!;• • ■ \' \' ■„ • •

•\' ■ ■ • .

■ ■ ■■ ■ ■■ ■ ■ ■ ■■ ■. ,

\' ■■ \'■ ............. ,

\'■ .....

\' . ¹

^v . \' \'. . ■\' • il

• •¹¹ ;• • \'

- ■ ■ ■ • ■■■ ■. ■ ■ ■ ■ . ■ \' ■ ■ ■- • ^ ■ ■ ■

• - • ■ . . , \\i..\' •

^:

■

- -

■ ■

■ ■■ ......... ■\' ■ ■■ , ...........,,

■■■ ■ . ....

::Vv.

■ • ■ ■■ ■■ ■ r\'iiH-,- .... . , , ... .. ....

D E

GOUVERNEURS-GENERAAL

EN

COMMISSARISSEN-GENERAAL

VAN

NEDERLANDSCH-INDIË

RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT

0829 0466

22/. if J S/

DE

GOUVERNEURS-GENERAAL

EN

Com m issar isse n -Ge ne raa 1

V A N

NEDERLANDSCH-INDIÉ

1610—1888

///S TOR /sen- G ENE A L O GI SOU HE SClift E VEN

DOOR

M. A. VAX Riikdi-: van der Kloot

Met Wapeu-afljcjldiMgen door M. J. LION

llilfrojjcvcn mnt ondoi-stcuniiiK van hot Ministciic van Koloiiiru.

\'S-GRA VMNHAGR W. I\'. VAN STOCKUM cV ZOON 1801

■ ï mÊM

fit*.-*: rwgt;

aan den heer

M*. L. W. C, KEUCHENIUS

OUD MINISTER VAN KOI.OMCN. ENZ.

opgedragen door

oen Schrijver

,

: ••• .... w- ,

V O O H l\\ 10 D 10

Reeds vcrschoidenc jaren geleden stelde ik een haudsdirifl samen , waarin eenige genealogische en historische bijzonderheden waren verzameld betreffende de Gouverneurs-Generaal van N e d e r I a n ds c h-I n d i ë, niet hunne wapens.

Dat handschrift werd in 1880 ter bezichtiging nedergeiegd op de heraldieke tentoonstelling in dc Gothische zaal te \'s-Gra ve n h age; en tie belangstelling, toen door verschillencle bevoegde personen — waaronder de toenmalige minister van koloniën .Mr. \\V. Baron van Goltstein — in mijn arbeid betoond, moedigde mij aan dien nog zooveel mogelijk te vervolledigen.

Aldus is het boekwerk ontstaan dat ik thans aan dc beoordeeling prijs geef met den wensch, dat het eenigszins zal bijdragen tot dc betere kennis der in menig opzicht nog verwaarloosde geschiedenis van Neder I an d s ch-I n du;.

De heraldiek is, in het algemeen, een nog te weinig gewaardeerde hulpbron voor de historie; toch is zij wel eens een van de eerste en beste sleutels van deze genoemd \'). De genealogie, volgens den beroemden Kluit het moeilijkste vak der vakken ²), dient, gepaard aan de archeologie, de moeder der historie tc zijn; een ander schrijver, tie bekwame cl\'Ablaing van Gicsscnburg, verklaart dat de geschiedenis, om goed te worden begrepen, met de geslachtkundc hand aan hand behoort te gaan ³).

Kn volgens Dr. Be yn en kan men zich zelfs geen geschiedverhaal voorstellen zonder een nauwkeurige beschrijving van de daarin voorkomende personen, van hunne al komst, hunne lamiliebetrekking, jeugd, opvoeding, enz., kortom van alles, wat dienen kan voor \'t juiste begrip en de rechte waardeering van personen en

\'i l.i\' livri! il\'or des families nu Lu Tcrre-SainIe lllnslrée. liruxellcs, IHii), 1)1/. 5.

²) van Wijn. Ijuiszitteiid leven II, blz. quot;27.

t il Ablainjr van Giossenhnrg, De Rlddei scliup van Velmve. Vooi redo, blz. X; — Navoi scluM\' •18«1 , blz. 97.

VOORBEDE

zaken. Van die persoonsbeschrijving nu is, volgens dien geleerde, de gcslachtkunde onafscheidelijk en hoe langer zoo meer een afzonderlijk vak van studie geworden, dat met de daaraan verwante wetenschappen: de wapenkunde, de zegelkunde en de penningkunde vereenigd, aan de beschrijving der historie een vastheid, een hechtheid geeft, zooals, gelijk men zegt, de rotsgevaarten \'t aan onzen aardbol doen \'). De heraldiek, ecu deel der teekenspraak, was vroeger diep in de zeden en gebruiken der Europeesche volken ingedrongen en is er tegenwoordig nog op verre na niet uit verbannen; zij lost een aantal raadsels op, die de geschiedenis ons voorlegt, en openbaart belangrijke bijzonderheden, welke tie historie niet heeft bewaard. De schoone kunsten kunnen haar niet ontberen, over tie numismatiek en de iconographie verspreidt zij een helder licht ^J).

Nu tot den inhoud van mijn werk terugkeerende, meen ik dat eene kleine uitweiding daarover en over de wapenafbeeldingen niet overbodig is te achten.

Wiltle ik niet, zooals een spreekwoord zegt: met tic deur in \'t huis vallen , dan moest ^ik wel vooraf met ccn enkel woord melding maken van tien oorsprong tier Oost-Indische Compagnie, van de instelling van een college van Bewindhebbers, genaamd de Vergadering van Zeventienen, van de regeeringen die na de vernietiging van het bewind der Compagnie sedert 1796 de macht tot benoeming van Gouverneurs-Generaal en Commissarissen-Generaal hebben bezeten, en van de voordeden vroeger en thans verbonden aan de «eminente waardigheid cn importante charge» van Gouverneur-Generaal, welke door zoovele uitstekende mannen is bekleed. Ook vond ik het noodig aan de residentie van de Landvoogden en aan hunne portretten en tlie van Commissarissen-Generaal ecu paar hoofdstukken te wijden.

Wat de wapens betreft, meen ik, met verwijzing naar tie bijlagen, waaronder men hunne beschrijving zal aantreffen, mij tot tic volgende mededeeling te kunnen bepalen.

De afbeelding van het wapen van Batavia met schildhouders, zooals die door mij wordt gegeven, treft men aan op het titelblad van tien almanak gevoegd bij het naamboekje van Nedcrlandsch-Indie voor het jaar 1779 en bij Lodewijk Dominicus, stadsdrukker te Batavia, gedrukt. De kleuren zijn die welke voor dat wapen zijn vastgesteld door den Gouverneur-Generaal Co en en zijn raad bij resolutie van tien 1 y¹\'\'quot; Augustus iójó; terwijl het zwaard en tic lauwerkrans aldus

\') A. A. Vorstmmui van Oijen. Ili\'t Voistonlmis Oriuijc Nassnii. 1H8\'2 (Inleiding van Dr. L. li. Hcynen, KI/ II).

\') Heraldieke Bibliotheek. I87\'.l, lil/, quot;li.

VOOBBEDE

voorkomen op de in het jaar 1645 le Batavia geslagen muntstukken, die 200 nauwkeurig zijn afgebeeld iu hel beroemde peuningwerk van van Loon ¹). Om allen twijfel aan de juistheid van de oranjekleur van het veld, welke aan sommigen, omdat ze zoo hoogst zelden voorkomt, vreemd toeschijnt, optcheOen, woidt ten overvloede hierbij aangeteekend, dat bij tie zooeven vernielde resolutie aan «de stad (olim) Jacatra» tot wapen en zegel werd gegeven: «een zwaert van azur in een orangie schilt, steeckende met de punte door een laurieren crans, van coleur bruyn groen» ⁴).

De wapens van de eerste twintig Gouverneurs-Generaal, namelijk van Both tot en met Zwaardecroon, vindt nicn ook afgebeeld onder hunne portretten, waarmede het i^stu stuk van het IV^Jc deel van het werk van Valentijn, «Oud en Nieuw Oost-Indien», is opgeluisterd. De daaronder voorkomende wapens van de Carpentier, van Goens en van Outhoorn zijn minder juist bevonden; terwijl de wapens van de beide laatstgenoemden mede niet overeenkomen met die welke zijn afgebeeld onder hunne bij het departement van koloniën aanwezige portretten in olieverf.

In hel werk van |. P. I. du Bois: «Vies des Gouverneurs Generaux, avec l\'abrégé de 1\'hisloire des élablissemens Hollanduis aux Indes Orienlales». La Have, 1763, welke schrijver vermoedelijk tie twintig wapenschilden bij Valentijn voorkomende lol voorbeeld heeft genomen, zijn met hunne portretten ^ ook nog le zien dc wapenschilden van acht latere Landvoogden, namelijk van de Haan lol Mossel. De daaronder voorkomende wapens van Durven en van 1 mho ff zijn echter eveneens onjuist.

Daar eene wapenafbeelding onder de portretten in de genoemde werken een zeer ondergeschikt punt mag genoemd worden, kan hol den schrijvers niet lol een grief worden aangerekend, dal zij zich niet beter hebben doen inlichten.

Waar hel personen betrof wier geslacht tol den Nederlandschen adel behoort, of die tot den adelstand werden verheven, kon do juistheid van hel familiewapen worden nagegaan; in het tegenovergesteld geval waren aan het onderzoek tol hel verkrijgen van de noodige zekerheid daaromtrent velerlei bezwaren en moeilijkheden

\') van Loon Nnlcrl. Ili^toiii\' piMminj-\'cn. !l, lilz. \'iSÜ.

²) van McdedoHingen uit liet Oosl-lmiisch Arcliicl\'. Anist ISfiO, \\quot;. 1 , 1j1/. (iO, noot \'2;

Tijdscliiirt voor N. I., (in j.uu^. I, lil/,. 108; linl. Ardiiol\'Üc jaaix- IV, 1859, lil/.. 88. Tijlt;lscliiilt voor hid. T.- L- en Volknnkiniilo IV, Ni\'\'nwo Suiie I, 1855, lil/. \'.284; Koostroilo liij gologonlioiil \\;iii liot. «Miwfoost op 1 Juni IK78 goviorii (liior hot lïat. rioiiools(;liii|i vim Kiinslon on \\Vol.iMisrli;i|i|ion (N. Hot torilumsdio (lomiint van Ili Jan. 1880).

^s) Hij 1I1\' port rol I en vcrmolil omlor ilc litteratuur /.ijii niet ^cimoiiiil ilic, wolko in Villi-11 lij II 011 du Dois te vinileii zijn.

VOriBKEDE

verbonden, ook omdat onder negentien der bij liet departement van koloniën aanwezige portretten geen wapens zijn afgebeeld.

Van het lot dusver nergens beschreven en dus zoo goed als onbekende wapen der familie Frijkenius, waartoe de Commissaris-Generaal van dien naam behoorde, had de hoer J, F. Croockewil, te Wij k-bij-D uurst ede, de welwillendheid voor mij een afteekening te vervaardigen, volgens een wapenbord met bet jaartal 1752 op het raadhuis aldaar aanwezig.

Tot mijn leedwezen zijn de schilden bestemd voor de wapens van van Grasveld en Bent in blanco moeten worden gelaten, aangezien alle nasporingen daaromtrent vruchteloos zijn gebleven.

De door mij gegeven wapenafbeeldingen zijn derhalve die, welke na een nauwgezet onderzoek, en, voor zooveel zulks noodig voorkwam en mogelijk was, na verkregen inlichtingen van familieleden, als juist zijn moeten worden aangemerkt.

Hoewel ook aan de Britsche Luitenant-Gouverneurs Stamford Raffles en 1quot; endall een artikel is gewijd, heb ik echter gemeend eene afbeelding van het wapen van den eerstgenoemde, dal mij alleen bekend is, achterwege te kunnen laten, aangezien zij beiden eigenlijk niet geacht kunnen worden te behooren lol de categorie van de person en waaraan dit werk hoofdzakelijk is gewijd, en clan allicht de vraag zou zijn gerezen, of niet eerder de wapens van de toenmalige opperbestuurders over B r i l s c h -1 n d i c, waarvan het eiland [ava met zijne Onderhoorigen destijds een onderdeel uitmaakte, hadden moeten worden afgebeeld,

Mei betrekking tot den tekst meen ik met cle volgende toelichting te kunnen vi ilstaan.

Hel oud koloniaal archief, de werken van Valentijn, du Bois, de Jonge \'), Meinsma ^J), Hoovkaas •\'\') en de zoogenaamde Heerenboekjes \') hebben mij de

\') .Ihr Mr. I. K .1. ite Imw. opkomst van hot Nedoiliindsch gezamp;g in Oost-lniliti. Veizame-Ii 1¹van onnil^i\'jji\'vor) shikkon nit lir\'t niiil-knloiiiaiil aichii\'f. XIII iloclcn. IHli\'i -1888. Hol Xlc, \\lle t\'ii XIIIf ili\'fl Ixnvcikt dooi VI. I, \\;iii Dcvontor.

²) .1. .1. Moiiisnu tJi\'^i\'hioiionis van ill- X-\'iloriandgt;clie Dost.-lndisclio Ijoziltin¹:.-n ItcIIl , 187« -75. ■\') •!. \'• llooykaa^. l(i |i(Mlorinrn ii|i ilo k iloniali\' littciatuni cif -:yslortiulisolio inhoudsopgave van hi-t^ocn voorkfimt o\\lt;t de kiduniën (Iio cKton (l»¹ Kaap) in inco^clworken on tijfNoliriften \\an I.j^f.trgt;

tot I^Cm int:.....von in NVdoi l.md rn /ijn.- 0\\(\'i /ri-;fdi.\' Ilo/illin^on. IVi pcr-c he/.o „d d mii\' It: .

S gt;ln Uien. \\rnstefdain, 1X77 rn ISXO. dn I n.

*) lt;■ \\a.unhoek ji¹ van d,\' WVIl .d.dquot; lloften d\'-i Ho-.\'. Indiasche Hei\'renn:\', zoo tot als bniteti lïatnvi.t, \' O/..» l).\'/e ti i{;i|avia in\'drnkte heekje-, \\va:n-\\.tn fle reisli- \'.\'ennnedelijk in 171!) is ver-sehenen (/.ie Valentijn, 1\\ , hl/ d.S7 en .iH¹,)), /ijn I,ij hel iluparteinonl van Koloiniiii ianwo/i^ van I7h7 tot 181n \\an die oolleeije onthieki^n eiditei die \\an I7t»\'.t, I78\'2, I7.s;{, I78.quot;quot;(, en 1791. Op het Rijk-aieli.el /ijn aanwe/.iL te Vinst.idani redrukt\' Naandioekje der II - ijje Indi-rhe Uogeoi ing wui 17.\'iH, l/id, 171-5, 17 \'di, 1700 tot 17t)-J en vatt l7tiiS.

VOORREDE XI

bouwstoffen geleverd voor de staten van dienst van de oudste 35 Gouverneurs-Generaal en de oudste 9 Commissarissen-Generaal. Voor de overige personen zijn de opgaven voor hunnen dienststaat grootendeels ontleend aan gegevens aanwezig bij de departementen van koloniën en oorlog. Hetgeen langs dien weg niet was te verkrijgen werd welwillend verstrekt door of namens gewezen landvoogden en hunne familieleden. Voor het genealogisch gedeelte werd dc hulp van een aantal gemeentebesturen vereischt.

Wanneer men de genealogische gegevens aandachtig nagaat, zal men tusschen de meeste Gouverneurs-Generaal een draad van bloed- of huwelijksverwantschap ontdekken, tot dusver weinig of niet bekend (enkele zeer in het oog springende zooals tusschen van Out hoorn, van H o o r n en v a n R i e b e e c k, uitgezonderd), welke misschien ook licht zal kunnen geven over vele van hunne handelingen die tot dusver onverklaarbaar schenen. Het ligt echter niet op mijn weg mij op dat gebied van velerlei beschouwingen te begeven.

Vermits de ervaring van dc bezwaren mijner taak mij telkens van het onvolledige en gebrekkige der uitvoering heeft overtuigd, beveel illt; mij voor terechtwijzing bij deskundigen aan, en reken ik ook om den aard en omvang mijner onderneming op welwillende toegeeflijkheid.

Ik mag niet eindigen alvorens mijn oprechten dank te hebben betuigd aan de velen die mij steeds welwillend ter zijde stonden in de dikwijls niet groote moeilijkheden gepaard gaande bijeenbrenging der voor mijnen arbeid benoodigdc bouwstoffen.

In het bijzonder zij het mij vergund de namen te vermelden van de heeren Jonkheer M. P. Smissaert, te Utrecht, en Dr. Th. Ch. L. Wijnmalen, bibliothecaris van de Koninklijke bibliotheek tc \'s-Gravenhage, zonder wier krachtige hulp het mij wellicht niet mogelijk zou zijn geweest mijn arbeid ten einde te brengen.

\'s-Gravenhage,

M. A. v. R. v. d. K.

den 25^ston November 1890.

■ . ■ \' \' \' ■■ -■ m \'■ ï\'? ■-■■■

\' ..... . _ , , _ _:...i^ \'

\'M ■■quot;■■■ ■ : ■ ■-■N-■ ■: - ; ..... quot; . \'; ^ gt;

\'■ • ■ :i :- • \' •. .. .. . ...... . .. ... • ■ • . ■■ ■■■ ^ •

, -■■■ 7; ■■ ■ »\' ■ ........ .

...... ■ :r_gt; ■:

- • ■ ■■ ■ .. ..............Vt-

gi ^ . ■ gt;lt;gt; v ^- -r. JTvt. .\'quot;TtX .m t \' L\'\\ T\' ^r\'quot;quot;\'J, ■■ i-

..... ^T \'••• \' quot; - ■- •\' • ■■ ■• .

\' ■ .■• . ■■ \'-•■ \' , , ,

•K-.-f •; ■ ó ; «Jii\'i

^ ■■■ ^ • ■, - ,• . \',. ,, _v, ,,,

\' \'tw • • ■, .^y. ...... . ,

■ ■■■■ • .

ïi\' ewr - ^ quot; • «M

......... • ■■ ■ - m . . . ....

S-\'-s ■ rn ■■ quot;

: m .. . id .

■I II lip I ll I III [111111 llllll lp llllll III.........

■ i : ; \' - \' f

S3 éM\' ■ ra quot; ............ »gt;\'/..? -

■ ■\' \' ^: \' ■\' : \' ■ . .... .. ,. , , ,. j.t.

. 1: .. -,. .•..,. ■,. . . .,

■ . A- ■ .■ ■ .■. ■ \' -, . :-

...:.. SS. ■:. ^ . .......

■

■ ^....................... ....... ■■ ■.-■ ■ . . .

. . ■•■.. !^P S ...A. ..

.»3 .. . . . . , r\'lft rquot;\'

........ ..,

IB rJL :|:i 1 ^ quot;3 \'4

¹ ■■■ ■

r\'::r~vr^v-:.....- r^:r iir \'^;r^; ■.

.....a 1 Ë S.....i........i...... m S wÊÊÊÊÊÊÊMÊÊi

I . ■ ■ 1 i 1 n p ^ v. i 1 ■

•a . • ■ w ? quot; s

: ■. ■■ ■ ... ... ... ,. ........... ..;..■/ , if; \'■ :■ \' ■ ■ ^ :.\' :. - • .-. .

• ■■ - - ■ . ■ ■ ^ - m}, . .,...■ ...

H O 0 F D S T U K I DE OOST-IN DISCIIE COMPAGNIE

In een werk hoewel uitsluitoml limuloleiid ovoi^-Qonvomours-GoncraalonCominiis-sarisaen-öenoi\'aal van Noderlamlscli-Indiö, kun toch do iiistolling\' /.olve uiot gelioel ouho-sproken worden gelaten, waaraan sodort hot jaar 1 G(iO tot aan hot laatst dor voorgaando oouw do kon/.o en do bonooniiRg van dio hoogo staatsanilitonaron waren toevertrouwd. Eono kleine uitweiding over do oprichting, on/.., van do voormalige Oost-Iiulisciio Compagnie, thans nog liij tal van inlanders op .Tava on op do hezitlingon lniilcn .lava on Madura liij ovorlovoi\'ing voortlovendo onder den naam van -Guniponio \'), kan dorhalvo hier niet als misplaatst worden gooordoold.

Do scheepstochten dooi\' onze dappere voorouders, die wakkere zoebrekors ^J), in do laatste jaren van do 10° oouw ondernomen, hadden ton doel, om do vlag der jeugdige Ropnbliok ook in andere doelen der wereld te planton tegenover die van Portugal en Spanje (voroonigd van 1580—1G40), op volo plaatsen iu Indiö gevestigd. ^:l)

Do oersto reis dor Ilollaiulers naar Oost-Indiö (mot het schip Ilollaudia) legde den oerston grondslag voor do Oost-Indische Compagnie. Van die reis, die van don April 1505 tot den l^li\'n Jimi 1507 heeft geduurd, is door den adelborst Frank van der Doos oen journaal gehouden dat nog aanwezig is. \'\')

Die Compagnie is ontsproten uit tal van Compagniiin voorde vaart op In ditquot;, dio tot samenwerking worden gedwongen door de buitensporige onderlinge concurrentie, en door bohool\'to aan eenheid tegenover vreemde inededingers. Die Coinpaguie verkreeg bij oen op den 2tH\' ii Maart 1002 door de Staten-Genoraal aan huur verleend octrooi, dat telkens word verlengd, hot uitsluitend monopolie van don Indischoii handel. Ilooldzakelijk uit handedsbclangcn geboren, was /.ij baron oorsprong getrouw.

\') Door Jo Nederlanders ook wol gonnamd; «Jan Compagnie». Zie Tijds. v. N. 1., 2de jiuirg., II , Batavia 1839, ld/.. \'2t2.

Zie het Aanhangsel.

³) Groen van l\'rinsterer, Handboek der goscliiedenis van liet Vaderland, lil*. \'JVO en \'271

⁴) de Jonge, Uo ojikomst van het Xedei landsch rezag iu ü.j t liidië, II, Ijl/. \'2Hlj ca \'2tlt;7.

1.

