqua tandem haereat!
Etenim cum tanta fit ipfis hominibus rei ma-
xime momentofae incuria, ut in quaslibet adeo, et fbrtuito cafu oblatas, medicationcs facile abri- pi fe patiantur, nee , quibusnam valetudinum ar- bitris curandos fètradant, fere foliiciti fint, "con« credcntes iaepe capita, cui (ut ille ait) calcean- dos nemo commiferit pedes ": hinc ftatim exigua humanae genti fpes relinquitur, falutis quidquam cz turbido tali fonte hauriendi.
Verum praeterea, quernadmodum, qui medici-
nam facientibus, ex redaetrationali disciplinarum medicinalium intelligentia, accrescunt frudus, cer- risfimi font et in ipfo artis exercitio faluberrimi (s); ita e contrario, qui ex temeraria medicorum et $umida fpeculandi vanitate progerminant, noxii a-
deo
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
(t) Quara catiflTam perorantesn vide V. cel. G. van Doe-
veren, de recent lor um inventis Mcdicinam boditrnam .vat er i reddentibus. üf. ed. Leid. 17/1. |
|
||||
|
|
||||||
|
|
||||||
|
|
ORATICT INAVGVRALIS. 35
deo fiunt, et in praxi medica periculofi, ut,
ex reputatis fècum triftisfimis, quae ex hoc fonte in artium praeftantisfimam invehantur, 3, malis, non fine animi dolore, " gravisfimus in his rebus Judex " quandoque dubium fè hae« rere, ingenue declaret, plusne emolumenti, an noxae, humano generi medendi fcientia a£ fet J' (/).
Atquc hac duplici de caufïa, in aeftimatione
unïverfi verique medicationum in republica pre* tii, impeditos maxime nos fcntimus.
Neque hinc adeo, a/peram illam, indignari li-
cet cenfiiram, qua jam olim, excellentis ille in- genii vir, Franc. Petrarcha, obfcurioris fui fècu- Ji Medicos, verbofa doctrina maxime turgentes, notavit$ amico, qui ad aegritudinem fuam non vocafle fè medicum indicabat, reponens, r non jam fè mirari, fi cito convaluerit, cum re- ctior nulla fit aegro ad falutem via quam me* dico caruiflèj utpote qui dum naturae au- xiliarios fè profiteantur, tamen contra natu-
E z ram
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
/) Simt Verba Cel. Gaubii, ih Epiftola ad Audit, p. 6.»
praemiiïk Inft. Patbol. rn-td. Edit. alt. Conf. lijs, quae in tajia rnedicantiura vitia quoque dixit Vir cl, J. D. Hahil, in Oratione de Medico fpeculatore, paflimj ed. Leid. |
|
||||
|
|
||||||
|
|
||||||
|
|
3<S. MATTH1AE VAN GEüNS
rarq ipfam et pro morbis militcnt; fintquc
)r. mulcarum quidem artiuni do<5li, fólius tamen indociles medicinae " &c. (u). Qualis qui- dem generis, omni tempore, in medicantes, ju- rene an injuria, liberaliter efFufos accufationes (l vel nos disfunularemus, loquuntLn- ramen Veter rum et Recendorum fcripta, Luis omnibus notit Hinc enim cenforium illum Catonem doluiile légimus, " irrumpere in orbem Romanum magno agmine n^edicos, atque utinam, inquit, medicos, ec non medicorum fub in(ïgnibus holtes medicinae armatos " (v}. Hinc Diaulum iftum joco acer- ho perftrinxic Martia!is, quod, ex chirurgo vel inedico, fcilicet, factus vefpillo, non operam {èd nomen mutaviflfetCat;). Hinc, ut rem e^pediam, fèrioribus temporibus, tot acri ftylo in medicantes fcriptae fatyrae, et fabellae theatralesj cjuamvis etiam ex odia perionarum, ut fieri folet, faepe depromtae. ,
Cum igitur, ut hoc repetam, ita ferre vi-
dea-
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
(«) Epift. rerum feniUumUk. V. Ep. 3. et 4. fubjunctis
" Opp. edit. Venet. S\. 1501. quibus add. Ejusd. laveftt'
varum in medicos, Libros l V.
