. ■ • ....... ■ ;
■ ■ , ■ \' ■ \' \' ■ \' r
• - \' ... ............ r
■ quot;: - --. - . ■ . ! - ■ - ■■ ■ ■ . .......
■ - ! ..... ... ■....,.. ...:.. . . -. . :. . . ..,. ..,.:. ............. , . . ; ■ : , .
- . . . . - ■ -■ .-^ ...... :.......: , . ...i .. .... . .... -. ... :: ,■• . ., ,..,... ,,,.
..... ........ . \'...... . ; 1
■ -■.■■ — - ...... - .■- - ..■• ■........... • ■■ ....... .............■ • .......... •vv.-fc- ■ .. ,. ■ ........ .■ ■
•....... ■ . ■ .. .... .,,..... ...... ........
... .
- ■\' .....-
■ . . ■ . . : ...........:
........ . . , ■ •■; ■
................... ... .... ■„ „ .. . .:
■- ■ - ■ - ■ ........ -■ ■■ ■ - - - ...... - ■ . . ...... .-■ ■■.....
. .;.■ . vi ■ - AV.y.....
- .■..... ........ ............. ,...-.. •: !-ƒ . ,V4v:: ., .. . ... ... .... ..........\'.
■■■■■■■■■■; ■ - ■■■ ■ . • . . ■
.-. ..V;..;., -
V*quot; gt;1 4
Stinmtn nns iin fiiidic
iibcr bic
Wic^eiliuuft 6C6 35cn u.
IP i cb 11 oi, c 5 e a g it i) f c für ben CCaa bes l)erin oott Cutl]er, 21TeIatiditou unb anboivn Datern unb €ebrerii ber quot;ixircbe
fjerauë^edettcu non
IS. u. Itl.
* ^4-
Biafcf.
31 b o I f @ e e r in (i (5e l i r @ cf) n e i b er). 189S.
■■ •■ ■ ........................
...
■•■ • ............. ■ .......
■
......■■ ■■•■ •
..
Basel, den //^
f\' f\'
Ich erlaube mir Ihnen an bei 1 Exemplar des soeben in
meinem Verlage erschienenen Werkes //?. ^
(Ladenpreis M. oder Ir. )
zu übersenden mit der Bitte, dasselbe in Ihrem geschatzten Blatte baldmöglichst einer geeigneten Besprechung unterzieben zn wollen. — Die Preis-Angabe bitte ich derselben gefalligst bei-zufügen, da dieselbe mancbern Leser erwünscbt ist.
Indem ich utn Zusendung eines Abdruckes der betreffenden Recension ersnche, zeichne icb
hochachtungsvoll
(^FeHx-SdMteiêei^ Verlag
(Adolf Geering).
W^M
1
f\' f\'
Ich erlaube inir Ihnen anbei 1 Exemplar des soeben in meinem Verlage erschienenen Werkes
(Ladenpreis M, oder Fr.
zu übersenden mit der Bitte, dasselbe in Ihrem geschatzten Biatte baldmöglichst einer geeigneten Besprechting unterziehen zu wollen. — IJie Preis-Angabe bitte ich derseiben gefalligst bei-zufügen, da dieselbe manehem Leser erwiinsebt ist.
Indem icb urn Zusendung eines Abdruckes der betreffenden Recension ersuche, zeichne icii
hocbacbtimgsvoll
C Verlag
(Adolf Geeringl.
b al:? fic iinucniiaiibt gcu .Oimuicl id)aiitcii, ^ tuic ®r bal)in fuI)r, iiclic, ba ftanbcn lu-i ifjucu in c c ii ii n u e r i n m e i fj c n St I c i b c r n, in c 1 d) c a n di i a n t e 11: „31)v Wiiniicv uou (^aliliin, ma« ftcf)t ihv uub ]\'cI)t i]cn .\\p i in m e l ? liefer 3eiuë, lucfdjcv Don oud) ift aiifiiciuiiiimcii i^ou .^immel, luirb cOenio luicbcrfoiiimcii, mie ilu olm dc)el;cu [)abt i]cu $immcl fa 1)vcn.quot;
Apo(t.-H). I. 10—11.
I
cin ()cftiiii\\V Weluittcr uuir bic fniii^üfi)d)c ^u-Dolutiuti am ^ liuamp;e bo\'? Dorincu xquot;sal)il)uiiborte niit iljrnt id)vccflicl)cii (^c vid)U\'ii iinb il)vcr ticfcivcifcnbcn (irfdiiittennifl aller bcftelieiibcn Crbmmi]ni iiid)t nur iibov ^vanfrcid), ionbent iibcr bic d)viftltrf)i\'ii ^nilfcv li\'iirupav iibcvljaupt bnl)iiuiq]aiii]en: uiclfë ^cri\'tih\'i\'nb imb ucniiditcnb, abcr aud) reiuincnb, belebenb, Uiarncnb uub muccfcnb,
Tcr fo j.ubldid^\' unb faft allni uueriuartctc 3icii bor Wottlofiiifdt, bic Scljvccfcii bcr Vltuircbic, bic ycibcu unb Wvcucl bcv Mvicflc, bic li\'iiropa in sJ(0t unb \'Hiuift ucvfcjjtcn, licficu uiclc aue (iciftlicbcin @d)laf cnmidicu uub fid) .yiriidfiiibcn ,yi ibvcm Wutt unb ,yi bcn uerlaffcucn JlH-gcii bcv ^riinunififcit unb bcr 5d)viftforiclnuui. xquot;su uicuii]cn oal)v ybntcn crbliil)tc cin ucncr Wlaubcuofnihliiuv unb bn? i.\'idit bcv tSv fcuutni-J bcss £(*vvn iii»n bell aitf. on bcn .vicv^cn uiclcr ïanjcnb non liliviftcn hicltcn Wlanbc, isiicbc unb .\'oofiiiuiui ilivcn bcicligcnbcn tóinjnii. Tcv ^{ationalisMmt\'? in allen jciiicu (Svid)ciiinnivnormcu battc fid) in cnt)d)cibcnbcv 3tuubo nidit bcuiiilm unb ncvlor icinc nicl)v ale [)unbcvtial)vi(]c .V)cvv)d)aft.
s-ïigt;ic cinft bvciljiiubcvt oaliv ;,uviic\'f ba-o il^ort uoniMvcu;, au-j bcv s.l\'(Lhid)^cllc ,511 Syittcubcvii lucltnlicvuiiiibciib hcioovlivacl), iu cvobevtc fid) baofclbc and) ictu micbcv cincn iicl)v|tul)l nad) bcin anbcvn, cvtbutc luicbcv nan niclcn ,Sïau;,cln nub luavb lcbcnbiii in nnVil)li(]cn Apcv^cn.
yiiuiift i)cvi]c|fenc, laitflft Hon bcv Viiflc fiiv bc^vabcn ansfociicbcue Wlanbcuè)dja(3c nmvbcn micbcv an-j yid)t (ic^iicn nnb fcicrtcu it)vc ^luf cvftcbniui ,yiiii Xicbcu.
-Ifodj UH\'ilon cinii]c, incldic bic Vlnfiiimc jcnce nciicn ^cbcnefvübliiuvi init cvlcbcn bnvftcn, untcv 1111«, nnb, jeucv ^cit iicbcnfcnb, foiunit cj iibcv fic mic cin .fiand) nenev oiiqcnb nnb bvantlicbcv 1\'icbc, bcv ibv iianysj befell cvfvijcbt nub cmuivnit.
sHbcv mic cin ^viil)liiui nid)t [tcljcn blcibcn fanii, fa and) nidit bao 1\'cbcn ane Watt; libviftu* in line i|t bao iMiciibii]ftc, ma-o ce i]icbt Xavum ift bn-J iBJovt innit itvcnj l)iiu]cbvitiu]cii ,;n ben cntfcvntcftcn ^alfcvn bcv ISvbc nnb tuivb nevfiinbet in alien 5pvad)cn nnb ^nngcii,
bie non SOleniclien iitievljaupf cjefpvodjeit iwrbcit. ïanuii (jat fid) oud) bas SBovt oom 5Rfid) ba^u flcfeïlt unb fint fid) iniincv iiicl)v ®af)ii gebrodjen in ben .f)cv^cn bcv ©ïöiitiiiicn.
(Sine 3el)nfnd)t nad) Ü5eveinifiniui mit aUcn d)viftlid)en ^riibern ift fpürbar, ein 3ll9 Plquot; ®int)cit erfüKt bie $Reid)èi}enoffeii.
^umv hat fid) nnd) bev Unglnnbe madjtici erfiotien nub ftel)t bev (i()riftenl)eit, bie in ^avteien deteilt [nnb bnrd) \'Dfationalitatenfiaft ge fd)uuie()t ift, in brofienbev fRüftmui nnb Sïrnft bev (Sinfieit, evfüllt mit cjlüfieiibev @otteèfeinbfd)aft, fd)vecfli(l) gegeniitiev; abev bie (Sl)riftenf)eit einpfiiibet e§ and), bof? jetu iiid)t bie 3eit ift, mit ben 83rübern nin ehtjelne Ücfivfa^e ^n ftreiten, fo loiditig fie and) ,yi fein fdjeinen, fie mevft, baf; e* eine Sift Satans ift, bie quot;JJotionalitateiifrage mit ,^afi (yi burd)iilül)en, uuifivenb bod) in (£l)vifto loebev Qnbe nocl) @vied)e gilt, fonbcrit eine ueue .ftieatnv. Tiefe nene .ftveotuv akr empfangt ^tiigni? oom heiligen @eift, boft eê fid) f)ier nm ben entfd)eibenbeii ftanipf fianbelt, ob Ghriftus ober Wntiehriftn* ber Sieger fein fol(. Tas Weid) oDer loirb bes .öörrn fein in (imigfeit.
Vlngeficl)ts ber rofcljeu (Sntluicfehing nnb Sïüftnng ontid)riftlidjer iffieltanidjonung nnb Syeltgeftaltung erfiebeu jeM ïanfenbe 0011 glönbigen (Sljriften ilfre .vtanpter, benn fie loiffen, baft ifjre (Srliifung nal)t. Tie .fuiffmtitg, bie lebeubige, oon meldier ber Sfpoftet fagt, boft ein ieglicfier, ber fie hat, fid) reiniget, luie (ir rein ift, erfüllt if)re ^eqen. 0ic ruften fid) auf Sein .Slomiuen nnb tf)un allen gleift, nm odes (yi ge brondien, mos Wott iljnen an Wnabenniitteln geiuöfirt, ^l)m eutgegen (yt gel)en nnb oon 3f)m als fluge ^nngfrauen ons freier Wnobe angenomnien loerben.
vsmnier ineïjr geioinnt ber Wlanbe Wanm, boft bie SRorgeiiröte bes Toges bes öörrn fd)on onbricljt nub boft über ein Mteines fomnicn loerbc ju feinem ïempel, bem geiftlid)eu iöou ber Mird)e, ber aus lebenbigen Steinen gefiigt ift, ber .SoËrr, ben bie i1Jieufd)en fud)eu nnb ber Qtngcl bes ®unhes, bes fie begefiren. Wal. 3, 1.
3iinner tiefer bringt bie lleberyngimg in bie glaubige (il)riftenl)eit ein, boft bie füfine 58erl)eiftnng bes ^(poftels ^onlns für uufere 3cit oon befoubercr üSebentuug ift; „Teun bos fagen luir end) als ein Si^ort bes .pGrrti, boft luir, bie luir leben nnb iiberbleiben in ber ^nfnnft bes 6@rrn, luerben benen nid)t oorfontmen, bie ba fd)lofeu. Tie Toten in 6()riftü luerben anferftelien jnerft. Tarnod) loir, bie mir leben unb iiberbleiben, luerben jugleid) mit benfelben bingeriidt luerben in ben Golfen bem .^(irrn eutgegen in bie i\'uft nub luerben olfo bei bent ^(Srnt fein olie ^cit.quot; (1. Tljeff. 4, 15—17.)
Tie Jreube au ber partei unb om Streit über eiitjelne üebren fdmniibet immer mefir in ber libriftenbeit, nub Gr felbft, Vquot;vefus in
^cvjou, tritt immer jdjarfcr nub flarcr ()m)ov ale baö ^icl il)ïeS §Dffenê, foiuie and) aïö (Mvuiib it)vee (Mlauticnè imb aIe bor Weiden ftonb if)itv SieOc.
^nnnev (cDenbigcr mi vb bae ^k\'aut()evj bev ,Slivcl)e mit baufbavor .s^iiifinbc, nut briinftirtcv (Segenlicöe füv Ten erfüKt, bev fie jucrft ge (iebt, bev fie jo teuer evfauft l)at, inbem (Sr fid) au-? fveiev Wuabe fiir fie baljhuiegebm unb if)v .\'peilaub uub Setiiimac^ev iieiuovben ift. viiiunev )iiad)ti(jev vegt fid) bic \'Se[)nfud)t bev erften iiiebe uub fami nid)t anbeve, ale mie eiuft Siutemi unb .fninnal), fo ielu nuf ben ilMebevfonnnenben uiavten uub au Seinen forten unb \'isevbeifiimaen uid)t ^ueifeln, ob bie (SvfiiUunri and) lange uevjogeu l)at.
(,Sicl)e, 3d) foutme balblquot; fpvid)t bev AMivv. Tev Weift unb bie ^vant fpvedu\'n: „,S!onnn!quot; Off. 22, 17.
^ ft bae )iun S d))iut vine vei V 3 ft ba e ein b )u e i d) e u u o u b e m f e ft e u o beu b e v .Si i v d) e (S I) v i ft i V ei n iö e v 1 a f f e n b e e /y e l f e u \\] v n n b e e c d) t c u a n g e l i f d) e v iö a l) v heit V
Vld), uielleid)t am liingfteu uun allen d)viftlid)eu Sdjii^eu, ift bief e ,V)offnuiut beg va ben gewefeu unb bod) bat bie ,Slivd)e nid)t anfgel)övt, füv fie ju ,\\engeu.
SSSenu miv ()iueinlaufd)eu in bie Stimmen bev ^aljvljunbevte, binein lanfdjCU in beu iuad)tigen ^engend)üv ber .SHreI)C tSbvifti, fo luevben miv and) tvaftige ^eugniffe füv bie eine ed)te uub vedjte .\'poffnuug allev (Mlanbige)i uevueljuien unb wevben uutev biefeit finbeu bie 9Jainen
bev iöefteu uub (Sbelfteu, bie Alamen ber tveufteu Stveitev füv ^ie (Sad)e bee .lilïvvn, bie nmhvbafte .sgt;elben Wottee - in mauulirf)ftev üökife Üeib unb yeben iu ben ®ienft bev ftreitenben Slivd)e geftellt baben, beven l\'obu nid)t flein fein mivb im VMinmel.
Ëe foil in bem gebvangten Gianni biefee 5d)viftd)ene feine imll ftiinbige ilbevfidjt allev ^eugeu bev .Siivdje gegeben merbeu, nod) meuiger eine Gntnudelnugegeid)id)te ber d)riftlid)en poffnuug; ee follen uur eiuige töftlidje 3d)at3e, bie nuter bem Sdjntt ber ^abrbnuberte lange gembt baben, geboben unb einige immer feltener werbenbe 3d)rifteu grofser lliannev bem -Stank bev isevgeffenbeit entnommen mevbeu.
(Se foil ebeu nnv auf eiuige ^euguiffe füv bie \'Iniuuft bee .S^örru bingemiefen luerbeu, beren 2Bid)tigteit jcbem Sefer in bie ^(ngeu fallen mirb unb bie fo ernfter 3(rt finb, bafi fie bem Wnuiffen ber (ibriftenl)eit unferer ïage nid)t norentbalteu nierben bürfen, jnutal loir ber (Srfülluug fouiel niiber gerücft finb unb nufere ^eit bie djarotteriftifd)en ^iige, meh\'be fiir bie alten ^eugen beftimmenb maren, in uiel praguanterer SBeife triigt.
X\'lin flarfteu unb bentlid)ften fpredjen fielj bavüber ^utfjer unb 5Jlctrtnd)lon in ibven (Sljvoniten, bie beibe jent ^iemlid) feiten ge movben finb, ane.
Piefen lunbcii ^ciuicn i]clni()i\'t and) jdjuu bc^uicflcu bic erfte otellc, \'Pu fic ^cibc luiirfjti^c ^cFiimpfor bcê fli\'i)cf)(id)cu (Il)iliaèimië umvcn unb bettfcfticn in bev „\'i\'tnciebjiirger ^onfcjfionquot; firihibtidift uenuorfen I)aticn. So faun nffo nicinanb iljvo Söortc burd) bon ®cvbad)t ober ^ommrf cincê f(ci|quot;d)lufjen (i()iliiv?inn-5 cnttraftiiicn.
^cibc (S()vonifen l)abcn cino ciflcntiintlidie ^ciU\'intcilnnji, nnb tu\'ibe ^cvfaffcv begent^cn, baft fic bicfdlic init bejonberev 3lbfid)t (]cii)a()It Ijabcn.
®cr Jitcl non Sutlicrö (il)vonif in i\'Otcm unb jdiunu^cin Tnuf lanlet:
^Bronifta
es (£l)rnn?iröigen ^errti
Igt;. cSutb.
Deubfd?.
^rnfcbci^.
®c6rucft 6 u v d} i) a it s £ufft.
1550.
Tic Slu^abc ift bcuonuurtct nnb bcjoviit uou ^otjaiince ^(nvifabcr ii5vati«ilanicnfiss (^rcsjlau), cincni Jvcuubc Vntlicré unb Wclaucljton^, nnb bent burdjlandituiftcn ^ürftcn Gilbert, Itiarf^vafcu ju ^raubcu buvi] unb ^Cïjog jn ^vcuftcu ncunbinct; batiert: i t c b c r i] 1 •\'! ^(pnl 1550. Vluvifabcv ftavb 1508.
©icjc (Sljvonit foil iilcid))aiii cinc übcriid)tlid)c Jabcllc i]cid)id)tlid)cr (Srcigniffc fciu. Tavuin finb alle Safere uou (irjd)affnnii bcr sJBclt bi\'? juut 3nl)vc 2000 uad) (Shvifto tuit ;Vil)lcii 4in%fül)rt unb uur ju ben Enliven finb ^cntcvfttngcit notiert, um X!ut()cv luaö ju bemevfen umfttc. ^ ova it abcr ftcl)t fcittc .gcitcintcilumi in bcfonbcM dtavaftci\'iftifdicv \'iiViic l)cvi)orgcf)obctt, luie folgt:
C^in ggt;pvttcB öcx ^dni= Ier ^ÊUa bos prop^eten.
Burgenfis part. \\
ftinct 5 dap 4 Scrutinij.
lt;(
5ed7s taufeitt jar ir»ir6 bic U\\It ftcl^en.
lt;?) m c y t a u f e n t £ e 6 i
(?i m c y t a ii f e u t Pas (lt;5 c f e Ij.
lt;■?) ui o y t a u f ent (£ b v t ft u 5,
rgt;i5 fin6 fcchs tage ciitcr irod^cn fur (Bott. Xgt;cr Sicbcnbe tac? ift 5er oiricjC Sabbath.
P f a I. lt;)() ii nb pet.
Caufcnt jar finö fur bmi wie ein taa.
fciucr ^sorrebe ivcbt yutljcv mi, bafi cv bom ^cifpicl ÜWolaml) taii0, „bcr joiiu\'(£()vunica initcr liaviouic- uanteii ausiflOiictH\'iiquot;, flcfolfltfci: „uu\'il baiin auff\'ss ader fciuftc bor iimt(3cii molt Inuff in fed)-? millo nnvio-j ober taufent jar ficfaft uub au^etcilct unrb.quot;
So fol(]t or beun in bcr iiaiiyu (il)roiiif bicfcr (iintciluiirt, bic rsal)rtaujcnb ^criubcn bcioubcrc- l)criiorl)cbciib, uub iclirciln ,ytiu Scljluft iiu Csa()ro 1541:
ift ;,u ()offcu, baf; bcr mclt cubc ual)c jet), beun bat? i c cl) ft c taufcut bcr jar bcr mclt luirb uic()t crfüüct mcrbcu. Wlcicl) luie bic brcu tafic bee tobc^j (il)rifti uic()t crfiillct uiorbcu, foubcru or ift bc-ö monicu\'ö aufferftaubeu, molcljo* bav mittol ift bolt;5 brittcu tafiolt;5, nlfo fiub uur jtuiub uiub ba« mittcl bc-ö fcchftcu taufouboiS bcr jar bcr looit.quot;
^crandjtono (if)rouit ift uutcr bom ^fcubouuiu (iano I)crau!ö(]Of|cticu, (]cbriirft iu iïlMttciibcrfi buret) Wcorii l)aU), 15;51, uub bcm 9J(arf(]rafcii vquot;s o a d) i m ju iöraubeiilumi (toioibuict.
Welaiu\'l)tou (toljl uod) au^fiil)rlidjor auf bicfcu ^uuft oiu. (Sr fdjieft eiuc i\'luloituiui, uüc .Ciiftoricu orbcutlid) ju faffcu uub ju lofcu fiub, uorauë, iu looldjer or facit:
cl) loil fur mid) ucmou beu föftlid)cu fpruel) bos tv off „ 1 i d) o u ^ r o p 1) o t o u (i 1 i a, b c r () a t bi c w e 11 f o i u i] e t e i 1 c t j u u „brei) alter uub bamit au;]ojoii]t bic l)öd)fteu ^ereuberuurt „ju u bcr molt, au cl) mouu (Sl)riftus Ijat fomeu folleu, loio „ I a u jt a u d) bief e m e 11 m c r c u f o 1, uub I a u t o t al f o:
— 10 - -
Jgt;cv fpiatd) 6cCi baufcs €iia.
5 e dis t au feut jar Ift ÏMe welt uni5 t* a vu a dj tinrö fie 511 bred)en.
taufcnt oeb.
^tpey taufcnt 6as öcfet?-§ 1» ê Y taufcnt bic 5 c i t *£ l) v i ft i.
Hub fo bic jcit nicl)t gantj crfüllct lüirb, wivb es feilen p 111 b ünfer fünbc «jillcn, i»cld?c gros finb.quot;
„jDaö iftquot;, fal)vt sJJJcland)ton fuvt, „^luoi taufcub ^al)r foil bic Söclt ftel)eu ob, bav ift, ol)uc cin i]cfaffot 9leiiiiueiit buvd) (iSottcö ïaruacl) foil bic iöcfrljncibuiirt nub bav (Mefc^ finmncn unb cin iRecjimcut unb Wottcëbicuft buvcl) ©ottcö Söort uon \'üieucin ficorbnct mevbeu, boö foil and) ^iuci tanfenb Vquot;snl)v uuilivcn. Tavimd) jolt lSt)viftiw fontnten, unb bic ^cit bc^ (Suonqclii foil and) bei jiuci taufcub Saljixu l)abcn, bod) utevben ctlidic 3al)rc bauou abi]cl)cn, beun Ó)ott mirb cilcu ;,itin ISnbc, luie (il)viftii^ jpricl)t; Wattl). 24. ÏÖo biefe 3tit nidjt ucr fiirjt luüvbc, untvbc ^tcmaiib fclii],
„ïiefe Drbnnufl mollen luir baltcn nnb ba-j ^uclj in brei Stiicfc teilen. ïsaö evfte loiilirt uon Vlbain bié Vlbraliam, benn biefe finb bic erften jjuei taufcub Tsaljv, bauou lucnit], abev gvo^e 3ad)en befdjvieben, unb utau finbet uon biefcv ^/it nidjtó Oiritublicfjcè, beun adeiu in ber ^ibcl.
„5)ie anbern jluei tanfenb 3at)re jollen i]cved)net luerben uon Vlbvabam bis auf bic Webmt unfereè .Vilïvni 3cfu (il)rifti, luiegt;uol)l co nidjt gauj jiuci tanfenb 3aljt\' macljt, benn (luie iicfaiitj ®ott eilet ,511111 liubc. Unb biefe ^eit ift ber illnlt rentes, uevntbi]lid)eö filter, bavinnen bic i]rofien sJïeid)e nnb s,l)(onard)iceu nad) eiuanbev foinmcn. ®avuiu müffen luir biefe ,3^ teilen in bic uier Wonardjicen, benn (Mott Ijat bic SBelt alïcjcit in cin i]eiualti(] 9{eflimcut faffen luollen, ^ud)t ,511 ertjalten unb ben ^öfeu ju lueljrcn,
„SDie le(3te finb jluei tanfenb ^abv uon (5l)vifti (Mebuvt bi-3 ju (Sube ber Söelt, luieiuobl babei aiu]ejeiiit, baf} nidjt flauj jiuei tanfenb vvabr fein folleu. Unb loabvlid) biefer 3pnid} lilia begreift uiel initUidje ^eljre nnb ift fonberlid) iool)l 311 nierten, baf? er .uon ber 3cit öfjrifti, and) luenu ber SBelt (Snbe foiuinen foil, lueièfagt. T)erljalbeu id) ilni i]eru bier uorn aiuiejogeii babe, baiuit er nuinnig lid) bet\'aunt luerbe.quot; —
S)a« erfte ^11 el) feiuer (iljvonif befd)lief}t iDu\'landjtuii mit ben Shorten: „tSnbe bes erften iBuriicS nub ber erften jluei tanfenb ^valjre.quot;
11
„ïaé anbere 5öudjquot;, töl)rt Dfclaiidjtou fort, „l\'ou ben hut SOiounrc^iceii, bavin and) ^uici tanjciib 3af)r (lofafU finb.quot;
®a3 brittc ®nd) bcr (Sfjrunif, „bavin bic ^eit Don bcv ©ebuvt (£f)vifti an gcfnftt iftquot;, feitet ^Vclanditon mit foU]cnbcn ^Jovtcn cin:
„3d) I)abc im Stnfang biefeê ^ud)c« bic sianje (il)vonifa nnb ^cit bcv 3öclt in bvci ïcilc nctcilt, nacl) bcm Spvnd) tilia, bamit man bic i]vo|Ucn iycvanbcvnugcn bcv ^Jclt, ba^n bic ^cit, ovbcntlid) incvfcn fönnc. ?lnd) baft gt;niv Icvncn, baft miv unit nidjt fcvn uom @n be bcv SBclt finb. 9hin ()al)cn miv bei ui cv tanjenb ^aljv aiiv flcvict)tet, nnb ift C£l)viftn* geboven cbcn mil bic ^cit, luie bcv 5pvnd) be* ()ol)cn ^vopbeten Cilia lantct. Tavnm luoKen miv min ba^s bvitte ®iid) uom bvitten 3tiid beè ^pvndjce (iliii anfainjen nnb ift fcin jn fcf)cn, baft bcv ^vopfjct bic ;^cit cii]ent(idj beftiinnit Ijat. ïcnn (il)viftnv iinfev ,\'pcilanb, §@vv nnb (^ott, ift (]cbovcii mm ilfavia bcv ,uiiu]fvan, im 3a()vc 42 bcv ^egicvnng X\'tngnfti, im 3atjve 3944 nad) bcv SBett Stnfang. sJhin fcljlct menig an ben uiev tanfenb. Stbev bcv ^voplict bat babci angejeigt, baft Wott etiua? ^iiuorfoinnicn nnb jnin ISnbc cilcn mevbe.quot;
^nm 3d)Iuft bcv (S[)vimif bciftt e*:
„3d) mill abev ben iicfcv ju (Snbe bicfev 3d)vift micbevum cv inncvt babcu bes SpvnctjS Cilia, ben id) ju \\Hiuang gefetu l)abc, bic Cvbiuuig bcv Beit nnb .\'piftovien vidjtigcv ,yi incvfcn nnb jn bcbalten. 3teni .yi bebenfen, baft bcv SBelt (inbe uidjt fcvn ift. Ciliae bat ge fpvLKl)cn, bic SBelt mevbe ftcljcn feep tanfenb 3al)v, nnb bic fed)cgt; tanfenb 3af)V mevben nidjt gan^ cvfiillct, benn Wott cilet ^nin tinbe, niii nnfevcv Siinben mitten. Stun finb bei fcdjëljalbtanfcnb uovübcv, mie jn feljcn in bcv Xafel, bic id) lievnad) fcUen mill, bavnm mnft bas Cinbe, nal)c fcin, ba nnn nnfcv .s^Civv liljviftns fomnicn mivb, bic ïoten anfjumecfen, bic ganje SBclt ^n vid)tcn nnb bic fvoinmen (il)viften ans Job nnb allcv ïviibfal in emigc Ö)utte«evfcnntnilt;5 nnb 0cligfeit ju fc^en.
„3nnt anbcvn, baft ba§ Cinbe bcv ^elt nal)c fei, jcigcn and) an bic gvoften fdjvectlidjcn Bcvviittiingcii allcv ^Heidie.
„3)ic Spaltnngcn in bcv Sivcljc finb and) fiiv cin ^eidjcn ,yi baltcn.
„Tevbalbcn babe id) ben ücfcv bicv evinnevn mollen (yi bebenfen, baft bic gefa[)vlid)c ^eit oov bcv Jbiiv ift nnb foldic (^iefabv nid)t ,^11 oevadjtcn.quot; —
Wclandjton ineint, baf; ain (inbe fd)mcve feiten, gvoftc llnovbnnngen folgen mevben in bcv ganjen Cibviftenbeit nnb fpviebt folgenben s-ÖJnnfd) anë: „@ütt gebe nnv Wnabc, baft alsSbaun bcv jiingftc ïag balb fomine, bem Unvat ;,n ftcnevii. Temt bic beilige 3d)vift tvbftet nnb telivt itngt;5
fldrlicf), bon bei\' jüiu^\'tc ïai] balb foiumen juli, nari) ^cvfUinmci bicicé boutfd)cn »{ctd)ess.quot;
So fclien luiv, ban „baö linbc bcv SlU\'ltquot; unb „bcv jiiunftc ïaflquot; Iici £ut()er unb vJJa\'laiu1)toii ebni al-ö bic)er fiebcnte ïcifj aU HorftclKU finb, beffen cnblidjcn Vtnbnid) fic mit Sol)nfnd)t cnuavten, al-j ben Wnfaufl bcv cumicn Scli(]fi;it nnb A^crrlidifcit. iBiv fcl)cn, baft biefe tn\'ibcn Duinncr (skutcs, bic fitv beu ©(auOen fo mannbaft i^c ftvitten, ami) bic rf)riftlicl)c .fniffnuini nid)t ucrnadjlaffiiit unb ciu für nufcrc ïai]e fo undjtirtcj ^eiuinie in Se^iui anf bic ^ufuuft bc^ .Soövrn alu]elcc]t haben. 3ie inciuten bic ^eit mol)! crlcben ^n biirfen, lueil fic bic 3cicl)cn fid) erfidlen fal)en unb bic ^cit uevfiir^t merben follte nm bcv Si\'mbc bcv Weufd)en luiKen. ilMe nal)c a bcv finb miv beun b iefe ï ^eit fjeto in men?
