Henricas Eskel I lofF G l avemei jer geh. 13 April 181.3 — overl, 5 Drr. 1890.

T w e e cl e d r u lc.

Op nieuw herzien en uitgfgeven

Pux

igt;_n. •lt;:. lt; . «; \\t \\ \\ i:gt;r i

pred. te Ulrecht.

TWEEDE DEEL.

lt;3 CC

II T RECHT,

H. TEN HOOVE.

Kast \'li\'! PI. D N⁰. 9

leesboek:

OVER DE

GEREFORMEERDE GELOOFSLEER.

ii

RIJKSUNIVERSITEIT TE UTRECHT

1782 5864

Z/J.A.v

LEESBOEK

OVER DE

GEREFORMEERDE GELOOFSLEER

DOOR

Henrious EskelliofF Grravemeijer,

cjéb. 13 April 1813 — overl. 5 Dec. 1890,

Tweede druk.

Op nieuw herzien en uitgegeven

DOOR

Jgt;n. E. C- OR,MEIJER,

pred. te Utrecht.

TWEEDE DEEL.

-occc-

UTRECHT,

11. TEN HOOVE.

Inhoud van het Tweede Deel.

Inhoud van Hoofdstuk IX. bl. 1-86.

Zonde.

liladz.

I. Zondenval......... 1—35

§ 1. De mensch gevallen....... 1—5

_B 2. De eerste zonde........5— 8

„ 3. De Verleider .........8—13

, 4. Begin der Verleiding.......13 — 15

p 5. Voortgang der Verleiding.....16

, 6. De rechte vrijheid .......16—17

„ 7. De verleiding voltooid......17—19

ff 8. Strekking der daad.......19—20

, 9. Het wezen der zonde......20—23

, 10. Eerste blijken van den val.....24—28

,11. Verdere gevolgen voor de gevallenen . 29—32

, 12. Historisch zeker........32- 35

JI. Kr]zonde en dadelijke zoude:

Ellendigheid des menschen .... 06 — 96

, 13. Verdorvenheid.........36—42

„ 14. Allen zondaars.........42—43

„ 15. Erfzonde...........43—49

ff 16. De erfzonde in alle menschen . . . 49—55

jf 17. Ook de straf op allen......55—58

jf 18. Grond ...........58—60

VI

bladz.

19. Toerekening..........6U—62

20. Erfschuld ..........62 — 67

21. Dadelijke zonden........67—69

22. (niet 16) Daadzonden; Voorwerpen . . 69—71

23. Daadzonden: Soorten . . . 71—76

24. Onmacht ..........76—78

25. Onwil ...........78—84

26. Verschoonlijk?.........85 —87

27. Dat de Wet niet redt ...... 87—88

28. Straf............89—90

29. Ellendigheid des menschen .... 91—96

Inhoud van Hoofdstuk X. bl. 97—178,

Des Verlossers Persoon.

1. Vanwaar verlossing......97—100

2. De eerste belofte.......100—103

3. Voortgang der heilsbelofte .... 103—108

4. Geheel het O. T. getuigt van Christus 109 — 110

5. Voorbeeldingen........110--120

6. Ook de tijd voorspeld ..... 120—126

7. Jezus de Messias.......126—130

8. God en rnensch........130—132

9. Waarom geen schepsel.....132—135

10. Waarom geen schepsel. Vervolg. . . 135—137

11. Niet liet Goddelijke Wezen .... 137 —139

12. De Verlosser God.......139— 146

13. De Verlosser God. Vervolg .... 146—151 14 De Verlosser God. Vervolg . . . . 151 —154

15. Waarom mensch.......154—157

16. Volledig mensch.......157—164

VII

bladz.

§17. Geen twee Personen.....164—165

„18. De Persoon de Zoon.....165—168

,19. De vereeniging.......168 — 172

„ 20. De vereeniging. Vervolg .... 172—173 , 21. Gewicht van de eenheid des Persoons 174—178

Inhoud van Hoofdstuk XI. bl. 179—318.

Des Verlossers Namen en Ambten.

§ 1. Eigennaam Jezus......179—183

, 2. Ambtsnaam Christus.....183— 186

„ 3. Begrip van den naam Christus . . 186— 187

, 4. Waarom Gezalfde genoemd . . . 187—191

„ 5. Beteekenis der zalving .... 191 — 193

, 6. Verordineering.......193-196

, 7. Bekwaammaking......197—198

„ 8. Het drievoudig ambt voor den Middelaar noodig ..............199— 202

, 9. Gepast voor onze ellenden . . . 203—206

1. Christus\' Profetisch Ambt.

„ 10. Christus als Profeet beloofd . . . 200—210

,11, De Profeten.......210—214

, 12. Christus de beloofde Profeet . . . 214—216

, 13. Wat Hij leerde......216—220

14. Voorzegging..............220—221

, 15. Wonderwerken ............222—224

, 16. Duur zijns leerens............224—226

„ 17. Omvang van Christus\' leer . . , 226—230

, 18. Christus werkt nog als Profeet. Middelijk 230—233 , 19. Christus blijft ais Profeet voortwerken.

Onmiddelijk..............233—235

VIII

bladz.

2. Christus\'\' Hoogepriesteramht.

20. Noodzakelijk..............235 -236

21. Onderscheiden..............237—238

22. Als Priester beloofd..... 238 — 242

23. De Priesterlijke dienst .... 242—245

24. De Offerande..............246—251

25. Voldoening................251—256

26. In leven en dood............256—258

27. Staatsbekleedend............258—264

28. Voorbidding..............265—269

29. Eén eenig Middelaar..........270—273

30. Zegening........273—275

3. Christus\' Koninklijk Ambt,

31. Onderscheiding..............275—278

32. Noodzakelijk..............278—279

33. Ook in de vernedering Koning . . 279—280

34. Des Konings werk ..........280—282

35. Regeering................282—290

36. Bescherming.......290—292

37. Een geestelijk Koninkrijk .... 292 — 305

38. Zegevierende voortgang .... 305 —308

39. De Profeet gehoord..... 308 — 313

40. De Hoogepriester gebruikt . . . 313 — 316

41. De Koning gediend.....316—318

Inhoud van Hoofdstuk XII. bl. 319-499.

Des Verlossers Staten. Vernedering.

1. Twee Staten .......319—325

2. Wat de Vernedering beteekent . . 325 — 383

3. Wat de Verhooging is , . . . . 333—336

IX

blaJz.

§ 4. Trappen der Vernedering .... 337—838

, 5. Trappen der Verhooging .... 338—339

1. Ontvangenis en Geboorte . . . 339—363

„ 6. Menschwording...... 339—350

„ 7. Voorspeld........ 350—356

, 8. Geboorteplaats....... 356—358

, 9. Nederige omstandigheden .... 358—361

„ 10. Waarom zoo arm .....3C1—363

2. Lijden........ 363—386

„ 11. Besnijdenis........363—366

„ 12. Vervolging door Herodes .... 367—369

„ 13. Verborgen leven...... 369—373

„ 14. Openbaar leven...... 373 -377

„ 15. Lijden door medelijden .... 377—379

„ 16. Het laatste l^den...... 379—386

3. Dood........ 387—412

„ 17. Noodzakelijk....... 387—389

„ 18. Niet om leere en voorbeeld . . . 389 —392

„ 19. Niet alleen ten goede, maar in plaats 3^2 —396

„ ÜO. Vrijwillig........ 396—399

„ 21. Drangredenen....... 399 —402

, 22. Opperoorzaak.......40quot;^—404

„ 23. Hoedanige dood...... 404—406

„ 24. Kruisdood........4.06—412

4. Begrafenis ......413—421

„ 25. Laatste vernedering.....413—414

„ i\'ö. Plechtige lijkstaatsie van den Vorst dos

levens.........414—417

„ 27. Voorzegd........417—419

_B 28. Belang.........419—421

5. Nederdaling ter helle . . . 421—499

„ 29. Het Geloofsartikel...... 421—424

X

Inhoud van Hoofdstuk XIIÏ. bl. 500-603.

Des Verlossers Staten: Verhooging.

1, Opstanding....... 500—534

§ 1. Beging der Verhooging .... 500—507

» 2. Tijd ......... 507—511

„ 3. Werkende oorzaak. Waarlijk opgestaan 511—519

a 4. De Herleefde.......519—524

» 5. Gewicht ........525-529

» 6. „ Vervolg......5^9—532

»7. „ „ ......5:12-533

„ 8, Voor wie?........ 533 — 534

2. Hemelvaart....... 535—564

XI

bladz.

§ 9. Tweede trap..............535—536

„ 10. Waarheid................536—540

, Jl. Getuigen........540—544

„ 12. Wanneer................544—547

„ 18. Vanwaar................547 — 549

, 14. Waarheen................550-551

, 15. Wijze.........552-557

, 16. Doel en vrucht............557—564

5. Zitting aan Gods rechterhand . 565—587

„ 17. Derde trap................565—572

„ 18. Beteekenis................572—581

„ 19. Christus\' heerschappij..........581 — 587

4. Wederkomst ten Oordeel . . . 587—603

„ ^0. Vierde trap. Wederkomst . . . 587—590

„ 21. De dag..................590—594

„ 22. Opwekking der dooden .... 594—59t)

„ 23. Het Oordeel..............596—597

„ 24. Het Vonnis........598

„ 25. Het einde................599 — 603

Inhoud van Hoofdstuk XIV. bl. 604- 687.

XII

bladz.

§ 9. B. Roeping tot Christus en tot geloof

in Hem......... 633—635

„ 10. Zaligmakend Geloof..... 635—650

„ 11. Verzekerdheid....... 650—653

„ 12. Historisch Geloof...... 653—655

, 13. Tijdgeloof........ 655-657

„ 14. Wondergeloof....... 658—660

„ 15. Bekeering en Geloof Gods werk . , 660—673

„ 16. Onwederstaanbaar ..... 673—677

„17. De Goddelijke werking .... 677—682 „ 18. De mensch verantwoordelijk . . . 682—687

Iphoud van Hoofdstuk XV. bl. 689-772.

Heilsorde. II. Rechtvaardiging.

§ 1. Eeuwig en tijdelijk..........689--696

, 2. Algemeen begrip............696—699

, 3. Nader bepaald ............699—704

„ 4. De rechtvaardiging geen Roomsche heiligmaking ................704 — 708

„ 5. Rechtvaardiging eene rechtspraak . 709—711

„ 6. Waar gerechtvaardigd . . . .712

„ 7. Wie is het?.......713—714

„ 8. Verzekering.......714--719

„ 9. Verzekering zoeken.....719—721

„ 10. Geheele vrijspraak......7ül — 723

„ 11. Eens voor al?.......723—727

, 12. Onvergeeflijke zonde..........727—728

„ 13. Oorzaak en grond der rechtvaardiging 739 — 740

„ 14. Niet uit de werken..........740—743

„ 15. Waarom niet uit de werken . . . 743—745

XIII

/

bla\'lü.

§ 16. Jacobus ........\'?46—751

„ 17. Toerekening..............752—756

„ 18. Niet om het geloof..........756—759

„ 19. Waarom niet om het geloof . . . 759—761

„ 20. Het geloof gerekend tot rechtvaardigheid 761—764

„ 21. Wat het geloof daarbij doet . . . 764—767

a 22. Geloof als deugd? ..........767—771

Inhoud van Hoofdstuk XVI. bl. 773 -870.

Heilsorde. III. Heiligmaking.

§ 1. Verandering door geloof .... 773—778

_B 2. Wedergeboorte..............778—792

„ 3. Na wedergeboorte heiligmaking . . 793—795

„ 4. Begrip der heiligmaking .... 795—802

„ 5. Geen eigen werk............802—805

_v 6. Toch de mensch werkende . . . 805—808

, 7. Onvolmaaktheid............808—823

, 8. Gesteldheid des wedergeborenen . . 823—826

„ 9. Volharding........826—828

„ 10. Geen afval der heiligen .... 828—850

, 11. Voortgang................850—853

„ 12. Noodzakelijkheid............853—859

„ 13. Kenteeken van geloof .... 859—862

„ 14. Goede werken..............862—870

,-_;,v

m

im

NEGENDE HOOFDSTUK.

ZONDE.

I. ZONDENVAL.

§ 1. De mensch gevallen.

De mensch is niet staande gebleven. De staat der rechtheid is plotselijk afgebroken door de misdnad waartoe onze eerste stamouders vervielen, de zondenval genoemd, omdat zij zoo snel en zoo diep in de zonde geraakten.

De zonde is niet met den mensch in de wereld gekomen, maar door hem ; hij is er niet mede geschapen, maar hij heeft ze ingelaten , ingehaald. Hij was goed en ge • lukkig. Maar als hij in eere was , zoo heeft hij het niet verstaan \'), noch zijne uitnemendheid erkend, waar

\') Naar Psalm 49: 13. LXX en Vulgata. Intusschon is het in do Belijdenis geen verklaring der Psalmwoorden van Adam ₎ maar gebruikmaking van do gepaste uitdrukking. De Moor, Comment, in Mtirck. III. p. 167,

GraTDmeijor, Geref. Gol. leer. U. 1

§ 1. DE MENSCII GeVALLfeN.

heeft zich zeiven willens der zonde onderworpen en over zulks den dood en der vervloeking, de core biedende den ivoorde des duivels. Want het gebod des levens, dat hij ontvangen had, heeft hij overtreden en heeft zich van God, die zijn waar leven was, door de zonde afgescheiden, hebbende zijne geheele natuur verdorven, waardoor hij zich schuldig gemaakt heeft des lichamelijken en geestelijken doods. En in alle zijne wegen goddeloos, verkeerd en verdorven geworden zijnde, heeft hij verloren al zijne uitnemende gaven die hij van God ontvangen had. Nederl. Belijd. Art. XIV,

Boor het ingeven des duivels en zijnen vrijen wil van God afwijkende, heeft hij zich zeiven van deze uitnemende gaven beroofd en heeft daarentegen in de plaats van dien over zich gehaald blindheid, schrikkelijke duisternis, ijdelheid en verkeerdheid des oordeels in zijn verstand; hoosheid, weder-spannigheid en hardigheid in zijnen wil en zijn hart; mitsgaders ook onzuiverheid in alle zijne genegenheden.

Zoodanig als nu de mensch geweest is na de val, zoodanige kinderen heeft hij ook voortgebracht, namelijk hij, verdorven zijnde, verdorvene. Dordr. Leerreg. ÏII^de en IVquot; Hoofdst. Art. 1. 2.

Zij zijn allemaal verdorven. Dat is, zeide Luther treffend , het hoofdstuk en de middelplaats van de gansche Schrift, inzonderheid van den Brief aan de Romeinen.

Want zij hebben allen gezondigd en derven, missen, de heerlijkheid Gods Rom. 3 : 23 i), de eere of prijs van Cod, i) vvTspovvrcu rfc sdamp;ï tcü Ósov. De is niet het hwld Gods, ook niet gelijk onze Kantteekenaars verklaren het eeuwige leven maar erkenning, goedkeuring door God, waaruit het eeuwige leven volgt. Blijkbaar uit de tegenstelling v. 24 : Meyer, Kom-mentar z. d. St. Cramer, Wörterbuch S. 207. Luther: nnd miingeln des Rnlimes, den sie an Gott habon sollon.

§ 1. DE MENSGII GEVALLEN.

zijne goedkeuring en zijn welgevallen, aan hetwelk hel eeuwige leven hangt en hetwelk zij van God zouden genieten , hadden zij niet gezondigd.

De zonde, eenmaal in de wereld gekomen, groeide met het menschdom op en steeg weldra ten top , zoodat de Heere het goddeloos geslacht door den watervloed verdelgen moest. Gen. 6:5: En de Heere zag, dat de hoosheid des menschen menigvuldig was op de aarde en al het gedichtsel der gedachten zijns harten te allen dage alleenlijk hoos was.

De zonde heeft alles doordrongen. De wereld ligt in het booze. Wat de wereld nu is, heeft en geeft, zegt ons 1 Joh. 2 : 16: Want al wat in de wereld is, [namelijk] de heg eerlijkheid des vleesches en de begeerlijkheid der oogen en de grootschheid des levens , is niet uit den Vader maar in uit de wereld. Wij moeten niet denken dat, wijl de wereld door God geschapen is, daarom ook alles in de tegenwoordige wereld uit God zou zijn. Veelmeer deze wereld, de menschenwereld, is eene tegen haren Schepper oproerige wereld en alles wat zij in zich bevat, zooveel nog niet vernieuwd en geheiligd is geworden door Christus , is niet uit God i).

Onze Kerk legt er nadruk op dat de mensch, bij het ingeven des duivels, zich zeiven willens der zonde heeft onderworpen en door zijnen vrijen wil van God is afgeweken.

De zondenval was bij God besloten. Maar het Goddelijke besluit was niet de werkende oorzaak²) van den val, veel minder een drangreden voor den mensch, als zijnde hem onbekend en dus voor hem geheel niet bestaande.

\') Von Gerlach , N. T. zu 1 Joh. 2: 16.

\'²) Zie Vij/de Hoofdstuk van dit Leesboek § 7. bl. 560.

§ 1. DE MENSCH GEVALLEN.

De schuld ligt alleen op den mensch. De Schrift zelve duidt dit aan. Want vooreerst: onze stamouders waren met zedelijke kracht tegen alle verzoeking genoegzaam uitgerust, geschapen naar Gods beeld, dus bij machte om de proef te bestaan i). Ten andere: hun eigen geweten stelt dit buiten alle tegenspraak. Terstond na den val vertoont zich bij hen op menigerlei wijze een beschuldigend geweten, een ontegenzeglijk bewijs , dat zij zeiven de schuldigen waren.

Maar hoe was het toch mogelijk dat een volmaakt mensch, die geen kiem noch het minste beginsel van zonde in zich had, tot de zonde kon vervallen ? Wij kunnen met Brakel antwoorden: «zeg mij eerst, hoe de Engelen, die een hooge-ren trap van volmaaktheid hadden, hebben kunnen zondigen. Zegt gij: ik weet dat zij gezondigd hebben, maar niet hoe, zoo hebt gij uwe eigen vraag van Adam beantwoord. Dat Adam gezondigd heeft, is zeker. Dat hij de allerminste geneigdheid tot zonde, hem ingeschapen, niet had, is ook zeker¹).quot;

Maar vooral moeten wij in het oog houden, dat Adam met een vrijen wil en veranderlijk s) was geschapen. Zonder de mogelijkheid van ongehoorzaamheid had de beproeving geenen zin. Op een vrywillige keus kwam het bij hem aan. Onveranderlijkheid van staat en onmogelijkheid van afval is nieuwe genadegifte.

Velen hebben , lijnrecht strijdig tegen Gods Woord, den

¹

) Brakel, Kedel. Godsd. 1717. I. p. 303.

§ 1. DE MENSCH GEVALLEN.

zondenval voor eene heilzame voortschrcde des menscher; in zijne natuurlijke ontwikkeling verklaard. Schiller,ivow-wens ook als wysgeer dichter : noemde in dien zin den zondenval eenen reuzenstap gt;) der menschheid. Ja , een reuzenstap was het, doch niet vooruit maar achterwaarts, niet omhoog maar naar onderen. Dat het een vooruitgang was , is de verklaring van den duivel (Gen. 3 : 5).

§ 2. De eerste zonde.

De eerste zonde, op aarde gedaan , was dat Adam en Eva gegeten hebben van de vrucht des booms, welke God hun had verboden. Het was de overtreding van het proefgebod.

Uitwendig en oppervlakkig beschouwd een gering vergrijp. Maar wij moeten de zonde niet wegen naar den

\') Etwas über dio ersto Menschengoaellschaft nach dem Loit-faden der ruosaischen ürkundo. In Schillers silmmtl. Worko. Leipz. Zehnter Baud. S. 214: Der Philosoph hat Recht, es oinen Riesensehritt der Menschheit zu nennen, denn der Mensch wurde dadurch aus eiDem Sklaven des Naturtriebs ein freihandelndes Geschopt, aus oinem Automat ein sittliches Wesen undmitdie-sem Schritt trat er zuerst auf die Leiter, die ihn nach Verlauf von vielen Jahrtausenden zur Selbstherrschaft führen wird. — Ein Abfall von seinem lustinkte, also erste Aeuszerung seiner Selbstthiltigkeit, erstes Wagesttick seiner Vernunft, erster An-fang seines moralischen Daseins. ■ Die glückliohste und gröszte Begebenheit in der Menschengeschichte! — Niet anders Hegel, Daub enz. Vergel. daartegen Wutthe , Handb. der Christl. Sit-tonlehre II. S. 3. Eenen Vooruitgang, intellectuollen Portschritt, ziet in den val ook nog wederom li. Riietschli, Geschicbte nnd Kritik der Lehre von der ursprüngl. Vollkommenh. und vom Süadonfall. 1881.

§ 2. DE EERSTE ZONDE.

uitwendigen schijn. Ook koning Sauls ongeduldig toetasten, zijn voorbarig offeren 1 Sam. 13 schijnt geen groot kwaad \') en toch was dit beslissend voor zijne toekomst. Zeven dagen zou hij te Gilgal wachten totdat Samuël kwam, om, na offerande , hem bekend te maken wat hij doen zou 1 Sam. 10: 8. Dit gebod was uitdrukkelijk bestemd om Saul te beproeven. Zijn overtreden was niets geringers dan een woest doorbreken van het perk hem als koning gesteld , van onvoorwaardelijke ondergeschiktheid onder den Goddelijken wil. Ook hier hebben wij eenen koning. Adam was koning in het paradijs , maar verloor schepter en kroon.

Eene zware zonde¹) was het die onze eerste ouders daar begingen. Juist omdat dit de overtreding was van het proefgebod. Aan dezen boom wilde de Heere God den mensch op de proef stellen. Hier zou hij kiezen en dit zou voor geheel het menschelijk geslacht beslissen s).

Voorts: zij zondigden tegen eenen God , wiens macht zij uit de groote en verbazende werken der schepping en wiens goedheid zij uit de gaven en weldaden kenden, waarmede Hij hen had overladen.

Zij deden het zonder noodzaak. Geen honger of gebrek dreef hen. Het schoone paradijs bood hun eenen overvloed van de heerlijkste vruchten. Zonder moeite hadden zij zich van dien éénen boom kunnen onderhouden.

Zij begingen de ongehoorzaamheid in weerwil van de

\') Vorgel. Hcngstenhcrg, Gosch. dos Roichcs Gottes nnter dem A. 13. II. 2. S. 90 f.

■²) March, Compend. p. 26G. De Moor, Commoutar. III. p. 163. sq. P. Van Mastricht, Godgol. II. p. 230.

■\') Zio hiorbovou Hoofdst. VUL § 11. bl. 877.

2. DE EERSTE ZONUE.

nadrukkelijke , ontzaglijke dreiging, waardoor God hen ten ernstigste had gewaarschuwd.

Wel te recht hebben vele Ouden in de eerste zonde eer;e overtreding tegen al de Tien geboden gezien\'). Immers tegen het eerste gebod zondigde daar de mensch doordien hij zelf God wilde zijn. Tegen het tweede door verlagende verbeelding van God als ware Hij afgunstig. Tegen het derde door ijdel gebruik van Gods naam in het gesprek met de slang en na de misdaad. Tegen het vierde door versmading van de ruste in God en van zijn woord en dienst. Tegen het vijfde, daar hij den hoogsten Vader onteerde. Tegen het zesde, daar hij zich en geheel zijn geslacht doodsloeg , in den dood stortte. Tegen het zevende, daar hij met het schepsel ging hoereeren. Tegen het achtste, door diefstal aan zijns Heeren goed. Tegen het negende, door valsche ontschuldiging van zich zeiven en beschuldiging van zijnen naaste en van God zeiven. Tegen het tiende, daar hij zich de verbodene vrucht liet gelusten.

Eindelijk blijkt de zwaarte der eerste zonde uit haar straf en uit al hare verschrikkelijke gevolgen voor heel de mensch-heid. Wij staan hier bij de kleine welle van een grooten stroom , die van daar in al breeder beddingen zich over geheel het menschelijke geslacht heeft uitgebreid.

Van welke boomsoort de proefboom was, zegt de Schrift niet. Men heeft beproefd het te bepalen, doch zonder vrucht. Velen, inzonderheid Rabbijnen, hebben hem voor eenen vij-gehoom gehouden, wegens Gen. 3 : 7, waar de gevallenen zich schorten maken van vijgebladeren. Dan hebben zij met hunne eigene schande hunne naaktheid willen bedekken en hebben

\') Vorgol, Augustin. Euchiridion ud Laurent, cap. XLV.

§ 2. DE EERSTE ZONDE.

daardoor reeds hunne zonde verraden. Volgens anderen zou \'t een appelboom zijn geweest, waarvoor men eenen grond meende te vinden in Hoogl. 8:5: Onder den appelboom heb ik u opgewekt, daar heeft uwe moeder u met smarte voortgebracht. Welke tekst intusschen met den zondenval niets te doen heeft. Nog anderen hebben aan eenen wijnstok gedacht en hebben het verbod van wijn voor de priesters bij het ingaan in het heiligdom Lev. 10: 9 en voor de Na-zireërs Num. 6: 3 er mede in verband gebracht gt;). — Intusschen wegens de eigenaardige en geheel eenige bestemming van dezen boom moeten wij wel aannemen, dat het een gansch bijzondere, en wel uitnemend schoone boom is geweest, verschillend van al de andere boomen in het paradijs en van al de thans bekende boomsoorten.

§ 3. De Verleider.

Vragen wij : hoe zijn de beide eerste menschen, die niet de minste kwade begeerte in zich droegen en die alleen op de aarde waren, ten val gebracht ? Uit de Schrift ontvangen wij het antwoord : de duivel heeft Eva verleid door eene slang en Adam door middel van de vrouw.

Mozes noemt Gen. 3 den duivel niet, maar duidt hem toch aan. Met reden. Hij beschrijft de gebeurtenis zoo als de beide eerste menschen ze beleefden en daarna verhaalden. Zij zagen niets dan de slang: een dier, maar een sprekend dier, een kwaadsprekend dier!

Het was een werkelijk dier, een eigenlijke slang, naar Gen. 3 : 1 en 14.

\') B. de Moor, Commeutar. in Marck. III. p. 75 sq. Hehry, Bijbelverklaring op Gen. 2; 17.

3. DE VKULEIÜEU.

De slang sprak, evenzoo werkelijk als Bileams ezelin (2 • Pelr. 1G). Eva heeft niet bij zich zelve gesproken, maar de slang was het die tot de vrouwe sprak.

Maar zij sprak booze taal, verleidende en leugenachtige woorden. Dat was niet uit haar: want ook zij was „zeer goed.quot; Daaruit en vooral uit het Goddelijk vonnis Gen. 3: 15, hetwelk onmogelijk alleen het dier raakt, is reeds blijkbaar, dat de slang , onder Gods toelating, slechts het werktuig was van een ander, van eenen kwaadstoker. Dit was de duivel, gelijk naderhand onder het klimmende licht der Goddelijke openbaringen ten klaarste is aan den dag gekomen.

Beslissend is het eigen woord uit Jezus\' mond Joh. 8: 44 en het woord van zijnen Apostel 1 Joh. 3 : 81). En duidelijk wijst op hetgeen in het paradijs voorviel de zinnebeeldige naam terug, waarmee de Booze beteekend wordt Openb. 12: 9: de oude slang, ivelke genoemd wordt duivel en satanas, die de geheele wereld verleidt eu Openh. 20: % : En hij greep den draak, de oude slang, welke is de duivel en satanas en bond hem duizend jaren. Het was dezelfde hoogmoedige en nijdige geest, die den tweeden Adam , Christus, doch vruchteloos, verzocht Matth. 4: 1 v.v.¹).

De Schrift leert ons dat vóór den zondenval der aardbewoners een afval was geschied in de onzichtbare wereld der geesten. 2 Petr. 2 : 4. Jud. 6. Dus was het booze er eer Adam viel. En zij zegt ons hoe het in den mensch is gekomen.

¹

) Zie Zesde Hoofdstuk § 17. bl. 721,

§ 3. DE VEULE1ÜER.

. De vermomde verzoeker viel op Eva, niet op Adam aan. Waarom? Niet als ware de vrouw minder goed en dus • naar hare natuur meer verleidbaar geweest dan de man. De vrouw wordt wel in vergelijking met de mannelijke sekse een zwakker vat \') genoemd 1 Petr. 3:7, maar Eva was zoowel als Adam naar Gods beeld geschapen Gen. 1: 27²). Maar haar viel de verzoeker aan, wijl zij het gebod niet onmiddellijk uit Gods mond had gehoord, maar door middel van Adam ontvangen. Had de verzoeker haar maar eerst gewonnen, zoo kon hij hopen met haar behulp den man te overwinnen.

Adam is de schuldige bij uitnemendheid. Want hij had het verbod uit Gods eigen mond vernomen en hij was het hoofd der vrouw en der menschheid, met hetwelk God het verbond had gemaakt. Daarom wordt hij als de bondbre-ker geteekend Hoz. 6:7, waar de ileere van het afvallige Israël klaagt: „Ik heb lust tot weldadigheid en niet tot offer, en tot de kennisse Gods , meer dan tot brandoffe-ren. Maar zij hebben het verhond overtreden als Adam*):

\') tksvoc xtósyévtspcv. Naar March, Compend. p. 2G5 cu De Moor, Commont.ar. III. p. 151 zou ook iu dou staat der rechtheid de vrouw minder dan de man aan krachton der ziel en dos lichaams zijn geweest.

Van man en vrouw wordt hier geheel op gelijke wijze gesproken. Strijdig hiertegen is wat beweerd wordt door Dditzsch, Bibl. Psychol. S. 106 : Sie (Eva) ist auch nicht ohne dou got-tesbildlichon Geist, abor sie bat ihn nicht unmittelbar aus Gott, sondern mittelbar durch Gott vom Manne. En S. 123: üas Weib war nur mittolbargottosbildlich, sio war vcrhültnissmSssig wonigor goistig als soelisch und eben deshalb empftlugUcher für die Einwirkungen dos Natürlichen an ihr und um sie her.

³) rVquot;D D1X3 nDm. LXX xvOpum?. Doch do

§ 3. DE VERLEIDER.

daar (aan die en die plaatse) hebben zij trouwelooslijk tegen mij gehandeld.quot; Daarom spreekt de Schrift van den éénen zondaar Adam en zegt Rom. 5 : 12 : „door éénen mensch is de zonde in de wereld gekomen.quot; Door hem kwam zij tot zijne nakomelingen. Om hem was hot den verzoeker te doen. Hij zondigde niet uit onwetendheid , niet bij verrassing, maar na het aanhooren van de rede der vrouw, dus met opzet, met moedwillige ongehoorzaamheid.

Huishoudelijker wijze •) is het één zondaar Adam (Rom. 5), maar waar historisch van den val wordt gesproken, is Eva de eerste zondares. Zoo 1 Tim. 2:14: En Adam is niet verleid geworden, maar de vrouw verleid zijnde is in overtreding getoeest. De vrouw heelt hem overreed, hij heeft geluisterd naar hare stem Gen. 3:17. De Apostel geeft redenen, waarom de vrouw onderdanig en stil moet zijn : vooreerst Adam is eerst gemaakt, daarna Eva en

Vulgata: sicul. Adam. Het is to verwondoron dat ook onze Staten-Vortalurs niet beslist verwerpen de vertaling: als men-schen (»als lichtvaardige lieden plegen te doenquot;), of: als eens menschen (verbond). Zoo ook De Wette en ook Hengstenberg, Comm. über die Psalmen I. S. 353 , zu Ps. 17 : 4. Het moot zijn: als Adam. Aldus te recht hot Bijbelsch Woordenboek I. p. 23. Kurtz, Gesc.h. des A. B I. S. 69. Oehler, Theol. des A. ï. I. S. 243. De menschen, die niet tot Israël behoorden, konden het verbond niet wetens en willens overtreden, daar zij geheel niet in hot verbond met God stonden. Wanneer Israël het verbond slechts als andere menschen overtrad , wiorde daardoor zijno schuld verkleind. Maar juist het overtreden der Goddelijke wet met willen wordt hier den volke voorgohoudeu. Schmieder z. d. St.

\') F. Van Mastncht, Godgel. II. p. 230,

§ 3. UE VEHLE1DKR.

ten tweede Eva heeft eerst gezondigd en zij heeft Adam overreed. Dat moet de vrouw nooit vergeten.

Wat den tijd betreft , wanneer onze eerste ouders het proefgebod hebben overtreden, daarover loepen de gevoelens zeer uiteen. Intusschen mogen wij met de meesten en uit-nemendsten onzer Godgeleerden aannemen, dat de val is geschied niet reeds op den zesden dag, op denzelfden dag, op welken Adam en Eva waren geschapen, ook niet op den zevenden dag, doch ook niet lang na de schepping.

Niet op den zesden dag i). Want bij het einde van den zesden dag was alles nog zeer goed Gen. 1:31.

Niet op den zevenden dag. Want toen heeft God gerust en zich verkwikt (Exod. 31 : 17) in zijne werken. Daarbij past de zondenval niet, noch het gericht hetwelk Hij hield. Integendeel. Toen berouwde het den Heere , dat Hij den mensch op de aarde gemaakt had en het smartte Hem aan zijn hart Gen. 6: 6. ¹) was evenwel zeer voor den

zevenden dag , den sabbat. Toen had God, meende hij, \'s morgens vroeg tot Adam gesproken en hem het gebod gegeven ; om de middagure wellicht werd Eva door den duivel aangesproken en verleid en Adam door haar; tegen den avond kwam de Heere en sprak het vonnis. Aldus Luther. Maar dit is niet te vereenigen met de Goddelijke zegening en heiliging van dien dag.

Anderen hebben geheel willekeurig den staat der rechtheid tot 30, Ja tot 100 jaren verlengd.

Wel mogen wij dezen niet al te kort stellen. Want „het

¹

) Luther, zus Genesis. Ook aangehaald bij Schroder , Das erste Buch Mose. S. 24.

§ 3. DE VERLE1DEK.

is niet te denken, dat do mensch geen tijd zoude gehad hebben om door ondervinding zijnen gelukzaligen staat te kennen en na den val te kunnen bedenkenquot; quot;),

Maar ook niet te lang, gelijk uit het verhaal zelf Wijkt. Want Mozes, nadat hij gezegd heeft hoe de menschen geschapen werden, gaat dadelijk, zonder iets anders tusschen beide te vermelden, tot den val over. En hadde Adam, herinnert Calvijn}), geruimen tijd met zijne vrouw samen gewoond, dan zou Gods zegening !er voortplanting van zijn geslacht niet zonder vrucht zijn geweest, maar nog daarvóór teekent Mozes hen als beroofd van Gods weldaden. En anders hadde Eva eene onzondige vrucht ontvangen»).

§ 4. Begin der verleiding.

De verleiding begon hiermede, dat de verzoeker ongeloof zaaide in \'s menschenhart, daar hij het Goddelijke verbod betwistte en de waarheid der dreiging loochende. Gen. 3 : 1—4.

1. Terwijl Eva alleen is, in de nabijheid van denverboden boom , spreekt de slang tot haar: Is het ook ,

¹) Bralcel, Eedcl. Godsd. I. Cap. XIII. p. 300 : de mensch na den zevenden darj eerst gevallen ; maar na hoevele dagen, weken of maanden, is onbekend.

⁴) Calvin. Commentar. in Gen. 3: 6. ad. Hengstenberg p. 48.

P. Van Mastricht, Godgel. II. p. 229. Hij houdt voor hot waarschijnlijkst, dat do eerstgeschapone monschon noch jaren , noch maanden, noch weken , maar toch ten minste eenige dagen, ja gedurende óéne week volhard hebben in den staat der rechtheid. Marck , Compend. p. 267 : Dei bonitas-mansionis felicis aliquam moram et memoriam utique homini non nogasse videtur. De Moor, Commentar. III. p. 1G5 ; ettelijke dagen, aliquot dierum spatium.

§ 4. BEGIN DKU VERLEIDING.

dat God gezegd heeft: gijlieden zult niet eten van allen hoorn dezes hofs ? De verzoeker speelt den onwetende. Maar reeds het vragen was een strik. Eva moest met stil geloof zich aan het Goddelijke woord houden. Daarvan wil hij haar aftrekken. Hij trekt het in twyfel. — Daarbij verdraait hij het, als had God alle boomvrucht verboden. Want dat de woorden der slang dit willen aanduiden blijkt èn uit den grondtekst •) èn uit het antwoord der vrouw in het 2de vers, waar\'zij het tegenspreekt. Sommigen¹) hebben gedacht, dat Eva juist voedsel zocht van hetgeen in of lager bij den grond wies, en daarom gevraagd werd of zij geene boomvrucht gebruiken mocht.

2. De vrouw moest haastelijk van deze plaats zijn weg-geloopen naar haren man. Maar zij blijft, zij staat den verleider te woorde. Doch zij komt nog voor haren Schepper op. Zij antwoordt: Van de vrucht der boomen dezes hofs zullen wij eten: bij zoo groote keur van boomen was dan de uitzondering van eenen enkelen boom niet hard.

3. Dan zegt zij de wet op : Maar van de vrucht des hoorns, die in het midden des hofs is, heeft God gezegd: Gij zult van die niet eten noch die aanroeren , opdat gij niet stervet. Het aanroeren had God niet verboden. Doch Eva duidt hiermede den rechten zin des verbods aan; als zich uitstrekkende ook tot alle aanraking en betasting der

¹

) S. Van Emdre, Geschiedenis dor tijden voor den zondvloed. 1796. p. 62.

4, BEGIN DER VERLEIDING.

verbodene vrucht om er aan te rieken of om ze te smaken en zij toont hoe nauw zij zelve het met dat Goddelijke verbod neemt. Evenwel het slot van haar antwoord , de Goddelijke dreiging, heeft in Eva\'s mond niet meer de oorspronkelijke scherpte. God had gezegd : Ten dage als gij daarvan eet, zult gij den dood sterven I Eva heeft dat dus omgebogen: gij zult daarvan niet eten, opdat gij niet stervet, hetgeen volgens den grondtekst ook kan aanduiden een bloot waarschijnlijk gevolg, hetwelk zij met haren man te duchten had, zoo zij aten. \'T is alsof die dreiging voor Eva\'s oog in eenen ongewissen nevel verdwijnt. Nu heeft de verzoeker nog maar een stouten stap te doen, om hare volledig te overwinnen.

4. Het masker werpt hij af. Openbaar treedt hij op als Gods tegenpartijder en het ontzaglijk oogenblik is daar, hetwelk beslissen zal of Eva het nog met God wil houden, of met diens vijand. Toen zeide de slang tot de vrouw ; Gijlieden zult den dood niet sterven. Ziet hier de eerste leugen op aarde. De zin kan zijn : „vrouw, g\\j dwaalt, dit heeft God niet gemeend, dit kan Hij niet gezegd hebben, dat gij sterven zult, wanneer gij van dezen boom eet: gij hebt God niet begrepen.quot; Doch met de snoode woorden, die de verzoeker er op laat volgen , komt het meer overeen, dat hij hier God zeiven tot eenen leugenaar maakt, in dezen zin ; „dat wordt zoo niet , Eva, denk niet (al heeft God dit gezegd), dat het eten van deze vrucht u den dood aanbrengt.quot; Genoeg , de verzoeker neemt Gods woord van Eva\'s harte weg en stelt zijn woord daarvoor in plaats. Gods woord was: eet gij daarvan , gij zult sterven ! Satans woord is: gij zult niet sterven !

§ 5. VOORTGANG DER VERLEIDING.

§ 5. Voortgang der verleiding.

Niet alleen loochent de verzoeker de waarheid van Gods dreiging, maar, veinzende der menschen belangstellend vriend te zijn, maakt hij hun God verdacht en zoekt hen tegen God en vóór zich in te nemen door hun eene nog ongekende heerlijkheid voor te spiegelen, die God hun niet gunde.

Niet sterven, sprak de slang tot de vrouw, maar God weet, dat, ten dage als gij daarvan eet, zoo zullen uwe oogen geopend worden en gij zult als God wezen , kennende het goed en het kwaad , Gen. 3 : 5. „Het kwaad, dat gij vreest,quot; wil de verzoeker zeggen, „zal u niet overkomen. Eet vrij van dezen heerlijken boom. Heet hij de boom der kennisse des goeds en des kwaads , dit is de uitlegging en gij moet het dus verstaan : eet gij er van, gij zult zoo wijs worden dat het u zijn zal als waart gij tot daartoe stekeblind geweest, gij zult die hooge wondere kennis erlangen, welke God dusver voor zich alleen heeft behouden. Dat weet God wel, daarom heeft Hij u er van willen afschrikken. Nu dan, neem , eet van deze vrucht en gij zult wezen als God !quot; Zoo prikkelt de Booze den mensch tot zelfverheffing door hem voor te spiegelen , dat hij van een afhankelijk schepsel zelfstandig en vrij kon worden als God, met Goddelijke wetenschap, wetende zooals God weet. Bewuste Godegelijkheid belooft de duivel.

§ 6. De rechte vrijheid.

De vrijheid, die de Satan den mensch voorspiegelt, een vrij zijn van God , is de ware vrijheid niet. Vrij van God

§ G. DE RECHTE VRIJHEID.

is schepsels slaaf. Alleen in en met Gud is men vrij. Slechts God is vrij, slechts God bestemt zich zeiven. En vrijheid is vereening met dien God. \')

God dienen is vrijheid, zeide Augustinus. De ware vrijheid is het vrij zijn van de leugenstrikken der gewaande wetenschap en schijnwijsheid, van den dienst der zonde, des vleesches, der wereld, des Satans.

Tot de ware vrijheid komt de mensch, wanneer hij zich uit vrije keus aan God en zijn Woord onderwerpt. Deze zedelijke, geestelijke vrijheid kan de gevallene mensch alleen weer door en in Christus verkrijgen. Joh. 8:31:Je-zus zeide tot de Joden, die [in] Hem geloofden: Indien gijlieden in mijn woord blijft, zoo zijt gij waarlijk mijne discipelen. 32. En zult de waarheid verstaan en de waarheid zal u vrijmaken. 36. Indien dan de Zoon u zal vrijgemaakt hebben, zoo zult gij waarlijk vrij zijnquot;¹) — als kinderen des hemelschen Vaders.

§ 7. De verleiding voltooid.

De vijand heeft door zijne verleidende taal een zaad van ijdele en onreine gedachten in Eva\'s reine ziel geworpen. Zinnelijke begeerte komt in het begoochelde hart op, het verbodene wordt meest aantrekkelijk.

Gen. 3 : G. Zij ziet den boom aan. Vroeger mag zij hem wel meermalen in alle onschuld hebben beschouwd. Want dat zij dezen boom tot daartoe nog nooit had ge-

¹

) Bildcrdijk, Do voet in \'t Graf.