(f) Apud Plin. Hift. nat. l. c. (wj Libr, L Ifyigramm, 31, et 48. |
|
||||
|
|
||||||
|
|
||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 37
deatur perpetua rerum humanaium et fadcndae
quoque. medicinae condïtio, ut rc'óto tt faiutaii ufui frequentem ec indlviduum fè jungat comi- tem turpis ec cerribilis abufus: anne ideo can- dore ingenuo dare ec largiri nunc conducet, tan- tum alxiTe, uc col'eóta illa omnium medicinam facknnum opera expediret reipublicae; ut iimus fadluri melius, Ci, eliminato, quantum pote, c repu- Llicaomnimedicinae, adeo fcilicetancipitis, exerci- tio, naturae piorfus committamus noftri conier- \ ationem et curam j mala faltim noflra palluri ?.
An vero praeftare intelligimus......
r Sed obmurmurantes audire hic mihi videor,
qui, humanam rede probeque medicandi opcm, dulceque ex ca aegrotationum fiiarum fólatiurn aliquando experti 3 et de futura infuper valetu- dinis conftantia incerti, falutiferi confilii ipem ita fibi abreptam prorfus nolint j obmurmuran- tes, qui medicinam facientium utilitacem univer- fam aboleri negene, eorum incuria vitiisque, qpi artem finiflre vel temere adhibeant; acque, d vel tolleretur medicationis e republica excerci- tium, fieri tamen vix poflè, ut omnium pesfimae illae temerariorum medicationes prorfus arcean- tur; fore igitur, ut, fupprefla tantummodo ve-
£ rio-
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
38 MAT THIAË VAN GEUNS
riorurfï medentium utili opera, non nifï ultimum
calamitatum incrementum exfpedandum fit his, cjui fua interim, fine omni medicatione, mala per- ferre inopes recufènt.
i
Et nihil profedo cauflae e(Te vidïtur, cur, ab-
tinde antea demonftratam, et contra aggreflfores as- {èrtam, verae Medicinae praeftantiam, ignavi tan- dem et vecordes, prorfus abjiciamus, atque, ab- u(us tanta jam gravitate presfi, fupsrftitem eciam «{urn eximium nobis perdamus totum! A qua in artem Medicam fèveritate eo longius quoque ab- eflè nosoportet, AA., quum, qui fuas ArcesCd- cntiarumve Disciplinas praeter Medicinam reliquas a multiplicibus abutentiuni et finiftre adhibentium noxis, magis quam noftram, praedicènt liberas et immunes, h.iud reperiri facile credamüs, inge- nuae fidei ullos iftarum dodrinarum profeuo" res (x).
Quodfi ergo ab inepte medicandi impetu pror-
fus non vindicari queat hominum malefana credu- litas: (apientibus tamen integrum erit ab eo fibi
ca-
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
) Conf. quae hanc quoque in rem eleganti judicio expo?
(bit Cl. J. de Khoer, Orat. (Je erudilione bumana minus ferfeSta. Gron, 1768. |
|
||||
|
|
||||||
|
|
||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 39
cavere, atque omni opera in id incumbere, uc,
quantum posfit ficri, iublato tcrribili illo nocenJi jure, non nifi verum ec praeclarum medicinae pretium reipublicae reftituatur illibatum.
Qiio fiquid conferre posfit, quod adhuc often-
dimus, bonas medicationes malis in republica fa- cile praeponderari, equidem operae pretium mi- ni hac hora videbor fecifTe.