^eibc iHcfonnatoren crflarcu fid) l)icr ;,u bcv Dunnniui uielev altcv ^atev bcv Mivclje, bafi alles im alten ïeftaincut Wefcl)vicl)cuc uovbilblid) fei anf (Sl)viftum unb fein ^iciclj, bafi bic fcd)lt;S Sd)üvfunivïtafle ein ^ilb feien bev fedje ^al)vtanfeubc mitl)euollev i\'lvbcit bcv SKelt unb ban bcv fiebente ïan, ba (skut vubte mm fciuev Jlvbeit, l)inmeifc anf bas ficücnte ^aljvtaiifenb, beu flvofien 4\'Bclt Sabbat!), ba bnvd) bic ■-jufnuft bes \\i(Svvu bev livbe ^iubc nnb Jyvieben iicbvad)t unb bas gt;){eid) bcv (Meved)tiidcit bes .Oövvn aufi]evid)tct mevbe.
Ütfüljl ift bcv flcifd)lid)e (il)iliasnius cine (]cfdl)vlid)c unb fd)iiiavmc vifd)e ^vvleljve, bic oft in bcv (s)efd)id)te aufflctandjt ift. ^leifddiel) mav es, als bcv Scftivcv (ieviutl)us cin 3ubend)vift aus Vllcpnbvicu, bcv am lïubc bes apoftolifdjcu ^citaltcvs lebte, fcincn ^ubaiutevu cin ^i\'eid) uoll fiunlid)ev Weniiffe uevl)iefi, nl)nlid) mie iUuljauieb fcincn Wliinbigen. quot;.Wit gt;)ü\'d)t babcu bic ^Hefoviuatoveu beu falfd)cn (il)iliaSntns uevmovfen, mie il)u bie ÜBicbevtaufev im ^evvbilb bes sJJiüuftcvfdjcn .SUiniiitiims nevtvaten.
AUlfd) ift and) bev lil)iliasums, beu ,yi (ivommeüs ^eit „bic ^Uaiutev bev fiiufteu Dfouavcbicquot; lel)vten, inbem fic mit Woualt cin ■tïeid) Wottes auf (Svben aufvid)tcn molltcn. Jyalfd) ift jcbcv C£ljiliasiuus, mcldjcv uid)t feine üuft au bent A^Êvvu nnb feine Agt;cvvlid)fcit aus bent •vu mm el Ijat, fonbevn feine l\'cbcusfvenbc aus biefem L\'eben quellcii liint unb fdneu Wlauj non bev .\'oevvlidjfelt biefev fficit entlcljut. Dcit allcm bon l)at bie ftivd)c, Ijabeu bie Sicfovmatovcu uid)ts itcmcin.
(iss ift unbiblifd) nnb nudjviftlid), ju (]laubeu, bafi, el)e bcv .tySvv itefLUumcu, iUumfdjcn ciu foldjes Weid) ()cvbeifül)vcii nnb in ftcvblidjem VeiOe vcjiicvcn fbnutcn. JiJas abcv bic ^icfoviuatovcn (icglaubt l)oOcu, ift, bafi unv bcv .^)(Svv felbft mit fcincn anfevftaubeuen Ajciliiten, meun tóv tonimt, ben Jlud) nou bcv flcfadcuen livbc ucljineu luivb, unb ban uad) fedjstnufcnb Csabven uoll A\'i\'iibc unb (Sleub ciu fiebeutes ftuiimt,
ber ei v o ü c Sa b b n tl), bo lui vb bic mübc i^oqualfo ^ïcniclthcit \'Kul)0 finbcii untcv il)vciit rccl)tniafm]cn Mönin ^scfu unb Seiner licilbvinncubou Ajovricliaft.
\'Oiidit due iilau^cnbi\' ^cit iicl)t bicicm Acidic oovnu, UMibcnt iivonov ïlbfall unb einc iinifit\' bov Siinbc.
Tsu fciiten Xifdjrcbcn jac^t iintlKv: „Tic siBclt mi vb uod) (lan;, cpifuviid) nu\'vbcn, b. 1). fie luivb iiicl)t au (^ott unb Unftcvblid)feit (llaulK\'u unb fid) iljvcu böfcu iïüftcn uölliii liimiclxn: bauu unvb fid) ,\\uv sJJ{ittoviiad)t bn-j Wcfd^rci ovljcbcn: S i c () c, b e v ^ v ii 111 i d a in f o in m t!quot;
.S^offmm^jifreubifl Icnft Sut()cv fcinc Ök\'banfcu nuf jouen ïaiv ilMc id)ön fd)ilbcvt cv in jcinev ^Jvebifit übev 1. .Siov. !•\'gt;. bieje-j. füufti^c iKcid), ba bic tSvbc il)v „icftinutiicico ïïBcvtcUacjsitlcibquot; luivb nluicthou linbcn uub ciucu \' jd)üiicn „Cftcvvod unb ^fhififtflcibquot; luivb auflcthnu l)abcii.
(iincn )oid)cu ^uftnnb nbcv faun fcin ih\'cuid) bevoovbviiuicu, beu faun nnv Woü fclbft bnvd) Übenuinbniui bcv 3iiubc uub bcö ïobco fdjoffcu. Uub bic amcnuccftcu uub ucviuonbcltcu uevfliivten sJJ(iti]cnoficn Seiner ^fcidu\'v hiibcii il)v ®iiviicvvccl)t ini .S^iiumcl; fic liabcu cvumvtct uub cvvcid)t ibv uiiiHTi]niu]lid)cgt;j, unbcflccftcö uub uiuicviuclflicbcS tóvbtcil, ugt;cld)cgt;f aufbcbaltcn mivb im .f)iimncl. 1. ^ct. 1, 4. Sic unvfcu mit bcm AjÜvvn nuf tivbcu ;,ii Scincv (ilivc, benn bic livbc ift befveit uoiu ^•cinbc uub ift bc^ \\i(Svvit iiouovbcu; fic fiub nbcv hiinmlifd) unb bnbcv ind)t nu bic (ivbc gcbuubcu.
Aüv biefe cr()t d)viftlid)c ^offuunn habcu alfo mit uollcv Vlbfid)t bic Wcfovinntovcn in if)vcn (il)vouifcn cin fviiftiqc^ ^cuivti\'? abcidcqt unb co mivb Wclandjtoiu? !®nnfrf) cvfüllt, menu c-j „ui a n u i ii 1 i d)quot; be fount mivb.
^cfoubevó uevbicut l)iev uod) \\.\'ntl)cvlt;5 ^vcbii]t ((ivloiu^cv Vln^abc 1828, p. 1) om ^ueiten SonutQij beo Vlbuento 10:52: ison bcv ^u funft (ibvifti. ïe).;t: l\'nc. 21, 25—evuuibut .yi mevbcu.
3n mobvboft (ivofjavtiiiev 2lgt;cife (icl)t l)icv L\'utbev onf feineu (sicflcu ftaub cin. Sic (cbeubiit ift feiue .sgt;offuunii onf bic ^utunft beo VilSvvn, mie uuiviu ift cv uon bcv Oc\'öbe bicfeo civofu\'n ïoflCO, bief co iivoneu iiH\'lt fobbotl)? cvi\\viffeu! lïv font:
„\'-.linn mill id) l)iev uiebt fcd)ten, ionbevu beu Cibviftcu bcfelileu, ob bic ^cidjcn on bov Sonncii, fljfonbcu uub Stovuen iicfd)el)cn finb. Too ift ober meiu Wlonbc uub fiomiffe ,sgt;offuuui], bon fotdio ^eid)cu beo ine[)vevcn ïeilo fdjon (iofd)cljcn finb uub nid)t ui el onbve ju cv movten. ffljeun uiou fic folltc ^nfoniiucnfdivcibeu, miivbeu fic ollcin ciu iiVDH ^nd) nolicn. Vlbcv co ift alleO ucv(]effcn, mcun iiian\'o uidit olie Stunbc uov bcv iKofc ficliet. Sobolb cO inniibcv ift, i]c()t mou fidfev boljin, oio fei uie fcin ^cidion (iefcf)cl)en. — Sicbov (%tt.
14 —
uu\'itii bcr ïai] nidu eiumal foiiinten follte, jo luulltc id) cbcuiomcl)!\' nic geboren feiu. Sollteu luir nid)t ïai] unb \'üiadjt bitten uub flemen uub ju uuievem .^lirru gfjvifto vufen uub )d)veieu, bafi uur fold) fdninblid) ^Bejon nuf()öreu unb beo ^niniiicr-j cin (Snbe luerben initfttc.
„-Drum foil ee nus cin frol)lid)er Clublid: jein, lueun uur joldjc 3cid)eu fetjen baf)erbred)eu, alss benen (Mott bamit jeiflet unb tröftet, baft er baïb mit ber minoren unb uiuj oon nllein Uuiitüct\' unb vuuumer er.b(id) erlö|en mill; alio baft man biefe^ ieligcn nid)t rtllein mit Jyrenbeu marten, ionberu billifl and) mit 5el)nen nub Seufjen baruad) id)reien jolt ,\',11 uujereni .^(irru (ibrifto unb fajien: Tn baft ben Xaii nerbeifteu, uusS ;,u erlbfeu mm allem libel, fo loft il)u bod) unr foutmeu, nod) biefe Stunbe, mo e? feiif follte, unb mad)e beê ^ammer^ ein Gnbe!
„Sollten mir beun uid)t getroft unb fröl)lid) fein anf unferen red)ten öeilaub, ber es nid)t allein teuer unb l)odj nerbeifteu bat, p tommen uub una p belfen, fouberu faun eê unb mill e«5 nemiftlid) tl)nu uub uid)t ein ^eilanb fein, ate ber je nod) nie fein 9Jial gefel)lt nod) fleloflen bat? Souberlid) lueil loir mit nutem Wemiffeu fein marten unb eiue red)te 8ad)e fatten, barum mir leiben, ale bie niebt unfere, fouberu Wottee felbft ift. (Membl)nt end) bie ;]eid)en mit redften dingen anjufebeu, mie id) end) oormale. Xenn ibr babt ja feine Urfad)e end) ju betriiben nub jn trauern, fouberu eitel Urfad)e ju freuen, alë benen fie uid)t8 anber? jeigen, benn baft enre (Srlöfnng nor ber Tbiir fei. ®arnui nur frifd) unb getroft gebetet: ^ufomiue 5)eiu »{eicl)!quot;
„Sllfo lebret una and) unfer taglidj ® a t e r u n f e t, baft mir folleu fröblid) be? ïagee begebren, uub miiffen ju Wott fdireieu, baft Ér eiumal Seinen karnen, ^lnt nub Wnt rad)e an ber nerjmeifelt gott= lofen Söelt, baft fein (Sbrift foil unb faun anber* beten. Hub mer follte fouft beten, benn ein tibrift, ber fo geiiugftet nub geplaget mirb iiber feiner ïaufe nub (Suaugelio ober (Motten karnen nub ^Keid), baft er feine anbere Ajilfe unb Xroft anf (Srbeu tjat. Unb mer nod) nid)t fo gefd)irft unb bereit ift, baft er bee ïages begebret, ber oerfteljt nod) nid)t ba? ®aterunfer, uiel lueuiger faun er\'e non .Sjerpen beten. ®ornm, fo bn biefee ïagee nidjt begel)reft, fo mirft bu nimmermeer bae iüaternnfer beten, nod) and) ben (Mlauben red)t fpredjen fönneu. Deun, mie fanuft bn fagen: „3d) glanbe eiue 3lnferftel)nng beê lt;5 lei fd) eg unb ein e m i g e ê Se benquot;, menu bn fein nid)t begebreft? Wlanbft bn aber, fo muftt bu\'« maljrlid) recljt oon .fjerjeu miiufd)en unb ben Sag lieb Ijaben, fouft bift bu nod) nid)t ein (Sbrift nub fannft bid) beë ©laubeuè nidjt riibmen.
„Uuti ob unv\'e uuicrtlinlticu iiidjt bebiirftni, fo follten miv uuë bod) unjrcv licbcii ^rübcv (oKcntlmlbcu in bcr lln\'lt yrftvcuti (skfal)v mib Tan (yi .^cv^cii iiclicii Inffcn uub non ibvctiocflon barnnd) jd)rcicn, tocil mir fcbcn, loio ei ifnteii debt, baf; fie uid)t adcin l)övcn nnb jcl)cu iniilfcu, ba-? i()ncn im luclic t()Ut, imibcru and) allo
Sd)mad), ffieiualt, ^orfoliiumi Icibcn uub baju jatuuicrlid) cnoüviit uub uuuiobvodit uu\'rbcii V ÏBio uicl l)abcu uur bcvcitsS cvlcbt nub crfal)rcn, bic bcibc öffcntlicl) oerlnnuut ober fouft Inngeridjtct uub and) ()ciinlid) uub oerratcrïid) cvmorbct finbV Öfjuc uuiö oor uns uub lnêl)er nou (Sfirifto au, ja non X\'lntaiui bcr Söelt bcr ücbcn toten ^eiliflcn fiub, mcldjer ^lut nod) uiuimuijeu uub al-J mit nronnu 5c()ucu uub ^cvlaiuicn nad) bi of cm ïaiic idiroict, baf) fio cinmal ,\',11 (Sliron uub liucbcr ^uin £cbcn fommcu inoiien uub au bcv silH\'lt gcrodjcu wcvbcu; unc bic Cffcnbavnng ^ofjnnuiö t),ll yii^ct, ban fic (Mott bamit tvoftct, baf) fie nod) eine fleine ^eit rid)eu foUen, bi-? ban ihve 4)(itfuedjti\' uub Öriiber uolleub-ï bev^ufouunen (weld)eë uur l)offeu, baf) eo nun fnft evfüdt ift). Wfo, ban beibe, tote nnb lebenbifle CShriften, non nu-? beiiebven, ban loir iluieu betten ,yi Wott vnfeu uni ibre Êrlbfnucj.
„Uub ob bu bid) nod) evfd)vorfeu ober fnvcl)tfani oor bicfeut ïaflc füf)Ieft beiiu-i? ^-(etf^eö balben, fo fiel) ju, baf) bu bir foldjeö einbilbeft U)ib bid) an (Sbrifti SSort nnb ^eriuabnnnn Ijalteft, baf) ®r bid) beiftet baö .sgt;anpt aufbetuMi uub fröblid) jein. Taf) eci lool)( 5t. ^anlu-j ati Tit. 2,1:5 uenul; „(Sine feline ,sgt;offuuuii bcr I5rfd)ei= unuci bcr ,sgt;rrlid)feit bes tronen Wotte* uub Meilaube^ 3efn (ibrifti.quot; Tarniii jollen loir je ciiiteS Wute* baju feiu. Tarum toenu (Sr nun loirb liereinplat.seu nnb alle-ö in einen A^anfen fcl)iueif)en, fo barfft bu bid) uidjt füvd)ten, baf) (ir biel) treffen loirb, nnb mit nuteraelm nnb oerberben iniiffeft; foubern jolleft entiueber au-? bem (Mrabc uub ©tanbe loieber lebenbit] gen ^iniutel gcjncft locrbctt ober in eitteitt ^luflcttblicf oerioanbelt ju cloiger .Silarbeit, ba feine 3nnbe, feiu Sd)rec£ett, @kfaf)r, iöetrüïmi^, foubern eitel (S3cred)tii]teit, ^rcnbc nnb Me ben jein loirb. T e -J lo a r t c n n n b p r e b i g e tt 10 i r j ü r b e u fleine it ft an feu, bic e* au nel) men; nnb baritber leiben mir and), baf) toir alleitt bieje-ö ïagev .\'perrlid)feit erleben nnb fröblid) feben mbgeit; mie loir boffen nnb begebreu oon gatijcut \\ierjen, baf) bcr ^eicben jo inele gefebebeu jeieu, baf) er oor bcr ïbnre jci uub uid)t lange oerjiefieu loerbe, nnb baf) nod) jentanb jci, bcr eö crïebeu loirb. S i e 1) c, ba§ ift unn bcr Ir oft, beijg lei dien feiu Wcujd) anf (Srben gcben nod) crbenfen faun, ol)uc bcr heilige (Mc ift bttrd) (ï 1) r i ft i SB or tlquot;
(Sknjo inaditig uub tlar tont bic Stinime £nt()er§ jettgettb für
IC.
bic Vtuforftclpiu] bcv Jotcn itub ^cnunnbluitg beu ^cbeiibni bei bcv bes» ,g)(£vrit. ber (Svlaiuiev \'i\'lit^nbe ^nnb X\\-lil finbeu fid) 5gt;wei s^rebigteii über 1. ïljef). 4, 13—18. beifst eü iu ber SU\'eiten ^rebigt mie foliit: „Teun bae innen mir eudj allt;5 ein ^ort bess .Soövnt, baft uur, bie unr (ebeu unb überbleibeu in ber ^ufnnft beê .SotSrni, merbeii benen nidjt uorfoinmeit, bie ba jdjlafen. ®ri)üeu bat ^anlité ciefaflt, ban (Mott bie, ja burd) libriftmn entjd)lafen finb, merbe mit ifjin fü()reit. i^ier moiijle einer frasen, lueil er )üW)eslt; allein non benen fa^t, fo burd) tS()riftuin entidjlafen, ba?? ift im (^lauben au CSbriftniu i^eftorben finb: tuo merbeu beun bie bleiben, fo in lilirijti ^ufnuft lebenbii] erfnubeu merbeu V SSieV merbeu biefelben eineu syorteil ()aben, clje (Sliriftnin feljen nitb ^n il)ni iiefiil)rt luevben, beun bie geftorbeu finb V Xnrauf autumrtet er unb fprtd)t: „^d) mill end) etmasj .loeiiulid)e* ia^cn, bat? il)r iiod) imn uiemanb i]el)ört babt, merbet eö and) uiriieubs* fo flar flefdjrieben fiubeu, mir aber iff\'S offenbart uom ^intinel, brum fage id)\'-j end) alé ein i^ort be« A^lirrn, bas? gemif? nub mal)r ift; berol)albeu il)r ess and) aunel)ineu unb glaubeu follt, alsi meun ibr\'ü ansi be* .{^rrn Wnube felüer buret, uamlid), baft mir, bie mir lebeu unb überbleibeu in ber ;^n funft bes? Ailirvu, merbeu beueit nidjt ,\\uiHirfainiiieu, bie ba fdjlafen.quot; Tas ift, mir, )o (il)vifti \'^ufuuft erleben merbeu, merbeu luebev (il)riftuiu et)er fel)en, nod) eljev ju il)iu fominen, beun bie fo ent fdjlafen finb, foubern fo mirb c* jiujefjeu: on beut Vlugenblict, menu liljriftii\'J foiutnen nub bie lefete ^ufanne erfd)alleu mirb, ba merbeu bie ïoten iu (il)rifto auferftel)n tlufterblid) unb nnuermevlid) unb eiueu oerflarteu ii\'eiti l)abeu. oiibeffen merbeu and) mir, fo ,\\nr fell\'eu \'^eit lebeu, uermanbelt merbeu, bass ift, mir merbeu meber alfo fterbeu, nod) begraben uterbcu, mie alle sI)cenfd)en mm Vlubeginu, \'Utere ober auberesi ^ufallv l)nlben, geftorbeu unb begrnben finb, ober aber ^uloer oerbraunt, oon ïiereu jerriffeu jc., fonbern merbeu fd)led)t uernnbert loerbeu, baf; nnfer üeib anbev? geftaltet mirb fein, beun jelU, luiinlid), baft eS nidjt mebr ein fterblid)er, oer lueölidjer üeib mirb fein, fonbern ein geiftlidjer, nufterblicljer, nerfliirter biel Ijevrlidjer unb fd)öner, beun bie Sonne. ®arnm merbeu mir, beibe, io geftorbeu unb begraben, ober mie fie nuu oermeft finb, unb mir, fo ,yiv ielbeu ^eit lebeubig erfnubeu merbeu, pUHUid) unb in eiuein Vlugenblid aue bem fterblidjen ffiefeu in eiu nnfterblidje* oer maubelt, pgleid) binge,yuft uierben in beu holten bem .\'olivrn entgegeu iu bie Üuft.
„Taoon rebet er 1. Mor. 15, 51 5^ auf bie ill^eife: „@iel)e, idj fage end) ein (Mjeiuintó, mir merbeu nidjt alle entfdjlafen, mir merbeu aber alle oermanbelt merbeu: unb baamp;felbe plbhlid) in eiuein X\'tugen»
blief ^uv •V\'it Öcr lekten ^oiannc. Xcnii luiib bic ^ofamte idjaKcu unb bic Jolen lucvben nufcrftclicit uitucruieêficf) mtb tuiv luerbcn ueviDaiibeït mcvbcn. Jeim bicss ^cnuc^lidic niufj nn(\',iel)nt ba-j lluucnucglicljc unb bas StcrblidK nuifj aii,vol)i\'ii llnftcrblirfjtoit.quot; „3gt;icë ift bas (Mol)cimuiè, baoon bio c 11 uirf)ts? uumh unb nicmaub, beun luev ben .(peiligen (^cift l)at. (Ss ift eiu groft ®in(] glaulicn, bof! bies U)al)v jei.
„SBenu bn ®evmiuft ju ^iale ninuuft, luirft Ju cS uimmer meliv (ilanOen; (^ott aber mieb adba Seine i]üttlidje (Meunilt unb s3Jiaieftat bcmeijen; mio (iv\'-? iietbau bat, ba (Sv ben öimmel unb @ïbe an-j ^id)ts gefdjaffeu [jat, jprad) nnr ein ïöort, ba ftnnb es balb ba; aljo mivb\'S and) bier ^ngebcn. Ter .öörr mirb, fpriebt er, mit cinem Jelbgefcfjrei unb Stimme bes ISr^engelê mtb mit ber ^ofanne Wattes fjernicberfommeu imut .^intiuel. VllSbauu merbcn in einem \\Hugeublic! bic Toten auferftebeu unb luir Dcnnanbclt merbcn. Tic nun reebte (ibriften finb, bic jollcu fid) bidig oor bicfem Tag uiebt eutfelu\'ii, fonbern fein nou gau^cm .sjerpen begebren. -
„Teun (Sr (eiber, bcr .ptirr, loirb mil cinem gclbgcfdjrci unb ètiiumcu bes (irjcngcls unb bcr ^ojauuc (Molles bermeberfomtnen oom .sjimmcl.
„SBou biejer ^nfnuft (ibrifli rebel er and) 2 ïbcff. 1,8, mic-(Sr bcreinpla^cn merbe oom .Sjiimnel bcrab mit generftammen, bas gar (djrccflid) ju jcljcn loirb fein beu Woitlofcu. (Sr mirb, fpridjt er, jelber fommen in eigener ^erfon. ÏBieiuol)! (Sr jelil and) au allen 0rtcn jft, berrfebet unb regierct iibcr alle Creaturen; bod) geljt es l)cimlid) unb oerborgen jn: Teun (Sr laffet fid) uid)t fcl)cn. Taun abcr mirb (Sr fommen in Seiner .Sgt;rrlid)feil mit [aden beiligen (Sugcln unb munberbar mil allen ©laubigen erfdjeiuen 2 Ttjeff. 1,10. \'ilMrb öffentlid) uub fieblbarlicb bcrabfomnien in ben Golfen, baf? 3bquot; alle ?(ugeu fcljcn merbcn Cff. 1, 7. (Sr mirb aber f)crnicbcr= foinnien oom .\'oimntel, jpriebt bcr Vlpoflel, mit ciiicnt gclbgcfcbrei unb Slimme bes (SrjengelS unb mit bcr ^ofanne, bic er ncnnt (Molles ^ofanue. .\'pier Ijaben fid) oicle befümmert, mas bas $clb= gefdjrei, bic Slimme bes (Srjengels unb bic ^ofaune (Moties fet. (Sr rebel uad) gemciner SBcifc oon ber Sadjc mit ioldjcn iHorten, bie man pflegt ju brancbeu, menu man fagt nub riiljtid oon einem grofjeu praebligcu .\'ocerjuge eineS gemaltigcn mad)ligcn ftönigs ober Saifers. ïöic fic abcr lautcn mirb, faun iel) uid)t miffen, id) laffe inir\'s abcr gefalleu, mic\'S bic initer anSlegen, ban fie lanleu merbe: Slel)ct auf ibr ïotcu 1 .ftier bcfüiumcrc bid) nid)l, luie cS moglid) fei, baf? folebe Slimme burdj bie ganje ilH\'lt crfdjalleu unb erl)ort merbcn foil, fonbern babc ad)t barauf, mie unlcrfdjieblid) St. Manlus
rekt: „Ter .vtövr jdbft (ipriri)t er) linrb l)crabfommeii mit cinent Ji\'lbgejdjrci imb mit bcr s^o)aunc ©otte^lquot; (skntce ^ojauiu\', 2Bort uitb Stiminc ift wiel eiue anbere ^ojaunc, ÏBort uub Stinuuc, beun unferc: benn Ér ridjtct alles? baburd) au-ï, ba (Sr Sn^arum, ber uier ïaflc int ©rabe flelefleit mar, mollte aufermecten, tl)at (Sr mdjté, fai^te alleiu: „l\'a^are, fomme lienmr,!quot; ba ciejd^al) fsgt;. 3u that (Sr and) mit ben atiberen ïoten, bie (Sr lebeiibitt, imb mit ben Sranfen, bie (Sr aejniib mad)te, nnb mie flejacd, .Spimmel nnb (Srbe f)at (Sr burd) Sein iluirt iiemaefjt, fd)Ied)t iiefagt: d merbe Üid)t :e. Te§(]leicl)eu mirb (Sr and) am jiuuiften Sage (mul) ber (Sl)ronif alfo am fiebenten) thiiii luie (Sr ^sol). .r), 28. 29 felbft iagt: fommt bie Stnnbe, in meldjer alle, bie in ben (Mriibern finb, merben bie Stimme be« Solme-} Watten l)ören nnb luerben heruorgehen.
„SöJenn aber 5t. ^ol)amte« .Slap. 28 non ber Stimme (Motte* nnb $t. ^anlit!? uon ber ^ajanne Wotte? reben, meinen fie nicljt, bafï (Sl)riftn\'? felbft perfbnlid) mfeit nnb blafen merbe, fonbern ber (Srjcnnel jamt ben anbern mirb\'sj ansrieljten. ^Jfattf). 24, ;51. Tal)er er\'è anel) nennt bie Stimme be* (Srjengels, nnb ift boel) flleidjmol)! Wotte* Sol)ne* «Stimme, ober Wotte* ^ofanne: benn eö mirb ge fcl)e()en an* Seinem ^efel)l, gleidjmie aller Öe()rer Stimme ober ®ort, fo ba* (Soani)elinm rein nnb lanter prebiflen, nid)t il)r föort ober Stimme ift, fonbern Wotte*, barnm mor ilmen glattbet, ber alanbet óiott.
„Unb bie loten in (Sl)rifto merben a nf er ft el) en ^ n erft, barnadj mir, bie mir leben nnb iiberbleiben, merben jngleicl) mit benfelben l)iniie^ndt merben in ben Golfen bent (Srrn entgegen in ber l\'nft nnb merben a 1 fo bei b e m .£) (S r r n f e i n allebei t.
„SBie mirb\'* benn ^nge{)en, menn bie Stimme be* (Strengel* nnb ber Sd)all ber ^ofanne angel)eu nnb .yigleid) (Sl)riftn* fommen mirb? 3m -lin merben bie Xoten in (Sl)rifto anferfteljen; mir ober, fo al* bami leben nnb überbleiben, merben in eben bemfelben ^Ingenblicf oermanbelt merben nnb jngleiel) mit if)nen l)inge^ncft merben in ben JBoIfen, bem .V)(Srrn entgegen in ber Ünft nnb merben alfo bei bein ^(Srrn emig bleiben. (S* finb fnr^e nnb fd)leel)te ®orte; aber toer fann\'* an*reben, ma* babinten fteeft, ein jeglidjer gebeide ibnen fleifeig nad) nnb laffe fie fein ïroft fein in allerlei ^lnfedjtnng, fonberlid) in ïobecMibten.quot;
®al)rlid), bie Stimme Üntl)er* nnb ba* ^engni* ®felanef)ton*, miiffen fie nid)t ber (Sl)riftenl)eit nnferer lage mie ber ;Knf in ber ®itternad)t*ftnnbe ninel)tig in Cl)r nnb .Sper,^ bringen. ïragen fie niri)t bie Werfmale an fiel), nad) meld)en, nad) üntljer* eigner (Srflarnng, fie
li)
md)t fiiv i()i\' ilUnt obev 5tiiumc aiiyiicfjcn fiub, fonbcni fiir Wotted vui, cvfliiiflt in ilmcn etluas oom ïuuc bcr Stiinme bc? Év^cnficfö unb bev ^oiaimc Wottw, unb fcin Sf)vift luivb fein §ev^ unb 01)r il)ucn m-v jdilicfjen fönnon, oliuc Sdjaben ,^11 ueljiuen fiir feinc Scclc nu jenein Infic.
Tod) mie f 0 in int 2utl)cv ju bief cv ^InfidjtV sJiMe foininen beibe ;)icfonnatoven ju biefer ©nteiluiu] i()rer (il)ronifeu? l\'utlier meift nid)t unv anf sJJieIaticf)tottg iiovfiand l)iu, fonbern gieOt and) bic 3d)i\'ift au, ane mekeer biefer ©prnd) beë ^anfev Êïia eutttommen ift. Diefes ®nd), ljunbert ^al)re alter al* bie (£l)roniten, einft l)od)bernl)mt, ,;n ben ^ufunabeln fleljürifl, ift fo feiten iieiuorben, baft e* uur beu menigfteu kfaunt ift. 3tanl\' ber ^ergeffeidjeit liegt auf bemfelbeu. s,)(ur meuige babeu ba* SBerf nod) Ijeruorge^ogen unb grofieu sJhit3en uainentlid) fiir bie Csnbemniffiou baranè flefdjlipft. Ter ^erfaffer biefe* ^iiche*, 3\\mfusi, yiifcljüf oou jJiurgos;, tuar ein sJcadjfoiuiue fener 3nbeu, meldie non beu fpnnifdjeii Münigen ;,nr ;V\'it, ba bie ritterlidu\'u .Siren^iigler init beu Vlraüern in SubenuerfolgtHtil wetteiferten, au* beut Orient in il)r Sanb jiernfeu unirbeu. Xiefe (iiuioauberer lekten l)ol)e 5d)nleu fiir l)ebraifd)e Wrmnuiatif au unb uerOreiteteu bie .Sienntui* ber altteftauieutlid)en ^ibel f^radje iiberall l)iu itad) ^taliën, ^raufreid) unb Teutfd)lanb. Vin* beu ^{ablnuat*fd)iUen Spanieu* slingen alle jene berübmten jübifd)eu Sprad;i]elcl)rteu Ijeruor, )oeld)e bi* lumte fiir bie l)ebraifd)e (^raunnatif unb üitteratur oou grunblegenber unb entfdjeibeuber iBebentung finb. Ühir bie polnifdjen onben unb ibre üftlidjen ètantmeegenoffen ioeid)eu iu ber s,)ln*fprad)e non beu fpauifdjeu ?Miben ab, weldjen aber fouft bie ®clel)rteu aller Söttber folgeu. 0,11 feiueni Üanbe ber üöJelt umren lii*l)er fo oiele Suben juin .^eilnub befel)rt loorben al* in 5pauieu, unb biefe jaljlreicljcn ^ete()rnugeu maren ber trefflidjen ^JfetI)obe ebeu jene* Söifdjof* ooit ^nrgu*, eine* ^rofelpten biefer 3d)ulen, ju oer baufen. ISr, |»imcou cicoita, ein gelebrter fpauifdjer \'ïHabbiuer, erliielt nad) feiner fflefeljrmtg bei ber lanfe beu \'Ofaiuen a u 1 u *, nnirbe iSifd)of non ^nrgo*, baun .Uanjier non Maftilien, eublidi ^atriard) Don Vlquileja unb ftarb 1435. (Sr beuuute feine griiublid)e .Sienutui* bo* .\'peliraifdien, bc* Talinuub unb ber Wabbiuer, 11111 mit .viilfe einer graiuinatifd) l)iftorifd) fritifd)en Vlu*legnng bie 3d)a^e be* alten ïefta ment* gegen feine ebemaligen óMaubeu*geuoffen ju uenuerten. 3eiu Sdiriftbeioei* jog oiele ftiuber quot;\\*rael* juin d)riftlid)eu (\'«Manbeu beriiber unb fpielte burri) ?sal)vl)nnberte in 3pauien etiua bie iHolle, ioeld)e bei 1111* „©feumeuger* entbed\'te* Jubeutnuiquot; (^ranffurt 1700) eiuniiuiut. (Siel)e ïollin: ïe* ^anln* ^urgenfi* 3d)riftbeioei* gegen bie jubelt. Geloei* be* Ölanüeu* 187\'! p. 211.)