2

Ilandolsvoordfol Kloof liij voortduring haar wfreven. Daartoe sloot zij overeenkomsten met iulandsclio vorsten en volken, waarbij zij in hot bezit van de meest gewilde handelsartikelen geraakte, zooveel mogelijk met uitsluiting van ieder ander. Maar zonder, en somtijds zelfs tegen haren wil , geraakte zij daardoor in het bezit van steeds toenemend grondgebied, en zag zieh naast do taak van handelaar die van Sou-veroin opgedragen. \')

De Compagnie heeft voor de Vereenigde Nederlanden de rijkste bronnen van welvaart, overvloed en macht geopend, en gedurende een groot tijdvak hare aandeelhouders (participanten) groote rijkdommen aangebracht. Hot was bijgevolg zeer go-grond dat Box hom haar reeds noemde oen van de sterkste senuwen van desen Staetv on dat van Loon haar bij een hoofdzuil van don Staat vergeleek. ²)

Hot bestuur over de Compagnie bestond uit oen college van zeventien bewindhebbers daartoe gecommitteerd door de almede iu hot jaar 1002 opgerichte vergaderplaatsen, kamers genaamd, als: de kamer van Amsterdam, die van Zeeland, van Delft, van Rotterdam ^), van Hoorn on van Enkhuizen. ⁴) Die gecommitteerden kwamen do eerste zos jaren to Amsterdam en dan twoo jaren in Zeeland (te Middelburg), eu zoo vervolgens bij bourte, bijeen.\'¹) Zij representeerden de Oost-Indische Compagnie on werden de Hoeren Zeventienen en ook wol do Vergadering van Zeventienen genoenul ^B); terwijl zij den titel eerst van Hoog Edole Hoeren later dien van NVel Edel Hoog Achtbare lleoron haddon. ⁷) Zij benoemden in naam van de Staten-Genoraal den Gouvornour-Generaal en de Kaden van Indië en bevestigden de in Indië provisioneel aangestelde dienaren der Compagnie in hunne funetiën. Al do dienaren der Compagnie moesten aan de Staton-Generaal on aan do Compagnie trouw zweren. ⁸)

Ingevolge een besluit van de Hoeren XY1I van 1 December 1748 word den 1 (j\'1\'\'¹¹

\') Mr. P. A. van der Litli, Koloniale stolsels, voorkomende in den Catalogus der afdeeling Neder landsrhe Koloniën van de in het jaar te Amsterdam gehouden internalionale Koloniule en Uil

voerhandel Tentoonstelling. 15de klasse van groep 111

³.» Smallegange, Cronijk van Zeeland, bl/.. van Loon, Ned. Historie Penningen, If, \\i\\/.. ^l2s⁽J.

³) Van 30 he wj rul hebbers der Kamer li o t te r d a m bestaan zeer fraai geschilderde portrellen, in gebeeldhouwde ovale lijsten met het lamilicvvapen aan den bovenrand voorzien. Met uil zondering van het portret van Willem .lanszoon van Loon, beuindllebber in 1002, dal tusschen de jaren 1847 en 1 HTiC) was verdwenen, zijn die jortretten, welke bij het Departement van Koloniën aanwezig waren, op den SOstcn April 1877 tlt; n behoeve van het Hijksmnseum af^eslaan./ie Nedei 1. Staatscourant van 25 Juin 1878, No. 147, bijlage van het rapport over den toestand van hel N Musemn 1877. Uit de nummers waarmede die. porlretten waren voorzien zou mogen worden afgeleid, dat de collectie minstens uit 54 stuks heeft bestaan. In de Hotterdamsche Historiebladen van Scheffer en Obreen, Rotterdam 1880, I, afd. III, hl/. 217 (üi 230, worden 21 van die portretten opgenoemd en besproken.

*) van Leeuwen, Hatavia Illustrata, blz. 1502.

Valentijn, I, blz. 186—11)1; Meinsma, I, blz. 20.

^fl) Heschrijving van Delft, in folio, blz. 558.

⁷) O I, Naamboekjes voor de jaren 1773 en 4708.

⁸) de Jonge\', Opkomst, UI, blz. KM; Meinsma, I, blz \'27.

I N I, UI 11 I N O

April 174!) iwn den Prins EiTstiidhouder Willem do IVdo opgodragon hot Oppor-bewlndhobber- on fiouverneur-Gouoraalschnp van do gohoole Oost-Indisohe Compagnie, nek genaamd hot ambt van Oppor-Directeni\'-Gonefaid, nadat daartoe bij re.solntio van de Staton-Generaal van 24 Maart 1749 do vorcisohto machtiging op do I\'owindhobbors was vorlooad. In die hoodaiiighoid presideordo hij in do Vergadering van XYli. \')

Die waardigheid gal\' recht op den titel van Oppor-Q-onvernenr-Genoraal van Nodei\'lanilsch-Iudie, is don April 1760 ook opgedragen aan Z. D. liooghoid Prins Willem do V\'li\', on werd bij publicatie van do Staton-Generaal van 4 Maart 17!);quot;) afgeschaft. *) Don 20^ste» Maart 17112 vierde do Compagnie haar eerste eeuwfoost, op welke gebeurtenis een gedenkpenning word geslagen.

Dio Compagnie heeft tot in het jaar 1780 alleen en uit eigen middelen in do verdediging van hare bezittingen voorzien. Uoduroiule hol tijdperk van 171.\'} tot 1795, waarin de Republiek welvarend en rijk was, worden evenwel, bij uiterlijken bloei en opeenstapeling van schatten, voortookenoa en blijken van haren naderenden val bespeurd. Do Republiek daalde steeds lager tot dat zij eindelijk nauwelijks oene Mogendheid moer was.

Dut de toestand van do Republiek op do ovorzooscho bezittingen dor Coinpagnii\' van invloed was bij don achteruitgang on hot toenemend innerlijk bederf, die ook in die bezittingen werden bespeurd, zal wel geen betoog behoeven, liet eenigo doel voor de moeste dienaren der Compagnie was zich zelf, ook ton kuste van die Coinpagnio en mot verdrukking der inboorlingen, te verrijken: terwijl zedeloosheid heerschte en wreedheden, als de gruwelijke moord op !) October 17 in te Batavia van moor dan 10.000 weerloozo Chinezen, werden geploegd.

Eono zeer loffelijke uitzondering maakte de persoon van den Gouvemonr-Genoraul Baron van Imhofl\'. Wij hebben van zijne hand oen door hem onderteokend stuk. gedagteekend Amsterdam 24 November 1741, door dju Ho is aan het slot van zijn werk medegedeeld, en getiteld: quot;Considerations sur Pótat présent do la Compagnie llollandoise dos Indes Orientales, rólativoinent a sa Navigation, ;i son Commerce ot it son Gouvernement; et sur les moyeiis do romódier aux causes do sa décadonco. par Mr. Gusta/e Guillaume Baron d\'Imhoff, oi-dovant Gouverneur-Gónóral, pour la Compagnie aux Indes Orientalesquot;. Dat lezonswnardig stuk is in 21 hoofdstukkon verdoold en vangt aan met de volgende woorden:

Saus contredit la Compagnie I lollandoise des [niles-Oriontale.s n\'est pas iinjourd\'hui dans eet «Mat florissant on olie ótoit autrefois. On «-n alleguo (lill\'iM-ontos causes ilireotes

\') du Rois, l)lz. 341 ; Neder). Jaarliooken, II, 1748, 2, 1)1/, 1233; III, 174«, I, blz.34«en34»; I iinipccsclii\' MciTuiiiis, l.iX, 1748, 2, 1)1/.. 311; LX, 1, lil/.. 220; Omul l\'hxMalWoek , \\ ll,

\'s-Giavonhago 1770, li)l. 151)8; De Groningci\' Nouvcllisl, VII, .Ian—Juni 174», hl/., \'i(i5; SiTrlt;■ t Resoliitien van de IJ. (1. Moj,\'. Il«gt;creii Stalen van Holland «mi Wcsl Vrld-l.iinl, XI. 22 Maart I7i\'i 1)1/.. 411\'..

²) Nieuwe Nedeil Jaarboeken, 1, 17(ili. 1 , hU. 323; en X.W, 17».quot;), 3, bl/ 18Üi.

van boon, Xclorl. llislorie penningen, IV, 1)1/. 303, 3o\'i. a. b

I N L E 1 D 1N 0

et indirectes, que 1\'on pent redniro ii trois prinoipalcs; 1°. la trop grande étenduS do ses possessions dans les Iiules; co qui on rend I\'administration moins aisóo ot pins snjotte a des inconvéniens. 2°. L\'abondanco excessive des productions de i\'Orient, et par conséquent la diminution de lour prix on Europe: enfin 3°. le relachement de zèle et d\'attention de la part des Employes an Service de la Compagnie, faute d\'estirae pour le rang dos uns, do recompense pour le mérite des antres, ot de pxmition proportionnóe aux délits.quot;

Niettegenstaande de goede raadgevingen van van Imhoff was steeds het gewoon refrein van het grootste aantal dienaren der O^- in Indië «het zal mijn tijd wel duren gt; en neigde de «Edele Compagnie», die sedert 1701 langzaam maar onvermijdelijk haren ondergang te geinoet ging, hoe langer zoo moor tot haren val. Haar bewind word dan ook, toon het in 1795 bleek dat de schuldenlast der Compagnie tot 112 millioon was gestegen, en haar toestand, bij gemis aan crediot, ongunstig en hopeloos werd beschouwd, bij publicatie der Staten-Generaal, gearresteerd den 24 December 1795, vernietigd, on Bewindhebbers en Iloofdparticipanten dier Compagnie met 30 Januari 1796 gelicentioerd. In de plaats van dat bewind word ingesteld een «Committé tot de zaken van don Oost-lndischen Handel en Bezittingen» samongostekl uit 28 loden \'), wolk nieuw bestuur, dat den titel mocht blijven voeren van cRewindhebberen dor Oeneraio O.-I. Compagnie - echter eerst met 1quot; .Maait 1790 to Amsterdam optrad. Dit Committé werd 15 Moi 180ü ontbonden en krachtens art. 232 der Staatsregeling 19 d. a. v. vervangen door een «Raad der Asiatische Bezittingen en Etablissementen. ^a)

Hot aan de Compagnie verleend octrooi overleefde haar bewind niet lang. Dat octrooi, laatstelijk bij publicatie der Nationale Vergadering van den 20 Januari 1798 voorwaardelijk tot den laatsten December 1799 verlengd, werd toch reeds bij artikel 247 iler Staatsregeling van 17 Maart 1798 vernietigd, en de bezittingen en eigendommen benevens de schulden der Compagnie door de Bataafsche Republiek tot zich genomen. ^s)

Te vergeefs waren geweest de ingediende klachten over de vernieling der grondslagen van de Compagnie waardoor aan de gezamenlijke deelgenooten en eigenaars, buiten hunne kennis en bewilliging, hot beheer hunner eigendoinmen was ontnomen on aan ongoqualificeorde personen was opgedragen. De Compagnie werd, na misschien 2000

\') Volledige vfMzatnelinu der Piiblicatiëii van do Provinciale Hepresentanton van hot Volk van Holland on de Slalen-Generaal sedert hel be(,\'m der revolutie in 1795, III, Nquot;. II!); Jaarboeken der liataalscho liepnbliek, VU, bi/. 105; Hesolutiën der Staten-Generaal \'24 December 1705; Nieuwe Xoderlandsche Jaarboeken, Amsterdam, XXX, 1705, 9, Ijl?.. 7170 en 7304; Lauts, Gescliicdonis van de vestiging, en?., der Nederlanders in Indië, Groningen 1852—18G6, V, hlz. 417; Moinstna, I, blz. 249—254.

\') De Instructie voor dien llaad werd gparrosteerd bij oen decreet van hot Verlegonvvoordigond Licliaam van II April 1800 en de leden werden benoemd bij besluit van het Uitvoerend Bewind van 0 Moi 1800, Nquot;. 41.

^s) Jaarboeken dor Bat. Hepubliek, XII, blz, 100; Luuts, V, blz. 421: Meinsma, I, blz. 249 en 2.^:)0.

I NL E I n I N Cr

millioenon aan liot Moederland opgebracht (o liebbon, insolvent verklaiinl voor eoue scliuld van 82 millioen, die hoogstens 5 millioeu aan interessen vereischte; tot goedmaking waarvan zij een verbazend grooten inventaris had. \')

(relukkig had do Compagnie oen Rijk gesticht van landbezit en zedelijke kracht dat destijds voor de revolutionaire betweterij onbereikbaar was.

Mot den val van do Edele en woleer zoo machtige Generale Geoctroijeerdo Oost-Indische Compagnie der Vorcoiugdo Nederlanden, nam het eerste tijdperk der geschiedenis van onze Oost-Indische bezittingen een einde, en zag men weldra voor goruimen tijd op zee geen Nederlandscho vlag ineor wapperen.

HOOFDSTUK II DE REGEERINGEN SEDERT 1790

De aantookeningen nopens do voormalige Oost-Indische Compagnie on liaar bewind zijn, niettegenstaande mijn stroven naar beknoptheid, onwillekeurig uitvoeriger geworden dan oorspronkelijk in mijn plan lag opgesloten. Ten aanzien van de rogeeringen die vervolgens de macht tot benoeming van Gouverneurs-Generaal on Commissarissen-Generaal over Java en Ondorlioorighodon hebben bezeten zal zulks echter niet hot geval behoeven te zijn, omdat de aanteekeningon gevoegd bij de artikelen ieder afzonderlijk aan de Landvoogden gewijd, daaromtrent voldoende inlichtingen bevatten.

De eerste van do bedoelde rogeeringen, die der Bataafsche Hopubliek, welke sedert 1795 bestond duurde tot 5 Juni 1800. Tijdens haar bestaan werd in Moi 1804 de zetel van don Raad der Aziatische Bezittingen en Etablissementon (een gewijzigde titel van hot op I Maart 1796 opgetreden Committó tot do Zaken van den O.-I. Handel en Bezittingen) van Amsterdam naar \'s-Gravenhago overgebracht.

Nadat dio Republiek, krachtens den wil van Keizer Napoleon, op don 5 1806 in een Koninkrijk Holland was horschapen, word de voormelde Raad op last van Koning Lodowijk (hm 211 Juli 1806 vorvangon dooreen .Ministerie van Koophandel en Koloniën. \') Zulks was oen uitvloeisel van het voorschrift vervat in art. XI1 der

\') Groen van IVinsteror, Handbook der geschiedenis van het Vaderland, ld/.. 1124 en 1125; flirk van llogondnrp, als ontwerper van ee.onomiscli-polilistlic liorvormingen voor N\'.-I., gesclielsl dooi- .1. I\'lank in den Ind. \'iids van Nov. en Dec. ISH8; Fiijdrage lot de geschiedenis van hel Mnropeescli opperbestuur over N.-I., 1780 4800, Aead. proefselirift \\\'an (i. J. A. van lienkel, Leiden 1HH0.

In .Inli 1795 hraelit een Ihdlandseh fregat do lijding Ie Hatavia dat de 1\'ransel\',en onder Generaal l\'iehegru in Holland waren gekomen en dat de l\'rins Krl\'sladhonder 18 .lanuari 1795 naar Kngeland was gevlucht.

^s) Dien naam heeft dit Ministerie tot 10 Maart 1818 behouden.

6

ni(Miwf\' oniistitiilio, inlioudciiile dal de; Rogooiiiig der Koloniën door liijzondcro AVetlcn zon worden bepaald, en dal de ontvangst en uitgavo (Ier Koloniën zouden worden, beschouwd als uitmakende een gedeelte dor ontvangst en uitgave van don Staal. Hij art. XXXVI werd het bestuur uitsluitend aan den Koning opgedragen.

Den U .Juli Islo werd het Koninkrijk Holland niet het Fransrhe Keizerrijk vereenigd en kwam hot Opperbestuur over do bedoelde koloniën in himdon van Keizer Napoleon. Deze gewiohtige gebeurtenis, waarvan de tijding werd aangebracht met bet op 17 Februari l.sl I ter roede van Batavia aangekomen oorlogschip Claudius Clvilis, word door den Gouverneur-Oonoraal üaendclsop 18 Februari 1811 met een festijn gevierd en bij proolamatie van 20 dier maand plechtig ter hool\'dplaats Hat av ia aangekondigd.

Dat Fransch Opperbestuur heeft geduurd tot 17 September 1811 toen het liritsch Oouvernomont op Java werd gevestigd.

Het zoogenaamd Engelsch tussehenbestuur, dat ouder do gedenkdagen echter 1 1 September deed opnemen als den dag der vestiging van het Ihitsch öouvernoment op Java, hooft geduurd tot l!i Augustus 1810.

Tijdens dat bestuur waren do voormalige Nedorlandscho bezittingen inden Archipel verdeeld in vier Gouvernementen, als: Malaka, Sumatra\'s Westkust, de Molukkou en Java en Onderhoorighedon, en berustte bot Opperbestuur ook over het laatstgenoemd gouvornomont bij den Oouverneur-Oenoraal en Opperbevel hebber van Britsoh-lndië.

Als zoodanig vermelden wij The Right Honourable Gilbert Elliot, Earl of Minto, benoemd in 1807 \'), die in 1811 slechts zes weken op -lava vertoefde en 4 October 1813 aftrad.

De opvolger van Lord Minto was The Right Honourable Fran ei s Earl of M oi r a and Baron Rawdon, in Ireland , Baron Hastings, Hungerford , Botroaux , Moloyns, elc. cte. etc. and Baronet, a General of His Majesty\'s Forces, Constable of (he Tower ol London, Lord Lieutenant and Custos Rotulorum of the Tower District, one of His Majesty\'s Most Honourable Privy Council, and Knight of the Most Noble Order of the Garter.

Ilij was dou lil Maart 1813 door hot Hof van Directeuren aangesteld tot Gouverneur-Generaal van hot Presidentschap van Fort William in Bengalen on tot Opper-bevelhebber over de krijgsmacht van de Edele Oost-Indische Coinpugnie in Oost-Indië, kwam met het schip Stirling Caslle» den 28 Septembor 1 813 to Reef Buoy aan,en trad 1 October d. a. v. op.

Het bestuur over Java en Onderhoorighedon was toevertrouwd aan oen i aiitenanM Gouverneur.

Die betrekking is bekleed door Thomas Stamford Raffles en zijn opvolger

\') Zijn portret wordt besclnov.ni in il.\' .lava Gov Ca/dlc van rtl .lull IHII}, Nquot;. 7,quot;). biz. H, l*;tn knlotn Ilij wr\\- latei\' hckrinï ondfr tlm naam van bord Hastings.

T N L E I D I N ft 7

John Feudall, aan welko licido porsonon door mij nader in dit work ook conigc rogelen zijn goAvijd.

Raffles bracht in 1811 op Java oono gchoele onikocring teweeg in hot tot nog toe gevolgde stelsel van beheer. Hij sehafto bij proclamatie van 15 October 1813 over geheel Java het stelsel van dienstplichtigheid en gedwongen leverantiön af, waar-logen aan de inlandsche Hoofden, ter vergooding voor de inkomsten die zij daardoor zouden derven, oono belooning in land en gold werd toegekend. Gelijktijdig voordo hij een nieuw belastingstelsel, de zoogenaamde landrente, in. Dit stolsel en do inrichting van het rechtswezen, zijne voornaamste regelingen, zijn in Ncderlandsch-Indiö, hoewel zeer gewijzigd wat laatstbedoelde betreft, blijven bestaan.

Na. do teruggave door Groot-Hritan nió, krachtens overeenkomst van den 13lm Augustus 1814, van het grootste gedeelte onzer voormalige overzecscho bezittingen , werd onder de regeoring van Koning AV illem l \') den 19 Augustus 181G hot Nederlandsch gezag in Oost-Indic hersteld en onze vlag te Batavia geheschen. \')

HOOFDSTUK III

DE WAARDIGHEID VAN GOUVERNEUR-GENERA AL EN DE DAARAAN VERBONDEN INKOMSTEN, ENZ.

Do Vergadering van XVII had op den Hen September 1000 bepaald, dat «aangezien do staat der Compagnie in Indië, noodzakelijk de uitrusting eener nieuwe vloot voreischte-», negen schepen naar do verschillende gewesten van Indië zouden worden uitgezonden; en dat er «ditmaal over deze scheepsmagt niet een admiraal of vice-adiniraal⁵) gesteld zou worden; maer in plaetso van dien oenen gonverneur-generaal soowel over deso vlooto, als over allo comptoiren on partijen de generale Comp. aengaendo on in Oost-lndië sijude. \')

Als een gevolg van dat besluit werd bij resolutie van do Staten-Genoraal van 29 November 1609 op de nominatie van de gecommittoorden van de Oost-Indische Comp., Pioter Both acngenomen emlo gecommitteerd als gouvemeui\'-gonerael over alle forten, plaotsen, cantoren, persoonon endo negotie van do Vereenichdo O.-F. Comp.

») llcze Vors! heeft., toon do lianilcl op Uosl-I ndi «i door do o|ihefling van de Compagnie golicel kwijnde, hij hi\'sk\'it van \'20 Maaj l IHiil , Nquot;. Hi.\'i, de Ihiinli\'l-Maal^ happij ingesidd.

²) Do tiaktomonten dor N\'odorhmdsclio andjtonaioii naition mol don In Anjjnslus t^lo ooit aanvang (tiosluit (Joiiv.-lJotM iaal in llado van 3 .hini IHi\'f, Nquot;. li).

\'^,) l)ozo tilo! van admiraal of vico-adiniraal, gohool vorsoiiiliond van do wnardighoid lalor aan onzo thfllandscho on Zoomvscho vloolvoogdon vorloond , wa^ algomoon i\'ij do vcrstdiillonde Coin|)ngnión aangonomen. (Gorlach, Noilerl. OosHndiö, \'• (liavenha^o IS71, hlz. .17).

⁴) do Jonge, Opkomst, III, Idz. IliO.

I X L E I I) I N 0

dcr Vorecniclulo Nodorlanden . Op iliou dag^- word tovons do instnictio van dion lio\'igon staatsambtciiaav in do Voi\'gadoring dor Gonoralitcit vastgesteld. \')

Hot workolijk bedrag dor inkomsten van don Gouvornonr-Croneraal tijdens do Compagnie kan niot met cijlbrs wordon begroot, l\'it liaro kas genoot iiij 0011 aan zijn hoogen stand zeer onevonrodig vast traktomont, dat ooliter, zoo door inkomsten uit andere bronnen voortvloeiende, als door allerlei vrijdommen, aanzienlijk word ror-meerderd.

Ton aanzien van dat vaste maandelijkscho traktement blijkt, dat is toegekend aan Roynst /\'700, aan Reael f 600, aan Coon (voor de eerste maal Oonvorneur-Oeneraal) on aan de Carpentior /\'800. Toen Coon hier to lande op nieuw werd benoemd belong hij /quot;1200 \'smaands, wolk traktement *) ook in 1755 door Mossol word genoten en voor do opvolgers van don laatstgenoemde onder hot liestnur der Compagnie gome verandering hooft ondergaan. ^

Na de herstelling van het Nederlandsoh gezag in Oost-In dië werd he\' traktement van den Ctouvernenr-Generaal op /quot; 200.000 \'sjaars vastgesteld en dat van een waarnemond-rrouvornenr-Generaal op do helft van dio som. Deze traktementen werden dan ook door de titularissen toten met den Graaf van Hogen dorp genoten. Aan de opvolgers van den laatstgenoemde tot en met don Baron Sloot van de Boole werd daarentegen /quot;150.000 \'sjaars toegekend, wolk cijfer, toen onder het bestuur van dion Landvoogd hem bij Koninklijk besluit van 20 Juli 18G3, Nquot;. 15, liet genot der inkomsten van hot domein Hlooboor (Hu i t o n zo rg) word ontnomen, tot / Ulo.000 \'s jnars werd verhoogd, en tot 1888 geene wijziging hoeft ondergaan. Don tegen woord igon Landvoogd is /quot;11.000 \'smaands toegekend.