§ 7. \' DE VEIILEIDING VOLTOOID.

zien, is niet te denken : zy kende immers „den verboden boom.quot; Maar nu ziet zij hem aan met eene ontwakende begeerte om or van te eten. De vrucht dezes booms komt haar nu zoo schoon, zoo keurig en geurig voor, zoo goed tot spijze, een lust voor de oogen. En te meer wijl er de zeldzame eigenschap in zal liggen om verstandig te maken, om haar alzoo geheel nieuwe , hoogere vermogens te geven , ja om er door te worden als God. Geen boom rondom kwam haar nu zoo schoon en begeerlijk voor als juist de verbodene.

En zij nam van zijne vrucht en at. Wat bracht haar daartoe ? De boom op zichzelf deed het niet. Mochten z\\]-ne liefelijke vruchten nog zoo heerlijk pronken tusschen de groene twijgen, dat alleen kon Eva niet tot het verboden genot bewegen, zoolang zij te midden onder de voorrechten en bekoorlijkheden van het paradijs geen zaliger genot kende dan de gemeenschap met haren Schepper en de ondervinding van zijne liefde. Maar de inwerking van den boo-zen geest en diens voorspiegeling van grooter heerlijkheid was het waardoor de boom haar ten valstrik werd. Hel. is geschied ! Zij nam van zijne vrucht en at.

En zij gaf ook haren man met haar en hij at. Waar was Adam , toen Eva door de slang aangesproken en verleid word en hare hand naar de verboden vrucht uitstrekte ? De Heilige Schrift zegt het ons niet. Doch zeker was hij bij den aanvang niet tegenwoordig. Want tot Eva alleen was de vraag des verzoekers gericht. Maar lang zal hij zijne geliefde wederhelft niet alleen hebben gelaten en niet verre zullen beiden van elkander verwijderd zijn geweest.

Misschien kwam hij terwijl zij was etende en zij bood hem van de vrucht. Zonder allo bedenking zal hij er niet van

§7. DE VEULEIDING VOLTOOID.

hebben gegoten, Hij moot geweten hebben dal illt do ver-bodene vrucht was. Maar do vrouw overreedde hem en hij hoorde naar hare stom. Wat de slang haar gezegd had zogt zij nu tegen haren man en zij dringt het aan met beweeglijke taal. Zij wordt de slang voor Adam. De eerste zondares wordt naar Satans beeld verleidster. Met gelukt haar den man over te halen: „en zij gaf ook haren man met haar en hij at.quot; Het deed het niet sléchts om zijner vrouw te behagen en haar te wille te zijn, maar, tot dezelfde hoogvliegende gedachten en zinnelijke begeerten vervoerd als zij, wierp hij den teugel af en overtrad het gebod \').

§ 8. Strekking der daad.

De eerste zonde sloot reeds in zich de drie grondzonden der menschheid : begeerlijkheid des vleesches , begeerlijkheid der oogen en grootschheid des levens, onrechtvaardig trachten naar genot, bezit en macht. Er lag in deze daad eene strekking, die zeer verre zag en geheel de verhouding tusschen den mensch en God verkeerde, de strekking om zich van God los te rukken. Door het slangenwoord vervoerd wilde de mensch iets op zich zeiven wezen, wilde heerlijk en gelukkig zijn huiten God: hij werd zijn eigen, hij scheidde zich van God af — hetwelk de oorzaak is van alle ellende.

Treffend zien wij dit afgebeeld in de Gelijkenis van den

\') Calvin. Common\'tar. in Genes. 3:6: Non tantum ut mo-rem gororot uxor!, legem sibi positam transgressus est, sed ab ca in exitialem ambitionera pertractus ejusdom defectionis socius fuit.

au § 8. STREKKING DER DAAD.

Verloren zoon\') Luc. 15: 13: alles bijeen vergaderd heb-hende is hij weggereisd in een ver [gelegen] land en heeft aldaar zijn goed doorgebracht, levende overdadiglijk. De zoon legt den grond tot al zijne navolgende ellende door dat hij vrij en onafhankelijk zijn wil en met zijn goed gaat reizen. Ziet daar des menschen val. De mensch wilde wezen gelijk God, vrij en onafhankelijk. Hij begon iets te zoeken langs eigen weg, een eigenwil vestigde zich in hem tegenover den wille Gods: hij scheidde zich van God af, hij werd zijn eigen: grond en oorsprong van alle jammeren. Geen troost, geen redding of hij moet aan zich zeiven onteigend en aan God in Christus weer worden , naar het schoone Antwoord op de 1ste Vraag van onzen Heidelb. Catechismus.

§ 9. Het wezen der zonde.

Het wezen of het eigenlijke kwaad van de eerste en van alle zonde des menschen is ongeloof dat Gods Woord verwerpt , zelfzucht die het eigen Ik in de plaatse van God stelt en zinnelijkheid die zich aan het geschapene hecht.

Men heeft veel gezocht naar het eerste zaad en beginsel waaruit de zonde wordt geboren en naar den verborgen grond waaruit zij opschiet. De gevoelens daarover van Godgeleerden en Wijsgeeren, zoowel vroeger als heden , loopen zeer uiteen.

Velen zien in \'s menschen zinnelijke natuur eenen toereikenden verklaringsgrond voor de zonde. De zonde is

\') Behandeld in schrijvers Zestal Leerredenen over Luk. 15. Tweede druk. Groningen. 1879.

§ 9. HET WEZEN DEH ZONDE.

hun eene vrucht van de overmogende zinnelijkheid , die zich eerder en krachtiger dan de rede ontwikkelt en een overwicht heeft over rede en Godsbesef: de zinnelijke neiging volgende zondigt de mensch.

Dit gevoelen heeft voornamelijk bij de Rationalisten ingang gevonden. Het is naturalistisch. De rechtzinni-gen hebben op goede gronden zich hiertegen steeds mei kracht verzet. Reeds Augustinus i).

1. Immers, leidt men de zonde alleen af uit de zinnelijke natuur des menschen , dan werpt men ten slotte de schuld van alle zonde op God den Schepper. Dat de zinnelijkheid op zich zelve vijandig tegen den redelijken geest overslaat , is een louter verzinsel en bij den mensch, zoolang hij nog onverdorven was, geheel niet denkbaar.

2. En naar die stelling moest het kind veel zondiger zijn dan de volwassen mensch en wederom in den af-geleefden grijsaard moest met het verstompen der zinnen de zonde als van zelf afnemen.

3. Ook wordt door die stelling slechts een klein deel der zonden verklaard, terwijl zy over de geestelijke en diepst ingrijpende zonden geen licht geeft, zonden die met de zinnelijkheid weinig of niets gemeens hebben, ja zich soms tegen de zinnelijke neigingen overstellen, als nijd, wraakzucht, ijverzucht, kwaadspreken, hoogmoed, eerzucht en dergelyke. Vit het hart, niet uit de zinnelijkheid, komen voort de hooze bedenkingen yWaXih, 15: 19.

4. Prikkelt de zinnelijkheid tot vele zonden, zij spoort ook tot veel goeds aan on weerhoudt van veel kwaad. Zoo drijft

\') Awjustin. Dc Civit. Doi Lib. XIV. Cap. II. III. Calvin. Commcntar. in Gonos. 3: 6. Nitzsch, System § 106. S. 221.

9. HET WEZEN DEIl ZONDE.

de honger en het verlangen naar zinnelijk genot, tot arbeid en vlijt en in \'t gemoeai dringen de zlnnelijlo behoeften tot bezigheid. Dus kan de zinnelijkheid op zich zelve onmogelijk als de eenige grond van het booze beschouwd worden.

5. Ook is dat gevoelen onvereenigbaar niet Christus\' zondeloosheid bij het bezit der volledige menschelijke natuur.

G. Eindelijk, en dit is beslissend, de Heilige Schrift zelve laat de zonde niet uit de zinnelijkheid ontspringen maar stelt haren oorsprong in den geest, die verdorven zijnde, alles verderft. Waar de Schrift spreekt van het ®Zeesc/t in tegenstelling tegen den Geest, daar is het vleesch niet de oorspronkelijke zinnelijke natuur desmenschen, maar de door de zonde aireede ontaarde natuur en de Geest niet de natuurlijke rede maar de Heilige Geest, namelijk als wonende in den mensch en dus de door Hem herschapene, geheiligde geest des menschen.

Niet alleen ot eerst of voornamelijk heeft de zinnelijke prikkel om de bekoorlijke vrucht van den verboden boom te smaken\') Eva ten val gebracht, maar de door de voorspiegeling des Satans in haar ontstokene begeerte naar hoo-ger verstand, naar gelijkheid met God²). En evenzoo was het met Adam. Zat het hun dan in de keel of in den geest ?

Bij de eerste en bij iedere zonde ligt te gronde ongeloof tegen Gods Woord. Daarmede begon s) de Verzoeker dat

\') Dit govoolon, dooi^- sommigen dor Ouden voorgestaan, noemt Calvin, in Genes. 3: G te recht kinderachtig, puerile.

^!) Ad. Wuttke , Hundb. der Chr. Sittenlehrn 3te Aufl. TI. S. 7. ff. Delitzsch , Bibl. Psychol. S. 123 ff. Vergel. Van Oosterzee, Chr. Dogmat. II. p. 13. Gelder, Theologie des A. T. I. S. 242.

³) Zie boven § 4. March, Compend. Cap. XV. 15. De Moor, Commeutar. III. p. lül.

§ 0. het wezen der zonde.

hij Eva van het Goddelijke Woord poogde af te trekken: door twijfel, door verdenking en mistrouwen jegens God, als ware Hij een nijdig wezen, dat den mensch op eenen lagen trap wilde houden. De waarheid wijkt, de leugen komt.

Daarbij door het goochelbeeld van hooger heerlijkheid verwekking der zelfzucht\'): zelfbedoeling met achterstelling van God , eigenliefde de liefde Gods verdringende, eigen wil , zich verheffende boven den Goddelijken wil , afkeering van God. De val was inwendig reeds gedaan toen de uitwendige misdaad geschiedde.

Dat het tot die daad kwam , daartoe werkte van zelf de in het oog vallende voortreffelijkheid der vrucht mede: zinnelijke lusl¹) prikkelde nu mede aan tot lichamelijk genot 3) en van den Schepper afgaande hecht de begeerte zich aan het geschapene.

¹

) Zie boven § 7.

§ 10. EERSTE ÜLIJKEN VAN DEN VAL.

§ 10. Eerste blijken van den val.

Terstond openbaarde zich het bederf der eerste men-schen. Hunne schaamte en hun schrik voor God en voor zichzelven bewees dat hun geweten bevlekt was; hunne poging om zich voor God te verbergen toonde dat de zoude hun verstand verblindde; hunne ontschuldigingen getuigden van onrechtvaardigheid en verkeerdheid van hart en wil. Gen. 3: 7—13,

1. Schaamte. Gen. 3:7: Toen werden hun beider oogen geopend en zij toerden getvaar, dat zij naakt waren en zij hechten vijgeboombladeren samen en maakten zich schorten.

Hun geweten ontwaakte. Zij begonnen in te zien dat zij kwaad gedaan hadden. Hetgeen de Verzoeker hun had voorgespiegeld dat zij in kennis Gode gelijk zouden zijn , werd hun eeniger mate ten deel. Want wat vroeger alleen God, in zijn wys en heilig raadsbesluit, wist, dat begonnen zij van nu aan ook trapsgewijs te kennen, namelijk hunnen val. Hij had gedachten des vredes en wilde zich in zijne genade verheerlijken. Daarom deed Hij hun dé oogen opengaan, nu eerst nog maar ten deele, daarna door de stemme Zijns Woords volledig.

Zij werden gewaar dat zij naakt waren. Dit kan onmo gelijk zeggen, dat zij nu voor de eerste maal zagen dat zij geen kleederen droegen. Dan moesten zij vroeger blind zijn geweest gt;). Het is een gewaarworden met schaamte, met een gevoel van armoede en verlegenheid. Opmerkelijk verschil van vroeger. Gen. 2 : 25 : zij waren heiden naakt,

\') Zio Achtste Iloofdstu\'c bl. 868 § 7.

§ 10. EERSTE BLIJKEN VAN DEN VAL. 25

Adam en zijne vrouw en zij schaamden zich niet. Niemand verhoovaardige zich op zijne kleederen. Onze kleederen herinneren ons onzen val en naaktheid is nu schande, terwijl zij voor den val een teeken van eer en heerlijkheid der menschen boven de dieren was.

Een neerdrukkend gevoel van schamelheid en blootheid viel hen aan, zij voelden zij hadden iets verloren.

Want er was met hen eene groote verandering omgegaan, ook in hun lichaam. Want met dat zij hunne misdaad begingen, wierp de dood zijne donkere schaduwen op hen. Op hun lichaam had een glans van Gods evenbeeld gelegen , een waas van heerlijkheid had als een aetherisch kleed hun lichaam omgeven gt;). Dit was nu verdwenen. Immers , dat het met hun lichaam voor den val anders is gesteld geweest , mogen wij hieruit besluiten, wijl het voor den val tot onsterfelijkheid was ingericht en ook hieruit wijl tot de verloren voorrechten , die door Christus aan zijn volk hersteld zullen worden, ook naar de Schrift de heerlijkheid des lichaams behoort.

En zij hechtten vijgeboombladeren saam en maalden zich schorten. Een bewijs dat de opening hunner oogen nog geen volledig gezicht van hunnen staat beteekent¹). Want dat hun schamen en blozen eigenlijk niet door de naaktheid des lichaams veroorzaakt word, maar door de naaktheid hunner ziel, door het verlies van Gods beeld, dat begrepen zij nog niot. Dit kwam van dat God hen nog niet voor zijne vierschaar had geroepen.

¹

) Dit wordt troffond aangetoond door Calvin. Commontar. in Genos. 3: 7.

§10. EERSTE BLIJKEN VAN DEN VAL.

Onze stamouders, vroeger met den glans van Gods beeld omstraald, waren nu met bladeren bekleed gt;). Schrale, ontoereikende , zwakke bedekking! Vijgebladeren, tot een spreekwoord geworden, als beeld van alle nietige verontschuldigingen, die men opzoekt en voorhoudt om zijne zonde te bemantelen en van de eigengerechtigheid, waarin men meent voor God te bestaan (Jez. 59: 5 , 6. 64 : 6).

ü. Een tweede gevoel, hetwelk, vroeger niet gekend, nu de gevallenen aangreep, was vrees voor God. Gen. 3 : 8. Niet onaannemelijk is de gedachte van Calvijn, dat er tus-schen den zondenval en de verschijning Gods een nacht is verloopen²). Met het rijzen der zon hooren zij de stem des Heeren Gods, nog geene stem van woorden, ook niet het suizen eener zachte stilte, maar een vervaarlijk geluid,

\') Calvinus 1. c. toekent aan: Adam en Eva bedekken niot hun gelaat of borst, sed tantum pudenda qnao vocamua. Hac ocoasione factum esso arbitror, ut vulgo non aliam naturae cor-ruptelam agnoscerent quam in libidine venerea. Atqui expor-dere debebant, non minorom fuisso in oculis ot auribus verc-cundiae causam, quam in parte genetali quae peccato nondum foedata erat, quum aures et oculos inquinassent et diabolo quasi arma praobuissent.

\'²) Calvin. Common tar. in Genos. 3:8.

») Di^n rvn¹? aan den wind des dags wordt verschillend verklaard. Onze Kanttoekonaars onbeslist: aan de koelte of wind van den morgen of avondtijd of bij het waaien van eenigen wind op zekeren tijd des daags, waardoor de stemme des Heeren tot Adam iverd overgebracht LXX eenvoudig : to quot;óst/.tviv, des avonds. Vulgata: ad auram post meridiem. Luther, da dor ïag kllhlo geworden war, dus bij de avondkoelto. Zoo do moesten. Ook Winer , Simonis Lox. s. v. rvn en Gesenius, Handwörterb. 1878.

Maar te rocht teekont Calvin, a.1. aan : don awo/irfwind zoude Mozos onoigonlijk don wind dos dags noemen.

§ 10. EERSTE BLIJKEN VAN DEN VAL.

dat voor den Heere uitging, storm en donder, voortoeken en aankondiging van de nadering des Rechters. Zij loopen weg en kruipen van benauwdheid onder het dichtste geboomte des hofs , als kondon zij zich voor God verbergen; een bewijs dat. de zonde dadelijk hun verstand heeft verblind.

God moest roepen. De stem des Heeren werd nu eene verstaanbare stem. V. 9 : En de Heere God riep Adam en zeide tot hem: waar zijt gij ? Het is de dagvaarding van den misdadiger voor de vierschaar. Maar het is meteen het eerste wonder van genade. Of is het niet genade, dat de Heer der wereld naar een gevallen mensch omziet, naar Adam vraagt en nog een woord met den zondaar spreken wil? Uit zichzelven had de schuldige niet kunnen of durven komen. Maar de Heere riep zoo, dat Adam hooren en komen moest,

3. Daar komt hij aan, niet blij en vroolijk als een trouw kind tot zijnen vader, maar verlegen en beschaamd en ook al dadelijk naar ontschuldiging zoekende. V. 10 : En hij zeide: ik hoorde uwe slem in den hof en ik vreesde, want ik hen naakt; daarom verborg ik mij. De oorzaak van zijne vrees en beschaamdheid stelt hij niet in zijne zonde, maar in de naaktheid zijns lichaams; een voorwendsel en nog geene belijdenis van schuld.

Maar de Heere God laat hom niet los. Hij wil hem aan zich zeiven ontdekken. V. 11 : En hij zeide: wie heeft u te kennen gegeven dat gij naakt zijt? Hoe fijn, hoe scherp, hoe treffend! Het zegt: gij voelt u naakt en schaamt u, gij ziet wel dat gij iets mist, dat u iets scheelt. Hoe komt het dat gij zoo zijt, dat gij zoo schrikt? Wat hebt gij gedaan ? Hebt gij van dien boom gegeten, van welken ik ti gebood , dat gij daarvan niet eten zoudt ?

§ 10. EERSTE BLIJKEN VAN DEN VAL.

V, 12 : Toen zeide Adam: de vrouw die gij hij mij gegeven hebt, die heeft mij van dien hoorn gegeven en ik heb gegeten. Dat is : ik ben onschuldig, Eva heeft de schuld. Hij zegt niet eens : mijne vrouw, maar liefdeloos en koud : de vrouw. Ja, hij werpt de schuld op God zeiven, als had God zelf het kwaad veroorzaakt door hem die vrouw te geven, die hem de verboden vrucht had aangepraat.

Opdat nu Adam niet nog dieper in leugen en veinzing zich verstrikte en verhardde, liet God voorloopig van hem af, liet nu zijn eigen geweten in hem spreken en wendde zich tot Eva. V. 13; En de Heere God zeide tot de vrouw: wat is dit dat gij gedaan hebt. Als met verbaasdheid wijst de Heere haar op eene zware misdaad. En de vrouw zeide: die slang heeft mij bedrogen en ik heb gegeten. Dwaze en onbeschaamde uitvlucht: „ik heb, gehoor gevende aan die slang, genomen wat gij hadt verboden.quot; De slang had haar bedrogen , maar wie had haar gedwongen, aan het listige beest meer geloof te geven, dan aan het woord Gods ? Vrijwillig liet zij zich verleiden, met wil zondigde zij. En nu wilde zij evenals haar man zich vrijpleiten en de schuld op een ander schuiven.

Aldus heeft de eerste zonde aanstonds nieuwe zonden gebaard. In de ontschuldigingen der gevallenen vertoonde zich dadelijk in hooge mate onrechtvaardigheid, liefdeloosheid en het bleek dat hun hart en wil verdorven waren. Zoo is nu des menschen aard. Hij zoekt vonden. De zondaar poogt de schuld van zich af op anderen te wentelen, op verleiders, en dan op de omstandigheden, die immers door God gevoegd zijn, dus op den heiligen God zeiven.

§11. VEhDERE GEVOLüEN VOOR DE GEVALLENEN. 29

§ 11. quot;Verdere gevolgen voor de gevallenen.

Met de rechtheid verdween ook de gelukstaat. Inwendig verdorven moesten Adam en Eva ook uitwendig de droeve gevolgen van hunne misdaad aanstonds ondervinden. Zij werden van stonden aan onderworpen aan moeite en smart en aan den dood en uit het paradijs verdreven.

Een streng gericht wordt daar gehouden. De Heere God velt een vonnis. Eerst over het werktuig der verleiding, de slang, en over den verborgen verleider zeiven, den Satan. Adam en Eva zijn nog eerst ordelijk verhoord : opdat zij zich bezinnen en de waarheid bekennen zouden. Maar de slang wordt geheel niet ondervraagd, „omdat do duivo^ geen excuse hadquot; (Kantteek.) De Heere zet een weldadige vijandschap tusschen de slang en de vrouw en tusschen het zaad der slang en het zaad der vrouw en belooft den grooten Aanvoerder en Overwinnaar in dezen strijd. Gen. 3: 14, 15.

Dan ontvangt de vrouw haar vonnis: smart voor , in en na het baren en , tot straf voor haar haken naar hoogheid , lijdelijke onderdanigheid onder den man. Gen. 3 : 16.

Daarna wordt de man, Adam, veroordeeld tot drukkenden kommervollen arbeid, tot moeiten en nooden , en het sombere , droeve slot van het vonnis is de aankondiging van den dood. Gen. 3: 19; In het zweet uivs aanschijns zidt gij brood eten, totdat gij tot de aarde wederkeert, dewijl gij daaruit genomen zijt: want gij zijt stof en gij zult tot stof wederkeeren.

Dit zegt niet, dat de dood een gevolg was van de oorspronkelijke inrichting der menschelijke natuur\'). Neen,

\') Zm Achtste Hoofdstuk § 9.

30 § 11. verdebe gevolgen voor de gevallenen.

zonder schuld zou geen schepsel in het heelal iets hebben geloden: want God is goed en rechtvaardig. Adam had niet behoeven te sterven , zijn ziel en lichaam zouden nooit van elkander zijn gescheiden, ware hij gehoorzaam gebleven. Dus God spreekt van wederkeer des menschen tot aarde, waaruit hij genomen was, tot stof wijl hij stof was, niet om aan te duiden, gelijk velen dit hebben opgevat, dat hij toch ook aanstonds sterfelijk was geschapen, maar om het vonnis zachter en dragelijker voor te stellen en het onnatuurlijke, het vreemde, het verschrikkelijke van het denkbeeld des doods weg te nemen en te matigen. Daarom noemt de Heere hier het woord dood niet eens. Ook was door de genadige belofte der verlossing v. 15 voor Adam en Eva de prikkel er uit genomen.

Ten slotte geschiedde de verdrijving uit het paradijs. Dit was om grooter kwaad te verhoeden : opdat de mensch niet ook zijne hand uitstak naar den boom des levens en daarvan at en alzoo in eeuwigheid leefde.

Het woord: Gij zijt stof en gij zult tot stof wederkeeren » moest eenmaal aan de gevallenen vervuld worden. Daarom kon hun niet vergund worden van dien boom te eten, welks vrucht tot een waarborg en onderpand van een onafgebroken leven diende. Het voorrecht van eeuwig, onafgebroken in den lichame te leven, zonder den dood te smaken, een voorrecht hetwelk met het recht en de macht des etens van den boom des levens was verbonden, moest hun worden ontzegd.

Dit was eene weldaad. Zij zouden die verdorven natuur, welke zij nu hadden, niet eeuwig behouden. Door den dood zouden zij tot het volmaakte leven geraken en in de opstanding zouden zij ook een onsterfelijk lichaam weder ontvangen.

§ 11. VERDERE GEVOLGEN VOOR DE GEVALLENEN. 31

Bovendien met het genot van den boom des levens was van zelf ook het bezit van het paradijs verbonden. En dat voegde niet voor de verdorvenen. Hun paste een weg van beproevingen , ter voorbereiding van het toekomende leven.

Gen. 3 : 23: Zoo verzond dan de Heere God den mensch uit den kof van Eden , om den aardbodem te bouwen, ivaar-uit hij genomen was. 24^a. En Hij dreef den mensch uit.

Eerst is het: Hij verzond, maar dan: Hij dreef den mensch uit, den man en de vrouw. Een bloot bevel was niet genoeg. Het was eene executie. Uitgedreven werden zij door Engel of onweder. Het aardsche paradijs moet de mensch verlaten om te komen tot het hemelsche. Hij zal van nu aan eenen strijd op aarde hebben en zijne dagen zullen zijn als de dagen eens daglooners.

Terugkeer was onmogelijk. V. 24^b: £n de Heere God stelde Cherubim tegen het oosten des hofs Eden en een vlammig lemmer eens zwaards dat zich omkeerde, om te he-warenden weg van den hoorn des levens.

Oostwaarts togen de ballingen. Keken zij om naar de streek van het paradijs, daar was iets wat hun dadelijk schrik aanjoeg en hen deed voortspoeden: eene hooge spits opgaande vlam quot;), flikkerende als een machtig zwaard — uit een aardbrand wellicht, veroorzaakt door den dienst van Engelen, die Mozes met den bij Israël bekenden naam Cherubim¹) noemt. Hetwelk zal geduurd hebben totdat het paradijs geheel was verwoest.

¹

) Van de Cherubim zie Zesde Hoofdstuk § 15. bi. 706. v.//.

§ 12. HISTORISCH ZEKER.

Op aarde was dan ten eenen male het paradijs voor den mensch verloren en het is nu: dat wij door vele verdrukkingen moeten ingaan in het koninkrijk Gods.

§ 12. Historisch zeker.

De zonden val, Gen. 3 verhaald , behoort tot de „dingen die volkomene zekerheid hebben.quot; Daarbij is het niet genoeg te belijden : „wij houden het verhaal van den oorsprong der zonde wel voor ware, maar niet voor werkelijke geschiedenis.quot; \'). Dan tast men toch het gezag der Heilige Schrift aan , die door God is ingegeven en zet de deur open voor allerhande eigendunkelijke bespiegelingen. Veelmeer wij moeten vasthouden: waar en werkelijk. Dat wil zeggen : Mozes heeft den val der eerste menschen , zooals die tverkelijk gebeurd is , naar waarheid beschreven. En in het Nieuwe Testament is dit nader verklaard en bevestigd.

Het is geen verdicht verhaal, geene vrucht der fantasie, geen verzonnen vertelsel, geen mythus. Mozes verhaalt ons geen fabelen ^).

Het is geene allegorie , geen zinnebeeldige voorstelling van den oorsprong der zonde en van hetgeen nog altijd in

rubim goon blooto symbolische gedachtenbocldon zijn maar bo-venaardsche geesten , Engelen , oordeelt ook Kurtz , Gesch. des A. B. I. § 22. S. 64.

\') Aldus Nitzsch , System. § 106. S. 220. Vergel. Vorrede S. XI.

²) Zie Tweede Hoofdstuk § 8. bl. 150.

§ 12. HISTORISCH ZEKER.

den mensch omgaat, zooals inzonderheid Oriyenes het verslond en velen na hem i).

Hierbij komt het eerst en voornamelijk aan op het gesprek van Eva met de slang.

De meest innemende en verleidelijkste vorm, onder welken de allegorische verklaring optreedt, is deze : de slang zou genoeglijk van de vrucht des booms hebben gegeten zonder dat het haar schade deed en dit zóu bij Eva, die het zag, menigerlei bedenkingen aangaande het verbod hebben verwekt en deze in haar opkomende twijfelingen en begeerten zouden vervolgens naar oostersche wijze ingekleed, voorgesteld en verhaald zijn als een gesprek der slang met Eva.\').

Dit gevoelen is volstrekt verwerpelijk. Want aldus brengt men op een slecht historisch verhaal zoo iets over, wat alleen in de poëzie, in een dichtstuk plaats hebben kan, waar men redelooze schepselen, zelfs levenlooze dingen (b.v. Richt. 9 : 8 vv.) als personen voorstelt en sprekende invoert. Voorts, het is geheel willekeurig, daar men tegen alle regelen eener gezonde uitlegging een deel van het verhaal eigenlijk en wederom een ander deel oneigenlijk verstaat. Ook kan men zich op geen soortgelijk geval in de Schriften des Ouden

\') Hagenbach, Dogmongosch. § 61. S. 128. Vorschillondo govoolens vermeldt Bretschneider , Dogm. II. S. 59 ff., on Dör-tenbach in Herzogs Ileal-Enc. Ie Ed. XV. S. 209 u. d. W. Simde.

^s) Aldus, in navolging van Aharhanel, Clericus en dan vele Duitschers, bijzonder Gafrlev. Hier te lande heeft na Muntinghe vooral Van der Palm dit gevoelen verspreid in zijn Bijbel voor de Jeugd, I. Deel. Iste Stuk. 2o druk. bl. 41 v.v. Te recht verworpen door Van Oosterzee, Dogmat. II. p. 22, die intusschen ook niet alles in het verhaal letterlijk opvat.

üi-avomojjoi\', Gerof. Gel. loor. II. Ü

S 12. HISTORISCH ZEKEK.

Testaments beroepen, ook niet op Bilearas sprekende ezelin, daar het vast staat dat het stomme dier met menschenstem heeft gesproken (2 Petr. 2: 16. Eindelijk dit gevoelen is alleen hier op gegrond, dat het onredelijk zou zijn een eigenlijk gesprek der slang met Eva aan te nemen, een grond die van zelf wegvalt, wanneer men daarbij de medewerking dos boozen geestes, des Satans, erkent, waartoe het verhaal zelf leidt en de latere openbaringen en getuigenissen der Schrift noodzakelijk dringen i).

Er zijn stellige gronden om Gen. 3 voor werkelijke geschiedenis te houden. Want 1, dit verhaal van den zon-denval staat tusschen louter geschiedkundige berichten, zonder de minste aanduiding, die anders niet ontbreken mocht, dat de heilige Schrijver hier slechts een verbloemd en zinnebeeldig tafereel wilde schilderen en niet eene werkelijke gebeurtenis beschrijven. Vooraf gaat het bericht van de schepping der wereld en der monschen en van hunnen eersten staat, met eene geographisch nauwkeurige teekening der ligging van het paradijs. En daarna, Gen, 4 en vervolgens, wordt de geschiedenis van datzelfde menschenpaar voortgezet, hetwelk hier, Gen. 3, in zijn doen en lot op hot tooneel treedt. En hetgeen hier den menschen als straf aangekondigd en opgelegd wordt, is immers een werfceft/fce toestand, waarin wij allen deelen.

2. Het Nieuwe Testament wijst er op terug als iets dat werkelijk gebeurd is en grondt er leerstellingen op. Joh. 8: 44. Openb. 12; 9. Rom. 5; 12 vv. 1 Kor. 15:21 vv. 2 Kor. 11:3. 1 Tim. 2: 14 ^a),

\') Hengstenberg , Christologie des A. T. 1829. I. 1. S. 28 f.

²) Bezeilde, S. 26 f. Zie hierboven § o. bl. 8. v. Roos, Chr. (llau-beus-Lohre. 1845. S. 25, Ebrard, Dogmat. T. S. 250 f. 441.

§12, HISTORISCH ZËKKR.

Op den zondenval ziet ook Job 31 : 33, waar de lijder het verre van zich werpt dat hij onoprecht zijne gebreken hadde ontveinsd en betnandeld: Zoo ik gelijk Adam \') mijne overtredingen bedekt heb, door eigen liefde mijne misdaad verbergende !

En Hoz. 6:7: Maar zij hebben het verbond overtreden als Adam ^a): daar hebben zij trouwelooslijk tegen mij gehandeld.

Ook Jez. 43 : 27 : Uw eerste vader s) heeft gezondigd en uwe uitleggers hebben tegen mij overtreden.

\') DTSD. Vulgata: quasi homo. Luther: vvio oiuMeusch.

Onze Staten-Vertalers teekenen er bij aan: «Anderen : gelijk oen mensch d. i. gelijk de menschon plegen te doen.quot; En zoo vele uitleggers, in den zin : »gelijk oen gewoon mensch, gelijk de wereld doet.quot; Maar dan is het eeno matte, flauwe vergelijking. Van Adam verklaart het beslist Kurtz, Gesch. des A. T. I. S. 69. Ook Oehler, Theol. dos A. T. I. S. 243 is er vóór.

-) Zie hierover in dit Stuk § 3. bl. 10.

Dit verstaan onzo Staten-Vertalers bepaald van Adam, volgens hunne kantteokening; »ïe weten Adam, van wolken ulieden de zonde is aangeürfd.quot; Mot nadruk echter komt hiertegen op Stier, Jeaaias z. d. St., volgens wien deze eerste vader Israöls geen andor is dan Abraham. Ook Oehler a. W. 1. c. oordeelt dat dit: uw eerste vader heeft gezondigd zeker »niet op den val Adams ziet, eerder op Abraham, waarschijnlijk echter op Jakob, don eigenlijken stamvader des volks.quot; Daarentegen is Kurtz a. W. 1. e. beslist voor de opvatting van Adam. En hiertoe leidt do tekst zelf. Immers: uw eerste vader heeft gezondigd zegt ongetwijfeld niet alleen : uw eerste vader was trouwens ook al een zondaar , maar hot wijst openbaar terug op cene bijzondere daad van ontrouw , van afval. En wat zou dit dan zijn bij A-braham of bij Jakob ?

§13. VERDORVENHEID.

II, ERFZONDE EN DADELIJKE ZONDE: ELLENDIGHEID DES MENSGHEN.

§ 13. Verdorvenheid.

Door Adams val is het beeld Gods verloren en geheel de natuur des menschen verdorven. Verloren zegt, dat men het eens, namelijk in Adam, heeft bezeten en het is kwijt geraakt en nu mist.

Verloren is het beeld Gods en wel het heeld in nauweren zin*), de oorspronkelijke rechtheid en goedheid, bestaande in ware kennis, gerechtigheid en heiligheid.

Dat blijkt vooreerst uit den tegenwoordigen natuurlijken toestand des menschen, zooals die in de werkelijkheid zich op de treurigste wijze vertoont en in de Schrift des Ouden en des Nieuwen Testaments geteekend wordt. Ervaring en Gods Woord schreeuwen het uit en Paulus inzonderheid verklaart heel de wereld verdoemelijk voor God en beschuldigt beiden Joden en Grieken, dat zij allen onder de zonde zijn. Rom. 3 : 10 : Gelijk geschreven is; daar is niemand rechtvaardig, ook niet één. 11. Daar is niemand die verstandig is; daar is niemand die God zoekt. 12. Allen zijn zij afgeweken , te zanien zijn zij onnut geworden; daar is niemand die goed doet, daar is [ooA:] niet tot een toe.

Het blijkt ten tweede uit de noodzakelijkheid der wedergeboorte , door welke het beeld Gods hersteld wordt. Naar het woord van Jezus tot Nicodemus Joh. 3:3: Voorwaar, voorwaar zeg Ik u , tenzij dat iemand wederom ¹) geboren

¹

) xvccösv. Dit wordt dooi^- velon, ook door Meyer, Kommont, Z. d. St., vertaald: van boven. Dan zou het zeggen; door eone

§ 13. VEUDCmVENHEID.

worde, hij kan het koninkrijk Gods niet zien ; hij heeft er ook van verre geen deel aan, zoomin als iemand, die niet geboren is, eenig deel heeft in de maatschappij der levenden op aarde.

Wederom geboren! Niet slechts verbeterd, maar tot een geheel nieuw bestaan overgebracht, \'tls niet alleen: anders geleefd , maar anders geboren! hetwelk op den grond des levens ziet. Dit is een allersterkst getuigenis tegen het Pelagianisme, tegen ieder zoodanig gevoelen volgens hetwelk er nog wat goeds in den mensch zou zijn, tegen iedere gedachte, dat er slechts op den grond der natuur behoeft te worden voortgebouwd. Niet in zijne daden alleen, maar in geheel zijne natuur is de mensch verdorven, onbekxvaam tot eenig goed en geneigd tot alle kwaad (Heidelb. Catech. vr. 8). Er moeten van voren aan een geheel nieuw begin worden gemaakt. Al wat iemand anders goeds meende te hebben krimpt voor het scherpe licht dezer waarheid weg: hij moet wederom geboren worden en hij is voor het koninkrijk Gods en voor alle waar goed en geestelijk levenswerk zoo min bekwaam alsof hij nog geheel niet ware geboren.

De wedergeboorte is eene vernieuwing naar het beeld Gods en bewijst dus dat dit verloren is. Kol. 3: 10 i). Efez. 4 : 23, 24 ²).

van boven , van God , afkomondo working. Doch do opvatting van do ïoec/ergoboorto is do oudste; wordt door quot;hsvrspov andermaal v. 4 gestaafd en door al do gelijkluidende tokstou, dio van dezelfde /.aak spreken , goüischt, waar iminors telkens van wedergeboorte wordt gewaagd! Zoo Stier , Reden Jesu nach Joh. I. S. 26 f. Hengstenberg, Z. d. St. Gremer, Wörterb. S. 105.

\') Zie hierover hot Achtste Hoofdstuk § 7. bl. 868.

\'•\') Achtste Hoofdstuk § 8. bl. 874.

13. VERDOKVENHEID.

Het beeld Gods in ruimeren zin is gebleven. Dat zijn „de kleine overblijfselenquot; Ned. Belijd. Art. XIV.

Deze uitdrukking wordt veelal verkeerd begrepen en misbruikt. Doch men overwege het navolgende.

1. Men moet het verband niet voorbijzien, in hetwelk deze kleine overblijfselen daar staan. De Belijdenis spreekt aldus waarlijk niet om iets in den mensch te stellen, maar juist om de diepte van den val en de grootte van het verlies te betuigen : \'t is om te leeren, niet hoeveel de mensch behouden , maar hoe veel hij verloren heeft. In al zijne tvegen goddeloos , verkeerd en verdorven geworden zijnde , heeft hij verloren alle zijne u itnemende gaven, die hij van God ontvangen had en heeft niet anders overig behouden dan kleine overblijfselen \') derzelve , welke genoegzaam zijn om den mensch alle onschuld te benemen: overmits al het licht dat in ons is , is in duisternis veranderd.

2. Er is gezegd: de Belijdenis staat in dit Artikel met zich zelve in tegenspraak ¹). Maar dit is slechts schijn. Het komt er van dat de Belijdenis evenals ook Calvijn zelf niet onderscheidt hel beeld Gods in ruimer en in nauwe-ren zin.

Spreekt men van het beeld Gods zonder deze onderscheiding , dan zijn de kleine overblijfselen volle waarheid en

¹

) Latijnscho tekst: Adoo ut ipsi tantum oxigua quaedam illorum (donorum) voatigia remanserint.

§13. VERDORVENHEID. 39

de Belijdenis kon en moest ze bekennen in navolging van Galvijn \'). In dien zin, waarin Galvijn en de Belijdenis den naam heeld Gods gebruiken, is liet niet geheel verloren en heeft het nog kleine overblijfselen nagelaten.

3. Maar daar de kennisse Gods en gerechtigheid en heiligheid, die Kol. 3: 10 en Ef. 4 : 24 duidelijk als het beeld Gods worden gekenmerkt, waarmede de mensch is geschapen geweest, want uit het herstel blijkt het verlies ^J); daar deze, gelijk de Schrift leert, totaal verloren zijn, gelijk ook Galvijn ») en de Belijdenis ten sterkste betuigen, terwijl we-wederom in de Schrift (Gen. 9 : 6. Jac. 3 : 9) de mensch wordt voorgesteld als nog Gods beeld dragende ; zoo noodzaakt dit ons, met Gysbert Voet en Brakel en andere Ge-

\') Calvin. Instit. I. 15: 4 goeft too dat het beeld Gods m Adam niet geheel en al is vernietigd en verdelgd, non proruus exiuanitam ac doletam in oo fuisse Dei imaginom. Dezelfde, Commentai\'. in Gencs. 9: G: manoro adhuc aliquid residuum, ut praestet non parva dignitate homo. Dezelfde , in Epist. Ja-cobi 3: 9 : fatendnin quidem est, fuisse misere deformatam , sed ita ut linoamenta adhuc qaaedam apparoant.

²) Calvin. Instit. I. 15: 4: Waarin de uitnemendheid des monschen bestond , dat kan nergens heter uit erkend worden dan uit de herstelling der verdorven natuur.

^:lt;) Calvin. Instit. 1. c. Door den afval is Adam van God vervreemd. Hoewel wij dan toegeven dat het beeld Gods in hem met geheel en al is vernietigd en verdelgd, is het toch dusdanig verdorven dat al wat er van overig is, eene schrikkelijke ivanstaltig-heid is — — zoo verdorven en bijna verdelgd (prope delata) dat er uil den val niets overig is of het is verward, verminkt en met smet doortrokken. Dezelfde, Comment, in Genos. 3; 7: tota natura poccati sordibus infocta. En nog nador beschrijft hij do verdorvenheid Instit. II. 3. 1 sq.

§13. VERDORVENHEID.

reformeerden tweeërlei zin te onderscheiden bij den naam heeld Gods. In den eenen zin is het totaal verloren, in den anderen is het nog aanwezig en onverliesbaar. Het eerste is het beeld Gods in namveren, het andere in ruimeren zin i). Wij spreken juist in den geest onzer Belijdenis, wanneer wij dezelfde zaak, die de Belijdenis openbaarlijk beoogt, aldus onderscheidenlijk benoemen.

De Meine overblijfselen in het XlVde Art. onzer Belijdenis ¹) zijn dan juist datgene wat wij noemen het beeld Gods in ruimeren zin, wat het wezen van den mensch uitmaakt hem van de dieren onderscheidt en zonder hetwelk hij geen mensch zou zijn.

Dit wordt ook bedoeld en beleden in de Dordrechter leerregelen Hoofdst. Ill en IV. 16: dat de mensch door den val niet heeft opgehouden een mensch te zijn, begaafd met verstand en wil en dat de zonde, die het gansche mensche-lijke geslacht heeft doordrongen, de natuur des menschen niet heeft weggenomen , maar verdorven en geestelijker wijze gedood.

Als persoonlijk wezen, door zijnen redelijken geest gelijkt nog de mensch op God en staat hoog boven de onpersoonlijke redelooze dieren. Op dat beeld Gods in ruimeren zin ziet Gen. 9:6: Wie des menschen bloed vergiet, zijn bloed zal door den mensch vergoten worden; want God heeft den mensch naar zijn heeld gemaakt. En Jac. 3 : 9 : „De tong is een onbedwingel\\jk kwaad, vol van doodelijk venijn.

¹

) Desgelijks bij do Kantteek. in onzen Staton-bijbel op Genos. 9: 6.

§ 13. VERDORVENHEID.