Tiefer 3d)riftbeioei* ift ein dialog junfd)en bem pljarifiiifdieii 3uben -Saul 11* nub bem fall), tibriften ^anln*. Ter oolle ïitel be*
O*
20
Üöovfeè lautct: Hyalouus qui vocatur s c ru t i in u in scripturarum compos it us per Rev. Patr. Do in. I*aulum de Saueta Maria, ma.sistrum in tlico-
I o s i a, e p i s c o p u m 15 u r e n s e m, a r c li i c a u c e 11 a r i u in s ere a is s i in i principis dom. lief;: is Castelle et Legion is, qu em compos uit post add iti ones posi-tas ad pos till am Xlcoiai de Lyra A. d. 1434, aetatis suae anno SI. In folio. 3ii biojom 93ucl)c mm imtcrniinmt ber ^ijdiof ^aufits fciucn ^viibcvu mid) bent ^lcifd) fo li\'of)! aitó beu ^üdjcni, bic qöttlid) fiub, ate and) an* bcucu, bio fic fiir filittlid) l)aUeu, tiemeijcii, baf? bcr (iI)ri ftult;5, uuldKv, mie allc nlaubc it, am (Snbe be? fed) ft en rsahvtaufenbö in .s^evvtid) feit font me u tuivb, ;,mei lattfenb Csaljvc fviifyev l)at fomnieu ntiiffen jtt leibeit inib p ftertien. 3o nimmf ev bac- ^itnt St it (3 ttnb \'!?(uègatici«).ntttft, um? bic (XI) rift en nnferev X a 1] e, bie f u
II a 1) e b i e f e r ^ e i t b e v @ r f it 11 it n n l e O en, t e i 18 u e v c; e f f e 11, teil? ü e r m 0 v f e ti 1) a b e tt.
?(tt« biefev Cnelte aber habett ^utl)cr ttnb DMattdjlott mit iH\'uf?er ^reubirtfeit (lefdtinnt; barani meift ba« tSitat bei ^tttljer bin: VHttviienfis part. 1. ïk-ftinet 3, Sop. 1. Sertttinij. Cmi ^riuatbibliotljefen biirfte biefeè foftbove fflJerf mobl mtr feiten ,\\n finbett feitt, itt ber faifedidten bffentlidjett ^iblioibef ,m 5t. ^eterigburn ift a in brei uerfc^iebenett alten Vltt^abett uorltanbett. Tie iiltefte ift mm 1473, bie iihtfifte, menige ^saltve fpater, ift etn parijer Drtuf.
Tie ^titègabc uuu 1473 in ,^ol^ nnb Seber gelntttben, ift nod) mit jenen ttttbeljilflidjett Settent gebntcft, mie fie ber ^ndjbrttrferfnnft ibrer Süiegeitjeit eigen tuarett ttnb bie mir itt uerbefferter ©eftalt ale fiujenaitnte betttfdie 2d)rift beibebalten babett. Tabei ift ber Trnrf (laitrt mie itt alten vuinbidniften uoll I\'lbbreuialttrett, wekbe bae I\'efen nid)t gcrabe erleid)tertt, ,ytiital and) bie ^nterpiiuftimi mtr fpiirlid] nor battben ift, mie attd) bie 3eitett^al)leit fe|leit. Tie oott I\'ntljer citiertc Stelle finbet fid) mm ittt bierten ftapitel, itt toelcfjettt bemiefeit loirb, baft ttadj allen beriil)interen Sefjrern, Sd)riftgelel)vteti ttttb yiit-jlegern ber Snbcn, tueldje fiber bie erfte X\'intutift (Sfjrifti gefeftriebett baben, ebett biefe sXnftinft fdjoit ber Sergangetil)eit angefjört ttnb lautet itt mörtlid)er Überfeljnttg atfo:
„Slitd) gab eè nod) eineit attbereu, mie ebett bafelbft angefiibrt mirb, ber Pom ö a it f e (SI ia b e * ^ r 0 p t) e t e n geiiaititt mirb, meld)er ebenbafelbft (int iHtidje de ordine mimdi) itad)briid:lid) feft ftellt, baf; fcdjètaufenb ^abr bie ffielt battertt merbe, bie folgenber ïöeife itt brei Teite jit teilen fittb, toeil maf)tenb peier Sabrtattfenbe bie SBelt attfaitge gleid)fattt frei ttnb tebig mar, bamit bie ^eit nor
21
bor Wtiehgclmufl bc^eidjuciib, uieldic bic Icbifie ^eit i]ciuniut mirb, moil nocl) tciu $8olf nnter bcm iiuttlirficu Oicicu lunr. Tic beibcu tofflcnbcn SnI)rtait)oiibo abcr iicimt cr bic ;V\'it besj (Mcjc^c? «nb üc iianptct, bafs bicjc ;V\'it uerfliejjeii wcvbc mm bcr (Mcfc(3(]e6uiu] bi^? tiuf beu Wcfficté. — Tic bvittcu ober IcWcn su\'citaufcnb ^otjre Oc-liauptct cv, uiüfitcu untcv bem Wcifiae jein, Wei! bnrnad) non bcr yinfuitft bes? iWcffiae bié ,\\um Gnbc bcr SBctt juicitaufcnb Cvatn\'c ucrflicficn miiutcn.quot;
Sowcl üon bicjcin l)öd)[t iutcrcjfantcu ^ud), baö Sutl)cr in fcincr lilironif citicrt bat. Ter 3priut abcr bes InuijeS bcr .SUnbcv @lia mcift nuf itocf) iittere ^cit (yiriicf, urn* audi ben beiben Reformatoren bcfanut mar.
ï)ic ^.U\'rfcuüurflci\' BUDcf Xeil \\ li. 17:!2 foiuint 2tcii ^ctri 3,8 auf bicfelbe Trabition non beu )cdj^tanjciib iVH-ltjabren uub bcm liebenteu alf- bcm Tage beo ,\\gt;(Srru, ^urüd. 3t. petrus idircibt uiiiu lid), bafi in ben lekten Togen Spotter fommen toerben, bic nad) iljieu eigenen üüftcn luanbeln uub jagen: „is-gt;ü ift bic 4serl)cif?nug Seiner ^nfnnft? Teun nadjbem bic ^iiter cutjdilafen fiub, bleibt co allco, mie e* oou \\Untang bcr Hrcatur geioefen ift.quot; (5r crinuert fie au ba-j fdjrecHid)c Wericlit bcr Sünbflnt, beffen fic uiuüoillig uidjt gebeufen lootten uub falirt lui Stcu ^crfe fort: „Tico einige abcr fei oud) uuoerborgcu, bafj ein Tag bet bent ,vicrru ift mie tanfeub ?satj r.quot; „Wit biefen Sinnlenquot;, jagt bic ^crlenbnrger ^ibet, „uulf ^etruë cine gcbcinic Sadie eröffnen, bic if)neu nod) uerborgen luar. (iben unc ^attlno cine faft glcid)c ^febenoart gebrouct)t, loentt er beu Röntcru ein ®el)ciiuniö cutbeden looltte Map. 11,25. Vüfo loilt tjier ^etrnö and) ein (S5et)eintui8 entbccfen uub lelireu, baf? gieid) mie bcr 1). @cift (£br. 4 bic fcd)0 Sctjöpfuugotage auf grofte Tage bentet uub ben ficbenten bent ^olfe ÓUntco jur ^ittbc beftiiuint, alfo and) bcr .Sgt;rr fed)S grufïe Tage beftiuiint ()attc, jeben ^tt tanfeub 3at)r geredjiiet, in iueld)en (Sr alle Seine (SMaubigcii bercilet uub bic (sicfafic bcö ;^ütiico mit groficr (Mebulb uub yangiunt triigt, nad) loctdjcn ber (Mericf;t§tag init bent l)erannat)cnbcu ficbenten Salirtaufcub, ale bcm fiebcutcu groftcit gcliciuten Jage, folgeu merbe. Taf; bic löugfte uub fiir^efte ;V\'it bei Óiott bcm abfolut tSioigcu gleid) ift, fei cine fo utijtocifelfjafte (^rttitb nuit)rl)eit, bic alle toiffen uub bcbiirfte bcéwegeit fo ^efanuleg uub Weunffes feitter fold)cu ^orrebe, bafs ibnett bag einige ttttoerborgen feitt moge. (So loiire abcr biefer Sitttt and) bcm ^loccf bciS ^\'Ipoftcfó gau; ^tttuibcr, ittbeut tocber cin ïroft für bic loaljren tibriften, bcnett bic ;|cit (yt tang loirb, bi* bcr SMutigam fommt, britt lage, nod) ami) cine giünblid)c Vlbtuebr bcr Spotter, bic oielmebr jagen fönntcn, tucutt ein Tag jcbou toie tanjcub 3a()r ift, mie oiclc Toujeube ooit oabren merbeu
bann nodj l)iiuicl)city Xie* „ Wclici nt ni§quot; cjeftt ki öcu ineiftcii, mcldjc bic @d)rift al)? ctit pvuplKtiidje* Söovt crfeitncn unb orfoi\')dn\'u, bal)in, baft fie bic fcdjê laiic bcr 3d)opfiutii mit ilivcn Sikvfcn auf jcdis? iiroftc taujcubjaljri^c Jatic ,vi\'l)cii, bic al^ ilknfcltafic uov bcm ficbcutcu ïai^c bcö (gaObatl)*, ba bic 3{ul)c bcö ^olfce Wottce unb bcr .feodj^citêtan bes? üatinuc? (Off. 20 uub 21) foil cclcbvicvt mevben, uorlicviictjcu follen. Tan alfo bas? iin\'vf bcr 3d)lH1fiinii mit bcm barauf fcftflciclUcn ©abbatl) auf bic ganjc ^cit bcr SBdt fcl)cu.quot;
Ticfc (Scbaufcu l)ötteu uidjt uur bei ben erfteu (iljriftcn uielen (i\'iniiauci jicfuuben, fonbern and) bei beu Suben Ijatten fie fd)üu lainic fid) uorijefnubcn infoli]i\' eiuer alten Überliefcrunci bc^ ^aujcë (Sliii, b. (). eiuer CiCUnffen i]ar alten ^ropl)cten)d)ule: baft uaiulid) bic SBelt fiOOO 3al)r ftel)eu foil; 2000 uor bcm We)e(5, 2()(i(i unter bcm Wcfeu, 2000 uutev bcm SiJfcifia^. Ticie 9Jfeiuutin fiubc man int ^nriic 2nu 1)cbritl .Stap. 11. ift mol)! biefclbc Cnclle, bic s^aulugt;? ^ n r fi en f i è: L i b e r O a n c li g d r i n hi er o s o 1 i iiiu t a n us uenut, iu )ucld)ent iud1)( bic 2cl)rctt uub Wciuuiuieu bcr 9}Jitglieber beë l)ül)cu ^iateë (icfaminelt untrbeu. Ticjcr l)ol)e Wat, ^rafter èaubcbrin ober 5i)nebriunt iicnannt, bcm 3iel)eu,V(icr\'i\'luöfdjttft Wofiè (4 iWof 11,10; intl. SJJattl). 2:5,2) unb bent Cbenicridu ^ojapl)at-j (2 (il)r. 19,8) nad) liebilbct, mar iu bcr ^cit uad) bcr ^atn)loui)d)cn (skfaniicu)d)aft bic Ijödjftc {tierid)tlt;?fteUe bor ^ubcn unb bic oberfte Csnftau;, iu alten Wlanbetts? fractett. ^n bicfcm l)iil)cn Wat c]el)örten bcr .Ool)epriefter ttttb bic Ocrüftnitcftcit 3d)riiti]c(el)rtcu uub Viltefteu bcr ^ttbcit, iucld)c beint ^olte baiS (iraftte ^litfe^ctt c]cnoffcn.
3n bieiem ^ttdje „5 (l it I) c b r i itquot; mirb alio bcr oou l\'ittl)er uub fflu\'landjtoii eitievte 5pritd) beo A\'iaujco (Sliii, bcr fd)ou eiumal bei bcr Weburt Ü()ri|ti fid) püttf11 id) erfüllt bat, enuiibut, unb atoar aio bic alle Itiierliefernui] eiuer l)od)bcriil)ntlen ^i\'i\'POctenfr^ulc. Tic cvfte tSinridjtnnfl joldjer 3djuleu luar bas 2Berl ©amuclö, bcr iu feiner ^erfott bic propl)etiicl)e unb rirfjter(id)c Tljöticifcit oercinii]tc. ^n eiuer fümnterlicbeii ^\'it be«s reliiitlifcu unb fittlicljcn SSerfallo uriinbete er bic s^ropl)Ctettfcl)ttlcn, loelcljc bann uuter (Sliaö itnb lïlifa il)re fefteve Wcftaltuiuquot;! erbielteu. SBir finben fold)e iu uerfdjiebctten 3tabteu, in OÜbea 1. 5am. 10,5, fobaun iu vJfajotl) bei Wanta 19,20, fpiiter ^n (Sliaö ttttb CSlifaa feiten iu ^eridjo, Wihial uub heibel 2. .Siön. 2,5 ttnb 4,38, alfo im Mttelpnuft beo üaitbco ttttb juut Teil an feincu finfterfteu Crteru. 3ie fammelteu fid) in eitter Vlrt ooit Sïlbflerit ober Scutinariett iu betvadjtlidjer ^ltt^al)! tint eitte attóc(eyid)uetc propljctifcbc ^crföulicbtcit, ben fie aio ibreit ^orfteljcr isater naunten 1. Sant. 10,12 Tic Sd)iiler bieften Sittber bcr ^ropl)eteti 1. .Sïön. 20,35. Wnö ibnen (liufien tiamctitlid) bic l)ciligcn Okfd)id)tofcl)rciber uub Ticljtcr beroor
23
(1. (£l)voit. 20,29; 2. (il)um. 9,29; 12,1quot;); 18,22; 2(5,22; 82,32) niiCi bic bcbeatcubftcn ^voplH\'tcn, bic iunv fcimcn, ftanbon mol)! mit il)iu\'n int ^juiiiiiiiiu\'iiliniuv Unici\'c 8nmmlumi pvupljctiidjcr ^evfiinbic\\iinrtcu baiiuut mit bom 9. Tsnlirliuubcvt nor (il)vifto; )d)üii uovlicv nbcv Ciabon fid) ein^etnc ^vopbctcu mit id)riftftclli\'vijd)cv ïl)aticitcit ab. tóe muvbeii iibvifjcuj; nid)t alle ^vupbetcu iu jcucn Sdjuleu fldiilbct, beun bev .s\'wv fomi ^vopl)ctcit bilbcn, bonifcu imb mteriifti\'ii mui) obuo nu\'ujd)lid)C Uutcrmcifmifl, line iuiv am ^cijpid bee Vlmoe jcl)Oii (feller: VMiblild)i\'e SlHirtcrbud), 5ntc 410). iBie mm bic mm Öml)iT unb 4Uclaiid)tLm au(]efiil)i\'tc Wcimmfi iibcv bic ^mcitc ïlufuitft (Sbriiti imb ben cjroficit ■Sabbntl) ^in iicfrcid)t bis in bic feiten iivaucftcn VÜtcvtum-:- bcv \'^vopbctic imb and) jctU mm ben i]lanbit]cn ^nben i^ctciU mivb, fo bat fic nid)t nnv nntcr ben Slpofteln unb ben erften (£f)vilten wiel Vlnflami (lefunbeu, fimbcrn hat fid) and) fovterbalten bnvd) bie ^al)vl)nubevte, mie une bie meiften bev apuftolifd)en ^iitev unb bie beften i\'ebvev bev .siivcbe be^eiuieu.
$11 ben evften, bic biefe alliiemcine ^c\'0\'ed)nunii aunel)inen, !]el)Dvt a r n a b a o, bcv Ükfllcitcv unb sXmtSiicuoffc bee ^anlue, beffen in bcv ^lpoftclc(cfd)id)te oft riil)inlid) i]ebad)t mivb. bicfcui ^avnabae ift
nod) cine lipiftcl uovl)aubeu, bie mol)l ,viuad)ft au bic tóbvaev obev (Ml(iubii]cu untev beu ^ubcu i]cfd)vieben ift, bic abev Cvii]cuce bod) „alliicmeinquot; neunt, moinit cv jugteid) bejeugt, baf; fic bamale lum bcv gangen .Stivdjc augenontmeu movbcn ift. ^tud) (ilcmcne VUe^aubvinne balt ben ^ricf bee iöavuabae füv cd)t unb ben ^evfaffcv füv ciiien i\'lpoftel unb bat il)u iu beu Stvomateu fiebeumal eiticvt; movane miv evtennen fönueu, baf? bicfev ^vicf fd)on bei beu ^ovfabven bee tSleuicue in I\'dejaubvia iu groficm ?lufebeu geftauben bat.
Tic ^evlenbttrgcv ^ibcl fpvid)t fid) bavübev folgcubevmaficu aue: „SDfau foumit alfo nid)t bamit auf, menu man folebeu ^vief null ;,gt;ueifeU)aft mad)en obev bent ^avuabae ;,u,\\ueigueu ^ebeufen tviigt. ffliill man fief) gleid) auf ©nfebium bevufeu, bafi bev felbigeu untev bie uuvid)tigen unb nugeunffen i3d)vifteu jetje, fo fagt ev bod) nid)te uiebv bauon, ale loae ev mm beu tip if te In ^saeobi, ^ubii, bev 2tcii ^etvi imb bev 2tcn nub 3teii xquot;sol)aunie and) gefagt. Wit biefem ^Uaug faun ev fd)on jufvieben fein, mie ev beun and) bei Vlufvidnigeu uub ^ied)tfd)affeuen .Sivebit geung finbet.quot; lie ift t)iev abev aud) gau(\\ übevflüffig auf bie UiUevfucbungen iibev bie (Sd)tl)eit biefee ^uebee einjngeben, ba ja bie f viibe 9(bfaffung beefelben aKgeinein ;,ugegebeu ift. Tev untev bem Xiamen ^avnabae befauute ibvief fpviibt uuu mm bem Ö5vnubi\', umvniu miv beu Jag bee Mivvu ale eiuen gt;2abbatb obev ^Kubetag feievu jollen. Tev Wvuub abev ift, bafi ev eiu ^eii\'beu bee Wlaiiliene au bie .mfihiftigeu 3)iuge uub eiu ^ovbilb bee gvofsen sjyeltfabbatl)è fei. tiv jagt: „©elbft am X\'lufaug bev 5d)öpjimg gebeuft ev bee 3abbatbe.
llnb Wott maclitc in fcdiö ïni]cii bic iiVvfc iciiier .paubo mib uoKcnbctc fie mn fictu-iitcn ïnijc uub vuI)cto au bcmfcfbcn imb ïieiligtc il)ii. Ajabt mijt, .siinber, uhk- cv faflt: in jcd)* Jagen l)abc cr\'ö oullcnbct. 3)a8 jagt cv, bun (\'«kttt bcv .OGvv i 11 j erf) M nu je n b ^nljvcn nllcg uollcubcn mcvbc. Teun cin ïmi ift bei 31)iii taufenb 3ol)v. liv jclbft bc^cugt unb )pvirf)t: 3ic()c, bcv I) entire ïcif) toivb jein mie toujenb ^a()v. (quot;Vi- 90,4.1 (^son Tauib bi* anf (S()viftnin finb (-(cvnbc 1000 Qaljv, baö uiav bcv uievtc ïaci bcv ÜlVït). ^cëuicfien .Stinbev tuiffet, baf) in fed)? ïagen, nönilirf) in ferfj^ta nfciib So Ij ven ollc-j foil i\'ollcnbct luevbcn. Unb cv vnl)cte cm ftcbenten ïngc. ®aê tuil! cv fngen: SBcnn jein Solm foiiinieii tuivb, bcv luivb bic 3eit ^n nirfjte inaebeu unb bic ©uttlofen virf)teu unb bic Sonne uevaubevn unb ben Wonb unb bic Stevue. 5(llt;jbann wivb cv fnnft vnl)n mn ficbenten ïnc)c.quot;
Tin-in fiillt nirf)t l)icv bic fdjone Stelle cin, luo in oiottcs! Süovt biefcv l)cvvlicl)en ^cviinbevuiui (]ebarf)t mivb: „llnb be* IVonbes\' Scljein mivb fein mie bcv Sonnc Scl)eiu; unb bcv Sonne Srfiein tuivb ficlieu mal bellev fein al? jetU 3ef- 30,2(). Übcv ben fiebciiteu ïat] l)inaii«? blirf\'eub iu ben Wnfaufl bcv hcvvlicbeu felicieii (imiirfcit, fant ^avnabai?, inbem er ben Wvuub nufevcv Souutaiiefciev amiiebt: „.^övet mus? cv fairf: Solrfjc Sabbotl)ev finb miv uirf)t aiinencbm, fonbevu beu tóv i\\emarf)t
I)at, al? (Sv Don allem vubete unb beu Vlufang be? ad)ten ïaiie? uiadjtc, meldjcv ift bcv Vlufnmi ^n eincv anbevii ®c11. ïavum bciiel)en miv and) ben ad)ten ïac] mit Jveuben, nu mclcbem and) 3cfu? ooit ben ïoteii aufevftanben uub cvfd)ieiieu ift.quot;
Tiefem mid)tigen ^engniffe fd)licf?eii fid) oicle bcv bebciitenbevcii Sd)ülev bcv ^lpoftel unb ^atev bcv Mivd)e in ben evften Soln\'lmubevteu au. Joïflcube Stiuimcn au? biefcv ^eit niöneu bic ïiMil)vl)cit be? Oicfagten beftatigen:
ÉCmciio lomanus, cin ^ibmev au? altcm oovnelmicn Wefd)led)t, cin Süngev ^ctvi unb ^anli, nad) Cvigcnc? bevfelbe tilcincuë, bcv ^bilifp. 4,:! cmabnt mivb, ^ifd)of oon ^joni, evleibet 102 beu 9}favtl)vev tob, cin Ü)i\'anu oou opoftolifebem %ifel)en in bcv «ivdfc, fagt iu feiuen öpiftclu au bic ilovintljev: „föa? ift abcv ba?, ma? benen, bic anf 01)u gebulbig loavtcu, bevcitet ift? Tev allevl)od)fte ^evfnieiftev uub ^atev bcv Sluigteitcu meif; il)vc Wvbfic uub Scljonc. So miiffen miv Hitn fauipien, ban miv in bev ^al)! bevcv, bic anf 31) u gebulbig mavten, cvfuuben mevbeu, bainit miv bic oevlieineneu (Maben ciiipfaugcn, 1. ,S(ov. 35. Javuin, incine fflvübcv, laffet nu? nid)t jlucifeliuiitig fein, anf ban miv and) beu l\'otjn betoninicn. Söcnn miv niin oov Wott bic Wcvcd)tigfeit
II)nu, fo gel)cn miv iu Sein Weid) l)inein unb ciupfangen bic ®ev l)cifiungcn, bic fein Cbv gcl)bvt, kin Vlngc gefelm unb in feine? 9.)fcnfd)en
.per^ aitfgcfticflcii linb. 5i\' laffct uit\'? mm ftiiiiblicl) auf bav ^Keicf) (Motten umrtcn in Cietic unb (Mcvatticifcit, moil uur ben ian ber (Srfdjciinuui WottoS unffcn.quot; 2. Mor. 12.
^rtualiu-j, ^ijdiof nou ^liitiod)toii, not. 107 nlsj \'iVfiivtDrcr, ciiuT ber (iltcften npo)toliicl)t\'n ^siitov, bcv nid)t nnr mit Vlpoitclu in ^cvfeljr (icftnitbcn, joiibcni malirfdictnlid) mid) [bcit .Otivvn icltift gcicl)u l)ot, faiit in feiiu\'tn ^vicf an ^olnfarp: „^on bid) niri)t cridjrocfou bnvd) bic, jo für nlantmnirbii] aiuicjolm utcrbcn unb faljdic Scljrcn pvcbiiicn. 3tel)c feft [luie oin i\'lmbO\'ö, bnvauf man ïd)lai]t. Vcviu\' bic feiten mcrfcii. tónnavtc ben, bcr iibcv bic ^cit nnb ol)nc ^cit ift, ben UnfiHitharcii, ober nm unjcrtnnUcn 3id)tbaren.quot;
Orcnacus, einev ber uornc()in)tcn .S{ird)ciioatcr, feit 177 ^ijel)of oon ^Don, ftarb bei cincr (il)riftenoerfoliinnii 202. (Sr meift ciiu]cl)cub ané ber I). Scljrift nad), bafi anf (Srben cine jeliiie ^cit tomincn luerbc, loo (SJcrcdjtiflfeit, J^ricbc nnb tóinuifcit licrridjcn luerbeit. „ï)ic ^-olflc beg @ünbeufa(fö mar, bafi bic erften Wcnidien au bcinielben 2:a no, au bom fie bic grncljt afion, gciturbeu finb, b. (). of)o bererftcSöelt tafl, ber an§ lOüö ^alireu boftaub, abflolanfcu mar.quot; (Sr bobanptot icino Voliron oom taufonbjaliricicn 5abbatl)reid) uon jold)on ^ifdjöfon nnb Vlltofton orlialton (\\n liabon, bic iio uom ^(poftol 3ol|anno«- einpfaiuvn flatten, bcr miebernm fie auè bent Wnnbe bcg .^(ïrrn fetbft uernonmu\'ii (jatte. Iren. contra haeres. ^r,
^ifcliof M\' .S^ierapoiii? in ^liniciien lebte im 2. ^alir f)unbert. ^renintv nnb \\iierommtu? nanntcn ifm: „3uf)örcr bc» :so()a n negt;5, J-rcunb bc«o ^o 1 n farpquot;, er ftarb nntcr Ware Vlurcl 103 jn ^crimmnê alö 4)(arti)rer. Tsn feiner ^nnenb l)at er nad) tóufcbiuë loofjl ^u ben ^iificn beS i]reifen Vlpoftelë ((efcffen unb feinen forten fielaufdjt. (Sr bat 5 ^öube, „(£r M ii r u n i] e n b e r ® o rt e b e« .\'o (S r r nquot; ne)cf)rieben, bie aber feit bem 13. ^al)rl)nnbert oerloreu tieaaugen finb jo baf; uur eiu^elue ^raipuente fid) bei (Sufebiuë nnb Sreniiuö erlialten liaben. (Sr leitet jeine 3dirifteu alio ein: „^d) merbe uid)t aufteben and) alles ba*, ma§ id) eiuft nou beu IHlleu ridjtin erfabren nnb rid)tiii mir iiemerft babe, famt ben (Srflaruugeu ^njammen^nftelleu, ba id) für bie i^abrbeit berfelben biirfle. ?sd) babe mid) au biejeiiii]eu fielialteu, meld)e bie oom v)(Srru felbft ^iim (silanben fienebeneu nnb ber ÜBal)rl)eit fdbft entqueüeuben Seliren uortnnien. ïraf id) jemaub, ber mit beu \\Hllen oerfelirt batte, fo fraipe id) it)U joripdltin nm bie ^ieben berfelben; uhk-bat Vlubrea«, ober ^etrn*, ober ^bilippno, ober iljomav, ober 3afobusgt;, ober i)iattl)aui?, ober ein auberer oüutier bee agt;(Srrn defaip? Xenti id) (panbte nidjt anö beu ^itd)ern eineu jo nrofien ^inijcu fdiöpfen (pt föunen, mie an* beu lebeuben Stimmeu nod) lebenber ÜÜfenfcben.quot; (Sr berid)tet unit and), eö merbe nad) ber xHuferftelmiui ber ïoteu ein ^eitranm non
tnujcnt» 3af)rcii fein, in luddjom bae A\'ciri) (iljvifti licljtbov nuf iSvbcii (icfteljcu wevbc nub cvunifint, bafi er bicjc iioOrc uom Vlpoftcl oioïiauue^ cmpfangen ftabe.
b(x Wnvtiivcr, bcv Oebeutenbftc bcv Vlpoknietcn, an bcr Oh\'on^c beo uadiapuftolifdjeu ^eitnltevo fteftenb, uerfnftt untev anbevein bie „gröficre ^vologiequot;, in weldier er bnê t£()riftentiini gegen\'iIJfnre yiurelin \'Sdiuluümmt. Tic lektenMopitel biefeo^udje^ lquot;iubrüruib3nni]eiueiii luertooU, ba u\'ir i()nen faft allein bie Menntnié ber iilteften gotteóbieiift lid)en Sitteu imb Webraiu1)e ber (griften uerbnnten. (ir ftarb in ^iom Itio ben lUuirtDrertob. Sein ^cnfinii? beftiitigt and), baf) bie üeljre mm bent ^{eid)C CSl)rifti anf (irbcn nou aden ^u\'djti](aubiiien ;,n feiner ^ef geiilaubt unirbe unb weift biefelbe in ben Sdjriften ber ^roptjeteu uad). „Vlnfjer ben ^vopl)ftenquot;, fnfjrt er fort, „mar nuter un^ (il)riften ein grojkr SJfann, uiit karnen ^ofianiieö, einer mm ben Vlpofteln (il)rifli, meldjer in ber Cffenbanuui, bic if)in nemorbeu, vunau^gefaiit l)at, ban bie trencn kiener nnfereo tiljriftnê taufenb xlal)rc \\\\\\ ^ernfalem Antiriugen merbeu unb hierauf merbe bie allgeineine Vlnferftdmng unb baö jiiiuifte (sierid)t fein.quot;
iiippofDftto, 5d)üler beis 3veiuin«, geü. I7U, geft. nm\'y 3al)r 251, mal)rfd)cinlid) alss MnvUjrcr, iiiinmt nnter ben a(ttird)ticl)en 3d)rift ftellern beö SBeftenö eiuc Ijerimrrogenbe ©tellung ein. iHud) er teitt bie Weinnng mm einem fed)*taiifeiibjal)rigcn 93eftaiib biefer SBettjeit. (Sr fagt, ber V(utid)rift unirbe 50U ^a()r uad) (il)rifto foniuteu. sJfad) feiner ^{ecfjuuug aber mar ber §Ërr nut bnë Csabr 5500 ber Ün-lt geboren uub uad) biefer Wcdmung felUe er bie (irfcbciuiutg be8 \'Hittidjriften fituf bunbert ^abrc fpiitcr, alfo am Ünbe beê f e dj ft e n S a I) r t a n f e n b *, feft. ^erul)t bie Skredjitttng and) nuf eineut TOifsuerftanbui^, fo ^eigt fie bod) flnr, bnfs .s\'lippolm bie jmeitc Vtnfunft (Iljrifti nut liube beö fedjften Saf)r tnttfettbö criuartete: Hippolit. Bspos-Dan. bei Photius Codex 202.