Apertamproinde, ut brevibusnuncperoremus,
et protcrvam illam medicaftrorum et agyrtarum iicentiam, plebi (utinam vero Coli plebi!) adeo exitiofam, compescere etarcere, providae fapien- tique Magiftratuum curae fit commendatum, et fancl:e concrcdituml Veftrum fit, AA., illae- rabilem illam, quam tetigimus, rerum medici- nalium curiofitatem, fólida quidem icientia pror- fïis deftitutam, fêd triftibus imaginationum fig- mentis adeo foecundam, exftinguere, et ab ancipiti temere medicandi pruritu fèrio cavere. Confèrvandaeautemvaletudini,falubri, eaque faci- Jius aflèquenda, victus idonea rationé profpicere; in abftinentiam promptiores eflèj intemperantiae vero, defidiae, et luxuriae certisfima nocumenta cane pejus et angue vitare; ne quod brutis ani- mantibus innatum videmus, in homine rationali
tur-
|
|
||
|
|
||||
|
|
|||||||
|
|
4o MATTIIIAE VANGEUNS
|
||||||
|
|
|||||||
|
|
i
|
||||||
|
|
|||||||
|
|
turpiter defideretur. Inepta porro decec male fè*
dulorum medicandi confilia negligere; remediapror- fus incerta, ab imperitis, et arcanorum maxime nomine, enixe obtrufa, longe fugere. Medicos quoque jaótantes, leves, et mox remediis arma- tos, temeritatis fïifpeótos habere licec!
Turn vero in legicimam medicationem mini-
me difficiles eflfe oportec, ubi valetudo labora- veritj {èd faciles, ec tempellivos^ ne mala per longas invalescanc moras , imo arte tandem plus valeant doóbisdma! In Medico autem pati.sfï- mum requirite in arte peritiam, in faciencïj. ca prudentiam, modeiliam; turn maxime fcnfus il- lius medicinalis et judicii acumen, cjiiod., folerti naturac ipeculatione aflequendum, praeltanciores veri Medici facultates conftituere, nuperrime de- monftravic Medicus perfpicacisfimus (y). Talibusde- nique virtutibus ornati viri confiliis fideliterobtetn- perare, ut aequitatis, ita fit religionis officiumi
.
*
Equidemaut fallorvehementer AA., aut fictan-
dem egregie filva entMedicinam facientium,opti- me de Republica meritorum, res et auólori-
tas j
|
|
|||||
|
|
|||||||
|
|
Cl. Hahnius, in QrsiX..demedicoffeeulatore9 pag. 5763.
|
||||||
|
|
|||||||
|
|
||||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 41
tas j falva et tuta erit veftra ipcs, vdlrurn
de/ïderium J |
|
||||
|
|
||||||
|
|
Salva igitur noftra, quam agimus canfla,
plaudite nunc, egregii Juvenes, arti Hippo- craticae addiicendae &: excoJendae devota vel devovenda carifïima capita! Agite, ere#o ani* H3O eitote, et partes veftras {èrio urgete! Au» diviftis , iadignabundi, illactabilern Medieinae fórtem, led quam non nifi facientium mepta in- dole et vitiis experiatur. Intelligitis idcirco, quid noftrum fit, qui curandae civium pretio- fiiïimae faluti, fanóte nobis olim concredendae, laudabilem navare velimus operam. Agite, er hanc provinciam integra fide tuituri, artis verac praeftantiam, et lalubritarem animis veftris fe- rio verlate5 ad hanc, meritis veftris, acqui- rendam, omni ftudio et toto peetore imcum- bite. Hoc paóto, ubi caufae, quam agimus, vera dignitate inftigati fiieritis, dulc-iüima in vos manabunt olim laborum praemia; in qui- bus nobiliflima purate, quae praeftiti diligen- ter officii propnae confcientiae, turn quoque fapiemum aeftimationi innafcuntur, volubili illa vulgi laudadone, omnique auro,. longe pretio-
F /iora.
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
||||
|
|
43 MATTHIAE VAN GEUNS
flora. Ita quoque currentibus oalcaria admove-
at antiquum illud:
'l«t(S! yctf »vyf aroAA.ftH' dvlxfyo; «AAwv.
Sed cum artem, adeo momentofam, tantoque
labore conditam, adgredi, nifi rede initiatis, non liceat 5 innutriendo praeparantibus dodrinis animo improbam dare operam jam pergite. Hinc, non negleótis, quae animum ad humani* tatem et virtutem forment, elegantiorum Litte- rarum et Priilofophiae ftudiis; cognoscendis turn iani, turn morbofi, corporis naturae causfisque, ex Anatomicis, Phyficis, Chemicis, Pathologicis, Therapeuticis inveftigationibus j adjungatis praefi- diorum remediorurnque fanitatis et morborurn haud vulgarem fcientiam, quam haurire licebit e fbntibus Diaeteticis et Pharrrucologicis, qui e Botanice et Chemia, turn vero ex doótrina Chi- rurgica quoque derivandi (unt.