Door haar loven wij God en den Vader en door haar vervloeken tv ij de menschen, die naar de gelijkenis Gods gemaakt zijn. Dit moet alzoo niet geschieden.quot;

Men zegt: „deze teksten zien op de schepping der eerste menschen.quot; Maar de drangreden om geenen mensch te vermoorden of te vervloeken, kan en moet niet genomen worden van eene vroegere, voor geheel het menschelijke geslacht lang verlorene heerlijkheid, maar van eene uitnemendheid die de mensch nog tegenwoordig heeft en wel ieder mensch zonder onderscheid i), hetzij man en vrouw.

Wel leert Paulus 1 Kor. 11 : 7 : „de man moet het hoofd niet dekken, overmits hij het beeld en de heerlijkheid Gods is, maar de vrouw is de heerlijkheid des mans.quot; Echter wil de Apostel hiermede geenszins de vrouw van het beeld Gods (in ruimeren zin) uitsluiten. Veelmeer, hij ziet op den echtstaat²), in welken den man de meerderheid en heerschappij over de vrouw is verleend, een beeld van „de heerlijkheid en het gebied , dat God heeft over zijne schepselenquot; (Rantt.) De man is de zon , de vrouw de maan s). Deze meerderheid, dit prerogatief des mans boven de vrouw ontneemt haar zoomin hare heerlijkheid boven alle aardsche schepselen als de meerderheid der vorsten boven hunne onderdanen en der hee-

\') Dit erkent ook Marck, Compond. XIV. 5. en bewijst en staaft De Moor, Commentar. III. p. 26 sq. Calvin. Comment, in Epist. Jac. 3:9: Justitia et rectitudo bouique appetcndi li-bertas sublata (hot beeld Gods in nauweren zin): sed manent praeclarae multao dotes, quibus bestias praecellimus (het beeld in ruimer zinj.

\'²) Dus ook Meyer, zu 1 Kor. 11 : 7.

³) Grotius.

§ 14. ALLEN ZONDAARS.

ron boven hunne dienaren en der ouders boven hunne kinderen dezen allen er van uitsluit i).

§ 14. Allen zondaars.

Dwalen en zondigen is allen menschen eigen. Allen zijn zondaren, overtreders van Gods wet met gedachten, woorden en werken, één eenige uitgezonderd , Jezus Christus.

Dat leert en betuigt geheel de Heilige Schrift. Ook Salomo bekent het in zijn plechtig gebed bij de inwijding des tempels 1 Kon. 8 ; 4G : Geen mensch is er die niet zondigt. Daartegenover staat Joh. 8 : 4G in den tweeden tempel Hij die meerder is dan Salomo en vraagt: Wie van u overtuigt Mij van zonde? Beslist zegt Paulus Rom. 3: 23: Zij hebben allen gezondigd en derven de heerlijkheid Gods¹).

Ook die nog geene daadzonden met bewustheid hebben begaan , zijn toch zondaren , van woge de zondigheid , de natuurlijke geneigdheid tot het kwade (Jac. 1 : 14), die in hen is.

Dit is ook zonder de Schrift onder de Heidenen door nadenkende en oplettende mannen erkend en beleden 3). De Romeinsche dichter Terentius spreekt van eene ondeugd allen aangeboren ²). Horatius zegt: zonder fouten wordt nie-

¹

\') De Moor, Commontar. III. p. 47.

²

Terentius, Hecyr. IV. 1. 28: id (vitiuiu) omnibus innatum est.

§ 14. ALLKN ZONDAARS.

mand geboren ; die is de beste, die met de minste bezwaard is \'). Dezelfde dichter, hoezeer rationalist, is op den weg der eigen ervaring en door beschouwing van zijn volk en van de sociale toestanden der menschelijke maatschappij tot een zoo levendig besef gekomen van de ingebroken verkeerdheid in denken en willen en van het daaruit ontspringende toenemende zedenbederf, dat, hij klagende uitroept:

Wat heeft de tijd niet schendend verzivakt ?

\'lt; Leven der vad\'ren , slechter dan H voorgeslacht Bracht ons veel slechter voort, die weldra Geven een nog verdorvener nakroost ^ï).

§ 15. Erfzonde.

De droeve waarheid dat alle menschen zondaars zijn, lijdt dan geen tegenspraak. Schrift en ervaring beiden getuigen er luide en nadrukkelijk van.

Van waar die algemeenheid der zonde? Is het, dat de een by zijn opwassen de zonde eerst van den anderen leert en nadoet wat hij anderen ziet doen ? Geenszins : want kleine kinderen toonen reeds eigenzinnigheid, koppigheid en ander kwaad. Wordt de mensch dan eerst mettertijd een zondaar? Komt eerst bij den voortgang zijns levens door invloeden van buiten de zonde in hem ? Wordt zij hem van de we-

\') Hor at. Sat. I. 3. 68: Nam vitiis uomo sine nascltur, op-timus illo est, Qui minimis urgetur.

²) Horat. Od. III. 6. 45 sqq.

Damuosa quid non imminuit dius ?

Adas parentum , pojor avis , tulit Nos ncquioros, mox daturos Frogeniem vitiosiorom.

§ 15. ERFZONDE.

reld aangewaaid? Onmogelijk. Want dan zou onder zoo velen deze of gene er toch wel vrij van blijven. Wat zoo volstrekt algemeen is en zonder uitzondering bij al wat mensch is zich voordoet, dat moet in de natuur des men-schen liggen en tot zijnen aard behooren. Zoo alleen laat zich de algemeenheid der zonde verklaren. En de Schrift leert het. Door haar voorgelicht moeten wij erkennen, dat de mensch niet eerst in zijn leven zondaar wordt, maar zondaar geboren is, en wel wegens Adams misdaad, die de grond is der natuurlijke verdorvenheid. Door voortplanting der verdorven natuur van Adam is de zonde erfzonde geworden : de verdorven vader bracht verdorvene kinderen voort.

Zoo wordt van Adam gezegd Gen. 5:3: Adam leefde honderd en dertig jaren en gewon [eenen zoon] naar (in) zijne gelijkenis, naar (of als) zijn evenbeeld en noemde zijnen naam Seth. Waarbij onze Staten-vertalers treffend aan-teekenen : „Tegen Godes hedd en gelijkenis, naar dewelke Adam geschapen was , wordt hier nu gesteld Adams beeld en gelijkenis , naar dewelke Seth geboren is. Godes beeld was volmaakt, maar na den val was Adams beeld gansch verdorven : waardoor nu alle menschen die natuurlijk uit Adam geboren worden, zondig, ellendig en den dood onderworpen zijn.quot; i) Ware Adam onverdorven gebleven, hij zou al zijnen kinderen medegedeeld hebben wat hij had ontvangen ; nu echter lezen wij dut zelfs Seth met de anderen niet was naar Gods beeld, omdat Adam, die van zijnen oorsprong was afgevallen, niet anders kon dan zijns gelijke vo\'utbren-

\') Von Gerlach, Das Alte Tostam. zu Gen. 5: 3 wil hior gohool goono aanduiding van den «ondenval erkennen.

§ 15. ERFZÜNDK.

gen. Maar was Seth niet beter dan de anderen ? Naar den vleesche was hij zondaar geboren uit zondaren; daarna vernieuwd door de genade des Geestes •). Niemand kan aan een ander geven hetgeen hij zelf niet heeft.

Nog altijd en overal geldt de vraag en klacht, van Job J 4 : 4 : Wie zal eenen reine geven uit eenen onreine ? niet één.

En Christus slaat alle hoogmoedige gedachten des men-schen van eigen deugd en waardigheid^ ook des nauwgezette n Farizeërs, ten eenen male neder door dit woord, hetwelk Hij iot Nicodemus sprak Joh. 3:6: Hetgeen uit het vleesch geboren is, [dat] is vleesch en hetgeen uit den Geest geboren is, [dat] is Geest. In het algemeen, wat eeniger-wijze geboren, uit iets anders voortgekomen is, is van gelijke soort als hetgeen waaruit het ontsproot. Van de aarde komt alleen wat aardsch is, slechts van den hemel komt wat hemelsch is, van den verdorven mensch komt niet dan wat verdorven en menschelijk is, van den heiligen God alleen het Goddelijke en heilige; van het vleesch kan niet dan vleesch komen en alleen van den Geest komt Geest. En al kon een mensch andermaal natuurlijk geboren worden, hij zou toch wederom vleesch zijn, zondig in geheel zijn bestaan^a). Met het vleesch is hier niet alleen de zinnelijkheid*) bedoeld, doch wel mede. De zonde heeft haren oorsprong en zetel in \'s menschen geest en doet van daar ook zijn zinnelijk, stoffelijk deel aan en ontvangt hiervan ook wederom

\') Calvin: Commentar. in Gen. 5 : 3,

²) Stier, Die Reden des Horrn Jesu nach Joh. 1. S. 44. zu Joh. 3: 6.

³) Zio in dit Hoofdstuk § 9.

§ 15. erfzonde.

voedsel en prikkeling. Van daar de noodzakelijkheid der vernieuwing in den geest des gemoeds Ef. 4 : 23.

De zonde is de richting en de weg van het natuurlijk leven des menschen; hij leeft van nature in de zonde, die van Adam is overgeërfd.

Wij gelooven dat door de ongehoorzaamheid Adams de erfzonde uitgebreid is geworden over het gansche menschelijke geslacht, welke is eene verdorvenheid der geheele natuur en een erfelijk gebrek, waarmede de kleine kinderen zelfs besmet zijn in hun moeders lichaam en die in den mensch allerlei zonden voortbrengt, zijnde in hem als een wortel der-zelve: is daarom zoo leelijk en gruwelijk voor God, dat zij

genoegzaam is het menschelijke geslacht te verdoemen,---

En hierover •) verwerpen wij de dwalingen der Pelagianen, die zeggen dat deze zonde niet anders is dan uit navolging. Nederl. Belijd, des Geloofs Art. XV.

Het natuurlijke redeneerende verstand wil van geene erfzonde weten. Al de Rationalisten in allerlei schakeering verwerpen haar als een «duisteren waan.quot; Voorvechter in de rij harer bestrijders was Pelagius, in het begin der 5de eeuw na G. Volgens hem is er tusschen de zonde Adams en de zonde zijner nakomelingen geen ander verband dan tusschen het gegeven voorbeeld des eenen en het vrijwillige nadoen des anderen. „De eerste zonde, zeide hij, heeft het menschelijke geslacht niet geschaad door voortplanting maar door het voorbeeld. De zonde wordt ons niet aatigeboren maar door ons nagedaan.quot;⁵).

¹) Hierom. Voor En hierover staat in dou Latijnschen tekst: Qnapropter, waarom.

²) Hagenbaoh, Dogmongosch. S. 244. Luthardt, Kompoudium der Dogm. 1866. S. 112. Vergui. Achtste HoojdsUtk § 2. bi. 852.

§15. ERFZONDE.

Desgelijks de Mennonieten \'), die wel eene verdorvenheid in den natuurlijken mensch erkennen, maar deze eerst dan zonde noemen, wanneer zij in daden uitbreekt. Vandaar ook hunne verwerping van den kinderdoop.

De Socinianen laten het denkbeeld van erfzonde in gee-nen deele toe. Zij is hun niets. Daar Adams val, leeren zij, één enkele daad is geweest, kon die de kracht niet hebben om zijne, veel minder om zijner nakomelingen natuur te verderven¹).

Met de Socinianen stemmen de Remonstranten in. Ter-wyl zij van eene erfschuld geheel niet willen weten en zelfs den dood niet als straf der zonde beschouwen, ontkennen zij wel niet eene aangeboren neiging tot zonde , doch de kinderen, meenen zy, hebben deze niet van Adam, maar van hunne aan zonde gewende en daardoor verdorven ouders, tot wier zonden zij dan ook bijzonder geneigd zijn 3).

De waarheid is: Adams verdorven naluur plant zich bij overerving voort. De wortel bedorven zijnde brengt het bederf in al de takken over; is de bron onrein , zij kan niet anders dan onzuiver water opgeven: Adam, bedorven zijnde, is geworden een bederver van zijne gansche nakomelingschap 4).

Maar hoe geschiedt deze voortplanting i* Niet door hot lichaam s) alleen. Immers de zonde is niet iets stoffelijks

¹

) Catech. Racov. Qu. 423. od. Oeder p. 8G5,

48 § 15. ERFZONDE.

en het lichaam op zich zelf, zonder de ziel, is levenloos en redeloos , voor goed en kwaad ten eenenmale onvatbaar. Ook niet door overbrenging der ziel uit de ouders tot de kinderen. Immers het kind heeft zijne ziel niet van zijne ouders, maar van God , die des memchen geest in zijn binnenste formeert, Zach. 12: 1 \').

Intusschen dienen wij hierbij wel te letten op het onderscheid tusschen schepping en geboorte. Het is geen enkele schepping maar geboorte, ontspruiting uit ouders, waardoor thans de mensch ontstaat. Hier komt vooral de Goddelijke medewerking te pas. God werkt in den weg zijner wijze en rechtvaardige voorzienigheid tot voortbrenging van Adams nakomelingen aldus mede, dat Hij, de ziel in haar lichaam scheppende, aan haar, wegens Adams eerste zonde, de oorspronkelijke rechtheid onthoudt, namelijk wijsheid aan het verstand, gerechtigheid en heiligheid aan den wil, regelmatigheid en orde aan de hartstochten. Vandaar dat zij bloot staat voor allerlei dwaling en kwade begeerlijkheden en zulks onder de invloeden van hare nauwe vereeniging met hot verdorven lichaam , buiten hetwelk zij geen oogenblik is. Vandaar, dat ook van geheiligde ouders niet dan onreine kinderen voortkomen, gelijk als koren, hetwelk van alle stroo en kaf gezuiverd en dus gezaaid zijnde, evenwel weer koren met kaf voortbrengt.²).

Blüft hierbij veel raadselachtig, kan men hier meer vragen dan antwoorden, wij zullen dan wel doen wanneer wij de vermaning van Augustinus behartigen : dat wij meer

\') Ziu Zesde Hoofdstuk § 21. bl. 760—762. En Calvin. Comment, in Psalm. 51: 7.

²) March, Merch p. 440 v. F. Van Mastricht, öodgol. II. p. 262.

\'

§ 15. DE ERFZONDE.

moeten toezien hoe wij van het kwaad door Christus bevrijd worden dan hoe wij van hot Adam hebben ontvangen; evenals iemand die in eenen kuil is gestort zich daar niet zoo zeer moet bekommeren om te weten op welke wijze hij er toch wel zij ingeraakt als veelmeer hoe hij er uit ktm komen. •)

§ 16. De erfzonde in alle menschen.

Geen Adamskind is er vrij van. Een koning Israels belijdt in zijn boetgebed voor God Ps. 51 : 7 : Zie, ik ben in ongerechtigheid geboren en in zonde heeft mij mijne moeder ontvangen. In diep berouw wegens zijn overspel met Bath-séba en het vermoorden van haren man Uria blijft David bij deze uitwendige misdaden niet staan, maar hij daalt at tot de vuile bron zijner wanbedrijven. Hem wordt zijn aangeboren kwaad ontdekt en hij bekent „dat hij van zijn moeders lijve aan niets anders heeft medegebracht dan zonde en dat hij van nature gansch en al verdorven is en als met zonden besmeerdquot;¹). Hij bekent dat de zonde niet van buiten en door verleidende omstandigheid in hem is gekomen, maar dat ze hem in de natuur zit, hetwelk zijne schuld niet vermindert maar verzwaart, daar hierdoor zijne misdaden blijken geheel zijn eigen werk te zijn. De belijdenis der erfzonde is dus geene verontschuldiging maar eene volle bekentenis der schuld.

David wil hier ook niet zijne ouders beschuldigen. Neen, de ongerechtigheid èn zonde was in het ontvangene en ge-

¹

) Calvin. Commentar. in Psalm 51 : 7 ; — naturaliter se totem corruptum esse et quasi vitiis delibutum.

Gi\'ftvomoller , Geref. Uel. loor. 11, 4

§ 1G. DE ERFZONDE IN ALLE MENSGIIEN.

borene kind zelf, zoodat deze tekst „rechtstreeks uitspreekt, dat het booze met den mensch van hot eerste oogonbhk zijner wording af is saamgegroeidquot; \')• ^En nademaal David niet anders geteeld en geboren was dan andere menschen, zoo beteekent hij daarmede de algemeene verdorvenheid des menschelijken geslachts, die een ieder met zich in do wereld brengt.

Van deze verdorvenheid zegt onze Neclerl. Belijdenis des Geloofs Art. XV: Zij is ook zelfs door den Doop niet gan-schelijk te niet gedaan noch geheel uitgeroeid, aangezien de zonde daaruit altijd als opwellend ivaier uitspringt gelijk uit eene onzalige fontein: hoewel zij nochtans den kinderen Gods tot verdoemenis niel toegerekend, maar door zijne genade en barmhartigheid vergeven wordt; niet om in de zonde gerust te slapen, maar opdat hei gevoelen dezer verdorvenheid dfi geloovigen dikwijls zoude doen zuchten, verlangen om van dit lichaam des doods verlost ie worden.

Zegt daar de belijdenis van de erfzonde:

Zij is ook zelfs door den Doop niet ganschelijk te niet gedaan noch geheel uitgeroeid ,

dit schijnt bij den eersten oogopslag hoogst bevreemdend en strijdig togen Art. XXXIV, waar immers aan den Doop geenerlei kracht van wegneming of vernietiging der erfzonde ioegeschreven wordt.

In den oorspronkelijkon Walschen tekst van lóGl stond alleen; en wordt zeljs door den doop nteiiveggenomcn\'¹). En

\') Oehler, Theol. dos A. T. I. S. 247. In ongerechtigheid ligt altijd hot donkboold van schuld, het wordt nooit anders gezegd dan van oen delictum imputabüle. Hengstenberg , zu Ps. 51 : 7,

-) Et n\'est pas aboli mesine par Ie Baptosme.

§ 1G. DK ERFZONDE IN ALLE MEN3CI1EN. 51

zoo ook in de eerste Nederduitsche uitgaven \'). Deze oude uitdrukking acht men onberispelijk en volstrekt niet in strijd met art. XXXIV.

Maar de Synode van 1566 voogdo er bij: noch geheel uitgeroeid: En wordt zelfs door den Doop niet weggenomen noch geheel uitgeroeid¹).

Nog sterker is het in de ofücieele Nederduitsche vertaling, uitgegeven te Middelburg 1G11. Deze heeft het eerst zooals het nu in de Belijdenis staat en door de Dordrechter Synode (in de 146ste Zitting) is goedgekeurd : Zij is 3) ook zelfs door den Doop niel ganschelijk te niet gedaan noch geheel uitgeroeid i).

Dit nu vindt men vreemd en strijdig mot de Gereformeerde leer van den Doop. Want „niet ganschelijk te niet gedaan noch geheel uitgeroeidquot; duidt immers aan, zegt men, dat door den Doop de erfzonde althans voor een gedeelte te niet gedaan en dat er ten minste iets van uitgeroeid wordt 5).

¹

\') Endo on wort ook door do Doopo niot wochgbouomon.

§ 1G. DE ERFZONDE IN ALLE MENSCHEN.

Maar 1. De Gereformeerde Synode te Dordrecht zelve heelt er niets vreemds en strijdigs in gezien.

2. En waarom sedert 15G\') die nadere bepaling bijgevoegd? De Roomsche Kerkvergadering ie Trente was gehouden, geëindigd in Decembermaand 1563, Daar was de leer dier kerk streng en scherp geformuleerd, ook van de kracht des Doops gt;) en de besluiten en leerbepalingen dier Synode waren 1564 in druk uitgegeven.

Naar deze Roomsche leer wordt door den Doop de mensch gerechtvaardigd en geheiligd, de erfzonde wordt er volkomen door te niet gedaan en de Gode behagende gerechtigheid hersteld ; wel blijft er in den gedoopte de booze begeerlijkheid, als een tondel van zonde²), maar deze begeerlijk-lijkheid is alleen een natuurgebrek, schaadt hun niet die ze niet inwilligen en is hun geen zonde. Van de dadelijke zonden, na den doop gedaan, wordt vergeving en dus de verlorene genade weder ontvangen in het sacrament der boete (biecht) s).

Tegen deze Roomsche leer nu is de besprokene zinsnede in ons XVde Artikel gericht. Dienvolgens handelen wij geheel historisch en zullen hier aan geen hinderpaal ons stooten, wanneer wij ze dus verstaan :

\') Canones et Dccreta Concil. Trident. Sess. V. 5. ed, Tauchn. p. 20. Sess. VI. Cap. 7. p. 28. sq. Soss. XIV. Do poenitontia Cap. 2. p. 72 : Por Baptismum Christum induontes nova pror-sus in illo eftïcimur croatnra.

■²) Ponies peccati.

^;1) Daarom wordt de Poenitontia (Poete) genoemd laboriosus quidam baptismus. Trident. Soss. XIV. Cap. 2. p. 72 on socunda post naufragium deporditae gratiae tabula, Sess. VI. Cap. 14. p. 32. Soss. XIV. Poon. Cap. 2. p. 82.

16. DE ERFZONDE IN ALLE MENSGHEN.

De erfzonde is ook zelfs door den Doop niet gelijk de Roomschen leeren „ganschelijk te niet gedaauquot; noch „geheel uitgeroeid.quot;

3. Het is dan eene onnoodige en ijdele uitvlucht, wanneer men zegt: de Doop doet in zóóver de erfzonde te niet als zij de verzekering geeft, dat do schuld der erfzonde den kinderen Gods niet wordt toegekendi). Integendeel de Doop, gelijk alles wat de verlossende genade betreft, raakt beide, schalde en smet 2).

4. De Sacramenten zijn naar de Gereformeerde leer niet de genade zelve, maar teekenen en zegelen van de genade ¹).

De kracht van den Doop bestaat dan geheel en al in de verzegeling van de wegneming, zoo der schuld door vergeving vóór of onder of na den Doop, als der smet door allengs vorderende heiligmaking. In allen blijft de zonde nog overig, zoolang zij in de onvolmaaktheid van dit leven ver-keeren 4); dat hebben de Gereformeerden altijd geleerd naaide Schrift tegen de dwaling van Roomsche en van andere volmaaktheiddrijvers 5),

Christus alleen heeft geene erfzonde gehad en geene zonde gedaan. Hij alleen is rein geboren en te midden in de booze wereld rein gebleven, een licht zonder smet. Want Hij is niet in Adam gerekend geweest. Hij is de tweede Adam,

¹

) Nederl. Belijden, des Gel. Art. XXXIII. Heidelb. Catech. vr. GG.

§ H5. de erfzonde in alle menschen.

wel natuurlijk geboren, maar bovennatuurlijk gegenereerd, zonder vader, ontvangen uit den Heiligen Geest Luc. 1: 35. Zoodanig een Iloogepriester betaamde ons \')•

De Roomschen zonderen ook Maria uit en kennen haar met haren Zoon Jezus het voorrecht toe van zondeloos daar te staan in de geschiedenis. Vruchteloos verhieven velen in de Roomsche Kerk hunne stem daartegen, inzonderheid de Dominicanen, eene monnikenorde gesticht door den Spanjaard Dominicus (in het begin der 13de eeuw¹). Door Paus Pius IX is in den jare 1854 de „Onbevlekte ontvangenis der gelukzalige Maagdquot; voor Roomsche kerkleer verklaard²). Van dadelijke zonde was zij al lang vrijgesproken.

¹

\') March, Merch. p. 436. De Moor , Comraont. III. p. 250. P. Van Mast riekt, II. p. 260.

²

Heeds de Kerkvergad. to ïronte 1546 verklaart bij de Erfzonde: dat zij daarin niet mode begrijpt »de gelukzalige en onbevlekte Maagd Maria, do moedor Gods. Concil. Trid. Sess. V. Do pecc. orig. 5. od. Tauchu. p. 20.

Mechelsche Catechism., Nieuwe druk 1843, De XVIIIde Les § 2. p. 140 zegt van de Heiligo Maagd; dat zij nooit met eoni-go zondo , hetzij erfelijke hetzij dadelijke, is bevlekt geweest; dat zij vol is geweest vau de gratie des Heiligen Geestes , dewelke zij meer heeft gehad dan alle enkele schepselen te \'/amen; dut zij gohad heeft alle duugdeu.

§ 10. DE ERFZONDE IN ALLE MfiNSCHEN. 55

Men redeneerde bij de Roomschon aldus: Gelijkerwijs de eerste Adam uit eene aarde is geschapen die nog niet vervloekt was, alzoo betaamde het ook dal de tweede Adam uit eene moeder werd geboren die niet onder den vloek lag. En op Maria paste men toe wat in het Hooglied 4 : 1 door Salomo tot zijne bruid (dat is door Christus tot zijne gemeente) gezegd wordt : zie gij zijt schoon mijne vriendin, zie gij zijt schoon.

Maar zij zelve heeft, doordat zij haar reinigingsoffer (Luc, 2 : 22—24) naar do wet gaf, beleden onrein te zijn en haar geest verheugde zich in God haren Zaligmaker (Luc. 1 : 47). De Schrift zondert geenen inensch uit dan Christus, den in het vleesch gekomen Zoon Gods quot;).

§ 17. Ook de straf op allen.

Niet bloot de zonde erft van Aam op zijn nageslacht over, maar ook hare straf, geheel haar nasleep. Al die rampen en ellenden, die door Gods rechterlijk oordeel over Adam en Eva kwamen, treffen hunne nakomelingen mede. Zij gaan al voort, de bijzondere plagen van de vrouw (Gen. 3: 1G), de bijzondere straffen van den man (Gen. 3 : 17 — 19) en de gemeene strat zoo voor man als vrouw, do dood ²) Dit alles leidt de Schrift van Adam af.

Rom. 5: 12. Door één en mensch is de zonde in de wereld ingekomen en door de zonde de dood en alzoo is de dood tot alle menschen doorgegaan in welken allen gezondigd hebben.

De eene mensch is gelijk uit v. 14 blijkt „Adam, waaronder ook Eva begrepen is, alzoo deze twee één vleesch

■) P. Van Mastricht, Godgel. II. p. 27G v.

^,2) Brakel, Bodel. Godsd, I. p. 307.

§ 17. OOK DE STRAF OP ALLEN.

waren en een algemeene stam van het geheele menschelijk geslachtquot; (Kantteek.) Adam wordt genoemd als het hoofd ook der vrouw.

Door hem is de zonde in de wereld ingekomen. De zonde is wel geene zelfstandigheid, maar zij is naar de Schrift toch ook geen bloote ontkenning, geen enkele afwezigheid van het goede maar aanwezigheid van het tegendeel, een roerig beginsel, eene heerschende macht.

Als zoodanig is zij in de wereld ingekomen. Zij was reeds in de afgevallene Engelen. Nu kwam zij de menschen-wereld binnen.

Door Adam. Dit kan niet slechts zeggen : Adam opende de rij der zondige daden,quot; naar het Pelagiaansch gevoelen, volgens hetwelk een ieder zelf de oorzaak van zijne zondigheid zou zijn door persoonlijk misbruik van zijnen vrijen wil. Daartegen strijdt dit „door éénen mensch.quot;

De moderne stelling, dat Adam eene ingeschapen kiem van zonde in zich droeg, die in zijne eerste overtreding tot werkelijke zonde uitbrak, is strijdig tegen het „f^oor eenen menschquot; en tegen „ingekomenquot; Niet met en in Adam, van dat hij geschapen werd, was de zonde reeds daar, maar zij is eerst door hem ingekomen, nadat hij was geschapen, door en met zijne overtreding.

En door de zonde de dood. Dat is de lichamelijke dood, blijkens v. 14: de dood heeft geheerscht van Adam tot Mazes toe. Doch gepaard met den geestelijken en, zonder tus-schenkomende genade, achtervolgd van den eeuwigen dood. Van den lichamelijken dood inzonderheid spreekt de Apostel hier, „omdat die voor allen blijkelijk wasquot; (Kantteek.)

En alzoo is de dood tot alle menschen doorgegaan. Alzoo, in dezer voege, namelijk door éénen mensch, doordat die

§17. OOK DE STRAF OP ALLEN,

èéne de zonde en daardoor den dood, die hare bezolding is , in de wereld bracht en met zich zeiven al wat in en uit hem was onder de macht des doods deed komen.

In welken allen (jezondigd hebben i). In welken : dit zou dan zijn in Adam. Deze vertaling is in de Roomscbe Kerk overgeleverd en van haar tot ons overgekomen. Zij is verkeerd. Het oorspronkelijke zegt: op grond hiervan dat, hierom dat. Onze Statenoverzetting teekent er dan ook bij aan : Of „voor zooveel, of, omdat zij allen gezondigd hebben.quot; Edoch ofschoon de Apostel niet zegt : in welken , maar: omdat allen gezondigd hebben, zoo blijft evenwel do waarheid staan, dat allen gezondigd hebben in Adam²). Dit

\') ^ V ij^xprov. De bij do Kooraschen gezagheh-

bendo Latjjcsche Ovorzotting (Vulgata) vertaalt: in quo omuos peccavorunt. Ongetwijfeld is fCjD\' $ hier cenjunctie, niet relatief. Evenals 2 Kor. 5 ; 4: w ou ösgt;.0(/,sy sxSurxróxi, waar de Onzen overzetten: nademaal wij niet willen ontkleed worden. Luther: dieweil sie alle gesündigot haben. Ook onze Galvijn is hier taalgetrouw ; quandoquidem (nadomral) omues poccaverunt. Anders velen onzer oude Godgeleerden , die zich moeite geven om do vertaling in welken te handhavon. Zoo Ma rek, Merch p. 437 v. De Moor , Commontar. III. p. 256. Eu Spicileg. ad Partem III. p. 237. 3. Brakel, Rod. Godsd. I. p. 813. Maar 1. dan moest er staan sv y ou niet w- 2. Zou w relatief zijn , dan behoorde hot tot het naast voorafgaande de dood ou niet tot hot verwijderde oenen mensch, Winer, Grammat. § 52. c. weil, darum dass. Meijer, Kommentar zu Kom. 5: 12; auf Grund dessen das, proptorca quod. Vorgel. Viycrus, ed. Hermann. p. 30. Geheel ongepast is hior do vertaling : quapropter, waarom, weshalve , voorgestaan door Dr. A. T. Reitsma in de Studiën, thool. Tijdschrift, red. Dr. P. D. Chantopio de la Saussayo. IVdo Ijool.

²) Dit orkont on staaft ook De Moor, Commontar. III. p. 25G. Rosp. 5. Vorgel. Dr. E. G. Gravemeijer, do Pauliuischo loer dor verzoening. 1874 p. 28—41.

§ 17. OOK DE STRAIi\' OP ALLEN.

volgt uit geheel het redebeleid. „Want alle menschen, die sterven, hebben in zich zelven geen dadelijke zonden begaan, gelijk blijkt in de onmondige kinderen , van welke velen sterven in hunne onmondigheid en derhalve moeten gezondigd hebben in dezen éénen mensch, in wiens lendenen zij waren , gelijk geheel de stam Levi gezegd wordt tienden gegeven te hebben, zijnde in de lendenen van Abraham, Hebr. 7 : 9, 10.quot; (Kantteek). En 1 Kor. 15: 2:2 zegt de Apostel uitdrukkelijk, dat allen in Adam sterven.

Omdat in Adam allen , geen een uitgenomen behalve Christus, gezondigd hebben, daarom is ook de dood, de soldij der zonde , tot allen doorgedrongen.

IJdel en nietig is de Peiagiaans-rationalistische uitvlucht: Paulus zou met de woorden ; dat allen gezondigd hebben willen herinneren dat niet lt;4^ams misdaad, maar de zonden der menschen de oorzaak van hunne zondigheid en van hunnen dood zouden zijn. Integendeel dat allen zondigen is voor den Apostel het gevolg van Adams zonde fdoor hein in de wereld gekomen): deze is de moederzonde , die de kiem van al de navolgende zonden in zich droeg. Dus al voortgaande zonde uit zonde en met de zonde hare straf. Ja, de zonde is alzoo zelve straf der zonde , het zondigen aller nakomelingen Adams juist de droefste nasleep zijner eerste zonde •).

§ 18. Grond.

De grond der lotsgemeenschap tusschen Adam en zijne nakomelingen is deze: Adam iertegenwoordigde in zijn staan en in zijn vallen geheel de menschheid.

\') Olshausen, Bibl. Commentar. zu Röm 5; 12.

§ 18. GROND.

Adam wordt in de Schrift niet slechts voorgesteld als een mensch maar als de mensch. Hij is de kiem waaruit geheel het menschelijke geslacht zich ontwikkelt. Hij droeg geheel de menschheid in zich. Ware hij na zijnen val aanstonds weggenomen, geheel de menschheid ware daarmede verdwenen. Door het verderf dat in den wortel kwam werd heel de boom met al zijne loten aangestoken. Uit Adam zijn alle menschen. Dus waren allen in hem. Alle menschen zijn slechts de vermenigvuldiging (Gen. i: 28) van den eersten mensch.

Doch niet alleen wegens dit natuurlijk verband was Adam de vertegenwoordiger van geheel zijn geslacht, maar bovendien door Gods bijzondere bepaling. Als zoodanig handelde God met hem. Immers de geschiedenis van den eersten mensch toont blijkbaar, dat alles wat hem verordend en toegebracht werd , goed en kwaad , niet alleen hem raakte maar den mensch in \'t gemeen. Zoo voor den val ; do uitnemende gaven , de heerschappij over de schepselen , het huwelijk, de zegening ; als na den val: al de \'ellenden en rampen, die immers niet hem alleen troffen, maar ook al zijne nakomelingen \').

Hierbij dient behartigd wat Calvijn verklaart, «werpt iemand tegen: het is onbillijk, dat onschuldigen boeten voor de zonde van oen ander, ik antwoord: al wat God ons in Adams persoon had gegeven, kon Hij met het volkomenste recht nemen toen deze goddelooslijk afviel. En wij hebben hierbij niet noodig de toevlucht te nemen tot het oud verdichtsel van de voortplanting der zielen²). Want niet na-

\') F, Van Mastricht, Godgol. II. p. 259.

-) Vetus illud quorundam figmentum, quüd animao ex tracluco oriantur.

§18, GROND.

tuurlijker wijze uit hunne afstamming van Adam hebben zijne nakomelingen het verderf getrokken ; veelmeer dit is aldus door de bijzondere ordening Gods, die, gelijk Hij de gansche natuur des mensehelijken geslachts in éénen mensch met de voortreffelijkste gaven had versierd, zoo ook in even denzelfden haar heeft ontbloot. Voorts : nadat wij in Adam verdorven zijn, dragen wij niet de straf van eene vreemde misdaad, maar zijn door eigen schuld strafbaar gt;).quot;

§ 19. Toerekening.

In Adam gezondigd, in Adam ellendig geworden. Deze waarheid wordt in de Heilige Schrift nog nader in het licht gesteld. Namelijk de Schrift leert: dat wij op dezelfde wijze door de eéne gehoorzaamheid van Christus gerechtvaardigd worden als wij door de ééne misdaad van Adam onder het oordeel des doods gebracht zijn, dat is: door toerekening. Rom. 5: 19 : Want gelijk door de ongehoorzaamheid van dien éénen mensch velen [tot] zondaars gesteld zijn geworden, alzoo zullen ook dooide gehoorzaamheid van éénen velen [tot] rechtvaardigen gesteld worden¹). Dies moeten wij ook omgekeerd zeggen : wij zijn zijn op dezelfde wijze veroordeeld in Adam als wij gerechtvaardigd worden in Christus ; nu echter worden wij niet anders gerechtvaardigd in Christus dan doordat God ons de gerechtigheid van Christus toerekent:

\') Calvin. Commontar. iu Gen. 3 : C. od. Hongstonb. p. 48. Instit. II. 1. 7.

²) quot;ilgTrep yxp lïixrSji; Trxpxmijs toü èvoi; di/öpumu xpupTuho) KXTsiTTixdyilt;rxv ol ttoXï.oI , o\'jtco y.x) §/« Ty? iiTrxxoijs tov heg \'SIkxioi kxtx7txl)yilt;rovTXi ol ttoï.KoL

§19. TOEREKENING.

bijgevolg zijn wij ook in Adam veroordeeld door dat zijne ongehoorzaamheid ons is toegerekend.

De ongehoorzaamheid van dien éénen mensch is Adams overtreding van het proefgebod. Daartegenover staat de gehoorzaamheid van éénen , de gehoorzame zelfovergifte van Christus in den dood. Velen (eigenlijk de velen) tot zondaars : allen die van Adam stammen; dit zijn velen. Velen tot rechtvaardigen : allen die in Christus uitverkoren zijn. Genen tot zondaars , dezen tot rechtvaardigen gesteld.

Tot zondaars gesteld. Dit zegt niet: als zondaars behandeld , ook niet: voor zondaars verklaard , ook niet: als zondaars openbaar geworden i), Dat alles is wel een gevolg van dit stellen. Maar tot of als zondaars gesteld zegt hier; in den zondaarsstand verplaatst , in den staat van zondaars gebracht , in de categorie of orde en rang van zondaren gezet, namelijk doordat zij in en met Adam gezondigd hebben. Het drukt de positie , den staat uit, in welken zij als zondaars werkelijk te staan zijn gekomen in Adam, omdat zijne zonde hunne zonde was , door toerekening. Het tegendeel

\') Zoo verstaan het vele bestrijders van do kerkelijke leer der erfzonde. Schleiermacher voorop. Aldus ook zijn discipel L. Usteri, Entwickol. des Paulinischen Lehrbegriffes Ister Theil. 2tor Abschn. 5te Ausg. S. 27: Kom. V, 19 bcsagt weitor uichts, als dass Büliou in dor Siindhaftigkeit Adams , die sicb in der Uobertretung einos positiven Gebotes zuerst als wirklicho , be-wussto Sündo kund gab , die Siindhaftigkeit dor ganzen monsch-liohen Natur zum Vorschoin gekouunen sei. Hierbij ligt do grove dwaling te gronde, dat do zondigheid tot den natuurlij kon aard des schepsels zou bohooron, als hem aangeschapon. . Geheel tegen do Schrift, inzonderheid tegon dit: dooi- de ongehoorzaamheid van dion éénen mensch.

§ 19. TOEREKENING.

daarvan is de stelling als rechtvaardigen voor God in Christus»).

Hier spreekt do Apostel 7.00 scherp en nadrukkelijk als het maar kon, deze waarheid uit²): niet de persoonlijke overtredingen der enkelen, maar de ongehoorzaamheid Adams alleen is de grond van dat allen zondaars zijn en evenzoo omgekeerd : niet hel persoonlijke streven en trachten der enkelen kan hen tot rechtvaardigen , tot welge-valllgen voor God maken, maar alleen de gehoorzaamheid van den tweeden Adam , Christus.

§ 20. Erf schuld.

Vragen wij nu , wat uit het vooraf gezegde volgt, wat het is dat wij van Adam hebben geërfd, dan moeten wij antwoorden: het is niet alleen een erfelijk gebrek , eene erfsmet, maar vooraan erf schuld. Niet alleen erft de verdorvenheid tot allen over, maar op allen ligt eene schuld, allen zijn strafbaar, verdoemelijk voor God.

En deze schuld moeten wij beschouwen als «ooraa» gaande en niet als eerst uit de inklevende verdorvenheid volgende. Het is niet eene middellijke schuld, door tusschenkomst en ter oorzaak van onze verdorven natuur, dus op grond van onze eigene onreinigheid. Want van waar en waarom is deze dan in ons ? Maar eene schuld door onmiddellijke toerekening, alleen wegens Adams eerste zonde, zoodat de grond van ons natuurbederf juist gelegen is in de toereke-

\') Meyer, zu liom. 5: 19. Crerner, Wortorb. u. d. W. KXÓlsTyfit.

\') Olshuuscn , Comment, zu Rom. 5: 19.

§ 20. ERFSCUIH.D.

ning aan ons van Adams overtreding des proefsge-bods •).

Alle oude en nieuwe Rationalisten verwerpen zulk eene erfschuld. Zoo de Pelagianen, de Socinianen en de Remonstranten¹).

Maar de waarheid er van laat zich niet wegcijferen. Zij blijkt bijzonder hieruit, dat, daar toch de dood de bezoldiging der zonde is (Rom. 6 : 23), evenwel ook de kleine kinderen, die in zich zeiven niet gezondigd hebben, aan den dood onderworpen zijn, aan de straf die op de zonde was gedreigd en wel bepaald op het eten van den verboden boom. Door de heerschappij des doods over alle menschen, ook over jonge kinderen, worden derhalve allen metterdaad als strafschuldigen bewezen en wel als zulken die gezamenlijk

\') Marck. Compeucl. Cap. XV. 31. 32.

²) Do stellingon der Socinianen vn Arminicmen\'/..hij De Moov, Commont. III. p. 260 sqq. en bij Winer , Compar. Darstell. S. 59 f. (ed. 1882 S. 84) en S. 63 (S. 90). Ook Prof. Doedes, De Nodorl. Geloofsbelijd. p. 170 v. verwerpt de erfschuld, terwijl hij do erf smet aanneemt. Hij wijst op de uitspraak: igt;de ziel, die zondigt, zal stervenquot; ; in strijd davrmede zou, meent hij , de erfschuld zijn , cds eene strafwaardigheid, die men overerft, maar die men niet op zich laadt door zelf te zondigen. Met hem eerbiedigen wij dat Schriftwoord, maar besluiten or dan juist ook uit: de ziel (de persoon) die sterft heeft gezondigd. Het kind dat sterft moet derhalve gezondigd hebben. In zich zolf heeft hot niet gezondigd. Dus in Adam. Ezech. 18: 30: de ziel, die zondigt, die zal sterven (Num. 26 : 11: de hinderen Korachs stierven niet) is door onze oude Godgeleerden genoegzaam toegelicht. Vergel. March, Mereh p. 439. P. Van Mastricht, Godgcl. II. q 267, waar «ok andere tegenwerpingen wederlegd worden.

Van de middelbare en de onmiddelbare toerekening (imputatio mediata et immediata) handelt historisch Be Moor, Commentar. III. p. 263. sp.

§ 20. ERFSGIIULD,

gegeten hebben van den verboden boom, Adams misdaad was niet eene daad van hem als enkel, voor zich staand persoon (individu), maar als hoofd en representant van geheel het menschdom, zijne overtreding van het proefgebod was naar Gods oordeel de daad van het gansche mensche-lijke geslacht en allen werden daardoor strafschuldig.

Paulus zegt het Rom. 5: 18 door ééne misdaad [is de schuld gekomen] over alle menschen tot verdoemenis. Het woord schuld staat daar in den grondtekst wel niet \')gt; maar ligt toch in den zin. Want verdoemenis is een strafrechtelijk vonnis, veroordeeling, doemvonnis, schuldigverklaring. Evenals v. 16: de schuld (nauwkeurig naar het oorspronkelijke ; het oordeel, het rechterlijke vonnis) is uit ééne [misdaad] tot verdoemenis, tot een doemvonnis, tot veroordeeling. Veroordeeling is een rechterlijk uitwijzen van schuld, Geen schuld echter zonder misdaad. De misdaad is die van den éénen mensch, Adam. Allen zijn veroordeeld omdat Adams misdaad was de daad van allen. Zoo heeft God de misdaad Adams aangezien, daarvoor heeft Hij haar gerekend.