Ten aanzien van de hiervoren bodoelile tijdens het bestaan der Compagnie nog aan hot ambt van Gouvernour-Generaal verbonden voordooien, enz., zullon do volgende bijzonderheden aan hot werk van Val ent ij n ontleend don woetgierigon lezer eonigszins kunnen bevredigen.

Do Generaal of Opperlandvoogd van fndiën ti\'ekt twaalf honderd guldon \'smaands, waar benevens hij nog honderden zestig rij xdaaldors aan kostgeld ieder maand krijgt O-

\') Dit liolanp\'ijk --tuk, liplwelk :ih lint Korslo Aljromcpn rtpglomnnl op lint Woiil iler rtogporing van Nrileiiamlscli-Imin■ moet worden aangomorkt, is fnkt. in hol work van Mr. 1\'. Mijnr , Vor/amoling van insh\'iictién, onlonnantirn on rpgiomontcn voor (in regocring van Nofiorlaniisch-ïiulii\' vastgcsloid in \'lo jaren 1009— ISIjfl, (tatavia IS\'tS, 1»!/, it. /io ook iloswege ito -longo , Opkomst,, fil, lil/. 130—l.\'li, en Mcinsina, lil/., \'tl

\') Mol oon kosl- of lafolgeld van 200 roalon (— ƒ iKII \'s rnaands).

^¹) Immio vollodigo opgave van hot inkomon \'smaands van al do dienaren dor Comp. in 1755 \'rolt inon aan op 1,1/.. 545 en 5i(i van liet Xlldo dool dor ilistorlscho noscliryving dor rei/.on, Amsterdam IT.i.i. Mon zie ook dosivogo do opgave in het work van do .longe. Do opkomst v.m hot Noderl. go/ag in Oost-Indiö. VfU, hl/. CXXV, en X, hl/ XI,V, en in do lieknopte lloschri|ving dor O I Ktahlisvomonten door \\ Ihiysors, Amsterdam I70Ü.

In 1hooft dat kosl- of tatol^old 1X0 rijksdaalders smaands bedragen. Die rijksdanldor had destijds oono waaide van /2.10 (zio Valontijn, IV, 2do stuk, hlz. I \'f2). Coon had eolitoi in 1027 ƒ 500 tafolgold (zie dn linis, hl/. K.\'i).

I y L F, T l) I \\ Q 0

bohalvo dat hij van wijn, Hollands bier, spek, on vloosoh, boter, olie, specerijen, rijst, kaaizen, on \'t goon verder \'t pakiuiis ilor E. Maatschappij geven kan, tot zijn gebruik voor niot, en eou schoon pal cis tot zijno wooning lieel\'t. Ook kan liij ieder reis, dat hij op do Eoedo gaat, vijl\'honderd guidon trokken, hoewel dit weinig geschied. Ook hoeft hij eenige koet/,en voor hem, zijne Gemalin, on dogtor tot hun gebruik.» \')

Dat die Hoeren somtijds zeer gul konden zijn word getoond door den Gouver-nonr-Ooneraal .loan van Floorn. Bij gelegenheid vau zijn huwelijk op den IG\'\'¹\'» November 1700 te Batavia met Johanna Maria van Riehoeek, weduwe van (rorrit do Heere, begiftigde hij den predikant Godel\'ridus van Holten, die het huwelijk inzegende, voor do preek, die volgens last slcchts een hall\'nur duurde, met eene som van omtrent 1000 rijksdaalders. Van do grooto plechtigheid hij gelegenheid van dit met vorstelijke pracht voltrokken aanzienlijk huwelijk, waarbij kanongebulder en vuurwerk te pas kwamen, vindt men in het journaal van het Kasteel Batavia op dinsdag don 10 November 1700 een omstaiulig verslag, dat door V al ent ij n woordelijk is wedergegeven. ²)

Al de Landvoogden van Both tot en mol W\'ïcso werden betiteld Zijn Edelheid de HoogEdole Heer» met uitzondering van Mossol, die, nadat hij iti 17ril tot Generaal dor Inl\'antorie was benoemd, don titel van Excellontio verkreeg. ^:l) Toen Wiese tot Luitenant-Generaal was benoemd, zien wij hom ook als Zijne Excellentie de HoogEdole Heer» Wiose in 1807 vermeld. Do oud Gouverneur-Gonoraiil Siberg noemde men HoogEdel Gestrenge Ileor.;

Te rekonon van en mot Daendels, do oorslo Landvoogd die hot Koninklijk gezag heeft vertegenwoordigd, schijnt men voor goed aan den Gouvorneur-Genernal den titel van Excellentie te hebben gegeven.

Do Gouverneurs-Generaal voerden en voeren nog over het algemeen oen vorsto-lijken staat. Val en t ij n, in wiens lijvige folianten vele zeldzame verhalen op de meest aangename en onderhoudende wijze zijn geboekstnald, is alweer de schrijver die ons hot navolgende daarvan heeft medegedeeld: ¹)

Hij hoeft een Stahneestoi\', die Kapitein, en oen llol\'ineester, die Onderkoopman is.

\') Valenlijn, IV, Isle slak , lilz.

³) Valenlijn, IV, tsln sink, blz. lirifi en 337. — IN vim llolloii ovoilrctl lo liatavia l\'i November 1717.

\') De Ilccrcn XVII wenlcii nok «llooglulele llocron» gpnoctnil,

\') De Mii\'cst piknnle on grappign scèiu\'S /.iin door Valrntijn np ^eoslige wijzo liosclncvi\'ii. Wij boliocven slncbls lo vornii\'ldöri Iiol goval van ilfii vi\'iliefilnn liskaat te lintavia, die als matriios vpiklccd bet bof maakle aan oene sdincninakcrsn ouw, en ilooi\' tiaar man mcl een spanrioin

ongenadig werd afgorosl (U\', ld/. .\'1(33), van rniddoton oin dieven ie ootili\'kkon (IV, ld/. , van de droom van Maotsnvkor en van zijne womlerlijke grillen (IV, blz. 302 \'{•), van de geheimzinnige reis naar Indié van C\'oen (IV, Idz. 278—281), van bet smakelijke .lapanscbe *litior in lOSti bij den oud {iouverneiir-Cieneraal Camphuys (IV , blz. 322), en andere zaken lo veel om op te noemen.

i \\ l r i n! \\ o

llij liooft oca lijl\'-waut van twaalf hol\'.wardiers, «lio do friioislc on snedigste jonkmans zijn, die mon ondor do Soldatou vinden kan.

Dozo dragon oen gcol damnst wninlmys met zilvoro knoopon; dog \'t zt^ivc stnal altijd hall\' npon. Daar lionovon lieblion /.ij eon zoor wijde roodsohariakon brook mot oon bus mot lango zijde linten aan wodorzijdon, on met drio passementen van 2:, vinger broed. Ook hebben zij oen draagband van graainv leder, on een dogen mot oon zilver gevost, haak, en gesp, op do zijde, en dragen noteldooko dassen.

Zij hebben (als zij uitgaanI een fraejen hoed o|i ^:t hoofd, paarl-verwigo of an-rloro zijde kottsson, en nieuwe netto schoenen aan. Ik heb \'er onder gezien, die gondo knoopen aan hun kaniisooltjons, grooto goude gespen in de schoenen, en kousso-I«inden met diamante-gospen , aan hadden.

Als zijn Kdolhoid in de rouw is, dragon zij zwarte sjerpen over de SOhouders, en oen dunne rouw-band op don graauwon hoed.»

l5ohalve dozo 12, zijn \'er ook twoo Trompetters, en een Koetzier, dio oven eens, als de andere Ibdbaardiors, gtdileed zijn. Dit is haar oude dragt, waar bij do Hoor van Riobeek hen nu lange roodo scharlakonzo rokken, on, als zij uitrijden, ook zulke mantels gegeven heeft, dat zoor deftig staat , en die zij, als hij medo tor bograidbnis, of\'elders, gaat, ol\' als zij de parade bijwoonon. dragen. Zij zijn mot gooi gevoerd . en met goudo lissen en boordzels op do kuoopgnton uitgemonsterd.

Als /.iju Kdolhoid uitroid, of na zijn thuin gaat (dal gomeenelijk \'sAVooasdags of Zaterdags gosohioil) rijden i\'r t.woo \'l\'i-ompi\'ttors, on ook wel oen, voor zijn koets, en dan volgen \'er nog zes andere llolbaardiors, vier voor, en twee agtor do koets, en dan nog oon troop vau 50 of 00 gewapende mannon to paard, agtor dezelve, met oon Vaandrig, en Sergeant;

«Zijno gemalin, uitTeidonde, wenl van twoo Ibdbaardiors to paart, en vau oen onrporaai, on twaalf man gevolgd. Zij houd goinocnelijk \'s maandags bozook-dng voor allo ^v rouwen, lt;jn jonge .lulfors van lafzoon. die haar ol\' haar dogter, (zoo zij er oen hoeft) willen komen bezoeken.- \')

Do staatsie en do levenswijze van den Oouverneur-Goncraal in 1770 zalmen uil do bijlagen II eu I van dit bock kunnen ontwaren. Omtrent do installatie en do bo-grafenis van ilo toenmalige Ijandvoogdon wordt het noodige modegedéold in de bij-lagon .1 en K van dit work.

Hij overlijdon van tlouvornoni -Ooneraal mooslon do Radon van Indië, volgens hof b\'\' arlilod dor Ordonnantie en Instructio voor Oonvornour-doneraal on Hadon van den L\'2 i\'quot;- Augustus Uil 7, dadelijk on andor op|iorlandvoogd verkiezen ^l), zoodat lijdons hot liostuur dor (\'ompagnii\' hot: lo Roi osf mmi, vivo lo Roi! word topgopast.

If n\' do ovordraoht van het hoogste gf/ag in 1 n d i (\'■ legonwoordig plaats hoort moge blijken uit do bijlagen M on N van dit geschrift.

\') Valenlijn, IV, Isti\' stiil,, hl/. \'2(11 —\'JHü.

³) de lungt\', ()pllt;(migt;il, V. lil/. I,XXXVIII

i N r, r i n r N lt;1

Do Gonvoineur-Cronoraiil hooft Ihans, bolmlvo oon inkomen vim f 132.000 \'s jaars, hot gobruik van kot patois to Bnitouzorg, alwaar liij resideert, om van het hotol to Rijswijk (Batavia).

Hot ouclcrhonil van hot parken dcii hei\'tonkanip to Hiiitonzorg on van do tuinen van Tjipanas, bonovens do aankoop on hot ondorhond van hot meubilair in voor-mold palcis on bovenbedoeld hotol, worden door don lande bekostigd.

Do huidige bozittiugen van hot b\'ijk dor Nodorlandon in Azië, Nodorlaiidsch-Indift gonaamd, omvatten de goheolo Indische eilanden groep, met uilzondoring van oon gedeelte van hot ei land Timer, waar de Portugoezon zich gevestigd hebben, van do 1\'hi lippijii solie eilanden en don Solok-arohipol, welke in do macht der S])anjaardon zijn , en van hot noordelijk godoolto van Borneo (Soraw ik, Broonei en hot gebied dor Britsohc North Borneo Company) en de eilanden Laboean en Singapore, waar do Engelschen heerschappij voeren.

Over dat uitgestrekt gebied wordt door den Qouverneur-Generaal in naam des Konings de Regeering uitgeoefend volgens een bij eene Wet van hot jaar 185-1 vastgesteld Reglement op het beleid der Regeering van Nederhmdsch-Indië. \')

Dergelijke reglementen waren ook reeds vroeger in do jaren 1G0!), Uil7. IG32, 1050, 180G. 1807, 1815, 1818, 1827, 1830 en 1830 vastgesteld.

De hoofdbeginselen van het tegenwoordig bestuur over Nederlandsc.h-lndiiquot; vindt men in enkele artikelen van do Nedorlandsohe Grondwet, die hot aandeel bepalen , dat aan do Wetgevende Macht in het moederland toekomt, cn in hot voormeld Regeeringsreglomont.

De üouverneur-Oeneraal, tevens Opj)erbovelhebber van de in Ncderlandsch-liidic aanwezige zoo- en landmacht, wordt door den Koning benoemd en ontslagen. Hij is bekleed met wetgevende cn uitvoerende macht. Aan hem is oen adviscerend college toegevoegd, genaamd de Raad van Nederlandsch-lndië, waarin hij het voorzitterschap bekleedt, cn welk lichaam overigens bestaat uit een vice-president en vier leden, die allen door don Koning benoemd en ontslagen worden.

Volgens artikel -1 van het Wegeeringsreglement kan de Koning aan den Uouvernenr-Generaal eenen Luiten an t-Gouverneur-Crene raai toevoegen, bestemd om hem voorloopig op te volgen.

Wanneer ziekte of afwezigheid van den liandvoogd eene voorziening noodzakelijk maakt, kan hij het dagelijlcscli beleid der zaken tijdelijk opdragen aan don Duitenant-(rouverneur-öeneraal; bij oiitslenten is van dezen, nan den vice-president, en deze niet aanwezig zijmh , aan hel oudste lid in benoeming van den Raad van Nedcr-landsch-Indië.

Wanneer de waardigheid van nouviu\'iieur-ficneraal openvalt en de benoeming van den voorloopigon of definitieven opvolger niet geschied, of in Nederlandsch-lndië niet

^l) Nrdnl. Slaalsblad I8;M, Nm. I^k29, cn ttuiiscli Stnatsbhut 18.*».\'), No.

12

I hï kon¹ i is, golijk medo waimoer do benoenulo in do dadolijko aaiivaanliiig word I verhindord, trnodt do door don Koning benoemdo vico-president van den Jiiiad van Nctleriandsc-li-Indiö op als waarnemend Oouverneur-Generaal. Is die vico-prosidont iiiel: aanwezig, dan wordt do tijdelijke waarnoming dor waardigheid van Gouvornour-Ocnoraal aan con dor lodon van den Raad van Nedorlandsoh-lndië opgedragen.

Wil nion ton aanzien van do macht van den Oonvcrnour-Generaal on do samenstelling, do liovoegdheid on do plichten van do geheelo Indische Hcgeoring zich volkomen op do hoogte stollen, dan raadplege men, hohalvo hot Regeeringsregiemont, do Handleiding tot do kennis van hot staats- on administratief rocht in N.-L» van Mr. J. do ijontor, het Academisch proef\'soiirift van E. A. Intveld Francis: Specimen juris public! inaugurale do potestato Gubernatoris Generalis Indiae Orientalis.gt; Utrecht 1850, do Rog-ooringsalmanak van Ncderlandsoh-Tndiö. wolk work jaarlijks in belangrijkheid on omvang toeneemt, bonovonsdojaarlijksche koloniale verslagen welke bij hetüopartemont van Koloniën wordon opgemaakt en veelal ook daaromtrent eenige bijzonderheden bevatten.

Eon afzonderlijk kostuum was tijdons het bestaan dor Compagnie voor den Gonvornonr-Gonoraal niet voorgeschreven. De meeste hunner droegen do destijds in gebruik zijndo doftigo on smaakvolle Oiid-llollandsolio kleeding der hoogore standen, wolko. als zijndo algemeen bekend, niet behoeft beschreven te worden. Do praalzucht welke langzamerhand onder allo rangen dor Compagnie in Indië was doorgedrongen, maakte hot evenwel noodig to bepalen, van welke ondersehoidingsteekenon geen ander dan do Gouverneur-Generaal zich in hot openbaar zoude mogen bedienen; zo staan beschreven in hot Plakkaat wegens de pracht en praal, dd. Batavia 30 December 1754 \') van I mh o ff, Mossel en van Overstraten waren tevens generaal der Infanterie van don Staat, en hadden dus persoonlijk hot recht om hot aan dien rang verbonden kostuum te dragon.

Hij besluit van het Staatsbewind van 2\') Juli 1802 werd bepaald, dat do uniform van don Gouvorneur-Generaal dor O.-I. Bezittingen zou bestaan in een donker blaamve rok met oen goud borduursel afgezet, zonder ó pa nietten, doch voor hot overige, zoo als dezelve voorheen door de Luitenant-Generaals werd gedragen; voorts een rood kamisool on brook, en een driekanten hoed met een liggende witte pluim.gt; ⁵)

Hot is mij niet geblokou dat omtrent hot kostuum van don Gouvorneur-Ooneraal nader iets is vastgesteld.

\') VoorkntnonH»\' n. .i als I ju hot work v;iii A 11nysois: ulïoknoplo hoschi\'ijvin^ \'lor

Oosl-Iiulischn elablissoincnton» , «Inik, Anislordam I TU\'i.

³) Tijtlsclirin voor Nnl-linli\'\', .V , H., R.itavia IH\'iü, hl/. 5S on

INLEIDING

HOOFDSTUK JV DE EESIDENTIE VAN DE GOUVERNEURS-GENERAAL

Don 13gt;leii Maart 1599 wapperde do Hollaudsche vlag\' voor hot eerst op do roe van Hitoe en ankerde het smaldeel onder den admiraal Wijbrandt van Warwijck, of van W a o i\' w ij c k, voor Hi too ma la, aan de noordkust van Amboina. Door dion admiraal word in Mei van dat jaar hot ocrsto Nederlandsche handolskantoor op Ternate gesticht, on Frank van dor Does tot koopman en hoofd van dat kantoor aangesteld. \')

Do omstandigheid dat op Amboina, het eerste land in Oost-liulië door Nederlanders veroverd, de eerste Nederlandsche volkplanling was gesticht, zal aanleiding hebben gegeven tot het besluit van de Heeren XVII van 17 Februari KUH, inhoudende den last, dat de QoUVerneur-Generaal zijn stoel» (zetel) aldaar moest houden.

Uit de lovcnsschetson van do drie eerste Landvoogden blijkt echter, dat zij behalve op Amboina, ook hebben geresideerd op Ternate en mot den raad van Indië verblijf hielden in do vesting\' in 1007 door don Admiraal Cornells Matelief, do Jonge, gebouwd, en door hem Maleijo genoemd, welke vesting- in 1009 den naam van Oranje had bekomen.

Vóór dat Batavia was gegrondvest was bijgevolg Tomato do plaats waar de hoofdzetel der Indische regecring het laatst was gevestigd. ^l)

Coen is do eerste Oouverneur-Generaal geweest die te Batavia heeft geregeerd.

Die verandering van residentie was voorafgegaan door de navolgende gebeurtenissen.

Ten gevolge van een in November 1G1U met den Vorst van Jakatra gesloten contract hadden de Nederlanders zich te Jakatra gevestigd. ^:|)

Op den ]2lt;lcn Maart 1G19 had de opperkoopman Picter van Raoy, tijdelijk bevelhebber van het fort Jakatra, de bevolking mot groote plechtigheid bijeengeroepen, de bezetting in do wapenen doen komen, en dat fort, onder hot hijschen dei-vlaggen, liet luiden der klokken on, last not least, het drinken van den eerewijn, met den naam Batavia gedoopt. \')

Toen dat fort door den Sultan van Bantam werd belegerd , was C oenquot;omstreeks medio Mei 1019 mot eene vloot van 10 schepen op do reede van Jakatra aangekomen om zijne landgenooten te ontzetten. Hij stelde zich op den iiOstL-n Mei d. a. v.

\') Gerlach, Nedci l. Oosl-ludiil, \'s-Giavcnhngo -1874, blz. :!H ; de Jonge, II . Ijlz. 207 , \'208, :177 en SI!».

\') Tijilschiilt voor Nedcriandscli-lndië, Ode Jaaig., I, lilz. 134 en 135; Valenlgn, I, ld/,.\'248, I, (Molukken) blz. ü.

\') do Jonge, 111, Ijlz. 35\'2.

\') de Jonge, IV, Ijlz. CX11.

14 INLEIDING

mot lint rapier in de vuist aan het hoofd va:i duizend welberaden mannen, dio ondor het geschal dor trompetten en met vliegende vaandels over bolwerken, door staketsels eu palissaden hoen de stad Jakatra binnenstormden en do Javaansche bezetting, meer dan 3000 man sterk, als bladeren voor den stormwind voor ziclmit deden stuiven. De stad word in de asoh gelogd, dalem noch mesdjid worden gespaard, on toon de avond viel, had Jakatra opgehouden to bestaan. \')

Do op do plaats van het verwoeste Jakatra gebouwde stad (mot hot kastcol) verkreeg vervolgens op last van de Staten-Genoraal, luidons de aanschrijving bij missive van de Hoeren XVII van don Maart 1021, don naam Batavia *),

waarvan door Coen bij publicatie van den 28-iLen Augustus 1021 don volko word kennis gegeven. Sedert dien tijd is Batavia, alwaar O oen «liet Generaal rendezvous van de Compagnie * vestigde, do zetel der Hooge Indische Rcgeoriug gebleven.

In een van de wijkon dier stad Rijswijk genaamd, ligt hot hotel van don Gouverneur-Oeneraal. Dit hotel dient slechts tot zijn tijdelijk verblijf, wanneer hij zieli tot afdoening van zaken, tot hot verloonen van audiontiön of het bijwonen van festiviteiten, bij plechtige gelegenheden, naar Ba tavia begeeft. De Landvoogd houdt zioh doorgaans op in zijn paleis te Buitenzorg, gelogen bij de hoofdplaats van do adsistent-residentio van dien naam op Java, district Buitenzorg. ³)

Dio hoofdplaats is 39 palen van Batavia en 833 voeten boven de zee gelegen. Door hare bekoorlijke ligging en do gezonde luchtsgestoldhoid aldaar, zoowol als dooide nabijheid van Batavia, is zij eene der aangenaamste plaatsen van geheel J ava.

Het genoemde paleis aldaar is een aanzienlijk gebouw, hetwelk door do bijgebouwen , den plantentuin en do praohtige gezichten als oen der schoonste en aangenaamste kasteelen bekend is. Ter plaatse waar dit paleis staat, stond eerst een kasteel in 1744 door van Imhoff gesticht in 1809 door Daondels vergroot, in 1819door van dor (.\'apellen herbouwd on den lU\'li\'u October 1834 door eeneaardbeving ingestort.

De plantentuin aldaar werd in 1817 door van der Cap oil en aangelegd en is Oonvornoments eigendom.