Tali ratione feliciter formandi accedite nobi-
lisfimi Commilitones j utimini (èrio, quos fupre- ma Academiae Cura, veftros in ufus, conftitu- it Disciplinarum modo commendatarum Profès- foribus. Apto autem utimini ftudiorum ordinej ica enim artem, quam aemulamini praeftantifïi-
mam,
|
|
||
|
|
||||
|
|
|||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 43
mam, haud experiemini difficillimam. His ve-
ro moderandis fi utilem quoque meam exi/H- metis operam, hanc vobis jam conlècratam ha- bete; meque adeo utimini praeceptore, amico, ftudiorum veftrorum duce et fbcio. Atque ita, favcnce divino Numine, in aegrotantium fpcm ec fblatium vircute veitra madi eiloceJ |
|
|||
|
|
|||||
|
|
Sed quo materia fèrmonis et dicendi impetus
me praematurius abripuit, inde jam venerabun- da ad vos redit oratio, ACADEMIAE CVRAN- DAE MAECENATES, praepotentes et ampMImi Viri! quos in ea, qua me induiftis, psrföna publice nunc falutare, jubet officii ratio, et a- élus hujus (ólennitas.
Intellexiftis autem, illuftriffimi Proceres, quac-
nam de faciendae ec difcendae Medicinae momentis mihi ftet féntentiaj ex qua, quo (lm animo er- ga demandatam a Vobis mihi provinciam, fimul elucefcat. Quam, praeterea, quanti fecerim, et aeitimaverim, res ipla demonftrat.
Qui enim haud mediocrcm, fêd optime fta-
bilitam, fortunarum mearum in patria Civitatc ièdem reliquerim, et me meosque a Groninga- norum (dulce mihi /emper nomen!) amoris, fa^-
F z voris
|
|
|||
|
|
|||||
|
|
||||
|
|
44 MATTHIAE VAN GEUNS
f
voris et neceffitudinum vinculis diflblvi, imo, in-
timo cum doiore, avelli pafliis fim, ut in egre- giam hanc, fèd oculis noftris nunquam antehac ufurpatam, Mufarum migraremus fedem: ewm, profedo, de oblata fparta haud tenuicer fênfifle oportet.
Ita eft generofiflimi MAECENATES! Allexic
me otium illud, quod Mufis (acrandum fèmper defideravi, quodque, cum, iufinita illa aegrotan- tium incerpellatione, per quatuordecim et quod excurrit annos, mihi fere difperditum eflet, in Academici Dodoris ofticio optime recupcra- tum iri, facile credidi. AUexit, et, commo- <iiflimam >fèdem conimutare cunclantera, vicit, Vobisque me vindicavit perhonorifica, et beni- gno favore plena vocaxio^ qua in locum, cele- bribus Gorterorum, Haaflenburgiorum, Oofter- dykiorum nominibus clarum, me non tantum fuffeciftis; verum etiam , ut infigne Archiatd munus (quo in patria Civitate novo me exem- plo condecoraverat impenfa Senatus benevolen- tia) neque in hac Veftra Regione mihi deëflèt, in (ummo praepotentium Ordinum Confêflu , qua eftis gratia, impetraviftis.
Sufcipite igitur Academiae Veftrae, /ufcipite
Regioni Gelro Zutphanicae, imo Vobis, aeque
ac
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 45
SC MAGNIFICENTISSIMO ACADEMIAE CVRA-
TORI, REGIONISque GVBERNATORI, ex offi-
cio abhinc devotum, et grato animo devindurn
hominem^ eumque, ut tam luculentis, TANTO- RVM VIRORVM, in k propenfi animi teftimo- niis, quod fuarum partium iït, gratus rependat, omnes, fêd eheu debiles, ingenii nervos intenfu- rum , benevolenter vobis perfuadete! Itaque vigete dm Viri MAECENATESJ vigete, pariter ac Sereniflimus ARAVSIONENSIVM PRINCEPS,
PATRIAE ET ACADEMIAE PATRES, in Reïpu-
blicae, in Academiae {alutem, in Veftrum, vir-
tutum et Gentium veftrarum commodal lirmae* que tandem et placidae fènedutis beatitudine^ ex Medici voto, utimini, fruimini, quam ple- nifïime ] |
|
||||
|
|
||||||
|
|
Salvete autem Vos, Palladis lacrorum Anti-
ftites, Dodrinarum Religionis aeque ac Reipu- blicae emolumento cultarum Profeflores clan/U- mi, quos amico Collegarum titulo {alutare, efl mihi ruaviflimum!