■SStcfilo nou barbes, einer bcr beriiljiuteftcu ^ifcbbfe .sUcinaficn^ nlö ^ertreter ber rei tien npoftolifdjcn Überlicferung uon Jertullian unb Ajieronljtttibj nttgcfiibrt, mcgeit feiner gtau^enben ^erebfaiufeit bcfnunt, ntttfi unci) Sufebittij ein frudjtbarer @djriftfte((er gemefen fein, ber grofjev Vlufe()cn bei beu (ibrifteit genof) unb int flJufe grofser .vieiligfeit ftnnb, (Sr teilte bollftiinbig ben (^lattbctt ber anbertt aitgefiibrtett ^engen unb fol( nad) .^ieroul)inti« in ber Siirclu\' für einen ^ropljeteu gegolteit bnbeit.
^ctluCCtattus, lateiuifdter .Siivcbennater, feit 187 (ibrift unb cifriger Verteibiger ber üe()re bcr iiirdjc, ftarb nut 2:50. (ïr bat bie üel)re Dott bent 3{eid)c (5f)rifti attf tïrbcu iu cittein befottbent ®ttd): ,fs-lUtii ber \\ioffnitng ber ÓHanbigenquot; grnttblid) ermicfett. Dn* ^ttd) ift uid)t nuf ttibö gcfonttitcn, mirb nber oott .viierottijntuo nttgcfiibrt. ®od) bejeugt ïertttlliatt and) feitten bnrattf be^iiglicbeit (sHnnbett flnr uub beftiuintt,
iubcm cr hu ^fomcn aller (^laiibu]cii lieden DJhu-cion fcf)veibt: crfniucu cin kietel), tuvj imsgt; auf lirtion ucvlicifHMi ift. ïicici? Weid) juli taiifenb ^al)vc luiiliven in bcr 3tabt ^oniialcin, lucldjc ba* ïhH\'vf (^ottcë H\'lbft foin luivb. Ta* ift ba* il^ntbcv, mcUlio-j (i^cdjid ncfanut mib 3ot)aimce gcfcljcn l)at. Tertull. contra Mare. !gt;. 111.
^Dprtaiiuo, fi\'it 248 ^ijdiof uou .Siartliajio, ftivbt -quot;)H miter s^a Icriatt beu ill(\'arH)rcvtob. ür, ciuc lienuinaiicnbc cljriftlicljc (sieftatt uou firofier ©trcttcic bc-5 Ückn*, bqeiu]t: bic c r ft o n i i c li e u ï a i] c c it t l)ieltcu iiad) üttlicl)cv ^oftinimuiiji 7000 Sal)vc. Exhort, contra Mare. 12.
Êufi\'üiuo, i\'üiitiid)cr 5}Mfd)of nut HOU, tH^euiit, ban uou bcr ^cit bcr ?(po)*tel In* auf fciuc ,3cit bcr nröfitc ïcil bcr ,Siircl)cnfd)riftftcllcr in biefeu Tiunou bcut I). ^apia* ficfoliit fci, loeit cr cin fo alter ^ifdjof nub @d)ülci\' Soljauniè nciocfcn.
oSaciaultttö, wegen feiner eleganten ^rofa bcr cl)rifttid)e (Sicero (]enonnt, foinint im 9(ufau(ie be* oierten Csnl)rl)uubert* at* l\'etircr bcr ^crebfanifeit an* ïlfvifa nad) Slifomebien, too er uiatircnb bcr lSl)riften oerfotfliuu] be* Tioftctian ba* (il)rifteiitnin aiinintnit nub bcr liereblefte s-lscrteibii]er bc*feU)eii wirb, befenut fid) i)teid)fall* \',nr fellien ^altrltcit, iubem er lelirt, ban int netten iKeid) ^cfn bic anferftanbenen ttttb nnfterli lidjcn A\'ieitii]cu ntit ben int (]ctoöl)tdid)eti Actiën ftcl)cttbeti Wlattbijiett eitte óiefellfdtaft ait*inad)ett toerben. ®r lelirt, ban Cseftt* (ihriftn* bcr Mottig nub bic anferftanbenen Wcred)tctt, bic Cbriid\'eit ber lebettbcn (^latibiflett fein uierben. Laet. divin. instit. \\rll 24. lir fai)t ferner „^eil alle J^erfc (Motteö in fed)* ï a i] c u uollettbet untrbctt, mnn ttoliocnbiii bic Üiielt in biefetn ^ttftanb fed)* c 11a 11cv b. I). ^a 1)re bleiben. sJBenit biefe ^cil erfiillt ift, toirb cine ^olleubtttti] ftattfinbeu nub ber ;))uftattb ber ntcnfd)lid)ett Tinne toirb cine ilMebcrltcrftcllitng erfahrcu.quot;
sJJÏit bent oierten ^altrlumbert fdnoiubet alltnaf)lid) biefe .vunfnutui ber .S{ird)e, bic fid) intttter iitel)r al* cin ^ieid) oott biefer ^elt iieftaltet; bod) l)atte nod) Wmiuftinn* (icfagt: „Ter ad)te ïaii bebentet ba* u e u e £ e b c u a nt (i n b e be r 355 e 11, ber f i c b cute bi c n fiinftige ^ïnl)e ber .\'pet li gen auf (Sr beu.quot; Auc;. serm. 259.
Tic* flttb bic bebcutcubften Stinnuen an* beu erfteu vHil)rl)tttlberten, fie flittgcn burd) bic feiten bi* auf bie (irfiillutuv silMe biefe baben nod) oiele aubere geglattbt: toie (iletttett* Vlleraubriutt*, ^llbeuaoora* ttnb 9Jfartitt ooit Tour*.
sJtod) juv •\\)icrom)itttt*, iue(d)cr 420 in bcr ,S{ircl)e ^tt
^ed)(el)ctu ba* l). ^lbeubutal)! cittpfaugenb ftarb, tttun eitte febr iirofie ^al)t oott (^lattbiiieu au bie sJel)rc oom )Keid)c (ibrifti auf (irben feft gel)aïteii bobcn, beun btefcr ,Stird)euoater fa^t: ,,i|uein nostrorum plu-rinia sequitur multitudo.quot;
28
ïoü bic 3telliiiu] bev ii\'ivd)c ^uv iBicbovtiuift be? .V)tóvni cinc tiHutcubc mtb ()offcnbc cjciucfcn, bofüv ipvicf)t and} bav nicano fonftauti» novolitnuiicfic WlaufiiMi\'jbefcniitiiii?. Ta e? luintüd) in ^cjicfiiuifi auf alle iikdjrlidteii unb Tliatfadu\'ii bor Dffcubaninri Credo b. 1). iel) filaubc; in ^e^icl)uiict aOer l)iovauf: Kxpecto b. I), id) cnuavtc; „Expecto resurreetionem mortuorum et vitain venturi saeculi
3rf) emmrte (niof)t bloft id) (daidici bic ^luferftcOiuin bei\' Toten nnb baè Cetien bev fumnienben SBelt.quot;
IS\'? entfnilt anel) nod) bev fatl)olifd)e .UatedjiiSimtö bicje Weiiuiiuv ^ell. p. 78. 3 o wie feit 3lidiei]inn bev 2Mt I)ev jeiter Tai] .... cbenfo joden lüiv naef) bein ïobe nnb bev ,^innnelfal)rt beo Soljiie^ (Motten, jelu nad) bem ^Uieiten .Stommen beo ,^(Svvn mit bem )el)n)iicl)tic;en ^evlaniten liefiel)ven, inbem )oiv evioavten bie ielii]e iioffnnin] nnb bie Vfnfimft bev .\'pevvlicl)feit beo (tvofjen (Motteo. Simeon nnb Atannal) ev marteteten ben A^rvn nnb vebeten ^n allen, bie anf il)n mavteten.quot; Tiejc yel)ve fei saepissimo uovptranen, meil in il)v bie i]vöfite ,S} vaf t lieite ,vim fvommften V e ben. Tod) )cl)eint bieo ÜBovt mef)v mie eine 3(vt ^)ielianie iibevliefert ,yi jein ol)ne bejonbeven illVvt fiivc- ^eben, ohne lebenbhje ^irlnnn anf bie Weftaltmut beo Wlanlnmo.
(So tvitt eine lain^e Stille ein. Tie lebenbii]e .s^offnnnii, bie Tod)tev beo (\'sUanbeno nnb bev üiebe, ftidjt fid) an bev Spinbel bev böfen ^-ee S^ett nnb entfel)laft ju (angent, faft tanfenbjal)vi(iein 3d)laf. (Svft in ben ïHefovmatoven, benen (^ott Wnabe oab, fo oiele d)viftlid)e ilHil)v heiten ino ved)te üicljt ;,n fteden, ev)oad)te and) biefe .froffnnnfl miebev nnb fanb einen ffljiebevbad in il)ven fvaftiiien nnb entfdjiebenen ^eui] niffen nnb ©djviften. oeitbem ift bie djviftlid)e .öoffnnn^ ïebenbig c^e blieben nnb if)ve Slimme ift nid)t nief)v Uevftnmmt in bev (ilniftenbeit. A^nfite fie and) oov bev vationaliftifdjen Cvtfjoboj\'ie bev leiuen Vquot;snl)v bnnbevte flieben n)ib ïlagen: „od) bin gïeid) luie eine 3{ol)vboininel in bev SBüfte; id) bin ^lcid) loie ein iïaujlein in ben uevftövten Stiibtenquot;, fo bnvfte fie bod) bin^nfügen: „3d) luacl)e nnb bin luie ein einfamev ^ogel anf bem Tad).quot; ^f. 102. blieb bod) „ein .SjidnOlein int
Söeinbevge nnb eine 9Jad)tl)iitte in ben .Siiivbiognvten.quot; (3ef. 1,8.) Sie fanb it)ven 5(iiobntrt int euainielifcben ,Sfivd)enlieb, in iueld)em fie il)ve Sd)luiugen fvei entfalten nnb fid) in Tonen tiefev .Sjev^enofel)iifnd)t ,;nm Tbvone il)ve^ \\-)(£\'vvn erbeben fonnte.1)
1
(jMer iitüjcu bic uncl)tigftcn ©anger bcr cf)riftltd)cii .\'öüffmiim unb bes Knumenben ïtfeid)® mit il)rein ïobcsjatjr anflefii^rt merben: (Srasnmë ailbcvué 1553; Osol). ÏBallOct 1564; 3eb- SMntbefiiio 1565; Sücvt^. SHnglualbt 1598; W). Jticolai 1608; 3or). SKcnfart 1642; Simon 3)ad) 1659; Sllbiuii« 1679; .Vgt;an6 l\\ Scrmieinit) 1722; 3ol). Söanmgartcn 1722; ï 1). Scbetif 1722; üaiircntin®
■ill
^atb ober ciciuiuut il)re ©tinnuc tueljv uub uiefiv au Jïraft, i()ïe lt;Spvarf)c au ®cutlicljtcit. (Sè tretcu tuit bem uorigen uub bom Vlufam] bicji\'ö Siil)vt)iiubertö IVauucv uon flroftcm V(ufcl)cit iu bcr C£l)i\'iftcuf)cit für fic ciu, wie SBcngeï, fiauater, .S^crbev, 3« uil 3ti11 itui u. aubcro.
SoljaiiH Jlfürcd)! ^ieuflcl (1()87 1752) bcviilimtev ÏIkoIlh] uub .Sïoufiftovialrat iu Stuttiiavt, (jat fid) in fciuer Gvflantiu] bcr Offeu bavuitfl ^olinuuiö aufgi (ïutjcljicbouftc für bai? balb ,yi cnuartcubo ^Hcid) C£l)rifti auf Srbcu aitöfjcjprudjcu. @eiu ^cufiui^ c(cl)ürt ju beu utadjtii] fteu Stimiueu ®eutfd}Iaubö, bie auf bic ÏBicbcrfuiift beë §Érru l)iu gctüicfcu l)algt;cu. sJ^adj fciucr Ucbcrjciujuiui fuKtc fd)ou ls:56 ba* taufcub= jaljrige iïieid) begiuneu ober bod) in bcr Stirdje ciuc ui c r f l i d) c SiU* r a u b c r u u g üorgefjcu. „0ulltc iubeffcuquot;, I)cbt cr fclüft l)ci\'Uor, „audj bic Vluffdjlicfuuig bcr proplictifdjcu ^al)lcu uurid)tig fciu, fo bel)alt bod) bic Vlu^ciuaubcrfcUuug bcr \'Sadjcii ucbft il)rcr praftifd)ou V(ii= mcubuug ibrc ^Jichtigfcit.quot;
(Sr bciucrft iu fciucut „Wuomouquot; ju fflfattl). 24. 25: „3)ic ^ufuuft bcé .SjlSrru roirb fciu wie bcr ®lit5. $cr 3)oifd)curauui jnrifdjeu bcr (irfdjciuuug bcr SBicbcrfuuft (2. Xcff. 2,8.) uub bcr ilMcbcrfuuft fclbft iuad)t, bafi bic IctUcrc fclbft fd)licfilid) pibtUid) ift. tSê wirb crfdjciucu bas ^cidjcu bc» Wcufdjcufobucs. (Siu gauj bcftiiumtcs 3ci^cquot;-fclbft loirb bas ;]cid)cu fciu. s^orl)cr mar (Sr ciu ^cidjeu, bcut luibcr» fprodjcu luurbc, bauu luirb (Sr ciu unucrfcuubarcs feiu. iïitrj bas ;]eid)cu ift bcr ^(uf.yig bcö fontmeubeu liccufcbcufobucs, bcr fclbft, wie bier gcfagt ift, balb gcfcljcu luerbeu foil, ^ioci tocrbcit auf bent Jclbe feilt, bcr ciuc toirb angenommen, bcr ottbcrc ucrlaffctt wcrbctt. 3)er Vlugettoiutucnc mirb iu @d)u^ gcttoittttten uott bett (Sttgeltt bcö ïOlcufdjcufo^ttcs, toclcbc (Sr feitbctt mirb, bic iHttseruuiljltcn uon bctt vier SBiubcn nou bcut eittcn (Sttbc bes .^itttittels jttut attbertt ju famutclu, cr nnrb angeuomtnen, mie Woal) utit fcittcttt .Oitttfc. ®cr iüerlaffette mirb iit bcr (Mefaljr gelaffcu, mas attd) fomtttcn mag, mie bic iÜicttfdjen itt bcr oiittbflut. 2BacI)ct! bcutt bic Wefitttttutg bcr (quot;yromuten, bie bent .ö(Srrn entgegeumadett, ift itttttter bicfelbe, ob fie lattge ober furje ^eit martctt iiiitffcu. ÜBie locttig fcbltc, bafi attd) bie tl)öridjtett ^uttgfraucti cingittgen. obrc l\'atttpctt oerlöfeben abcr gerabe iu biefetu Vlngcnblicf. Sycldjcsi (Slettbl Tic llttgeti fonttcu ibuctt ttidjti? gebctt. ^ebcr mirb feittes ©lattbctt\'? lebctt. oo lattge bic ïbür offeti ift, uertttag fauttt jetttattb ju crtttcffctt, toaö bei beuctt, bic oor bcr ücrfd)loffcttett ïbiir fteljctt, für citt Mlagctt feitt toirb. ^ftttt half
Eauveutii 1722; Sou. ,sgt;iUei\' 1726; Slug. öevm. 3aau(c 1727; Jv. Stb. üampc 1728; 3ot). 3oI) 1736; Valentin iiüfcbei\' 1749; 3^1;. 5ï. Start 1756; s4.U)it. giller 1769; Wcvt). ïcrftecfleu 1769; ^Dt). ©icgut. Mimtl) 1779; M\'. üöcrnö. ©ai\'üe 1839; g.ï. Stb. Mvummacöev 1845.
\'M)
beu tljövidjtou bcr ^fniue Simfifvrtii iiiclit^ mc()v, fio fatten elicit bem ^cijpid bcr fhtflcii friifjev folflcu jollen.quot;
3ol)ann/taspar ^afatetr (1741 1801), s^favrcr iu ^iiviclj, Ijod) lU\'aclitct inib iielicbt in fcincv ©cnicinbc nnb Üsatcvftabt, fnic()tbavcr nnb uid flclcfcncr Scliriftftcllcr, im ^crfdiv niit bcn bcbcntcnbftcn Wfanncni jciiuT 3cit, luivb non (^otlic folncnbcvmnficn djavaftcrificrt: „Wnn wivb jmuifranlicl) an feincr Scitc, nm il)n nidjt mit ctiuaö 2Bibrii]Ciii ^n bc riihvcn. @cin Wcift uuir bnvcl)mi« impofant; ein uorjitglidje^ !®cfcn in icincr sJiiil)c fiuintc man fid) cincv cnt)d)cibenbcn (Siuluivfniui nid)t ovutcljvcn cin Snbiuibnnnt ciu.vd, anc^cyidmct, iuic man\'» uidjt iic fdjcn l)at nnb nicljt uncbcv fel)cn mivb.quot; 3» feinent 28crfc:
iid)ten in bic (£loii]teitquot; finben luir im ad)tcn Wvicf nnb in bcr ^Hirvebe juni ^uciten leil folgenbc Stellen: „sJiidjt bic ^ernnnft, fonberu bic Cffenbaviinn ©ottcis 6elel)rt nnss, mein 1\'iclicr! baf) bas tute Wenfd)en(]cfd)lcd)t einmal uüebcv lebenbiii luerbcn foil. Jiiv bic Un ftevblidjfcit beè menfd)lid)en Wciftcc- Ijnt bic ^evnnnft fel)v ftarte ^cr mntniuv? (^riinbc; füv bic eluii]c SBcixinigunfi besfcllicn mit cincm orgattifievtcn ftorper and), )uieiuol)I fdjiuadjcvc. Vtber ooit bcr bcm gefamten incnfd)lid)en Wcfd)ledjt bcuorftcljenbcn iycnuanblnni], bic in bcr £d)rift \'i\'t n f c r ft c 1) n n i] b c r ï o t c n ober ?! n f e no e cf n n g b c ■? y e i b e 0 ï)cif)t, loeif) fie nid)tlt;?. Tiefc i.\'el)re ift bcr Dffenlmrmni fian,^ eigen.
„Tic 3d)vift rebet oon ciner allgcincinen Vlnfcnocdnng nnb IHnf erftclinng bcr Öerccljteii nnb Hngercd)tcn überljanpt; nnb bann rebet fie jel)r offenbar nnb jcl)r oft uon ciner ïlnfcrfteljinu], bic eine befonbere an^fd)lief)enbe ^ el o 1) n n n g ober (M1 ücf f c 1 i g f e i t b er (y e r ed) ten, bcr edjten Siinger 61)rifti fein foil, oon ciner er ft en nnb 3 loei ten Vlnferftcbnng.
„3d) eile oiclniel)r ,yt ber merfioiirbigen Stelle in bent britten «apitel bee ^ricfclt;j ^anli an bic s^l)ilippcr. Ticfer 5(poftel Oejengt: Sag mir ö ooi nu lo a r, baè babe id) nin librifti loillen fiir 3d)aben gead)tct, - ^n erfennen 31)li nnb bie .Siraft Seiner sXnf er ft cl)un g, fo id) Seinein ïobc gl e i d) = fönnig toerbe (mit eben bcr Wefinnnng bes (^lauticn? nnb bcr üiebe fterbe, bic 3efirê in Seinein ïobc bcioieê), ob id) oicIleid)t ,i n r VI n f c r ft e Ij u n g bcr Tot c n f o ut m.e n m b d) t e. W i d) t, b a f? id) cé fd)on er griffen babe; id) jagc Ü)iii a bcr nad), ob id)\'is and) ergreifen inbd)te; iel) oergeffe beffen, loa^ l) i n t e r m i r i ft nnb ft r c d c m i d) n a dj b e m, lo a ic- ba o o rn c n ift nnb iage nad) bcm oorgefclUcn 3iel n. f. lo.
„Tiinft eé Sic, incin ^rcnnb! ane bicjen Stellen nidjt nnioicber ipred)lid) flar (\\ii fein, baf) in bcnfelbcn oon ciner VInferftcbnng
bev ïotcn bic ^Kcbc iei, bio lid) uon bcv alliu\'iuoiiicu Vlnf (r ft e f) u u fi uutcrjd)cibc, bic als ciu idjiucv cvvcid)l\'nvcö ;^icl bei (Mlnutmicu Dovfleftcllt movbc? iöiivc css nid)t imcvflavlid), une ^oju-j uub ^aulus, bic auf cinc fo cntidjoiboubc ilViic non oiucv \'\'luicvftclimui bcv ïotcu, als ciucv ^onuanblmui vcbcn, bic allen uub jcbcm l\'iVujdKii ol)itc Uutcvjchicb i^cuiciu jciu utcvbc; luie bicjo imtviicilidjcu ^cui^cu bcv sIisal)vl)cit ebeu bicjc ^lufcvftcl)uuii als ciuc lt;2ad}c uuvftcKcu ioütcu, utcld)c bic (Mlaubiiicu uub auHcvüvbcutticf) .Staiupfcnbcu auöfd)licf?cubcv 3Bcifc auflc()t ?
„Tic Stelle au* bcm uicvtcu .Siavitd bes evften briefes ^auli au bic Xl)cfialouirf)ev, ucvfllidjeu mit eiueiu aitó bem fiiuf^elmteii Mapitcl jeiues evftcu ^viefes au bic .Voviutl)cv, ift )el)v mcvfunivbiii: 3 u m i v dl au ü cu, id)vdbt bcr Vlpoftd, ban ?scius i] c ft u v be u uub uucbcv aufevftaubeu ift; fo (biivfeu uiiv i]lauamp;cn) mi vb aud) Wott alfo bic, fo cutfdjlafcu (iu bic ftillcu siU\'vfaiumlungcu bcv alnicfd)icbcucn Scclcu Ijiuiibcvficiiaiuicu) fiub, buvdi ^cfuui (aufcvmcctcu) uub mit ^l)iu (iu bic .sjcvvlidifciti fiil)vcu. Tcuu b a ö f a n c u U) i v c u cl) mit bes .fr te v v u ov t, ba fi wi v, bi e um v lelu\'u uub ii be v bi e i 0 e u auf bie ;5ufuuft bes li) lï v v u ibic tuir alleufalls bei bcv ^ufuuft libvifti uod) nuf tevbeu lebeu uub beu T ab uoctj uid)t Devfudjt babeu), b e u e u, bi e c u t f cl) l a f e u fiub, u t dj t uovtouimeii in e v beu; (baf? U\'iv feiueu ^ov^iui uov beu aluiefdjicbeucu Seeleu ataubiflev Übvifteu bubeu, uid)t eljcv wevben iu bic uumittelbavc, pevföulidje (yeiueiufd)aft mit (ibvifto auffleuounueii luevbeu, als fie. 3t)ï biivft alfo euve ïptcu uiebt uimtamci betvauevu obev fiivcbteu, baf) fic etum bei bev uou eud) eviunvtcteu ^ufuuft (il)vifti babiuteu bleibeu obev ,yi fuv,; foiumcu ntbgeu. Ïficljts lucniiiev) . . . Tic lot c u i u 151) v i ft o U\' e v b c u a u f e r ft e l) u u c v ft, b c v u a d) ut c v b c u )im v, bi e )u i v a I s b a u u u o d) l c b e it u u b ii b c v blei b eu, ^ u 1 e i c() ui i t b e u felt)e u i u b c u o l f c u l) i u oc v ii cf t wevbeu, bem iiCSwu cutncgen iu bie ^uft uub mevbeu fobauu all c i t bei be ut § Ü v v u f e i u.
„Tvu bem ^vief au bie Woviutbcv beifit es: (^iloid) mie bic Weufc(jeu iu ïlbam alle ftevbeu; alfo mevben fie aud) iu (51) v i ft o alle lebeubig n e iu a cf) t mevbeu. @iu jebev abcv uad) feiuev Dvbituug: bev (üvftliug (Sljvi ftus, bciuuad) bic fo (ibvifti Uvcue Tieuev) fiub, iu Seiner ^ufuuft. Tem uad) bas (Sube. ^aulus vcbet offeubav uou bcv Cvbuuug bev ^lufevftelmmi, uub es ift offeubav, baf? cv uou alleu Wnfevftaubeueu vcbet; üou fo uieleu, als iu Vlbaut, bas ift, nm bcv Übevtvctuui] \'Hbaius milieu ftevblid) gemovbeu fiub. (£v niadjt bvei blaffen. Sollten rsbucu, meiu ^vcuubl bic bcveits augefiif)vten uub evtlavteu
SteUcn nodi uidjt genug t^u» .... fo Icjcit Sic in bcr Cftonbavuni] ^ofinnniè bos swan^igftc fta^itcl olmc ^ovnvtcil unb mit bcr üöovan-^ Kiuuu] (bt\'im f)iev fann id) mid) in ben ^ouci^ nid)t oitUnffcn), bun fie autljcntifd) fci.
„(Sé ift unvflid) alio? 9(nd)bciifcnei tuert, 0(1 iiid)t bic £cl)rc turn cincr crften 9lnferftcl)nnn bcr (^lanlugcn, nnb ciiicm bnmit üevbunbencn jn fiinftiflcn 5){cidj nnfcrc\'j (Svlufevé auf bicfcr SiUit, luddjCij mit bcr JBicbcrl)crftc((mui bcè jiibi|c()cii ©tnntcé anfangen nnb biê ju bem ndijcineincn SSdttici\'icIjt )i)af)vcn foil, iljrcn gnteu @runb in bcr 1). êdjrift l)abc? [Sic miffen, uui-j bic)c ficljren fiir ncrfdjicbcnc (gcf)ict)alc gc^atit nnb mit wciS fiir anberen minber fd)riflmQfiigcn 2cl)rcn |ic ucrmifdjt nub ebeit babnrrf) bci unpartciifdjcu St)riftcn ucrbndjtig gemad)! tuorben. Villein folltc barnm cinc Scf)rc lucnigcr gottlid), lucnigcr annc()mnngjiuiirbig fein, lucil fic clU\'a in cin fanntiid)c? @t)ftcm mit cingcftocfjtcn obcr gov jnv ^cftatignng cincs foldjcn gemifibrandjt morben? Obcr folltc fic bcv-lucgcn ladjerlid) fcin, lucil fic mit ladjcrlidjcn @rit)ibcit oerfouten UHirbcn? 2Bcld)c Scljrc bcr Cffcntiarnng t)at benn nirfjt fofd)c @d)icf fale get)abt?
„SÏTfait fodtc einmd gclcrnt boben, bni? ïïtcnfcfjdcljc, baé lln febriftmiifiige uon unfercm ^Hcligiunèfpftcin jn cntfcrncn, of)itc ba«. jenige mit loegjnmcrfcn, lutvj mit fcljr ftarfen ®ctuci(Sgriinbcii auê bcr @d)rift beftatigt lucrbcn fann, obfetjun e§ bci benjenigen uictcn SBibcr fprnd) gefnnben bat, bic bcforgtcu, ce nuu\'btc jnm Ofnditcil anberer üBntjrbcitcn, obcr oicllcicbt nnr ibrcé cinmal angcnomnicncn $l)ftcm§ gcrcicfjcn.
ic Ccbrc uon b c m t a u f c n b j a f) r i g cn ;)i c i dj ucrbicut U\'oljl fdjon barnm cinc Untcrfndjung, mcil bic Mircbcnlclircr bcr crftcu brci Subrtjunbcvtc fic obnc ^cbcufcii nngcnotnmcn nnb gegtaubt luibcn fic glanbtcn fic in ben @d)riftcn bcê ?(Itcn fomobl, ab? be* Wenen ïcftamcnteê ,yi finben. Wan barf and) uur einigc non ben Sdjrift ftcllcn, lnorauf fid) bicfc Cefjrc griinbct, nnportciifdj anfcbn, nm fid) (yi iibcr^engeit, baft fie nidjtS mcniger, afö cine blon nienfcf)lid)c ^)i)f)o-t()efe ober etn grunblofcr (iiufaU fei.