De algemeene verdorvenheid is zelve een bewijs van de toerekening der schuld Adams aan geheel zijn geslacht. Want al zegt men, en te recht: het is nu eenmaal de wet der natuur, dat ieder zijns gelijke voortbrengt, de verdorvene mensch verdorvene menschen naar zijnen aard, zoo moeten wij toch dieper gaan en bekennen: die wet, die ordening is van God, maar zulk eene wet te maken of te volgen betaamde

\') Paulus zogt alleen; §( hog 7rxpx7rTc!iy.xT0g as TTiivra.\'; wdpuTTOVi sk KXTXKPIPX: door ééne misdaad (is hot gekomen, uitgeloopenj voor alle menschen tot veroordeuling. Res cossit, abiit in eett. Winer, Gramm. § 66. 2.

§ 20, ERFSCHULD.

den heiligen, rechtvaardigen en goeden God niet anders dan als straffend Rechter.

Alleen als Schepper beschouwd kon Hij deze verdorvenheid niet over het menschdom doen komen, maar als Rechter i) ten gevolge eener voorafgegane schuldmakende zonde, om welke Hij iederen mensch van zijne ontvangenis af aan zoo groote ellende overgeeft. De oorzaak der verdorvenheid kan dan nergens anders in gelegen zijn dan inde eerste zonde Adams, zijnen nakomelingen toegerekend. Adam zelf werd wegens die zonde overeenkomstig de Goddelijke dreiging dadelijk aan de macht des geestelijken doods overgegeven en heeft van stonden aan de verdorvenheid ondervonden.

Ons geschiedt geen onrecht. God handelt niet onbillijk. Immers Adams zonde tegen het proefgebod moeten wij naar Rom. 5; 12 vv. aanmerken niet als eens anderen, eens vreemden zonde, maar als onze eigen daad. Wij waren in Adam.

In hem stelde God den mensch in het algemeen, de menschheid, op de proef. Hij voorzag dat iedereen van Adams nakomelingen, aan dezelfde verzoeking blootgesteld zijnde, dezelfde ongehoorzaamheid zou hebben begaan, en dus heeft Hij hetgene dat zekerlijk geschieden zou gerekend als metterdaad geschied en bedreven te zijn. Dit was Gods bepaling, waartoe de bijzondere voorafgaande toestemming van iederen nakomeling Adams, zooals de Remonstranten eischten, geenszins van noode was¹).

¹

Gravomijer, Goref. Gol. loor. 11. o

§ 20. ERFSCIIULD.

Hierbg ligt te gronde de beschouwing der menschheid als één geheel. En zoo alleen is de Schriftleer van eene erf-schuld verstaanbaar. De Pelagiaan erkent deze eenheid niet. Naar het Pelagiaansch begrip , (individualisme), oud en nieuw, bestaan de menschen vrij en afgezonderd nevens elkander, zonder levendige gemeenschap (solidariteit): „in deugd gelijk in zonde staat en valt ieder mensch voor zich alleen.quot; Wel naar waarheid heeft een diepdenkend man gezegd: „Hoe oppervlakkiger de mensch is, des te meer zal hem alles geïsoleerd, .afgezonderd voorkomen, want op de oppervlakte ligt alles uit elkander. Hij zal in de menschheid, in de natie, ja in de familie bloot individu\'s zien, waarbij de daad des eenen met die des anderen geenen samenhang heeft. Hoe dieper de mensch is, des te meer dringen zich hem de innerlijke uit het middelpunt komende betrekkingen der eenheid opquot; \').

Hooren wij nog de verklaring van een buitengewoon man, dichter, wijsgeer, Godgeleerde, Schriftgeloovige, hoe „het hem toeschijnt met den mensch te zijn. Afzetsel van zijnen stamvader heeft hij in hem gewild toen hij één met hem was; heeft hij in hem gezondigd en overtreden en is in hem gestraft en den tijdelyken en eeuwigen dood onderworpen. De ontwikkeling der voortteling is eene vermenigvuldiging van den straflijdende maar ook van den schuldige, \'t Geen in Adam rechtvaardig gestraft werd, wordt het in ons. Ieder van ons is zoo strafbaar als hij; ieder van ons heelt in hem gezondigd: ieder van ons zich des Duivels verleidingen overgegeven: ieder van ons het proefgebod over-

¹) Prof. Slahl, aangehaald in Ohhansea Comment,ar zn Eom. 5; 12.

§ 21. DADELIJKE ZONDEN.

treden, Gode de gehoorzaamheid opgezegd en zich \'t oordeel Gods ter verdoemenisse op den hals gehaald. En \'t is dus dat wij de straf en de zonde gelijkelijk, het is dus dat wij de verdorvenheid en den vloek, met de schuld tevens, op ons nageslacht overbrengen \').

§ 21. Dadelijke zouden.

De erfzonde is de oorzaak van de dadelijke zonden. De mensch is niet daarom zondig wijl hij zonden doet, maar hij doet zonden omdat hij zondig is²). De aangeboren verdorvenheid der natuur „brengt in den mensche allerlei zonden voort, zijnde in hem als een tvortel derzelve

\') Bihlordijh, Botracbting ovor do Erfzonde. Achter zijne Nieuwe Mengelingen. 1. p. 228, Hij poogt do zaak duidelijk te maken door de gelijkenis van de Poliep. Wanneer men dat dier doorsnijdt, groeit ieder deel tot oen volkomen dier aan. P. 227 : »Stel deze Poliep voor eene zedelijke sohüld vatbaar. Stol ze aan strafbaar vergrijp werkelijk schuldig. En laat zc na dit vergrijp doorsneden en dus vortalrijkt worden. Zal nu een van do stukkon onstraffelijk zijn?quot; Bilderdijk neemt zijne toevlucht tot het traducianisme p. 224: »En waarom ook zou do ziel dos vaders zich niet in hot nageslacht door ontwikkeling mededeolon?quot; Zie daartegen hierboven § 15 en §18.P. Van Masiricht, Godgel. II. p. 258 ondor zegt oqk wel »dat do kinderen gerekend worden te zijn gedeelten van de ouderen.quot; Maar hij komt IT. p. 89 v. beslist uit voor hot gevoelen der meeste Gereformeerden , dat God do zielen onmiddellijk uit niet schopt. Het bezwaar dat men aldus God zou stollen ton uitvoerder van \'s men-schon lust, blijft ook bij het traducianisme bestaan. Er ontstaat immers toch geen menschshjk loven zonder Gods werking ?

²) Wuttke , Handb. der Christl. Sittenlehre II. S. 101. Erfzonde peccatum habituale. Daad zonden peccata actualia.

§ 21. DADELIJKE ZONDEN.

en gelijk eene onzalige fontein, waaruit de zonde altijd als opwellend water ontspringtquot; IX Een kwade boom kan geen goede vruchten voortbrengen (Matth. 7: 18), eene ziltige fontein geen zoet water (Jac. 3 : 11). Gelijk de moeder, zoo het kind. De erfzonde is de moeder, de dadelijke zonde is hare dochter, door haar gebaard. Jac. 1 : 14: (God verzoekt niemand tot kwaad.) Maar een iegelijk wordt verzocht als hij door zijne eiyene beyeerlijkheid¹) afgetrokken wordt. 15. Daarna de heg eerlijkheid ontvangen hebbende haart zonde en de zonde voleindigd zijnde baart den dood.

De bijzondere zonden ontspringen uit de eigene zondigheid. Deze is niet slechts afwezigheid van het goede, gemis van kracht tot goed, maar zij is aanwezigheid van het tegendeel, zij is eene macht des kwaads in den mensch, evenals eene lichamelijke krankheid niet slechts is atwezig-heid van de gezondheid maar een verdervend gebrek, dat, zoo het zijnen loop houdt, het lichaam verwoest. De erfzonde breekt uit en openbaart zich in de dadelijke zonden.

Dadelijke zonden worden zij genoemd. Niet alsof zij al-

\') Nedorl. Bolijdcn. des Geloots Art. XV.

²) Deze STTiÓvyJx is de togen Gods wet strijdige lust en neiging ; grondslag en kiem dos kwaads in het eigen binnenste des mensehen. Zij kan niet plaats hebben bij zedelijke volmaaktheid ; Jezus kon er dus niet door verzocht worden , f.an zulk eene verzoeking van binneii uit stond Hij niet bloot. Ullmann, Süudlosigkeit Jesu. 3te Auti. S. 104.

Opmerkelijk is de zucht naar \'lt; verhodene; een eigenaardige trek uit het Paradijs, die zich reeds bij kleine kindoren soms in \'t oog loopend voordoet; een haken en hunkeren juist naai \'t güüii zy niot zullen hebbon. Nitiwiuv zn vGtituïïi sGiiipcr pc-tiniusque negata. Oviü. Amor. III. 4.

§ 22. DAAÜZONDEN : VOORWERPEN. 69

leen metterdaad en werkelijk zonde zijn : want dat is ook de erfzonde, die zelfs alle zonde in zich behelst. Maar omdat zij zijn eene afwijking onzer daden van de wet Gods, niet slechts uitwendig maar ook inwendig, in onderscheiding van de erfzonde , die eene hebbelijke afwijking en afdwaling is onzer geheele natuur. De dadelijke zonde raakt onze daden, de erfzonde ons wezen, onze natuur. •)

§ 16. Daadzonden: voorwerpen.

Dadelijke zonde is iedere bijzondere afwyking van een Goddelijk gebod aangaande God of ons zeiven of onzen naaste.

Alle zonde is wel zonde tegen God. Want met iedere zonde overtreedt en verbreekt men Gods wet, stelt den eigen wil of den wil eens schepsels in de plaats van den wille Gods, die ons ten regel en richtsnoer is gegeven voor geheel ons bestaan en gedrag. Iedere zonde is een vijandig verzet tegen God en maakt ons strafschuldig voor Hem, onzen Wetgever en Rechter.

Intusschen de wet zelve leert ons onderscheidenlijk, hoe wij ons jegens God zullen houden en wat wij omen naaste schuldig zijn (Heidelb. Gat. v.v. 9B). Dies er is grond om ook te onderscheiden bijzondere zonden tegen God door overtreding dor eex\'ste Wettafel, en tegen den naaste door

\') P. Van. Mastricht, Godgoloerdh. II. p. 296. Marde, Merch p. 413. VorgcK Bilderdijh in de aaugohaaldo Betrachting p. 218, die bot wraakt, wauucer mon uit do onderscheiding dor zondo in Erfzonde cn Dadelijke Zonde wil afleiden , dat de Erfzonde meer iets lijdelijks dan dadelijks zou zjjn.

§ 22. UAADZONDEN : VOORWERPEN.

overtreding van de Tweede tafel. Tegen geen van beiden echter kunnen wij zondigen of wij zondigen tegelijk tegen ons zeiven; mot ieder zonde begaan wij ook een onrecht tegen onszelven en doen onszelven kwaad. Wie zich in zijne zondige driften toegeeft, woedt tegen tegen zichzelven. Zoo de brasser, zwelger, doorbrenger, dronkaard. En vooral de ontuchtige: die hoererij bedrijft, die zondigt tegen zijn eigen lichaam 1 Kor. 6 : 18 \').

Christus alleen, die geene erfzonde had, zonder schuld en smet geboren¹), is ook vrij gebleven van al de dadelijke zonde : die geene zonde gedaan heeft en daar is geen bedrog in zijnen mond gevonden 1 Petr. 2 ; 22, Vrijmaken van de zonde en van de macht des boozen kon immers ook alleen Hij die zelf vrij daarvan was; iedere andere hadde zelf eene verlossing en verzoening en met God noodig gehad»). Dadelijke zonden worden door den mensch niet begaan en zijn hem niet toerekenbaar, wanneer hij niet in staat is goed en kwaad te onderscheiden. Zoo die kinderen te Ni-neve Jon. 4; 11, meer dan 120 duizend, die geen OH^er-scheid wisten tusschen hunne rechterhand en hunne linkerhand, d. i. „kleine, jonge, onmondige kinderen, die nog tot de jaren des onderscheids niet gekomenquot; waren (Kant-teek.) , nog niet rede-machtig.

De Socinianen ontkennen niet alleen de dadelijke zonde van kinderen, maar ook de erfzonde, om aldus vol te houden, dat kleine kinderen zonder Christus, zonder zijne genoegdoening zalig worden. De Gereformeerden bekennen de

¹

) Zio bovou § 16. bl.

^:l) Ullmann, Süudlosigk. Josu. 1836. S. 34.

§ 22. DAADZONDEN : VOORWERPEN. 71

verdorvenheid ook in het kleine kind als metterdaad aanwezig , waardoor het van nature geneigd is tot allerlei dadelijke zonden en dus de zaden daarvan in zich draagt; maar zij ontkennen dat het voor het gebruik der rede aan dadelijke zonden schuldig zou zijn. De kinderen behoo-ren tot diegenen die niet gezondigd hebben in de gelijkheid der overtreding Adams Rom. 5: 14. Zij kennen geene wet, kunnen derhalve geene wet gehoorzamen of overtreden en iets onwettelijks doen. Op welk tijdstip hunner kindsheid het gebruik der rede bij hen begint, is bezwaarlijk te bepalen. Reeds voordat zij kunnen spreken schijnt zich bij hen iets van redegebruik voor te doen ; in eigenzin , koppigheid , zucht naar \'t verbodene, toorn , wraakzucht en dergelijke meer, „vermits de boosheid en kwaadaardigheid in velen hot gebrek van hunne jaren vervultquot; •).

§ 23. Daadzonden: soorten.

Men zondigt zoowel door nalating van het verboden goede als door bedrijf van het verboden kwaad , zoowel inwendig met gedachten en begeerten als uitwendig door woorden en werken.

De zonden van nalating worden tot de dadelijke zonden gerekend, omdat zij „nooit zijn zonder eenige doening.quot; Zij zijn slechts naar buiten een niet-doen maar hebben ten grondslag eene inwendige zondige daad een verzet tegen wet en geweten door zondigen onwil. In iedere nalating, wanneer men niet doet wat men moest doen ,

\') P. Van Mvstricht, Godgeloerdh. II. p. 297. 314. v. Da Moor, Commont. III. p. 301.

§ 23. DAADZONDEN ; SOORTEN.

doet men aan Gods wet te kort en trekt men er iets af, gelijk men in het bedrijf er iets bijdoet. Dus is in het verzuim zoowel eene afwijking van de wet als in het bedrijf. Ook loopen in alle zonden nalating en bedrijf samen en zijn onder elkander gemengd. Wanneer men doet wat men moest nalaten, dan doet men niet hetgeen gedaan moest worden lt;). Dit beide is strafbaar. Jac. 4: 17 : Wie dan weet goed te doen en niet doet, dien is het zonde, het wordt hem als zonde toegerekend. Het niet-doen van wat goed en schoon is, is een doen van het kwade. Niet alleen de boom die kwade vruchten voortbrengt , maar Een ieder boom die geen goede vrucht voortbrengt, wordt uitgehouwen en in het vuur geworpen, Matth, 7 : 19. Zoo zal de Rechter ten genen dage doen, zeggende tot die ter linkerhand: Gaat weg van mij in het eeuwige vuur! Want ik ben hongerig geweest en gij Jicht mij niet te eten gegeven; Ik hen dorstig geweest en gij hebt mij niet te drinken gegeven. Ik icas een vreemdeling en gij hebt mij niet geherbergd; naakt en gij hebt mij niet gekleed; krank en in de gevangenis en gij hebt mij niet bezocht, Matlh. 25 : 42 , 43.

De zonden des bedrijfs van het verboden kwaad zijn zwaarder dan der nalating van het geboden goed. Niet als stond het verbod boven het gebod; de verplichting tot beide is evengel ijk: maar omdat bij het bedrijf doorgaans meerder wilsbeweging, grooter inspanning en werking plaats heeft.

Inwendig zondigt de mensch met booze gedachten en begeerten. God weet alles en Hij maakt het eenmad open-

\') Wutik», Handbuch dor Christl. Sittonlohrc II. S. 101 f. P. Van Mastricht, Godgeleerdh. II. p. 298. Markt, Morch p. 447. De Moor, Comment. III. p. 313.

§ 23. daadzonden: soorten.

baar en straft het aan een ieder die er hier geen vergeving van zoekt in het bloed van Christus. Onder de dingen die de Heere haat en die zijner ziele een gruwel zijn, telt Salomo Spr. 6 ; 18¹¹ ook het hart dat ondeuxjd-zame gedachten smeedt.

Uitwendig wordt er gezondigd door kwade woorden en werken. Door ivoorden. Woorden zijn daden. Een enkel boos woord heeft soms de vreeselijkste uitwerkingen. De tong is een klein lid maar richt groote dingen uit (Jac. 3 : 5). Zij is een klein vuur: maar wordt zij niet bedwongen, dan ontsteekt zij dikwijls „een grooten brand, waardoor kerken , landen en steden verwoest wordenquot; (Kantteek.) De Twee Wettafelen hebben iedere een uitdrukkelijk gebod voor de tong; het derde en het negende. Maar de tong zondigt tegen al de geboden : met woorden ven hoogmoed, van toorn en bitterheid tegen God en menschen, met vuile redenen, met liegen en lasteren tot Gods-lastering toe ; eene tong ontstoken van de hel. Maar ook alle onnutte woorden maken den mensch strafbaar en geen woord dat ooit een mensch sprak is bij God vergeten. Jezus waarschuwt Matth. 13: 36; Maar ik zeg u, dat van elk ijdel woord hetwelk de menschen zullen gesproken hebben, zij van hetzelve zullen rekenschap geven in den dag des oordeels. En Hij vat gedachten, woorden en werken sailm en wijst op hun vuile bron Matth. 15: 19: uit het hart komen voort booze bedenkingen, doodslagen, overspelen, hoererijen, dieverijen, val-sche getuigenissen, lasteringen, dus niet dan kwaad. Overtuigend bewijs voor de erfzonde! Waar er iets goeds uit voort komt is dit er eerst door genade in geplant.

Zondigen mot werken heeft doorgaans meer kwaad in dan met gedachten of woorden, omdat bij de werken ook de ge-

§ 23. DAAÜZONDEN : SOOIITEN.

dachten en ook nog wel woorden zijn. Het woord is erger dan de gedachte, het werk erger dan het woord; in het werk deelt de geheel e mensch \').

De Roomsche Kerk leert dat sommige zonden niet den eeuwigen dood verdienen en (niet alleen door de genade Gods in Christus maar) door hare natuur, naar haren eigen aard vergeeflijk zijn. Daarover stelt zij doodelijke zonden.

De vergeeflijke zonden zijn bij haar de zon

den „in welke men zeer lichtelijk, ja dagelijks valt.quot; Bij voorbeeld eene kleine ongehoorzaamheid, een weinig verstoordheid , een kleine leugen, een hard woord, onmatig lachen, te veel eten en drinken, ijdele woorden enz. s).

De doodzonden zijn naar de Roomsche leer handelingen rechtstreeks strijdig tegen de liefde Gods en des naasten. Bij de doodzonde is de liefde geheel uitgebluscht, bij de dagelijksche alleen verflauwd. De doodzonde verdient do eeuwige straffen, de dagelijksche alleen tijdelijke. De doodzonden worden na dit leven niet vergeven, de dagelijksche wel 4).

Onder de doodelijke zonden noemen de Roomschen eenige Aoo/cfaonden, die gelijk oorsprongen en bronwellen zijn van vele andere, zeven in getal: hoovaardigheid (hoogmoed), gierigheid, onkuischheid, nijd, gulzigheid (zwelgerij) grum-

\') WuttJce, Haudb. der Chr. Sittenl. II, S. 547.

^s) Concill. ïridont. Soss. VI. Cap. 11: levia et quotidiaua, quao otiam vonialia dicuntur.

■\') Verklaring van de Mechelschen Catechismus. 1843. p. 353. ■•) Hetzelfde Werk p. 356. Winer, Comparative Darstoll. 1882. S. 159.

§ 23. DAAIWONUEN : SOORTEN.

schap, traagheid (luiheid, zorgeloosheid)\'). Voor de gevaarlijkste gulzigheid rekenen zij de dronkenschap. Intus-schen is deze hun niet altijd doodzonde: „als de overdaad klein is en zoo dat men zijn verstand niet verliest, dan is het dagelijksche zondequot;

Deze verderfelijke leer dient hun tot steun voor vagevuur en aflaat»). Want het vagevuur is de straf voor dagelijksche zonde, waarvoor men in dit leven vergeving krijgt „door leedwezen, gebeden aflaten en allerlei goede werken, maar het zekerst door het Heilige Sacrament van de Biechtquot; ^).

Ook stijven zij daarmede hunne stelling van de volmaaktheid en overtollige goede werken. Wanneer men de begeerlijkheden, zoo maar de wil er niet mede instemt en zij maar niet ter daad worden, voor geen zonde acht en de dagelijksche zonden weinig rekent, dan kan men met de Roomschen en met al de verwaande perfectionisten (volmaaktheid-drijvers) van volmaaktheid droomen.

De Protestanten houden naar de Schrift wel niet met de Stoïcijnen c) alle zonden voor gelijk. De een heeft grooter zonde dan de andere. Joh. 19: 11. Maar iedere zonde, tegen de allerhoogste majesteit Gods gedaan, verdient door hare natuur den eeuwigen dood. Want wie de geheele wet

\') Mechdschc Catech. p. 361. Vroogor acht. Isidorus His-palensis maakte er zeven van. Wuttke, Handb. I. S. 471. Dr. E. Laurillard, De Zeven Hoofdzonden, 1873.

^a) Mech. Cat. p. 364.

³) P. Van Mastricht, Godgel. II. p. 310. De Moor, Com-mentar. p. 309. Calvin. Instit. III. 4. 28.

⁴) Mech. Cat. p. 354.

⁵) Zie Eerste Hoofdstuk § 19. bl. 47.

§ 24. ONMACHT.

zal houden en in één zal struikelen, die is schuldig geworden aan allen, Jac. 2 : 10 i).

§ 24. Onmacht.

Of nu dan de mensch geheel geen goed kan doen ? Uitwendig kan een ieder voor velerlei kwaad zich wachten en zijnen plicht doen, maar tot het geestelijke goede tot een leven in ware liefde voor God, zijn wij van nature ganschelijk onbekwaam.

Heidelb. Catechismus Vr. 5 : Kunt gij dit alles, wat de Wet der liefde eischt , volkomen lijk houden ? Neen ik : want ik hen van nature geneigd God en mijnen naaste te haten. En Vr. 8 : Maar zijn wij alzoo verdorven, dat wij ganschelijk onbekwaam zijn tot eenig goed en geneigd tot alle kwaad ? Ja wij, tenzij dan dat wij door den Geest Gods wedergeboren wordenquot;¹).

En waarom ? Rom. 8:7: Daarom dat het bedenken des vleesches vijandschap is tegen God: want het onderwerpt zich der wet Gods niet, want het kan ook niet. „Niet dat de vleeschelijke mensch altijd voor heeft, God te haten als eenen vijand , maar omdat hetgeen, waar hij een behagen in heeft Gode vijand en hatelijk is») en

¹

) March , Morch p. 446.

§ 24. ONMACHT.

hij zichzelven daardoor hatelijk maakt voor God.quot; (Kant-teek.) De natuurlijke mensch wil niet wat God wil, zijn wil is verkeerd. Daarom gehoorzaamt hij de wet Gods niet en hij kan dat ook niet of hij moet in plaats van zijnen zondigen eigenwil een anderen wil ontvangen. Het vleesch is niet te verbeteren ; sterven moet het onder den adem van Gods Geest.

Om nader te bepalen wat de mensch al dan niet goeds kan doen, hebben onze Godgeleerden onderscheiden vierderlei goed en vierderlei staat.

Natuurlijk goed , als eten , drinken , spreken, werken , slapen , en dergel. Burgerlijk goed : beleefd, bescheiden, eerlyk en rechtvaardig handelen. Godsdienstig en zedelijk goed : lezen , hooren , bidden , de kerkplichten waarnemen ; daarbij goede zeden bewaren, zich onthouden van grove misdaden. Geestelijk goed : godzaligheid.

Vierderlei staat. De staat der rechtheid voor den val. Toen kon de mensch allo goeds doen; „kunnende met zijnen wil in alles overeenkomen met den wille Gods maar hij kon ook kwaad doen , gelijk hij immers gedaan heeft, want hij was veranderlijk geschapen en had de gave der volharding niet. De staat der zonde, na den val De on wedergeborene kan wel natuurlijk goed doen, maar niet eenig geestelijk goed. De staat der genade. Hierin is goed doen , door de kracht des Geestes en kwaad doen van wege het vleesch. De staal der heer-

N. T. S. 306 eii S. 245 to cppóv/ntx ry? rxprng van hot voor-werp dos bedoukens of bogeorons eu dan ^al^s ab

stractum pro concroto van al het Gode-vijandige in tegonstolling tcgon hot Godc-bohagende, hot,wolk in do wol is bogropon.

§ 24, ONMACHT.

lijkheid: de verheerlijkten kunnen alleen het goede doen i).

Hier nu , waar wij vragen , of de mensch geen goed kan doen, is bedoeld de mensch in den staat der zonde, onherboren. En zeggen wij van dezen : hij kan natuurlijk , burgerlijk en uitwendig godsdienstig en zedelijk goed doen, zoo moeten wij er eene tweevoudige beperking bijvoegen. Ten eerste: hij kan ook dit niet onafhankelijk , maar alleen uit krachte van Gods voorzienigheid , van zyne onderhouding, medewerking en regeering¹). Ten tweede: hij kan dit goede niet op eene geestelijke Gode behagende wijze verrichten.

Tot het waarlijk goede wordt vereischt een goede grond, een goede regel, een goed doel. Het moet geschieden uit waar geloof, naar de wet Gods en niet naar eigen goeddunken of naar dat van anderen. Hem ter eere en niet om eigen eere of voordeel. Heidelb. Catech. Vr. 91. Dat deed ook de beste Heiden niet s), dat doet geen onbekeerd mensch.

Dies kunnen twee menschen uitwendig éénzelfde werk doen, terwijl het van den éénen goed is, van den anderen kwaad. Abel en Kaïn offeren; Tollenaar en Farizeër Lidden. Maar welk verschil! Hebr. 11:4. Luc. 18 :10 v.v. ^).

§ 25. Onwil.

De onbekwaamheid van den natuurlijken mensch tot geestelijk goed is niet alleen in zijne onmacht gelegen, in gemis

¹

) Zevende Hoofdstnlc van dit Leesb. p. 777. 797.

3) Eerste Hoofdstuk § 21. p. 50.

*) Da Moor, Comment,ar. III. p. 235,

§ 25. ONWIL.

van kracht, maar ook en vooral in verkeerdheid van zin en keus, in onwil. De wil is van het goede afgekeerd en tegen den wille Gods gekant.

Wilsvrijheid heeft de mensch en deze wordt, gelijk de Gerefowneerden altijd hebben vastgehouden, niet weggenomen door het onveranderlijke besluit •) Gods noch door Gods alomvattende Voorzienigheid²). Dies blijft naar de rechtzinnige leer de mensch verantwoordelijk voor al zijn doen,

Nieuweren knellen den mensch binnen zoodanige palen, dat er van de vrijheid niet veel overig blijft (Determinisme). In al de pantheïstische leerstelsels van Spinoza af vindt de vrijheid geen plaats om te rusten , ook waar men haar roemt s). De wil is daar evenzoo bepaald, gedetermineerd als de natuurdrift van het dier , ja het schijnbaar zedelijk leven is daar een evenzoo onmiddellijke en noodzakelijke verschijningsvorm van het Al-leven als de wasdom der planten. Daar kan ten slotte van persoonlijke verantwoordelijkheid geen sprake meer zijn.

Vrijwillig werkt de mensch , als redelijk schepsel. Maar hoe ? Niet onafhankelijk, maar geheel onder God. Doch , en dit is de zin : zonder voelbaren dwang noch door instinct , maar met het vermogen om uit bewuste redenen zich zelf te bepalen en zelf te kiezen om dus of anders te doen of niet te doen ■»).

Maar bij al de vrijwilligheid zijns doens is toch de mensch niet in staat om zich zelf voor het wezenlijk goede te be-

\') Vijfde IlooJdstulc van dit Loosb. § 6. bl. 557.

■²) Zevende Hoofdstuk § 13. p. 826. v.v.

³) Wuttko, Handb. dor Christl. Sitteulobro T. § 61. S. 272 f. 507.

quot;\') P. Van Mastricht, Godgol. II. p. 329 v.

§ 25. ONWIL.

palen. Want ook de ivil is bedorven, door het vlecsch be-heerscht, slaaf der zonde, hoe langer zoo meer. Alleen door Christus wordt men daarvan vrij. Joh. 8 : 34: „Jezus antwoordde hun, (die zeiden : wij hebben nooit iemand gediend) : Voorwaar, voorwaar zeg ik u : een iegelijk die de zonde doet is een dienstknecht der zonde.quot; En Paulus vraagt Rom. G : 16 : „ Weet gij niet dat wien gij u zeiven stelt tot dienstknechten ter gehoorzaamheid, gij dienstknechten zijt desgenen dien gij gehoorzaamt, of der zonde tot den dood of der gehoorzaamheid tot gerechtigheid ?quot; En 2 Petr. 2 : 19 worden de christenen gewaarschuwd voor verleiders , belovende hun vrijheid, daar zij zeiven dienstknechten zijn der verdorvenheid; „want van wien iemand overwonnen is, dien is hij ook tot een dienstknecht gemaaktquot; *).

Men kan niet tegenwerpen, dat Paulus Rom. 7 : 15 v.v. den wil als tegen de zonde gekant voorstelt. Want hij schetst den strijd niet vóór maar na de bekeering , don geestelijken worstelstrijd niet van een onbekeerde, maar van eenen hekeerde, een strijd niet slechts tusschen zinnelijkheid en rede, maar tusschen vleesch en Geest.

De meening dat de Apostel Rom. 7 : 14—23 spreekt van zijnen en \'s menschen staat vóór de wedergeboorte, hoort te huis bij de Pelagiaansche Socinianen, is gretig aangenomen door de Rationalisten, wordt voorgestaan door allen die iets goeds in den mensch stellen en ijverig verdedigd bijzonder door de Perfectionisten (volmaaktheiddrijvers), die beweren, dat zoo iets als Paulus hier klaagt: verkocht onder de zonde, het kwade dat ik niet wil doe ik, gevangen genomen onder de wet der zonde niet meer kan worden gezegd van een

\') Vergel. Vitfde Hoofdstuk § 6.558. Zevende Hoofdstuh § 13. bl. 830,

§ 25. ONWIL.

wedergeboren mensch. En ook vele anderen zijn met meerder of mindere beslistheid hetzelfde gevoelen toegedaan i).

De rechtzinnige Gereformeerden verwerpen deze opvatting¹). Kort en bondig verklaren zich daarover onze A\'aw^-teekenaars op Rom. 7 : 14. Tot hiertoe heeft de Apostel gesproken van de macht der wet en der zonde in den verdorven en omcedergehoren mensch gelijk hij ook zelf eertijds ervaren had, toen hij nog in zulken stand was v. 9: maar nu komt hij en spreekt van zichzelven gelijk hij toen was en verklaart welke macht de overblijfselen des zondigen vleesches nog in hem hadden, nadat hij nu van de heerschappij der zonde was verlost, gelijk al zijne redenen, die volgen, van den tegenwoordigen tijd spreken en niet van den verleden.quot;

Dat Paulus van v. 15 aan van den wedergeboren mensch spreekt, blijkt vooral uit v. 16: indien ik het gene doe dat ik niet wil, het kwaad, zoo stem ik de ivet toe dat zij goed is. En vs. 22 : ik heb een vermaak in de wet Gods naar den inwendigen mensch.

Want van een onwedergoborene kan niet gezegd worden dat hij het kwade niet wil; hij wil het wel, Rom. 8; 7.

¹

Gravomoijor , Goref. Gol. loor. II. 6

§ 25. ONWIL.

Noch dat hij met de ivet instemt en er vermaak in heeft; hij haat de wet der heiligheid, die hem veroordeelt en zijne lusten wraakt. Van den rechtvaardige alleen kan gezegd worden : zijn lust is in des lieeren wet, Ps. 1 : 2. Maar ook deze heeft nog steeds tegen zondigen lust te strijden.

Luther heeft, evenals Calvijn lt;), Rom. 7: 15 v.v. te recht verstaan van den wedergeborene. De Lutheranen daarentegen meestal van den onwedergeborene, tot v. 24 toe. Daarna stelt men dan den overgang in den staat der genade. Men zegt: „Op de vraag v. 24: wie zal mij verlossen ? antwoordt de Apostel met een diep, maar welsprekend zwijgen. Hij duidt namelijk daardoor aan het verborgen en onuitsprekelijke feit der wedergeboorte, waar de mensch den hemel openziet en het suizen des Geestes en in hetzelve de tegenwoordigheid Gods verneemt. Om echter aan te duiden, dat hier de ondervinding van de-verlossing aan het eigen hart als geschied verondersteld moet worden , spreekt hij v. 25 den dank voor deze genade uit, aan den werker der verlossing, God den Vader, door Christus, dien hij van nu aan //eere noemen kanquot;^J).

Maar deze opvatting wordt door den Apostel zeiven dadelijk wederlegd. Want na v. 25, na zijnen dank voor de verlossing zegt hij v. 2G: Zoo dan, ik zelf dien wel met het gemoed de wel Gods, maar met het vleesch de wet der zonde. Dat is de slotsom van al wat hij vooraf had gezegd van den geestelijken strijd, den strijd tusschen vleesch en Geest, een strijd die niet dan bij wedergeborenen plaats heeft.

\') Luther zu Ps. 1. Calvin. Commontar. in Ep. ad. Eom. 7 : 15, Idem. Instit. II. 2. 27.

²) Olshansen, Commentar. zum 7: 25.

§ 25. ONWIL.

want de onwedergeborene is alleen vleesch (Joh. 3 ; G), terwijl do wedergeborene vleesch en Geest in zich zeiven onderscheidt, gelijk de Apostel ook v. 18, waar hij betuigt dat in hem geen goed woonl , er bij verklaart: dat is, in mijn vleesch. Het vleesch is niet het lichaam , ook niet de zinnelijkheid tegenover de rede, maar de verdorven natuur , die in den wedergeborene nog overig is, en waartegen hij zijn leven lang te strijden heeft. Gal. 5: 17: Want het vleesch heyeert tegen den Geest en de Oeest tegen het vleesch en deze staan tegen elkander , alzoo dat gij niet doet, hetgeen gij wilt.

De dwaalleer, die de erfzonde loochent en den mensch een vrijen wil voor het goede toeschrijft, heet Pelagianisme door onze ouden te recht genoemd „de hoogmoedige ketterij van Pelagius.quot;

Deze Pelagius, bijgenaamd Br ito, de Brit, naar zijn vaderland Brittanje, monnik, streng wettisch zedenprediker, kwam zijne dwaalleer verspreiden te Rome, waar hij lang verbleef en de nog meer begaafde Caelistius zich met hem verbond, ging dan naar Karthago en voorts naar Palestina \')•

Te gronde lag¹) bij zijne dwalingen een verkeerd begrip van de menschelijke wilsvrijheid. De vryheid was hem willekeur ; het vermogen om in ieder oogenblik zich zelf óf voor het goede of voor het kwaad te bepalen. Dat vermo -gen, zeide hij, is „de vruchtdrijvende wortel die verschillende vruchten voorbrengt naar dat de mensch wil en die

¹

) Neander, a. w. S. 845 lï. Scholten, Lear dor Horv. Kork TT. p, 115. v.v.

§ 25. ONWIL.

zoowel prijken kan in een bloei van deugden als bezet zijn met doornen van ondeugden, naar het believen des kweekers.quot; De mensch kan het goede doen, wanneer hij maar wil en hij kan het willen , leerde Pelagius.

Dit averechtsch begrip van de vrijheid des menschelijken wils leidde hem tot ontkenning van de erfzonde, van de geheele verdorvenheid der menschelijke natuur door Adams val. En daaruit vloeide voort dat hij schier al de fun-damenteele waarheden van de leer der vrije genade verwierp of verduisterde.

Tegen hem trad voornamelyk de hoogbegenadigde en begaafde kerkleeraar Aurelius Augustinus \') op, bisschop te Hippo regius (tegenwoordig Bona) in Noord-Afrika, van 395 n. G. tot zijnen dood, 28 Aug. 430. Met kracht en zegevierend verdedigde deze verlichte geest de waarheid.

De leer van Pelagius en Gaelistius werd veroordeeld op de Kerkvergadering te Karthago 418 door afgevaardigde leeraren en opzieners uit de gezamenlijke Afrikaansche provinciën en ook uit Spanje¹). Maar daarmede was het Pelagianisme, heel of half«), niet uitgeroeid: het is de leer van den natuurlijken mensch.

¹

) Möller ibid. S. 277. 2o Ed. S. 41G. Er waren 217 bisschoppen vergaderd volgens Cave, Scriptorum eccles. Historia literaria. 1699. II. p. 92.

§ 2G. VEHSGIIOONLIJK ?

§ 26. Verselioonlijk ?

Kan men zich met de aangeboren verdorvenheid ont-schuldigen ?

Neen! Want ten eerste de mensch is zelf de oorzaak van zijne onmacht. God had hem in Adam kracht gegeven, hij heeft ze in Adam verloren. Wat met Adam gebeurde raakte immers geheel de menschheid, die in hem was begrepen en die hij vertegenwoordigde. Dit is vooraf aangetoond bij den Slaat der rechtheid en bij den Zondenval. Dit belijdt onze Kerk tegenover alle bestrijders van de erfzonde. Heidelh. Catech. Vr. 9: Doet dan God den mensch geen onrecht, dat Hij in zijne Wet van hem eischt wat hij niet doen kan ? Neen Hij: ivant God heeft den mensch alzoo geschapen , dat hij dat koude doen; maar de mensch heeft zich zeiven en al zijne nakomelingen door het ingeven (aanstoken) des duivels en door moedwillige ongehoorzaamheid van deze gaven beroofd

\') Doedes , Uo Heidolb. Catueh. 1881 p. 77 v. stoot hier op »oone cui\'iouso verwarringquot; ou vimlt do redenoering van onzon HoiJelborgor geheel mank. Namelijk wegens den verschillenden zin van mensch in vraag en antwoord. »Doet God den mensch (dat is don verdorven nakomeling van Adam) niet onrecht.. . V Noen. . . want God heeft den mensch (dat is den verdorven nakomeling vau Adam) alzoo geschapen dat hij dat doen kon, namelijk goed; maar de mensch (dat is nu niet do verdorven nakomeling van Adam, maar : Adam zelf) heeft zich en allo zijne nakomelingen . . . beroofd,quot; Hinkt do Heidolberger aldus gelijk Doedes hom laat. doen ? Neen , maar hij beweegt zich vrij binnen den cirkel der waarheid. Hoe dan ? De mensch in de vraag is , dat lijdt geen tegenspraak , do mensch zooals hij nu is, do verdorven nakomeling van Adam. Nu zegt in het antwoord do

§ 26. VEKSGHOONUJK ?

Het doen van Gods wil is voor den mensch niet altijd onmogelijk geweest. Met zijn val en verval verviel het recht Gods niet om gehoorzaamheid van hem te eischen, zoomin als het recht van een heer op zijnen knecht, wanneer deze zich door dronkenschap onbekwaam gemaakt heeft om zijn werk te doen; zoomin als het recht van een schuldeischer op zijnen schuldenaar wanneer deze zijn goed heeft doorgebracht\').

Ten andere: wat men nog kon wordt niet gedaan en ook tegen het licht van rede en geweten wordt er in allerlei wijze gezondigd , hetwelk den mensch geheel on-verschoonlijk maakt voor God.

Zoo is het zelfs bij de Heidenen, gelijk Paulus ze schetst die „het licht der natuur onderdrukken en de kennis die zij van God hebben , misbruiken tot afgoderij die zich zeiven al meer onbekwaam maken, om de stem der waar-

Catochismus niot: dezen mensch, maar den mensch, collootiof, namolijk in Adam, in wiou geheel de monsohheid was. Want hier wordt van de schepping gewaagd: God heeft den monsch alzoo geschapen dat hij dat kon doen. Dit geschapen (niet : go-boron) ziet op Adam. Maar de mensch, namolijk Adam , die niet geboren maar geschapen werd on in wien allo menschon begrepen on vertegenwoordigd waren, hcejt zich zeiven en al zijne nakomelingen, die in hem waren , van deze gaven beroofd. God is ook ouzo Schepper, maar niot zooals van Adam. Ik bon goed geschapen, namelijk in Adam , maar niot goed ge,horen. I\'s. 51 : 7. Joh. 3 : 6. Dies blijft vast staan wat hot Kort Begrip op vr. 8 leert : God heeft mij goed en naar zijn evenbeeld geschapen. Waaraan Boedes , Heid. Cat. p. 71 v. zich erg stoot, als wiorde daar gezpgd : ik ben vrij van de erfzonde !

\') Calvin. lustit. II. 5. 1. March, Morch p. 432. De Moor, Commontar. III. p. 23(5. Brakel, Redel. Godsd. I. Cap. XXX. § 33. p. 72G v.

§ 26. VEUSCUOONLIJK ?

heid en des rechts die ook in lien spreekt te vernemen , terwijl zij openbaarlijk zich zeiven tot straf in allo gruwelen storten. Rom. 1 : 18 : Want de toorn i) Gods wordt in zijne strafgerichten geopenbaard van den hemel over alle goddeloosheid (tegen de Eerste Tafel v. 21 — 28) en ongerechtigheid (tegen de Tweede Tafel v. 29 v.v.) der menschen als die de waarheid in ongerechtigheid te onderhouden¹¹). 19. Overmits hetgeen van God kennelijk: is in hen openbaar is ; want God heeft het hun geopenbaard ³).

Dordrechter Leerreg. Ill en IV Hoofdst. art. 4: Wel is waar dal na den val in den mensch eenig licht der natuur nog overgebleven is, waardoor hij behoudt eenige kennis van God, van de natuurlijke dingen, van het onderscheid tusschen hetgeen eerlijk en oneerlijk is en ook betoont eenige betrachting tot de deugd en uiterlijke tucht; maar zót ver is het van daar dat de mensch door het licht der natuur .zoude kunnen komen tot de zaligmakende kennis van God en zich tot Hem hekeeren, dat hij ook in natuurlijke en burgerlijke zaken dit licht niet recht gebruikt, ja veelmeer hetzelve , hoedanig het ook zij, geheel op verscheidene wijze bezoedelt en in ongehoorzaamheid te onder houdt, hetwelk dewijl hij doet, zoo wordt hem alle onschuld voor God benomen.