Quem candido atque aperto in Veftri ordi-
nis et amicitiae (bcietatem jam recepiftis animo j hunc juftum credite vinutum, dodrinarum ec
F 3 be-
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
||||
|
|
4<5 MATTHJAE VAN GEUNS
benevolentiae veftrae aeftimatorem, id omni ope
adurum, ne, ad quam Vos, tanta veftra cum laude et celebritate, incumbitis Academiae reique litterariac (alutem, huic per ipfius quid decedat ignaviam! Vos modo collegam, quem ita er- ga Vos, et erga omnem hanc bonarum artium Officinam affedtum experiemini, Veftro licet in Ordine novitium, tenuitatis ramen fuae hand diffimulatorem, neque in antiquae fidei amicitia excolenda prorfus imperitum, veltris (uftinete confiliis, auxilio, gratia. Quod Vos egregie fa- «Sturos efle, experta jam fatis veftra mihi perfua- det humanitas; cui vero demerendne, uti ingenua fide, et cara mihi morum fimplicitate, luben- tiffime ftudebo: ita ad alendam, CL quid mea po/fint officia, ea Veftros in ufïis paraciflima Vo- bisque adeo (acrata cenfère. Sic nobilisfïmo et utihsfimo ftudio fociatos, irrupta porro nos te- neat copulai
Sed et Nos maxime ea teneat, amicisfime Forften!
quiinitiandaeAEfculapiifacris Juventuti fociam mi- hi dabis operam, et cujus praeterea inftitutioni- bus theoreticis, tamquam jadlis fideliter funda- inentis, faciendae mcdicinae praecepta füperftru- «re, mearum praecipue partium erit. Itaque qui, étiam Populares, muneris infuper et col-
le-
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
ORATIO INAVGVRALIS. 47
\,
Iegii necesfitudine arctius nunc colligamur, tales
abhinc nos praeftemus utilisfimi laboris confbr- tes, tales verae laudis aemulos, cjui fludiorum noftrorum copulationem diligenter ad rei Medi- cae incrementum conferamus, et noftro adeo comprobemus exemplo, "virtutum adjucricem a natura datam efle amicitiam, ut, quoni- am fólharia non poffit virtus ad ea, quac, fumma funt, pervenire, conjunóla et confb- ciata cum altera perveni-ret!" (z)
- ->
Ita vero, per laudabilem Diicentium induftri-
am ac modeftiam; per nobili/ïimam Docentium junéhmque fideliter Collegarum operam j per prudentiffimam Maecenatum curam; et, quod maximum eft, per benigniffimum Numinis fu- premi favorem, alma porro floreat Acadenoia Gelro-Zutphanical
t
D I X L
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
(s) Cicero de Anicitto} Opp. Vol. IV. p. 980. Ed.
Erneit.
|
|
||||
|
|
||||||
|
|
||||
|
|
Vacuam paginam occupent
VERSICVLI HEBENSTREITIANI,
e Carmine
DE ANTIQVA MEDICINA,
ed. LjpC 1753.
-~
* "
Sifte tua tibï Medïcum fub imagme v f rum,
Qui nihil efficiat, quod non ratione probetur, Non praejudiciis duïïus, non deditus ulli Voïïrinae, fola tantum novitate placenti.
* *
Ejl fua cuique malt fpecies, fua cuique medendï
JLft metbodus} fexus variant, variant Ja coeli Sidera, gen f, actas, anntts, mixturaque difpar VitaYis liquidij fuadent diverfa fuUnde$ Ejlque fuo moduïo metiri quemlibet aequum.