„6? ift nirbt blofi mat)rfd)einlid), fonbcrn gciuif), bof) bic jiibi fcbe Nation lui eb er jn @n abcn an gen ommen luerben foil, ffiöni. 11, 25. SDafj bcr gtücffeligc ;]uftanb, ben bic ^ropfjctcn be? alten Söuübcé bicfcr Motion oerbciftcn, nod) ,yi ennarten fei, fagt bcr Slpoftet petrus (M. ■], 11 21. 5tn« bicfcr ©telle fdjeint offenbar jn fein, baf} bcr SOïeffia* n o^dj e i it m a 1, jniu beften bicfcr Station erfdjeinen, fic betcbrcii nnb glücflidj madjcn merbe. ÏBenn ba* feine ^icf)tigfeit bat, fo folgt nnUtibcrfprcd)lid), baf) man Ïi5eièfagniigcn
38
cineé ^efninij nub T1 au iel non ciiicm in ben let.uen feiten anf ,yivirf)tenbeii ^feidie bev Weifio* .yim ^ovteil bev jitbi)cl)eu tuition nub ber (\'efel)vten Ajeiben (b. I). (il)rijïen) iiid)t non bev d)viftlicf)en Mivrfie nnb ilivem luslieriiien nnb (V\'i]enniavtifien ^nftnnbe, jonbevn non einer erft mul) ^nfiiiiftinen iiöttlidn\'n Vlnnrbnnnd nerftelien innfi. Ofemton in feinen „Vl t\'hanbl linden nou ben ei «ij an muienquot; fe^t bajs anfiev allem ^meifel. iBie niele Sc()i\'iftfte((en niiificn init bem cieiunlt jomften ^uuinci mif etum? anbeveö gebeutet mevben, inenn inau bavin biefe üel)ve nid)t finben nnb feilt ,yifünftine« irbifd) inovo(ifd)e* ^{eid) be-j Weffia« feine erfte Vlnfevftelnnui bev beften nnb lieilinften iUenfdjen nor bev alhienieinen Vtnfevftelmng nnb bent ^eltnevidit ^iiieben mill. „vu\'l) nehnie alfo Onofevn Sie obev anbeve mid) nid)t non bem Weflen teil init öviutben nnb nid)t mit (lebietenben obev fpottenbeit Wienen iibev^ennen föniten) eine evfto Vlnfevftelmnn bev nov,yuilid|en Wevcd)tcn an. (gie feiten tuoltl, ntein ^vettttb, luie ttitan«fpvedjlid) evnumtevnb biefev (Mlatibe ,;iiv beftmönlidten Vlmneiibtinfi nttfevev movnlifdten .Hvafte fein mnfi. quot;ïanfenb nnb ineltv ^al)ve fviiltev in bent Statibe eittev tlwtinen Selinfeit fein; fo uiel fviiltev tanfenb ^al)v bee
pevfönlidten llniiiaiuvJ mil bent liebenmnivbiciften CSvlöfev nnb mit bev (£1ite bee (tanden Wenfdteiutefdiledite-j neniefsen; mit Jveftt, ben ^voplieten nnb Vlpofteln bie Vlnfleleflenlteiten bev (^ottlieit nnmitteUmv befovcien; eitt lebenbinev ;V\'n;ie non bev nnnmnbelbaven Jvene nnb ^Salivljaftid feit Wotte* fein; ,ytv ^evnollfoniiiinmtfl bev anSevgt;nal)ltcn ?s-?vaetiten nnb l)ievmit ^nv eumien bodiften Selinfeit nielev quot;ïanfenbe nnmitteUmv nefdniftiji fein; iibev bass iivönle Agt;inbentii5 bev menfd)lid)en (sSliidfeliji feit, ben UiuVlanben, ben (ilan,\\etibften ïvimnpl) batten; mit feftem, mtttinent Sdu\'itt nnb evhobenev 3tivn bev offenen (Sluififeit entnefien !iel)en, mit (leftiivftem ^lirf in nnabfelilid) tief namenlofe oelinfeiten l)iiteinfdjanen; mit vgt;fn an bem nvofien Wovflett bee alli]emeinen 3Beltfievid)tee, fdtott libev Wvab nnb ïob evlioben nnb int ^ellvidjteit Cieiibt, nntev ben nn,ial)linen Willionen bev AMmmelebeioolinev anf ftval)lenben Golfen ben anfevftanbenen Wenfd)ennefd)lcd)tevn eiitflenen (llait^en, bie .s\'leili^en nm fid) oevfammeln n. f. m. Tae mein ^-veitiib! ift nne (Mliicffeliiifeit, bie niemanb ale eine fitbllofe, fvied)etibe 3eele mit (ileidjfiiiltiiien Vlitiien anfelieu nnb feinev eifviiiften ^eftvebnnii nn Univbiji ad)ten fann. quot;Jiad) biefev evften \'.\'Infevfte 1)nitii nnb ïeib nalmte am i)i ei d) e (il)vifti mill attdi id), mein ^vennb! mit allen SIviiften meiitev 3eele vinnen. Vine Siefte ,itt biefev novjitiilid)fteit Selinfeit mill id), mit bev .ftiilfe (siottee, allee (Mnte tl)mt nnb allee ^öfe leiben, mae ein bem (Mlauben nnb Webovfam (Sl)vifti a()uliel)ev Sinn mid) tfjiin nnb leiben Ijeifit, fo bafi Sl)vifti^ in miv lebe unb id) feinem lobe iileid)fövmiii mevbe nnb bae allee ob id) iiiet(eid)t
3
;u
^ur er ft on Vl u f c r ft c li u n i] bev loten foiumeu miii^e. VI d), baf? icf)\'ö fdjuu eriiriffen (jiitte, ober fd)OU «oKfommeu luare!
„®iefe uov^üiilidje Selijifeit bev ©vftliiuie bev V(tifevftcl)unn luüvbe taufenb 3at)v bauevu, Die taufenb 3rtl)vc fdieint in bev
fd)on oft aititefül)vteu Stelle, an*? beiu jumn^iflften Mapitel bev Cffen [lavunfl 3ol)onnisi, uidjt eine unbefthnmte 9{eil)c uielev ^n()ve, fonbevn ein lieftinimte-j ^eitaltev non jelm nollen ^nlivljuubevten an^n^eiiten. sJfid)t lanfle nad) bev syoUenbnnii biefev taufenb ?sal)ve loivb bie alUie meine Vlnfevfteljniut bev loten evfolflen, ba^ l)eiftt: VIlie einjelnen DJieufdjen non Vlbam an bilt;ï onf ben lel.Uen ^evftovbenen tuevben in einein lebenbi(]en Hövpev fid) uov ^efu (il)vifto nnb ben uovljev Vluf evftanbeuen bavftellen, nm nad) i()vev niovalifd)eu ^efd)affenl)eit uov s3J{enfd)en nnb (iiuteln offenbav ,\\ii loevben. Tie Vlnfevfteljiuut mivb mit itvofiem (siepvaiuie mit cinev allflemeinen ^evviittmui, lueniflftenè nnfeveö (Svbtnillis nnb bev Vltmofpljiive beöfeltien uov^el)en, uevmutlid) and) allev planeten, benn biefe fd)eineu untev ben Élementen uev ftanben ,yi fein, non benen ^etvu*? fa^t, baf? fie nov \\quot;iibe ^evfd)niel^en UH\'vben.
„VUle ed)ten ^viiiuiev (il)vifti, alle s.\'Jiavfi)vev beö (Mlanbenèi nnb bev Sitten l)aben an bev evften Vlnfevftefjniut teil.
„Unb mev faun ein ved)tev CSl)vift fein, o()ne in einem fc()r eiflent lid)en @inn ein \\Wavtl)vev ^n feinV
„halten bie Vlpoftel ben ed)teu (il)vifteii bie Vlufevfteljitnci ale einen (Svinnntevniuiöcivunb ^uv 3taiibl)aftii]teit nov, fo veben fie nnv non bev evften V(ufevftcl)nng bev (Mevecl)ten, ii0cv bie bcv anbcrc ïob feine Weumlt l)at. ®ie anbeve ciel)t bie ei^entlid)en (St)riftenf bie co nad) bev Stcivfc bev apoftolifcl)en ^ovbcvuiut finb, nid)tè, mcniflftenS iüd)t numittelbav an.
„Viod) ein paav iBorte non bem l)iniinlifd)cii ^ieid) (il)vifti auf (Svben, ba-? inie id) qlanbe, mit biefev evften Vlnfevftebnnfi nnmittelbav nevbnnbcn fein mivb. ®cr .Oanptbetneiy füv bie Vlnfvic^tnng eine* l)immlifd)en, eine* inovalifd)en 5Reid)esgt; CSljvifti auf (Svbeu, lieflt nicl)t foluol)l in eiiüi]eii befoubevu Stellen be* Wenen ïeftaiuentee, bie biefe Xiel)ve mel)v obev menigev ^u becjiluftifieu fcbeinen, al* nielmeljv in bem ganjeu s^lan bev Cffeubavniu], banon ba* Vllte Xeftament bie Vin lage nnb ba-j sJfeue bie Qüvfüllnng eutl)alt. Wemifi ift, baf? bie ^vopbcten be* Vilten V^nube* einftimmig ein ^Heid) be* M e f f i a * nevfiinbigt baben. (Memifi ift, baf? fie biefe ^bee nou eiuem ,yi enuavteubeu Weid)e be* gvofteu ©obue* Tanib* fo beftimmt nnb beutlid) novgetvagen baben, baft (meun man nidjt novl)ev bagegen eiugenouuueu unb auf aubcve Webaufen gebvad)t luovbenj alle ein^eluen Vln*bviicfe foinol)!, al* bie gangen V^ilbev nnb s-8ovftelluug*avteu nou biefem ^{eid)e
dm\' ivDiidjc ^(\'ommiiic lu^eitliiicn. ïac\' ift eiuc SDionavcljio, bic nuf (ivbcii foftiicjctU UH\'itni foil. Jyvcilid) bic cvl)aOc«)\'lc, muniliicljc, jur ucnmuftidftcii Wlttcf)cliflfcit a (lev (ïi\'bcuticiuol)iicv muuittclbav ab ^UH\'cfciibc, burcl) bcit ^(cjfia-? uub Seine .^ciliiicu ucnualtcnbc iKcrticnuui- cm loivb tuol)l bci Tanids ^cidjvcilmmj bev 9)fomivcI)iccii, tui on Ccs SDajf\'cfii fcinc bic kljlc jcin foil, in ben Sinn fominen baft biefc nnb bicic allcin lum cincv UH\'fentlicl) anbevn Oinlnr nnb nuftev biejer (ivte ,\\u iiid;cn fciV unvb nuv benjcnif\\en uial)v jd)cinlid) biinten, bic jdnm iun-l)ev iiir bie SJicinmui mm cinem ucift 1 i d)eu 9icidj, welcljeé blofj in cincv nn j id)t ba ven, blou iienlnnbten .Vievv|djart bclt;5 ^(quot;cifiiiv iibcr bic A^cv^n, ©cunffen nnb Sdiicfjalc bev (il)viftcn bcftclien foil, ciiuiemmimeu finb. 3d) uiollte brcinii] Stellen !ici]en cine nnfit()rcn, mo bic ben CSl)viften in bev Wemcinidjoft nnb miter bev jidjtbaven, l)eniid)en Wciu\'nmavt be^ Weffia* be fliminle, burcl) bie ^ropljeten uerl)cincnc Wliidfelicileit in cinem an* jdjiifui tin Slim tc«i ^iinnuircidj, bas 9{cid) Wottess nnb (i I) r i ft i nnb tolt;? Sïcid) iibcrl)mtpt iiettnnnt loivb. Tie ^roplicten f.ilUn to? 9icid) tc? 9J(citia^ allcmal nls cine ^oli]c Seiner ^ltt limit cinf CSrtcn vor. Sic vcbett fo, als5 ob (5r bics iUeid) init fid) i om §iuiuiel ottf bie (irte brituicn, nisi ob cs Wou jclbft nuf (Srben nufridjtcn uurtc. Sic rcbcu mm fcitter nnbent Scene ober Sdinuplnb bicfcr 3)(0iiavd)ie, nis non bicfer lirbe, unb ^uuir befonbers mm bcin Vcnte Wniuinn, ois tun Söïittelpunit bicfes 9{eid)cs. Sic ^eiiicu, in ions fiir cincu ^uftnnb bie iibriflcn Sfationeu ber Ül^elt (yir ^eit biejes •)u\'icl)cs fciu merben, tuiiitlid) Untcvtlumcn bes lliiiocrfnlinonnrdjcn nub (iröfitniteils ïcilnelimcr an bent relii]iöfen Ticuft, ber 3l)in ,\',11 3ernfaUni crumfcn mirb. Sic ftclleu tins bicfes 3{eid) nls cin fclir ntornlifd)cs vor, 100 nllcs ber lirfenutnis Woltcs noil fcitt, lautcr Arcnbe, (Mcred)tii]feit, idebe nnb Wliirtfelii]feif blnl)eu locrbcu!
„Ter bailie e 11 f dj e n f 01) 11, ben fid) Refits oft i]icbt, ift fo offenbar nits Tntiicl l)eriienottitncn, bnn ber Qnbe, uieitti uon bctn •1ieid)c bes SJfeffiaS ober 9Jfenfd)cnfoljncs bie ^febe tonr, nuinoiilid) nn eiu nubeves Weid) bettfen founte, nls nn cbcti bns uon Tauiel nub beu s4gt;rop()cten iiciocisfaide ilfcicl), iucld)es balb cin .VMiniitclrcid), bnlb bns Sieid) Wottes i]ennuut lonrbe, lueil cs Wott fclbft, ber Wott bes .\'piinntels (Tntt. 2,44) niifridjteu, meil ber Weffins, ber AUhtiii bes .Oiniuiels, ber unniittclbare AUniiii unb Monnrcl) bicfes ^t\'cidjcs fciu folltc.
„ÏBic mar cs aber uuH-jlid), ban ber sJJK\'ffins ucriuorfeti, iiefrcu^iflt, (ictotet nnb bod) ^tiilcid) fciu Weid) nuf (Srbeu nufncrid)tct unirbcV ^un, bns erftere miifite i]efd)el)eti ,\\ufoli]c bcrjettifien ^ocisfniinucicn, bie uon bctn ^eibe 11 nub Job bes Wcffins l)niibcln. JVoliilid) tonnte bas letucrc nid)t ^iuilcid) nefd)el)en. Tas fd)ciut nitit freilid) mit ben
3*
3()
iiscis-fmiuiuiou bcr ^vopljetcii ,yi ftrcitni. quot;\'(ba\' lafit mie jclKii, unc bic 9(poftcl bivj iTJatjcl aufUi)eii. 3ic Ichvon inn?, co fcicn ^iuoi yinfnufteu beo Wcffiiv?. ®ic cvftr ici fctioii cicjdjchcn (l)icrin untov fdji\'ibet fid) bicjc 2el)ve luefeutlid) lunn Subaismue, bcv in uu)cvoii ücl)vbiid)cvii mit 3{ed)t üenuovfcu mirbi imb l)aüc ^uv (Srfülluiiii bcvjcniiicii SBciëfaflimfleii biencit miiffcn, bic oom Scibcn be? ^Jfcjfia? haubcln; bic ^uu\'itc fci nod) cnuavtcn imb merbe bic itlni^cu ^ciöfniyuuicu, bic iHMi jci ncni ^cid)c Itmibclu, in (Srfiidnnfi brinken.
„Jve^t fict)t man 2id)t in bcr 3nd)c.
„Tic ^vop()cton fovfcl)ten, anf )uc(d)e nnb ineld)evlei ^eit bcr We ift S1) v i ft i ben te, bcv in il)ncn uuir nnb jji uov bic Vei ben 1) e ^ c n ^ t c, bic anf (£ 1) ï i ft n m lom men foil ten nnb bic .\'pcvvli cf)teit bon ad).quot; 58on ioa« fnv £)cvr lidftciten beo sJJicffiaë veben bic ^vopl)ctcn? s-Kon fcinem Ijcvvlidjen ^Keid) anf ISvbcn. Suv,^, alle Stellen beo dienen Xcflament^, uui mm bcv iBicbcvlnnft beo Wcffia* i^cljanbelt luivb, fc^cn (yim ^ovano nnb binten jmn ^cmeifc, baft nnv ciu ïcil bcv Ü8ci-j faflnngcn beê milten crfiillt movbeii. (So mar iibevfliiffit], bcntlidjcr nnb meitlanfu]cr ^n fai]cn, baf) Ér bami ein ^)icid) anf tórbcn anf vidjten inevbc. ®icfcv Seflviff lao fd)on fo ticf in il)ren |3u\')^rci\'u\' baf; fie iud)t nötifi fatten, eincn befonberen Uutevvidjt baviibev empfangen. Tic Wpoflel feiten fel)v oicleo novano, ba* bic (Sljviften luufjlen, an bic fie fd)vicamp;en nnb boo loir jegt nidjt mcl)r miffen.
„(£o fann tcinc ocrnünftiiicrc nnb uatiivlidjcve Vlnëlcfjnnii\'Savt beo Of. ïeftamciito cicOen, aio bic, bic fid) anf ^eviilcidjiinii beo Vilten nnb sJfcncn ïeftnmentco griinbet, (So ift niudanblid), mie bcr (Seift, bcv in ben Vlpofteln vcbetc, ben Wei ft nntevftiUu ttnb oer l)crrlid)t, bcr inde 3al)rl)mtberte norljer in bctt s^ropI)etcn fprad). ^idjt ttttfere ^ci]viffe mitffett miv beu Vlpoftcln leiljcn, fottbevn bic iBcrtviffc beo ^ropljctcu, anf bic fie fid) allcntljalbcn bcrttfeit. ®ao »{eid) (ïljrifti folltc freilid) nid)t int ticmeiiten ®crftanbe citt iocltlid)co ^Heid) fcitt, mie bic bontalë l)ödjft uerberbte jübifd)e sJïatioit l)offtc: nid}t in bent Simt, mie bcr i)Jiol)aincbanifd)c Apimntcl norcteftcltt mirb ; eö folltc and) itid)t ju bcr quot;quot;t1 iinf bic Vlrt, mie man batnalo hoffte, erfd)cincn. Vlber fllcid)Wol)l mar ben 3itbcii am (Snbe bcr ÜBclt ein anf Arbeit beftel)citbeo l)crvlid)co iReid) ocvl)einen. Unb biefe ^crl)eifiiiiui ifl nocl) itncrfi\'tllt. ^eber frontme ^oraclite barf fid) berfclben getrbftcii. 3)at)er, tnein Jvrenttb I liifit fid) beiircifen, luartim fel)r ucrftanbiflc ^nbeit, bic mit il)rcn ^ropl)cten bcfannt fittb, fo flauj juucrlaffii] anf ciuc nanj anbere @rfd)eiitnnii beo Weffiao marten, al? bic ift, bic mir ilmen, aio bic cin^iiic, aufbvini]en mollen. Cl mie oiel batten miv oiclleicl)t mit ilmen iieuumnen, menn luir
37
Ünicn ciumnl boé ^urtiH\'cn, woö bod) jcbov ucv[taubii]o ^ibellcfcï fo, luie mir bic (Sncl)c jcftt cinlcud)tct, oliiu\' ^ebnifcu ^uiicbcu fodtc? ÜiMi\' imlü^ijd) imb alnjofd)imicft niufi c? itjncu uorfommcn, iwiui uur ,V (5j;. bn-? 11. unb 60. üap. cinrö ^cfainö füv ciuo cvfüKtc ®ei«= iani\'i\'rt I)altcii iiuss jtuiitciou. Unicr ifiMffcu ift Stikfiuerf mtb unfcrc (gdjviflmiiïlcrtuiui ift ©liid\'iucvf. Vlbcr bcr cl)rlidje Sfivift ftcljt ,\',u ber SWeiminrt, tuo er bie lueniiifteit i7;e(]eti)d)eit @d)iuieviiifoiteii fiubet; id) faiie ej;egeti)d)e, beun aubere mndjen i()n iud}t ivre. Tie Wiiëfpviidie ber 2d)rift fiub ,^i tlnr, nl§ ban fie iiberfeOen ober inifjuerftonbeit merben tönuten. 3ie ftimmen ,\',11 ief)r mit eiiumber iiberein.quot;
@0 uiel aus beu „ f i d) t eu in bie (i m i i] f e i tquot;; cj ^cuiu]t 11111 beu SWeiijdKH unb ïljeologen in i](cicl)evu)eiie jdiiilu\'ii imb liebeu (\\ii lemen imb jeiite Stimme unter 1111-5 mieber I)öveii ;,it Innen. sDtit umlirliaft pnip(jetiid)ein (iliarafter entluidelt er nor nnö nuf Wruub ber (leilinen Sdirift frei non jnbifdien ober irbifdien ^orftellmuien bie L\'ehre non beiu tnnfeubjiif)riiien 3{eid) unb lueift uad), bafi bie ÏBieberfmift bes .\'Derr 11 unb bie erfte ^(uferfteliniui biefent 3ïeid)e uoran fleln uub bafi biefe tuid)tiiieu unb lierr(id)en ïliatfadjen balb beuorftelieu. (Sr uerfteljt bie ^eidjeu ber ^eit, lebt felbft in ber reiuujeubeu .Jpoffumui auf bie SiMeberfuuft beg .\'perrn uub rin^t bound), ba* Dor^eftecfte ;|iel ber l)iuiiulifd)cn iUerufunn, bie erfte ^lnferfteljiiiui ,yi erlaiuieu.
^ahrlid) eiu )uid)tii}e« ^euiiniö fiir unfere ^eit, mo c? oieüeid)t mel)r alss je t^ilt fiir ba* 3^efenntuie (yi Ël)rifto ein.yiftelieu uub, umdjenb unb Oeteub, bie ^eidieu ber ^eit unb bie ^iifnuft ber .Siirdje im Vliu^e ^11 l)abeu.
301)aun (ftottfricö berber (1744 1808) .un] fdjou ale armer ftnabe burd) auf?erorbeutlid)e ^eiiaüuiui bie Vlufinaffaiiifeit feiuer Uuirtetniug auf fid). Vlufmuv? fel)eu mir il)u afö @d)ulntanu au ber Tom fd)ule p JRiga uub al-j ^rebifler au ber (Mertrubenfird)e unrfeu. Turd) (Goethe als .^ofprebiger uub Weneralfufu\'riutenbent 177() und) SKeimar jicrufeu, mirb er 1788 ^nin ^rafibenten be? Monfiftorinmss lum SBeiiuar ernamit unb burd) beu ftnrfürfteu rum ®ni)eru geabelt. ^u feiueu (Srtlaruuflen ,yini neueu ïeftament, bie fid) burd) ïiefe uub Marine ber §luffaffuiig uub burd) anfrid)tige Wotte-Jliebe ieiiieo .Vieryihj nu^eid)iieu, fagt er (yir Cffenbarniui ^oliauniiS:
„Tie \'Hpoftel feheu mir alle in ber nalieu (Srmartuiui bes ^ieidjes Tsefu. ift il)re lelUe ^rage nn il)u: .sgt;err, mirft Tu Imlb Teiu ■)ieid) aufrid)teuV Uub (il)riftns uermeift ilmeu bie tSnoartmui nidjt; uur bie ®eftimmung ber ;]eit entnimmt er ilmeu. Cvu nllen iljren Sd)rifteu ift bas (Mefiil)l biefeS ual)eu sJ{eid)S ber nalieu ^ufnuft bes •OtSrru; il)re briuiteubften ^aruungeu uub ^emeiiuiuisiiriinbe liaugeu
biuuni ab. ^aulu^ cvflcirt fid) üticv bic quot;Jfahc bcé jriincllcu ïaflc*, abcr iticl)t aljo, baf) cv il)n in? (Snblofc fovtjd)ictit. ^ctru^ cnt)d))tlbiflt (jlcidjfant, )uaviuii bcr ïaii bc« .^(Srru nod) )iid)t flcfoininoi fci mib baf) cv bod) bc0[)a(b balb, fd)iic(l uiib imucvmutct fommcn )ucvbc. ï)ic 9cdl)c bes ïaflcS bcss ^Ëvvn ift bas Sicflcl, fo uiio bes lekten Mudjes, fo bes flanjot ueuen leftamciites, bev ^ïïcbeu (il)vifti unb bev apofto lifd)en (ihviften. Wan meif) cs ans uielen Stellen nnb ^ad)vid)tcii, baf) fie alle in §offmmfl biefcv nal)cn (Svfd)eiuuiui cjelcbt unb eben bavanf, mie es and) CShviftus mill, il)ve iöadjfamfeit, ïvene unb Übev luinbnuii bev S3elt iieluuit babeu. Wnv evft, ba bev (Meift bes (Sl)viftcii tnmS fanf, inad)te man ans biefem (Mlaubeu, biefev nal) flefüblten Wefleimmvt nnb .\'poffnuni] falte ïheovie, )d)öb bie ^ufnnft bes .^(ivvu, meil fie if)nen nod) ungelegen iiefommen luiive, immev tueitev l)inanS, eublid) bis ans (Snbe bev ïöelt, in ben quot;i\'llHivimb bev feiten, bie mtv nid)t evlebeu.
„^IJfan bid)tete fid) immer einen neueu Vlutid)vifteii, bev evft n)iteviiel)cn muffe, el)e bev .,o®nquot; fomme, fo lange fei man fid)ev. iRom, S!)ial)nineb, bev ^apft, iiojola, bie Üilien unb mas meif) id) nieljv füv 1 vaniue V
„ïev (ivfoh] ^eigtc, mie d)riftlid) bie Ücl)ve mav; man uevgaf) (il)viftum, ob man il)n gleid) nid)t lengnen luollte; mit bem Wefiil)[ feiuev ^d()e nnb bem Wlanben an feine ^lnfnnft giufl and) bas CSbvifteutum untev.
„Wan fiel)t, mie nal) biefev ÓManbe mit bem Weift bes t£l)viftcn tnms uevmaubt fei; ja mas fage id) uevmaubt? es ift bev (Meift CSlnifti, es ift bas ^fanb feiuev letjteu SBovte. §lls @o[)n Wottes nnb bev SKa[)vl)eit lief) C£v beu Seinen bas 5\\gt;ovt nad): vsd) gebe nnb fomme mit meinem ^{eid)e miebev. 2öad)et! übeviuinbet! Üiebet Üftid) nnb mavtet 9Jfeiuev. Tas SBovt follte Siegel feiuev (Megentuavt anf (Srben, ^fanb nnb letUev (üiubvucf, bleibenbes (Mefül)l, Seele bes (il)viftentums fein; fie mocl)teu 3f())i als ,Uuecl)te fiivd)ten obev als ^viibev liebeu; geung, fie follteu 3I)u, als il)ven ,?)(Svvn, iHicl)tev nnb iieljvev balb, augeublirflid), ftünblid) ermavten. So lange biefev ©laube ba mav, mav (il)vifteutum anf (Svbeu, meun er uid)t mel)r ift, ifts fein (£ l) r i ft e u t n m m e l) v, m e l d) e 11) e o v i e m a n a u d) 1) a b e u m a g. „Um beu abmefenben, fevneu, ungemiffen (il)viftus tl)ut man uid)ts; uiel menigev mivb man um feinetmUlen leiben. 3)er ®aum feiuev SBovte ift uerbovrt, il)v Quitte, bev immev lebeu follte, ,yi sXfd)e uevglimmt.
„^lnd) feben miv, baf) in allen feiten, l)ie nnb ba, bei ein^eluen ^evfouen, in benen bev evfte (Snift nnb (Sifev bes (ibviftentums miebev fcf)vte, immev aud)bieS Wefiil)! bev 9ial)e Wottesn nb (51)vifti ^nvitcMam.
0ic fnl)cu bic ^ciriicn ber (irlöjum], beu ftciiicubcu 5aft in beu ^aumeu unb erfjoöcu bnss .Sjnupt uub luavcu fveubi^ uub uüvfiam. 3(n beu iiufsevlidieu ^eraulaffunfleu, ;]eiri)eu uub .\'oiilleu fmiuteu fie tvvcu, il)v iuueresi (Mefiil)! aber war sIBal)vl)eit uub iu ?sl)iu iibenuoubeu fie bic ÏBelt. iliidjt^ aubeve-5. (5iue ÏBelt ju übevunubeu, muf? mau in fid) l)obeu, urne ftövfev alss fie fei. Tie Waupe, bie auflebt, fiiljlt beu fouuneubeu ^vitfjliui], ber iUniel, ber l)hnuei^iel)t, unrb uou iuueu l|iuiDe(]iietriebeu, fouft bliebe er, iuu er ift uub erfrüre. Ta-? .\'polj, bas breuueii foil, unifi ^uufeu eiupfaiuieu, fouft bleibt es trabes, uaffes, fauleubes .^olj.
„2Be(d)e silHil)rl)eit ift\'s, bie vJial)e bes ïai]es (il)rifti, loeldie fiirdjterlid)e, lieblid)e SBalniieit! i\'Ber uürb beu ïaii Seiner Vlufunft erleibenV uub uier luirb befteljeu, menu (Sr erfd)eint? vquot;sn Sein 9{eid) (iel)t nid)ts Unreiues, uod) Wenieiues, uod) .Sjeud)lerifd)es, mas Wreul fl)ut uub iilifie; uur ber treue, ftille ^euflc, ber ansbauerube llber wiuber, loer unidjet uub burd) (\'•k\'bulb iu linten ^erfeu nnenblid)en ^\'olju emmrtet.quot;
iictund) (1740 1817) faun als eiu Sd)iUer uub
fieiftifier iSrbe ^euflels iu ^e^iu] nuf bas foiuineube ^Keiel) (il)rifti au flefefjeu merben. (Sin iUaun ooit l)er^lid)er ^rönunicifeit uub iiroftartiflein Wlaulieu, -arlieitet er fid) a us beu iirinfteu ^erlniltniffeu l)eraus, emnrlit eiue uinfaffeube Welebrfamfeit uub ftirbt, bis in fein l)ol)es filter aKi^e meiu oerebrt uub nefdjiilU, als Webeimer hofrat in Marlsruhe. v\'sn feiueiu „granen Mannquot; uub iu feiner „ S i ei]esiief d) i d) te ber ri)rift 1 i d) e n elision i u e i n e r i] e m e i n n it t3 i ft c u (i r f 1 ii r it it ft b e r Cf feu ba run ft xquot;sol)annisquot; jeiftt er eiu tiefes ^erftaubtiis fiir pro pl)etifd)e s-JM\'td)er uub eiu itnfteuiöl)nlid)es Wan propl)etifd)er ^eftabnitft uub Vlulafte. Cvu bent erften sJfad)lraft (ytr 5ieftesftefd)id)te ooit 180quot;), @eite 72, finbeu fid) folfteube l)ierl)er ftehörifte Vlttfd)attttnftett:
„.^vd) bleibe alfo feft bei ber allftetnein befannten, ooit oielen ftelel)rteu uub frottttneu Wauttern nufteitoiuuteueu obee, ban (il)rifttts nad) Seinetn oiefte itber bie Wfadjt ber ^iufterttis eiu ftlücffeliftes ^ieid) bes ^riebens bier anf lirbett ftiften toerbe, beffen Xatter tanfenb oabre fein toirb, loabrenb toeleber ber Satan in beu ^lbftrttub eittfte fd)loffen ift, berttad) aber eiue fleine ^-rift losftelaffen toirb, mo er bautt bas Huifi ber Süitben ool(ntad)t uub battn anf eioift iu beu Sd)toefelpfttl)l fteftür,\\t loirb. Ajieranf loirb battn bas allftenteiue jiinftfte Werid)t folften, .\'ointmel uub (Srbe oerueuert niib anf biefer oerfliirten (Srbe tuit ber Aiernieberfnuft bes netten ^entfalenis bas eioifte ^Ifeid) bes .Sjterrtt erriebtet loerbeu.
„Wott bat burd) bie fecbs Sd)bpfuuftstafte nnb beu fiebeuten gt;Httl)etaft ftattj jttoerliiffift eiu ^eittnan beftintuten toolleit uub toirflid)
40
bcftimmt, beun uou yiufaiui bcr fficlt an ()at man ficOcu ïai^e ubcv cinc üBoifje, tmiin bcii Wunat uou ciiicm sJfciiiiioub ,^11111 nnbcru uub bnmi biv? 3a()v mm ^uuilf |oUljcit SJJonatcn ^um ®ercd)iien bcr ^ett= Idufe (lebvaurfjt. opiitcvljiu unirbc biefc ^citbcftinnuuiu] nod) mcrf iuiivbinev afó Wolt im leuitifdjcu Wuttcëbinift boit Sabbatl) ,yir fcicr lidH\'ii 9ïiil)c nub rcli(]iü)cii Ülmiuicu uevorbuctc, iniincr bne ficbeutc ^nl)r al-j cin 5nbbatl)jal)v unb uadj 7 mal 7 ^al)ven baö 50fte ale ben iiroficu 5abbat(), baé iivufie Uitbel unb livlan 3al)v feftfo(5tc. -nrd) ^cniiil)nniicit ^ck\'ljrtcr ^ibclforfdicv finb luir nun )o uicit iH\'fonniu\'n, bafj luiv luoniufteuè biö auf ^cbu obcv ^UHin.y^ bic ^eit (icnan bcftiinincn füuucu. 3nbci|cn blcibcn unv uuu bci bev ciu mal auflcnuiitiucncn Vlal|v^al)l, abcr cbcu bcêluccjcn iniiffcn luiv uun and) fo u or [id) tiii Kquot;1» nnr bic fünftijioi ^ovfallc uid)t init (sicioifi ()cit auf vuil)r, ïai] unb 2tnnbc bcftinuncn loollcn.
i\'c i m i d)ti c iu fc I)a bcn 10 i r, ba fi 0udj bic f ic bcn c d) ö v f u u fi gt;01 a ei c b c r Di* a f? ft a b ) i 11 b, b c v bi c c 11 b a u e v b c ft i ut tn t:
„Per frllc ift cinc nraltc oaiic, bic man bic ïrabitiou bce Vianfc-j tSlia ncunt nnb bic non beu Subcn fd)ou ,vu beu erften (iljriftcn übcvi]ciiaiu]en ift, namlidj: baf) bic (Srbc mit il)rcu ^cioobncrn 6000 ^al)vc in ibrem jetjiflen ^nftanb blcibcn unb banu bae ficbcntc 3al)rtaufcnb bcr itronc Sabbatl) fcin mcrbc. Ticfc iUnftcllniu] ift and) uoii beu feiten bcr erften libriftcu an bis bal)cr non fcl)r frommcu uub itclcl)rtcn iDuinncrn für iual)rfd)cinlid) i^cljaltcn loorbcn.