§ 27. Dat de Wet niet redt.

Bij de natuurwet hebben wij nu ook de geschrevene Wet, door God zei ven plechtig afgekondigd en voorts

\') Derde Hoofdstuk § 42. bl. 394 v.v.

²) Derde Iloojdstuk § 45. bl. 398 v.v.

^:l) Eerste Hoofdstuk §11. bl. 19 v.v.

§ 27. DAT DE WET NIET REDT.

door Mozes aan Israël overgegeven. Kan deze geopenbaarde Wet Gods den zondaar niet herstellen en tot heiligheid bewegen? Zij kan het niet. De Wet ontdekt wel de zonde, maar ten eerste zij wijst geen middel daartegen aan en ten tweede zij is zelve geen geneesmiddel, maar door het vleesch krachteloos geworden, laat zij den overtreder onder den vloek, gelijk aan Israël overtuigend is gebleken, Rom. 3 : 19 : „Wij weten nu dat al wat de wet zegt, zij dat spreekt tot degenen die onder de wet zyn : opdat alle mond gestopt worde en de geheele wereld [voor] God verdoemelijk zij. 20. Daarom zal uit de werken der wet geen vleesch gerechtvaardigd worden voor Hem; want door de wet is de kennis der zonde.quot; — Heidelh. Catech. Vr. 115. —

Dordr. Leerreg. Hoofdst. III. en IV, art. 5 : Gelijk het met hel licht der natuur toegaat, zoo gaat het ook in dezen toe met de Wet der Tien geboden, van God door Mozes den Joden bijzonderlijk gegeven : want nademaul zij de grootheid der zonde wel ontdekt en den mensoh meer en meer van zijne schuld overtuigt, doch het middel daartegen niet aanwijst noch eenige krachten toebrengt om uit deze ellendigheid te kunnen geraken en dat zij alzoo door het woord krank geworden zijnde, den overtreder onder den vloek blijven laat, zoo kan de mensch daardoor de zaligmakende genade niet verkrijgen.

De Wet zegt ons niet wat wij kunnen, maar wat wij moeten. De vermaningen zijn niet vergeefsch, al kan en wil de mensch, omdat hij zoo boos is, het gebod niet doen. Want het overtuigt hem van zijn plicht en van Gods rechtvaardigheid , als Mij hem om zijne zonde straft\').

\') Brakel, liud. Godsd. I. p. 727.

§ 28. STRAP.

§ 28 Straf.

Op de zonde volgt straf. De mensch kan in zijne scheiding van God niet gelukkig zijn, maar moet er voor lijden, op de zonde staat, volgens hare natuur en volgens het recht Gods, straf*), welke voor degenen die in hunne zonden sterven op eene eindelooze rampzaligheid uitloopt.

Want de bezolding\'¹) (soldij, loon) der zonde is de dood (niet alleen de tijdelijke maar ook de eeuwige dood, gelijk blijkt uit de tegenstelling :) maar de genadegift Gods is het eeuwige leven door Jezus Christus onzen Heere, Rom. 6 : 23.

Op dit onscheidbaar verband tusschen de zonde en den dood als hare straf ziet ook 1 Kor. 15 : 5G : De prikkel*) nu des doods is de zonde en de kracht der zonde is de wet.

Zij die het Sociniaansch dwaalspoor volgen en leeren dat de mensch ook al hadde hij niet gezondigd toch gestorven zou zijn, verstaan deze teksten aldus; dat zonder de zonde wel de dood zou zijn ondergaan, maar niet als ramp, als een kwaad zou zijn gevoeld en dat de dood niet door de zonde is veroorzaakt, maar van deze alleen zijne bitterheid heeft ontvangen 4). Maar de bezolding is vergelding, slraf; en de prikkel is niet slechts bitterheid, maar het scherpe wa-

¹

) Hiervan is uitvoerig gehandeld in hot Derde Hoofdstuk § 42—49.

§ 28. STRAF.

pon waardoor de dood als eene macht dun mensch het leven neemt, Jac. 1 : 15. De zonde geeft den dood dien prikkel en wel uil krachte der Wet, naar het Goddelijke Recht (Rom. 1 : 32).

Met iedere „zondequot; begaat men een onrecht, dat „zoenquot; verzoening door genoegdoening eischt \'). De Goddelijke orde kan niet in het allerminste ongestraft verbroken worden.

Ueidelb. Catech. Vr. 10. Wil God zulke onyehoorzaaiu-heid en af ral ongestraft luien? Neen Hij, geenszins, maar Hij vertoornt zich schrikkelijk heide over de aangeboren en werkelijke zonden en wil die door een rechtvaardig oordeel tijdelijk en eeuwiglijk straffen, alzoo Hij gesproken heeft: Vervloekt is een iegelijk, die niet blijft in al hetgene geschreven is in het boek der Wet, om dat te doen. Vr. 11. Is dan God niet ook barmhartig ? God is wel barmhartig, maar Hij is ook rechtvaardig: daarom zoo eischt zijne gerechtigheid, dut de zonde, welke tegen de allerhoogste majesteit Gods gedaan is, ook met de hoogste, dal is met de eeuwige straffe aan lichaam en ziel gestraft worde¹).

¹

) Nitzsch , System 5te Aufl. S. 218 : In dom deutschon Sünde bczcugt sich dio Nothwondigkoit dei- Satisfaction. Hot woord Sünde, zonde vau hot oudhnogdultsche suona, Sühno (zoon). Vorgol. Dörtenbac/i in Ilerzogs lieal-Enc. lo. Ed. XV. S. 207. u. d. W. Sünde.

§ 29. ELLENIJIGHKII) DES MENSCHEN.

§ 29. Ellendigheid des menschen.

Het menschdom is dan door de zonde diep ellendig. Do geheele wereld is voor God verdoemelijk, allen zijn van nature kinderen des loorns, dood door de zonden en misdaden , onmachtig om zich zeiven te redden.

De Apostel Paulus heeft dit bewezen met kracht van redenen in de drie eerste Hoofdstukken van zijnen brief aan de Romeinen. Hij treedt daar als advocaat voor de Goddelijke gerechtigheid op en heeft als „in rechten beschuldigd en met goed bewijs overtuigdquot; heiden, Joden en Grieken, dat zij allen onder de zonde zijn, onder de tirannij der zonde gebracht\'), Rom. 3 : 9. Niet alleen de Heidenen, maar ook de Joden. Want staan

ook oeno slang. Eu onmiddellijk vooraf stemt do Hoogleeraar

als waarheid toe, dat God, als de heilige, den onreine van hart niet in zijne gemeenschap kan dulden en er hem daarom buiten sluit. Maar is dat niet dulden cm dat huiten sluiten dau wat anders dan toorn , rechtvaardig oordeel, vloek ?

Do ontzaglijke waarheid van eeuwige straf staat ook bij Doc-des p. 83 buiten bedenking. De Catechismus geeft er reden voor. Niet bloot, waarom de zonde wordt gestraft, maar waarom met do hoogste dat is met do eeuwige straf. Do mate dor strafbaarheid bepaalt zich naar den persoon tegen wien mon misdoet. Zich vergrijpen aan vader of moeder is strafbaarder dan aan een ander ; do misdaad tegen don koning brengt zwaarder schuld dan wanneer iemand dezelfde misdaad tegen zijns gelijke begaat. God nu is de Allerhoogste; tegen Hom wordt gezondigd: daarom eischt do gerechtigheid op de zondo de hoogste straf en dat is de eeuwige. De straf moet beantwoorden aan de schuld. Hot is de Oneindige , tegen wien men zondigt; oneindig do schuld : eindeloos do straf.

\') Dat is do zin van den accusativus: x/txpriKv.

§ 29. ELLENDIGHEID DES MENSCIIEN.

de Heidenen schuldig tegenover het licht der natuur, de Joden te meer tegenover de geschrevene Wet: Opdat alle mond, ook der Joden, gestopt worde en de geheele wereld voor God verdoemelijk, strafschuldig zij. Rom. 3 : 19.

Desgelijks Efez. 2, waar hij eerst den bekeerden uit de Heidenen hunnen vroegeren ellendestaat voorhoudt, v. 1 : zij waren levende dood geweest, dood door de misdaden en de zonden. 2. In ivclke gij, zegt hij, eertijds gewandeld hebt naar de eeuw dezer wereld, naar den overste van de macht der lucht, van den geest die nu werkt in de kinderen der ongehoorzaamheid \'). En dan verklaart de Apostel dat het niet beter stond met de Joden. Ook dezen behoorden tol de kinderen der ongehoorzaamheid: v. 3 : Onder de welken ^ï) ook wij allen, bekeerde Joden, eertijds verkeerd hebben in de \'begeerlijkheden onzes vleesches, doende den wil des vleesches en der gedachten en wij waren van nature kinderen des toorns ^s) gelijk ook de anderen,

\') Ef. 2 : 2 is bohandold in hot Zesde Hoofdstuk § 17. bl. 725—28.

-) êv oh. Te recht hebben de Onzen vertaald Onder dcivel-ken , slaande op hot naast voorafgaande toIs uklg t^c dTrsiSsixs. Zoo ook Olshausen en Meyer. Anders Stier , Brief an die Ephe-ser I. p. 252 , die h oh tot het verwijderde rolg 7rxpx7rTdf/,xlt;ri v. 1. brengt, terwijl hij willekeurig do tx/^xprlxi meer den Heidenen , de ttxpxTTTCCfAXTx meer don Joden toeüigent.

■\') tskvx (pvvsi ópyijg. Zoo ongetwijfeld te lozou en niet met Laehmann naar sommige Mss. (p\'JTsi réy.vx opyïjg. Het saam-behooren vau tswx en opxyg naar dun zin heeft zeker tot deze verplaatsing verleid. Meyer , Kommentar. S. 81. De plaatsing van Cpiivsi na tsxvx en vóór opyijs »ist von groszer Eeinhoit und sagt uns otwas.quot; Stier, Eph. I. S. 25(5. Men moet dit dus lezen: kinderen, van nature, des toorns.

§ 29. ELLENDIGHEID DES MENSGHEN.

Kinderen, van nature, des toorns. Dit gezegde is dogmatisch hoogst wichtig voor de leer van de erfzonde. Bijzonder door het tusschen gevoegde van nature, gelijk een geestvol uitlegger quot;) te recht hier op aanteekent. S\'onde hier namelijk alleen : wij waren kinderen des toorns, dan konde men denken dat ieder enkele alleen door zijne in-dividueele zonden zich schuldig en tot een voorwerp des Goddelijken toorns hadde gemaakt, zooals het Pelagiaansch-rationalistische gevoelen van velen onder alle partijen beweert. Deze stelling nu dat de zondigheid in lederen mensch door persoonlijke schuld wierd voortgebracht, wordt wederlegd door: van nature.

Natuur beteekent het oorspronkelijke , aangeborene, in tegenstelling tegen hetgeen door oefening verkregen is. Wel kan door gewoonte iets ter natuur worden, maar de aanwenning staat allijd over tegen hetgeen wïw is. Van nature zegt door de natuurlijke geboorte, van den buik af¹). Zoo spreekt de Heere ook tot het huis Jakobs Jez. 48 : 8: „ik heb geweten , dat gij gansch trouwelooslijk handelen zoudt en dat gij van den buik af een overtreder genaamd zijt.quot;

Als zondaren geboren, zijn de menschen voorwerpen des Goddelijken toorns : kinderen des toorns. Deze uitdrukking kinderen heeft men al zeer verschillend verklaard a), doorgaans als eene Hebreeuwsche spreekwijs (hebraïsme), waarnaar kind van iets aanduidt wat iemand eigen is of waarvan hij afhangt en waartoe hij naar zijnen aard behoort.

¹

) Calvin. Comment, i. 1.; natura id est ipsa origine et ab utero matris.

§ 29. ELLENDIGHEID DES MENSCHEN.

Intusschen ziet mon oen denkbeeld voorbij dat in kinderen ligt en hier wel voornamelijk beoogd is, dit is erven: kinderen des toorns, die met de zonde den toorn overgeërfd bobben.

Ook icij, Joden, waren kinderen, van nature, des toorns gelijk ook de anderen, namelijk die niet, althans nog niet bekeerd zijn. Paulus zegt dat met een zijdelingschen blik op der Joden roem : hunne afstamming van Abraham , hunne „aanneming tot kinderenquot; (Rom. 9 : 4). Ook zij waren bij al hunne uitnemendheid geen geboren heiligen maar van nature kinderen des toorns. Ook de Jood had geen andere natuur. Geboren Joden waren zondaren uit de Joden , gelijk geboren Heidenen zondaren uit de Heidenen.

In allen gevalle moeten wij bij van nature de gedachte aan do geboorte vasthouden en ons door geen schijnredenen , die men er tegen inbrengt , laten begoochelen.

Men zegt b.v. : „Do Apostel schrijft niet: wij zijn van nature (namelijk bij onze geboorte door de erfzonde) kinderen des toorns evenals de overigen ; maar: wij waren (namelijk vóórdat wij in den Heere Jezus Christus geloofden) kinderen des toorns van nature, dat is hier, naar onzen natuurlijken toestand, daar wij in de zonde leefden evenals de kinderen der ongehoorzaamheid nog heden doen ; wjj waren (niet; wij zijn) — maar dat is nu \'t geval niet meer. Aan een reeds bij de geboorte wegens de erfzonde onder den toorn Gods zijn denkt de Apostel hier geen oogenblikquot; \'). Dies verzekert men : „Efez. 2 : 3 bewast in het minst niet dat de erfzonde den mensch schuldig doet zijn , maar leert wat trouwens niemand zal bestreden.

\') Prof. Doedes, Do Nodoii. Geloofsbolijdonis p. 178.

§ 29. ELLENDIGHEID DES MENSCHEN.

allen voordat wij in den Heere Jezus Christus geloofden, wegens ons leven in den dienst der zonde onder den toorn Gods warenquot; quot;)•

Juist zoo redeneerde ook de Remonstrant⁵), bewerende: de tekst ziet niet op eene erfzonde , want Paulus zegt niet; wij zijn, maar wij waren; hadde hij op de erfzonde gezien, dan moest hij gezegd hebben; wij zijn van nature kinderen des toorns.quot;

Maar Paulus zegt: wij waren en niet: wij zijn, omdat hij spreekt van geloovigen, begenadigden, door God levend gemaakt met Christus, v. 4 v.v., uit genade zalig geworden door het geloof, zijn maaksel, geschapen in Christus Jezus tot goede werken, in wie nog wel de overblijfselen der erfzonde zijn, maar die toch geen kinderen des toorns meer zijn , daar zij vergeving van alle schuld en vrijmaking van de heerschappij der zonde hebben verkregen. Tegen de natuur staat de yenade over v. 5 en do nieuwe Schepping in Christus Jezus v. 10 wijst ontegenzeggelijk op de zondige geboorte terug.

Treffend onze Calvijn: „Dit is eene hoofdplaats togen de Pelagianen en tegen allen die de erfzonde loochenen. Want wat van nature in allen is, dat is zeker aangeërfd ; nu leert echter Paulus: wij zijn allen der verdoemenis onderworpen: bijgevolg kleeft er zonde in ons, want God verdoemt geen onschuldigen. De Pelagianen maakten de uitvlucht, dat van

\') Dezelfde, a. W, p. 210. Ook Meyer, Kommontar zu Eph. 2: 3. S. O-I ff. ijvert rationalistisch togou do Angnstijnschü kerkleer.

²) Voor do »Lcere dor Goroformeerdo Korckequot; komt ook in dozon krachtig op Fr. Ridderus, Apollos. 1670. III. p. G94 v.v. Stier, Eph. I. S. 257 f.

§ 29. ELLENDIGHEID DES MENSCIIEN.

Adam de zonde in het gansche menschelijke geslacht was voortgeplant niet door de afkomst maar door navolging ; maar Paulus betuigt dat wij met de zonde geteeld worden , gelijk de slangen met haar venijn. Anderen , terwijl zij beweren, dat de erfzonde niet waarlijk zonde zij, strijden niet minder tegen de woorden van Paulus: want waar verdoemenis is , daar moet zeker zonde zijn, wijl God niet op schuldelooze menschen maar op de zonde toornt. Ook is het niet te verwonderen , dat de verdorvenheid , die ons van onze ouderen is aangeteeld, voor God als zonde gerekend wordt , wijl Hij het zaad, dat nog in het verborgen schuilt , ziet en oordeelt.

Alleenlijk staat hier nog te vragen , waarom Paulus de Joden onder Gods toorn en vloek stelt gelijk de anderen, daar zij toch het gezegende zaad waren. Wij antwoorden: de natuur is allen één.

Voorts , God is de maker onzer natuur, hoe kan Hij dan buiten schuld zijn, indien wij van natuur verdorven zijn?

Antwoord : er is tweeërlei natuur, de eerste is door God geschapen, de andere is het verderf van deze. De oorzaak des toorns, der verdoemenis ligt dus geenszins in God, maar in \'s menschen verdorven natuur, wyl wij nu niet geboren worden gelijk als Adam in den beginne is geschapen geweest, maar als een overspelig zaad uit een ontaard en verdorven menschquot; \').

\') Calvin. Commontar. iu Epist. ad Ephos. 2: 3.

TIENDE HOOFDSTUK.

DES VERLOSSERS PERSOON.

§ 1. Vanwaar verlossing.

De mensch is door de zonde ellendig. En hij weet niet dat hij het is. Dit maakt zijnen toestand nog hachelijker. Hij is een blindgeborene, als een die geen oogen heeft. De redding moet beginnen met genezing van de blindheid. God moet sproken : daar zij licht! waarmee Hij ook de schepping begon. En Hij moet voor den blinde niet alleen licht ontsteken , maar hem ook de oogen openen , ja hem oogen geven om het te zien. De mensch is een hardslapende in het schip dat zóó dreigt te vergaan; hij waakt niet van zelf op, hij moet wakker gemaakt worden. Hij is eon doode, God moet hem levend maken.

Vanwaar komt er dus verlossing voor den ellendige ? Van God alleen en geheel.

Hot licht der natuur laat den mensch in het duister. Door eigen inspanning kan hij zich aan zijne jammoren niet ontworstelen. Aan zichzelven gelaten kan hij zijne ellenden,

Gravemojjor , Goref. Gol. loer. II. 7

§ 1. VANWAAR VERLOSSING?

zijne schuld, zijn verderf, zijne straf slechts vermeerderen.

Ook de geopenbaarde Wet helpt hem er niet uit. Do wet verdoemt , zij doodt, zij rechtvaardigt hem niet, zij geeft geen leven.

Dordrechter Leerregelen Hoofdst. III. en VI. Art. G : Het-yene dan noch het licht der natuur noch de Wet doen kan, dal doet God door de kracht des Heiligen Geestes en door het Woord of de bediening der verzoening , welke is het Evangelie van den Messias, waardoor het God behaagd heeft de geloovige menschen zoo in het Oude als Nieuwe Testament zalig te maken.

Zoo leert Paulus Rom. 8:3: Y{q\\. was der Wet i) onmogelijk om ons vrij te maken van de macht der zonde en des doods, om ons rechtvaardig en heilig te maken en ons tot het geestelijke en eeuwige leven te brengen. Dewijl zij door het vleesch krachteloos was. Zij had met menschen te doen die vleesch zijn, die niet alleen onder eene zware schuld liggen maar in verstand, wil en alle neigingen verdorven zijn. De Wet is wel heilig en het gebod is heilig en rechtvaardig en goed (Rom. 7 : 12). Maar al het gebieden van het goede en verbieden van het kwade maakt don mensch niet goed. Veelmeer hij overtreedt de wet al voort en dan spreekt do Wet hot schuldig ! over hem uit. En zoo is het gebod, dat ten leven ivas, mij ten dood bevonden (Rom. 7 : 10).

Maar , terwijl bij de Wet geen redding mogelijk was ,

¹) Do Socinianen boknibboldon do hier door den Apostel uitgesproken onmacht door do willokourigo bewering, dat Paulus hier spreekt alleen van de Wet der ceremoniën, welke don mensch niet kon rechtvaardigen. To recht komt daartegen op Fr. Rid-derus , Apollos III. p. 230 v.

§ 1. VANWAAR VERLOSSING?

heeft God zijnen Zoon zendende in gelijkheid des zondigen vleesches en \'[dat] voor de zonde, de zonde veroordeeld in het vleesch.

Niet: in zondig vleesch, maar: in gelijkheid van zondig vleesch of eigenlijk in gelijkheid van een vleesch van zonde \'). Niet in eenen schijn van mensch, maar in volkomen men-schelijkheid, in alles den broederen gelijk, uitgenomen de zonde, die intusschen ook oorspronkelijk niet tot het wezen des menschen behoort, maar eerst door den val en de ongehoorzaamheid onzer eerste voorouderen bijgekomen is. Zonder zonde is Hij ontvangen en geboren, en , schoon te midden in de verdorven menschheid wandelende , rein en onbevlekt gebleven.

En wel voor de zonde, om de zonde, harenthalve, namelijk om haar weg te doen, zoowel door zoening en voldoening als door verbreking harer macht. Er kon niet maar zoo eene mededeeling van geestelijk leven geschieden; er was eene schuld te delgen.

\') èv cftoiciftXTi trxpjihg tx^xprlxs. Op zondig ligt do nadruk. Panlus zegt niet; do Zoon Gods is gekomen in gelijkheid van vleesch, maar in gelijkheid van zondig vleesch. Immers de Zoon Gods nam de ware, volledige menschohjke natuur aan , met al hare deelen , eigenschappen , aandoeningen en werkingen. Fr, liulderus , Apollos III. p. 232 v. Maar zonder zonde. Niet het minste beginsel van zonde was in hem. Van zondig vleesch had Hij alleenlijk eene gelijkheid. Door: in gelijkheid wordt juist de zondigheid zijns vleesches ontkend. De dwaalleer dergenen , van vroeger en thans, die, met verschillende wijzigingen , in Christus een zondig beginsel stellen, dat intusschen niet tot eene zondige daad werd, wordt ook door Olshausen a. 1. en bijzonder door Meijer, Kommentar zu Rom. 8: 3. S. 349 , met redenen weersproken. Desgelijks door Stier, dio Heden dos Herin Jesu IVter Theil. S. 92 f. zu Joh. 3: 14, 15.

§ 1. VANWAAH VERLOSSING V

In Ghristuc heeft God de zonde veroordeeld in het vleesch, hetwelk Hij had aangenomen. In Christus\' Persoon heeft God een rechtvaardig gericht over de zonde gehouden, met dezen uitslag, dat do zonde veroordeeld is, hiertoe, om hare heerschappij te verliezen. En wel vooreerst doordien in Christus de menschelijke natuur zich vrij van zonde hield; ten andere doordat Hij voor zijn volk de straf der zonde droeg. Zijn zoendood was het voornaamste doel van zijne menschwording en de verlossing en vrijmaking zijns volks van de zonde vloeit voort uit zijne offerande. V. 4. Opdat het recht der wet vervuld zoude worden in ons, die niet naar het vleesch wandelen, maar naar den Geest.

§ 2. De eerste belofte.

God is den mensch aanstonds na den val met zijne genade voorgekomen. Hij heeft den mensch gezocht, toen deze al bevende voor Hem vlood en heeft Hem getroost door de belofte van het zaad der vrouw , hetwelk des duivels macht en werk in Adams kinderen verbreken zou.

Dat is de moeder-belofte Gen. 3 : 15, kiem en grondslag van alle verdere beloften Gods, het eerste Evangelie.

Jehovah God heeft vooraf den vloek gesproken over de slang hoven al het andere gedierte des velds, v. 14. Dan zegt hij v 15: En ik zal vijandschap zetten tusschen u en deze vrouw en lusschen uw zaad en haar zaad; dxtzelve zal u den kop vermorzelen en gij zult het de verzenen vermorzelen. „ Haar zaad zal u, slang, den voet op uwen kop zetten en bijt gij het dan ook in de verzenen, in den hiel, in het onderste achterdeel van den voet, het zal toetrappen ea a den kop vcrmcrzelon.quot; (Eene slang is niet te dooden

§ 2. DE EERSTE BELOFTE.

dan door verbrijzeling van haren kop). Deze woorden zijn niet meer alleen tot de zichtbare slang gericht , want de vermorzeling van deze kon Eva weinig troost geven, maar tot den onzichtbaren verleider zeiven, tot den boozen geest, door wien de slang was misbruikt, tot dien die Openb. 12 : 9 geteekend staat als de oude slang, welke genoemd wordt duivel en Satanas , die de cjeheele wereld verleidt.

Terwijl God nu daar zijnen toorn en vloek op den verleider stort, openbaart zich daarin zijne genade voor de ge vallene menschen. Namelijk: de Heere God verbreekt hier de onheilbrengende gemeenschap , in welke zij met den Booze gekomen waren en zet in plaats daarvan een heilzame vijandschap en strijd.

De slang is dan de Booze zelf, die juist van de gebeurtenis in het paradijs de oude slang wordt genoemd. Het zaad der slang zijn de kinderen des duivels, in tegenstelling tegen de kinderen Gods , in welke twee ook 1 Joh. 3: 10 de menschheid wordt verdeeld.

De vrouw is Eva. Haar saad z\\jn Eva\'s nakomelingen.

Intusschen deze Eva en haar geslacht, in hunne afgevallenheid en scheiding van God beschouwd, zijn hunnen overwinnaar onderworpen, hebben gemeenschap en vriendschap met den Booze. In dien staat zijn zij derhalve niet gemeend.

Maar God zegt eerst: ik zal vijandschap zetten tusschen beiden en daarmede was de vriendschap met God hersteld. Alzoo van dit oogenblik af, dat de Heere deze vijandschap zet hebben wij niet meer eene van God vervreemde Eva en een goddeloos zaad voor oogen, maar eene begenadigde moeder aller levenden en een Goddelijk zaad, over welke duivel en helle geene macht hebben om diens wille die als vriend op hunne zijde is getreden.

§ 2. DE EERSTE BELOFTE.

Do vrouw met haar zaad, tegenover den Satan en al zijn gebroedsel en in strijd met hem begrepen, is de bruid en de vrouw des Lams, de gemeente Gods, het volk des Heeren , geroepen uit de duisternis tot zijn wonderbaar licht, aangedaan met de wapenrusting Gods , strijdende den goeden strijd des geloofs.

Maar aan hunne spits staat er Eén , die ook geboren is van eene vrouw , doch de eerstgeborene is aller creature (Kol. 1 : 15), die ook behoort tot het geslacht der menschen , maar tevens God is boven allen te prijzen in der eeuwigheid (Rom, 9 : 5.)

Deze is het, gelijk wij uit de nadere openbaringen nu weten, die dat groote woord vervult, hetwelk immers ook niet van de vrouw, maar juist van haar zaad gezegd is tot de slang : datzelve i) zal u den kop vermorzelen en gij zult

•) Kin. Do Vulgata hoeft hier naar do bij do Boomschon aangonomeno lozing: ipsa , zij , de vrouw , conteret caput tuum (Eene andore lezing is ipse , hij, evenals de LXX : xu r ó q tcu rypyvei y.e^px/.^.) En zij verstaan daaronder Maria.

JOH küD ^W01 vertaald worden: ipsa, zij. Want in don Pentateuch is Kin generis communis en staat ook in plaats van hot fem. XTI. Gesenius, Handwörtorh. 1878. s.v. «in. Maar hier kan het niet. Want het daarbij bohoorendo praedicaat zal vermorzelen is ode pers. mascul. en slaat op hot

onmiddellijk voorafgaande haar zaad; en wederom blijkt

dit uit 1 gjj zult het vormorcolen , met Suffix. 3 Sing.

mascul. — Uitvoerig wordt Gen. 3 : 15 behandeld bij De Moor, Comment, in Marck. III. p. 190 sqq.

Overigens moeten wij vasthouden , dat de belofte niet slechts van beginselen spreekt, gelijk ook Oehler, Thool. dos A. T. I. S. 80 mot volou beweert. Zaad duidt persoonlijkheden aan on

§ 2, DE EEUSTE BELOFTE.

het de verzenen vermorzelen. Dat zaad is Jezus Christus !

Juist door hetgeen de Satan en zijn zaad den Heilige aandeden, werd Satans recht en macht verbroken ; de slang heeft eenen vermorzelden kop. Er is en blijft nog strijd. Maar Christus voert al voort zijne vrijgekochteu ter overwinning totdat het laatste oordeel den Satan en al zijn zaad naar den poel des vuure verwijst.

Dat wordt ingewikkeld in deze belofte verzekerd. Daar wordt dus reeds de grondsteen tot de strijdende Kerk voor de poorten der helle gelegd met uitzicht op overwinning door Hem, die hiertoe geopenbaard is, opdat Hij de werken des duivels verbreken zoude, namelijk rfe» ^00« Gods, 1 Joh. 3 : 8.

Eene toespeling op Gen. 3:15 vinden wij bij Paulus Rom. lö : 20: de God des vredes zal den Satan haast onder uwe voeten verpletteren quot;).

§ 3. Voortgang der heilsbelofte.

De belofte van heil, van heeling der wonden, van leven en zaliglicid en daarmede van den Persoon zeiven die de Heiland (d. i. heelend) zou zijn, ging al voort. De Verlosser, die komen zou, werd van lijd lot tijd klaarder aan-

daavonder staat in du verto eou porsooulijke slangvertreder. CalvivMs, Commont. i. 1. herinnert: mot bot zaad (een collectief-naam) is Christus wel niet rechtstreeks genoemd, maar daar de ervaring leert, dat niet alle kinderen Adams den Dooze overwinnen , moet men noodzakelijk lot het e\'ene Hoofd komen, om te weten aan tvie de overwinning behoort.

!) Hengstenberg, Christologie des A. ï, I. 1. Das Protevan-gelium. S. 44.

§ 3. VOORTGANG DEK IIEILSUELOFTK.

gekondigd , met al nader bepaling tot Abrahams zaad , Juda\'s stam en Davids yeslacht.

1. Na de eerste belofte heeft God ongetwijfeld van de zaligmakende waarheid al meer aan de vaderen geopenbaard : aan Enos (Gen. 4 : 26) , aan Henoch (Gen. 5 : 22. Jud. 14), aan Lamech (Gen. 5: 29), aan Noach (Gen. 6: 9. Hebr. 11 : 7).

Maar iets nieuws was voor Abraham bewaard. Tot hem sprak God zoo als Hij met geen anderen der vaderen gesproken had. Tot Abraham , toen nog Abram, voordat hij uit zijn vaderland naar Kanaan toog, heeft de Heere gezegd Gen. 12 : 3 : a. Ik zal zegenen die u zegenen en vervloeken die u vloekt b. en in u zullen alle geslachten des aardrijks gezegend worden,

a. Het eerste beleekent een volmaakt bondgenootschap. Abrams vrienden zullen Gods vrienden, zijne vijanden Gods vijanden zijn; ja God wil beloonen wie Abram wéldoet en wreken wie hem beleedigt. Dat verbond maakt de Heere met Abram vóórdat deze zijne gehoorzaamheid betoonde. Dus geheel uit genade.

b. Het tweede knoopt de zegensbelofte vast aan Abraham. Wederom Gen. 18 : 18. En aan zijn zaad Gen. 22: 18 : ïw uwen zade zullen gezegend worden alle volken der aarde. Gen. 26 : 4 wordt dezelfde belofte aan Izaak bevestigt en Gen. 28 : 14 tot Jakob overgebracht.

Op tweeërlei wijze berooft men deze belofte van haren waren zin. Vooreerst door te vertalen ; in u zullen alle geslachten des aardrijks zich zegenen, zoodat het niet meer zou zeggen dan dit: Abraham zou een voorbeeld van zegen zijn , wie zich (en anderen) zegen wenschte, zou den wensch doen van Abrahams lot.

§ 3. VOORTGANG DEK HEILSBELOFTE.

Deze opvatting is strijdig tegen de taal •) on zij maakt de belofte geheel onbeduidend en nietig²), terwijl daarentegen hare gedurige herhaling en plechtige vernieuwing van haar groot gewicht getuigt.

Ten andere door met de Socinianen den zegen te verklaren van slechts tijdelijke en lichamelijke voorrechten en weldaden 3), die de heidensche bewoners van Kanaiin door Abrahams nageslacht zouden ontvangen. Maar juist het tegendeel , uitroeiing, stond hun van Abrahams nakomelingen te wachten, naar Gen. 15: 16, 18.

Zag de zegensbelofte op een bijzonderen persoon uit Abrahams nageslacht, die den zegen zou aanbrengen ? Ongetwijfeld, üeze belofte luidde wel algemeen. Maar Abraham wist er meer van door nadere openbaring. Dit mogen en moeten wij afleiden uit de nauwe, vriendschappelijke gemeenzaamheid waarin hij met God stond; vergelijk Gen. 18: 17: En de Heere zeide: zal ik voor Abraham verbercjen wat ik doe? En het wordt boven alle tegenspraak verheven door de eigen uitspraak van Christus Joh. 8: 5G dat Abraham zijnen day, zijne toekomende verschijning gezien heeft en is verblijd geweest.

In het licht des Nieuwen Testaments komt, wat onder

\') Gen. 12: 3 on 18; 18 en 28: 14 staat 1D1D3 , Niphal

(passivum) van TO- uiot zich zegenen , maar gezegend worden.

Wel staiit Gen. 22: 18 en 26: 4 1Dquot;]3rin Hithpaöl, maar dit

beteekont nergens: zich of elkander zogen wouschou , maar: zich voor gezegend houden, zich gelukkig achten. Naar den zin komen beidu uitdrukkingen met elkander overeen. Hengstenberg, Christol. dos A. T. 1829. I. 1. S. 54.

\'-) Dit stemt ook Oehler toe, Thool. des A. T. 1. S. 93.

^ Zie daartegen Fr. Riddarus, Apollos. 1. p. 74.

§ 3. VOORTGANG UER HEILSBELOFTE.

het Oude donker was, tot volle klaarheid. Sprak God tot Abraham: in u en in uwen zade zullen alle geslachten der aarde gezegend worden, zoo verklaart Paulus Gal. 3 : 16 : dal zaad is Christus. Alzoo wordt de bron des zegens bij Abrahams zaad gesteld, omdat Christus daaronder is. Het beloofde heil zou tot de Heidenen komen niet van Abrahams nakomelingsschap in het geheel, maar van éénen uit deze , van Christus. De oude geloovigen zijn op geen andere wijze zalig geworden dan wij, niet door een volk maar door éénen uil het volk , Christus \').

2. Aan den slam Juda werd de belofte vastgemaakt door de profetische woorden , die Jakob op zyn sterfbed sprak Gen 49: 8—12. Lang mag hij er wel over hebben gepeinsd wie toch wel van zijne zonen de uitverkorene stamvader van den Verlosser zou zijn. Nu staan zijne twaalf zonen voor hem en door den Geest Gods die over hem komt wordt zijn geloofsoog op Juda gericht en verre in de toekomst ziende spreekt iiij plechtig tot dezen zijnen vierden

¹) Hengstenberg, Christol. dos A. T. I. 1. S. 57 f. Roos, Einleit. iu dio bibi. Gosch. 11. S. 6. Bengel, Guomou Gal. 3: 16. Calvin. Commentur in Gon. 12: 3: God verkondigt, oordeel ik, dat gezegend zullen worden alle volken in zijnen knecht Abraham , omdat in de lendenen van dezen Christus was besloten. Op deze wijze zou hij niet alleen een voorbeeld, maar de oorzaak des zegens zijn , zoodat hier eene stilzwijgende tegenstelling is tus-schen Adam , van wion do vloek kwam, en Christus van wiou do zegon komt.

Velen stollen, dat de Aartsvaderen van eonen persoonlijken Mosaias nog niet hebben geweten. Zoo bijzonder ook Kurtz, Gosch. des A. 13. I. S. 162. 321 ff. Hij verzekert S. 322 : Erst mit Mosc, Joiua und David konnte die Erwartung eines person-lichen Messias au/kommen und Gestal/ung gewinnen.

§ 3. VOÜRTüANG DER IIEILSBFI.OFTE.

zoon: Juda, gij zijt het —• evonals Samuël onder Izaïs zonen op David werd bepaald, ook toen was hot: deze is het (1 Sam. 16 : 12.).

Het Hebreeuwsche Juda \') beteekent lof, prijs, en kenmerkt hem als den gevierden, geprezenen. Juda, gij zijt het, dat zegt dan voor het naast: gij zijt ivat gij heet, de geprezene boven de broederen. En waarin zijne heerlijkheid zou bestaan, schildert de profeteerende aartsvader zeer levendig af. De stam Juda zou den voorrang hebbon boven al de andere stammen — tot dat de Schiloh²) kwam, die groote nakomeling van Juda, die dus genoemd is naar den zegen, welke van hem zou uitgaan, rust, vrede, waarmede Christus is bedoeld. Want Hij is onze vrede, Efez. 2 : 14.

In deze merkwaardige voorzegging s) Jakobs wordt dus de zegen, die van Abraham op alle volken zou komen, nader bepaald; onder Jakobs nakomelingen is het Juda, uit wiens stam de vervulling der zegensbelofte zou voortkomen.

3. Eindelijk werd ook het geslacht, de familie genoemd, waaruit naar den vleesche de Verlosser zou ontspruiten : van David zou Hij zijn. Dit werd aan David plechtig verkondigt in het woord des Heoren, hetwelk Nathan tot hem bracht, toen de koning na overwinning van al zijne vijanden voornam den Heere in plaats van den beweeglijken tabernakel eenen tempel te bouwen, Ü Sain. 7; 14v.v.»).

\') TlirT Verge], Gon. 29 : 35.

t ;

■²) Zie hieronder § 6.

■■\') Tegen de • bestrijders van hare echtheid behoudt de verdediging door Hcngslenbercj, Christol. des A. T. 1. 1. S. 59 ff. nog altijd hare waarde.

Hmgslenberg, Christol. des A. T. I. S. 91 ff.

§ 3. VOORTGANü DER HEILSBELOFTE.

Deze merkwaardige voorzegging ziet niet alleen op Christus, maar ook op Salomo en diens aardsche troonopvolgers. Er is iets in wat alleen op Salomo en zijne opvolgers ziet: zoo het misdoen en de (gematigde en vaderlijke) tuchtiging; iets wat in minderen zin op Salomo en zijne opvolgers en in hoogeren zin op Christus doelt i): zoo de verzekering des Heeren : Ik zal hem zijn tot eenen vader en hij zal mij zijn tot eenen zoon v. 14. Maar ook iets, wat alleen op den Messias past. Zoo v. 16: Doch uw huis zal bestendig zijn en uw koninkrijk in der eeuwiyheid voor uw aangezichte: uw stoel zul vast zijn tot in eeuwigheid. Hier is openbaarlijk een meerdere aangeduid dan Salomo en al zijne opvolgers : want dezen heerschten toch maar tijdelijk en zouden gelijk al het aardsche en sterfelijke eenmaal een einde nemen. Hier is Christus beteekend , een eeuwig Koning , uit David²). Deze voorzegging werd voor David en andere geestvolle dichters in Israël de grondslag en kiem der Messiaansche Psalmen.

\') Treffend toont dit Augustiu De Civ. Dei XVII. 8. od. Tanchn. Tom, II. p. I*t7 sq. En Cap. 9 beschouwt hij in verband daarmede Ps. 89.

■²) Oehler, Theol. des A. T. II. S, 256 f. : Für dio bostimm-tero Gostaltung der raessianischen Idee bildet 2 Sam. 7 den Ausgangspunkt in zweifacher Bozieliung. Fürs Erste dadurch, dass die Volleudung des göttlichen Reichszweeks, für deuIsraël erwilhlt ist , vou jetzt au gekntipft ist an einen König , dor als der Sohn Gottes d. h. dor zum Trager der Gottesherrschaft aus-gerüstete (? maar Hij kon dit alleen zijn krachtens zijne Godheid!) Steilvei\'treter .lehova\'s auf Erdeu im Verhiiltniss der in-nigsten Angehürigkeit zu Gott steht. Uud ebenso stcht zwei-Urn für allo Zeiteu fest, dass diezer König oin Davidide ist.

Jl 4. GEHEEL HET O. T. GETUIGT VAN CliniSTUS. 109

§ 4. Geheel het O. T. getuigt van Christus.

Door het gansche Oude Testament zijn heilsorde verspreid , dus rechtstreeksche of ingewikkelde voorzeggingen van Hem , buiten wien er geen heil is : zij zijn schei ing en inslag , het is or mee doorvlochten. Christus is het pit en merg der Schriften.

Dezen geven getuigenis al de Profeten, dat een iegelijk, die in Bern gelooft, vergeving der zonden ontvangen zal door zijnen naam. Zoo sprak Petrus Hand. 10: 43 in het huis van den hoofdman Cornelius te Cesarea, gelijk dezelfde Apostel dit den Joden Hand. 3: 21—24 tot hunne beschaming voorhield. Eén weg van zaligheid te allen tijde; het ^r^oo/\'w Christus. Vergeving der zonden voor een ieder die in Hem gelooft, voor Jood en Heiden, zonder aanzien des persoons; het eersie en voornaamste heilsgoed, waaraan de andere genadeweldaden verknocht zijn. Door zijnen naam, doov ge-loovige erkentenis van Hem als dien die Hij is, dien alle macht is gegeven en die van God verordineerd is tot een Rechter van levenden en dooden (v. 42). Door Hem kreeg ook Cornelius vergeving en niet door de aalmoezen (v. 2).

Christus zelt spreekt Joh. 5 : 39 : Onderzoekt de Schriften, want gij meent in dezelve het eeuwige leven te hebben, en die zijn het die van mij getuigen. Dachten de Joden dat zij in hunne heilige Schriften het eeuwige leven hadden, Jezus spreekt dat niet tegen, namelijk in dezen zin „dat de weg om het eeuwige leven te verkrijgen, in dezelve geleerd en aangewezen wordt, \'t welk eene goede meenhig was\'¹ (Kantteek \'.J Maar zooals zij de Schriften was het hun ten oordeel, wijl zij Hem er niet in erkenden en tot quot;em niet wildon komen, om het in de Schrift beloofde

110 § 4. GEHEEL 1IET O. T. GETUIGT VAN GI1RISTÜS.

eeuwige leven van Hem te ontvangen (v. 40). Daarom vermaant •) Hij hen maar eens beter toe te zien en grondig onderzoek te doen. Gingen zij op de rechte wijze met de Schriften om, dan moesten zij Hem er in vinden, want die die zijn het die van mij getuigen, spreekt Hij. He Schriften zijn de canonieke Schriften des O. T , die de Joden hadden. Ook hier, gelyk zoo vaak, erkent en bezegelt Jezus deze Schriften als Goddelijk en gezag hebbende. En van deze Schriften in haar geheel zegt Hij dat zij van Hem getuigen , van het eerste boek van Mozes aan tot Maleachi toe (Luc. 24 : 44), van Hem die nu gekomen was en van wien de Apostel schrijft: het leven is geopenbaard, 1 Joh. 1 ; 2.