* *
Dum tamen utilium Medicina fcientia rerum
Exoptat, quant faepe nequit praeftare, falutem, Tune voluife fat eft$ fatis ejl, turbïdus aer Vela rapit, omm contra contendere mfuy Nee, nip poft jujlos tandem fuccumbere nifus. |
|
||
|
|
||||
|
|
|||||||||
|
|
A A N D E W
WELED. HOOGGEL. HEER
MATTHIAS VAN GEUNS,
ARCHIATER VAN GELDERLAND EN HOOGLEERAAR
IN DE BEOEFENDE GENEES- KRUID- SCHEI» EN
VERLOSKUNDE OP 'S^LANDS HOOGE SCHOOL,
TE HARDERWIJK:
OVER ZIJNK
INTRÉREDEN,
TER TOETSING, OF HET WERK PAN HUN, DIE
ZICH MET GENEESKUNST MOEIEN,
NUTTIG ZIJ rOQR. DEN STAAT.
|
|
|||||||
|
|
|||||||||
|
|
G
|
|
|||||||
|
|
ij hebt gelijk VAN GEUNS, dat gij de kunft verdedigt,
|
||||||||
|
|
|||||||||
|
|
Uw kunft, der kranken trooft, der wijzen eêl vermaak!
Hij fcheldt een hemelgaaf, die ftout hare eer beledigt,
En wie haar zaak bepleit bepleit een goede zaak.
Men moog, zoo fijn men kan, zijn tegenreednen fpinnen,
Men tooi haar op, met al wat fchittert of bedriegt;
Het valt U zelfs niet zwaar, zoo goed een zaak te winnen,
Te toonen, zoo men haar te nafpreekt, dac men liegt.
G 't Is
|
|
|||||||
|
|
|||||||||
|
|
||||
|
|
't Is waar, fchier al wat leeft bemoeit zich met genezen.
Elk vriend weet, voor zijn vriend, in krankheid goeden raad.
J* vroedvrou, baker, min, 't wil alles dokter wezen,
En. elk wagt bij 't gebruik van ieders middlen baat;
Zij ondertuflchen zijn flechts zeldzaam, die lum krachten
Aan 't moeilijk onderzoek van kwaal en hulp bdfteen,
Die met omzichtigheid en trouw hun plicht betrachten,
In 't oefnen hunner kunfl:, ten dicnfte van 't gemeen!
Wat haalt dan't nut, dat we ons van kundige Artfen fpellen,
Bij 't nadeel dat de Staat bij brekebeenen lijdt,
Jn wie de groote hoop toch 't meefl geloof zal ftellen?
Helaas! Maar dit verftrekt de kunfl; tot geen verwijt.
Elk zie, van wien hij hulp in zijn ellenden borgeJ
Al wie onkundig is vermeet' zich 't raden niet!.
Terwijl 'sLands hoogfte Magt voor kundige Artfen zorge,
En de oefning van de kunfl den weetniet ftreng verbiedt.
Zoo volg men 't voorbeeld na, dat we ons in U vertoonen;
Daar GRONINGEN uw dienft zoo fïerk aan zich verbond,
En daar ons GELDERLAND U zogt tot zich te troanen,
Door eer- en gunflbewijs dat naauw ooit weerga vond.
Dan
|
|
||
|
|
||||
|
|
||||
|
|
Dan heeft de Staat geen fcha van artftnij te vreezen,
Dan dient de kunft 't gemeen met hulp en wijzen raad.
Dan worden zij die zich bemoeien met genezen
Altoos tot voordeel nooit tot feliade voor den Stast.
Wij hoorden U met fmaak uw voörflel klaar betogen.
Hoe juift was elk bewijs, dat Gij te voorfchijn bragt!
Wat had uw nette taal op ieder groot vermogen!
Wat was de werking fterk van uwe zeggenskracht!
Geluk, mijn oude Vriend! God wil uw poging fterken,
Tot nut van't algemeen; uw huis; uw vrienden; mij J
En geef dat Gelderland, door uw gelukkig werken,
Met Artfen, U gelijk, alom gezegend zij.
AHAZ. VAN DEN BERG,
Pred. te Barneveld.
|
|
||
|
|
||||