Sedert het bostuur van van Imhoff bestond de regel, dat de landen Buitenzorg en Weltevreden door den aftrodonden Gouvorneur-Genoraal aan den nieuw aankomenden voor oen som van 39.500 rijksdaalders worden afgestaan of ovorgo-

\') ili! Jonge, Opkomst, IV, lil/.. CXII en CXIII.

\') Indisch Plakaal-tioek (M. S.), Vol 1, folio iKb; Tijdsctirift voor Neil.rndle, Ode jaargang, I, Batavia 18ii, blz. 108 (alwaar clo onjuiste iluturn van i\'2 April H)\'21 vooikomt); do Jonge, IV, hlz. CXXXVII.

■\') De Kngclsolie r.iiiteiiiitit-Gouveineui\' Stamford liaffles gaf den naam li u i lenzoi g aan de residentie, hel disti iet en de lioot\'dplaals. I\'lians is li u i t e n zo rg als ailHistent-iesidentii\' een ondeiileel van de residentie Batavia.

♦) De resolnliên der Indisclie liegoei\'ln^ van 10 Anuusliis 1745 tot \'i\'.t September I7H0, waarbij Unitenzorg als buitengoed weid afgestaan aan van lm boft en zijne opvolgers, zijn opgegeven duur I. llageman JCzn. in bet Tijdicbrilt Ind. T, , L - en ViilkcnkniiJc, 1\\\' , N. S. löquot;».quot;!, bit 3G(gt;.

15

dragen. \') Toen Daendels in Incliö aajikwam bestond die regel nog niot slechts, maar hij word te zijnen aanzien bevestigd door de bepaling van artikel 3 zijner in-structie, inhoudende dat de bestaande schikkingen omtrent Buitenzorg en \\\\ elto-vreden op denzolfden voet zouden voortduren.

Op grond van de ontoereikendheid zijner inkomsten stelde Daendels, die volgens zijne schatting van die landen \'sjaars 5000 E. I). genoot, aan de lloogo Ite-goering voor, liet landgoed Buitenzorg aan hem en zijne erven in vollen eigendom aiquot; te staan, en om daarentegen Weltevreden voor rekening van den lande over te nomen. Dienovereenkomstig werd den 29 Maart 1808 besloten , en reeds den 15 Juni d. a. v. droeg Daendels een gering gedeelte daarvan over aan 1\'. Foney voor eone som van 70.000 rijksdaalders; terwijl successievelijk het geheel door hem later zoo aan particulieren als aan het Gouvernement weder werd verkocht tot den gezameiilijken prij.s van ongeveer 1.000.1 K)0 rijksdaalders, nadat hij in zijne hoedanigheid van Gouvemeur-Genoraal de waarde van het land had verhoogd, door verschillende ten nadeele van \'slauds kas verleende vrijstellingen, en hol daarstellen van monopoliën, als daar zijn;

vrijstelling van Buitenzorg van do lasten, waaraan alle andere landen onderworpen waren, en dus ook van de levering van eeno aanzienlijke hoeveelheid padie

\') In Augustus 1745 woi\'daiiii van ImliolT tot annli\'g win eenn landbomv-ondci nciiihif; iU\'ncsliiim een gcdcello vim Kampong üuioo, oiuln vooiwaanli! dat de/fi donatio gcsiliioddc aan licm Gouvi ineur-Generaal en zijne opvolgers in ollicio, nndrr do clausulo de nou alicnando. Dit landgoed gal\' hij den naam 1) u i t e n z n rg. Dooi\' lii\'l Onpoiliisliiur werd do clasulc do non alienando ingetrokken en verlof gegeven, dat dit landgoed door van I mho ff, of na licm door zijne erfgenamen, in eigendom zou mogen worden overgenomen. Toen lui Irh\'i\'k dat do erfgenamen van van Inihoff niet in slaat waren liet landgoed te beheeren of Ie doen beheeren, verviel de voormelde bepaling in 1751, en weid het voar 5500 rijksdaalders afgestaan aan den opvol.er in officie .lacoh Mossel. Door de weduwe van der Parra werd het landgoed in 1755 verkocht voor 511,000 rijksdaalders nan Jeremias van Itiemsdijk, teiwijl het voor eene som van 41.500 lijkadaaldeis o;i \'2!) September 17H0 door Mr. Willem Arnold Ailing werd overgenoinen van de weduwe de Klerk.

In eene geschreven aanteekenjpg koml hel navolgende voor;

» In 17.gt;0 werd door de bewindliehbers der O. I. Compagnie bet landgoed lïuitoir/.org le^i-n billijke taxatie aan don Gonv.-Genor. van ImliolT in eigendom afgestaan. In 1780 bepaalde men , dal elke nieuwe Gduv.-Generaal bet tegen uitkeering eener zekere som van zijn voorganger moest overnemen. Ilie iiilkeering bedroeg voor den Gouv.-Generaal Daendels li\'J.ÜOO lijksdaaldeis, lu 1810 splitste bij zijne bezitting in negen deelen, en verkocht aan de lleoren N. Kngelbardt, Cntnsen en van Hiomsdijk voor 581.500 rijksdaalders, voor 200.000 dito aan bel Gouvernement en voor 70.000 dito als waardij van vroeger verkocht eigendom. Het landgoed Tjampea is een fidei-commis (onvervreemdbaar goed) tot aan het twaalfde geslacht der afstammelingen \\aii den Meer van Hietnsdijk, waarvan thans nog leden van het derde geslacht in leven zijn. Door een der familieleden is het land sinds vele jaren verpacht gewoonlijk bewoont die lieer het iiiiine Imis op den Goenong Hoender, een voorgebergte van den Salak, waar de kofïieplantages van dit landgoed zijn. Ilinncntredendc viel on- do eenigzin- vreemde inriehting op, en daarover in gesprek komende, vernamen wij, rlat dit verblijf eertijds eene kerk was, door den lieer van Hieuisdijk gebouwd, waaraan latrr oen pendoppo, (aan alle zijden open kamer) werd toegevoegd, en dal dit nu en dan door de familieleden als landhuis bewoond werd. » (Noot op Idz. 31\'.) van Navorschei 1880).

16 INLEIDING

aan hot Gouvornenieut tot eon goringon prijs; bevoegdheid den eigenaars gegeven om hot contingent der padie, vroeger , naar willekeur to verhoogen;

introkking van don post van Commandant van Buitenzorg, die uit do inkomsten van dat land word betaald, on weder horstelling dier betrekking ten laste van \'slauds kas;

verplaatsing van den Regent die mede uit do inkomsten van Buitenzorg werd onderhouden;

vrijstelling van do in Buitenzorg gedebiteerde opium van \'slands pacht en daarstelling van eone nieuwe opiumkit ten voordode van den eigenaar; en

toekenning van den uitsluitenden on beduidenden handel in zout en suiker aan den pachter van don bazaar in Buitenzorg.

Do voormelde overdracht van Buitenzorg op don Gouvorneur-Ooneraal Dacn-dols is desniettemin goedgekeurd bij Koninklijke Kabinetsorder van 19 Juli 1809.

To Tjipanas, een poststation gelogen in de afdeeling Tj i a u d j oer (residentie l\'reanger Regentsehappen) aan den voet van den vulkaan Credo, 11 palen van Tjiandjoor en tor hoogte van 3.349 rijnlandscho voeten boven do zoo, hoeft do (Jouverneur-Oeuoraal nog een landhuis mot bijgobouwon en tuin tof zijn gebruik. \')

HOOFDSTUK V COMMISSARISSEN-GENERAAL OVER NEDERLANDSCII-INDIÈ

De eerste benoeming, in 1G78, van een Commissaris-Generaal, R. van Goens Jr., vond hare aanleiding in do omstandigheid, dat de administratie om de West van Indië, waaronder werd overstaan Coylon, Bengalon, Coromandel en Suratte, niettegenstaande de kantoren dor Compagnie aldaar meermalon door een Commissaris-Visiteur waren bezocht, niet behoorlijk geseliiodde. De lleoron XVII besloten nailer in 1084 aan dien toestand een einde te maken door do uitzonding van oen Commissaris-Generaal, die hou zou ropresonteeron. ilij moest de bedoelde kantoren inspecteeren , en werd gemachtigd de dienaren der Compagnie, die zich aan ongeoorloofde handelingen hadden schuldig gemaakt, te straffen.\')

Na het overlijden van den Commissaris-Generaal van Reodo tot Drakestein werd de Commissie, die weinig nut schijnt te hebben aangebracht, ingetrokken, en bleef alles op den ouden voet. ³)

\') Aardrljkskimdig en statistiek woordenboek van Nederl.-Indiö. Amsterdam 1\' .V van Katnpnn iHti\'J \') Valentyn V, IjIz. 5 en 0.

^aj Meinsma I, hlz. 107 en iOS.

INLEIDl Jf (i

Honderd jaar later verkeerden de zaken «lor Compagnie in een zoodanigon hope-loozen toestand, dat die aan liaar bewind grooto bezorgdheid gaf. Ook toen besloot men, met goedkeuring van de Staten-Generaal, eene Commissie naar Indië te zonden met oene groote en uitgebreide macht en belast met den staat van zaken te onderzoeken, de noodige hervormingen en wijzigingen aan te brengen, en een onderzoek in te stellen naar de vele in den laatsten tijd ontdekte tekorten in de administratie der rekenplichtige ambtenaren. •) De leden dier Commissie, die Hoog Edel Gestrenge Hoeren werden betiteld 2), zonden representoeren Z. !). ilooglieid den Heere Prince van Oranje en Nassau, Erfstadhouder, Ca pi tei» -Generaal en Admiraal «Ier Vereen^lo Nederlanden, Opperbewindiiebber en Gouverneur-Generaal van de Generale Geoctro-yeerde Vereenigde Neilerlandsche Oost-lndis«!ho Compagnie, en tevens de Heoren Hewindheliberen geeouunitteerd ter Vergadering van Zeventienen. Tot Commissarissen-Generaal werden toen door dien Opperbewhidhobber benoemd de eerste advocaat dei\' Compagnie Mr. S. C. Nederburgh ^:,) en de kapitein ter zee S. 11. Frijkenius, een kundig man van erkemlo eerlijkheid, die reeds vroeger in Indië was geweest en de zaken aldaar als juist en scherpzinnig f)pmerker hail nagegaan. Ougeliddcig echter dat; aan die Hoeren werden toegevoegd en gelijktijdig tot Commissarissen-Generaal b«moemd, de toenmalige Gouverneur-Generaal en de Eerstigt; raad en Direct«Mir-Goneraal van Nederlandsnli-Indië., hetgeen al het goede dat «Ie beide «\'erstgenoenulen zomlen Imliben kunnen verrichten neutraliseerde.

Ook die zeiuling had derhalve niet hot gewtmschte gevolg.

Toen de Raa«lpoiisionai^,is Rntger Jan S«! him me I pe n ni nc k als hoofd van den Staat optrad, benoeniile hij den 11 November 180quot;) zijn neef van Grasvelden Mr. Elout tot Commissarissen-Generaal over Hataafseh-lndië, om aldaar intevoeren e«\'u reglement op het beleid «Ier regeering, het polit.iew«!Z«\'*n en den handel. Dit regleimmt en de instructiën voor die Commissarissen-Generaal wviilen op 27 Jan. 180(5 vastgesteld. Bij zijne henoeming werd van Grasveld tevens tot Gouverneur-Generaal aangesteld.

De verandering welke na hot vertrek van «lie Hoeren in «le Regeeringavorm hier te lande plaats greep, door hot optreden op 5 Juni lSO(i van Kiming Lodowijk. veroorzaakte hunne terugroeping op den 20 «lier maand, viVu\'«lat: zij ter plaatse himner bestemming waren aangekomen.

Ijiiter w«\'rdeu zoowel na de liorkrijging van onze onafhankelijkhrid , nis hij de

\') Meiiisrnii, I. lil/.

^a) O-I. N:iimliofliji\' voor I/Ui.

\'^H) Dn si\'lirijvor ran; lt;1 Cimsiilcral iiin » , iiilioii«lciiil«! oen aatwoont op do vrang dooi welkin inidilclon , tnj don liopelfio/.oii Inoslnnil v.m do /.tkrn dor (Jio, vor\\v;ining /mi ktinnon wordon \\\'oi\'inodi^,ri. (Mi insinii, I, bi/ \'2\'2(\').

\' M^moiie^ du kóu |iirllt; van llügeiidor|i. ! :i lluyr |SH7.

I N I. K I 0 I O

invoering van een nieuw regeeringsboleid, nog oeuige inulon Comniissarissou-Ooneraal met hot oppers to gezag- liokloe\'l, of bonoenid ol\' uitgezonden.

Te liiinneii aanzien wordt verwezen naar de artikelen aan hen gewijd.

H O O ]■\' D S T I\' K\' VI

PORTRETTEN VAN GOUVERNEURS-GENEKAAL EN COMMISSARISSEN-GENERAAL VAN NEDERLANDSCH-INDIB.

Het portret van Both is het eerste van de verzameling portretten van (ionvernenrs-Oetieraal on Comniissarissen-Groneraal van Nedorlands(;h-Indië, eertijds aanwezig in do groote vergaderziuil van den Raad van Indiö, in liet kasteel te Batavia, later in de raadkamer van het hotel te Rijswijk, thans in de vergaderzaal van de Hooge Rogooring van Noderlaiulsoh-lndië in het ])alois te Weltevreden, /c zijn door den kunstschilder des Konings Raden Saleh gerestaureerd. \')

Kopieën op kleine schaal van die portretten hangen in het paleis te Bui ten zorg en in de commissiekamer van hot Departement van Koloniën te \'s-O raven ha go. ^,) Eeno collectie kopieën van portretten van de laatstgenoemde verzameling (bevattende, op een paar na, de portretten van de Landvoogden onder het bestuur dor voormalige Oost-Indische Compagnie, namelijk die van Both toten mot van Overstraten), werd in September 187quot;» door hot Departement van Koloniën ten behoeve van hot Rijks-Museum afgestaan.

Uit een rapport, dd. Batavia 20 September 178:5, ingediend aan A. Moons, fi\'equot; ,.^,1 _on clirocteur-generaal van Nederlandsch-Indië, blijkt, dat destijds ten huizo van den Gouverneur-Generaal aanwezig waren: ;J0 generaalsportrotten on 30 generaals-schilderijen , kleine.

\') .\\.iVi)rs(lii\'i IS.-jH, IjI/. !!. - liadcii S.iloli is \'21! April IS80 le B u it n nzorg nvcilcdoh Do porlrollon bij iliit Depai loment iumwe/.ig wiM\'don j(eüxposeenl in de afdooliiiy N\'eili\'i laiulsebt\' Koloniën van de Internationale Koloniale en üilvooihandel Tentoonstelling gebonden Ie A in s ( er d a tn van I Mei lot ultimo October 1883, en zijn vermeld in den Catalogus dier afdeelin^ np blz.\'20 en 27 der 14de klasse van groep III.

Die verzameling is sedert vermeerderd met de portretten van Siberg, \\Vie,se, Kluut en van Lansberge, waardoor daaraan thans nog ontbreken die van de Commissarissen-Generaal van Goens Jr.. van Reedquot; tot Drakeslein Fi\'ijkenius (gt;n van Stockum, van den benoemden (\'ommissarii-Generaal en Gonvernenr-Geneiiial van Grasveld, van de firitscbe buitenant-Gonvernenrs Stamford Hat\'fles en l-endall, van den benoemden Gouverneur-Generaal Bruce en van do waaineinende GouverneursGeneraal vati II.i^endorp, Ilevust en Prins. — Dl van die portretten zijn up koper gescbilderd.

\'i N:ivlt;ii selici 18()\'2, hl/ IJ04

19

Een portret van Jan Piet o r z. Coen werd door V a leut ij u gezieu iu de groote zaal van hot huis van don Gouverneur in hot kasteel Nassau op Handa Nera. Hij was voorgesteld ten halve lijve mot een geel zijden wambuis en eeuo groote wijde broek, bijna geheel gelijk aan do kleeding van tic hellebaardiers van don Gouverneur-Generaal uit den tijd van ilion schrijver. \')

Van hot familiewapen zijn niet voorzien de portretten van Both, Reynst, Reael, de Carpentier, Specx, Brouwer, van der Lijn, Thedens, Siberg, Wisse, Daendels on de Eerens, en van Duymaor van Twist ou zijne opvolgers; terwijl zulks ook het geval is mol de portretten van Noderbnrgh en Lord Minto. liet portret van don laatstgenoemde werd door hem overgezonden, en op don 24 Juli 1813 plechtig te Batavia iu ontvangst geuomon ton behoeve van ilo verzameling iu de raadkamer ten Gouveruoiuontshuizo to Rijswijk (Batavia). quot;)

\') Viilpnlijn. Til, 2(10 stuk. 1)1/. \'2.

²) Zie «Java Govoi\'menl ümzoIIo » van !il Juli iHl3, No. 7.quot;».

. ^{1 1} ,

\' \' quot; ......■......■■ quot; ■- .....■ ;......

ÉR \' \' \' ■■■\'■ ■ ■ ■ ■

quot; lïi•

\' \' \' \' ¹ ■ •

SS 13 ■ ■ •• - Bi)

. ________t , \' TTquot; L^ T^TrLT^Ql^Llquot;\' F^lii LI ^\'ptltwrl¹^\'lquot;\'l r^.^quot; .quot;t _ | \'quot;-y if\' ri IrjiTlfi quot;i\'ll iquot;; illirriiffifilSllTm

*r«i . . \' 1

mJmamp;t -t gt; i. i- ^ . o.. j, ,, « * V \' , \' * ¹ - -s , . . . . aBI

..........•• ■ ^

, I ■ ■ ■ ■ I ■ ■ • • • | . ■ ,

U A.-V. l\'. .-\'X-X

■ ■ ..... .

.......

• ■. ......

■■■\'■ ■ ■ ■ —.•■..... .,,, ₍ , ■

. , . i.\' •, ■

- •

■

■ ■■■ ■ • - •: .■ . ■-... .. .. .

|}?. nrtz Z7XZgt;$.ygk-;v ut U i .

quot;quot;■■■ . . \'.. m . .■\' ....,. ■ ..; ..... ; ..... .. .

.....

De Gouverneurs-Generaal

VAN

1610 tot 1811.

■

. . \'■ ■ ■ ■ ■ ^ ■

■ r. 0 es , i \'• ■ ssi ■■

ÏjJ M ■ ■ aüt iiffi.-v.ii SS 52 fis

.

BR--\'-\' - ^ \'\' «J. quot; t ■\' , \' ÖÉ «

Ms. - - . m ^f

gt;/■■• v-;-, . . ■\'quot;---quot; ■

■

S3m^;y.r^\'^-. ^rgt;\' VT H/V- ^\' \'quot;V -r ; ^ -\' -

. .. .,,, . ■, ■ ■ _: . ..........

, ^, . . , ■ ^:/ \'■?•;quot;/-:■■■■•-. ,. , ,■■■■■■

■ ......... w...... .■• ......:■:

■

■

■quot;\'■■■■■ ■• ■ • • ^:V. ■• ■

mm* ¹ /t - r. \'■- , \' r \' • ^ .............. . u . - ; . . - - lt;

111 B: ^: ■ • m ■■• 1 • ii H

■ ■ ■ ■•

■ n • quot; ■ ••■quot;■ ■ ,_v:; . ■ ■ ■ «fe ■

PI ETER BOTH,

geboren to Amersfoort, zoon van Willem Both.

Gewezen admiraal over eenige schepen van de in Aug. 1599 opgerichte derde Amsterdamsche of Nieuwe Brabantsche Compagnie, handelende op China, in welke qualiteit hij van 21 Dec. 1599 tot Oct. 1601 eene reis van Nederland naar Bantam en terug had gemaakt. \')

Op de nominatie van de gecommitteerden van de Oost-Indische Compagnie aangenomen en gecommitteerd als G o u ve r n eu r-O ene r aa 1 over alle forten, plaatsen, kantoren, personen en negotie van die Compagnie, bij

besluit van de Staten-Generaal...........29 Nov. 1609

Hij werd voorzien van eene instructie, gearresteerd in de Vergadering van XVII op 14 Nov. 1609, en door de Staten-Generaal den 26 d. a. v. geapprobeerd. ²)

Van Texel naar Indië vertrokken met het schip „Het

Wapen van Amsterdamquot;, schipper Üirck Pietersz. Kalf . . 30 Jan. 1610

^ Te Bantam op Java aangekomen ■\')........19 Dcc. 1610

Naar de Molukken vertrokken..........19 Jan. 1611

Te Amboina aangekomen...........18 Febr. 1611

Verovert het fort Marieke (Tidore) op de Spanjaarden, . 8 Febr. 1613

Vertrekt met Coen naar Java..........3 Aug. 1613

Komt ter reede van Grissee aan.........14 Sept. 1613

Vertrekt naar Bantam............3 Oct. 1613

Geeft het bewind aan Keynst over........6 Nov. 1614

Vertrekt uit Indië met het schip „Delftquot;......2 Jan. 1615

Verongelukt met dat schip op de kust van het eiland

Mauritius en werd aldaar begraven..................Febr. 1615

De Pieter-Bothsberg en de Pi eter-Bothsbaai zijn op dat eiland

\') Begin onde Voorlgangh van ile Vei. Nod. (jooclr. O.-l. Comp. 1()4(): Heis naar Indiö onder Pintor Both en P. v. CaordoM in 1599— 1601. — de Jongo, Do opkomst van hot Nodorl. (iczag in Oost-lndië. II, hlz. 230—^5.

i) Oio instructio is afgodrukt in hol work van Mr. P. Mijor, » Vor/ameling van instruction, enz. voor do regooring van X^dorl. Indiö, vastgostold in do jaren 1009——18.^0.» Batavia 1818, blz. -gt; on volg. Hot plakkaat houdondo ratidcatio van dio instruoti»¹ i^ vorrnold op hlz. quot;l\'l. Zie ook; do Jonge, Opkomst, lil, hlz. 130 lüi. Do gohoimo inslnictio voor- don Ooiiw-Cioii. word 5 Sopt. 1009 door do llcoron XV\'II goodgokourd. Zie dosvvo^o «/os jaren uit hot lovon van VVonunor van Berchom» , door Mr. I. C. D. van Dijk, Amsterdam 1858, 8°, hlz. i on li.

Bijdragen tot do T. , I. on Volkonkundo v. N, I., XXXV, hlz. \'257.