,.J) c r ] in c i t c 5S i n li diebt bicfcr Sbcc nod) cin ^rofice Wcuiid)t unb cincn l)ol)cn (Mrab bcr iiHil)rfdjciulid)lcit: ce ift nam lid) fcl)r niertunirbin, öafi fid) biefe tanfciibjal)ri(icu 4\\gt;odjcntaiic in bcr Ijdlifleu (Mcfd)id)tc fcl)r fd)arf nnb bcftimmt an^cid)ncu.
„^\'Ini erften lyofien iiVltta^c: ,S{iubl)cit bcr ilUeufd)l)cit, Off en baruiuv\'n (Notice au fie uub (Sr^icl)niuv
„^lni 10ci tc 11: (skrid)t Wotteö über bic ucrborbcnc iBelt, ^il bului ciner uciicn Wcufd)l)cit.
„Vim b ritten; ^lnssiuabl uub ^cftimmiiufl ei nee befonberen ^olfcji (sjotten nnb beffen ^Ubniu] ,\',11 ciner möcljtiflcu Nation.
„Vim ui er ten: ftonicireid), S-I5erfall, (^cri^t nnb ^{eftitntion bicfcr Wation. Weburt bes? sJ^elterlöferé in berfelbcn.
„Vim füufteii: ^ilbmui cincö uciieu ^solfce (siottee, bnrd) ben ,\\ur ïKed)tcn Öottcé erhobeneu ^cltcrlöfcr.
„Vim fcd)ften; .Siauipf bes? ^clterlöfere uub feinc? ^olfciS (Wii bic feinbfelinen VJ^acljte bcr ^iufterni* 11111 beu ^cfitj bcr all(]euieinen ®eltmonard)ic; oolltoiuincucr Sie^ ^efn lil)rifti nnb oeincr Wctrenen.
„Vim f i e bc 11 ten: ^efi(jneliuiuiui bcr all(]eniciucn Vyeltniouard)ie;
II
alUicincine-o, i]liirtKli(ico ^Koid) bce Aricbrn^ unb bcv ^iul)c auf (ivbeit: rtvotVr Sabbatl) bcr ^(cnidjlicit; am \'i\'ltn\'iib lclUor ^criiui) SatamS; iciu eiiblidie)? (^cridjt; jiuii]ftcv ïaiv
„ÜImv? nun ciiblid) ben b rit ten SS* hi li k\'trifft, ioiycbt biejcu bcr Vlpoftd nnb bicjcv bviiuit bicjc AjiiputlicK bcinal) ;,uv
Wcunfibcit. 3n fcincni ^lucitcn ^vicf ini bvitton .Shipitcl fdjvcibt ev fcnicn ^citi]cnoficn, uiie eg nnniittclbnv uor bent jihuiften Xa(]c, luenn bev Satan mm jein Tuben nntev ben ilU\'enidjen anf« .S3üd)fte treibt, anf Srben aueiel)en nnb l)eniel)en mevbe, fie unirben namiid) jaiien: mo i)t benn nnn jeine ^nfuuTt V ol)v l)abt )olani]e mm einer ^nfunft (iljvifti tiejpvodjen, nnb feljet, ee mirb nid)tlt;j bavault;5, n. f. m., fie benfen abev nid)t bavan, ban e* nor bev Siinbflnt ebenjo Itevivm], nnb baft baniale bie (Srbe bnvri)f Gaffer, beveinft abev bnrd)lt;3 ^euev gerid)tet mevben mirb. .s^ier befommt nun bev ^lpoftel (]leid)fam einen pvopl)etifdjen (Sinbvucf, inbem ev faflt: „9(bev bies? CS innige foil eu d) u i d) t ue vb o vi]e u blei ben, ba ft ei u i a i] bei bein y) (i v v u i ft m i e t a n f e u b a 1) v e nnb t a u f e it b 3 a 1) v e m i e eiu 2 a i].quot; ilnmn man biefe Stelle fo iibevl)iu anf iel) t, fo fdieiut fie uid)t me()v fatten .yt mollen, al* ma* and) \'A\'tofe* ittt ilMftcn ^faltit int 4ten Üsevfe fagt: „Xetut tattfettb vquot;Vtl)v fittb oov Tiv mie bev lag, bev geftevn ueviiattiieu ift ttttb mie eitte sJiad)tmad)e,quot; eine ^eit imit bvei Sittttbeu. .Sjiiev fiel)t matt gleid), baf) bev Tict)tev ttttv bie limigteit Wotteê oov X\'litiien batte, ttttb baf? teine ;5eit, fie fei fuv;, obev laitg, bet ^ljttt ftaltfittbe, tattfettb 3al)ve feiett Tsbttt mie ttiel)te. ^ebettll ntatt abev, baf) biefe 2Bal)vl)eit bett {sMattbigen, an melelK ^elvtt* fdjvieb, tttttnoglie!) nevbovgett feiu fonttte, itibem fie jubelt ttttb Ajeibett liittgfl befattttl mav, ttttb ban ev bod) fagt: Vlbev biee (Sittjiiie foil end) itid)t oevliovgett bleibett, baf) bei bent A\'ilivvtt eitt lag tattfettb 3al)ven, ttttb tattfettb ^al)ve eittettt lage gleid) fittb, fo ift ttttmibev fpved)lid), baf) if)ttett bev ^lpoftel etma-j ^{ette-j, etmais, tuasS fie ttod) uiel)t muftten, fageu mollte, ttttb bies? faun nun ttad) bettt flavett ^ttd) ftabeu itid)t* attbeve* feilt, al* baf) tattfettb ^abv eitt gvoBev ^elttag, ttttb eitt gvofjev SBelttag tattfettb ^al)ve feiett.
„Oiittttttt man tttttt biefe bvei ttttumebv angefiibvten iBittfe ,^11 fantuten, fo finbet matt eitte bevttltigettbe ÓHattbett^gemiftlieit bavin, ban ba* ))ieid) be* .frtSwu ttttb Seitte ^ufituft fel)v ital)e, inelleid)t ttaljev ift, al* toiv al)tiett. ?a miv tttttt jeot fdiott toeil ittt fedjflett gvonen ilH\'lttage fovtgevi\'td\'t finb, alfo atit Wadmiittng be* ^-leitag* lebett, fo fvagt fid)\'*: mie oiel llhv e* jetu feiu tttugeV ^lutmovt: oiebeti lU)v be* X\'lbenb* ttttb ttetitiybtt Wittutett itttgefahv. sJiittt fiiugt abev bev Sabbatl) A-veitag* abettb* att ttttb fiebeit lll)v ift fdmtt uovbei!!!
42
.Sthitu\'v c(5 ift bic I due Stintbe! 2Bacf)ct! 2yod)ot! ^ctet nub l)altct cure iiampen kreit: Trun bic ^utunft besS §@rvn ift im()c!
„Ticic ^clinuptuuii luivb nod) ,yiv lioKiflen Wemifilicit, uu\'im mir bic Stclli\'ii, bic l)icv()cv iicl)üvcii, baiuit iu ^cvbinbuiui tniiuicn.
„Untcv bem 9(bfall (bcr bem Wcirfje uovaii^clicn fo(l) fann imb barf nid)fê aubcvlt;5 ucvftaiibcn lucrbcn, ale ciuc ^crlciirtmiiui Cihvifti imb Seine* iH\'vfü()neiiben blutigen Cpfevtobcé; mcv (i()viftunt nid)t fiir ben unil)ven nnb cituicborcnen Sol)n Wottee, bcr (tfott imb sJJfenfcf) in ciner ^erfon nnb onbetniu^iuiirbiii \'Ü- cvtennt nnb Seine (Irliifnnci bcè cicfnllcncii menfd)lid)cn (\'•kfcMcditee bnrclj Seinen (ilntii]cn Cpfcrtob, bnrd) Seine ïlufcrftcliniu], ,sgt;iinniclfal)vt nnb\'iiVltmvennui nid)t iiiaubt, bcr ift ein ^Ipoftat nnb fteljt anf bcr Wolle bee Vlbfalle. biefer
Vlbfnll in nnfren ïaflen in allen brei d)riftlid)cn ^Kelinioiieparteien mit (Metualt iiberljanb niinmt nnb bcfinibcre in bcr protcftantifclicn Mird)c imanflmltfain einreifu, ift cine befannte ïl)a(fad)c: man nennt ben ^rotcftantiemne cine furtbanernbe ^{cforniatiim; erfliirt (il)viftiiin auf ben Manyln fiir einen blofjen lUcnfcljcu nub Seine Vlnbetimc) fiir ^Untöttcrei; man erfred)t fid), bic (Minvt bee Sol)nee (Motteö nnf cine lafterlid)c i\'lrt ,yi erfliiren nnb beifu bod) bei bem alien (Smm liclifd) i\'ittl)erifd), nnb Cïuaiu]cliid) ^Kcformicrt, man l)at i.\'utl)evg Wlaubensfl)ftem lantjft ane ben Morfiilen nnb oon ben Wanjeltt ocrbaimt, aber man bant il)m in (ikMcben ein Wonnment. C ja! and) nnjre ^citiicnoffen banen ben ^ropbeten (Mvalier aber il)rc Wninb)quot;a|5c uer ad)tcn fiel i^ebe ibnen! 31)»quot; Sd)idfal loirb nod) tueit fcl)rccflid)cr fein, als bae fd)rcdliri)ftc, bae je cine Nation betroffen l)at!!! ^ae foil benn bic cioiiic yiebe nod) tl)iin, ale mae fie fd)on i]ctl)an l)at? „^cfla^cneuierlc ^citi]enoffen! hat end) benn cine ad)t^el)iil)mti)ertjat)vii]e (irfabnuui nod) nid)t nelcbrt, ban allcin bcr mabrc cuandclifdjc WlanOc an 3efnin (il)riftuni nnb an feinc tSrlofnniieanftaltcn i^riiublid) pc fittete nnb ioal)rl)aft iinte Wenfd)eii bilbet; nnb ban blofte ^orfdiviftcn bcr ïitrtcnb nnb SWoralprcbiiitcn nod) nic, and) nnr einen einjiflcn l)(cnfd)cn i]cbeffcrt l)abeii V
„v\\a iual)rlid)! Ter (iotteefiird)tii]e Wciifdjcnfrcunb niöd)te iülnt loeinen, befonbere loenn man bebenft, loic bie imfdjnlbii]e Jyiifienb fo fdjrecflid) irre flcfiiln\'t loirb. Tics ift mm bcr Slbfall, bcr in alien 3al)rl)imbcrten, feit ben feiten bcr Vlpoftel, feince (Mleid)en nid)t l)atte, bcr cin^ijie in feiner Vlrt bie ?(poft a fie, iueld)c ^anlne 2. ïl)cff. 2. fo beftimmt uorl)cr oerfiinbiiit bat. Tiefe l)öd)ft mevfloiirbifie 2Bci«ifaiym(] ^anli, bie ,^11 nnfern feiten fo beftimmt nnb fo genou erfiillt mirb, ift ein mnoibcrfprcd)lid)er ^ciueie, ban biefer Vlpoftel s-JBorte Wottee iie.fd)riebcn, nnb mm and) bae, loaemitber ^ciefagimg uom Vlbfall in ^crliinbmu] ftcl)t, jian,^ ^noerliiffiti mirb erfiillt loerben.
„^nulu* fliebt ben ll)o)|oloiiidicvii s H\'o i Ü cl)c v c .S( c n u ^o i cl)c n nu, au UK\'kfycn )ic ovfennen föiuitcn, luann hor .ViÉrv fonmicn mevbc, nümlicl):
1. !Dcv Vtbfnll mm bcv d)ri)quot;tlicl)cii ^icli(]ion imb bcv amiuicliicbcu (silnulHMicdchvc.
2. Êvfi^ciiUMi bclt;j lUcnjcbcii bcv 5iiiibc, bcc^ Minbc-ö bc-j ^crbcrbcu\'J.
„Tik- evfte ficlKvc ;V\'id)cii, bcv Vlbfall, i)t mtu imucvfcnnbav bn, U\'cv biv? (ciuvicu Uiulltc, bcv müntc ia fcinc Vtiuic» imb fciuc Cbvcn hnbeit. ^iucitciw: T c v X\'l n t i d) vift, bicjcv )d)vcdlid)c l)fcii)d) bcv Siinbc, i)t nod) nid)t ba, nbcv tonimt balb. Tan bic)c SSJci^faiiiiiui im Tanid anf bic Iciucn, b. 1). nnfvc feiten .ydc, ba-j |quot;tcl)t anebviirflid) Map. 12, 4; man fid)t anc-bcv sjVid)vcilnnui, bic bcv\'iHpoftd 2. ïbcfj. 2 non il)m niad)t, ban cv )id) anf bicjc \'iB}cisgt;iai]nnfl bamit bc,\\id)t. Tem ^n foli^c mivb al)o bcv Wcnjcl) bcv Siinbc cin .SUinii], cin iivoncv ^Kcc\\cnt jein, wdcbcv unmn)d)van{t vcflicvt: Tom cv unvb tl)nn, lonc-cv inill. Tic flWiflion jcincv ^iitcv, alio bic d)viitlid)c, loivb cv ocv laffen, fid) öffentlid) lieden fic cvfliivcn, (icjicn bic ^cvcl)v\\iiui (^ottce loivb cv diftidc nnb fcinbjcliiic ^cvovbiuuuicn evfleben laffcn, bic d)vift liebe Ciiottc\'jucvcbvnnii ncvbictcn nnb bic urnl)ven (il)viftcn (iviinmiii ucvfoljicn. ISe unvb cin Tvncf nnb ^cvtolrtiiitfi^cift cntftcbcn (i^v. 9J{ann p. ^82), loouon man nod) fcin ^ciipicl cvlcbt bat; allcu unie lid) ,Vi (il)vifto betennt, loivb cin ^-liid) nnb ^-ciicfcucv locvbcn. Wan loivb liobcv bic (ivbfitcn ^scvbvcdjcv bciinnbincn, ab? cincn loabvcn \'ibviftcn. (Sv unvb fid) in ben ïcmpcl Ciiottc»? fdjen i\'3 J ad) tv ai] ,\\nv Sici]clt;j(ic|d)id)tc p. Ufii nnb bic alliicmcinc .s^evvjebaft iibcv bic Wcnf^bcit cvvittiicn. Tic ®cvnnnft loivb cv fiiv bae bbdiftc ï^cfcn cvfliivcn, nnb fcinc cipc ^ci nunft loivb jein (Mott jein, ben and) alle in il)in anbeten nnb oevebven jollen. Tann imtj! jid) sJlllc^ (i]v. iWaitn p. 40()) uov bent Wonavdien nnb jeinen iibevall an^ciejtcllten ^ilbevn benijdt; A\'ieiben, ^nben, \'JJitdia ntebanev nnb (Sl)viftcn. ^ctc baê ïicv an, obev ftivb! Ticlt;j ijl bic allflcnteittc iiojititii, bic böcbjtc Stnjc bcv L\'ajtcvnnii nnb ^cv nu\'jjenbcit, abev bann ijt and) bcv .f)(£vv dnuA nabc. s-üMc cin ^lin biivvcö Stvol) in einem Vliuicnblid eitt.dinbcl itnb oevybvt, jo mivb cin fenvijicv 8ivabl oom ^(Svvn att^ iicljcn unb bic flange ^Jolte oon bcv tóvbe loei] nnb in ben ^jnbl binbancben, bcv mit ^•ettev nnb Scbmejd bvennl. Ticfcv ioid)tiiie ^eitpnnft ift nid)t loeit entjevnt. Tavttm load)ct 1 llbviiiett\'? jebcint e« miv iieioij) (\'•Jiacblvai] ,;uv (£iciie\'?i]ejd)id)tc p. 100) jn jein, baf? c^ cincn ^eviinniv?plab niebt, loo 1)in bc v ^at e v be v ^avin 1)cvi^fci t bie cvbe jei ncv We t v e n e n f it b v c n n n b ci e i] e n b e it j d) v c d l i eb en S t n v in ji eb c v n m i v b.
u
„SBiv l)obcu jiuct fidjcrc ^cicl)ou, baf? bic ©utiuicteliiiii] bcr flvoficu nafje ift (]gt;. 104), ininilicl): 1. ®cit grojjcu imb allcjemeincu Vlbfoll uub 2. 3quot;* Wvofk rtol)cnbe ^(vbcitcu au bcr ^cïcfintug bcv .\'Ocibcn.
„ïtc ^ojaiiuc bes .^ISrru (iir. 9^ouii p. 286) jdjiillt iibci\' bi0 iiaii^e t£l)riftciil)cit, [ie ruft: ^(jr tvcucu (ibriftiisucrcljrcr allo lucv il)r oud) feib - - viiuit unb ftvcbct nori) betu nvofien ^id bcv aSollcnbung, U)ad)ct unb bctct mit gviSBtciu övuft uub (Sifcr, uub jcbcv, bcr uur «raft, Sraitfl uub 3{uf oom ^(Srru iu fid) fpiirct, bcr l)clfc Scdcu rcttcu, loo er uur faun, beun j c [u ift bic elf te ©tunbe, in io e l d) c r bcr .sptërr bic l c u t e u §lrbcitcr in «seinen iBei n berg feu bet.quot;
Tas finb bic ioid)tigfteu Stinnncn, bic nufer ?sal)rl)uubert au fciner Sd)loclte bcgriifjtcn, unb bas finb bic iöfilnucr, bic troll bes bcrrfdjcnben Uuglanbens mntig ^euguiss oblegten für bas ;ycl bes djriftlidjcn WlanbenS: für bic aBieberfnuft beffen, bcr ,yi .*oiuimelfal)rt ooit bcr (irbe fd)ieb, uub für uuferc ^ercinigung mit 31)iu: quot;d)r ^eugiiis ift nid)t oerliallt, beun fdjon iu ben ^loau^igcr vuil)rcu fdjallt beinfelben Vlutioort eutgegeu aus allcu aKeltteilen in beu oerfdjiebenften Spradjcu. (Sine Wcilu- oou beugen für biefe ioid)tigc, uur ,yi lang oergeffene iöal)rl)cit trat anf. 3n iSnglanb fdjricb /tuui«g()am feine ?lfal)anblnngcn über bic biblifdje unb propljctifdjc ;-|eitrcd)uuug unb über bic Sicgel uub ^ofaunen 1812; (ft. 3frfrc feincn Wcfamtüberblicf ber ®eisfagung 1814; j^aijforb: «onigreid) bes Weffias; ^rrci): bic ^locitc Vlufnuft lilnifti; |Jougl)ttit: Tic Ërioartuug bcr iïird)c, unb aubcre.
vin Sübanierifa oerbffcutlidit cin fpanifdjcr vsefuit, ^allunja, unter beni 9ïanieu ^cn(£fra 1812 fein ^ud) „über bic ^ioeite 3^ i e b e r f u u f t bes SJJ{ e f fi a s i n .\\j e r r l i d) feit u u b dJl a j e ft ii t.quot; (Sr fül)rt aus beu 3d)riften ber filter uub beu ,ton^lieubcfd)lüficu ben ihciocis, baf? bic Virclje niemals bic rcd)te üeljrc oou bem taufenbjalirigcu ^cicl) oerbaiuiut l)at, foubern uur bic ^rrtüiucr, bic mit bicfer iïeljrc oerbunben lourben. ÜDie Schrift, oou ber ^iuiuifition ^■erbinanbs VIL foufis^iert uub oeruiditct, lebt fort in cnglifdjer Überfetiung.
xvn ben Söüften 31)ricns uub ?lrabicns luaubcrte eiufam cin cnglifdjer Weiftlid)cr, fauu über bicfeu (Megcuftanb nad) uub forfdjte iu ber Sdjrift. Unter bem ïitel: „iöricfe bes ÖafilifuSquot; gab er 1818 bas Wcfultat fciner ^orfdiuugcn licraus. (£s mar ^cmtö 5?ai), eiu •Wann oou anfel)ulid)cr uub uuabl)angigcr 3tcllung, ber fein Ücben unb fein gaup Vermogen bicfer ^orfdmug uub bcr ^crfüubignug fciner ücl)reu gcmibiuct bat.
Ou ^rautrcid) gab ^atcr iamüert gleidjfalls cin l)üd)ft auregeubes Serf über beufdben (Megeuftaub Ijcrans. vln ïeutfd)laub
uutvbc bor (ivfiilluuii bcr iinieiaiiinu] and) cifriii narl](]aovid)t. e f f c r SU ^nltcnliiiuiftattni ini .s5ol)cnlol)i|d)cn ucröffontlid)tc cinc 3d)vift imfcr bcm ïitcf; ticjc unb fdjriftmiiWcbanfoit iibcr
bic @d)öpf iind, U)arnm jic in fcd)sgt; ïajic 11 Do11cnÖct )uurbo iiub (Mott am ficbcnton ïafje cicruljt habc.quot;
1819 cvfdjcint in Wövli(j bei Iraiuiotf ^dmcibcv mi^iid)elc()eii, „(Sr iu ii cv u li gen an oinigc in unferni ïagen ) c l) v li c r s i n o ii ^ m e v t c u «f p r ü d) c b c ? v o p (] o t o n T n n i c 1.quot; Tcv ®crfnffcv bicfer intcreffantcn tlcmen 3d)i\'ift iiicbt unë ]gt;. 81 83 in fchuT Tcntmti] beë ^vopljetcn Daniel )d)r beiiicrfenöii\'crtc ilMute iibov ben ïfiifnnci bes! Sïeidjcëi (^ottcö nnf Srben ;
„^(od) ift\'iJ iiid)t fo lueit fjefointnen, bn)quot;) alle Golfer burd) beu iirnfieii ^(ad)foiiiinen ?[brnl)nini5 nut geiftlidiem Segeit iieiegnet luaveu, nnb baf) bnlt;J im jübi)d)eii 2a)ibe aiuu^iinbete yidjt ,yi allen Siatioueu gebvuiijien mave. X-a* Serf ninf? aber au^efiibvt luevben: 2000 3al)re nad) lSl)vifti Webnrt mi vb iua()V)d)einlid) bie g voile ^erl)cif)itni] 1. \'JJf. 12,3 uemiivflid)! nnb ber gvof)e ^lan allen uerftanblid) jein. Ta* 2i)ut bilb, meh\'be* ÜJlebnfabnejav im ïvanin evblicfte, bentel anf bie öanpt eveijUiiffe anf (Svben uom 3al)re 2000 imv (£l)rifto bi§ pm 3al)re 2000 nad) (Sl)rifto nnb iinifpaiint 4000 Csahve obev 18 feiten. (Stnè ber bier ®eltretcl)e nad) bem anbern entftebt nnb i]el)t nnter. Haum ift ba? ui er te, ba« (elite errid)tet nnb eö ift and) ber Stein Dor lianben. Tan. 2.
„(Sr ftiir^t, er ^ertnalnit bag ^ilb, bie ïriiminer merben iian^liel) bernirf)tet, er mad)fet, er uiinint eineu gröfieren ilfanin ein, lm? er bie ganje ÏBelt erfiillt, ÏÖa? babnrd) angebentet ift, mirb )ital)V)d)einlid) im 3al)i\'e 2000 nollenbet nnb bie bem Vlbraliam nor 4000 3al)reii borber gegebene Söerlieifiiing an bem oodjalirigen S){enfd)engefcfjlecf)t anf ber gangen (Srbe erfiillt fein. Tiefe gliirflicbe ^eit ift ber le^te Teil ber gangen ^eriobe be? nienid)lid)eii (Mejd)led)te« anf (Srben. (S\'J bat bann bie @tufe erftiegen, bie e? erreid)e)i fonnte. Unb einer anê biefem (Mejd)ledjt felbft mar ee, bnrd) ben ba? ^ornefjnten Wotte? nollenbet (3ef. 53,10) nnb ba? ganje Wefd)led)t ^n biefem grofteu ^iele gefnbrt mnrbe. ^sft nidjt alle? (Motten miirbig? ^erbient bie beilige @d)rift, meldje biefe ?(ttêficl)t allein bffnet nnb alleiu bffueu faun, nidjt grofte 91c[)tnng. dringt e? ber biblifd)e ^orfrf)er nid)t nngleid) meiter, gelaugt er nieljt jn einem berrlicljeren ^efultat, al? ber ^l)ilofopl), ber alle? an? fid) felbft an?fiiinen mill? Mann biefer anf (S()re nnb ïBertfefialmng \'Hnfprnd) inacben, menu er Qefum, ber anfierorbentlid) beruorragt, fo menig fennt nnb ad)tet, ban er fid) lieber jeben anbern, al? ftbn belebren liifit.quot;
Unb ]). 95 fn()rt ber SSerfaffer fort: „Ter jei.üge ^nftanb be?
415
mnijcl)licl)cn Wcjd)lecl)tlt;j ift mcuiii i]e0U]U0t, ,yi fvol)cit .^uffmiiu^cn ,^11 Itiiiimni. Tor d)vi)tlid)o Jvorjdjev t\'aiui ba» (£ii]cntümlid)c, ba« ^(uficv ovbciitIid)c unb Trotjcubc mifrev ,;]eii uni jo uiciüi]ev ucrfeuucu, je bcffcv er •beu -Dfeufdjeit uub bie iöJelt femit, je uertvauter er mit bev Wefd)id)te bev ^ölfev uub je iue()r er imjtaube ift, bie uerjdjiebeueu ;5uftiiube, iu iucld)eu )ie fid) befuubeu babeu, mit eiuauber ju uev i^leidieu. (£r meifj, wie fid) ^rofee Jöegebeubeiteu nubnbueu, uub wie i\'iel bie offeutlid)e \'üJfeiuutu] ju bebeuteu l)obe, uub luie meniii man jelbft mit (^k\'UHilt i^e^eit beuviumol jur .^errfdjnft gefomuteuen ^eitgeift mivjuriditcu ueriuöiie. (iv fiil)lt beu sJBuufd), ode (Sl)rifteu, befoubcrö bie 3Jfad)tl)nber, auf feiueu Staubpuutt ftelleu ju föuueu, baiuit fie bie ;]cid)eu ber ;^eit, bie gewoltigcu ^erauberuugeu iu beu Weiuuugeu, ^egriffeu uub (sieiiuuuugeu ber Weufdjeu uub ba-j Wefabr node utal)ruel)uieu uub beadjteu möd)teu. X\'llle uiolleu uur aune felKite, lueije uub flliufïidje Weufdjeu auf (Srbeu uierbeu. Murj, bass relifliüfe üebeu ift iiefuufeu uub ber A^auptbaiuiu burd)brod)eu. Uub bie ^olfle ber ftraflid)eu ^eradjtmui (quot;«kitted uub Seiue^ ilkntee, ber iiiau uid)t !iel)ürif( uub iieunffeul)aft uorbeiuite, ift bie ^erad)tuui] ber u\'eltlid)eu Wefe^e, ber Obrinfeiteu uub ber ,S(öui(ie felbft. ïlfod) uie bat fid) ber eiiülifierte ïeil beo uteufd)lid)eu (Mefd)led)teo iu eiuer fo nefahruolleu .Sïrifió befuubeu.quot;
3u ^iufilaub fdjreibt ^iiubf, ber ^reuub euaiuielifd)er
^3al)rl)oit uub ber Weuoffe uub ^(itfiimpfcr Wofuien? audj über biejeu (siciieuftaub iu feiueu „f ii uf ^re b i 1] te 11quot;. ^eteroburfl 1820. p. 135: „iiH-uu mir eiueu aufiuerffaiueu ^lirf auf bie flefleuurnrtifle Vage ber Tiujie uub auf bie ^ec]ebeid)eiteu lucrfeu, bie fdjim fo laiuie auf uufrom (irbeuruub eiuauber burdjfreujeu uub eiu ^iiitfel 11 adj bem aubcru nor uufreu ^Hugejt fo luuuberbar eutbidleu, lueuu luir lebljaft iu uufereiu Webad)tui\'? alle bie Wreuel uub iWorbfceueu uou ^lubegiuii ber iKeuolutiou iu Jraufreiclj au jurücfrufeu; luie ba eiue aufaiu^ uubebeuteube s.l^ad)t, bie mit ;)iiefcufcl)ritteu uorrüdte, ijeiualtfam fid) auobeljute uub eublid) bie l)od)fte Stufe in (Suropa erftieg; eiue sJD{ad)t bie, mie eiu reifjeuber ^albftrom flauje dauber uerfjeereub überfdimeunute ïl)roue uub (Mcmaltige mit fid) fortrif?, beu SSoblftaub uub beu ^cid)tum (laujer sJJatioueu uutergvub uub bie lirbe burd) bie fortge feiten 3crftoruufl8friege mit bem iöhtte uou SÖJillioueu ^eufdjeu triiufte eiue sJJ(ad)i, bie luie Sfurpumeu ftad) uub luie eiue Weifiel jiid)tii]te, biss eublid) ber Apterr ber .s^eerfdfareu biefe (Meifiel jerbrad) uub bie ftolje sJJiad)t wiebcr iu il)r ^id)^ jurücffübrte; lueuu mir fcitbem jeue Xeueruug uub ,öuuciei\\Miot, bie mie eiu llutier mit aufciefperrtem, alless ju uerfd)liiu]eii bro!)eiibem ^{nd)eu iu furd)tbarer Weftalt auü i()rcr ïobe*uad)t emporfticji, uub jetit bei bem oegeu
47
bicjcci 3al)i-C)J bivj ticfc ^evabfinfcu ÖC\'? samp;ortc-j ïgt;cv lïnitcu, beu ba biird) ucroulafitcn imbefdivoiblidjcit Wamjcl au (quot;iH\'lb, bcv ben ^aucvii Itaub uoüucubiiicv üBcifc ,yi örunbc vidjtni imifi, bic boiimljc uölliiic -Stoctiiiui bcv .Oaubd-j, bic alhicmciiic ^crbicufttofiiifcit, bic bviictcnbc s)(viuut, bav ftciiicnbc Sjfifibcriiuüflcu uub bic bunipfc Waniui] in bcv ticfucrfunfcncu sJ){cn)c()l)cit, Hum anbcni cbcuio auffallmbcu uub mcvtlinubigcu ^cidjcn bcv ^cit iücl}t ,yi vcbcn) fcft in* Wiuic faficu uub cvuftlid) übcv bao ^lllce uadjbcnïcu, jo miifjcii uu-j bic ïöovtc bc-j y^vvu: „„Sic 1)c, 3d) fouiiuc balb!quot;quot; iiuidjtiii aufv ^cv;, fallen. So luie cl)cuuil-j bei beu (diiubuicu ^ubeu, fo fleiu auri) ibve \\\'(u,vil)l bei bcv allrtcmciucu ^cvbovbculieit il)vev Watimi mav, iu beu leUtcu laiieu uov bcv evfteu Vlufuuft beo \'iIJJcffiaö bn-ö bcific ^ev lauflcu uad) eiuciu tóvlbiev lum ^eit ju ^eit umd)* uub immer lebeu biflev iintvbe: ebeujo iicl)t C0 aud) beu Wlaubirtcu iu uujcvii Tai\\cu uov bcv smeitcu \'i\'lufuuft libvifti iu Sciucv .S)cvvlid)fcit, ,yi Uiftcu auf (ivbeu eiu ^icid) bcv ^iebe, beo ^viebeiu? uub bcv (sicvcebtiiifcit.
tlWcad)tet, ban ba^j (Suouiicliuiu düiu iiefvcu^iidcu vgt;iu (iccieu luiivtii] iu allcu iBkltflCiicubcu bitvd) bic VliKibveituiui bcv ^ibel in beiual) buubevt 2pvad)eu allcu ^blfevu uub Oiatioucu uevtiiubicd mi vb i]cuuf! ba-j mevfunivbigftc ^cid)cu io uüvb bcuuod) i^evabe bic* (ïuauiKliuiu mni bcv (iHicuauutcu d)vi|quot;tlid)eu \'-Welt mebv al-? je füv eiuc 2l)üvl)eit (]cl)altcii. Tabev ift bcv Vlbfall uüu (ibvifto uutev beu (il)viftcn jo allticiuciu, uub bic ^oliicu bauou uicvbeii iuiutcv Tiililbavev, bic ^cituiuftaubc immcv bviideubcv, bic ^iatuvcveiiiuilic iiuuiev ioubcvbavcv bic (^cmiit^u)taubc jo uielcv AUcnidieu auf falleubcv, bic ^luuabevuiui bcv Wlciubiiieu au-ö allcu Wimfcflioueu luevfbavev uub ba* èeuf^cu uub (impovbcbeu bcv .Oiiuptcv uad) bcv uabeu livUijuiu] uuvb lautev uub bviiuieubcv.