§ 5. Voorbeeldingen.

Niet alleen door profetische Godspraken werd Christus voortijds aangekondigd, maar ook anderszins werd er op Fiom heen gewezen. Namelijk behalve de voorzeggingen heeft God ook bijzondere personen en gebeurtenissen tot zinnebeeldige voorteekenen (typen) gesteld van den Verlosser , van zijn werk , weg en rijk en al de inzettingen des Ouden Verbonds , voornamelijk de offeranden, waren eene schaduw der toekomende dingen.

Personen. Zoo bijzonder Melchizédek, een schitterende

¹) éptuvxTS wordt door volen als indicativus opgevat: gij on-denoekt. Ook onze Staten-Vortalera stellen dit in keur. Maar het is ongetwijfeld imperatief : onderzoekt , gaat maar eens wat dieper dan de oppervlakte, zoekt wat er onder ligt, als mijnwerkers , gouddelvers. \'YLpsuvxv komt in het N. T. alleen in goeden zin voor en dit kon Jezus van de Joden niet roomen. Zie ook Stier on Hengstenberg Z. d. St.

§ 5. VOORBEELD1NGEN.

ster in donkeren tijd, een lichtend meteoor, plotseling verschijnende en verdwijnende. Onverwachts treedt hij op het tooneel, doch ook maar eenmaal, Gen. !4: 18-20, een wonder te midden van eene afgodische en verdorvene wereld. Kort en raadselachtig is hel bericht dat Mozes van hom moest opteekenen. Maar 500 jaren na Mozes spreekt wederom de Geest van hem door Davids mond in den profetischen 110^de11 Psalm , waar de Ileere zegt tot Davids Heere, de Vader tot den Zoon: zit tot mijne rechterhand t En : Gij zijt Priester in eeuwigheid, naar de ordening Mel-chizédeks I En meer dan 1000 jaren na David komt de hoogverlichte Apostel Paulus in den brief aan de Hebreen H. 7 deze Goddelijke uitspraak uit den Psalm ophalen , opent ons hare verborgenheden, brengt daarmede het Mozaïsche verhaal in verband en maakt er gebruik van om de gewichtigste van al de waarheden des Nieuwen Testaments op te helderen en te bevestigen.

Melchizédeck is koning en priester, priester niet alleen in zijn huis maar openbaar priester voor het volk, oen priester, wiens zegen de uitverkorene en door den Heere zoo hoog gezegende Abraham met zulke onderwerping ontvangt, dat deze hem onderdanig het Tiende van zijnen buit geeft.

Koning en priester in één persoon, waarteeken van een ander, meerder priesterschap dan later in Israël bestond, waar geen koning priester mocht zijn \') en geon ander dan uit het geslacht Aürons, terwijl die deze ordening wilden verbreken de straf niet ontgingen, zooals Korah met zijn aanhang (Num. 1G) en koning Uzzia (2 Kron. 2G : IGv.v.).

\') O elder , Thool. des A. T. 11. S. 260. § 230. 8. Hengstenberg, Christol. dos A. T. I. 1. S. 145.

§ 5. VOORnEEf.DINGEH.

De Apostel verklaart nader in welk opzicht deze man eene gelijkenis is geweest van den Zone Gods.

Reeds de namen zeggen iets. Melchizédek is: honing der gerechtigheid en koning van Salem •) is: koning des vredes — voorbeeld van Christus, den verwerver, gever en werker der ware gerechtigheid , den Vredevorst.

Voorts leert de Apostel Hebr. 7:3: Deze Melchizédek, Zonder vader, zonder moeder, zonder geslachtsrekening, noch beginsel der dagen, noch einde des levens hebbende, maar den Zone Gods gelijk geworden zijnde blijft een priester in eeuwigheid.

Hoe dit zonder vader, zonder moeder te verstaan is , blijkt uit het bijgevoegde zonder geslachtsrekening , hetwelk dient om misverstand te verhoeden.

Melchizédek is zonder twijfel een mensch¹) geweest en heeft vader en moeder gehad gelijk een ander. Maar in de Schrift „wordt hij ingevoerd als een mensch , om zoo te spreken , uit den hemel gevallenquot; (Kantteek.) De Schrift laat hem zonder vader en zonder moeder, zegt niet uit welk

¹

) Salem is Jeruzalem, hetzij dat Salem verkorting is van Jeruzalem of Jeruzalem verlenging van Salem. Kurtz, Geseh. Sos A. B. I. S. 172. Hengstenberg, Commentar zu Ps. 76; 3.

§ 5. V00RBEELD1NGEN.

geslacht hij was, vermeldt zijne geboorte en ook zijn einde niet.

Terwijl bij Israels priesters hunne afstamming van Aïiron moest bewezen worden (Neh. 7 : 64), wordt bij Melchlzcdek Gen. 14 niets daarvan vermeld en toch is en heet hij priester \'), een naam die ook zelfs aan Abraham niet wordt gegeven en die, opmerkelijk, daar voor de eerste maal in de Heilige Schrift wordt gelezen.

Zoo staat dan deze priester daar, namelijk in de Schrift, als aanvangsloos en eindeloos. En daarin is hij den Zone Gods gelijk geworden¹¹), gelijk gemaakt namelijk in en door de Schrift.

De Apostel zegt niet: de Zoon Oods is hem daarin gelijk geworden of: is met hem te vergelijken; maar hij is den Zone Gods daardoor gelijk geworden, gelijk gemaakt. Want Christus, de eeuwige Zoon, ten eeuwigen priester verordineerd, is immers eer geweest dan Abraham en Melchizédek waren. Bijgevolg heeft de Heilige Geest door Mozes\' hand de figuur of beeltenis Melchizédeks naar het beeld van Christus geteekend, gelijk (Hebr. 8: 5) de tabernakel naar het beeld des hemelschen heiligdoms is gemaakt.

Zegt nu de Apostel van Melchizédek: hij blijft priester in eeuwigheid, zoo wordt daarmede niet aan den eigenlijken Melchizédek een eeuwig priesterschap of eeuwige Godheid

0 rrn.

²) dQuftoiu/tsvos. Vulgata: assimilatus. Namelijk door hetgeen do Schrift van Melchizédek zegt en door hetgeen zij niet zegt. De Apostel allegoriseert hier niet; de typologische be-teekenis van Melchizédek was hem door Ps. 110: 4 aan do hand gegevou. Wcisz, Lehrb. dor bib!. Theol. N. T. § 116. c. S. 487.

öraTomejjer , Gerof. Gol. leer. II. 8

§ 5. VOORBEELDINGEN.

toogeschreven, maar het zegt: hij komt in de Schrift voor als priester zonder begin en einde, dus als beeld en vertegenwoordiger van een eeuwig priester, hij wordt als do eenige in die hoedanigheid daar zoo geheimnisvol vermeld en is even daardoor gelijk gemaakt den Zone Gods, dien eeuwigen, die zonder vader op aarde en zonder moeder in den hemel, ja naar zijne Godheid zonder alle geslachtsrekening, zonder begin en zonder einde is. Want Jezus Christus is gisteren en heden dezelfde en in dor eeuwigheid, Hebr. 13: 8,

David en Salomo i). Niet in alle opzichten waren zij voorbeelden van Christus , maar in hunne hoedanigheid als koningen over Gods volk. En wel David als krijgs-voerend koning, strijdend en overwinnend; Salomoals vredevorst (Ps. 72) en tempelbouwer en als wijsheidsleeraar en regeerder in heerlijkheid.

Jonas. Jezus zelf heeft gesproken Luc. 11: 29; Dit is een boos geslacht, het verzoekt een teeken en hetzelve zal geen teeken gegeven worden dan het teeken van Jonas den Profeet. 30. Want gelijk Jonas den Ninevieten een teeken geweest is, alzoo zal ook de Zoon des mens oh en zijn

\') Hengstenberg, Christol. dos A. T. I. l.S. 93. 129. Waarin David oen voorbeeld van Christus is geweest, schetst uitvoerig Itoos, Einleitung in die bibl. Gesch. II. § 3C7. En waarin niet Dezelfde, § 405 fl\'. Zelfs wordt Christus David genoemd, Je-rem. 30 : 9.

⁵) Hengstenberg, Commentar iiber dio Psalmen III. S. 271 zu Ps. 72. Stier, Reden des Herrn Jesu II. S. 55 , zu Matth. 12 : 42 : die Vorgleichung mit Salomo setzt eine typische I3e-ziehung der Person, Herrschaft, Weisheit und Horrlichkeit Sa-lomonis, alles dessen was ihn als Salomo cbarakterisirt, auf Christum voraus.

§ 5. VOOUDEELDINGEN,

dit geslacht. Namelijk door zijne opstanding ten derde dage. Matth. 12 : 40 : Want gelijk Jonas drie dagen en drie nachten was in den buik van den walvisch, alzoo zal de Zoon des menschen drie dagen en drie nachten wezen in het hart der aarde. Do buik van den „grooten vischquot; (Jon. 1 : 17) was Jor a\'s graf. Dat hij daarin was, was voor anderen nog geen teehen van zijne Goddelijke zending, evenmin als Jezus\' dood en begraving. Maar dat Jonas er niet in bleef, dat hij er alleenlijk drie dagen en drie nachten in was en er levend uitkwam, dat was een teeken. Zoo zou het ook met Jezus zijn. Dat hij slechts drie dagen en drie nachten in het graf was en er dan levend uit opkwam, dit was het eenige teeken hetwelk na alle vorige teekenen nog aan het boos en overspelig geslacht zou worden gegeven. Uit dat teeken moest de waarheid zijner leere blijken, inzonderheid dat Hij de Messias en de eeniggeboren Zone Gods was. Aan zijnen kruisdood twijfelden ook Kajafas en Pilatus niet. Maar op zijne opstanding kwam het aan: Indien gij met uwen mond zult belijden den Heer Jezus en met uw hart gelooven dat God hem uit de dooden opgewekt heeft, zoo zult gij zalig worden , Rom. 10 : 9 gt;).

Gebeurtenissen. Abrahams opoffering van Izaük, Gen.

\') M. F. Roos, Die Lohro tmd Lebonsgeschiehto dos Sohnos Gottes. Tubing. 1847. I. § 247.

Voor volon is het boek Jona geen historie maar verdicht verhaal , schipporsvertelsel, mythus, fabel, of allegorie, zinnebeeld. Maar Christus zelf beschouwt en bezegelt het herhaaldelijk als ware en werkelijke geschiedenis, even zoo werkelijk als het komen dor koningin van het Zuiden tot Salomo, hetwelk Hij er op óéne lijn bij stelt. Zoo te recht E. Nügclshach iu Herzogs Real- Encykl. VI. p. 792, u, d. W. Jona, Prophet. Richter, Erklttrte Hansbibol IV. Einleit. zn Jona, S, 934 f. Reeds door

§ 5. VOORBEELDINGKN.

22 : 1 vv. wees van verre heen op de overgeving van Gods Zoon. Hetgeen van Abraham geëischt werd en wat deze ook wilde, maar toch niet zou doen (geen menschenoffer; God eischte het om \'t met nadruk te weigeren), dat wilde God zelf doen en Hij heeft het gedaan : die ook zijnen eigen Zoon niet gespaard heeft, maar heeft hem voor ons allen overgegeven, Rom. 8 : 32 , waarbij de Apostel ongetwijfeld gedacht heeft aan hetgeen de Heere tot Abraham sprak Gen. 22: 16: dat gij uwen Zoon, uwen eenige , niet onthouden hehti). En Hebr. 11: 19 noemt de Apostel het eene gelijkenis: Door het geloof heeft Abraham — zijnen eeniggeborenen geofferd — overleggende dat God machtig was [hem] ook uit de dooden te verwekken, waaruit (namelijk uit de dooden) hij hem ook hij gelijkenisquot;¹) wedergekregen heeft. Niet alleen dat Abraham Izaiik wederkreeg, maar do nadruk ligt hierop dat hij hem hij gelijkenis weer ontving. Niet slechts dat dit gelijksoortig was met eene herleving, een soort

dat Jezus zegt Matth. 12 : 40 : « ?■ tt f p yv (Lnc. 11: 30 : kxOcos éysvsTo) \'lavxi;, otirw? s v t a i \'o vios tov xvópcoTrou is do aan do waarachtige geschiedonis dos Hoeren beantwoordende even-zoo werkelijke waarachtigheid van hot aangaande den Profoet verhaalde bewezen. Stier, Roden Josu II. S. 55, zu Matt.h. 12 : 41, 42.

\') Rom. 8; 32: toü (§/ou ukïi oüx. êCpsitrxTO. Gon. 22: 16 LXX : ovy, êtpeiva toïi ulcü kvtov.

²) sv Trxpxfio/.y. Dit wordt zoer verschillend verklaard, gelijk mon zien kan bij Lünemann, Kommentar Z. d. St. Ongetwijfeld is het op te vatton in denzelfden zin als Hebr. 9: 9. Cremer, Bibl.-thcol. Wörtorb. S. 124 f. En aangaande hot typische: Heim, Bibelstunden I. S. 291. Stier, Brief an die Hebraür II. S. 165.

§ 5. VOORBEELDINGEN.

van opstanding uit de dooden. Dat is te weinig bij dat hoog geloof, dat de Apostel vooraf van Abraham roomt. Abraham zag er meer in: het zeide hem meer, het was hem eene gelijkenis en voorteeken van iets hooyers, een onderpand van zijne inessiaansche hope, die hij uitdrukte in dit geloofswoord: de Heere zal het voorzien, Gen. 22 : 14 en die de Heere hem aanstonds daarop op nieuw bevestigde, Gen. 22 : 16 — 18, Hier zag Abraham met het oog des geloofs klaarlijk den Verlosser van verre, zag afgebeeld zijn sterven en opstaan, om den zegen tot de volken te brengen. Hier heeft Hij zijnen dag gezien en is verblijd geweest, Joh. 8 : 56. En hierin erkennen wij de ware, diepe bron van Abrahams geestkracht en vastheid.

De verhooging der slang in de woestijn. Num. 21:9; En Mazes maakte eene koperen slang en stelde ze op eene steng; en het geschiedde, als eene slang iemand beet, zoo zag hij de koperen slang aan en hij bleef levend. Hiervan sprak Jezus tot Nicodemus Joh. 3 : 14: Gelijk Mozes de slang in de woestijn verhoogd heeft, alzoo moet de Zoon des mensehen verhoogd worden: 15. Opdat een iegelijk, die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe. De opgehangene slang eene voor-beelding van den gekruisigden Zaligmaker; door het zien op do slang lichamelijke genezing der gebetenen, door het geloof in Christus het eeuwige leven. Een gene-zene kon nog weer op nieuw worden gebeten, maar van iedere nieuwe vQrwonding werd ook op nieuw heeling verkregen door op nieuw op de koperen slang te zien. Er wordt immers niet gezegd, dat de vurige slangen aanstonds zijn verdelgd geworden, maar dat aan haren

§ 5. VOORBEELDINGEN.

beet de doodelijke kracht is ontnomen. „Ook hierin ligt eene voorbeeldende beteekenisquot;\') namelijk hoe het bij Gods volk hier steeds zijn zal: nog gedurig nieuwe aanvallen en wonden door de zonde, maar ook wederoprichting door het zien op Christus, die aan het kruis den vloek der zonde droeg.

Instellingen des Ouden Verbonds , inzonderheid offeranden. Het waren schaduwen, die op Christus en op zijn werk en weldaden vooruit wezen, door wiens komst zij ook een einde hebben.

Aldus de voorschriften van spijzen en tijden. Kol. 2 : 16: Dat u dan niemand oordeele in spijs of in drank of in het stuk des feest [dag s] of der nieuwe maan of der sah-balen. 17. Welke zijn eene schaduw der toekomende dingen, maar het lichaam is van Christus. De Apostel zegt niet: het lichaam is Christus, maar het lichaam is van Ghrisius*)\'. het ware wezen van deze instellingen, van de jaar-, maanden weekfeesten des O. V. is het werk van Christus : \'tis de dienst van God in Geest en waarheid in het waarachtige Godsrijk hetwelk Hij zou vestigen.

Offeranden. Al de offeranden des O. V. zouden ijdelhe-den geweest zijn en schijnvertooningen zonder hare betrek-

\') Von Gerlach zu Num. 21; 9. Stier, lieden dos Herrn Jesu , zu Joh. 3 ; 14, 15 : — der Herr bestlltigt mit seiner Deu-tung abermals, dasz die Typologie und Typik einen wohlbe-rechtigten Grund hat. Denn dios xizöw? Joh. 3: 14 wie das Matth. 12 : 40 und alles Aohnliche in Chrlsti wie dei-Apostel Mund ist koine willklihrliche, weise benutzende Verglei-chung nur , sondern gibt wirkliche Deutung und Autschlioszung dor Schrift. Gelder, Thool. dos A. T, I. S. 118 f. erkent toch ook hot typische.

*) OC STTI 7Kiy TUV l/,SM.ÓVTUV , TO Ss 7C0[jCX TOU^XfiiTTOU.

§ 5. VOORBEELDINGKN,

king tot het offer van Christus. Hierdoor waren zij krachtig lt;)• ^Hobr- 10: 1: Want de wet (het Oude Verbond), hebbende eene schaduw (als de schaduwteekening van een schilder, het eerste ruwe ontwerp , bestaande in enkele liniën en trekken) der toekomende goederen (der geestelijke weldaden, vergeving der zonden en heiligmaking door de offerande van Christus aan het kruis en door zijnen ingang in den hemel aangebracht), niet het beeld zelf (de ware gedaante en volledige openbaring) der zaken (dezer toekomende goederen) , kan met dezelfde offeranden die zij (de Hoogepriester en de mededienende priesters en door dezen het volk Israël) alle jaar (op den verzoendag en ook dagelijks) geduriglijk opofferen, nimmermeer heiligen (uit den ellendigen zondenstaat uitbrengen tot den staat van reinheid en zaligheid) degenen die daar toegaan (namelijk tot God in het heiligdom: de Hoogepriester, de priesters en door deze middelaars het volk). Al de offeranden waren voorteekenen van het offer des Zoons Gods,

Inzonderheid het Pascha. Christus is het ware, tegen-beeldige paaschlam, Joh. 19: 36: geen been van Hem verbroken. Paulus houdt dit den Christenen voor en grondt er de vermaning op om zich te reinigen , 1 Kor. 5:7; Zuivert dan den ouden zuurdeesem uit, opdat gij een nieuw deeg zijn moogt, gelijk gij ongezuurd zijt. Want ook ons Pascha is voor ons geslacht, [namelijk] Christus. Gewichtig! Het Pascha was een offer¹). Men heeft ge-

¹

Kurtz, Gescb. des A. B. II. S. 119. Dezelfde, Dor alt-testamentl. Opforcultus 1862. S. 382 lï.

§ 5. VOOHBEEI^DINGEN.

vraagd, tot welke soort van de offeranden het moet gerekend worden \'). Men moet hierbij wel opmerken, dat het reeds in Egypte ingesteld werd, toen de Heere het volk opnam , de eerste der door God voor Israël verordende offeranden , de kiem van alle overige, hare eigenaardigheden saam in zich behelzende: plaatsbekleedend zoenoffer en dankoffer te gader, door alle Israëlieten, ook den geringsten, gebracht en genoten¹).

§ 6. Ook de tijd voorspeld-

Ook de tijd van \'s Verlossers verschijning werd van te voren kennelijk aangeduid. Hij zou komen:

1. wanneer de schetter nog bij Juda was. NaarJakobs voorzegging 3) Gen. 49: 10: De schepter zal van Judo, niet wijken noch de Wetgever van tusschen zijne voeten, totdat Silo komt en denzelven zullen de volken gehoorzaam zijn. De schepter was het teeken van den wetgevenden en regeerenden bevelhebber. Tusschen zijne voeten bevindt zich de lange heerschersstaf, wanneer de vorst in plechtige vergadering daarstaat of gezeten is.

Silo (Schiloh) beteekent rust, vrede *). Jakob spreekt

¹

S. 549.

\'²) Olshausen, Bibl. Commontar II. S. 411 zu Matth. 26; 17. Stier, Eoden dos Hornn Josu VI. S. 86. (Einsetzung des Abond-mahles).

^ Zio bovon § 3 bl. 107 v.

⁴) wordt zoor veischillond verklaard. SommigeD ver

²

klaren het : zijn zoon , hotwolk ook Calvijn en onze Kantteeke-naars niet afkeuren , volgens welken het eigenlijk zou botee-keuon: uiombrana foetum obvolvens en dan gezegd zou zijn

§ 6. OOK DE TIJD VOOKSi\'ELD.

hier openbaarlijk van een Persoon, want hij zegt: denzel-ven zullen de volken gehoorzaam zijn. Er wordt dan een Persoon aangeduid , die de rust en vrede zelve is en die hetgeen Hij zelf heeft en geniet ook aan anderen schenkt. Dat is de zegengever, aan Abraham beloofd, de Messias, van wien ook Micha 5 : 4 profeteert: deze zal vrede zijn.

Hier wordt dus voorspeld : de stam Juda zou tot in den tijd van de komst des Verlossers zijne nationale zelfstandigheid niet (wel soms tusschenbeide, maar althans niet duurzaam) verliezen. De geschiedenis bevestigt deze voorzegging op eene in het oog vallende wijze. Terwijl de Tien stammen na hunne wegvoering in de ballingschap hunne zelfstandigheid niet weer verkregen, keerde de stam Juda weder, gaf aan alle wedergekeerden ook uit de andere stammen zijnen naam „Jodenquot; (Judeërs) en bestond met Hoogen Raad en tempel, in de wettige hoofdstad Jeruzalem, nog in den tijd toen Christus kwam. Het kon dan ook bewezen worden (Matth. 1 : 1 —16), dat onze Heere uit Juda is gesproten.

2. Wanneer de Zeventig weken Daniels ten einde liepen.

pro ipso foetu. Genoegzaam wederlegd door Hengstenbenj, Christol. des A. T. 1829 I. S. 64 f.

beteekent ongetwijfeld rust, vrede en is afgeleid van

qaievit, rustiff, zeker zijn. Hier van een Persoon, den

T T

Messias, abstr. pro conoreto. Aldus ook De Moor, Commentar. in Marck. III. p. 467. Ook de nieuwere uitgevers van Gesenius, Hebr. Wörterb. (1878) u. d. W. en plVt!\' houden dit

T T

Schiloh bepaald voor een eigennaam, lateu echter onbeslist of het de naam van de stad (eerst in volgende tijden bekend) in het midden van .Kanaiin, lang sUndplaats van den Tabernakel , of wel persoonsnaam van den Messias, in dezen zin: dass Juda das Regiment führen werde bis dass der Euhobringer er-scheiue, welchem der Gehorsam der Volker zufallen werde. Ook

§ 6. OOK Uii TIJD VOOUSPELD.

De Engel Gabriel brengt uit den hemel den Profeet op diens gebed deze blijde boodschap Dan. 9: 24 : Zeventiy weken zijn bestemd over uw volk en over uwe heilige stad, om de overtreding te sluiten en om de zonden te verzegelen en om de ongerechtigheid te verzoenen en om eene eeuwige gerechtigheid aan te brengen en om hel gezichte en den Profeet te verzegelen en om de heiligheid der heiligheden te zalven. 25. Weet dan en versta: van den uitgang des woords om te doen wederkeeren en om Jeruzalem te bouwen tot op Messias den Vorst zijn zeven weken en tweeënzestiy weken: de straten en de grachten zullen wederom gebouwd worden , doch in benauwdheid der tijden. 26. En na die tweeënzestig weken zal de Messias uitgeroeid worden , maar het zal niet voor Hemzelven zijn en een volk des Vorsten , \'t welk komen zal, zal de stad en het heiligdom verderven.

De weken zijn jaarweken, iedere van zeven jaren (Lev. 25 : 8. Tot vergoeding voor de 70 jaren , in welke het volk balling was en stad en tempel verwoest lagen, wilde

Winer , Lex. Simonis s. v. zogt , bij vormolding van vorschil-lendo opvattiiigon: sed magis placet eovum intorpretatio, qui de tranquillitatis aurea auctore i. o. do Mossia dictum

pntant. Hengstenberg , Christol. der A. T. I. 1. S. 67 ff.: dor Boruhigur, dor Friedebringer , Dieso Erklürung hat durchaus Nichts gogen sich und Alles füi sich. Hetwelk hij aldaar uitvoerig bewijst, zoowel taalkundig wat don vorm dezes woords als zakelijk wat do boteekenis betreft.

Anders Kurtz, (jesch. dos A. B. I. S. 321—333, die er beslist togon opkomt, dass Jakob bei soinem Segonsspruche boroits an einon persünlichen Messias gedacht habo, S. 329 en uitlegt; bis er (Judah) gelangt zur lluhe. Zoo ook Gelder, ïhool. des A. T. 11. S. 255. Vorgol. hierboven bl, lOö.

§ 6. OOK DE TIJD VOOUSPELU. 123

dc Heere hun een nieuw bestaan geven gedurende 70 jaarweken, 70 maal 7 dus 490 jaren, het zevenvoudige van de 70 ballingsjaren. Met het einde van dat tijdperk zou Gods goedheid aan hen nog niet eindigen , veelmeer dan zou het groote werk der verlossing en de aanbrenging van al die heilsgoederen geschieden, die de Profeten tevoren hadden verkondigd.

Maar waar is de aanvang, waar het einde der 490 jaren ? Naar de grondigste onderzoekers i) beginnen zij met het bevel om Jeruzalem te herbouwen , dus met de overkomst van Nehemia in het 20ste jaar des Konings Artaxerxes (Neh. 2:1), 455 v. G.

Vandaar tot op den Messias eerst 7 weken , 49 jaren, tot op den voltooiden herbouw van Jeruzalem, 406 v. G. en dan nog 62 weken, 434 jaren. Te zamen 483 jaren. Dit brengt ons tot in het 28ste jaar na Christus\' geboorte, dus , ook bij erkenning dat de gewone jaartelling Ghristus\' geboorte een paar jaren te laat stelt, in allen gevalle zoo na mogelijk aan den tgd in welken de Verlosser gezalfd is „met den Heiligen Geesi (bij zijnen doop) om Hem als in te wijden en te bereiden tot in zijn zaligmakend

ambtquot; (Kantteek,)

Na die (7 jaarweken en) 62 jaarweken volgt de uitroeiing, de gewelddadige terdoodbrenging van den Messias. En daarna komt het volk des Vorsten, de Romei-

\') Bovoual Heiifislenberg, Dio siobenzig Wochcu Daaiüls. In üijno Christol. dos A. T. 1832. III. S. 401 ff. Van Dditzsch iu Horzogs Eeal-Euuykl. III. S. 284 u. d. W. Daniel nomen wij gaarno althans dit woord ovor: Das Zougnisz des Hoiin Matth. 2-1: 15 gilt auch uns als hoiligo Gowühr fttr den pro-photisuhon Karakter dos Baches Daniol,

§ 6. OOK DE TIJD VOOnSPELD.

nen met Titus, om eindelijk Jeruzalem te verwoesten.

Dus een profetie van den wederopbouw dor muren Je-ruzalems tot op den laatsten ondergang der stad; eene allermerkwaardigste voorzegging van Christus\' komst, van zijn verzoeningswerk, van zijne verwerping door de Joden en van het Goddelijke strafgericht over hen, zoo duidelijk dat het ons moet verbazen.

3. Terwijl de tweede tempel nog stond. De eerste tempel was die , „welken Salomo getimmerd heeftquot; fKant-teek. Hagg. 2 : 4) , de tweede die na de wederkeering uit de ballingschap werd gebouwd en later wel door Herodes voor en na geheel werd vernieuwd maar toch de tweede was en genoemd werd i) In het jaar 70 n. G. werd deze door de Romeinen verwoest en sinds hebben de Joden geenen tempel meer. IJdel is dus hunne verwachting dat de Messias nog komen zal. Want 11 ij moest komen tot zijnen tempel.

Naar de voorzegging Hagg. 2: 8 : Ja ik zal al de Heidenen doen beven en zij zullen komen tot den wensch aller Heidenen¹) en ik zal dit huis met heerlijkheid vervullen ,

¹

) mon isai. Onze Staten-Over zetters ver-

- T - : V T

meldou en laten ook toe eene andere vertaling; dan zullen komen de gewensnhte aller Heidenen, »d. i. mijne uitverkorene, miine lieve en aangename kinderen uit allo volkeren en natiën zullen tot mij komen en in mij gelooven.quot; Dit kan. Namelijk komen: zij met hunne schatten, om zich en al het hunne Gode ten offer te brengen. Zoo ook Calvijn. Letterlijk: komen zullen ze , de kostelijkheid aller Heidenen. LXX; \'fêet tx êxhsiitx ttixvtuv tüv èóvüv. Hengstenberg, vertaalt: und es kommt die Schone (d. i. schoonheid) aller Heidenen en hij staaft dit uitvoerig, Christol. des A. T. III. S. 352 if.

§ 6. OOK OE TIJD VOORSPELD.

zegt de Heere der heirscharen. 9. Mijn is het zilver en mijn is het goud_; spreekt de Heere der heirscharen. \\Q. De heerlijkheid dezes laatsten huizes zal grooter worden dan des eersten, zegt de Heere der heirscharen en in dezen plaatse zal ik vrede geven , spreekt de Heere der heirscharen.

Be heerlijkheid des huizes is de genadevolle tegenwoordigheid en inwoning Gods met hare gezegende werkingen. Daardoor wordt het huis eene plaats der aanbidding voor alle volken. Al ziet deze profetie niet alleen op het uitwendige steenen gebouw, maar vandaar verder uit op do Kerke Gods¹), zoo gaat zij toch uit van dat eigenlijke huis, hetwelk men toen bouwde. En werkelijk is de heerlijkheid van dezen tweeden tempel grooter geworden dan die des eersten doordat de Zone Gods, in wien al de volheid der Godheid lichamelijk woont (Kol. 2: 9), in dezen is verschonen. Toen was het: meer dan Salomo is hier , Matth. 12 : 45.

Nog duidelijker Mal. 3:1: Zie, ik zend mijnen Engel, die voor mijn aangezichte den weg bereiden zal, en snellijk zal tot zijnen tempel komen die Heere dien gijlieden zoekt, te weten , de Engel des verhonds, aan denwelken gij hist hebt; zie Hij komt, zegt de Heere der Heirscharen (Jehovah Sebaoth).

De wegbereidende Engel is de Dooper Johannes, naar Jezus\' eigene verklaring Matth. 11: 10. Dan komt de Heere (A.dón), de Verhondsengel. Do naam Heere²) botoo-

¹

) Adon met het artikel, ïr God. Zie Hengsten

berg , Ohristol. dos A. T. III. S. 405 , tegen Socinus.

126 § G. OOK DE TIJD VOORSPKLD.

kent zijne Godheid, de naam Verhondsengel zijn ambt. De tempel Jehovahs (waar de Priesters en de Levieten zijn , v. 3) is zijn tempel. Deze Verhondsengel is Jezus Christus. Hij kwam tot zijnen tempel eerst nederig als kind , op de armen gedragen , dan , twaalf jaren oud , in het midden der leeraren gezeten, allen verbazende door zijn verstand en antwoorden\'), daarna herhaaldelijk als Profeet, door priesters en schriftgeleerden weersproken. Doch reeds uit Simeons voorzegging (Luc. 2) en vervolgens uit al zijne woorden en daden (Joh 2 : 15 enz.) bleek dat Hij de Heer des tempels was en zijne komst in nederigheid was de voorbereiding van zyne komst in heerlijkheid. Maleachi\'s voorzegging werd dus vervuld door de verschijning van Christus , in wien de Engel des Heeren, de Logos , vleesch werd, doch in onafscheidelijk verband met de daarop volgende en nog voortgaande openbaring zijner heerlijkheid. Want „de verschijning van Christus in nederigheid sluit als kiem alles in zich, wat Hij in den staat der verhooging zegenende en straffende volbracht en nog volbrengtquot;¹).

§ 7. Jezus de Messias.

Vragen wij : wie is de ware Messias en Verlosser die alles vervulde ? De Jood zegt: niemand, hij moet nog komen. Maar de Christen antwoordt: Dat is Jezus, van Maria uit den zade Davids te Bethlehem geboren, de in hol vleesch

¹

) Hengtcnhevg, Christologie dos A. T. (1835). IIT. S. 408.

§ 7. JEZUS DE MESSIAS.

geopenbaarde Zoon Gods, in wien al de beloften Gocls ja en amen zijn.

En waaruit weten wij dat ? Vit het heilig Evangelie, hetwelk God zelf eerstelijk in het paradijs geopenbaard heeft en namaals door de heilige Patriarchen en Profeten laten verkondigen en door de offeranden en andere ceremoniën der Wet laten voorheelden en ten laatste door zijnen eenig-gehoren Zoon vervuld. Heidelh. Catech. Vr. 19.

Evangelie is de verblijdende getuigenis Gods van zijne genade, de heilsleer, de aankondiging van den Verlosser. De vier eerste boeken des Nieuwen Testaments worden bij uitnemendheid de Evangeliën genoemd , omdat zij de berichten van \'s Verlossers geboorte, leven, redenen, werken , lijden , sterven, opstanding en hemelvaart behelzen. Maar het Evangelie, de Goddelijke openbaring van den Verlosser is als een gouden draad door geheel de Heilige Schrift verspreid.

Reeds in het paradijs deed God het hooren. Aan en door de aartsvaderen, de eerste vaderen en hoofden der heilige geslachten werd het verkondigd.

Onder de bedeeling der Wet had het zijnen voortgang. De Wet kon de belofte niet wegnemen maar zag en wees zelve op den Verlosser als haar einde. De offeranden en de reinigmakingen des vleesches , door de Mozaïsche Wet voorgeschreven beeldden de waarachtige reinigmaking van de zonde af.

En onder die bedeeling werd het Evangelie , de belofte van den Verlossey al duidelijker verkondigd door de Profeten , menschen Gods welke gedreven zynde door den Heiligen Geest gesproken bobben.

De Profeet Mozos zelf verkondigde Hom als den grooten

§ 7. JEZUS DE MESSIAS.

Profeet. Koning David bezong Hem als Koning, maar ook als den Hoogepriestor naar de ordening Melchizédeks. En al de Profeten getuigden van Hem.

Zij zeiden, Hij zou de Heere ome gerechtigheid genoemd worden en na zijne verschijning onder de menschen zou men tot de steden van Juda kunnen zeggen: ziet hier is uw God. — Zijne geboorte te Bethlehem uit eene maagd zou nederig zijn, zijne gedaante geringschijnend , zijne leer en wijze van doen voor velen aanstootelijk, zijn lijden zwaar en zijn dood smadelijk. — Na zijnen dood zou zijne ziel niet in de helle worden gelaten en zijn heilig lichaam zou geene verderving zien. Hij zou weder leven, triom-feerende ten hemel varen, ter rechterhand Gods zitten en eeuwig Priester en Koning zijn op zijnen troon.

Dit was het goede pand der leere van\'den Verlosser, hetwelk den volke Israels toebetrouwd doch niet bij alle Israëlieten getrouw bewaard werd. De allermeesten bleven aan den naam Koning hangen en verwachtten Hem in een wereldschen zin. De getuigenissen van zijne Goddelijke natuur, van zijn priesterschap en geestelijk koninkrijk zagen zij voorbij en vormden zich een denkbeeld van den Messias geheel strijdig tegen de Schrift, waarom zij Hem, toen Hij kwam, niet voor den beloofden konden erkennen.

Hij kwam, de Zoon Gods kwam in de wereld. Hij behoorde niet tot de wereld maar Hij kwam in de wereld.

Hij verscheen nauwkeurig zoo als Hem de Profeten beschreven hadden. De profetische aanduidingen van plaats, wijze en tijd zijner geboorte, en de voorzeggingen van zijn leven , lijden , dood , opstanding en hemelvaart zyn in Hem zoo kennelijk vervuld geworden dat de te-

§ 7. JEZUS DE MESSIAS.

genspraak der Joden slechts van hunne verblinding getuigt i).

2 Kor. 1 : 20 ; Want zoo vele beloften Gods als er zijn, die zijn in Hem ja en zijn in Hem amen, Gode tot heerlijkheid door onsquot;¹). Christus heeft alle beloften Gods deels zelf in zich vervuld deels, is Hij borg voor hare vervulling in zijn volk. Hij is het volle Ja van al wat God ooit heeft beloofd, zonder voorbehoud van eenig Neen. En alle geloovigen zeggen er ook amen op.

Hij zelf verklaarde na zijne opstanding aan zijne discipelen Luc. 24 : 44: dit zijn do woorden, die ik tot u sprak , als ik nog met u was, [namelijk] dat hot alles

\') M. F. Roos Christl. Glanbons-Lohvo. S. 107 f. P. Van Mastricht, Godgel. II. p. 425 v. Joh. March, Compend. Cap. XVIII. § 8 sqq. De Moor, Commoutar. III. p. 465. Frid. Spanhem. Controversial^-. Elcnchus. 1094. p. 566 sbq. Campeg. Vitringa, Doctrina Christianao Relig. Ed. Soxta. Pars. V. p. 17 sqq. Wol naar waarheid zegt Hengstenherg, Christol. dos A. T. III. S. 369 : Der moderne Unglauhe unter den Juden ist nur eine Offenharung des schon früher unbewnsst vorhandenen. — Athcismus ist das Ziel, dom das neuere Judenthum rasch entge-geneilt. Dit schreef deze Godgeleerde ao. 1835; sedert heeft het zich maar al to zeer bevestigd.

²) In plaats van : en zijn in Hem amen, Gode tot heerlijkheid door ons schijnt eene andere lezing naar uitnemende handschriften do voorkeur te verdienen , namelijk: y.x) oi\' xvtoü to xiaw tSgt; (sq yrphs §/\' yftüv, daarom (is hot) ook door

Hem (door Christus , ten gevolge van zijn werk en verdienste , dat op do verkondiging dor beloften Gods) het amen (gezegd wordt) Gode tot heerlijkheid door ons. Hetwelk ziet op het amen-zeggon dor vergaderde gemeente na prediking en gebed dos voorgangers ten bewijze van hare toestemming en van haar geloof.

öravemeüer , Gorof. Gol. loor. II. 0

130 § 8. GOD EN MENSOH.

moest vervuld ivorden icat van mij geschreven is in de Wet van Mazes en Profeten en Psalmen.

§ 8. God en mensoh.

Vragen wij, hoedanig een Persoon de Verlosser is, zoo geeft de Heilige Sclirilt ons een antwoord dat ons verbazen moet. Naar de Schrift is Christus 1 , God en 2, mensch, 3, in één Persoon. Hoe onbegrijpelijk het ook zij, de Schrift leert het duidelijk. Zij doet dat, waar zij de cjroote ver-borgenheid der godzaligheid uitroept: God \') is geopenbaard in het vleesch ! 1 Tim. 3 : 16. Daar hebben wij immers drieërlei: vooreerst God, ten tweede vleesch (mensch-heid), ten derde de vereeniging: God in het vleesch.

Dat spreekt ook Paulus uit, waar hij voor nietig verklaart alle leering der menschen , die niet is naar Christus : Want in Hem woont al de volheid der Godheid lichamelijk , Kol. 2:9. 1 , De Godheid, niet slechts Goddelijkheid maar de Godheidquot;¹) , en wel al de volheid der Godheid , d. i. de heerlijkheid Gods met al zijne wezenlijke eigenschappen en krachten , „namelijk de Godheid des Zoonsquot; (Kantteek.) 2 , De menschheid. Deze is aangeduid door lichamelijkquot; »), op lichamelijke wijze. Het lichaam is het middel voor de verschijning en betooning

¹

\') Dit blijft do zin ook bij do lozing 09 in plaats van (tsis. Zio Vierde Hoofdstuk § 29. bl. 525.

§ 8. GOD EN MENSCH.

cles menschelijken levens en is met zijne leden het werktuig der ziel. Het zegt dus: dat in Christus de volheid der Godheid zich in eene menschelijke lichamelijkheid vertoont. 3 , En wel door persoonlijke vereeniging niet door voorbijgaande invloeden en inwerkingen, maar door altoos durende inwoning , in een bezield lichaam, dat aan geen anderen persoon behoort maar zijn eigen is.

Als God en mensch in één Persoon wordt de Verlosser, om van de vele getuigenissen nog maar één te noemen , ook bijzonder geteekend Rom. 9:5: welker (der Israëlieten) zijn de vaders en uit welken Christus (één Persoon) is zooveel het vleesch (zijne menschheid) aangaat, dewelke is God boven allen te prijzen in der eeuwigheid i).

Dit heilgeheim behelst alle ware wijsheid in zich. Wel blijft het voor degenen , die hun eigene wijsheid volgen , gesloten , hoe openbaar het ook door het Evangelie is , gelijk voor het blinde oog de zon op den middag niet schijnt. Maar wie dit groote Boek, Jezus Christus, God geopenbaard in het vleesch weet te bestudeeren, die vindt alle kennis daarin. De ootmoed doet dit boek open, het geloof leest het en de liefde verstaat liet. Alle menschenwijsheid , iedere philosophie , die niet „de verborgenheid van den Godmenschquot; ten grondslag barer navorschingen legt, was en is steeds „ijdele verleidingquot; (Kol. 2: 8)²).

De Verlosser is dan God en mensch in één Persoon» Godmensch³). En dat moest Hij zijn , geen ander kon

\') Ovov Rom. 9: 5 zie Vierde Hoofdstuk § 29 bl. 525.

²) Von Gerlach zn Kol. 2 : 3, 8.

³) QsxvQpuTTOS. De Moor , Commcntar. III. p. 453.

§ 9. WAAROM GEEN SCHEPSEL.

de Verlosser wezen. Ileidelb. Catech. Vr. 15—17 i). En waartoe dit herinnerd ? Om alle eigene wegen af te snijden , opdat Christus alles en in allen zij (Kol. 3: 11.)

§ 9. Waarom geen schepsel.

Een schepsel kon de Verlosser niet zijn.

1. Geen mensch of Engel kon voor anderen en dat voor zoo velen de Goddelijke Wet vervullen, de schuld betalen en de eeuwige zaligheid verwerven en mededeelen.

God tvil, dat zijner gerechtigheid genoeg geschiede. Hei-delb. Cat. Vr. 12.