24

aldus genoemd ter gedachtenis dat die Landvoogd aldaar zijn leven liet. \')

Both was gehuwd en heeft een of meer kinderen nagelaten. ^a)

Zie omtrent dezen eersten Landvoogd: Valentijn, Owl en Nieuw Oott-hulu\', VI. st. I, lil/.. \'264—\'iliti; du Itois, Vies des Oomern. O ener. aux Inden Orient., biz. II—\'24; Ilixtorischc Besehrijring der reizen, XX, Amsterdam 1765, blz. 10—\'2i (tlil deel, eem letterlijke vertaling van het voormeM werk van du Bois, zal in den vervolge niet meer worden aangehaald); J. A. de Clialinot, Biyr. Wenrdi nlcck der Xederlanden, IV, Amsterdam 1798, blz. .quot;58; Nieume Vaelerl. Biblieit/ieek roor wctenseha[gt;, kunst en mank, 111, Amsterdam 17(19, stuk 1, IjI/.. 708; A/f/erneene komt- en letterbode 1818, I, blz. 307, 308; \'rijdschrift rnor \\ed. [nelié, 5e jaargang tl, Batavia 1813, blz. 73—-83; 14e jaargang II, blz. \'254; Huiyr. Woordenbuek van Kobus en do ftivecourt. Zutpben 1854; Wap, liet gezantsehap in lOO.?, Hotlerdain 1862, blz. 60; Melvill, Moniteur I, blz. 191; Oeilhutreerde IJneijelopedic van VJitMcr Prins, Amsterdam 1873; Ratterdamsehe Ifistoriebladen van Scheil\'ei\' en Obroen, I, blz. 329 , 330 en 334; de Jonge, Opkomst van het .Veder/ Ge.ag in Oost-hulië, III, blz. 134; IV, blz. XIII; P. A. Tielo , De ipkomst van hel Xederl. detail in Oost-Indié, I, blz. VII—XIV, I,VII—LVIII, enz.; C. A. I,. van froostenburg de liruyn. De [[ere. Kerk in X. 0,-1. 1602—170.1, Arnbem 11. A. Tjeenk Willink 1884; Levensbesehr. run Xederl. mannen en rrntiwen, lil, blz. 163; De Recensent nik der Recensenten 1854, II, blz. 295; Utrechtsche Volks-etlmnmh 18\'m . 1850 en 1855.

KORTE KRONIEK.

1011 Do Raad van fniliiquot; plooiitig ingesteld nadat door Hotli tot raden waren be

noemd: Ja([ues rHennite Jr., Stoven Doensson van Groonon-dijck, Mateo Coteels of (Jonteels en Abraham ïliGunemans (I Jan.) \')

Both wijzigt liet op ^,0/₁₁ Nov. 1010 op last van l\'Hormite met Widjaja Krama, Regent van Jakatra, gesloten contraet, koopt voor 1200 realen van dien Vorst een stuk grond, waarop eotie woning of factorij werd gebouwd, en stelt aldaar een posthouder aan (28 Jan.)

De eerste kolonisatie op Ainboiua (11 Fobr.)

Nieuwe overeenkomst mot de liandanoozen gesloten (\'Ju Aug.)

1012 Contract niet Ceylon (11 .Mei.)

B a n d j e r m a s i n door de Nederlandors verbrand en verwoest (Mei.) De onderkoopman Marcellus de Boshouwer als ambassadeur naar Ceylon gezonden, wordt aldaar teruggehouden. Hij komt eerst in 1015 vrij. Plechtig giv.aiitsrhap naar den Keizer van Japan en een handolstractaat met

hom gesloten.

Verdrag met Fiats jan (2 Dec.)

Contract mot den Koning van Caruatica te Collour (Paliacatte) (12 Dec.) Uil.\'} Verdrag met Booton (5 Jan.)

\') Valentijn, V, stuk II, blz. 153.

(. A. \\bbing, lieknopte goscbiedenis dor -tad Hoorn. Hoorn 1839, blz. 19, Noot I. ■\') Scbiijver dezes boopt later een weik te leveren ovn de Raden van Indië sedert 1611, waar voor de bouwstolTen grootendeels ftanwe/ig zijn.

BOTH, 1010—1614

1()13 Verdrag met Makian (ïornato) (1C! Jan.)

Het lort Murioko (Tidoro) ingenomou on aldaar ooiio Nederlandsuho Btorkto gesticht ((S Febr.)

Verdrag met -M o d a 1\' a r, Sultan van Torn a to (4 Maart).

De vesting op Sol or door kapitein A. Soot) op do Portugeezen veroverd (20 April).

Verdrag mot Timor (14 .liuii).

Verovering van liet oude fort op Tidoro op do Spanjaarden (!t •Inli).

Een kantoor te Japara gesticht (Sept.)

Do Nederlanders to Masulipatam door do Portugeozon vermoord.

Inrichting van do boekhouding in Indiö, zooals die gedurende hot goheolo bestaan dor O.-I. Comp. in stand is geblovon (Oct.)

1014 Uitbreiding van den Engelschen handel in den Archipel en Engel«cho logic te lt;T a k a tra.

Onlusten on gevechten op do Ha n da-ei landen.

Gas par van Surck als gezant dor Staten-Generaal en dor O.-I. Comp. aan den Panembalian van Mataram (0 April).

Belangrijke ontdekkingsreis van Joris van Spilbergen met zes schepen door straat Magellaan naar Oost-In die en van daar terug naar Nederland (8 Aug. 1G14—1 Juli 1617.) \')

Both treedt al\' (ü Nov.)

\') Was na eeno rms van 10 maanden in de. Md luk keu nungokonien.

GERARD REYNST,

goboren to Amstordam, zoon van rioter Roynst on van Trijn Zij vort.

Oud bewindhebber van de gewezen Brabantsche Compagnie, benevens koopman te Amsterdam, en sedert het eerste octrooi van 20 Maart 1602 een van de bewindhebbers der Oost-Indische Compagnie aldaar.

Door de Vergadering van XVII verkozen tot Gouverneur-Gene raai op voorwaarde van een vast verblijf in Nederlandsch-Indië voor den tijd van vijf jaren, daaronder de heen- en terugreis niet begrepen, en om na terugkomst weder als bewindhebber ter kamer Amsterdam te zullen optreden; terwijl hem werden toegekend een traktement van ƒ 700 \'smaands en ƒ 1000

\'sjaars tafelgeld................20 Febr. 1613

Door de Staten-Generaal werd hij begiftigd met eene gouden halsketen Ier waarde van ƒ 1000 en met een gouden penning.

Hij werd voorzien van eene akte van aanstelling, bekrachtigd met de handteekening van Prins Maurits, en van eene instructie \') van Heeren XVII, die den 11 Mei 1lt;)13 werd goedgekeurd door de Staten-Generaal, in wier handen hij Zijn eed had afgelegd.

Van Texel naar Indië vertrokken met het schip „Amsterdamquot;, schip

per .lan Cornelisz. Maey -)............2 Juni 1613

Te Bantam aangekomen............4 Nov. 1614

Aanvaardt het bewind............6 Nov. 1614

Vertrekt naar Banda ............10 Dcc. 1614

Komt aldaar aan..............18 Maart 1615

Komt te Ternate............................Juni 1615

Vertrekt naar Java en komt te Bantam aan.....4 Oct. 1615

Overleden in het fort Jakatra....................7 Dec. 1615

\') Tn \'lii\' in^tnictio staat r|;»f liij pmükanton en sclionlmoeslois moet aanstellen. /lt;• vorscliill woinig Hint die van Hotli, berust in lianrlschrifl op het Rijksarclnef, en is medegedeeld door Mr. I\'. Mijn-, in hel Tijdschrift voor Ind. T . I,, on Volkenkunde, I, 1853, M/. 117 en 153. Zie ook rijdschrift voor \\od.-lndie, 50 jaar g., II. Hat a via 1843, hl/,. 188; «Ie Jonge, Opkomst, IV , hl/. XIII, noot, on Mr. S. .1. Wisolins, Wederlegging en/.., Amsterdam 1803, 8°., hl/.. .

\'^l) lli\'t van die reis door don stunrman l\'ietor Marmansse gehouden jöürnaal is hesclnevon door I C Pilaar. \'Aio Tromp en Vervoer, Tijdschrift toegowijd aan hot /eowezen, III, Amstordam 1832, hl/. 9.

Zou, volgen^ dn Rois, o|) \'iO Docemher Ihli dnoi- Roth zijn geinstalieerd. (/.ie hlr.. \'ii van du Hois).

REYNST, 1614—1615 27

Reynst was gehuwd niet Margaretha Niquct, overleden in hel fort Ja-katra vóór 1619, dochter van Jan Niquet, koopman te Antwerpen, die om de geloofsvervolging van daar was gevlucht en zich te Haarlem had gevestigd, en van Margaretha Bosman.

Uit dit huwelijk:

1. Jan Reynst, Ridder, Heer van Nicl (Antwerpen), ongehuwd overleden te Venetië 26 Juli 1646, commissaris van 1111. Mog. aan het Fransche hof lot het maken van het marine-traktaat in 1646;

2. Catharina Reynst, overleden 10 Juni 1654, gehuwd 5 Juni 1612 met Samuel Blommaert, bewindhebber der VV.4. Comp., zoon van Louis Blommaert en Margaretha Hoefnagel;

3. Margaretha Reynst, geboren 1596, gehuwd tc Amsterdam 24 Mei 1619 met Adam Bessels, geboren te Amsterdam 8 Sept. 1585, koopman op Muscoviën, zoon van Joris Adams/,. Bessels en Anna Arents Verbeeck;

4. Mr. Gerrit Reynst, Heer in Niel, bij opvolging van zijn broeder Jan, geboren te Amsterdam 1599, overleden 21 Juni 1658, raad, schepen, commissaris van de huwelijkszaken en van de wisselbank te Amsterdam , gehuwd te Amsterdam 13 Mei 1631 met Anna Sehuyt, geboren te Amsterdam 1606, dochter van Albert Sehuyt en Anna Duynen gezegd Helmer;

5. Wijntje Reynst, geboren 1600, overleden 25 Nov. 1627, gehuwd 28 April 1620 met Dr. Isaiik Coymans, geboren te Hamburg 1588, zoon van Jacob Coymans en Anna van Pelleke;

6. I\'ieter Reynst, overleden 25 Nov. 1615 op de reis naar Java, nabij straat Sunda, aan boord van het jacht „De Witte Beerquot;;

7. Constantia Reynst, Vrouw in Niel , bij opvolging van haar broeder Jan, gedoopt te Amsterdam 21 Oct. 1603, overleden aldaar 25 Dec. 1671, gehuwd 1quot;. te Amsterdam 26 Sept. 1621 met Joan Carlo Smissaert, volgens zijn grafschrift. Heer van Niel, gedoopt tc \'s-Gravenhage 8 Dcc. 1590, overleden 20 Jan. 1644 , begraven te Niel, zoon van Jean Smissaert, ontvanger en eontrarolleur der artillerie, en van Susanna de Klerks; 2°. te Amersfoort 19 Nov. 1650 met G ui Helmus de Raet.

Zie over dezen Landvoogd: Vnlcntyn, IV, st. 1, blz. \'JCKi—\'i(5K; du Hois, Ijl/. \'25—\'27; Levens bctr/ir. van Xalrti. mannen en vivukcii, VII, Amsterdam 1780; Vader!. Meroeft n\'uujm 1781), 11, I, blz. iOO; Molvill, Moniknr, T, blz, \'2\'27; Tijdschift roo \\rrrl /min¹, öe jaarg., II, Datuvia IH43, blz. 180—105; van Dijk, zes jaren, Amsterdam 185H, blz. (i\'2, noot; VVap, Uel Gr.\'nitmhap in l\'l)).?, HollPiïlam 1802, blz, 02; Mninsma, I, blz, lii; Xederl. Familirhlad 1881, No, 81, blz. 2; tie Jonge, Opkomst, IV, blz. XXXIII; P, ,\\, Tiölc, Opkomst, I, \'s-(irav(Miliage 1880, blz. 112, I 1\'(

K ORTE K K\' ON I EK.

1014 (\'mrard Roynsl volgt Both in liot bewind op (0 Ndv.)

1015 Both verongolnkl op do reis nn.-ir hol vadorland naliij lui oiland Mauritius (Febr.)

28

1615 Uitbarsting van don Goouoeug Api op Nora waardoor al do notoiibooinon worden bedorven (1G Maart).

Do kantoren van Boeton, Makassar en Q-risseo opgeheven.

Eerste reis van Nederlanders naar do Roodo Zoo mot hot schip Nassau, onder don opperkoopman l\'ioter van don Broock ¹)(Moi 1615—8November I(ilG).

Jacob le Mairo, koopman uit Amsterdam, en Willem Cornelisz. Schouten, schippor uit Hoorn, zeilen met twoo schepen uit Texel (14 Juni Kil 5), vinden in Jan. IGIG een nieuwen weg naar de Zuidzee en komen 20 Oct. 1G1G te Jakatra aan, alwaar liet schip der ontdekkers, wegens schending van het octrooi der O.-l. Comp., in beslag wordt genomen. Zij komen 1 Juli 1017 in het vaderland terug.

Contract met den Radja te Indragiri.

Dood mui don Oouverneur-Qeueraal Reynst (7 Uec.)

\') .Mkoinstig uit Atitworpeii, gostoivuii voor Malaka I December UHO.

«Dit is ilu? van ileu Broock die I\'arssen deed verwondren,

Doen eerst den I lata vier op \'t Roode meyr qimm donflren;

Die Ijij den Arabier en Indus vaste land,

De eerst, voor \'i Mollants volck, den handel beert geplant..)

(Gedicht onder zijn door A. M ilham naar Krans Hals gegraveerd portret).

Dr. LAURENS REAEL,

geboren te Amsterdam clon 22 October 1583 \'X zoon van Laurens Jacobsz., koopman „in don Gouden Reaolquot;, te Amsterdam, sohepen en raad dier stad on regent van het weeshuis aldaar, raad ter admiraliteit in Zeeland -), on van Giertgen Pieteradr. Niouwos.

Studeerde te Leiden in de rechten van af......\'J!) Juli 1607

Als bevelhebber over vier schepen van Texel naar Oost-

Indië vertrokken................. Mei 161!

Als rechtskundig raadsman aan Both toegevoegd . . . Mei 1612 Door Both benoemd tot vice-gouverneur belast met het

bestuur over tie Molukken , Amboina en Banda......\'i Aug. 161M

Doet een tocht naar de Philippijnen . . 11 Sept. 1614—-26 Jan. 161quot;)

Gouverneur der Molukken (op Ternate)..............161\')

Door den Raad van Indië vergaderd op Ternate, „geëli-geerd, geauthoriseerd en aangenomenquot; tot Gouverneur-

Generaal en plechtig in dat ambt bevestigd......19 Juni 1616

Vraagt ontslag aan de Heeren XVII........\'12 Sept. 1616

Vertrekt naar Java.............. Sept. 1617

Op zijn verzoek eervol ontslagen.........31 Oct. Kil7

Vertrekt van Jakatra naar Banda.........HI Dec. 1017

Ontvangt de tijding van zijn ontslag en draagt toen het bestuur over de Molukken aan Jan Dirksz. Lam over ... \'2 Juni 1618 Geetl nabij Batsjan, een der Moluksche eilanden, het

bewind over aan Coen..............21 Maart 1619

Als admiraal der retourvloot met het schip „de Eenhoorn quot;

uit Indië vertrokken...............0 Aug. 1619

In Nederland aangekomen...........20 Jan. 1620

Door de Heeren XVII beloond en o. a. met eene gouden

medaille begiftigd................................1620

Door Karei I, Koning van Groot-Britannië, verheven tot den Ridderstand of de waardigheid van Guld-Ridder. . 7 Febr. 1625

\') Gedoopt 3 Nov. 1 .gt;83 in de Oiido Kerk lo Amsterdam als «l.ourens tiol kvnt vim Uourens Jacobs, copman, dyo moedir Gierlgnn Pietprs, dyc getuigen Dyeuwel Jacobs.»

^J) buirons Jacobs/,. Reae), die in 1G0I is overleden, was in iri7\'2 bekend door zijne memoiiën on goscbnfleii (Heschvijving van Delll door Mr. Dire Is van Bleyswljck KvcrN/., Delft 1607, tdz. 442). Zie ook Smallcgangc, Cronijk van Zeeland, blz. 427; Heraldieke lübliotbcok 1873, bl/, 2IG. Zijne (looi,ter r.ijshelh, geboren In 1570, huwde 25 Aug. 1590 te Amsterdam met den predikant .laeobir Arminuis (N\'avorscber 185fl. blz. 105; en 18G0, blz. 185)

30

Bewindhebber der O.-l. Comp. ter kamer Amsterdam. . 9 Juni 1625 Ais vice-admiraai met eene vloot van tien schepen ten

dienste van Engeland derwaarts vertrokken..............1625

Ambassadeur van de Republiek bij de krooning van Karei

1, Koning van Groot-Britannië...........2 Febr. 162(5

Mem wordt door den eersten Wapenkoning van Engeland

een nieuw helmteeken en eene wapenspreuk toegekend \') . , 10 Febr. 1626

Als onderhandelaar naar Denemarken..............1628

Raad der stad Amsterdam......................1630

Voor de eerste maal commissaris van de wisselbank aldaar 29 April 1631

Voor de eerste maal schepen aldaar................1632

Weesmeester aldaar............................1633

Overleden te Amsterdam............21 Oct. 1637

Reael was dichter ¹). Te zijner eer werd in 1616 een gouden penning-geslagen. Hooft heeft een gedicht op hem vervaardigd en Vondel droeg zijn werk „Lof der Zeevaartquot; aan hem op. Het Reaele n-e il and, een wijk van Amsterdam, werd aldus naar hem genoemd. Zijn portret werd geschilderd door den beroemden Thomas de Keyser.

Reael was in 1630 te Amsterdam gehuwd met Susanna Moor, weduwe van Hendrik de Kikker, koopman te Amsterdam.

Uit dit huwelijk:

Geertruyd Reael gehuwd met Jacq -^s, of Jacobus, Bessels, geboren te Amsterdam 21 Febr. 1620, zoon van Adam Jorisz. Bessels en Margaretha Gerardsdr. Reynst.

Zie over dezen Landvoogd: Valonlijn IV, I, hl/. 208—271; dn Bois,blz. 28 -^2; Schellema, Mmyehcrrk, I. st. 2, 1817, Mz. 57; TijiUchri/t ntor Xed. Imlië, le jaarg., I, Batavia \'1838, blz. 103 *\'ii 203; oe Jaarg., 11, Batavia IHM, hlz. 430— 452; Van Dijk, Boruro, Amsterdam 1802, hl/ 102; Wap , !!\'( dezanUrJutp in 1602, Hofterdam 1802, blz. 03; Tijihchrlft vwr hul. 7\'., L.rn Volkoikumic, nilgogoven door het Baf. (ienoolschap van Kunsten en Weienschappen, XIV, 4e serie, V. Batavia 1804; De Jonge, Opkomal, IV, hlz. 4t); ALycm. Xed. Familichlad, 1884, K®. 91, hlz. 2; IhmUlhkr Jiiblioihrek, 1873, hlz. 210; P. A. Tiele, Opkomst I, \'sGraverdiago 1880; Xavorachrr 1800, hlz. .quot;iU 110. 117, 138, 108 en 208, 1870, hlz. rgt;08

/w de heschrijving der wapens en hijlage B.

³) Ken fraai liedje van Beael komt voor op hlz. 258 van het «Groot Hoornsche, Knkhnizer, Alk-rnaarder en ï\'urmerender i.iedehoek » meest genaamd «de Mopjes», welk liedje eene vrije vertaling is van .funins Secnndns Basium 1, /ie Mr. .1. Scheltema , Mengel werken, TI, hlz 115-118, en VV \\\\. van lloëvell, l.anrens Beael, (ionverneiir-(leneraal van N. I., in zijne verdiensten als diehler hesclumwd find Tijdsi hriff. I, hl/. 103, seqij. II. hlz. i).

REAEL, 1616 — 1619

KORTE KRONIEK.

1015 Zeogevecht voor Ma laka tusscthon do Notlcrlaiulors, ouder rlon tulmiranl

Stoven van dor llaghon , en do Portugeozon (10 Doe.)

1010 üo kantoren van Sol or en Atjcli en twoo kantoren op do kust van Coro-iiian de I opgolieven.

Pooloo Ay door ■Ian Dirks/.. Lain veroverd (10 April).

Vrede mot do Batidaneezou. (Contract mot Handa-Nera, Pooloo Ay. Pooloe

Run on Rossi ugoyn (li Mei).

Nicolaos de Casembroot als oorsto agent der Comp. te Indragiri (Juli). Piotor van den Itroook maakt te Mokka kennis mot do koflio (•Inli). Dr. Laurens Roael wordt Gouvorneiii-tronoraal (19 Juli).

De Nederlninlei\'s vestigon oen kantoor te Suratto Aug.)

Gerard Frodori ks/.. D ru y 11\' als go/ant dor Nederlanders naar .Mataram (Nov.)

1017 Tooht van Piotor van don Brocuk naar Mauritius, do Roodo Zee,

Suratto, Hin dosta n, enz. (8 Maart 1017 7 Nov. 1018).

Zooslag tusschon do Nederlanders, onder Jan Dirksz. l^ain, en do Spanjaarden voor do baai van Manilla, waarbij ongeveer 250 Nederlanders siionvoli\'ii (10 April).

Keno instructie voor (Gouvorneur-) Generaal mi j\'adon van Indië wordt door do Ilooron XVU vastgesteld (22 Aug.) en door de Staton-Goneraal geratili-ceord (3 Nov.)

Oiioonighedon niet de Engolsohon to Bantam (22 Nov.)

1018 Admiraal van (lor llaghon verovert twee Riigelsclio soliopeu bij do Banda-

eilandon (April).

Verdrag mot So lor (7 Sopt.)

A rent Mart.sz verbrant do stad Japara (8 Nov.)

Eerst,o prediking ia het fort Jakatra (25 Deo.)

lielegering van dat lort door de Jakatranon on Hantaminors opgestookt en ondersteund door do Engolsohen (HO Dec.)

1019 Onbeslist govccht tu.ssohen zeven Ilollandschc schepen, ondor bevel van Jan

Piotersz. (\'oen, en elt Engolscho schepen omtrent Hautain en Jakatra (2 Jan.)

Coon zeilt, bij gebrek aan kruit, na rijp beraad naar do Molukken om niet bij mislukking van vorder pogen tot behoud van Jakatra, tot welks ontzet hij zich voorneomt torugtekooren, hot bestaan dor O.-l Comp. te wagen (\\ Jan.) Het fort of kasteel Jakatra verkrijgt don naam Batavia (12 Maart).

Roael treedt af (21 Maart).

JAN PI ET E RSZ. COEN,

goboron to Hoorn don 8 Januari 1587, zoon van Pietor Coen.