„Uub bic* alle*, vuft c* uu* uid)t uüt lautev Stiuuuc bic jyovte be* ^(ivvu ,yi; „Sicljc id) tommc balb! 3d)Ou bin id) im \'iHiijUfie!quot; iöa* fbuute uu* miu, jicliebte ^vcuube, iu biefcu uujveu bcbeuflidieu lancu luillfomutcucv uub aufmuutcvubev fciu, al* bic liebcuolleu SBovtc be* liebcubcu quot;sobauuc*: „.Siiublciu, bleibct bei bem ,sgt;tSvvu, bamit lucuu tiv cvfcbciitct, uur ^veubiidcit babcu, uub uid)t (yt 8cl)aubeu lucvbcu uov ^sljiu iu Seiucv ^ufuuft.quot;
Souu-it ba* ^ciuiui* yiubl*. ^Beuu bic Sd)ilbevuuii bcv ^cid)cu bcv Beit bamal* pafite, jc^t ift fie iuol)l uod) biel iuel)v ba* iietvcue VlbbUb bcv ^uftaube iu bcv mobevueu (^efellfdiaft, bic fie mit evfdmTfcubcv
(Meuauicifcit malt.
^lu* bevfclbcu ^eit lieflt uod) ba* mcvfunivbiiic ^ciuyii* cine*
Wauue* uov, bcv iu St. ctev*buva al* \'JJicuftb uub iiabaiumc uod)
uuucvgeffeu ift. (£* ift iquot;gt;. ^djuücrt, bcv al* Tivcftov bcv .\\gt;aupt uub
48
teclKiifdjiilc 2t. ^etvi in bev crftcn ^alftc unjvc^ 3al)vl)uubcvt2i f(e-tnivft ()ot. ©tin ®crf, hnji beu hicr licljanbcltcn Wciiouftnub bctvifft f)ot fulflcubcn ïiti\'1:
Xgt;ic
^icöcviutnfl imfcnvo gt;;gt;^rvn
oöcr
eiii 231 id\'
cmf 311 fanmichibe bes
vSiucn IMrtcn
Horn. (4, 8—y
tlbviftus unfcre tDeist^eit.
St. Petersburg.
^obrucFt bci 21(, €. 3 quot;01quot;I 011 1 8 20.
lt;511 fyaben in 6cr (Srafffdjcti Bud)tjiniM 11119 unb bci ben an Budibinbcr an bcr bout)\' d) c 11 a ii p t f d) 111 e 5 u S t. p c t r i.
„Tic l)icr folneube Scl)vift niögc fiir bic im OMaiibcn Wcfbrbcrtcn cin Wufnif jein, bic .Sjctuptcv nii^uljcbcu nub ju fovfdjcn, ob c^ fid) mid) jo Ucv1)n(tc mit ben SBctëfagintgeu iinb ^cvljcifntugcn, luic unv fie im 9Jiofcsgt;, in ben galmen imb ^vopbetcn fiuben iinb luic fie (Sbriftus iinb Seine ^iingcv buret) tnufeubfadjc ^eugiiiffe beftatigt tjaben. 3d) inödjtc blofi bie Wcnintci\' ucranlaffeu ju priifen unb oft unb betcub ba;? I)ciligc 28ort aiuj Wott ju betracfjtcn.
„Söïnn bat in ben crftcn d)riftlid)eu 3al)rfjuubevteii mit gaujer Secle an bem einftigen taufeubjabrigeu Sieidjc feftgel)a(tcn unb e^ im ®erlnnf bcr ^eit mibcr einigc flare §(u8fpritc^e bcr beiligen ©d)rift Denuorfcn, aber fid) in bcr jiiugft ucrffoffcuen ^eit luicber boju l)iii geneigt. ^cl) tuiK bierein fcinen richten. So utel aber (ileibt mir uad) ben floren ^enguiffen bcr beiligeu ©dfrift geiuifi, baf? be8 |)@rni lag foniiut.quot;
■fi- ©djubert bemerft in ciuer ^ufiuotc, baft er auö beë fefigen .^erberë 9J?aranatf)a nub bem (^brlitjcr ®tidj(eiu oicle^ cntiiotiimen l)al)c.
49
Wit iikfilrtliiuitt bcv )ol)on miv bicicii r.iu\'llcu \'Hiuictiihrtcii foliicn Incr bic U)id)tinftcii Stollen hmuw föftlidu\'u ^iid)0lt;j:
„Tnv jobcni nliiiiliijicn vsihiflev lihrifti jo ItcvyvlioluMibo ^ilb nou bcm liblcii, bov foviiljin in ciu i.\'aiib ,^ni, inn cin 3{cicl) oiii^imcljmcit, ift liii\'v jo lic^idjiu\'iiD lint» )o hcndiiiicnb, baf; imiu iu (inuavtiuui bw Verrit (icvii bcv \'in\'radttiuui uiib bi\'-j 3pottc^ bcv .Sïinbev ber iin\'lt Dcrgifit.
„vsobciit U\'cvboii ncbcit fcineu aiificrcu ^flid)tcu iuhcvc
imb [)cili(]o ^uiiftiom-n iibcrtvaiicu, nlo: Tulbon imb ijcibcu mil bcö \'1tnd)ce U\'ilk\'ii; ^iivml)civ,i(itcit imb ftillcï ilUif)ltl)Uii; Vlii;,iiiibiiiui imb ^crlnvitinui beo Wlauticii\'j imb bei\' 1\'ictH\'; Inuti\'i? imb ftilloj ^cr fi\'mbcn Sciiio-j ilnmce imb Seiner l)eilii]eii ^evlieinmuieii; fdjUieirtenbesS imb rteriiiijdiloieci ^ieberfuieen beiS .S^er^eiilt;j, mitteu im (^eunil)le bev il5elt imb irbijd) iiefiimter Weufdieu, in .\'oiiimiel burdjtn\'cdieubev ^itte imb ^iivbitte, auf ban, mie bev ^ropliet fa^t, ïat] imb 9{ad)t feiu -id)iuei(]eit jei auf beu lieilijieu \'ïVumeni be^ luad;eubeii, ()nneubeu oioih? biv ;,iiii( lirjdieiueu be^ ^ieidiev (Motte1? auf livben.
„SielK l)iev bie ^alui luivfeubev imb lietu\'iiber (lifter beo .{ilirni. ilMilleft bu fie aud)\',J .{xil bami au jeiteiu iivoneu Ja^e bem, ber mie bie fluneu vumnfrauen bie ^\'aiupe mil Cl flefiillt l)at. liv mirb oom •Vgt;lirrii iiber ^\'ieleo (lefeut merbeu.
„Ter ed)te quot;siiiuier mill (il)riftiiiu jvm;, Oabeu in fid) imb aufser fid), mie (ir lierrfdjt imb lebt iu ber vquot;sl)iu erteilteu Wad)t imb Aierr lidifeit iiber ^iiuuiel imb lirbe.
„Tie malireu (il)rifteu liabeu t\'eiue forteuauuteu Vlufidjteu imb Jlieorieeu oou iinb iiber (il)riftiiiu, fie fbuiieu feiuer ^evfon uid)^ verneben, fie in uidjt* fdmialeru laffeu, fie l)abeu beu (ilaubiiieu Minberfiim.
„-^ie mirffam ber Wlaube au beu aiiferftaubeueu imb lebeubeu •ntirru iu beu erfteu xuil)rl)uuberteu fid) be^eu^t l)abe, bao lebreu ums alle ^erfoljiuuiieu, ^ebriiduiu]eu imb Warteru, beueu fid) bie .Sïreiy trager mit aller Jreue imb Vluobauer, mit Viebe imb (S5ebu(b uuter marfeu.
„Tie ;]Öjjeruu!i beo ïaijeo beo Agt;(irru ift feiu (Siiiumnb (]eiieu bie oieminbeit beofelbeu; uieliuel)r bat libriftuo 11110 eii^eiitlid) auf fie bereitet. ®ir biirfeu uur auf feiue lelden ^iebeu, feine (sileiduiiffe merfeu, fo finben mir tief cieuuii biefen li\'inbrud.
„tibrifluo fpridjt Don .S(ned)teu, beueu il)r .^err laiuie auobleibt, bie nu feiuer Midfebr ^ueifehi imb fie ^nlejjt nerfmlmeu. Xl)nt man uid)t in nuferen -iai]eu baofelbe? (ir fprid)t uo)i ^niuifrnneu, bie bio ïiir s,l)(iueriuid)t )oad)teu imb eublid) bod) einfeliliefeu.
!eld)e ;)1eit ift mol)l a)i bem tl)eolo(Vfd)e)i .ftimmel in Tentfd)fa)ibV
4
r,o
„tSv vebct uoiu ïii-bo in bcv ^{acf)t, bcv al-j Ticb cbcit ,yi ipdtcr uucnunrtctcv Stuubc foinmon miifite; nou ^i\'itou, urn ix1* ^)iciiid)cii 2oI)ii fciucn (sMaubcn auf üvbcu finbcn jollte, mo c-j kin miivbc, luie \\\\\\ ben feiten Sots nub Oionl)*. ®ie Sid)tcv lucvben aiic^cbvanut, bcv Wlanlu- luivb cvlofrfjcn kin nnb nad) ucvnimftiflcn ^lniid)tcn l)öd)ftc ïfiüi\'Ijcit k^inni. Wan bliek uuv cin luouii] inn fid); man enuavtc uuv, wag fdbft bicfcm ^ud)c baun-ftclit!
„Tor fved)c V!nod)t, bcv bic ^ufnnft bc-j .OCSvvn Iciuvict nnb id)ma()t, U\'ivb alle ffial)vic[)ciiiliii)tcit fiiv fid), bcv tvcuc nnb nc()uv jamc .Slncdit alles uübcv fid) habcu. (5v biilt fid) ja an bas ^ovt cincs Wcnkfjcii, ben bic ^eit Sinten deftvaft bat, bcv fa lamie nid)t iicfonunen ift nnb uie fommcii mivb. Hub ficl)c! cv (ilanbt ^slnii bod)! Uiib eben bics ift bcv 3icii fcincv ïvcnc.
„Tas (ibviftcntiini foil Wcbnlb nnb Wlanbc bcv .Ociliiicn, Vlns bancv in bcv ^viifiuu^ bcv ïvene fcin. Tas \'Bovt (il)vifti foil laiuic ^cit cvft cin quot;^all bes 3pottcs, cin ^cicljcu bes ^ibcvfpvndjs uievben. tóS unav es bisl)ev nnb ift cs nod)! iDcan benfe biev an bic totc nnb nid)tsunivbii]c ^ciiviffsfpiclcvei bcv leb ten pbilofopbikhcn 3d)nteii nnfcvev ;V\'it, bic luiv alle bnvd)lanfen innfiten, man evinneve fid), loie bei biefev pnven .Sïopf nnb ^nd)ftabcnpl)ilofopl)ic bic tatilid)c lUvbcit bes Mev^ens in welen l)evvlid) bciial\'tcn (sicmütcvn ocvloven jiiiui, meil fic bas ^ovt Wottes uöllifi niitcvi]vnb, fid) biivd) cine faljd)c .Sh\'itif iiber basfelbe cvl)üb nnb ben (SManben au (skbctsevl)övuiui nub au alle ^cv^cinniuu\'u Übvifti fiiv fdjluad)fopfirte ïl)ovl)eit evflavte. 3d) facie falfd)e Mvitif, nid)ts aubcves. Teun loenn man ^uv Wcffniui aus (lebcl)ntev ^ladjcn fövpcvlid)cs Mubifmafs, nnb ,\',11 flüffiiien Watevieu ^aiuien nnb (illenniaü bvaudien luollte, fo U\'iivbc man bod) umbl bcv Jbovheit lad)cu. tSben folebev Ihovbeit niad)tc fid) bic 111111, Wott fei Tauf, totc nnb bciivabcne fvitifdic s^l)ilofopl)ic, befoubevs bic Wovnl jenev 2d)nle kbnlbui: fk luollte bas .\'ijiiunilifdje mit ivbifd)cni Wa)V ftabe mcffen; fic luollte bas mit bent .Siopf bciiveifeu, mas uuv bas \\xv^, nnb ^luav bas, non ïiklt nnb Siinbe iicveiuii]te Agt;\'v,\\ cvfaffen nnb in fid) anfuel)men faun.
„^ld) luie tvanviti fiibe es 11111 bic @cl)cinimffc Wottcs nnb (ibvifti ans, UHMin uuv bic (sie 1 c 1)vte 11 fic bci]vcifcu fonnten!
„Unb eben bicfeii Wafiftab lekten beun and) bic Weluvouslebvev, ja bic (ivönten Weiftcv in Tssvacl, bent ^ibeld)viftcntniii au, unb .wieu vcd)t fvaftifl au bein fveinben vquot;\\od) mit beu Uiuilöiiliigcn unb ^ev blcubctcu. 3d)ioev unb fiivd)tcvlid) mivb einft ibve Wcd)eufd)aft fiiv bic ïanfeube bcvlovcuev 3cclen fcin!
„(il)viftlid)e ^viibcv nnb 2d)lwftcvtt! ^Jev unb 100 if)v and) feib, fo luie ibv in bcv ^avteu ?siuicub tvcneu (Sltcvn nnb ^cbvevn aufs
S\'lktvt iiloiibtct, jo luie il)v cud) bcv ^{diiiimi unb ^incnidnift, bio lie oud) ki)vtcii, nuf ïveue uub (sMnulu\'ii ^ucifclloe l)iu(]abt; mie i()v uod) IjiMitc lu\'i cuvem ^(u^auiio unb (Siiuinurte, ja bei bom iiovin^ftcu Xf)uu au 2c(]cu uub Wcliiuicu ^iaubt, luie i()v bcr iiiovt]citbcu HMiiu\' ol)m\' adni ^niicio cutficflou jel)t; fo mie il)v cublid) uur buvd) (^loiibcu uub Xf)uu erft ;,uiu i\'Bifjcu tounut uub uid)t uniin\'fi\'hrt: clu\'ujo fiublid) uub nubcfaiuint uiüftt i()v bciu l\'iimiuo (Sjotten mid) umiibclii, oud) (il)vi)\'to, ciivcut lir,;l)ivti\'u, Seiuciu ^oilc uub nHcii Seiuon ^c!r()cif?mtgcu of)uc bie ncviiuiito ^lu^uo^iuc iu trcucv ^Jfad) folflo ()iiu]iiicu, liH\'itu i()v bic ^Ihuuic fdic^or (skiuoiuid)aft )d)iiu\'dVu unb ba? uu^t\'vftövluire 3ii\'i]cl bcr .ÏÏiub]d)aft Winter buvd) Csl)u cv hnitcu luuUt.
„Ohtv bauu )iuvb cud; bcv (sJvuub bcv 3d)vif( flav )ucvbcu; bauu UH\'vbct i()v iu bcv Xf)at uub sJ?Ja!)vI)cit ctuuv? cvfahvcu uub U\'ifl\'cu, iiuiviibcv Taufcubc nou ^ud)ftabciu]clcl)vtcii tvaumcu, bii-5 l)cifit: \'Jlnfaug uub (iubc bcè bcilincu, iicoffcubavtcu ^ibcluumc*; bic (Sut|tc()uuii biejev (5vbc buvd) ciuc cvbaviuuuiivuullc 3d)cibiiiu] bc\'? Sidjtcê Hou bcv ^-iuftcvuiv? uub bic cublid)c ^cvfliivuuq bicjcv fid)tbovcu ïffldt buvd)^ J^cucv; fo mie ba* abami)cl)c \'.Huelvctcu au* Öbcu iu |tcvblid)c* ucviuc^licfjcS ^Icijd) buvd) ralfdjc* (sMaiibcu uub ^ci]c()vcii uub )cinc ^cvf)cvv(id)uuii iu i]id)t uub ,Silavl)cit ,yiui (Siu flcljcu iu bce ^atcvlt;J ^Jcidj u)tb ,\',uv Scfi^naljuic jciuc* fviil)cv ucv lovcucu tSvbc-?.
„^etct utu Êvkudjtiuui, abcv aud) ,ïunldd) uui .^ciliiyiuii!
„(Siuloiivfc i]ciicu bic ïöicbcvfuuft bcj .s\'itóvvu flab cc. jdjuu 311 ^ctvi uub vSitbac feiten. \'Juid) beu ®3ovtcu 3cfu uub bcv %ituv bcv 5ad)c ift e* uid)tc Wcue*, uid)t# llucviuavtetcsj. vquot;subc)jeu blcibt cc ebeuiü )iml)v, baf) bac (il)viftcutuiu uid)t uou iMcvuuuft uub ciucm (Jalcnl bcv 2Saf)vfd)ci)did)fcit abbiiu^t.
Icbtcu Dfalc bctvad)tct bcv .s^ilivv bic Stabt; Vlllc? fal) (Sv uiit fdjcibcubcu Vluficu au, ; 11 iu Ictjtcu SJfafe fai) ®v bic Stabt uub bic 2Bo()miitc(eu bcv ^iubcv ^fvaclc, bic (iv unc ciuc licbcubc iuüttcvlid)c .\'ocuuc uiitcv fciucu ^lüiiclu fo flcvu uevfamuuit (jöttc 311111 IclUcu ^Jialc vul)tc èciu ^(uiic auf bctu Iciupcl uub (iv ucv ()cl)(tc beu Sciucu uid)t beu tvauviiicu Uutcvtiauii beefdbeu.
„(iv niciutc, ba ®v bac ^lllec fal), Ëv bdvübte fid) iibcv beu quot;Jeuipd, beu (iv entlucilu faub.
„Uub uuu fvaiieu bic ^ütuiev uad) bciu (iubc biefcv ®iiuie uub Pflkid) uad) Seiucc »gt;cid)cc Vlufaufl. 3ic uevbiubeu ^cibcc, aud) (Sv ucrtmub ed.
„(Sv fpvacf) im C^efidjtsjfvcic adev ^vopbeteu, benen bac ^olf bec .^(Svvu, biefe Stabt unb Saub unb Teiupd bec Mtivru ètabt
nut) ymib nub Icnipcl umv. — Sic iolltcu ucvuiclitet wevbcu, fciu 3tciii auf bciu aubevn blcilH\'U, bic ®ol)iifitu\' alle uub biv?
(siottw )cl)icctlid) imtmidH\'ii.
„Tn jpvad) vquot;sciuo bic flngeiibcn ^nvabclu mm bcv ucvidiiiialitou .^udi^oit, oom vH-vacl)tctcii 3ol)iu\' bes Monifl\'?, beu tvolicubeu silH\'iii i]avtuevu, bent ,\\eridjuiettevubeii (ïcffteiu, bem uiei^ielieitben uub UMcbevfoimucuben .SpÊvni.
„rsebes (Mleidjui^ luav iduuevdidiev Vlbidjieb au Seiu ^olf mit eiuev ?(Ui?fiii)t fvol)er ^iifuuft. 3u jdiieb lilmftu*! Uutev biejeu Weiieuftaubeu uub ^ilbevu lebteu bie \\Hpoftel uub pflau^teu bagt;5 tilirifu\'utuiu mit üiebe uub 3ei]eu.
lurtv il)ueu idnuev ^u evtvaiieu iieiueieu, baf) bas .viciliiituiu uuleviiel)eu jollte; iubeiieu ba (iljviftuo es iiejagt, mit jo tneleu beiitlid)eii Umjtiiubeu es i]eiaiit uub bie ^ufuuft meines ^ieidies bavau iiefiiiipit hatte, jo iitaubteu fie biejes bitteviilfse (iuauiieliuiu uub lel)vteii es.
„Tie Vlutuuft bes .^livni umv il)ueu uahe, bie 5tuube au milieu uutevjaiit, fie beveiteteu fid), als ob jebe bie lelite luiive uub tliateu bavin beu ^efel)! lilivifti.
,(3o iollten and) alle edjteu oiiiu^ev (il)viiti tlmu, fid) fdbft oov beveiteu, uub alle iBelt auf jeueu ioid)tii]eu ïag aufmevtiam umdieu, quot;ilMv follteu eublid) bie 3d)üd)tevul)eit, ober, viel vid)tiiiev, beu uu jeli^eu (SI) viiei;, übeviuiubeu, ftatt iiöttlidjev ^evheiftmu] uuv ^leujdjonuovt au^upveiieu, uub iiuuiev )iuv mit llmiiel)inui allev (^laidieuslel)veu bas au fafleu, mas ei)teut rcid)en uub l)od)iiuiti(ieu aiu Weifte (Mottes abev uölliii bliubeu Weifte bev ^eit uief)t uiififallt uub bev (ielet)Vteu ïliovljeit liel)aflt. Tabuvd) mevbeu bie Wemiitev iiumev tiefev iu beu ïobesfdjlaf uevfeuft.
„Dieiue 3eele evbebt uov bem fürd)tevlid)eii Vluatbema bes oeve ntias uub ^aulus. 3ev. 48, 10. (Mal. 1, 8- -9.
„sJKiv ftel)eu alle au bev ^tovte uiid)tii]ev (Sveiiiuiffe, tueuu luiv auf uufeve ^eit aufmevffam feiu uub bie SBeiSfafiunfleu allev s]ïvo plieteu uufeves ,\\gt;Üvvu mib 3eiuev \\Hpoftel mit il)v oevcileid)eu wollen. sjBiv fiub um 1800 ^aljve bem (yofieu Taije ual)ev (]efomineii. Watt lefe eifvitiev uub mit Webet (Mottes SBovt! Siv fel)eu jet.U flavev als bie evfteu (ihvifteu. ^iele, itufeveu latent buufle, pvopbetifdn ©tellen tveten bei ben ins (Mvufie eiiuiveifeuben ^eitevveifliüffeu i)is yid)t, eutl)üllen fid) lum felbft uub bieten beu beutlid)fteu 3inu bav.
„Tie ;]eid)en( bie bon ïage bes .^(ïvvu uorl)eviiel)eu folleu, fiub in bev iviuyn .Oeiliiien 3d)vift bemevft. (5l)viftuö faqt: (£s luivb bas (Suaniielinni uom Weid) uevfiinbet loevbett iu bev iiaujeu ^elt au einem (^eucinis übev alle ^ïUUfev. iJKev liövt, uier iielit bies uidit
init Staimcu nub ^luLu\'tiuui! Hub bami mivb bav- (inbo foiniiu\'ii. Diottl). 24. quot;HLu\'v (ik\'id) bavanf ipvid)! (Sv, ocju-o, and) uou ben id)vccflid)ftfn Unmml^iuicicn bev Stnaton, nub mm bom Wrntc! bor ilH-vuniftuiu] nn (icili^cv Stiittc unb bcftiitiflt babuvd) ^uilnd) bic mid)ti(nm s4iyei^fiif(inuieu Tanicf-j.
„UnH\'v AjCSrv i^iclu im 58crlauf bee enualmtcu .Siapitcle Soiucu \'Hiii^ilövicicn )uirf)ti(ic ^or()a(tiitu^vciicln unb Wcttnmieniittcl an, luobnvd) fie miirbii] locvben fönucn, allen ■5d)verfniiieu ,\\n ent^elien.
„Seine tïnqe 1 unb Ünueu, lieifu e* fevner, merben bie Vine emml)lten mm ben nier amp;Mnbeii, mm bem einen tenbe beé .S^inunek-,;iiin aubevn, yi einev (Memeinbe jamiuelu. sIl?ev jollle nidit ben mm Clu\'ii nnb bae niun\'tlicl)e ï vei ben bee Weiflce in alien (^liebevn lu\'i mandiën ^öltevftiimiuen iual)rncl)nieu!
„Xcv geinen bo um I) at Soft nnb idtiefu id) an l)iev nub ba in flatter; i in meft 1 id)en (Sn riH1 n f inben miv ) e Ibft jd) on ^liiten unb itd) te. T a e .Si 1 i ma e i i]ne t i i el) bovt ,;nv ^-viibveife.
„lie uiun eine (iliictlid)e ^eriube anf li-vben eintveten, ia utal)v bee .sgt;lirvn ift, ein ^uftanb, mit meldieni lein mn\'ii]evf mie bie ^voplicton iaiien, (;n ueredeiclKii ift. Tae neiftirte oivael inuf! one (ïjiMpien ,;iel)C)i! lie mun mn- bem iivonen ïaiie bee (Mevid)te eine ^llifonbevnurt bev .Siinbev Wottee mm ben AUnbevn bev iiHelt evfo!i]en, urn fie nid)t ineliv uev)ui)d)t untev einanbev leben mevbeu. Unb biee jiefdiie^t bei bev alievmaluien Vlnlnnft bee \\iCïvvii.
„lihviften, l)ebet bie Yianptev auf I (Suve (Svlbfiinci ane einev ^elt bee Jviniee, bee Sdiciuee nnb bev Viiiv, naln fid)! ^ad)et, feib niiditevn unb nntiefaiuieiien (^eifteel ^etet fiiv (ind), fiiv li\'live Wit lampfev, fiiv IS\'tive .Siinbev nnb lliadjfouiiiten! Maltet au am (Mebet in ^itte unb ^-iivliitte, bainit fie, obev, fall ee fein miv mit ilmen, in ben i^vofieu Jai]en bev ^viifuiui nnb Vlnfedittnui \'ilMbevftiinb leifteu fönnen.
„Webet abev ift bie evljabeufte, .ïiuileid) abev and) fdimevite Vlvbeit bee fid) mm bev iiklt eutfeffelitben (Meiftee. Tev nod) im (sivabe bee ^-leifdiee vulienbe, menu and) jiebilbete 3iuiienuienfd) alint biee fveilid) niel)t: ev fennt nod) uid)t beu rtelieiliiiten \'-Hoben, anf bem ev ftel)eii follte, nod) bie ^eiube jeinee (^eliietee, foh]lid) and) nidit bie fenviiie neiftiiic yait.^e, uiomit ev elienfouuiljl bie \\iev^en bev l)efti(]ften Weiinev ill iilievutinbeu, ale bie ine .s\'leiliiitum hintev ben ^Hivl)a)ut ,yi bviiu]en uevmai].
„Tev lai] bee ,*p(£vvn foinuit iieiuifi, follten ami), loie ienev diviftlidte ^eife faiit fiivcl)tevlid)e Cvfane nnb Tonueviuettev oov liev aiiebveel)en, unb anftatt \\ioffiiuim aiutftliebe ^uveljl uevbveiteu.
04
Tcv ïai] muf) uiu jo .yuu\'viiditlicljcv Imlb foiniiicii, menu bicjc mK\' bvodjcu: bcini fic finti bio iiiilic,viH\'ifclt)quot;tcii, in lht 3cl)rift jclbft au rtctielu\'iicii sJJccrfiiialc, bic ^cvtTmtiiiicv Seiner ilfiilK. San. 7. 25 -27.
„ÜMe oiele ilH\'iefniimuicn bc? alten ïeftamentö finb bi^l)ev in livfiillnni] jie^rtiuien! Ter .s^tórr l)iU ilkn\'t c(e()alten! 2Bie tönnten unv ïiueifeln 1 „(5r luirb nuf biefem ^^eri]e bas? ■Spiillen inefltlnin, bamit alle ^iVlfer nevliiillt finb, unb bie Tecfe, bamit alle .S^eiben .yu^ebectt finb.quot; 3ef. 25. 7. „Tie .fteibeu merben in Seinem Üidjtc maubeln.quot;
oej. go,
„Ofacl) iiiu]el)eureii .SUimpfen mirb ba^j ^rofie ^erf ficl)tluir, ber Stein ,yim s^eri]e, ba* Senftorn ein nrofier (\'clanbtev unb fdiatteu veid)er ^anm merben unb bie SlMebercielmrt iWatl). 10, 28) vi linbe jieliradit fein.
„Tie iHeiéfatinmi mirb ja nod) erfiillt merben ,\',11 fetner ^eit unb mirb enblid) frei au ben Tail founnen unb nid)t arnjbleUien; al\' fie aber uer^endjt, ja barre ibrer; fie luirb ciemifilid) fommeu unb uid)t uer,vel)en. .siabaf. 2,
„ilH\'un einft ein .{lirt uub eine .\'oerbe ift, meun alle iiaube ber (il)re (Motte* uoll finb, meun bie (irbe einem l)eilii]en Tempel !lleid)t, meun alle .SJöniiireiebe ber (irbe, bie man jelU uidjt mel)r non (Motte* (sinaben, foubern oon luuie^oiieneu unb niuieftiimen Golfer banfen oerliebeu miffen mill, Wotte* unb 3eine* (ibriftu* morbeu finb; baun mirb ein uuunterbrodjener feliiier ^-riebe anf (irbeu unb 1\'iebe unb iüoblmolleu unter beu Ah\'enidjen berrfdieu.