Hij eischt volkomene gehoorzaamheid aan zijne Wel. De heilige God blijft deze gehoorzaamheid eischen, schoon de mensch onmachtig is en zondig in al zijne wegen.

Aangaande den overtreder eischt het Recht, dat hij den vloek, den dood , de straf onderga, bij de Wet gedreigd.

Hieraan moet voldaan worden. Do noodzakelijkheid van deze voldoening is gegrond in het Wezen Gods: Hy is heilig en rechtvaardig; in den aard der Wet: deze is niet slechts een goede raad, maar uitdrukking van Gods eeuwigen wil; in de hooge betrekking, waarin God tol den mensch staal: Hij is onze Schepper, Onderhouder_; Regeerder en als zoodanig de opperste Wetgever en hoogste Rechter.

\') Prof. Doedes, Do Heidelb. Catooh. p. 89 hoeft bezwaar togen dit voorstel vau den Catechismus als die schijnbaar a priori on in ahstracto , buiten do Schriften om, vooraf vaststelt, wat voor oon Middelaar en Verlosser wij moeten zoeken. Intusschen 1. do verlossing heeft hare noodzakelijke premissen. 2. A. priore zyn ook de voorzeggingen. 3. Het schijnbaar abstracte is gebaseerd op do werkelijkheid: zooals de Verlosser w, Hjj zjj a

§ 9. WAAROM GEEN SCHEPSEL. 133

Als menschen, als redelijke schepselen Gods zijn wij gehoorzaamheid schuldig, als afgevallene menschen , als zondaren hebben wij de straf verdiend. Dat is het Recht Gods aan hetwelk voldaan, dat is de schuld die betaald worden moet.

Niet gelijk als wanneer een mensch door een ander be-lofidigd of verongelijkt is: die kan van zijn recht afstaan, want hij heeft eenen meerdere, aan wien hij het kan overgeven. Ook niet gelijk als bij geldschulden: de mensche-lijke schuldheer kan de schuld kwijtschelden, zoo hij wil, of voor eene groote som een klein deel aannemen.

Maar God is Rechter en de schulden zijn crimineele schulden. De Rechter moet het Recht, de justitie handhaven. Op welke wijze, dit staat bij hem. Maar het recht niet handhaven , dat zou zijn van den troon aftreden , dan zou Hij zich zeiven verloochenen, hetwelk Hij niet kan, (2 Tim. 2: 13.) quot;)•

Het was de taak des Verlossers, als Middelaar en plaats-bekleeder voor den zondigen en strafschuldigen mensch te voldoen.

Dat kon geen schepsel\'¹),

a. Een mensch kon niet voor anderen voldoen. Want hij kan het niet eens voor zich zeiven. Noch door gehoorzaamheid noch door lijden.

x. Niet voor zich zeiven. Door gehoorzaamheid niet. Want wij zijn zondaars geboren, en maken ook de schuld nog dagelijks meerder. Ook niet door lijden. Want wat

¹

) Zio Derde Hbofdstvk § 48.

§ 9. WAAROM GEEN SCHEPSEL.

iemand in dit leven ook lijde, hij draagt er de straf niet mede af die hij verdiend heeft door zijne zonden begaan tegen de Allerhoogste Majesteit Gods. En ook lijdende zondigt hij voort en maakt zich nieuwe straffen waardig.

/3. Dus veelmin voor anderen. Hierop mogen wij toepassen wat Ps. 49 : 8, 9 gezegd wordt eigenlijk „vanhet ijdel vertrouwen der wereldsche menschen op hunnen rijkdom,quot; die daarmede zich een eeuwig leven niet kunnen verzekeren en er noch eenen anderen noch zich zeiven mee van den dood kunnen loskoopen, van den dood, de hoogste lichamelijke straf, maar waarin dan meteen dit ligt : niet loskoopen van het eeuwige verderf des lichaams en der ziel. Niemand van hen zal [zijnen] broeder immermeer hunnen verlossen: hij zal Gode zijn rantsoen (zoengeld) niet kunnen geven. Want de verlossing hunner ziele is te kostelijk en zal in eeuwigheid ophouden, achterblijven. Aldus duidt de Heere Jezus zelf dit Psalmwoord, waar Hij vraagt: zcii een mensch geven tot lossing van zijne ziel? Matth. 16: 26,

b. Geen Engel kon het. Al ware een heilige Engel des vleesches en bloeds deelachtig geworden, hij konde niet goedmaken wat de mensch verbroken heeft. Want alle schepsel, ook de hoogste Engel is voor zich zelf volkomen gehoorzaamheid verschuldigd en kan niets overtolligs doen. Wie zelf dienst moet doen, kan niet dienen voor een ander. Een mensch geworden Engel ware ook geen heer over zijn leven en konde en mocht het niet voor anderen afleggen, kon over zich zeiven niet beschikken. Vrijwillig kon hij den last niet overnemen. Gedwongen nog minder: dan geschiedde hem zeiven onrecht\'). Die plaatsbekleeder zijn

\') Da Costo, Eonigo Opmorkiugou omtrent het onderschoidond karakter dor Grron. Godgol. school 1847. bl. 41.

§ 9. WAAROM GEEN SCHEPSEL,

zou, moest, kunnen zeggen, wat Jezus kon: Niemand neemt het leven van mij, maar ik leg het van mij zeiven af; ik heh macht hetzelve af te leggen en heh macht hetzelve wederom te nemen. Dit gebod heh ik van den Vader ontvangen, Joh. 10: 18.

Een eindig persoon, uit de menschen of uit de Engelen, kon zelfs niet voor één enkel zondaar voldoen, omdat de verdiende straf eene eeuwige is. Er was een Persoon noo-dig van oneindige waardigheid en machtig om zonde, dood en duivel te overwinnen, waarachtig God en waarachtig mensch.

Zoo alleen was alles wat Hij deed en leed iets waartoe Hij zelf geene de minste verplichting had. Zoo alleen kon het voor anderen zijn. Zoo kon Hij eene schuldige mensch-heid reeds in zijne geboorte, dan in zijn gehoorzaam en heilig leven en eindelijk in zijn plechtig sterven borgtochte-lijk vertegenwoordigen bij God en eene eeuwige gerechtigheid aanbrengen en mededeelen.

Ook mededeelen, teeëigenen moest Hij wat Hij verwierf. Hij moest de vrijgekochten op grond van zijne voldoening kunnen uithalen uit het huis van den sterkgewapenden, hen metterdaad vrijmaken van de macht des Satans en den dienst der zonde en hen ter zaligheid opleiden.

§ 10, Waarom geen schepsel. Vervolg.

Er is nog een gewichtige reden, waarom een geschapen wezen de Verlosser niet kon zijn. Namelijk:

De Verlossser moest voor de verlosten in alle volk, aan alle plaatsen bok het voorwerp kunnen zijn van geloof, gehoorzaamheid en aanbidding — godsdienstige eere, die aan geen schepsel, hoe hoog het zij, mag worden bewezen.

13G § 14. WAAROM GEEN SCHEPSEL. VERVOLG.

Die den mensch verloste, in diens macht kwam deze. God nu had wel een reinen Engel mensch kunnen doen worden; ook had Hij een zondeloozen mensch , zonder ouders, kunnen scheppen gelijk als Hij Adam schiep; maar, indien deze had kunnen voldoen en verlossing bewerken, dan ware de verloste mensch in de macht eens Engels of eens menschen gekomen i).

Immers de verlossing kon niet zoo geschieden dat de verlosten niets meer met hunnen Verlosser na volbrenging van zijn werk te doen hadden. Hij moest voor hen overste Leidsman en voleinder des geloofs zijn, hun Herder, die niet alleen zijn leven stelde voor de schapen, maar hun ook het eeuwige leven kon geven. Hij moest de macht hebben om zijne vrijgekochten in de gemeenschap zijns levens op te nemen en hen tot diezelfde volmaaktheid op te voeren, die Hij in zijne menschelijke natuur ontvouwd heeft, om zijnen beelde gelijkvormig te worden. Hij moest het Hoofd zijn , waaruit het leven in de leden vloeit, bestuurder en behouder van geheel het groote, veelledige lichaam. Als de hoogste Profeet moest Iiy voortdurend zijn volk lee-ren, als eenig Hoogepriester haar ontzondigen en reinigen, als Koning haar beschermen en eeuwiglijk regeeren.

De verlosten moesten zijn eigendom zijn, in Hem geloo-ven, op Hem vertrouwen, in Hem roemen. Kon een schepsel waardig zijn om die eer te ontvangen ? Hij moest God zijn. Niet een Sociniaansch, geworden God; ook niet een Ariaansch-Groningsche verheven hemeling ,

¹) Servus ossot ejus qui dons non osset. Ansehn. Cur Dons homo. Lib. I. cop. 5 od. Fritzsche pug. 6. Da Moor, Common-tar. III. p. 452.

§ 10. WAAROM GEEN SCHEPSEL. VERVOLG. 137

maar wezenlijk en van nature God en op dien grond aanbiddelijk. Zooals in waarheid onze Jezus is : God ye-openhaard in het vleesch 1 Tim. 3: 1(5; diep vernederd maar daarna met zijne menschheid als Middelaar verhoogd. Opdat in den naam van Jezus zich zoude huigen alle knie der-genen die in den hemel en die op de aarde en die onder de aarde zijn \'). En alle tong zoude belijden dat Jezus Christus de Heere zij tot heerlijkheid Gods des Vaders, Fil. 2 : 10,, 11.

§ 11. Niet het Goddelijke Wezen.

Christus is niet het Goddelijke Wezen zelf. Niet het

¹) STrovpxvioi on STriysioi on y.XTXXÖivioi, hemollingon on aard-bowonors on oncloraardschen. Meyer: do Engelen on do men-schen op aarde en do gestorvenen in den (gowaandon) Ilades. Onze Kanttookonaron ; de heilige Engelen en zalige zielen on allo menschen op de aarde levende on alle monschon die gestorven en in de graven zijn , of ook alle hooze geesten on vordoomdo monschon die in de helle zijn , want ook dezon moeten tegen hunnen dank Hem als den Heer en Rechter over allen onderworpen zijn. Onze Kantteekenaars treffen wol den rechten zin, wanneer zij die de Apostel hior noemt in hot ulgomoon verstaan van allo rede-gebruikende schepselen , in welke plaats der geschapene wereld dezelve ook zouden mogen zijn. Calvinus, Commentar. i. 1. : a coolis usque ad inferos omnia Christo subjicit Paulus.

Meyer, Kommentar. z. d. St., die door die onder de aarde zijn do gestorven monschon in don Hadcs (niet do booze Geesten) verstaat, voegt er eeno twoodo dwaling bij : Das Anboten soi-tons der Lotzteren setzt don Desccncus Christi ad inferos (plaatselijke nederdaling van Christus in hot doodenrijk) voraus.

Roomschen verklaren die onder de aarde zijn van die in het vagevuur zijn. Waartegen met redenen opkomt Fr. Ridder us, Apollos. III. p. 758.

§ 11. NIET HET GODDELIJKE WEZEN.

Goddelijke Wezen is in de menschheid verschenen, maar één van de drie Goddelijke Personen, de Zoon , gelijk de Schrift overal leert. Zoo Gal. 4:4: Maar wanneer de volheid des tijds gekomen is , heeft God zijnen Zoon uitgezonden \'), geworden uit eene vrouw , geworden onder de wet. De Zoon veronderstelt eenen Vader. Is de gezondene de Zoon , dan is God, die Hem zond, de Vader. Dus een Persoon zendt eenen Persoon.

De Gereformeerden¹) hebben het ook hier met de waarheid nauw genomen. Tegen de dwaling der Eutychianen, die eene samensmelting der twee naturen tot eene derde in Christus stelden. En tegen de bewering van Lutheranen, dat men beter en richtiger zou zeggen: de Goddelijke natuur dan de Persoon is in het vleesch gekomen; hetwelk samenhangt met hun dwaalbegrip van de Mededeeling der Goddelijke eigenschappen aan de menschehjke natuur des Verlossers.

De rechtzinnigen leeren : de Persoon des Zoons is Hem alleen eigen , de Goddelijke natuur of hel Goddelijke Wezen heeft Hij gemeen met den Vader en den Heiligen Geest: derhalve is, nauw gesproken, de Persoon des Zoons en niet de Goddelijke natuur met het vleesch vereenigd. Wél is de Goddelijke natuur des Zoons in het vleesch gekomen en dus zeggen wij met de Schrift: God is geopenbaard in het vleesch. Doch „niet de Goddelijke natuur in hare ruimte aangemerkt maar in hare persoonlijke bepaling in den Zoon.quot;

Anders zoude niet de Zoon alleen, maar ook de Vader

¹

) P. Van Mastricht, Godgoloordh. II. p. 481. March, Moroh p. 512. De Moor, Commontar. III. p. G79 sq.

§ 11. NIET HET GODDELIJKE WEZEN 139

en de Heilige Geest vleesch geworden zijn, wijl dezen dezelfde Goddelijke natuur toekomt.

Zelfs zoude aldus de Middelaar geen Persoon\'din-, want noch de Goddelijke natuur als zoodanig noch de men-schelijke heeft personaliteit. Uit twee naturen komt geen Persoon voort.

Dies moest het een Persoon zijn en wel e\'én Persoon , één van de drie. Want zoomin één Goddelijk Persoon twee menscholijke naturen kon aannemen , wijl dus één Persoon zou worden meer menschen, zoomin konden meer Personen ééne menschelijke natuur aannemen , wijl dan meer Personen zouden worden één mensch. Dus een Persoon en wel e\'én Persoon , de Zoon is in het vleesch gekomen. Ten klaarste blijkt dit ook uit de noodzakelijke persoonlyke onderscheidenheid des Middelaars, die voldoen moest, van God, dien Hij moest bevredigen, als Hoogepriesler in de dingen die hij God [Ie doen waren] om de zonden des volks te verzoenen, Hebr. 2:17. Valt deze onderscheiding weg, dan spat geheel het werk der verzoening in duigen.

§ 12. De Verlosser God.

Van de Godheid des Zoons is gehandeld bij de leer der Drieëenheid i). Daar is uit de Schriften bewezen het eeuwig bestaan van een Persoon , die de Zoon Gods heet, ééns Wezens met den Vader en den Heiligen Geest, ook genoemd het iVoord, de Logos, door welken naam meteen alle gedachte van een vleeschelijk zoonschap wordt weg-

\') Vierde Hoofdstuk § 11. § 28 y.v.

§ 12. DE VEULOSSER GOD.

genomen. Joh. 1:1: In den beyinne was het Woord en het Woord tvas hij God en het Woord was God \').

Maar hier hebben wij te doen met de waarheid, dat in Jezus de Godheid des eeuwigen Woords is verschenen, dus dat Hij , dien wij als onzen Verlosser eerbiedigen, waarachtig God is.

De Godheid des Verlossers nu wordt bevestigd

1. Door voorzeggingen in het Oude Testament en door de getuigenis van den Dooper Johannes.

a. In do beloften des Ouden Testaments wordt een Verlosser aangekondigd met hoedanigheden die aan geen schepsel maar alleen aan God eigen kunnen zijn¹).

In de oudere Kerk werd dit algemeen erkend. Nieu-weren , al de Rationalisten, betwisten het en verzekeren, dat de voorzeggingen des Ouden Verbonds de leer van de Godheid des Messias niet behelzen a).

Maar dat het Oude Testament deze waarheid leert en dat wij haar daaruit mogen en moeten bevestigen, blijkt reeds onweersprekelijk hieruit dat Christus zelf dit doet. Zoo Matth. 22: 41 v.v. Daar bewijst Hij tegen de Fa-rizeën , die cenen bloot menschelijken Messias verwachtten , zijne Godheid uit Ps. 110. En zij verstomden.

Tal van teksten konden wij hier uit het Oude Testament bijbrengen , die bewijzen, dat de heilige menschen Gods, door den Heiligen Geest gedreven zijnde de vcr-

¹

) Vierde Hoofdstuk § 29. bl. 507.

§12. DE VEHLOSSER GOD.

wachting gehad en gesproken hebben van eenen Messias, in wien met de menschelijke natuur de Godheid zich had verbonden , daar Hem zoodanige namen en eigenschappen en werken worden toegeschreven als alleen den waar-achtigen God toekomen, soms met bepaalde tegenstelling van het Goddelijke en het menschelijke in Hem \'). Enkele daarvan zijn reeds vroeger bij de Drieëenhoid besproken¹). Hier noemen wij slechts een paar die bijzonder duidelijk de Godheid des Verlossers betuigen.

Jez. 9:5; Want een kind is ons geboren, een Zoon is ons gegeven en de heerschappij is op zijnen schouder, en men noemt zijnen naam Wonderlijk , Raad, Sterke God, Vader der eeuwigheid , Vredevorst.

Bij deze en de daarop volgende woorden mogen wij wel uitroepen : hoe Goddelijk en schoon luidt deze hemeltoon 3)! Do teekenen van de Goddelijke natuur des Messias zijn hier opeengestapeld , zoodat blind zijn moet wie ze niet ziet.

Intusschen is hierbij de hoofdvraag : van tvien zegt dit de Profeet ? Men heeft geantwoord: „geheel de samenhang eischt dat men denke aan een toen reeds aanwezig niet aan een toekomstig persoon en al wat de Profeet hier zegt moet men verstaan van een toen reeds geboren prins uit de koninklijke familie.quot;

¹

2) Ps. 2:7, Vierde Hoofdstuk § 20 bl. 479 v. Ps. 45 ; 7, 8. ld. § 29.-bl. 514. Jez. 63 : 9 , 10, ld. § 5. bl. 438 v. Jerem. 23 : 6 , ld. § 29. bl. 507.

§12. DE VERLOSSER GOD.

De oudere uitleggers, ook de Joodsche verklaarden deze Godspraak eenstemmig van den Messias. Anders de latere Joodsche Schriftverklaarders. Dezen, van de waarheid afgeweken en niet willende weten van een Messias die God zou zijn, was het aanstootelijk dat Hij hier als God werd geschilderd en zij zochten dezen tekst toe te passen op Hizkia. Onder de Christenen kregen zij vele rationalistische uitleggers tot medegenootenquot;).

Het verband dezer profetie leidt noodzakelijk tot den Messias. Immers Jezaja heeft 8 : 23 en 9 : 1 naar de getuigenis des Nieuwen Testaments Matth. 4: 14—16 van de verheerlijking en de zegeningen gesproken, die over het verachte Galilea door den Messias zouden komen. En nu wordt 9 : 5 en 6 de veroorzaker van deze verheerlijking en van deze zegeningen geschilderd. Kan dit dan een ander zijn dan de Messias ? Althans Hizkia, koning van Juda, had op Galilea, tot het rijk der Tien stammen behoorende , geen den minsten invloed.

Voorts en vooral , op Hizkia en op iederen aardschen koning zijn de hooge en heerlijke eigenschappen niet toepasselijk , die hier den grooten koning worden toegekend. Van Hizkia , toen omtrent tien jaren oud , kon waarlijk niet gezegd worden, dat de grootheid zijner heerschappij en des vredes geen einde zou zijn op den troon van David.

Van een zwak, sterfelijk mensch konden onmogelijk zoo groote Goddelijke dingen als hier verkondigd worden of het was Godslastering.

\') Ondor do Christelijko uitloggors was Grotius de oorsto die do Messiaanscho verklaring verliet. Hcngstonherg, Christel, dos A. T. 1829. I. 2. S. 123,

§12. DE VERLOSSER GOD.

De Profeet spreekt van den Messias, den Zone Gotls , geboren in de volheid des tijds uit de maagd Marifi , Jezus Christus onzen Zaligmaker \').

Jezaja ziet Hem reeds als gekomen en het is alsof hij met Israël kerstfeest viert over den geboren Koning.

Een Kind — een Zoon, geboren — gegeven, niet als andere kinderen voor zijne ouders , maar ons. Kind naar zijne menschelijke, Zoon naar zijne Goddelijke natuur. Als kind geboren uit de Maagd Jez. 7 : 14 : als Zoon gegeven van den Vader. In allen gevalle is Zoon hier met nadruk gezegd : het is de Zoon Desgenen die Hem gegeven heeft.

En (het teeken , insigne van) de heerschappij (de koninklijke mantel of ook de hoogepriesterlijke ephod)¹) is op zijnen schouder.

En men noemt zijnen naam Wonder, wonderlijk, „zoowel ten aanzien zijns Persoons, dewijl flü God en mensch is in één Persoon als ten aanzien zijner wonderlijke werken en dadenquot; (Kantteeh.) Baad : Hij is de hoogste, zelfstandige Wijsheid. Sterke God s). Onmogelijk kon de Profeet eenen aardschen koning God, Sterke Gorf noemen of hij vergreep zich onwaardiglijk aan de majesteit zijns Zenders.

Vader der eeuwigheid. Dit kan zeggen : eeuwige Vader, om aan te duiden , dat de Messias niet als een voortreffelijk wereldsch koning na korte heerschappij zijn volk moet verlaten , maar het in alle eeuwigheid zal regeeren

¹

) Von Gerlach zu Exod. 28 : 12.

^:\') -1133 ^ Luther vorkoerd : Kraft, Held.

144 § 12. DE VERLOSSER GOD.

en gelukkig maken. Ik zal u geen weezen laten, Joh. 14: 181). Of Vader der eeuwigheid 7egt: bezitter der eeuwigheid, dus zooveel als de Kmwige\'¹). Naar beide verklaringen wordt hier de Messias eene Goddelijke eigenschap toegekend.

Vredevorst: „die ons met God verzoentquot; (Kantteelc.): de Schiloh, de volmaakte Salomo , die zijn volk waren en eeuwigen vrede doet genieten.

Een voldingend bewijs van de Godheid des Verlossers wordt ons ook gegeven in de Godspraak bij Jezaja\'s tijdgenoot Micha 5 : 1 : En gij Bethlehem Ephrata, zijt gij klein om te wezen onder de duizenden van Juda? uituzalMi] voortkomen die een Heerscher zal zijn in Israël en wiens uitgangen zijn van ouds, van de dagen der eeuivigheid.

Dat deze voorzegging op den Messias ziet, stond bij de oude Joden vast, blijkens de verklaring die de Hooge Raad na Jezus\' geboorte , van ambtswege daarover gevraagd , zelf daarvan gaf Matth. 2 : 5 , G. (Joh. 7 : 42). De latere Rabbijnsche uitleggers zochten zich in hun ongeloof tegen de Christenen te handhaven door gekunstelde , willekeurige verklaringen 3).

Onder de genaamde Christenen is in nieuweren tijd de rationalistische van den zoogenoemden idealen (denkbeel-

¹

) Von Gerlach-Schmieder: Ewigvater, oiu vateiiicher Kc-nig, dor uio stirbt, dom fort uud fort Kinder geboren werden, wie dor Thau aus dor Morgenröthe (I\'s. 110: 3. Joh. 1 : 12).

§ r2. DE VERLOSSRR GOD.

digen) Messias bij velen heerschende geworden\'). Maar de Messias , van wien het Oude Testament spreekt, is geene idee , maar een Persoon. En reeds de hier vermelde geboorte te Bethlehem , die men niet kan wegcijferen , noodzaakt ons te denken aan den historischen Christus. En aan dezen wordt hier een eeuwig bestaan, dus de Godheid toegeschreven : wiens uitgangen zijn van ouds, van de dagen der eeuwigheid\'¹).

b. Nadat de Profeten lang hebben gezwegen cn Hij, die komen zou, gekomen is, verheft de Dooper Johannes zijne stem en geeft bepaaldelijk aangaande Jezus van Nazaret de krachtigste getuigenissen dat deze is de Christus de Zone Gods, te eeren boven alle schepsel. Tot de afgezondenen uit de Farizeën zegt hij Joh. 1: 27 : Dezelve is het, die na mij komt, welke vóór mij geworden is ²)_; wien ik niet waardig hen dat ik zijnen schoenriem zoude ontbinden. En des anderen daags als Jezus daar aankomt bij hot veer, terwijl juist paaschlammeren over de Jordaan worden gebracht voor het aanstaande feest te Jeruzalem, roept de Dooper, op Jezus wijzende den volke toe v. 29 : zie het Lam Gods (het ware Paaschlam) dat de zonde der tvereld wegneemt. 30, Deze is het van welken ik gezegd heb : na mij komt een man, die vóór mij geworden is, want Hij was eer dan ik*).

¹

\') Dezelfde, a. W. S. 312.

²

^:l) De woorden iV \'é/ATrporróéy ftcv yéyovev laat Tischendorf weg. lutusschen door de aanhaling v. 30 worden zij hier ge-(iischt. Zie /Jcngstenhenj z. d. S.

§12. DE VERLOSSER GOD.

Voor geenen sterveling zou de Dooper zich zoo diep hebben gebogen, hij die ook veel meer was dan een Profeet , zoo groot, dat onder degenen , die van gt;vrouwen ge-horen zijn, niemand is opgestaan meerder dan Johannes de Dooper (Matth. 11 : 9 , 11).

In deze getuigenissen bekent, de Dooper openbaarlijk Christus\' Godheid. En wij leeren hieruit, dat men een streng onderscheid moet maken tusschen de eere, die Jezus Christus toekomt en de eere die men aan heiligen, ook zelfs die men aan de moeder van den Heilige der Heiligen bewijstquot;). „De Dooper werpt.zich zoo laag hij maar kan terneder, opdat in geenen deele de eere, welke men hem verkeerdelijk bewees , de uitnemendheid van Christus verdonkerde¹).quot;

§ 13. De Verlosser God. Vervolg.

De Godheid des Verlossers is te bewijzen.

2. Uit Jezus\' eigene gezegden over zich zeiven. A.ls Joh. 8 : 58. Hij heeft daar aan de Joden verklaard, dat Abraham zijnen dag heeft gezien en is verblijd geweest. De Joden maken de ongeschikte tegenwerping : gij zijt nog geen halve eeuw oud en geeft voor dat gij Abraham gezien en hij alzoo ook u gezien heeft ? Daarop spreekt Hij : Voorwaar , voorwaar zeg Ik u: eer Abraham was hen Ik 3).

Verheven woord i)! Geheel willekeurig heeft men het

¹

) Calvin. Commoutar. in Joh. 1 : 56.

§13. DE VEULOSSEK fiOD. VERVOLG.

■willen verzwakken door het te brengen alleen tot des Verlossers voorbestemming, als zoude het slechts zeggen, dat Christus voor Abraham geweest is in het raadsbesluit Gods i). Da\' ware niets bijzonders: immers dat kan en moet gezegd worden van iederen mensch. Niet van oen denkbeeldig zijn in Gods raad spreekt Jezus , niet, zoo als ook nieuwere uitleggers het idealistisch opvatten, wil Hij dit zeggen : „wezenlijk was ik toen reeds, wijl bij God voorbedacht en besloten.quot; Maar van een reëel en persoonlijk voorbestaan spreekt Hij, evenzoo werkelijk als Abraham bestond. Wel was toen de mensch Jezus nog niet, maar dit Ik in hem , dat hier spreekt in en uit zyne nu aangenomene menschheid , dus Hij als Persoon was vóór Abraham, was voor alle schepsel.

Eer Abraham was. Nauwkeurig vertaald: eer Abraham werd. Hier is eene tegenstelling. Op Abraham past slechts een worden , aan Christus komt het zijn toe, boven alle worden verheven.

Ook heeft het iets te beduiden , dat de Heiland niet

\') Aldus de Socinianen en vele nienweren. Faustus Socinus, Catoches. Racov. Qu. 106 ed. Oeder. p. 114 sq. beweert, dat in dezen tekst niet alleen de eeuwigheid van Christus niet is uitgesproken , maar zelfs dit niet, dat Hij vóór de maagd Mavia is geweest. Eer Abraham werd vat hij tegen de taal: eer Abraham wordt, hetwelk dan zou zeggen: oor het Evangelie u, Joden , wordt ontnomen en tot de Heidenen wordt gebracht , waardoor dan Abram Abraham, de vader van menigte der volken wordt, daarom gelooft in het Licht terwijl hot bij u is, Ih ben het! Oeder wederlegt het gevoelen van Socinus uitvoerig p. 146—153. —

Waarom Jezus zelf zich niet God noemde? Zie Vierde Hoofdstuk § 29. bl. 517 v.

148 §1^- ^DE VERLOSSER GOD. VERVOLG.

zegt: was Ik, maar hen Ik: een zijn dat aan geenen wissel, aan geeno verandering onderhevig is, hetwelk alleen aan God eigen is. Ps. 90: 2 : Eer de hergen geboren waren en Gij de aarde en de wereld voortgebracht hadt, ja van eeuwigheid tot eeuwigheid zijt Gij God !

Jezus speelt hier kennelijk toe op den naam Jehovah, den naam van den zich openbarenden God, Exod. 3 : 14: Ik zal zijn die Ik zijn zal.

Hij spreekt hier dus luide zijne eeuwige Godhéid uit. Doch meteen ook dit , gelijk Calryn •) herinnert, dat de kracht en genade van Hem als Verlosser in alle tijden zich heeft uitgelaten en Hij als zoodanig is erkend geweest. Dat dit echter kon , vloeide uit zijne eeuwige Godheid voort. Hebr. 13 : 8.

Dit was de belijdenis die de Heiland daar van zijne Goddelijke heerlijkheid deed , door niets omver te stoo-ten. Waarbij een oud Godgeleerde aanmerkt: „Hoe ongerijmd zijn alle tegenwerpingen die men daartegen inbrengt ! De Joden raapten steenen om Hem er mee te werpen en tegenwoordig gooit men met woorden en boeken naar Hem , welke Hem echter evenmin schaden als die steenen. Hy zal richten¹).quot;

Want de Vader heeft al het oordeel den Zoon gegeven. Opdat zij allen den Zoon eeren gelijk zij den Vader eer en. Die den Zoon niet eert, eert den Vader niet, die Hem gezonden heeft , Joh. 5 : 23. Openbaar stelt de Zoon zich hier den Vader gelijk. Immers het eeren is een Godsdien-

¹

) M. F. Roos, Üio Luhre mul Lcbousgesohichte Josu Chrlsti. I. S. 135.

§ 3. I)E VERLOSSEli GOD. VERVOLG.

stig eeren, is aanbidding, die alleen don waarachtigen God toekomt. De eere des Vaders is niet te scheiden van de eere des Zoons: de Vader kan en wil niet anders geëerd worden dan in den Zoon. De Zoon zal zoo regeeren en oor-deelen dat allen Hem moeten eeren en belijden dat Hij de Heere is , tot heerlijkheid des Vaders, ook die het niet wilden. Doen zij het niet tijdig en vrijwillig, dan wordt Hij in hunnen ondergang verheerlijkt. „Willen zij zijnen lof niet zingen, zoo moeten zij zijnen lof huilen lt;).quot;

Dat in Jezus de Godheid tics Zoons is verschenen wordt bevestigd.

3, door de getuigenis des Vaders uit den hemel. Waarop Hij zelf met nadruk wijst Joh. 5 : 36 : Maar Ik heb eene getuigenis meerder dan [die] van Johannes: ivant de werken, die Mij de Vader gegeven heeft om die te volbrengen , dezelve tv erken die Ik doe getuigen van Mij dat de Vader mij gezonden heeft, 37. En de Vader die Mij gezonden heeft die heeft zelf van Mij getuigd\'¹). Gij hebt noch zijne stem ooit gehoord noch zijne gedaante gezien.

Jezus wilde daar de Joden doen verstaan, dat in de getuigenis des Doopers, der werken en der Schrift de Vader zelf van Hem getuigt. En wel het krachtigst en allermeest onmiddelbaar in de werken s), in zijne Messias-werken in woord en daad, in geheel zijn groot verlossingswerk door

\') Hengstenberg zu Ev. Joh. 5: 23.

\'²) »Tu de.u verleden tijd, om aau te duiden dat Hij niet als een oubukomle optrad , nademaal God Hom voorlang in Wet en Profeten had afgeschetst, ten einde Hij zijne merkteekencu aan zich droego, waaraan man Hem kondo kennen.quot; Calvin, Comm. in Joh. 5: 37.

Hengstenberg , Evang. Johaun. HI. S. 862 t.

§13. DE VERLOSSER GOD. VERVOLG.

wonderwerken begeleid, waarin nu de Zoon de stem des Vaders deed hooren en zijne gedaante deed zien, als nooit te voren. Maar de Joden waren doof en blind.

Dit alles werd, nadat de Heilige Geest was uitgestort, nader in het licht gesteld en gestaafd.

4. door de getuigenis der heilige Apostelen. Deze kunnen wij samenvatten in den schoonen aanhef van Johannes\' Eersten Brief, waarin hij van Christus zoo verheven getuigt en diens heerlijkheid en de door hem voor zijn volk aangebrachte zaligheid zoo treffend schildert.

1 Joh. 1:1: Hetgeen van den beginne was, hetgeen wij gehoord hebben, hetgeen wij gezien hebben met onze oogen, hetgeen wij aanschouwd hebben en onze handen getast hebben, van het Woord des levens. 2. Want het leven is ge-openhaard en wij hebben het gezien en wij getuigen en verkondigen ulieden dat eeuwige leven, hetwelk bij den Vader tvas en ons is geopenbaard. 3. Hetgeen wij [dan] gezien en gehoord hebben, dat verkondigen wij u, opdat ook gij met ons gemeenschap zoudt hebben en deze onze gemeenschap ook [zij] met den Vader en met zijnen Zoon Jezus Christus.

Het Woord is de Zoon Gods, evenals Joh, 1: 1. Het Woord des levens genoemd, omdat in Hem van den beginne af het (ware) leven was. Joh. 1 : 4. „Het is den Apostel hierom te doen, juist dit den geloovigen recht nadrukkelijk in te prenten, dat de mensch Jezus, met wien hij en zijne broederen zoo nauvven en vertrouwelijken omgang hadden gehad, niet slechts was Gods hoogste gezant, met Hem innig vereenigd, maar zelf waarachtig God, als God en mensch één Persoon. — Het eeuwige leven zelf, de eeuwige. Goddelijke oorzaak aller dingen was van eeuwigheid als een Goddelijk Persoon bij den Vader en is ons in den vleesche

§ 14. DE VERLOSSER GOD. VERVOLG. 151

verschenen , weshalve wij nu , verzekert de Apostel, van Hem getuigen en Hem verkondigenquot; •).

§ 14. De Verlosser. God.

Een nog steeds voortgaand sprekend bewijs van de volheid der Godheid in Christus is:

5. de getuigenis des Heiligen Geestes in de werking van het Christendom op de wereld on in de ondervinding aller geloovigen.

Van den Geest der waarheid heeft Jezus gezegd Joh. 16: 14; Die zal Mij verheerlijken (door zijne getuigenis, gaven en wonderwerken, (Kantt.): icant Hij zal het uit het mijne nemen en zal het u verkondigen, namelijk de leer der zaligheid (Kantt.), inzonderheid de voorzegging van toekomende dingen (v. 13), die later het luisterrijkst in de Openbaring aan Johannes geschieden zou , maar dan ook alle geestelijke gave¹).

De Heilige Geest verheerlijkt Christus. Hij openbaart, hoe Jezus in de gestaltenis eens dienstknechts op aarde de

¹

) »Want wat gooft ons do Geest? Dat wij gewasschcn worden in Christus\' bloed , dat door zijnen dood do zonde in ons teniet gedaan, dat onze oude monsch gekruisigd worde, dat Christus\' opstanding kracht oefeno om ons tot nieuwigheid des levens te hervormen ,■ eindelijk dat wij zijne goederen deelachtig zijn. Dus brengt ons de Geest niets too buiten Christus om , maar Hij neemt het van Christus om het in ons over te gieten. Kortom de Geest verrijkt ons alleen mot de schatten Tan Christus , om zijuo heerlijkhoid door alles te doon uitschit-toren.quot; Calvin. Commentar. in Joh. lö : 14.

§14. DE VERLOSSEU GOD. VERVOLG.

eeuwige Zoon Gods was ; Hij toont hoe juist uit de nederigheid des Zoons zijne Goddelijke heerlijkheid uitblinkt en onderwerpt daardoor de nienschen in het geloof aan Hem en richt in do harte zijne koninklijke heerschappij op. Al wat de Heilige Geest doet, is eene verheerlijking des Zoons Gods, wijl al wat de Heilige Geest openbaart en alle kracht, welke Hij schenkt, genomen is uit de volheid des Zoons Gods •). Deze verheerlijking des Zoons heeft ten doel de uitbreiding van zijn koninkrijk op aarde.

De Geest getuigt van Christus in de, al is hot geen zaligmakende, dan toch gezegende werking des Christendoms op de wereld. Hoe zuiverder het Christendom optreedt, des te machtiger is zijne vernieuwende werking, als oen zuur-deesem in de drie maten meels. Maar ook bij al zijne gebreken en onreinheden oefent het eenen krachtigen invloed niet slechts op het leven des individu\'s, des enkelen en der familie, maar ook op volk en staat. Zoover het kwam, heeft het niet alleen de afgoden vernietigd maar geheel de maatschappelijke en zedelijke gedaante der wereld veranderd. Het nam wel de zonde niet weg en kon tegen misdaden niet vrijwaren , maar het wekte en scherpte het geweten des volks , ook waar men van het geloof nog verre stond. Het bracht en brengt humaniteit in wetgeving en rechtspleging, aangaande leven, eerbaarheid, huwelijk, verhouding en rechten tusschen meerderen en minderen. Ruwheden, wreedheden en onzedelijkheden buiten het Christendom schaamteloos gepleegd, werden overal binnen het Christendom, zoo niet geweerd, toch wettelijk verboden en strafbaar gesteld\'¹).

¹

Ebrard, Apologotik. II. § 314. ïe rucht kon hij zoggon

§14. DE VERLOSSER GOD. VERVOLG.

Groot en verbazend is in alles het verschil tusschen een Heidenvolk en een Christenvolk. En ook al deze tweede, middellijke uitwerkingen en vruchten van het Christendom geven getuigenis van Hem die het geplant heeft.

üe ondervinding aller geloovigen bevestigt het. Dat er op aarde eene gemeente bestaat van geroepene heiligen, die door Christus eenen verzoenden God hebben, die de vergeving hunner zonden door zijn bloed gelooven, in wie de Heilige Geest woont en werkt en die uit den dood tot het leven zijn overgebracht, wien Christus het leven is geworden en die in Hem zich zalig voelen in hope, dat is het beste bewijs dat Hij wien zij toebehooren, van wien zij dit alles hebben en op wien zij voor tijd en eeuwigheid vertrouwen, geen schepsel is, maar de waarachtige God en het eeuwige Leven. Alle geloovigen kennen Hem door ondervinding als dien die levend water geeft en den dorst des harten stilt, als dien die hen door de waarheid vrijmaakt en hen uit den dienst der zonde en der wereld verlost, die hun geeft ver-hoorlijk te bidden, hun vrede en zielsverkwikking schenkt en hen van de verschrikkingen des doods bevrijdt. Hij die zoo hooge en langs anderen weg volstrekt onverkrijgbare goederen den zijnen toebrengt, is hun groot en dierbaar en die er van genieten kunnen niet anders dan met Thomas aanbiddende uitroepen : mijn Heer en mijn God i) !

ibid, S. 559 : Das Evangclium hat den Heiden mit dan ewigen Heilo auch die Kultur .gebracht (Mrtth. 6 : 33). Was abor hat denu dio Kultur ohne Christontbum dou Heiden gebracht? Schuaps und Opium. Vergel. Tweede Hoofdstuk § 24. 2do dr. bl. 103. eu § 32.

\') Hengstenberg, Evang. Johaun. III. S. 369 f. Ebrard, Apologctik II. § 313.

154 § 14. DE VERLOSSEU CiOU. VEHVOLG.

Mijn Zaligmaker is mijn God:

Goon ander kan mij zalig makon,

Geen ander geeft mij \'t hoogst genot, Beslist in oonwigheid mijn lot,

Noch kan den band dor zonde slaken.

O , loer ons door den Heil\'gen Geest, U (net ons harte lleere noemen ;

Uw volk zijt Ge altijd God geweest, En \'t was voor hel noch dood bevreesd, Want spreekt God vrij, wie zal verdoemen\').

§ 15. Waarom mensch.

De Verlosser moest waar mensch zijn om als plaatsbe-kleeder voor zijn volk de wet te vervullen die den men-schen was gegeven en om te lijden en te sterven¹).

Waarachtig mensch: geen schijn van mensch, geen schim , maar mensch uit de menschen. Elij moest alles bezitten wat tot het wezen van een mensch behoort, alleen de zonde uitgenomen.

De inhoud der wet vorderde hel. Van den mensch wordt geëischt, God in alles en onverdeeld en den naaste als zich zeiven lief te hebben. De eisch stond onvervuld. De Borg en Middelaar moest het voor zijn volk doen. Dies moest Hij mensch zijn.

De dreiging der Wet maakte het noodzakelijk. De zonde moest gestraft worden in die nature die ze had gedaan. Tot

\' ) J. F. Schimsheirnev, Geestelijke Poözy. bl. 49 v.

²) Calvin. Instit. II. 12. 1 sqq. De Moor, Commeutar. III. p. 451 sq.

§ 15. WAAROM MENSCH.

den mensch was gezegd Gen. 2:17: Ten dage als gij daarvan eet, zult gij den dood sterven. De Verlosser moest eene natuur hebben die vatbaar was voor lijden. De mensch heeft gezondigd met lichaam en ziel. Hij, die in \'s menschen plaats de straf der zonde zou dragen, moest dus lichaam en ziel hebben om in beiden te leiden. Om onzen last op zich te nemen, te dragen en af te dragen, moest Hij tot ons afdalen en met ons in gemeenschap komen, om als Gocl ons te lossen , moest Hij onze naastbestaande worden. Als God kon Hij niet lijden, als mensch alleen kon Hij niet voldoende lijden. „Waarachtig mensch , waarachtig God en daardoor ware schuldvoldoener!quot;

Dat de Zoon Gods niet is de Verlosser van Engelen, maar van Abrahams zaad, dus van menschen, dat was, leert de Schrift, de reden waarom Hij juist de menschelijke natuur moest aannemen. Hebr. 2 : 17 : Waarom Hij in alles den broederen moest gelijk worden, opdat Hij een barmhartig en een getrouw Hougepriester zoude zijn in de dingen die bij God [te doen waren], om de zonden des volks te verzoenen.

De broederen zijn de kinderen Gods, het geestelijke zaad Abrahams , de geloovigen , die in Christus geheiligd worden , die Hij zich niet schaamt broeders te noemen die Hij als hun overste Leidsman tot de heerlijkheid leidt.

De Zoon Gods moet hun gelijk worden, moest zoo worden als zij zijn , moest mensch worden gelijk zij menschen zijn , moest dezelfde menschelijke natuur aannemen welke zij hebben.