Werkzaam op het kantoor van Justus 1 escatoic, van Oudenaerde, koopman te Rome, alwaar hij xich met uitstekend cjevole op den handel en liet Italiaansch boekhouden hcctt

r r / ... 1601 — 1007 toegelegd................

Als onderkoopman met liet schip „Nieuw-Hoorn naar

Oost-Indië vertrokken..............................^ ^\'

Als zoodanig met dat schip in het vaderland teruggekeerd 19 Maart IGU Als opperkoopman en bevelhebber over twee schepen van

de kamer \\msterdam voor de tweede maal naar Oost-Indië

_f ,, . . 12 Mei 1612 vertrokken......................................^

Te Bantam aangekomen............⁹ ^^ebl\'

Houdt verblijf in de Molukken van.....19 Maart—li Aug. Kil3

Alsvoren te Grissee op Java van........14—29 Sept. 1613

Door Both aangesteld tot boekhouder-generaal van alle de kantoren en tot directeur over de kantoren te Bantam en

Jakatra, op eene soldij van f 1 ö0 s maands )..... \'

Door Reynst benoemd tot directeur-generaal van alle kantoren in Indië en tot president van de kantoren te Bantam en Jakatra, op /400 \'s maands, en hem in die hoedanigheid

zitting gegeven in den raad van Indië.........»3 N(\\.

Door de Heeren XVII benoemd tot Gouverneur-

Generaal van Ned.-Indië ¹)............-^J\'^{gt; tgt;c}\'\' \'

Zijne instructie door die Heeren den 1L Aug. 1(517 geai-

resteerd wordt door Prins Maurits en de Staten-Generaal

. ... 3 Nov. 1617 geapprobeerd ^l) .............

Mislukte aanslag op zijn leven..........²⁽¹ \' \'

Komt op Amboina aan............⁴ quot;

Opgetreden als landvoogd...........LI Maart 161 c

n Bolli Kotuittde bij heihali.iK van Coen: «lat. hij was con eerlijk engodvreezendjongman, zeor modest van loven, /.edig en van goedig aeit. geen dronkaert, niet hoovaerdig, /.eer bekwaa.n inden naad in het stuk van de koo,.manschap en het boekhouden zich wel verslaemle.» - Ook het oor-,|,.nl van Meael over Coen was hij/.onder gunstig, die hem voor de heirekking van Oonverne.n-

(jeneraal aaidieval (Tiele, Opkomst, I. hl/. Ulo).

2 Mij,., , VViwiiieling, IXW. hl/. 23 en 40.

couN , 1619—1623 33

Verovert de stad Jakatra............30 Mei 1619

Lid in den raad van defensie aldaar.......24 April 1620

Verzoekt aan de Heeren XVII om naar Nederland tc

mogen terugkeeren................................Mei 1620

Vertrekt naar de Molukken...........13 -hm. 1621

Komt op Amboina aan............14 P\'ebr. 1621

Door de Heeren XVII eervol ontslagen.......8 Sept. 1(522

Afgetreden..................................1 Febr. 1623

Als admiraal der retourvloot uit Indië vertrokken ... 2 Febr. 1623

In Zeeland aangekomen............19 Sept. 1623

Doet een „sommierquot; verhaal over den toestand van zaken

in Oost-Indië \').................22 Sept. 1623

Wordt daarop door de Vergadering van XVII vereerd met eene gouden keten benevens eene medaille, met het opschrift zijner verrichtingen ²), ter waarde van /2000, en een degen ter waarde van /400, terwijl hem wordt toegekend soldij over het tijdvak van Nov. 1614 tot Sept. 1623, te zamen beloopende ongeveer/64.000, voor de diensten door hem bewezen in de betrekkingen van directeur-generaal en gouverneur-generaal /3000 en /10.000, voor de verovering van de Banda-eilanden /3000, voor het stichten van Batavia

/\'7000, en voor eenige vorderingen /20.000 •\'\')..........Sept. 1623

Een door hem ontworpen reglement op den handel naar

Indië, enz., wordt door de Heeren XVII goedgekeurd . . . Sept. 1624

Bewindhebber der O.-l. Comp. ter kamer Hoorn . . . 1624 Door de Heeren XVII op nieuw benoemd tot Gouver-

n eu r-G ene raal van Ned.-Indië..........3 Oct. 1624

Zijn vertrek naar Indië wordt door de Engelsche regeering

tegengewerkt....................................Dcc. 1624

Woonachtig in de Warmoesstraat te Amsterdam . . . Febr. 1625

De Staten-Generaal bevelen dat hij niet zal vertrekken . 17 April 162quot;) Vertrekt in cognito naar Indië met het schip „de

Galliasquot;, of „de Galjasquot;, schipper Reijer Jansz. Palsrok . . 9 Maart 1627

In Indië aangekomen.............27 Sept. 1627

Opgetreden.................30 Sept. 1627

Aanslag van Bantammers op zijn leven............1628

Overleden in het kasteel Batavia in den nacht tussehen 20 en 21 Sept. 1629 Met groote plechtigheid begraven in het stadhuis te

Batavia ¹), dat destijds ook voor kerk diende......22 Sept. 1629

\') Uesolutién van Holland van 2^2 Sepl. 1623.

\') ^1,6 Vries e. s., 11, hlz, 170; Navorscher 1880, bh. 511.

«In FJois.

¹

\' koslon van do bografnnis bodroegon ƒ 0300 on worden door do Compn^nio botnald.

COEN, 1619—1623

Na de voltooiing van de Hollandsche of Nederduitsche kerk te Batavia werd zijn lijk in die kerk overgebracht \') en zijn wapen benevens zijn zwaard , de sciiede , sporen, handschoenen , enz., ter zijde opgehangen boven de zitbanken der vrouwen van de raden van Indie , aan de zuidzijde van die kerk.

Voor Coen, de grootste man in de geschiedenis van de vestiging van Neerlands gezag in Oost-lndie, de grondlegger van onze koloniale macht en van den Nederiandschen handel op Arabië, Perzië, enz., de stichter van Batavia , de veroveraar van de Banda-eilanden is aan het Waterlooplein, vóór het paleis te Weltevreden (Batavia), een standbeeld opgericht, dat op den 4^lll\'ⁿ Sept. 1876 plechtig werd onthuld, nadat de eerste steen voor het voetstuk door den Gouverneur-Generaal op den Mei 1869 was gelegd. Ook

in zijn geboorteplaats 7.i\\\\ weldra een standbeeld voor Coen verrijzen.

Coen was 15 Febr. 1625 te Amsterdam aangeteekend en vervolgens gehuwd met Eva Ment, of Menten, geboren te Amsterdam in 1606, overleden in 1658, dochter van N. Ment, of Menten, en Sophia Bennincq.

Uit dit huwelijk:

Johanna Coen, geboren te Batavia 17 Sept. 1629, en aldaar gedoopt 23 Sept. 1629, overleden in het jaar 1630 op de reis naar Nederland of kort na aanki mist hiertelande.

i)e weduwe Coen, vergezeld van haar kind, vertrok 15 Dec. 1629 uit Indië met het schip „Hollandiaquot; en kwam (.! Juli 1630 hiertelande aan. Zij hertrouwde 1quot;. te Amsterdam in Kebr. 1632 met Marinas Louwissen , geboren te Middelburg in 1598; 2°. in Juli 1646 met Isaac Buys, geboren te Arnemuiden in 1617, licentiaat in de rechten.

Uit haar tweede huwelijk is geboren Mich iel Louisse, van Grijp, koopman te Amsterdam.

Ten slotte nog een woord over de erfenis van Jan Pietersz. Coen.

Volgens den geschiedschrijver der stad Hoorn, Dr. Abbing, moest de nalatenschap van den Landvoogd thans nog voor een groot deel onverdeeld aanwezig zijn. Wij zeggen voor een groot deel, want waar hij in zijne „Beknopte geschiedenis der stad Hoorn, en verhaal van de stichting , voltooijing en verfraaijing van de (iroote Kerkquot; van 1839 mededeelt, dat zijne nagelaten bezittingen aan de weeskamer te Hoorn kwamen, van waar zij onder bewaring van de Commissie van het Amortisatie Syndicaat zouden zijn gekomen, teekent hij in zijne nadere „Geschiedenis der stad Hoornquot; van 1841 aan, dat reeds in 1660 een deel der erfenis aan de rechthebbenden zou zijn uitgekeerd, daarbij voegende: „welk gedeelte dit echter geweest is of hoe dit over een te brengen zij met de bekende bewaring door de Weeskamer, is mij onbekendquot;.

\') Met liet bouwen van die kerk, ook Kmiskeik goimamil, word in KHO hegtinnon.

coicN, 1(319—1623 35

De schrijver legt bij zijne mededeelingen over een staal, aanloonende hetgeen nog in 1823 hij de Permanente Commissie van het Amortisatie Syndicaat zou hebben berust.

Naar aanleiding van een en ander werd de Rijksarchivaris in 18(59 uitge-noodigd een onderzoek in tc stellen naar de juistheid van de beweringen van Dr. Abbii g. Die ambtenaar bracht daarover onder dagteekening van 23 Oct. 1869 een rapport uit, en komt daarin tot de conclusie, dat de mededeelingen van den Heer Abbing moeten worden aangemerkt als een gevolg van minder juiste gegevens.

Zonder in eene beoordeeling van deze duistere quaestie te willen treden, doen wij ter wille van de curiositeit onder de bijlagen volgen zoowel den woordelijken tekst van de mededeelingen van den Heer Abbing, als eene copie van het rapport van den Rijksarchivaris.

Tol het geslacht van Coen zullen hebben behoord Jan Cornelisz. Coen, opperkoopman, opperhoofd te Martapocra in 1636, overleden aldaar Oct. Ki.\'j?, en de volgende te Hoorn geboren personen, als: Jan Jansz. Koen, als hoogbootsman in 1705 naar Oost-Indië vertrokken, en Cornells Dircksz. Koen, die in 1706 als onderchirurgijn met het schip Jerusalem derwaarts vertrok. (Navorscher 1864, blz. 314 en 315.)

/ie over Coen: ValtMilijn , IV, M/. \'quot;iT I ^l275, \'277—•icSI); du Huis, blz. 113—71, 8.\'J l)i

(ilai\'s Wussonaer , Ifistorisch verhaal alder (fhcdenckwacrdichste ycschiedcnissen_y Xlll, I(gt;\'27 , hl/. 8; X \\^r, i(l\'29, hl/. GH; Vcliiis, (Jhronijk run //o\'gt;rn, uit^avo (luor ls;i;ik v:iii dor Keek, Mi\'iS; (ioiitcn, Aanteckcninycn op Vclius, Mz. (quot;gt;17, ()(\')4 —Olw ; /tcisbexehrijrihf/ v.m David riclors/en on (!-• Vries, hl/, 1 OS; Beknopte (jesrliicdcnis van de stad, Uoorn en der Qroole Kok door \\. Ahhinji, lioorn ISIJ¹.\', hl/ KJ; Geschiedenis der stad, Hoorn door C. A. Abhiti^^-, Hoorn 1811, ï. hl/, ili); Navorsrher |sr)^k2, hl/. 188 en 1H⁽.); 1855, hl/,. ^lt;24i; I85(), hl/. IDi en ; /fet leven van Jan l\'ielers:. Koen, dooi\' (i. de Sorióre, in de Vcvhamlelinyen van het Batavimehi Genootschap van Kunsten en Wetensehappen _t VT1I; Tijdschrift van Ind. 7\', en Volkenkunde, XIII, Ar sink, IV, 181)1, hl/, \'i 1 , 1\'.\\; Tijdschrift roen\' Neerl. Indië, Go jaar^., Ijalavia 181 i, hl/. 130; Jan Pietersz. Koen, Romance, door S. Hondi in Jr., Dec. 1817; Vaderlandschc Lettcroefeninyen, 1818, 2, hl/,. 5\'2i{; de Jon^e, 111. hl/. liSO; IV, hl/. X, I. VIII en LX1V; Tiele, Opkomst van het Xed. yezay in 0. /., I, \'s-dravenha^c 1880; Mcinsm i . I, hl/. 43; Verhandelingen Batur. yenootichap van Kansten en WeUnsehappen, XI, 1821), hl/. 217; Ik Weeyschaal, 1828, hl/,. 525; De Oefenschool, Tijilsehriff voor ondorwij/ots, \'Ie jaai|;., 1830, hl/ li \'2; Algem. Letterlievend Maandschrift, 1841, Mcnyelinyen, hl/. 815; Molvill, MoniUur. II, I, hl/ 157, 239; Bijdraycn Ind. T., L. en Volkenkwn/lr, Nionwo Volgreeks, II, hl/. 282; (Jerlae.li, Pastes rniiit., Zall liominel 1851), hl/. I (/ijn portiet); A. I, viiii Ti Dostcnhmde Uruyn, D\' Hevv. Kerk in X. 0. /. Arnlieni, 11. A. \'rjcenk Willink, 1884; Mr. .1. A. van der (ihij^. De restiyiny van het Xed. (jeziuj over de. Banda eilanden (loU\'J- IC.\'l). ril^cgovm door hor llal. (lonnolsohap van K. en W., Halaviu en \'sGravL\'nhago 1880; lihiyr. Woordenboek van Kohns en do lüvoooinl, /uiphon 1851; Ocillustr. Kne.i/elopedie van Winkler l\'iins; Kvonijk van het Historisch G/iioot.sehup te. rtreeht, Oo jaargang\' 1853, 2«⁴ serie. Portretten: a. door (.f. W. Kaiser), borslheold, icchls, in uv;i;il, mol wapen, (Staalgravure). 4°. b. Ter halver lijve, rechts, in gobloeindo kloediD^r; lilhographio mol wapen r\'ii laesirn. van ( . \\V. Mi«din^. lol.

KORTE KRONIEK.

HilO Latirens Hoael wordt opgevolgd door Jan Piotersz, Coon (Jl Maart), Do vesting Batavia door Coon ontzet (10 Mei),

36

Kil9 Japara getuchtigd en voor de tweede maal in den asch gelegd (23 Mei).

De stad Jakatra ingenomen en vernietigd (30 Mei),

Verdrag tusschen do Engolsche en de Noderlandscho O. I. Compagnie to Londen gesloten (17 Juli).

Bi ma onderworpen.

1G20 Haad van defensie, samengesteld uit Nederlanders en Engelsehen. te Jakatra gevestigd (24 April).

Oprichting van een college van schepenen voor do stad (olim) Ja katra (24 Juni).

Wapen en zegel voor die stad vastgesteld (15 Aug.)

Eerste plakkaat in hot belang der openbare zoden (18 Aug.)

1021 De stad gebouwd in hot Koninkrijk Jakatra verkrijgt don naam Batavia (4 Maart). \')

Co en brengt de H a n da-ei lauden tot onderwerping (11 Maart—2 Mei).

Contract met Poeloe Run (!) Mei).

I(i22 Vruchteloos beleg van Macao door eene sterke vloot onder bevel van Cornells Reijersz. van Gouda (23 April).

Ilonricus de [Iaën, mod. doctor, als gezant aan den Panembahan van Mataram (24 Juni—7 Sept.)

(ierard Frederiksz. Druyi\'f, voorzitter van do bank van sehepenon te Batavia, voor de tweede maal als gezant naar Mataram (0 Sopt.)

Do factorijen in Patani, Sangora, Cambodja en Siam opgeheven.

Het octrooi dor O. I. Comp. voor 21 jaren vernieuwd (22 Deo.) 1C23 Ontdekkingsreis van Jan Carstensz, van Embden, cpmmandeui\' over dlt;i jachten 1\'era en Arnhem, van Amboina naar Niouw-Guinea en terug 21 Jan.—8 Juni).

Coen treedt af (1 Febr.)

\') C.opn huil de dooi\' hein gestirhli\' slad naar /ijiie geboortpplnals den naam Nionw-IIooi n willen geven, doch lie! Dppci\'liesluni- In Nedeiland besliste ander-. (Zilt;^ \\:in Kampen, Goscbiedcnis der Nedeilimdeis buiten Knropa, I, blz. 257).

PIETEN DE CARPENTIEF;,

goboron to Anlworpou omstrooks 1588.

Studeerde aan dc Academie tc Leiden..............1603

MeL het schip „dc Trouwquot; ais opperkoopman naar Oost-

indië vertrokken............................1616

Vertrekt met Coen van Jakatra.........31 Dcc. 1618

Op Amboina door Coen benoemd tot raad ordinair cn

directeur-generaal van Ned -lndië, op /400 \'s maands . . Maart 1619

Lid in den raad van defensie te Jakatra......24 April 1620

Door de Heeren XVII benoemd tot G o u v c r n e u r-

Generaal..................8 Sept. 1622

Met aigemeene stemmen door den Raad van indië

verkozen tot opvolger van Coen..........23 Jan. 1623

Aanvaardt het gezag..........................1 Febr. 1623

Afgetreden................30 Sept. 1(327

Als admiraal der retourvloot met het schip „Frcdcrik

Hendrikquot; \') uit Indic vertrokken ..... . . 12 Nov. 1627

In Nederland aangekomen........ ■ . 3 Juni 1628

Door do bewindhebbers beloond met cenc som van /10.000, eene gouden keten met medaille, ter waarde van

/2000, en een degen ter waarde van /400 ............Juni 1628

Bewindhebber der O.-I. Comp. ter kamer Amsterdam. Oct. 1628 Als gevolmachtigde der Comp. naar Engeland gezonden

om geschillen tc vereffenen........ . , . 1629 cn 1632

Een aanbod om nogmaals dc waardigheid van Gouverneur-

Generaal te aanvaarden wordt door hem niet aangenomen . 1632

Overleden te Amsterdam......................5 Sept. 1659

de Carpentier was den 2 Maart 1630 te Amsterdam gehuwd met Maria Kavevelt, geboren te Middelburg.

Uil dit huwelijk:

Philip de Carpentier, opperhoofd van Poeloe Ay van 16(31 tot 1662.

/it\' Vulenlijn, IV, sink F, hl. \'27quot;i quot;.177; dn It.iis, hl. 7^2-^2; Rinr/r. ]Vo\'ii\'rlr,nblt;gt;fk \\;iii dfi (.halmnt, VT , Attislonlam I 7!(\',), hl. 170; Nieuwe Vader/, mhlinthefk vw wttenxe/wj), evz., W, IKDO,

\') Volgens anderen het schip « liollnndla », Valcntijn, IV, hl. -271!,

38 DE CARPENT1ER , 1623—1627

f, lil. Tijibnhvift vmr .V /,. V»- jiwiTf.. Ifcilavi.i 184.quot;gt;, I. hl. \'237; hc Monilcur du Indea Or. cl der.. I.i Have, li. lil. \'iit; Hiojv haiulwiKinlenbik van Nederland van Kiihn- on ilo Rlvi-cmirl, Zul |ihi\'n isr/i ; Geil. Knci/cl\'ipcdii: v.m Winldiir l\'rins, Aiiislurdiiiu 1 XT.l; de .longe, /)lt; Opkomst van hel Xederl (ï\' -quot;,7 in Ont-lndië, IV\' en V; Xavttrsrlur, I HTi?, lil. 1117; en IKGG , lil. KW; Tiele, l)i opk-final van h\'t Xeihvl. Oeza;/ in Onü-huli\'i, I en II.

KORTE KRONIEK.

102:! [.\'in tor de Cur pon tier volgt Coon nis Oouvomoiir-CToncmi I \'M\' (1 fc\'obr.) Toiwlilstolliiig\' van eoni^o porsonon to Ambon, wegens oenr SHinon/-wering, ton ilool hobbondo lt;lo voiilrijvin?: der Nodcrlaudors uit A mboina (9 Staart). Hot voi uicuwilo octrooi dor 0. I. Coinp. geamplioord on geïuterprotoerd (13 Maart). Hot Kantoor to Djambi wordt opgohovon (Maart).

Dn Nassansolio vloot van cl(\' schopon en 1637 ko])pon, ondor don admiraal Jnquos 1\'Hermito en don vico-admiraal O hoon Hnygon Sc htipon-ha m, vertrekt voor eeno rois rondom do wereld van Ooetlcro edo (29 April). Dr. «Ie tlnen, voor do \'2\' maal als gezant naar .Mat a ram (24 Mei—25 Juli). Jan Carstensz sluit oen verdrag mot do Arooërs (20 Mei).

Do eerste kerkenorde in Indiö vaslgcstold.

De golf van Carpontarië ontdekt.

Chineoseh gozantsoliaji te Batavia.

Contract mot l\'orzië (17 Nov.)

1021 Do Nassansohe vloot passeert do straat lo M.airo (2 Febr.)

Jaqnos I\'llermite sterl\'t te Lima (2 Juni).

Do opperkoopman Jan Vos als ambassadeur naar Mala ram (* Aug.) Do Cliinoezou staan aan do Nederlanders hol eiland Tuijou wa n (Kit nu o a)

af, alwaar het fort Zeolandia wordt goyticht (Aug.)

Door do Hoeren XVII wordt to Leiden oen kweokschool van eonigo stndoaton

opgericht, om die mettertijd als predikanten naar N.-T. uit te zonden. Handelsbetrokkingen aangeliiioopt mot Ceylon on Malabar.

Handel scon tract mot Perzië gesloten (24 Dcc.)

1025 Oezantachap van ilea Sultan van Ternato te Batavia.

Do Nassauscho vloot komt in de Mo luk kon aan (4 Maart).

Do Nedorlandors vernielen aldaar ongoveor 05.000 nagelbooinou.

De l\'auemlialian van Mataram noemt don titel aan van Soosoohoenan (apostel van don Islam).

Handa wordt door hevige stormen en aardbevingen geteisterd.

1020 Contract met don Samorijn of Keizer van Malabar (H Jan.)

Do Nassauscho vloot in Neder land teruggekoerd (9 Juli).

1027 Out.dekkingon op Nieuw-IIolland, Nuy t sland , Arnhemsland, enz. (io-zantschap van Djambi te Batavia (Juli).

Di\' ,,bori-bonquot; heerscht in de Molukkon en op de Amboina- en Banda-

oilandon ilt;n richt u\'roote verwoestingen aan onder de giirnizooneu. do (\'arpontier treedt al\' (30 Sopt.)

JAN PIETERSZ. COEN.

Voor de tweede maal Gouverneur-Generaal van Nedcrlandsch-indië, van 30 September 1027 tot 20 September 1629, zie blz. 33.

KORTE KRONIEK.

1(127 Co en treedt op als Oomernciir-Oenoranl (30 Sopt.)

(irogorius Coniolis/. on Maorton .lans/.. Vogel als gecfliniiiitloonleii naar Ambo in a tot hot vorolïbncn van gGsehillon tnssohon de Tornatanon oj» Klcin-Oeram en de 0.-1. Comp. (Deo.)