„^(d), tbut nun ^ufte uub befebrt end), bafi eure Siinbeu oer li biet merben, anf bafi ba fomiuc bie ^eit ber (irquiffuni] non bent Wiuiefidn be* .VitSrru, meun lir feuben mirb ben, ber end) jejjt ;,uimv (leprebidt mirb, ^efniii (ibriftnm, meleber muf? ben .Oinnnel einnebmen bi* anf bie ^eit, ba bermieber iiebraebt merbe alle*, ma* Wott (ie rebet bat, burd) ben iWuub feiner beiliiien ^ropbeten imn ber ^öelt au.quot; Vip. 15,10.
„Teun (ibriftu* loarb eiumal sieopfert, nm Gieter Siinbe mei^u nebmeu: ba* .yoeite Mal aber )uirb ®r erfeljeinen niebt nm ber 3ünbe milieu, foubern ,ytr ^efeliiimui berer, bie 3bn ermarten. libr. 0,28 Vlmen! Tui fouiiu Agt;err oefn I Cff. 22,20.
„Tem aber, ber end) obue Sünbe bemabren unb oor ba* Vin aefidjt Seiner .lt;gt;errlid)teit obue Tabel unb mit ^renbeu ftellen faun bei ber Vlnfunft nufere* Agt;(irru ^efn (ibrifti, bem eiuiiieu (siott fei burd) v^ejuin (ibriftnm, nufern .Sjtórrn, (S\'bre ttnb Wajeftiit, ^Jfad)t unb (Memalt, mie alleyit, fo and) jelU uub in (imicifeit. Vltuen!quot;
So meit ba* ^eunni* biefe* treneit -{eiuieu int Vltt*,yuv (S* ift tint fo muuberbarer, ba e* ^n einer ^eit aluieleiit murbe, ba bicfe
^•iuitcnüv Uiuilaubciiv nuf bcr cuaiu]cli)cl)cu ftivclje ^ufilnub-j lai], bic mir l)icv nnb ba mm citiii]cn cntfdjloficncn iidjttriificvn nutcv[n\'ücl)cit unnbe. ÏIMk\'u bcm .S^inuicis nuf bic \'Jiahc bcS fotuuioubcu ;Ucid)c-j ift bicfe Sdivift nud) bnbuvd) uu\'vfiuiivbi(], bnfi fie fd)ou bniunlv\' cutfd)icbem^ ^nuiuie ciciicu ba-gt; Uuuu\'fcu uuiiim\'tifdicv Uuitvicbc nblcgtc, ciu Umuefeu, biv? jctU utcliv uub iiicl)r untcv beu ucifcl)iobcuftcu s^nincii nllo 3d)idjtcu bcv (^cjcllfd)nft burdjbviiuit, fci ou nlv Soiuuamtnili\'Jiuusi, 2pivitilt;Mitult;j, (sk\'bmitculcfeii, ilBillcu^übcvtvniiuiiii u. f. m. tóiuc Weii\'(lfd)nft, lucldK bic rtvofif ^IpLiftnfie iu fid) uoll^mini l)nt, nnin jn ciu 3picllinll abcvtilnu bifdicv uub bmuouifdjcr (Siufliiffc mcvbcn, bic Ücib uub 5cclc ucvbcvbcu. \'80 iic()t (snUtcv\' ®ovt iu tóvfiilluiuv ïlicff. 2. S. „Uub nl-jbauu luivb bcv ^0!jl)nftii]c offcubart lucvbcn, uiddjeii bcv ^(i\'vv uiubviiuicu luivb uiit bciu Wciftc fciuc^ l)iuubcv uub luivb fciucv ciu liubc uincljcu biivdj bic (Svfd)ciinnui 3ciucv ^Vifuuft, bC\'ï, mcldjc\'? ^ufuuft iicfd)icl)t und) bcv ®gt;ivfuiu] bcj ©otnuss, mit allcvlci lüftculiaftcu .Sïvaftcu, ^cidjcu uub i^imbcvu uub mit allcvlci ^cvfülivumi ^uv Uui]cvcd)tiiitcit uutcv bcucu, bic ucvlovcu wevbeu, bnfiiv ban fic bic ijiebe (\\iiv ilniliv» l)cit uid)t Ijabcu aiuiciununicu, baf) fic fdiji )uüvbcu. Tavu))i unvb ihucu Wntt fvafligc ^vvti))iicv fenbeu, baf) fic iilaulicu bcv Sl\'üiic, a)if baf) iicvidjtct mevben VUlc, bic bcv ÜlHil)vl)cit uid)t nlaubcu, foibcvu babcu Vuft nu bcv U)uicvcd)tuifcit!quot;
3.lkil)vlid), und)tiiic ^cuguiffc füv bic WcdODimvt fiub biefe 5timmcu auJ bcv ,\\Hvcl)C. Tav fiub bic ^ofauucn Wultcë, bic buvd) bic V%sal)v buubcvtc fliiu]c)i. .vicvoltovufc, bic bcm .Siöuiii allcv .SUhiiiv uovl)cviicl)cu. Wöiioi fic lief cinbviiuicu iu bn^ Wcunjfcu bcv Dfilmclt, bcuu bic ;V\'it cilt judi |]icl bcv ^olloibuuci.
Tic föftlid)cii ^cvlicifjiiuiicn lunu tommcuboi Wcffiac\\ bcv .Cx\'vvlidjfcit Sciucv ^u\'id)CC\\ bcv iigt;icbcvl)cvftclluiu) ^s-JViichó, bcv ^cvcituuii bcv ^vnut imb bcv Aood^cit bc-j l\'ammcv fiub bcmuad) iu bnc- ;V\'id)C)i bcv (ivfülluu^ (icvüdt uub mivb uidjt au ciuciu fclilcn.
Tcv uvaltc 3pvud) bc-j Ajnufce iïlia nou beu fcd^tnufcub 3al)vcn uub bcm ficbcutcu Sabbatl)jnl)vtaufcub hat fid) nlfo luni ^\'Utcvss bcv bic bcftcu u))b tvcucftcu .S^cv^cn iicuuniucii, uub ift beu .s^offcubeu uub \\iavvcubeu ciu (]ciuiffcv ïvuft cicuunbcu.
Ticfcv 3pvud) abcv (ivü)ibct fid) nuf bic llbci^cudiuu], ban bic liv^aljluiui bcv ilH\'ltfdjöpfuuji pvapl)ctifd) ift. 3)nuu luiivc alfa a ud) 0 f c v ciu ^ v a p IjctV
ilMc Vlbvabam bcm vcidjoi sJJ(auuc nutiuovtct, fiub audi miv i]ciuul))it ,\',u faiicu; „^(ofc-J uub bic ^bvppbctcu.quot; ISsS l)at fid) babci bic ^ov ftclluiui ciiu]cl)iiv(]cvl, bnfi SJfofcé, bcv sI)Jau)i bc-ö (^cfcbc^, uidjt ,;u beu s|gt;vopI)cteu c]cl)övc. Tivj ftimiut abcv fciiicjiucii^ mit beu ^liifdiauuiuicu bcv Viciliiicii 3d)vift übeveiu. s,l)(ofc-j luivb ebeu befoubcv-j flcuauut, mcil
cr ciii iiiin,} ciiiciuu\'titn\'r ^roplid, bcr ^ittlcv bc-j altou imb
fin ciii;,i(Vivti(Kv ^urliilb (£l)vifti, boo Wittier^ bc-j nnion ^mibw, ift. Sid) Klbft ncmit Wofco oiiicn ^voplictcu, uhmiii or in^t: „liiiicu pl)t\'toit uiio mid), uurb bcr Agt;CSrr, bciu (sioti, ou-j ben ^nibcvii biv cnucifcn, bom jollt il)v iie()in-rf)oii (5 Wu). 18, 15).quot;
Vin bicfcö SBovt iiobad)toii bio iUk\'nfdjou, luoldjo jonnen bor 5poiiiiiui bov 500(1 umvou unb ipvad)oii: „Ta-J ift uml)vlid) bov ^I\'Dpliot, bor in bio ïydt fommou foil.quot; Hub ^otviKj boftatiiit os? in foinor ,;)uoiton ^robiiit (5(p. 3, 22), ban biofov ?so)ii-j obon bor ^vopljot foi, mni bom Ügt;j(0)0s? i]Oii,ioigt;fiai]t l)citto.
„CDio 3Mtd)0V s,l\'(ofiv imb bor libridon ^gt;\'Opl)otonquot;, jajit oroniin?, „l\'inb ilnn\'to (i()vifti obor Don (il)rij\'to, nnb alloe, lua^ nuin mm (ihrifto (yi unffon l)at, ift roidjlid) bnrin ontlHilton.quot;
St. ^anlihj Do^oitflt bon ;Kihnorii d, 20), bafi Wott 3id) in bor Sd)üptnnn bon ^oibon offoiibart liabo, )o ban fio fiir ilmm llinilanhon foino (intjd)iilbi(viiiii 1)citton. So ift bonn and) bio SduHnnmi oino Cffonliarniu], oin Sdjatton nnb ^orbilb bor nonon Sd)öi,gt;fniu].
Sm Sd)öpfiiiuvMoorf l)at (s)ott in oinor nonon Sprad)o ;n bon lt(onfd)on iiorobot. Tio Sprad)o bor ^ropljotio ift oino ouino Sorad)o. Sio bobarf i]oiftlid)or ^(ngoii nnb Cliron, nm fio ;n lofon nnb ;,n ()öron; fio null at)or and) (lolornt Join, toio jobo anboro Sprad)o nnb bobarf, mio fio nid)t aiiö monfd)lid)oiii Dillon l)ormgt;nioi]aiuion ift, nidn monfd)lid)or Vln^loninni nnb .^ioroiiU)pl)oii Tontinuv iHonn loir oino frombo Sprad)o lofon mollon, fo madjon mir nn* nid)t nnforo oigeitnt (s5obanfoii iibor biofolbo, fonborn uroifon naol) 1\'or if mi nnb Wvammatif, bamit loir ®ort nnb Sat3 rid)tii] oorftoljon.
So ift and) hior ,yi oorfaljrcu: Tio (sirammatif finbon mir bofd)loffoii in bom Sa^o, ban alio Soisfapmi nad) bor Vlnaknyo boc-Wlanbon^ ,;ii oorftol)on foi; nnb bio ^ofaboln ;,nni ^orftiinbiiif bor ^ro|.il)oto)ifprad)o finbon loir moiftoiiif in bor .\'ooili^on Sdnift folbft.
li-in floinor Vln^nn mm ^ofaboln in il)ror doiftlid) uorOilblld)oii ^obontnnii jn 1 Ale. 1 mac] ale v^robo (loniicion:
i-\'irtit (Mint. 1 li). Xan — flottdcfaltincr .\'{nftiiiit\'. 1 20cf).
5,4 8.
©imiic = (S[)viftusf. üüiat. 4,2. Niacin Wcacatcii. (Sphcf. ö,8.
(Sterne — Vcfircr. ®aii, 12,5). | 3^ bltvc() 3(arl)t
AiMfuniil^ ^crviriHifttgt;co^ii)cii.Mol.l,i:i.!lluamp; syjL,VrtCll ^ vici)t. j i:!,I2. JiHifin •== ptcnfcOcn, ^utfov. ^cf. 8,7. yömm, yuioo - (£^riftu«.
Cbcve miffcr = Minbcr Wotted. ^ quot;\'\'\'i ,
1 3J}of (J 4 «viillciibev iiumc - «iitau.
Untcvc ÏBaffcv — .Siiubcv bcr 9.\'fcn|rt)cii. \' ^Cn\'
A1 if die = öictauftc. OTarf. 1,17. ^1quot;\'0 = ïUcicl\'c\' ^artcicii.
Vut. 5,10, OTattfi. 13, 47. ®aii. 7,!!. Off. 18. 1.
— ciciftl. ^cocituo. C\'icanivni - Oiiuilufc. SfiicOo 7,17.
1,10. lUnW). .-!,!•gt;. ~ (l()riftiio. ;)löiu. 5,14.
ïicrc = 0i(bcr bc« Centen, l\'tif. Ki,:!. 1 .suu\'. 15, 45.
vH\'Ö. 11,15. iinb bclt;gt; iööfcn. 2it. 1.12. (Sim = - Mircf)c. \'2 Mor. 11, 2 ;i.
xMibcui jo bic Sdjvift idbft ciiifiil)vt in bic rpmtlio heiliger
^MLH\'l)otio, ift nud) bic hcuc 3pnid)c bcv 3i\'i)Lipfiiiui, bic ^itr ^c^cidiiuiiui
rtciftlicljcr Tiitjic iu bcv nrofjeu iiciftlidicii 3d)öpfinui i]ciicbcii ift, fciu l\'Cvfd)(offcucs( ^iid) mcljv, lticliiui)v tvitt bic Vlualonic \'bcv cinyliicn ■3d)iipfint(VJtii(ic mit bcm, um^ in ben jcd)-Maiiiciib 3a()vcii fid) alv ^clti]cid)icf)tc ciinuirfdt luit, in iibcvvafd)ciibci\' S^cijc (icruor.
Vl m evften i tui c quot;.\'irb ba* üidu i]c)diaffcii imb uon bcr ^•iitftcniis f)cjd)icbcii. vU\'bLHl) umv c«? nod) fciu foiiyimicvtcö Öid)t, uicld)cgt;gt; erft mti l\'icvtcu Ja de (icfcftaffcn umvbc. (ibcnfo uiirftc Öott im cvftcit isal)rtaiifciib, balt;j mil bcm ciiubcnfall beaamt imb mit bcv (iiitviicfniui Agt;nod)y fd)Uifi. ^iv fiubcu in bcmfclbcii uicl fittlidic A-iiiftcvni-j, abcv iibcv bicfcv A-iuftcviii* fdjiucbtc bcv (sk\'ift (sUittC\'?, 1111b ba-? Üid)t bcv cvftcu ^cv()cimtii(icii bvad) dlau^cub l)cvuov. ;{uv fcllnncn ;|cit fiiui man au ;,ii pvcbidcu uoit bcm Wamcii beo .^livvu 11 Ni 4,2»)). Tic ^cvliciftiiiuicu abcv fiub nud) ol)uc ^cflimmuiui bcv ;]cit nub bcv Vlvt uub iln\'ifc il)vcv (5vfitlluu(]. Sul)! diebt ce ^lltav nnb Cpfcv, abcv ufiuc ^vicftcvtiim unb Wcfcfe, nnb (%tt ucvfcbvt pcvfüulid) mit ben Wcnjcbcn.
\'Hm .\'iiucite 11 ïaflc td)ui bcv .vitiw cine Acftc, bic liv .vmiuiucI nauute uub khieb fo bic ubcvcu nnb bic nutcvcii Saffcv mm cimmbcv. Ticfdbc 5d)cibun(i (ic()t im ^iucilcu quot;sabvtanfcub, baf 0011 .ficuod)* tóutvikfmui biv ,;uv Wcbnvi Vlbvabaiuo baucvtc, nntcv ben Dfcufdien, bic buvd) ba-gt; illniffcv uovdcbilbct finb, uov fid). 2ie umvben (]cfd)icbeu iu obeve iiHiffcv, b. (). Miubcv Wottcf mit l)imiulifd)cv (skfinuinut, uub uuteve ibaffcv, b. I). .Siiubcv bcv A\'i\'cn) cl) c n, bic ihvc ciiicucn ilH\'dc (icl)cu. Ticfc 3d)cibuu(i, bic biv anf beu l)ciitijicu ïa^ luiihvt,
umvbc im Wevidjt bcv 5üubflnt aufo ftvciuifte buvd)(icfiil)vt; uub aio jpatcv bic ^\'(enfdjeu fid) iucl)vtcu anf lïvbcn, unb (ikHt fic iibcv bic (ian;,c tivbc ucvtcilcu umlltc, fd)icb (i\'v fic buvd) bic ^cnuivvuiui bcv 5pvad)cn mm cinaubcv.
\'Hm b vitten 3 d) iH\'fu u d* ta d c tvat anf (snUtcv ^cfcl)! baf Jvocfene hevitov uub baf kaffer faiumclte fid) an befonbeve Cvtev, bic Diccvc (icuannt umvben. Taffclbc iHill,\\icl)t fid) im bvitten Vuil)v taufcub, ba-j mm Vlbval)am bif ;,ni)i Jubc Tauibf fid) cvftvccft. Taf ïl\'affev foubcvt fid) iu ,Wecv nnb sI)fccv, b. 1). bic Woifcljeu bilbcn eiu^clnc Staatcn unb ^iatioucn. Tie ?Mibcu cvhaltcn (siefeti unb ;)ic (licvuiui, uub ebeufu uevbaufoi alle iiUilfev, bie in bcv (Mefd)id)te cine iKotlc (icfpielt Ijabeu, bicfem ^aljvtaufcnb Uvfpvuiui unb Cviiauifatiim.
frïtc, fit i\'trn ciunuDcr tvenut, bilamp;ct bic wvjdjicbniou ivbiidH\'ii )tantlid)cii (iiiivicl)tuniicii unb ®erfafiuiii]cii uov, auiSbnini, unc (Nivao imb Fannie nusi bcv tsrbc, fid) bic ucrfd)icbcncit iiicnfd)lidjcu Cvbiunuicii imb Stanbc cuttuicfcltcn.
3( 111 u i c v t c ii 5 d) ö p f u ii ji«tngc fc|Uc bcv .\'pcvv £id)tcv au bic A-cftc bcgt;ö .s^imiiicl-?, bnfi fic fdiciucii nuf livbcn imb ficbcii ;V\'id)cu, ïai^c ii nb 3al)vc. Csui nier ten 3 a f) v t a u j c u b, ba-j fid) non Tnuib bis? nuf CSljriftuni cvftvccft, Icbtcu iud)t uuv alle ^rov boten be-j alten ^nnhee, jonbevn and) alle ÏBeifen nnb £cl)ïer bev alten ilUilfer. Vim (Snbe be-j inevten Xaiies? mirb and) bie Sonne nnb bev 9Jfonb iteidiaften. (Sé tvitt Seine (Sl)riftiK\\ bie Sonne nnfevess iiebens berl\'ov, nnb bev sJJfonb, bie ,Stivd)e, bic fjejenbet ift, mie liv nejenbet loav, loivb getiviinbet. 3ie fiel)t mil ben Vinden beo (WaitOens il)ve Sonne, ben Aili\'vvn, loeiiu bie ÏBelt Tdm nid)t fiebt (^ol). 14,19) nnb veiiievt nut bem Vlluilan^ Seinev .s^evvlid)feit bie tiefe )d)anevl)olle livbennad)t ^bilipp. 2, 1,quot;)
Vim fiinften Sd)öpfniii]vtai]e vnit Wolt bie is-ifdje nnb ^öiiel ine üeben. \'iHl)nlid)ee ^efdjielH im fiinften via I) vta n\'] enb, bas uoit (il)vifto bi* anf Wvci^ov N\'li. fid) evftvccft. sJfad)beni bie ISv löfniui uollbvadjt, bie ^eviielnnui bev Siinben oemnrflid)t nnb bev ^■viebe (skntev mit ben l\'cenidien bcnieftellt mar, eijdjeint ,yini evften Wal bne ueue Veben bev siigt;ieberiiel)uvt anc- ïi^affev nnb (^eift,
A-ifebe fiub ein ^ilb uon Wenjfben mit geiftlid)em Üeben, mie ccgt; anë ben SBaffern bev ïanre qnitlt, bie im Wets bev ,S!ivd)e i]e bovfleii finb fiiv beu A^lSvvn.
^ ö e l, bie fid) anfid)iuiugen föuneu in bie li dj ten Ajblien, bev Sonne entgegeu, finb ein ^ilb.ium slVeufd)en, bie nid)t uuv eiu neift lid)e«f iieben baben, fonbevn bie and) (teiftlid), bejonbevgt;5 pvopljetijd) be iiabt finb, uon Wenjdieu, in benen bie Wabe bes beiligen Weifteö mivft, bev in Weftalt eiuev ïaube fid) anf beu .^(ivvn niebevlien nnb am ■^fingfttage bie ^ihuiev evfnllte. Xieje ueue (]öttlid)e ,Soan-jl)altuug muvbe bnvd) einiite ^-ijdjev, bie bev Agt;üvv ju ïljfeiifdjenfiffbevn maebte, eiiuteleitet nnb an^ebveitet.
91ni jeebften Sd)öpfuu(]ota^e evbalt bie ürbe ^efel)l, ïebenbige lieve bevoov.pibviniien. Csm ied)ften 3al)vtau)eub, in meldiem miv leben, febeu miv ba* fleiftlid)e l\'ebeu in uevjd)iebeneu (vvid)eiuniuiv fovineu, Sieicbeu, Wefellfcbafteu uub ^avteien bevoovtveten, bie in ben lieven uovgebilbet finb. SBolyl loivtt in ibnen baè neue Meben, abev eë ift feftev au bie livbe gebiinbeu, ab? in ben ivifd)en \'quot;\'t\' ^bgeln. ®as( Svbifcf)e l)at ba* llbeviiemid)t iibev ba* .\\gt;immli)d)e (leluonnen, nnb bcv fveie ?lnf)d)uniiui (ebenbigev .^oftnniu] tvitt jnviicf, geiicn ba* Stvcben anf (Svben beiniijd) ;,ii UH\'vbcii, bic siMt jn t\'cl)cvvfd)cn nnb fid) ,yim
5!)
fc%cu ïotic ,\',11 (lovcitcn. cijcuninu ift ciu bcv ^alillnicu
llu^liuflid)cii, bic iuinut icnicit inib nio ^uv (ivfcnntni^ bcv 2im)vl)cit ïoimucn, bic iiiimcrfovt nuf beiben 3citcu liinfcn unb olu]lcicl) in bcv (if)i\'i[tcii()cit iicborcn unb (ictauft, boel) mtv int stnubc bicfcv übclt iliv ceocii fud)cn.
u\'ivb am linbc bicfc-j ïaiv\'v bcv ^jicuid), vlbam mtb (iua, c]clnlbct unb if)iicu bic \\icvvid)aft iibcv bic lïvbc uub alle wcfcljöpk c]ci]cl)cu. sic fiub iisovbilbcv beo ucucu \'hbam uub bcv ucucu (iua, uiiiulid) lil)vifti uub scincv mivcl)c. ^ov ^lbfdjlufi uuicvcé tsaiiv tau)cubs? u\'ivb alfo bic ucuc sd)üpfuu(i uollcubct. tic .sïivclk, au-j bcut scio uub ^lut bc\'? ucucu yibmu ncbilbct, luivb ,\',11 il)vcv ^vautiic ftnlt i]cfiil)vt lucrbcu, fa ban fie in allcu ihvcu (silicbcvu olutc gleden uub 9{uu^cïu bcm .s^li\'vvu, alv ba\'? ^cib scincv i^aljl, bavflcftcllt tuevbeu fauu. tauii luivb (iv mit iljv, bic olim buvd) vuifoviuccfuuii uub üh-v luaublmu] iu §cvvlid)fcit nl)iilicl) ucuiadu uub \',u ?\\l)ui iu bic ilnufcu beo .^iiumclè cutvürtt ift, cvfdiciucu uub bac- ^fcid) bcv (ivbc ciu ucluucn, uad)bciii bcv i\'lutidn\'ift (ictötct ift, buvd) beu \\iaud) 0ci)ic§ sofuiibcë (2 ll)cff, 2,8) uub satauao iiclniubcu füv bic ;vit bc-? ulh\'lt fabbatbv.
l\'tlfo uolloibctc (sjott iu fed)* ïai]cu feiu iin\'vt, uub vul)etc aui ficbeutcu ïaiic uub l)cilii]tc ihu. viuf bicfeu fiebcutcu ïaij, ba-j fiebcute 3al)vta ufcub, beu (]vnfse 11 ï^cltfabbatl), nmvtcu alle s4gt;atviavd)cu uub ^vopbeteu bcv altcu ^uubcc-, im fcl)ufüd)tiiicu aiiiduid auf il)u fiub bic vlpoftel uub bic .vkiliiteu bcgt;j ucucu ^uubc* cut fdjlafcu. sciucv luavtct and) bic iiau;,c ftuiuuic .stvcatuv, lucil and) fie bauu uuu bcv muceljtfdjaft bev siinbc cvlöft uub iu bic l)cvvlid)c a-vci ijcit bcv siinbcv wottc-j ucvfclu lucvbcu foil. oluuii. 8,21).
3)cv .sjiiw ahev mavtet auf bic ^ollcubuuii bcv ^vaut. ^iauu luivb fie beveit feiu, ^l)u ;,u ciu^faui]cu v
ijyiv ual)cvu uiiv bcut quot;hlifdiluf! bicfc* fcd)ftcu ^al)vtaufcubc\', uub bcv 9(ugcut)licf bcv vlufevftclimui, ^scvuniubliuui uub \\iiuuici]ual)mc ^11111 .sjlivvit fallt uod) iu bicfeu i]ciftlicl)eu jaii, iu beiu aud) uod) bev vlutidjvift uub fciuc cutfcldidic .^cvvfclinft offculmv lucvbcu foil, bic eiuc slvübfal iibcv bic (svbc bviiuicu luivb, luic fie uod) uid)t gciucfcu ift uou vlufaiui bcv ilh\'ll. wattl). 24,21. uimibvlid) bic ;v\'it ift fuv,; 1
tavuiu fiub\'* abev audi jelu iud)t uuv ciu,clue ^eiuicu, bic auf bcu skicbcvfoimiieiibeu l)iiilv)cifcu, uciu, ciu tiau^cv (il)ov uou taufcub uub abevtaufcub stimuieu cvliebeu il)vc .sjcv^cu jum a\'iisvvii, uub ciu üiuf, fo uuid)tiii uub fcl)ufiid)ti(i, luic uod) uic, ftcii]t ;,u ^luu auf: ih\'ium!
tic (icfd)loffciic vmiitc bcv d)viftlid)cu .\\gt;offuuiui ift ooll aiifi]cbliil)t uub il)v tuft cvfüllt bic tiliiubiiieu .^ci7,cu iu bcv iviu,\',eu gl)viftcul)cit.
GO
JiMc ciiift ^otl)lol)i\'m mil uiditcu bio flciufto iiutcv beu 5tiibteu ^s^vode umv, bom in il)v univbc bcv .s^cilaub iicbovon, fo luivb alle s-ïlH\'lt cv fnl)vcn, mie uujcrc (Svbc mit nid)tcu bcr floiiiftc iniidiciuluirftc 3tcvu unter bcu Sonncu bess i^eltalkN ift, beun bio iiiobo x\'soju ()at i()ii ov luaf}(t. Tio Ërbo l)nt bn^ ^lut bogt;? lirlö(oiv iiotruiifon, fio tuivb Tslm in ,f)on\'licf)foit iuiobcr outpraiuu\'ii, uub boiiliictt luorbon bunl) bn^ \'ïioid) Soinor .quot;povvjdiaft, bio tïr mit 5oinev .^innnol\'jtivaut toilon unvb.
JSov bio bm\'d)iiviüioiu\'n ^-iifio boe livlüjov\'? am .Siron\', anf (^oliiatl)a in anfvid)tuiov .sxiloltoivov nmfnfit hot, luofion Soolo boriilivt ift uon bov (S)viino ionor fiiiuiobonbon iiiefto, bio fid) bn offonïiavt, uno fann bov — ovfant lunn uuihvon Wo ift boe (iljviftontnnie nnbove, ale mit i^anM\'i\' ^snbninft nad) ?sl)in uorlanflon nub fid) uad) bom .st\'ommenbon nnb 5oinom ^ioidio folmou, mio fann or anbevoe ale lum Ajor^on oin ftimmon, in bio i^oiuoiliton ïöno boe ^ioboe, in luoldjom iv Quiiiult, bov in foinoin „(Motlifomano nnb (Sjohiatliaquot; jo tiofo sJMido in bae l)oili(io yoibon nnb Stovbcn boe (ivlüfove notlian in obolftov ii;oifo bon vod)ton Vlnebniot Ijoiliiioi 3cl)ufnd)t fiir bio (skmoinbo iiofnnbeu bat. „3ol) fommo balb!quot; bae ift bio lot.Uo ;V\'ilo,
?soju (il)vift, in boinoin ïoftaniont.
„Tsoi) fontmo balb! sJinv oino floitto SIVilo 5oib ftillo nodi tmb barvt anf bon Vlbuont;
3d) fonnnc balb, mit moinom oollon .fioilo,
•\'jii foiinon bio (^omoitto, bio mid) fount.
M) fommo balb!quot;®;? botot bio Womoino;
Linton, ja fomm, ^ofn, nnb ovfd)oino!
„Csofj fommo balb-quot; Vile oinom ciolbiton Storno ^ovtoanton fd)on bio ^iitov biofom 3pntd),
Hub luitton boe Vlbooitte i]oiioffou donto,
til) fio bov Csniiol nod) mm binnon tntii;
Tool) fam or niol)t, nnb ftote in moitor ^-orno ^anb ibtt iioriidt bov frommon Scl)njnd)t ^-littv ilnnttt fommft Tn, MlivvV (5e botot bio (sjomoino:
Vlinoit, ja fomm .\\gt;lirr ^ojn nnb orfdjoino!
„Csd) fommo balb!quot; ^orbiirflt mm itnforont (^otto,
Soil nne bae boilijio s-Wort mol)l bloibon ftobn.
Tod) fid), oe l)öl)nt bor Spotter lofo Giotto Uub fprid)t: „4^ae or iiofaflt, mirb nio i}efol)ol)\'n.quot; 4i.Mr fiirdjten nne ja nid)t oor ibvem Spotte,
Tod) morl)ton mir bee SSorte lirfiillnnii fel)n.
ilnimi fommft bn .^tSrr? tie botot bio Wenioino:
Vlntcn, ja fomm .vilSrr gt;fn uub orfd)oino!
61
„3cl) foniim\' Imlblquot; ift bic Icl.Uc •V\'ilc,
.S^livr 3c]u (ilirift, in bcincnt ïcftmucnt. „3d) ïpnniic Oalb, biinti oud) .yilami bic ilVilo, Tnitt, ban if)v iüd)t bic lll)v bc-j Vuimuclv fcimtl Csd) fomine Oalb! @eib it)v au curcm leilo Teun and) idjün luol)! (icviiftot jnm Vlbuont ?quot;
belust fid) tiet uub tictcv bic Wcnicinc;
?tmcn 1 oia fonun, .f)övr Tscfn, uub cvfdicinc!
.
■
■
■
■
„ .
.
■ ■ -■ , .,
■..........■ ■ ■ jl^sU\'A -.^H
— ^J:
...... . , . . .,
... - .
■ ........ .....
|
. ....: ,.... ■... ■ \' ■ :gt;■;■. ■■ •\' ®|;\' |
«*?/, .. . ; ... .. ..... ■ ,. . . .... ............ \' ..-..■ • ... \'■• r.\'ytrA |
mlt; ■ mi \'■^0- ...... •inf : ■■- : • • ■■■ : ■ - \' ■ ■■ ■ ■ ............ ........ ....... ■ |
...... .......... : . .