En niet alleen in sommige opzichten moest Hij hun gelijk worden, maar in alles. Eene volledige menschelijke natuur met al hare eigenaardigheden moest Hij aannemen. Doch met dit onderscheid dat er in Hem geen zonde nog eenige

§ 15. WAAROM MENSCH.

de minste kiem van zonde was en dat derhalver ook al het leed en lijden hetwelk Hij droeg geen ander verband niet de zonde hadde dan hierdoor dat Hij de plaatsbekleedende Borg voor zondaren was, heilig in zich zeiven, maar door eene Goddelijke toerekening en door zijne vrijwillige overneming beladen met de schuld van alle uitverkorenen.

Opdat Hij een barmhartig en getrouw Uoogepriester zoude zijn of, naar den grondtekst, zoude worden •). Niet als of Hij v^oor zijne menschwording minder barmhartig was dan daarna. Want dat Hij mensch werd, was immers zelf eene daad van enkel barmhartigheid. Maar in zijne menschheid zoude , wilde, kon en moest Hij onder zijn menschelijk lijden en strijden zijne barmhartigheid en onder alle verzoekingen zijne getrouwheid betoenen.

In de dingen die bij God [te doen waren]¹¹J. Dat is een dogmatisch gewichtig woord. Er was iets bij God te doen, niet slechts bij de menschen. Hier is al aanstonds ten klaarste uitgesproken, dat de verlossing niet, gelijk zoo velen leeren, hierin bestond, dat \'s menschen vijandschap tegen God in liefde wierd veranderd ; dit is eerst het gevolg en de vrucht van het groote werk: maar bij en voor God moest er iets geschieden. Er was iets in God, dat bevredigd , voldaan moest worden : dat was de eisch zijner gerechtigheid , dat was het stillen van zijn toorn.

Daarom moest de Zoon Gods mensch worden, om in de menschheid het werk van Uoogepriester te verrichten, namelijk om de zonden rfes des zaads Abrahams (v. 16) te verzoenen a). De zonden verzoenen, namelijk bij God ,

\') ïv/x—yévyTOii.

²) tx irpos tov êsóv.

³) l/.my.svdxi, hot Hebroeuwscho quot;133. Cremer, Bibl.-thool.

§ 15. WAAROM MENSGH.

zegt de zonden van voor zijne oogen wegschaffen, zoodat Hij ze niet meer ziet, het is de schuld delgen door plaats-bekieedend lijden der straf, dus door genoegdoening.

Mensch moest Hij zijn als de tweede Adam. Was Adam het hoofd des menschelijken geslaclits, zoo moest Jezus, de tweede Adam, als het Hoofd van zijn volk optreden. Immers Adam was een voorbeeld desgenen die komen zou Rom. 5 : 14.

Als mensch was Hij beloofd : als een zaad der vrouw, zaad Abrahams , van het zaad uit Davids lijve 2 Sam. 7 : 12 , zoon der maagd Jez. 7 : 14. Zoo was Hij af geschaduwd, inzonderheid door de Lossers, de Goëls. Zoo kende Job Flem , 19: 25 : «A: iveet mijn Verlosser (Goël) leeft.

Mensch moest Hij zijn ook wegens zijne drie ambten. Als Profeet: uit het midden van u, uit uwe broederen, sprak Mozes Deut. 18: 15 tot Israël. Als Hoogepriester moest Hij uit de menschen genomen worden, gesteld voor de menschen, om onze zaken God goed te maken Ilebr. 5: 1. Als Koning moest Hij de Zoon Davids zijn om den troon Davids te beklimmen Luc. 1 : 32.

§ 16. Volledig mensch.

De Zoon Gods , waarachtig God. heeft de menschheid aangenomen met al wat wezenlijk tot deze behoorde: lichaam en ziel, de volledige menschelijke natuur , gelijk zij ten gevolge van de zonde geworden is, met al hare zwakheden , doch zonder zonde.

Wörtorbuch a.v. S. 303: Es handelt sich entachieclon

nm Abwonduug dos götllichou Zoruos. Bij do LXX doorgaans èt-ihxtrxsiróxi.

§ 1G. VOLLEDIG MENSCIII.

Er is ook eene menschelijke natuur, die met de natuur der Engelen vergeleken wordt, Luc. 20: 36, waar Jezus van de hinderen der opstanding zegt: zij kunnen niet meer sterven, want zij zijn den Engelen gelijk. Zulk eene natuur heeft de Zoon Gods niet aangenomen.

Ook niet de oorspronkelijke, van zwakheid vrije natuur Adams voor den val, doch ook niet de zondige natuur van den gevallen mensch, maar, zooals Paulus leert Rom. 8 : 3, eene gelijkheid des zondigen vleesches \'), niet een zondig vleesch, als de andere menschen hebben, maar toch gelijkheid des zondigen vleesches, dus wezenlijk verwant met

\') Zie hierover in dit Hoofdstuk § 1 bl. 99. De woorden fV ó/toidfAXTi Txpy.oq Rom. 8 : 3 zeggen niet: »in gelijkheid van zondig vleesch (met ons).quot; Zoo verklaarde Eduard Irving (t 1835) , die even als Menken en anderen na hen leerde dat aan de nienschelijke natuur van Christus evenals aan de onze do erfzonde eigen is geweest, maar dat deze door de kracht der Goddelijke natuur was overwonnen en uitgedelgd. Hagenbach , Dogmengesch. § 299. S. 726. H. Weisz in Herzogs Real-Enc. XXI. S. 212. Maar daardoor zou de Middel aars waard ij des Hoi-lands te loor gaan en het strijdt tegen de Schrift, die zegt, dat Hij, heilig, onnoozel, onbevlekt, afgescheiden van de zondaren , niet noodig had voor do eigene zonden te offeren. Integendeel do Apostel bedoelt; »in gelijkheid aan \'t zondig vleesch (van ons)quot;: wij hebben zondig vleesch, dat had Christus niet maar eone gelijkheid daarvan. Vleesch had hij waarlijk, maar geen zonde daarin. Daarom slechts gelijkheid. De nadruk ligt niet, gelijk Ullmann, Sündlosigk. Jesu. 3te Aufl. S. 104 stelt, op Txpxó: maar op Vergel. J. J. v. Toorenenbergen,

Bijdragen bl. 159 v. —

Wat het veelbesproken gevoelen van Br. Kohlhrugge betreft, dient men in aanmerking te nemen do Aantoekening van Ds. J. J. Gobius Dusart in Kohlhrugge\'s Betrachting over het Eerste Kapittel van het Evang, van Matthetis. 1860. bl. 102 v.v.

§16. VOLLEDIG MENSCH.

het menschdom en uit dezelfde bestanddeelen bestaande.

Nederlandsclie Belijdenis des Geloofs Art. XVIII: Hij is den mensche gelijk geworden , waarachtig aannemende eene ware menschelijke natuur, met alle hare zwakheden (uitgenomen de sonde) , ontvangen zijnde in het lichaam der gelukzalige maagd Maria, door de kracht des H. Geestes, zonder mans toedoen. En Hij heeft niet alleen de menschelijke natuur aangenomen zooveel het lichaam aangaat , maar ook eene ware menschelijke ziel. Want aangezien de ziel zoowel verloren was als het lichaam , zoo was \'t van noode dat Hij ze beide aanname, om dezelve heide zalig te maken.

Met de menschheid moest Hij de volle menschelijkheid aannemen : al dp hoedanigheden en eigenschappen, die tol het wezen van den mensch behooren ; zielsvermogens, gemoedsbewegingen , aandoeningen en gevoeligheden van het hart; lichaamszwakheden , behoeften en wisselingen: honger , dorst, vermoeidheid , slaap , sterfelijkheid.

Hij is zelf met eene menschelijke natuur en met een men-schelijk hart in lijden geweest en verzocht geworden en niet alleen door zijne Goddelijke alwetendheid, maar uit eigen ondervinding weet Hij wat lyden en verzoeking is. Want wij hehhen geenen Hoogepriester die niet kan medelijden hebben met onze zwakheden, maar die in alle dingen gelijk als wij is verzocht geiveest [doch] zotider zonde, Hebr. 4: 15.

Kon Christus zondige nt^). De Remon-

¹) C. Ullmann , Süncllosigkeit Jesu S. 18: Man pflegt dreior-loi zu untcrscheidon: dio Uumüglichkeit dos Sündigons (das non posse poccare), das Vormögon von der Sünde froi zn bloibou (das posse non peccare) und das wirklicho Frcibloibeu vou der Sünde, das thatslichliche Nichtgesüudigthabeu (das non peccare

§16. VOLLEDIG MËNSCH,

strant i), de Rationalist zegt: ja. De Gereformeerde : neen²).

Men brengt onder anderen in 1. „Anders was zijne gehoorzaamheid niet vrijwillig.quot; Maar gehoorzaamheid was juist zijn wil , zoo standvastig en onveranderlijk, dat Hij niet anders kon willen. Vrijheid van wil is geen onverschilligheid , geen slingering, geen onbepaaldheid, maar sluit dwang uit: Christus\' wil was onverwrikt op het goede, den Wil des Vaders bepaald, zonder dwang en dat Hij dus wilde was juist zijne volmaaktheid. Ook de Engelen en zaligen in den hemel kunnen niet zondigen; toch doen zij den wille Gods vrijwillig.

Men zegt 2. „Kon Jezus niet zondigen, dan waren zijne verzoekingen maar schijn en ijdele vertooning.quot; Maar a. men moet niet voorbijzien dat deze verzoekingen alle^aw huiten op Hem afkwamen en niet uit eenige eigene aanrit-seling en prikkeling van binnen in Hem om af te wijken

odor non peccasse). Das erstero nonnon wir absolute Hoiligkoit, das zwoito Unstindlichkoit, das dritto Silndlosigkoit. Het eerste kont Ullmann aan Jezus niet toe.

\') Fr. Span hem. Controversiarum Elonchus, 1694. p. 296 sqq. Philippus a Umborch, ïlioologia Christiana. 1686. p. 375 doet do verbazende uitspraak : Het Tcan niet bewezen worden dat Christus in de dagen zijns vleesches, ten aanzien van zijne menschelijke natuur, verstoken is geweest van het vermogen om het Goddelijke gebod van de verlossing des menschelijken geslachts door zijnen dood niet te gehoorzamen. Dus bestond naar Van Limborch de mogelijkheid dat Christus terugtrad. Evonzoo Ebrard, Dogmat. II. § 355. S. 22. Maar dan hadden al de gozaligden uit den voortijd don hemol mooton verlaten en er ware niemand meer binnengekomen.

²) March, Compend. en Meroh Cap. XIX. 10. De Moor, Commentar. III. p. 692 sqq.

§ 16. VOLLEDIG MENSGH.

van zijne baan. En b. deze verzoekingen dienden juist om tot zijne verheerlijking en tot onzen troost openbaar te maken en te doen blijken, dat Hij niet kon zondigen.

De stelling dat Christus kon zondigen strijdt 1. tegen de Praedestinatie en tegen geheel het Goddelijke verlossingsplan i). De verlossing ware dan tot aan Christus dood, de laatste en hoogste daad zijner gehoorzaamheid, onzeker geweest. En op grond van eene onzekere voldoening hadde er uit geheel den voortijd geen mensch zalig kunnen worden dan met gevaar van de zaligheid nog weer te verliezen.

2. Tegen Christus\' hoedanigheid als Godmensch, tegen de personeele vereeniging der twee naturen²) in Hem en tegen de overvloedige zalving zijner menschheid met den Heiligen Geest. Hij was een Licht en wat ook op Hem aanviel, het Licht kon niet besmet worden. „Het water in een vat, op welks bodem niet het minste vuil ligt, blijft

\') Ulmann , Sündlos. Jesu S. 19: Dor von Gott goorduoto Erlüsungsplan , der durch Jahrtanscnde vorbcreitot war und auf Jahrtausonde hinaus wirkon sollto, kouuto soiuos Erfolgos uicht crmangolu , und dies würde gescheheu seijn , wenu wir denken, dor zum Erlöser Bestimrate wiire durch die Süudo selbst von Gott abgefallen. — In diesom Sinne zeigt es sich als ein ganz unzulüssiger, ja furchtbaror Godanko , dasz Jesus wirklich ge-sündigt haben könnto ; es wiiro dadurch der Plan Gottes ver-niehtet, der reine Licht,punct in der Weltgoschichte ausgolöseht; os orscheint als eine inner© und in dio sittlicho Weltordnung aufgenommene Nothwendigkeit, dasz Jesus nicht slindigte. Zoover gaat ook Nitzsch, System § 131. 5te Aufl. S. 259: In Jesu ist nicht die blosze Sündlosigkeit des erssten Adams, wie er vor dom Falie beschaffen war, sondern dio bestimmte (vorherver-sehne 1 Petr. 1 : 20) dos Eingebornen , in welchem der Vater sich als in dem Sohne erlösond effenbaren will. -) re xxcipiVTSV unionis hypostaticae,

Qravamoyor, Gerof. Gel. loer. 11. 11

§16. VOLLEDIG MENSCH.

rein en klaar hoe men het ook schudtquot; •)• Zoo was het bij Jezus. Anders bij ons menschen: daar ligt modder op den bodem en bij iedere schudding stijgt uit den drabbigen grond des harten allerlei onreinheid en troebelheid op. —

Aangaande des Verlossers Persoon verdient opmerking de bekentenis en de historische wenk van een der nieuwere Godgeleerden²): „De volkomene Godheid en de volkomene menschheid van Christus was in het Nieuwe Testament feitelijk uitgesproken en geloovig erkend , de bepaalde manier dezer vereeniging echter niet nader verklaard. Intusschen is zulk eene vereeniging ook zoo verheven boven onze gewone voorstellingen , dat het geloof eerst tot nadenkend verwerken moest overgaan en menigerlei tegenstellingen moesten opkomen, alvorens tot derzelver verwijdering deze vereeniging in bepaalde begrippen als dogma (leerstelling) opgevat werd. Tegenstellingen waren , dat óf eene van beide Naturen niet volledig erkend óf hare waarachtige vereeniging geloochend werd.quot;

De Godheid des Verlossers werd reeds vroeg geloochend door de joodsch-gezinde Ebionieten, zijne menschheid door de heidensch-philosopheerende Gnostieken^). De Gnostieken

\') De Moor, Commontar. ill. p. 691. Vergel. Origenes bij Hagenbach, Dogmengesch. § 67. 3te Anfi. S. 143.

■²) A\'. Hase , Hutter. rediviv. § 94. Ebionitisme en Docotismo rekent Schleiermacher, Dor chrlstl. Glaubo I. § 22, 3to Ausg. S. 124 tot do natuurlijke ketterijen tegen het Christendom.

³) Hagenbach, Dogmengesch. § 23. Aangaande do oudste Ebionieten (van het Hebr. Ebjon , arm , nederig) zegt Ne-

ander, Allgcm, Gesch. der Chr. Hel. und Kirche I. Band. 2t0 Abth. 182G S. 406 : Viele uulor dieser judaisircnden Christen

§16. VOLLEDIG MENSCH. 163

waren allen meer of min Doceten , daar zij stelden óf: Hij had een schijnlichaam of; Hij had wel een waar lichaam maar het was niet zijn. De oudere Kerkvaders streden tegen beide uitersten.

Apollinaris: bisschop te Laodicea, leerde dat Jezus geen redelijke ziel had, maar dat zijne Godheid, de Logos, hare plaats had ingenomen i). De tweede algemeene Kerkvergadering te Konstantinopel, 381 n. G,¹) (die te Nicea was de eerste) verwierp onder anderen ook het Apollinarisme als kettersch en constateerde de volledigheid van Christus\' menschelijke natuur , met ziel en lichaam. Zonder ziel had de Zoon Gods zich ook niet met lichaam kunnen

¹

) Cave , Scriptor, occlosiasticor. historia literaria. Pars 11. 1699. p. 75 eqq. Van de Katholieken waren er 150 bisschoppen , van de Macedonian en 36 , die daar zij van hun gevoelen over het ï/Mioiiirlou niet wilden afstaan , de stad verlieten.

§ 16. VOLLEDIG MENSGH.

vereenigen: de ziel, een geestelijk wezen, was juist het middel waardoor de Zoon Gods, die Geest is, met het lichaam in gemeenschap kon treden.

§ 17. Geen twee Personen.

De Godheid en de menschheid in Christus zijn geen twee Personen. 1. Gods Zoon was, als Persoon, van eeuwigheid. 2. Hij bleef Persoon, verloor niet zijne personaliteit bij de menschwording. 3. Hij vereenigde zich niet met een men-schelijk Persoon, maar nam eene menschelijke natuur aan, bestaande uit ziel en lichaam. Deze menschelijke natuur had geen eigen bestaan, was niet een oogenblik op zich zelve. Anders zouden er in Hem twee Personen geweest zijn. Van het eerste oogenblik harer formeering af heeft zij haar bestaan gehad in den Persoon dat is in de levende , zelfbewuste, zelfwillende , zelfwerkende zelfstandigheid des Zoons Gods \')•

De eenheid zijns Persoons wordt evenzoo nadrukkelijk als de tweeheid zijner naturen in de Heilige Schrift geleerd. Goddelijke en menschelijke eigenschappen en werkingen worden aan één en denzelfden Christus toegeschreven. Hij staat in de Schrift voor onze oogen als één Persoon met twee naturen. Hij , die daar op aarde wandelde , was dezelfde Persoon , die voor Abraham en voor de grondlegging der wereld was. Jezus zeide tot de Joden : Voorwaar , voorwaar zeg Ik u: eer Abraham ivas, hen Ik, Joh. 8: 58¹). Hij bad Joh. 17 : 5 : En nu verheerlijk

¹

*) Over dozen tokst zie boven § 13. bl. 147 v.

§ 17. GEEN TWEE PERSONEN. 1(55

Mij, Gij u zeiven met de heerlijkheid die Ik hij u had eer de wereld was. Dus éénzelfde Ik, nu als voor tweeduizend jaren , ja als voor de schepping. Hij was zich bewust , dat Hij dezelfde Persoon was nu als voor zijne menschwording. Dit sprak Hij ook uit in zijn woord tot Nicodemus Joh. 3: 13; Niemand is opgevaren in den hemeU) dan die uit den hemel neder gekomen is, [name-lijk/ de Zoon des menschen die in den hemel is¹J Dus één Ik, één en dezelfde Persoon in de verledenheid , in de tegenwoordigheid en in de toekomst. Dat zegt Hij van zich , die daar als een mensch voor Nicodemus stond. Deze identiteit, eenheid en eenzelvigheid van zijn Persoon betuigt ook Paulus Efez. 4:10: Die nedergedaald is, is dezelfde ook die opgevaren is verre boven al de hemelen , opdat Hij alle dingen vervullen zoude.

§ 18. De Persoon de Zoon.

Vragen wij nu : tvie is dan eigenlijk de Persoon, dion wij in Jezus hebben te eerbiedigen, wij moeten antwoorden : de Persoon is de Zoon, de tweede van de Goddelijke Drie-in-één.

De verwerver des eeuwigen levens, de oorzaak en aanbrenger onzer zaligheid is naar de Schrift de Zoon, bij uit-

¹

) Niet: was, maar: is. Zoo vertalen do Onzon te recht a wv êv tü ovpxvM. Het drukt zijne Godheid uit, zijno vorho-venhoid boven alle creatuur. Kantteek.: dio in don hemel is,

namelijk ten aanzien van zijne Goddelijke nattiur, naar welke Hij hemel en aarde vervult.

§18. de persoon de zoon.

nemendheid en in den hoogsten zin dus genoemd, de Zoon, niet een Zoon, een kind Gods, maar de Zoon, de eeniggeborene, die, den Vader gelijk, zeggen kon: die mij gezien heeft, die heeft den Vader gezien, en : opdat zij allen den Zoon eer en gelijk zij den Vader eeren. Het Woord is vleesch geworden, de Zoon heeft de mensch-heid aangenomen , is van den Vader in de wereld gezonden.

Dit staat dan vast naar de Schrift, dat de Persoon, die de menschelijke Natuur heeft aangenomen 1. niet is de eerste Persoon, de Vader. Het kon niet: want dan zou één en dezelfde Persoon Vader en Zoon tegelijk zijn. 2. Ook niet de derde Persoon, de Heilige Geest: dan zouden er twee Zonen zijn : de tweede Persoon ten aanzien van zijne Goddelijke natuur, als de Eeniggeborene des Vaders, en de derde ten aanzien van de aangenomene menschelijke natuur , want die deze aannam zou immers Gods Zoon genaamd worden (Luc. 1 : 35). Het kan derhalve geen ander zijn dan de tweede Persoon \').

En waarom de tweede*) en niet de eerste of de derde? Wij kunnen zeggen : de oorzaak, waarom niet de Vader of do Heilige Geest maar de Zoon het Middelaarswerk heeft op zich genomen en in het vleesch is gekomen, was het Goddelijke welbehagen (Kol. 1 : 19). En dat is voor ons genoeg. Doch nadat dit welbehagen is geopenbaard, heb-

\') Mastricht, Godgol. II. p. 482. Vergel. Anselmus, Cur Dous homo. Lib. II. Cap. 9. od. Fritzscho p. 60.

2) March, Compond. en March. Hoofdei. XIX. 7. De Moor, Commontar. III. p. 681 sq. Anders Ebrard, Dogm. II. p. 95 met zijne idee van den pioromatische mensch en zijne ongere-formoerde stelling, dat do Zoon Gods , ook zonder don zonden-val , mensch zou zijn geworden (I. S. 266).

§18. DE PERSOON DE ZOON.

ben wij Gods wijsheid en goedheid er in op te merken en te bewonderen.

a. Het betaamde zoo bij de onderlinge verhouding der drie Personen. De Vader, de eerste In orde en in alle werk, voegde niet voor gezant maar alleen voor zender en laat zich geheel niet anders denken, terwijl het den Middelaar paste den Geest, als vrucht der verlossing, tot de Kerk te zenden.

b. Het voegde, dat door denzelfden, door wien alle dingen gemaakt zijn, ook de herstelling van het vervallene geschiedde: de Zoon Gods, het beeld des Vaders paste als hersteller van het verlorene beeld Gods in den mensch.

c. Onze zaligheid bestaat in kinderlijke betrekking tot God , dies was er gemeenschap noodig met den Zone Gods, den eerstgeborene des huizes en het paste dat de Zoon Gods een Zoon des menschen werd, opdat menschen door Hem het recht der aanneming tot kinderen verkregen en zijne broederen en medeërfgenamen wierden.

d. Ook kon God geen hooger bewijs van zijne men-schenliefde en geen sterkeren aandrang tot wederliefde geven dan dat Hij aan menschen en voor menschen zijnen eeniggeboren Zoon overgaf. De hemelsche Abraham heeft zijnen Izaïik niet gespaard.

En de Zoon gaf zich vrijwillig over. Fil. 2:6: Die in de gestaltenis Gods zijnde, geenen roof geacht heeft Gode evengelijk te zijn. 7. Maar heeft zich zeiven vernietigd , de gestaltenis eens dienstknechts aangenomen hebbende en is den menschen gelijk geworden.

De vereeniging der Godheid en menschheid is geschied door aanneming. De Persoon was vooraf, anders kon Hij niet aannemen, Hij was van eeuwigheid , Hij was bij God en was van nature God; in de volheid des tijds heeft

18. DE PERSOON DE ZOON.

Hij, éón Persoon blijvende , zich vereenigd niet met een menschelijk persoon; ware dat, dan zouden er in Christus twee personen zijn geweest; maar met eene volledige menschelijke natuur die van het eerste oogenblik haars aanwezens de zijne was.

Dies moeten wij met onze oude Godgeleerden zeggen : Maria heeft niet een menschelijk persoon, maar eene menschelijke natuur, bestaande door en toebehoorende aan de zelfstandigheid des Zoons Gods, dus een Goddelijk Persoon ter wereld gebracht; niet dat de Godheid van haar is geboren, maar de Persoon naar zijne menschheid \')•

Hij heeft die aangenomen. De aanneming is alleen aan den Zoon eigen. Als een werk naar buiten komt de vleeschwording (incarnatio) des eeuwigen Woords aan de gansche Drieëenheid toe. De Vader zond den Zoon , de Heilige Geest heeft Hem het lichaam toebereid, maar de Zoon is in het vleesch gekomen, heeft het aangenomen¹).

Nederlandsche Belijdenis des geloofs Art. XIX : Wij gelooven dat door de ontvangenis de Persoon des Zoons onafscheidelijk vereenigd en tezamen gevoegd is met de menschelijke natuur; zoodat er niet zijn twee Zonen Gods noch twee Personen, maar twee naturen in eenen eeuwigen Persoon vereenigd , doch elke natuur hare onderscheidene eigenschappen behoudende.

§ 19 Do vereeniging.

Veel gepeins en strijd is er verwekt door de gewichtige

¹

JJrakel, Rod. Goclsd. I. p. 411.

■-) F. Van Mastricht, Godgül. II. p. 484 v.

§ 19. DE VEREENIGING.

vraag, waartoe het bij de nadere ontwikkeling der leer van zelf komen moest: hoedanig wij ons de vereeniging der Godheid en menschheid in Christus hebben voor te stellen. Tegenover menigerlei afdwalingen van de waarheid heeft de rechtzinnige Kerk te recht beslist verklaard: Godheid en menschheid zijn in Christus persoonlijk vereenlgd onverdeeld en onscheidbaar, onvermengd en onveranderd.

Het streven , om de werkelijkheid en volledigheid beider naturen vast te houden, verleidde er toe om ze te scheiden , zoodat men den mensche Jezus en don Zone Gods iederen eene eigene zelfstandigheid toeschreef. Tegen deze dwaling is de uitspraak van het rechtzinnig gevoelen: onverdeeld en onscheidbaar.

Daartegenover heeft de poging, om de eenheid van Christus\' Persoon vast te houden , tot vermenging beider naturen geleid. Hiertegen sprak de Kerk: onvermengd en onveranderd.

De scheiding der naturen werd voornamelijk gedreven door Nestorius \'), eerst leeraar in Antiochië, dan aartsbisschop te Konstantinopel. Volgens hem stond het Goddelijke en het menschelijke in Christus alleen in eene betrekking des werkens tot elkander²), hoewel het eene geen oogen-blik zondere het andere was. Dit leidde tot de stelling van twee Personen in den Verlosser. Tegen hem streed Cyrillus 3), Aartsbisschop van Alexandrië , die op de vol-

\') Meander, Allgem. Gesch. dor Christl. Rol. u. Kircho II. Bd. 3to Abtholl. 1831. S. 637 if. Hagenbach, Dogmongosch. § 100. S. 223 f.

*) huns crxtTixy , rrwxCpstx.

³) Neander, a. W. S. G-tg ff. Niednor, Lohrb. der Chr. Kirchongosch. 18G6. S. 354 ff. § 104.

§19. DE VEREENIGING.

koniene vcreeniging der Godheid en menschheid in Christus nadruk legde. Nestorius werd veroordeeld op de algemeene Kerkvergadering 431 n. C. te Ephesus.

Was Nestorius\' dwaalgevoelen, de scheiding der naturen in Christus , verworpen , zoo dreigde nu de tegengestelde dwaling van Cyrillus\' aanhangers door te dringen, voornamelijk door Eutyches gt;), kloostervoogd in Konstantino-pel, die de vereeniging der naturen overdreef tot vermenging van beide in eéne. Deze werd kerkelijk veroordeeld op de vierde algemeene Kerkvergadering 451 n. C. te Chalcédon , hoofdstad der provincie Bithynië in Klein-Azië, tegenover Bijzantium (Konstantinopel). Daar werd vastgesteld de verscheidenheid der naturen bij de eenheid des Persoons: „één en dezelfde in twee naturen onvermengd, onveranderd (dit was tegen do dwaling van Cyrillus en Eutyches, die tot de stelling van ééne natuur leidde ; vandaar vervolgens de naam Monophysieten, Eén-natuur-drijvers), onverdeeld, onafscheidelijk\'¹) (dit tegen de Nestoriaansche scheiding en afzondering in twee Personen).quot; Dus werd aangenomen het voortbestaan der eigenaardige werkingswijze van ieder der twee naturen ook na de unie.

De Chalcedonische bepaling werd later, op de Zesde algemeene Kerkvergadering te Konstantinopel G80 na C. toegepast op de natuurlijke tweeheid en slechts moreele

\') Neander, a. W. S. 689.

²) Hot Symholuni Clmlcedonence z. bij Hagenbach, Dogmou-gosch. § 101. Niedner, a. W. S. 359 f.: — —

svx xx) tov oii/TOv XptTTOV, h Svo CpvTSTiv (niet sa Ivo ^puo-ecov. Zio Niedner a, W. S. 362) xtpstttm;, xlixi-

psrui;, xxwpiTTUs yvuptypsvov.

§19. DE VEREENIGING.

eenheid van wil. Want de menschelijke natuur zou zonder wil niet volledig zijn. Dus de wil der Godheid en de wil der menschheid in Christus wel in bestendige overeenstemming , maar ieder van beiden werkzaam in zijnen eigen aard gt;).—

De persoonlijkheid , het Ik , van den Goddelijken Persoon is ook die van zijne menschheid : vergelijkbaar met het ééne middelpunt van twee cirkels, een kleinen (de menschheid) en een ondenkbaar grooten (de Godheid)¹).

Dus één Persoon met twee naturen. Terecht zegt een onzer oude Godgeleerden : „het is wel eene vereeniging van naturen, maar niet eene natuurlijke vereeniging\'^). — De menschelijke natuur des Verlossers heeft geen eigen middelpunt voor zich. Hadde zij dat, dan waren er in

¹

) Dr. Ernst Sartonus, Christologische Vorlesungon. 3to Aufl. S. 38 : Denkon wir uns , Beispiels halber, die beidon Naturen als zwei Kroiso . die menschliche als einen kloinuu , die göttliche als einon groszen , beide unvermischt und unverwan-dolt, jeden in seiner Eigonthümlichkoit. Beide sind nur in einem einzigon Punkte voreinigt, aber dieser Punkt ist dor gemeinsamo Mittelpunkt beider , tmd obwohl os nur ein Punkt ist, so con-centriren sich doch ohno Vcrmischung boide gloichzoitig in ihm. Vergel. Van Oosterzee, Hot Leven van Jezus. 1846. I. p. 220. Heidelb. Cateoh. Vr. 48. Do grooto kring is wel rondom buiten don kleinen , maar bestaat tevens dezen, in welken immers beider eeuig middelpunt ligt, van hetwelk al de radion uitgaan. Zoo is het dat in Christus de Godheid wel huiten hare aangc-nomene menschheid is en \'nochtans persoonlijk met haar vereenigd blijft. Zijne Godheid is overal waar zijno menschheid is, maar zijne menschheid is niet overal waar zijne Godheid is.

^:i) P, v. Mastricht, Godgol. II. p. 484.

§ 20. DE VEREEN1GING. VEUVOLG.

Christus twee Personen. Maar, terwijl zij is opgenomen in de gemeenschap der Goddelijke natuur, is het middelpunt der Goddelijke ook het hare en daardoor is het één Persoon.

§ 20. De vereeniging. Vervolg.

Ten opzichte van de vereeniging der twee naturen in Christus verschillen de Gereformeerden van de Lutheranen. Dezen, om hun dwaalgevoelen van Christus\' lichamelijke tegenwoordigheid in het heilige Avondmaal staande te houden, leeren dat de Goddelijke natuur hare eigenschappen , bij name almacht, alwetendheid en overaltegenwoordigheid aan de menschelijke natuur heeft medegedeeld\').

De Gereformeerden hielden streng vast aan de waarheid van twee naturen in éénen Persoon en leerden dienvolgens dat Christus naar zijne lichamelijke mensch-heid thans alleen in den hemel is. De Lutheranen stelden eenen reëelen overgang der eene natuur in de andere en grondden daarop hunne alomtegenwoordigheid des lichaams van Christus¹).

Dat de vereeniging der twee naturen in Christus is geschied zonder vereeniging , zonder verandering zegt: iedere natuur heeft hare eigenschappen behouden; en onverdeeld, onafscheidelijk zegt: zij zijn in haar geheel en onlosmakelijk om en met den Persoon , als het centrum der kringen , vereenigd, het is één Persoon die ze bezit.

¹

) Hagenbach, Dogmengesch. § 26ü. S. 642.

§ 20, DE VEREEN1GING. VERVOLG.

Zoo stelt Christus in zijne redenen steeds zelf zich voor als ééne Persoonlijkheid, één Ik, één ongedeeld zelfbewustzijn. Joh. 8: 58. 17: 5 i).

Omdat beide naturen aldus in waarheid persoonlijk vereenigd en niet slechts uiterlijk (mechanisch) samengevoegd waren , zoo „is het dan niet hier Gods Zoon , dddr de mensch, maar overal de Godmensch, die denkt, spreekt en handelt. Het is één zelfbewustzijn , dat wij in den menschgeworden Godszoon moeten eerbiedigen , hetzij Hij klaagt of zucht, lijdt of bidt, van dood of van heerlijkheid spreekt: het bewustzijn , dat Hij, de Zoon des menschen , tevens de Zoon des Vaders isquot;¹),

Ook onze ziel en ons lichaam hebben eene centrale eenheid , zijn in één bewustzijn met elkander verbonden en vormen daardoor één menschelijk Ik, eenen persoon. Het bewustzijn heeft echter niet in het lichaam maar in de ziel zijnen grond. Maar daaruit volgt geene verandering van beiden, beiden blijven wat zij zijn, de ziel is of wordt geen lichaam , het lichaam geene ziel. Maar het lichaam is door de persoonlijke vereeniging bezield en de ziel is belichaamd en beiden leven , voelen en werken van uit het ééne middelpunt des bewustzijns, zoodat de ziel zelfs het sterven voelt zonder zelve te sterven s).

¹

) Van Oosterzee, Hot Loven van Jezus. I. p. 220.

174 § 21, GEWICHT VAN DE EENHEID DES PERSOONS.

§ 21. Gewicht van de eenheid des Persoons.

De persoonlijke eenheid des Verlossers is van groot gewicht. Hierop rust geheel de waarde en kracht van Jezus\' leer, leven en dood ; hierop namelijk , dat de Persoon , die leerde, leefde en stierf, de Zoon Gods was. Omdat Hij die was, daardoor leerde Hij als machthebbende en heeft zijne leer beslissend en blijvend gezag: daardoor was zijn leven en zijn dood plaatsbekleedend: zijn leven verdienstelijk , zijn dood verzoenend.

Zoo alleen , als God en mensch in één Persoon kon Hij de Middelaar Gods en der menschen zijn.

De verlossing en verzoening kon niet geschieden zonder persoonlijke vereeniging der Godheid en menschheid. God en mensch, door de zonde gescheiden, moesten hereenigd worden. Hier was een Middelaar noodig niet alleen van tusschenspraak gelijk Mozes tusschen God en Israël bij den berg Sinaï, maar van verzoening door voldoening, eene vrijwillige voldoening door leven en dood van geheel de schuld des menschen. Deze voldoening kon alleen Hij volbrengen die tegelijk boven de wet en onder de wet stond, dus één Persoon in wien Godheid en menschheid vereenigd waren.

Zulk een Middelaar is er maar één. 1 Tim. 2:5: Want daar is één God, daar is ook één Middelaar Gods en der menschen, de mensch Christus Jezus. 6. Die zichzelven gegeten heeft [tot] een rantsoen voor allen, [zijnde] het getuigenis te zijner tijd. Mensch zegt Paulus, niet om de Godheid van dit Middelaarsambt uit te sluiten : want Christus is God geopenbaard in het vleesch 1 Tim. 3:16; maar om aan te wijzen dat Hij in zijne menschelijke natuur het rantsoen voor ons heeft betaald en dat Hy als mensch onze nabe-

§ 21. GEWICHT VAN DE EENHEID DES PERSOONS. 175

staande is en dat derhalve alle soorten van menschen door het geloof tot Hem en tot zijne offerande een vrij-moedigen toegang hebben gt;). Hetwelk het cietuigenis is te zijner tijd¹), hetwelk nu in de volheid des tijds betuigd , verkondigd wordt, terwijl het tot daartoe scheen als ware God alleen de God der Joden. De tijden zijn door God geordineerd : na den winter de lente.

De Middelaar is nu in het hemelsche heiligdom, verhoogd aan de rechterhand des Vaders. Hebr. 8:6: En nu heeft Hij zooveel uitnemender bediening gelcreyen, als Hij ook van een heter verbond Middelaar is, hetwelk in betere beloftenissen bevestigd is. Gelijk het Nieuwe Verbond , waarvan Christus de Middelaar is, heerlijker is dan dat verbond hetwelk God door Mozes met Israël heeft opgericht, een zooveel heerlijker priester is Christus in vergelijking met de aardsche priesters , die in dat Sinaïetische verbond zijn ingesteld. Want het lichaam is immers beter dan de schaduw , het wezen meerder dan de afbeelding, het hemelsche heerlijker dan het aardsche. Onder het Oude Verbond een priesterschap naar de wet eens vlee-schelijken gebods, een priesterschap, welks bekleeders en bedienaars, als stervende menschen elkander opvolgende, met hunne steeds op nieuw herhaalde offeranden getuigenis gaven dat zij zeiven zondaars waren en dat hun ambt en offer in zich zelf krachteloos was ; maar hier een onvergankelijk priesterschap des eeuwigen Zoons, des heiligen en onbevlekten, die, nadat Hij eens vooral zich zeiven

¹

) Treffend ontwikkelt dit Calvin., Coramentar. i. 1. \'-) to //.xprvpiov mipofc iïlois is appositie bij geheel don volzin. Tö ftxprupiM is accusativus. Winer, Grammat. § 48. 1.

176 § 21. GEWICHT VAN DE EENHEID DES PERSOONS.

heett opgeofferd, in het waarachtig heiligdom is ingegaan.

De heerlijkheid en kracht van Christus\' Middelaarswerk op grond van zijn Persoon betuigt de Apostel ook Hebr. 9: 14: Hoe veel te meer (dan het bloed van stieren en bokken) zal het bloed van Christus , die door den eemvigen Geest zich zelve Gode onstraffelijk opgeofferd heeft, uwe conscientie reinigen van doode werken, om den levenden God te dienen. 15. En daarom is Hij de Middelaar des Nieuwen Testaments , opdat de dood [daarttisschen] gekomen zijnde tot verzoening der overtredingen die onder het eerste Testament waren , degenen , die geroepen zijn, de beloftenis der eeuwige erve ontvangen zouden.

Christus is Middelaar naar beide naturen. Niet alleen naar de Goddelijke, gelijk de Luthersche leeraar Andreas Osiander (gestorven 1552) dreef. Noch alleen naar de men-schelijke natuur, zooals zijn tegenstander Franciscus Stan,\' carus (gestorven 1574), in overeenstemming met de Room-schen, leerde\'). Alles wat Christus deed en wat Hij leed, was werk en lijden van den éénen Persoon, van den Zone Gods.

De eene natuur deelt hare eigenschappen niet aan de andere natuur mede , maar van beide naturen behoort alles aan den éénen Persoon. „De Persoon is eeuwig , oneindig , alomtegenwoordig , alwetend , almachtig naar zijne Godheid en omdat Hij God is. En wederom dezelfde Persoon Christus is op zekeren tijd uit eene vrouw geboren , was hier op aarde telkens op ééne plaats en niet tegelijk op eene andere, wist niet alle dingen , had alle

\') Hagcnbach , Dogmongesch. § 269. Winer, Comparat. Darstel!. S. 104. P. Van Mastricht, Godgol. II. p. 428 v.v. Bra-kel, Red. Godsd. I. p. 415.

§ 21. GEWICHT VAN DE EENHEID DES PERSOONS. 177

menschelijke passiën zonder zonde, hongerde , dorstte, leed, stierf omdat Hij mensch wasquot; \').

Zoo spreekt de Schrift van Christus. Soms schrijft zij Hem toe wat alleen zijne menschheid , soms wat alleen zijne Godheid aangaat, soms wat beide naturen samen raakt en niet afzonderlijk ééne van beiden.

Op gelijke wijs wordt ook van \'s menschen ziel gezegd wat geheel niet op het lichaam past en wederom van het lichaam wat niet voegt voor de ziel. Maar ook brengt men de eigenschappen der ziel over tot het lichaam en wat aan het lichaam eigen is tot de ziel; maar die uit en in beiden bestaat is één mensch , niet meer. Door deze spreekwijzen wordt aangeduidt dat er in den mensch één persoon is met twee verschillende bestanddeelen¹).

Christus is aanbiddelijk^ Hij, de Middelaar, Hij God en mensch mag en moet aangebeden worden, maar alleen op grond van zijne Godheid. De grond van aanbidding is niet het Middelaarsambt, niet zijne zondelooze men-schelyke natuur of de uitnemendheid zijner gaven en zijner macht, maar alleen de Goddelijke natuur. God alleen moet men aanbidden; Matth. 4: 10. Christus moet aangebeden worden niet inzoover Hij Middelaar is - zoodat, viele het Middelaarschap weg , ook de aanbidding wegviel — maar omdat Hij zoodanig een Middelaar is, God en mensch in één Persoon 3).

De Socinianen en hunne natreders , de Remonstranten,

¹

) Calvin. Instit. II. 14. 1.

178 § 21. GEWICHT VAN DE EENHEID DES PERSOONS.

dringen zeer aan op de aanbidding van Christus, maar alleen op grond van zijn Middelaarswerk en wegens de Hem medegedeelde Goddelijke macht en heerlijkheid. Hij is hun niet een waarachtig God gt;). Dies is hunne aanbidding van Christus afgoderij. Maar wij aanbidden Hem die naar de Schrift (Rom. 9: 5) is God boven allen te prijzen in der eeuwigheid. Amen.

\') Catechesis Racov. od. Oeder. p. 423. Vierde Hoofdstuk van dit Leesb. § 34. bl. 306. Limborch, Thoologia Christiana p. 470.

ELFDE HOOFDSTUK.

DES VERLOSSERS NAMEN EN AMBTEN.

§ 1. Eigennaam Jezus.

Dg Zoon Gods, in het vleesch gekomen , moest als mensch onder de menschen een eigenen naam dragen, om Hem van anderen te onderscheiden. Geboren van eene Jodin , met een Joodschen pleegvader en levende onder de Joden voegde Hora een Joodsche naam. Ook hierin werd Hij den broederen gelijk.

Bij de besnijdenis , die het kindeken acht dagen oud zijnde; onderging, werd zijn naam genoemd Jezus, welke genoemd teas door den Engel eer Hij van Maria uit den Heiligen Geest in den lichame tvas ontvangen, Luc. Hl. Onder de Israëlieten geschiedde de plechtige naamgeving aan de zoontjes bij de besnijdenis evenals naderhand onder de Christenen de kinderen hunnen naam ontvingen bij den doop , vooral met dit doel dat zij levenslang ook zelfs door hunnen naam herinnerd wierden aan het ver-