1628 l)c president der Engelsehon vertrekt met zijn raad van Batavia ou vestigt zijne residentie te Bantam (28 Jan.)

Do opperkoopman .loost Schouten overhandigt een geschenk van don Prins van Oranje aan den Koning van Si am.

Do Japansche handel in Siam voorloopig door de Indische Regeering gestaakt.

Lieuwe Jacobszen doet een tocht naar do Kei- en Aroe-eilanden on naar Toninibor.

Batavia belegerd door oen leger van 90.000 man van den Soesoehoonan van Matai\'am (25 Aug.)

Dat beleg wordt opgebroken (H Dcc.)

Kiit) Tiet lort llcnricus op Sclor wordt krachtens beslnit der Ind. Hegeei\'ing van 11 Deo. 1628 verlaten en geslecht (Febr.)

Streng vonnis over Sara Spocx en i\'iclcr van Korten hoof ton nil-voer gelegd (6 Juni).

Do stad Tagal getuchtigd (.Inni).

Batavia vooi\' do tweede maal belegerd door hef leger van den Soesoehoomin van Ma tar am, bestaande uit 100.000 nnin met cenigc stukken geschut (22 Aug.)

Dood van don Oonvenicur-0cuomnI Coen (20,\'21 Sopt.)

JACQUES SPEC X,

geboron to Dordrecht omstrooks 1585, zoon van Cornolis Spoox \')•

Factor dcr O.-l. Comp. tc Firando (Japan)..........1H06

Opnieuw aldaar als onderkoopman aangekomen met hel

jacht „de Griffioenquot;, schipper Cornells Comelisz.....2 Juli 1600

Opperkoopman, hoofd der factorij te Firando, \'^¹) . . . 1(309

Als zoodanig afgetreden........................1013

Opnieuw als hoofd der voormelde factorij opgetreden. . Sept. 1614

Door de Heeren XVII naar Nederland opontboden. . . 14 April 1622

President van schepenen van Batavia.......3 Mei 1622

Raad extra-ordinair van Ned.-lndië........9 Sept. 1622

Commissaris politiek bij den Bataviasehen kerkenraad . 1624

Nader door de Heeren XVII naar Nederland opontboden 1626

Naar Nederland teruggekeerd....................1(527

Door de Heeren XVII benoemd tot eersicn raad ordinair

van Ned.-lndië................25 Oct. 1628

Van Texel naar Oost-lndië vertrokken ^:\') met het schip

„Hoilandiaquot;, schipper Smal............25 Jan. 1629

Aan de Kaap de Goede Hoop.......24 Juni—1 Juli 1020

Ter reede van Batavia aangekomen........23 Sept. 1629

Door den Raad van Indië provisioneel tot Gouverneur-

Generaal verkozen..............24 Sept. 1629

Als zoodanig opgetreden...........25 Sept. 1629

Die keuze wordt door de Heeren XVII niet bekrachtigd

en hij wordt teruggeroepen............17 Maart 1632

Geeft het bestuur aan zijn opvolger over......7 Sept. 1632

Hem wordt door de Chineesche burgers van Batavia een gouden gedenkpenning ^l) aangeboden, uit dankbaarheid voor

de door hen tijdens zijn bestuur genoten bescherming . . . 25 Nov. 1(332

Als admiraal der retourvloot met het schip „Prins Willemquot;

uit Oost Indië vertrokken.............3 Dcc. 1632

*) Om ilf i^\'loofsvt\'rvoli^ing uif HniUaiil nam Dordroclit govlnclit; zoon van oen raailshccr.

³) Hij was hel oiMsto hoofd van lt;lie factorij on als zoodanig con van do oorsle on voornaamslo grondleggors van den .lapanschon handel.

^s) Verge/eld van oehlgnnoote on zusters.

⁴) Afgebeeld in het work van van Loon, II, Idz. 207.

si\'i-cx, 1629—1632

liczt)ckt de Kaap dc Goede Hoop........ Jan. 1633

In Nederland aangekomen ... ....... Juli 1633

Specx was gehuwd 1quot;. mei Maria Odilia IBuys \'); 2quot;. in Mei 1 lt;)38 (ondertrouwd te \'s-Gravenhage 2 Mei) met Magdalena Doublet (weduwe van Nicolaas llanncman, klerk ordinaris der staten van Holland), geboren te\'s firavenhage 13 Juni 1595, dochter van Philip Jansz. Doublet, lieer van St.-Anneland, ontvanger-generaal tier Unie, en van Maria l\'ietersdr. van der Goes.

Uit het eerste huwelijk:

1. Jacobus Specx, geboren tc Batavia omstreeks 1632;

2. Johannes Specx, gehuwd te Utrecht met Anna Maria van Lennep;

3. Maria Specx, gehuwd te Utrecht omstreeks 1652 met Bartholomeus de Gruyter, Heer van Groenewoude, overleden 1685, opperhoofd te Masuli-patam in 1643 later raad en burgemeester te Utrecht.

De door Jacques Specx buiten huwelijk verwekte dochter genaamd Sara Specx, overleden op Formosa omstreeks 1636, is in Mei 1632 tc Batavia gehuwd met Georgius Candidius, geboren tc Küchardt in de Pfaltz omstreeks 1597 -), overleden te Batavia April 1647, predikant op Ternate, op Formosa en tc Batavia, en in 1647 tevens rector der latijnsche school aldaar.

Zir Volcnlijii IV, st. I , Ijl/. 287—20\'2j tlu liois, M/ 100—10\'2; llryin r.n vmrff/nw/h van dc Vcrecnifftule Ncd. Oeoclv. O.-l. Comp., Ifiili, II. nis van f. IK. Vrrhnrff, hl/. 7\'2; A. M\'imIiiiim ., (rednikwtmnlifie r/csnntsr/iappcn drr O.-f. Hf. nan dgt; fCciners van Japan, AtnsUM\'diun 1(1(10; Mclvill Mnnitrnr IHIH/IO, hl/., 2K7; Mrinsina I, lil/. II; Navovirhci\' 18.10, hl/. 220 ; Urrnldkh: /Ublinthcck, Nieuwe Serie, II. hlz. 2.V.I; do Jongo, Opkomst, lil i\'U V; Ticlr, Ophnml, 1 (?ii II; (\'. A. I.. Vim I roostniibliig (Ir linivii, Dc Hen. Kerk in Xed. 0,-1. 1602—/73,i.

KOETE KRONIEK.

162!) Spenx treedt op als Qouvcrnonr-Ooiioraal (24 Sept.)

liet beleg van Kutavia, waarbij mooi\'dan 10.000 Javanen van hot leger van Mataram snoiiveldon, wordt argobroken (I Nov.)

IO.\'iU Bono l\'ortiigcescho vloot oiuF^\' don admiraal Don Niino/, Alvarez Botelho dringt de rivier van Djambi binnon, steekt hol jaelil Oost-Za nen in brand, bennu litigt hol schip K lei n-ll eusd en (\'quot;) April) en overoinpelt, tnssohen Poeloo Varelln en de kust van Sumatra, het van Batavia gekomen schip Walt;heren, dat me( volk en lading in de Inelit springt (7 Mei).

\') ^! mioi\'ilrilijk ilochlor van Gornoli-i l\'aulic/. liuys, golioren l-loO, ovei\'lrdeM 1002,

iiiocsi(gt;i\'kii;i:i|i vati Ilollanrt, baljuw om ilrossaard van I\'m nn-nMnl cu Ir Dooinsli\'r, cu \\aii (\'ipi r hnyd I ioli\'rsdr\'. v in i|igt;|\' fines, en hijgeviilg lileinilnclitor doch vrij /.oker goon docliloi van den raad peMsionaris Mr. I\'aidiis Dnys, gcdiorvn 15)11, /.oodal Valenlijn /Ich Ie dien lan/.ioM/.d hiddion vcr^i-l. Zie ooli Navoitieher IBOi-, hl/. :i|| en :!i7.

²) N\'avorscher 1801, hl/,. ;)79.

SPECX, 1629—1H32

Ki.\'io Voonloolip verlKiiid mol Torn a to.

Ifi.\'!I Wolvaarf en voi-fraaiing\' van Halavia.

I Kon „Niouw roglomont ralii\'tulo do gonoralo ilireclio on lu\'lcvt over do rogoi^inp in 1 n (I i öquot;, door hot Opporbostunr in No tl o r 1 an d vantgosteld (.Maart).

1632 Ilia, op Saparooa, door Aort Gijsols, gonvernonr van Ambon, gotnchtigd on verwoest (April).

Commandonr Antonio Caon vertrekt mol vier soliepen van Batavia als gezant naar Siarn en l\'atan i (31 Juli).

Dirk Staillandor en Adriaan de Groot als gox.anton naar Atjoli (Aug.)

Do plaats van liet gowozon lort llonrions op Solor wordt door do 1\'ortu-geezen bezet.

Specx gooft het bestuur over aan Brouwer (7 Sept.)

HENDRIK BROUWER,

geboren omatrooks 1580, zoon van Jan Jansz. Brouwer, raad, schepen en bnrgemoestor dor stad Leidon, en raad tor admiraliteit te Amsterdam, en van Jonkvr. Cornelia Dirksdr. Coppier.

Als commandeur over drie schepen naar Oost-Indië vertrokken met het schip „de Roode Leeuw met pijlenquot; ... 20 Dcc. 1610

Te Bantam aangekomen........... Aug. 161 l

In de Molukken aangekomen.......... Ucc. 1611

Verkrijgt van den Regent van Jakatra vergunning een Ned.

kantoor aldaar te vestigen........................1612

Bezoekt de haven te Grissee op Java en brengt 70 Japansche soldaten voor den dienst der Comp. uit Japan mede 5 Juni 1612

Opperhoofd te Firando op Japan........1613—Sept. 1614

Bezoekt Grissee en Japara..........Mei en Juli 1(315

Door Reynst in gezantschap naar Mataram gezonden . 1615

Naar Nederland vertrokken met het schip „de Groene

Leeuwquot;.................. . Oct. 1615

Bewindhebber der O.-I. Comp. ter kamer Amsterdam . . 11 April 1617 In gezantschap naar Engeland om geschillen uit den weg tc ruimen ontstaan tusschen de O.-l. Comp. en de Engelsche

Maatschappij \')..............1621, 1622 cn 1623

Benoemd tot Gouverne u r-G e n e r a a l met eene ver-bindtenis voor den tijd van drie jaren, met behoud van zijn ^litel van bewindhebber cn op dezelfde voorwaarden als Coen

laatstelijk had bedongen.............17 Maart 1632

Ontvangt zijne commissie en eene instructie ^ï) en legt zijn eed af in handen van de Stilten-Generaal en van Prins

Maurits.................. Maart 1632

Vertrekt naar Indie met het schip „Zutphenquot;, schipper Nicolaas Braun................ April 1632

\') Mij Ijesluil van ilc llcorcn XVII v.in April KiSO wei\'il Uipaalil: «dal aan Si Hem irq Drouwor, itewintliMiher sal werden gf.elgediion do somma van dorlln I,. sterling, dio hij lieofl verscholen voor de (.om|gt;. alilacr (Ie Londen) aan den llofmeesler l.a Hivière, met ile lleoren Arnbassailenrs, Anno H)\'21, \'2\'J en \'23 in Engeland geweest, om daer voor te copen een servies van Tin, voor don Heer Grave van Cuylonburg» (Navorsclier 1860, ld/. 181).

\') Zijne instrnctiën van de Heeren XVII van 17 Maart en 1 i Oei. I(i3\'2 zijn npgenennen in liet werk \\an Mr. I\'. Mijer, Verzameling Instrnctiën, enz., Idz. M.

44 brouwer, 1632—1636

Te Batavia aangekomen............ 5 Sept. 1(332

Opgetreden................ 7 Sept. 1632

Geeft het bewind aan van Diemen over...... I Jan. 163»?

Vertrekt als admiraal der retourvloot van Batavia naar

Nederland met het schip „Nieuw Amsterdamquot;...... 5 Jan. 1636

Door de West-Indische Comp. uitgezonden als Gouverneur

van VVest-Indië...........................1641

Overleden nabij Karei Mappa (Chili), bij gelegenheid van

eenc expeditie tegen de Spanjaarden......... 7 Aug. 1643

Zijn lijk werd begraven te Baldivia en zijne ingewanden in du nabij gelegen haven, naar hem Brouwershaven genoemd.

De straat of het kanaal van Bengkalis, op de kust van Sumatra tegen over Malaka, in 1634 door den commandeur Jacobus Couper ontdekt, werd naar dezen landvoogd straat Brouwer genoemd.

Een Journaal zijner reis naar Chili werd in 1646 uitgegeven.

Brouwer was in Jan. 1623 gehuwd met Cecilia van Dorp , geboren in 1 ö\'J.ï, overleden in 1655, dochter van Hendrik van Dorp, thesaurier der stad Leiden , en van (\'lara Mannaert.

Uit dit huwelijk;

1. Mr. Hendrik Brouwer, geboren te Amsterdam 21 Oct. 1624, overleden te Leiden 13 Nov. 1683, vermaard rechtsgeleerde, veertig-raad, schepen, burgemeester en hoofdschout der stad Leiden, bewindhebber der 0,1. Cump. ter kamer Amsterdam, raad ter admiraliteit aldaar en gecommitteerd in den raad van state, gehuwd 1quot;. 11 Juni 1652 met Sara Heydafius, geboren te Leiden 28 Dcc. 1630, overleden U) Nov. 1678, dochter van Abraham Heydanus, professor in de theologie te Leiden, en van Sara Lonten; 2quot;. 20 Kebr. 1681 met Margaretha van der Merct, weduwe de Haze ;

2. Mr. Jan Brouwer, geboren te Amsterdam omstreeks 1628, advocaat te Leiden, gehuwd met Maria van Zwedenrijk;

3. ICene dochter, geboren omstreeks 1630, die in 1632 met hare oudersnaar Oost-lndië is vertrokken.

/if \\ il titijn IV. st. I, hl/. 293; iln M/. 103—\'105; (\'.oiimiolin, Pcsrhiyvhiff van

Amsterdam^ II, lgt;l/ XCtC»; Lrvrnshntrh riji\'i mj mn IV tul. mnnnrn en vrnuwm Vil, Amstcnlam , 1780, Al;/. Vtuln l. Lfittrr rf\'ninr/rn, 1 7^0 , II , I . hl/.. iOD; Mclvill, Moniteiir, 1 ^48/11), ^^2; l\'^iwcnia , / r\'/slaclU- in Wapttx/xirk , (irxcalof/l* Hnfl, de Opkoinst, IV, 1)1/. VI; V, hl/, \\(;\\ll ; 1\'. A

(ipkoiiixt, I «mi 11. liiknopt hdndvwdcnbock van Kolms en «lo llivrconrl, /uljthcn, \'1851; Gvill.

/Ïïiriiclopii/ie v.tn Winkh\'r l\'iiiis, Am^tci il.nn , IH73; Oaspttv van der ffcydrn, 1630—lóSG, AcimIc iniscli proiM\'sclirin van M. V. van Lrnncii, \\ m-h\'i daui, ISSi, |»|/. -271 ; De. Ned. fferaut, 1885, hl/. \'205.

brouwer , 1632—163()

KORTE KRONIEK.

1032 Spnc\'x wordt opgevolgd dooi¹ Hrouwer (7 Sept.)

Onlusten in do Molukkon.

1G32 Eerste tochten naar do oostkust van Borneo.

1G33 Plakkaat tegen het duel \') (23 Febr.)

,T. Carstensz verovert liet Portngeesch fregat St.-Anthonio, hij welke gelegenheid tie bovelhebhei , de vennaardo Don Andró de VasconcelIos do Meneses, dootlelijk wordt gewontl (2ü April).

Twee gezantschappen naar Bali.

1033 Tocht onder Adriaan Antheunissen ter beteugeling van den suiokkrlhamlel

en uitroeiing van de nagelboomen op Klein Coram, Man ipa en Kelang(Mei). T)e opperkoopman Jan J oosten de Roy worth als expresse commissaris met geschenken van den Brins van Oran je naar den Sultan van Siani geztinden. Bi ma door tie Makassaren verovertl en verwoest, omdat de inwoners tegen hun

Vorst waren opgestaan.

Nieuwe oorlog met Bantam (Nov.)

Eone vloot onder Jacobus Coupor maakt een aanvang met do blokkade van M a 1 a k a.

Aert Qijsels sticht een nieuwe sterkte hij Larike (tip Amboina) en bij Loeh oe.

Bood van tien Gouverneur van Banda (\'rijn Jaeohsz. van Raemliurgh (Dec.) Hij wordt opgevolgd door Cornolio Acoley.

1G34 Een logie van steen opgericht Ie Jutlea (Aju dh ja), de liooldstad van S i a in.

Een vloot onder lierman öerritz vertrekt naar Makassar (Sept.) 1G35 Hrouwer besluit tot de oprichting van oen weeshuis te Batavia (20 Juni) Do liskaal Daniël Ottens, die op de Spaansche zilverschepen van Acapulco

had gekruist, verdrinkt bij tie Pescadores (21 .lull).

Eerste contract met Baiidjermasin (4 Sept.)

1G3G Brouwer geeft het bewind over aan van Diemen (1 •Inn.)

\') I-en tlergelljk plakkaat went in IC37 in Nodi\'i laiul iiitgovnanligd ilonr ilen Staillioinlnr Kivtlcnk Hciitliik. Zii\': ll(gt;t Imt\'ii van Freiloiik Hcnrlk, \'s-Gravenhagt! I7li7, II, 111/ III—lit

ANTONIO VAN DIEMEN,

goboron to Culonborg 1593, zoon van Bartholomous van Diomon, burgomoostor van Culonborg, on van Elisabeth Iloovonaar.

Koopman te Amsterdam........................1610

Onder den naam van Teun is Meeuwsen, van Utrecht,

als adelborst op ƒ 10 quot;s maands naar Oost-lndië vertrokken

met het schip „Mauritiusquot;............4 Jan. 1618

Te Bantam aangekomen............22 Aug. 1618

Klerk ter algemeene secretarie te Batavia op/20 \'s maands 2 Oct. 1619

Boekhouder ................

Opperkoopman...............

Raad ordinair van Ned.-lndiü....................1625

Boekhouder-generaal van Ned.-Indië................1620

Directeur-generaal van Ned.-lndië..................1631

Als admiraal der retourvloot met het schip „Deventerquot;

naar het vaderland vertrokken........... Maart 1631

In Nederland aangekomen........... ^CJ Oct. 1631

Naar Oost-lndië teruggekeerd.......... April 1632

Te Batavia aangekomen............ ö Sept. 1632

Aangewezen tot vervanger van Brouwer, hij akte van

surrogatie en substitutie van de Heeren XV\'H......12 Fehr. 1633

Opgetreden als Gouverneur-Generaal..... 1 Jan. 1636

Voorgesteld................ 4 Jan. 1636

Vraagt ontslag...............

Mislukte aanslag op zijn leven..................1644

Eervol ontslagen..............

Overleden te Batavia, vóór dat hij het bericht van zijn

ontslag had ontvangen..............19 April 1645

Aldaar begraven in de Hollandsche ol\' Kruiskerk, door hem in 1(340 gesticht..............22 April 1645

van 1 Hemen heeft een begin gemaakt met optestellen de plakkaatboeken van Batavia en de Bataviasche statuten, en in 1643 vastgesteld een algemeen reglement voor de kerken. Bij zijn testament legateerde hij 40.000 rijksdaalders voor eene nieuwe kerk te Batavia.

VAN DIEMEN, 1636— 1 64 5

van Diemen was 17 Jan. 1630 tc Batavia gehuwd met Maria van Aelst\') (weduwe van Bartholomeus Kunst, opperhoofd te Djambi), geboren te Steenbergen, dochter van N. van Aelst en Aeltje Aerts, doch liet geen kinderen na.

De weduwe van Diemen werd te Batavia door de Hooge Regeering in haren staat gehandhaafd tot dat zij naar Europa zou gelieven te vertrekken. Zij schonk bij haar vertrek aan de Hervormde gemeente te Batavia een fraai tafelkleed en twee servetten, benevens \'200 rijksdaalders, en repatrieerde 18 Dec. 1645.

Uit aanmerking van de uitstekende diensten door van Diemen aan de O.-l. Comp. bewezen, werd door bewindhebbers aan zijne weduwe eene som van /20.000 vereerd, en aan haar vergund te behouden al de goederen, het huisraad en de kostbaarheden , door haar in ongemeen groote menigte uit Indië medegebracht.

Die weduwe is den 6^pii Sept. 1646 te Amsterdam hertrouwd met Carel Constant, geboren te Middelburg 1613, gewezen directeur in Perzië.

Zie Valentijn I. st. II, hlz. ^l2ü8, 200; II, st. II. blz. 106—-HO; IV, st. I. blz. 293—295; .Ju liois, blz. \'116—134; van Dijk, Neêrhind\'s vroeyate betrekkingen mei Borneo enz., Ainalcnlam 18(12, blz. 87, noot ;i.quot;i8; Melvill, Moniteur, quot;1848/49, blz. 378; van Kninpen, Qeachiedenit der Nederlanders huilen Europa, I, blz. 345—349,357—391; Kok, Vader l. woardenlj., XI, IjIz, \'271 292; van Kampun , Vadert. Karaklerk., II, st. 1, blz. 309—312; Foenstra, Bekn. Beschrijvmj der Ncd.Overz. bezittingen, bi/. 327, 600, 015, 942; Kmn. run het Hist. Oenootsch. te Utrecht, Vlli, blz. 271, 339, 371; l.\\\', blz. 247, 250, 310; X, blz. 76, 77; Alt/cm. Konst-en Letterbode, 1854, blz. 158, 150; van iler Au. Bioijr. Woordenboek; Beknopt bünjr, handwonrdenhoek van Kobus en lt;le llivecouil, /utphen 1854; Geill. h\'neyetopedie v;in Winkler l\'iins, Atnsleiilani 1873; ilo .longo, Opkomst, V; Tiele, Opkumst, II; l\'trechtsehe oonsultat. en advy», I, bl/. 452 -162; III, blz. 110—112; (! A, I,. van Troostenbnrg ile Uruvn, De llerv. kerk in N. O. , Arnlicm 1884, blz. 60, lil, 162, 399, 524, 550, 601; Levemhetchr. ran i\\ed. Mannen en Vrouwen, IX, blz. 104; Navonc/icr 1854, liijlii., blz. XI.VI : 185( 1, bl/. 105; 1857, blz. 85; 1858, blz. 9; 1804, blz. 183, 184 , 221, 222 , 240; 1865, blz. 216, 247.

KORTE KRONIEK.

1030 Antonio van Diemen komt. aan het bestuur (1 Jan.)

VorseJmkkolqke vervolging togen do Christenen in Japan, nitrooiing van don Christolijken godsdienst daar to lande.

Kakiali, kapitein lliloo op Amhoiiia, wordt op lasl dor Hooge Rogoering in ketenen geklonken en naar liatavia opgezonden, waardoor Innige onluisten in de Mol ukken ontstaan.

De gewezen Kederl. landvoogd op Formosa Pioter Nnyts uit zijne vijfjarige gevangenschap in Japan ontslagen (5 Juli).

Stilstand van wapenen met li an tam gesloten (Juli).

van Diemen doet een tocht naar de Molnkken met een vloot van 17 zeilen en ongeveer 2000 koppen (Dec. 1C3G—Juni 1037).

\') Kaap Maria van Diomon, Ibans Nieuw-Zeelands Noord west kan p, werd door Abel Tasman naar haar genoemd.

48

1037 liet rijk golaclou retourschip „Prins Willemquot; verongelukt bij den muivang

dor reis in straat Sun da (Jan.)

Contract met Atjeh.

Kakiali, ililt;? naar do Mo lukken was modogevoerd, woi\'dt in vrijheid gesteld en opnieuw mot /.ijno waardigheid bekleed. De opstand in do .Mol uk ken gedempt (Juni).

van Diomen sluit vrede mot don Sultan van Makassar (Juni).

üe coiunuindeur l\'aulus (\'roocq als buiteugow. gezant naar den Sultan van Djambi met oen gesohonk „oen Persiaens poertquot; (28 Se]it.)

Begin van do oorlogen mot de Portugeezon op Ceylon.

1038 Zooslag voor (1 oa tussohen do Nederlanders onder don admiraal Adam van

Westerwold en de Portugoezon (4 Jan.)

van Diemen doet nogmaals lot demping van een nieuwen opstand oen tocht naar de Molukkon mot 12 schepen on 1050 koppen (21 Jan.-4 Juli). Door ziekte sterven 200 koppen op dien tocht.

Punto do Gale (Ceylon) door Willem Jaoobsz. Costor ingononien (13 Maart).

Ha ticaio a (Ceylon) ingenomen door van W es tor wol d (18 Mei).

Contract met don Keizer van Ceylon (23 Mei).

van Diomen sluit voordeelige verdragen met Tomato, Tidore en Djilolo (Juni).

1030 Do wapenstilstand met Hantam bekrachtigd (Maart).

Trinconomalo (Ceylon) ingenomen door Antonio Caen (2 Mei).

Franoois Caron, Nedorl. opporhoold in Ja[)an, ontvangt van den Keizer van Japan oen gesohonk van 2ut) schuitjes zilver \') (1.0 Juli).

Do handel op Japan voor alle andere natiën gesloten.

Do eerste steen voor het ziekenhuis en het weeshuis te Batavia golegd. (1 Aug.)

Ontdekkingsreis van Matthijs llondriksz. Qnast en Abel Jansz. Tasman in do wateren boooston Japan.

1040 Nogombo ingonomon door don directeur-generaal l\'hiliiis Lucasz (9 Febr.)

Do gouverneur dor Molukkon en raad ordinair van N. I. Jan van Gorctim, Heer van Broeckum, sterft (25 Febr.).

van Diemen sticht de Ilollandseho ol\' Kruiskerk te Batavia.

St.-Cruys de Gale door Philips Lucas/, ingenomen (13 Maart). Hij sterft op de terugreis.

Eone vloot van 17 schepen onder Adriaan Antheunisson vertrekt naar M a 1 a k a.

Kill Malaka, sedert 1033 voortdurend geblokkeerd, on huitstelijk sedert 1039 weder onder het beleid van Jacobus Couper, op do Portugeezen veroverd, na oen beleg van vijf maanden onder het beleid van den bevelhebber Minne Willemsz. Koordekoe (ook Ivaertokoo) en den sergeant-majoor Joannes Lamotius of do la Motte (14 Jan.) Bij dat beleg bezweken op 18 Nov. 1040 Adriaan Antheunisson, op 1. Deo. 1040 Pieter van don Broeck on op 3 Jan. 1041 Jacobus Couper.

\') Een schuitje z.ilvor hail 4 toyl, of lay), en 3 rnaes. Een toyl werd destijds gerekend op .Ti II gt;11.mil- cl to stuivor^.

VAN D1EMEN, 1636—1645

1G41 Verplaatsing van don Nedorl. handel in Japan van Firando naar hot oiliind Decima (11 Mei).

De handel met Tonkin en Coohinohina bevestigd door Carol 11 artsinck. Gezantschappen naar Cambodja onder O. van Galon on Hendrik H a g e n a a r.

Gezantschap naar Laos ondor ö. van Wnsthol\'.

1042 van Dietnen richt eene Latijnsehe koIiooI to Batavia op. Hot seminarinm

wordt met 12 leerlingen bogonnon.

Portugeoscli gezantschap van Goa te Batavia (Febr.—April).

Do statuten van Batavia af\'gokondigd (1 Jnli).

De ratiflcatio van het. tienjarig bestand mot Portugal van 12 .limi 1(141 wordt

in Nod.-Indië afgekondigd (S Oct.)

Pieter Boreel gaat als commissaris naar Coylon (21 Oct.)

Abel Tasman ontdekt van Diemensland (24 Nov.)

Ni on w-Zeela nd on audoro eilandon in die strokon door hom ontdekt (1012 --1043).

1043 Ontdekkingsreis van Afaarton Gorritsz. Vries on Hendrik Schaop langs

do klisten van .Japan, Jesso, do Kurilen en Tarrakai of Saghaliön. Do opporkoopman on gezant der O.-J. Comp. Piotor van Rogomortes mol zijn gevolg en nagenoeg al de Nederlanders in Cambodja vermoord (27 Nov.)

1044 Nogombo heroverd door Franyois Caron (9 Jan.)

Belangrijke zeeslag tnsschen do Nederlanders on eene vloot van Cambodja, bij

Ponnmping (Cambodja) (12 Juni).

Van Diomou stii\'ht nog eene kork to Batavia.

Mislukte aanslag op liet loven van van Diomon door Jan Cleyn alias Pekel. Wapenstilstand mot; de Portugeozen volgens contract to üoa goslotou (10 Nov.) 1G45 Suhoiding dor landon t-ussohen do Nodorlandors on do Portugeozen op Coylon (10 Jan.)

De Gonvomeur-Goneraal van Diomon sterft (19 April).

CO RN E LIS VAN DEF^ LIJN,

goboven to Alkmaar.

Als assistent met het schip „Nieuw-Hoornquot; te Batavia

aangekomen................

Onderkoopman..............

Opperkoopman..............

Boekhouder-generaal van Ned.-Indië.......

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië.......

Commissaris politiek bij den Bataviaschen kerkemaaJ

Raad ordinair van Ned.-Indië.........

President van hel college van schepenen van Batavia. Eerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië . .

Treedt af als commissaris politiek.......

Door van Diemen aangesteld tot president van de rade

van Indië.................

Hij aanvaardt onder dien titel het generaal gouvernemer

over Indië................

Wordt door den Portugeeschen ambassadeur Gonsalv Villoso de St. Joseph, van Goa, met een juweel vereerd ¹Opgetreden als provisioneel Gouverneur-Generaal Door de Heeren XVII tot die waardigheid benoemd .

Vraagt ontslag..............

Op zijn verzoek teruggeroepen........

Legt zijn ambt neder............

Als admiraal der retourvloot met het schip „de 1 linces

Koijalquot; uit Indië vertrokken..........

In Nederland teruggekeerd wordt liet door hem gevraagd afscheid door de Heeren XVII verleend, hem vergund te behouden een door de ( hineesche burgers aan hem verceid juweel, waarvoor de Comp. ƒ 1989 was te goed gedaan, en hem toegelegd voor eens eene som van ƒ 2000 ²) • . . .

Burgemeester van Alkmaar...........

¹

Dal juweel, ter Vergadering van XVII gebracht, zon bij do Kamer van Amslerdam bewaard worden tot nadere dispositie dier Vergadering (Besluit van de Heeren XVII van 6 Maart 1046). Zie Navorscher, 1860, blz. 182).

²

Navorscher 1800, blz. lövJ.

VAN DER LIJN, 1645—1650

Overleden te Alkmaar Begraven aldaar .

van der Lijn was gehuwd 1quot;. tc Batavia in April 1630 met Levijntje Polet, geboren te Breda; 2°. in Sept. 1656 (ondertrouwd te \'s-Gravenhage 3 Sept. 1656) met Geertruid van Nierop, weduwe van den raad van Ned.-Indic Maximiliaen le Maire.

Uit het eerste huwelijk;

1. Joost van der Lijn, geboren te Batavia omstreeks 1640;

Uit het tweede huwelijk:

2. Johanna van der Lijn, gehuwd in Oct. 1684 (ondertrouwd te\'s-Gravenhage 24 Sept. 1684) met Mr. Jacob Martini;

3. Anthony Cornelisz. van der l.ijn, geboren omstreeks 1603, overleden te Alkmaar 6 Nov. 1698, begraven aldaar 11 Nov. 1698, raad in de vroedschap der stad Alkmaar.

Zie Valcntijn IV, st. 1, 1)1/. ilu Hois, hl/. I .quot;{T)—I \\ \\\\, Stcutthundir/r lliatorif van IfolUnul,

LH, 1782, !)!/.. ^2, 5.\'i, (»7; «Ie Jonge, Opkomst, V on VI ; Tiole , Opkomst, II, iVavorsrhc.r ISOquot;», hl/. 217; C. A. L. van TroosliMilim^ do lirnyii, /gt; Hervormde Kerk in X. 0. I ; Lnrnshrnfhr. van ZVad. Mannen en Vrouwen, VIII, hl/, .\'i.\'iü.

KORTE KROX I EK.

1045 Cornel is vnu der Lijn, proslclont vim de radon van Indiö, aimvaardt onder dien titel het genoraal gonvoriioment (19 April).

Invoering van strenge glBivtrogolon tol handhaving van het inonopoliestclsel in den Molnkschen archiiK\'1.

pnlusten in de Molukkeu onder den gonverneur (Jerard Dein mor.

Nionvve zilveren en koperon munt te Batavia geslagen. \')

Mohammed, Saltan van Mataram, sterft en wordt opgevolgd door l\'angeran M asa r i a, onder den titel van Soesoehoenan ingalogo 1.

Vrede met Bantam (2 Sept.)

Vrede met Mataram (25 Oct.)

1040 van der Lijn treedt op als (Jouverneur-Qoneraal (10 Maart).

Verdrag met Solor.

Onlnsten 0|) Coy Ion; Adriaan van dor Stel, eoinmandant der Nederl. troepen, met do zijnen op vier na verraderlijk door (ïingaleozcn ti- llogeri vermoord.

van dor Lijn sluit een eontraet mot den Soesoohoemin Ingalogo i. Kci/.er van Java; zijnde het eerste van do Javaansehe (ioiitraeten (24 Sopt.)

1047 Arnold de Vlamiugh van Ontshoorn wordt l.\'i\'\' gouverneur van de M o 1 u k k e u (4 Sept.)

\'i vitn Loüii I .Wil. Ilistunü-jjemiinKiMi, 11. Ijl^. \'itj\'J.

VAN DER LIJN, 1645—1650

1047 Do rioorcn XVH bopalcii hot aantal prodikantou in Ned.-Indiö op 2S (5 Oct.)

1048 Vrodo van Munstor (30 Jan.)

1010 Do vi\'olt;lo op Ccylon horeteld door don Gouvcrnonr Mr. J. Maotsuykor (Doe.) 1050 K vort Jan sz. Buys als gezant naar don Sultan van Makassar (28 Febr.) Eon nioiiw rogleniont op hot beleid der rogeoring in Indiö „bij fonne van

instniciticquot;, komt in Nederland tot stand (20 April). \') De (iouvornour-Oonoraal van der Lijn treedt af (7 Oct.)

\') Dit reglement bleef gronlemleels tot 1711 van kraelit, en scliijut niet vóór 180(1 door een amler te zijn vervangen.

CA REL REYNIERSZ,

geboren to Anxstordam. in 1602.

Opperkoopman...............

Gouverneur en directeur van Coromandcl, rcsideerende

op hel kasteel „Geldriaquot; te Paliacatta..................1636

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................1636

Raad ordinair van Ned.-Indië....................Uce. 1638

Vertrekt naar Nederland............

Keert naar Oost-lndië terug met het schip „de Salamanderquot;

en komt te Batavia aan............................1645

President van liet college van schepenen van Batavia. . \'29 Mei 1646

President van liet college van weesmcesteren aldaar . . 11 Juni 1646 Bij surrogatie benoemd tot Gouverneur-Generaal en

van eene instructie voorzien \')...........26 April 16;)0

Opgetreden en voorgesteld......................\' Oct. 1650

Door de Heeren XVII teruggeroepen................1653

Overleden te Batavia vóór de ontvangst der tijding Van

zijn ontslag..................18 Mei 1653

Begraven in de Hollandsche of Kruiskerk to Batavia . . U) Mei 1653

Reyniersz was gehuwd 1quot;. met Judith Bara; 2°. te Batavia in Mei 1048 niet Framboise de Witt, geboren te Masulipatam, kust van Coromandel, 8 Jan. 1631, dochter van Jacob de Witt, gouverneur van Coromandel, en van Susanna Wateringe. De weduwe Reyniersz is 30 Oct. 1053 te Batavia hertrouwd met Adriaen Willeborts , lid in den raad van justitie en secretaris van den raad van Indië.

Uit het tweede huwelijk;

Reynier Carelsz.

/ic, IV, I, M/.. 21)7; du 1)1/. \\\\\\ —152; Malen, Ihiachijvin;/ van Dordvcchl, 1)1/.

i;W1 ; Navorscher 1859, hl/.. lS(gt;rgt;, hl/. 1^7.\'). hl/. 577: Beknopt bioyr, handwoimlrnbnck\\:\\\\\\ Kobns en «ie Kiveeonii; van tier Va, /ïioyr. woordenboek, Ml, hl/, quot;id- \'in;;, hul. Mil. Tijdschrift, oiuler redactie van (r. .1. van Kooten, \'1888, l»l/.. \\\\)\\ l ich\', Opkomst, H.

\') /io omlrcnl die inslniclie: Mr. 1\'. Mij er, Verzameling van instruclien , en/.., 1848, blz. 71.

RFVNIERSZ , 1650— 1653

KORTE KKONI EK.

KiöO vim dor fjijii wordt opgevolgd dooi\' Carol Ui\'vniorsz (7 (let.)

Toclil van do Vltimiugh van Outsliooru met eono aauzioiilijko vloot imar Tomato eu Amboina (2,\'i Deo.)

1051 l\'itrooiiiig van do nagollioomon in do Molnkkou, behalve op Ambon, (quot;rozantschap naar Balieii naar Banlani.

Verdrag met Quinam en Tsiompa, Coohinehina (9 Dec).

105\'J Hoyniois/, sluit een tractaat met don Sultan van Tornate (.\'!! .hm.) Een stadhuis wordt te Batavia gebouwd.

Gozantschap naar China.

Do Kaap do Goodo Hoop in bezit genomen door Jan van Kiobeook.

Stichting van eono volkplanting aldaar (fi April).

De oorlogen togen do Portugoozon op Ceylon nomen in het laatst van dit jaar een aanvang.

100.-5 Contract met don Vorst van Arakan (22 Maart).

Ambassadeurs van M a t a r a in to Batavia (April en Moi).

Dood van Reyniorsz (18 Mei).

Mr. JOAN MAETSUYKEF^,

goboren to Amsterdam don 14 October 1606, 7.0011 van.....Maotsnykor

on.....Faos.

Te Leuven bevorderd tot doctor in de rechten ....

Benoemd tot pensionaris van den raad van justitie te Batavia 1635

Vertrekt naar Oost-Indië met het schip „Prins Willemquot; 1635

President van de weeskamer te Batavia......16 Juni 1636

President van het college van schepenen van Batavia. . 28 Dec. 1637

Baljuw of hoofdschout van Batavia........24 Oct. 1638

President van den raad van justitie........11 Jan. 1640

President van Chineesche boedelmeesteren......3 Juni 1640

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................1641

Raad ordinair van Ned.-Indië....................1644

Als gezant naar Goa.............10 Aug. 1644

Brengt eene capitulatie en voorloopige wapenschorsing voor geheel Indië tusschen de O.-I. Comp. en den Portugeeschen

Onderkoning aldaar tot stand............10 Nov. 1644

Vertrekt van Goa naar Batavia.........15 Nov. 1644

President van het college van schepenen van Batavia. . 29 Mei 1645

Vertrekt van Batavia naar Ceylon........5 Febr. 1646

Gouverneur van Ceylon, te Gaie........30 April 1646

Eerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië . . . 26 April 1650

Voorloopig verkozen tot Gouverneur-Generaal . . 18 Mei 1653

Als zoodanig geautoriseerd en plechtig beëedigd ... 16 Juni 1653

Door de Heeren XVII bevestigd.........8 Oct. 1654

Verzoekt bij herhaling ontslag..........7 Febr. 1676

Overleden te Batavia.............4 Jan. 1678

Zeer plechtig in de Kruiskerk aldaar begraven , bij welke gelegenheid groote gouden penningen, waarop zijn wapen was afgebeeld, werden uitgedeeld..........7 Jan. 1678

Maetsuyker heeft in 1642 een kort begrip der bestaande plakkaten, keuren cn ordonnantiën bijeen verzameld cn in orde gevoegd, en daaruit de statuten van Batavia opgesteld. Hij gaf op 18 Jan. 1651 aan de Heeren XVII een belangrijk advies over eene Europeesche kolonisatie. In 1653 bevorderde hij het onderwijs in Oost-Indië. Hij zag op 11 Febr. 1662 in een droom dat Arnold de Vlamingh van Outshoorn, raad ordinair van Ned.-Indië en admiraal

56 MAETSUYKER , 1653— 1678

der retourvloot, die 23 Dec. 1G61 van Batavia was vertrokken, met zijn schip verging, hetgeen zich later bevestigde.

Mactsuykcr was gehuwd 1quot;. tc Amsterdam 16 Dec. 1634 met Haasje Berkmans, geboren te Amsterdam omstreeks 1610, overleden tc Batavia 3 Juni 1663; 2quot;. te Batavia in 1661 met lilizabeth Abbema (weduwe van Simon Jacobsz. Cos, raad extra-ordinair van Ned.-Indië en gouverneur van Amboina), overleden te Batavia 27 Nov. 1674, dochter van Frcdericus Fredericusz. Abbema, gewezen predikant tc Vianen later op Amboina en Ternate, en van Cecilia Elisabeth du Vaijer.

Hij liet geene kinderen na.

Valenlijn , IV, -f. I, hlz. -Ït7—ÜOfl: dn IJnis, 1)1/. 153—2iï); Dappor, 2de yczantschnp tuuivShut, !»l/, quot;I; van I.non, Xrd. Ifistwiv-pennivf/en, II, til/.. .quot;01; Levcnshcschrijvmy ran teniae voorname Nederl. Mannen en Vrouwen, VIII, lil*. 5H on/.: Verslau der Simtscommisaie, belrefftnde Europ. kolnni-satie in AW. fndie, \'«-Gravonhage 1808, biz. 157; Tijdschrift voor Twl T., L. en Volkenhmtk_t nil-{,\'ogin-cn cloor hot Hataviaasch Genootschap van K. en W., XIV, in Soi-ie, 5, Ralavia 18(11. biz. 377 ; do Jonge, Opkomst, V, VI on VII, .Vavmcher IH.quot;)7, biz. 1!I8; 1858, biz. 78; IKS:), biz. 151; lH8i, biz, 397; 1800, biz. \'277. — Portret: dooi II, liaiy, naai I. Coeinan, lor halve lijve, roohls, met 12 roy. lat. gedicht van .1, Tollins, en 10 re.L\'. holl. van Wiltvang. fol.

KORTE KRONIEK.

U)53 Do Gouvornour-Oonoraal Royniorsz wordI opgevolgd door Mr. Joan Mant-

suyker (18 .Mol).

1655 Gezantschap naar China (14 .luli 1G55—31 Maart 1657).

De vrodo met Ran tam horniouwd (Aug.)

Do dir.-gen. Gerard Htill\'t ncomt Caleture op Ceylon in (15 Oct.) Ovoreonkomat met Makassar (28 Dec.)

1650 Huift snouvolt bij do bologering van Colombo (9 April).

Colombo wordt ingenornon door den Gouverneur Ad r ia an van dor

Moyde (12 Moi).

C\'ontraet met Cambodja (8 Juli).

Do Latijnsche school te Batavia afgeschaft.

1658 Tutocorijn ingonomon door Rijoklof van Goons (1 Fobr.)

van Goens vorovort het eiland Manaar (22 Fobr.)

Do stad .rafnapatnam nil eono belegering van maanden en It dagen

ingenomen door van Goons (21 Juni).

De majoor Joan van dor Laan neemt do stad Nogapatnam in (Juli),

1659 (quot;ontraeton mot At joh (\'Ju Juni on 5 Oct.)

Vrede met Bantam (10 Juli).

Hot oorste book tor stadsdrukkerij to Batavia gódrukt.

1660 Onluston in do Molukkon on op Makassar.

Eone vloot onder Johan van Dam en Johan Truytman vertrekt naar M a k a 8 s a r (28 Mei).

MAETSUYKER, 1653-*-1678 57

Iflfil Onlustoii op Taijouwan (Formosa). Laiiiiing aldaar van den Mandarijn Coxinga met 25.000 Clilneozen (30 April).

Vorgeefscho toclit van oeiio vloot onder Mr. Jacob Can tegen do Chiueezenen Coxi nga (Juli—Sept.)

Iloldendood van den predikant Antonius Hambroek, den Federlaiulsdhen Rognlus, ilie op Formosa met zijn zoon wordt onthoofd (5 Juli),

Dapper gedrag van don Gouverneur van Formosa Frederik Coijett.

Vrede met Portugal. Afstand van Brazilië voor I\'8.000.000 ((5 Aug.)

Do stad Coulang door van Croons heroverd (10 Deo.)

Do stad Cranganoor door van Goons verovord (15 Jan.)

Overgave door do Nederlanders van hot fort Zeolandia op Formosa (I Febr.) en verlies van dat eiland.

Do raad ordinair van N. 1. en admiraal van do retourvloot A. do Vlaming van Outshoorn verongelukt op clo reis naar Nederland (II Febr.)

Contract mot den Samorijn of Keizor van Malabar (7 Maart).

Johan van Kam pon en Constantijn Nobel als gezanten naar China {21 Juni 1662—28 Maart 1603).

Frederik Coijet veroordeeld tot gevangenisstraf on verbanning.

Gozantsohap naar don Grooton Mogol te Hougly (Bongalen) (Doe.)

1003 Do stad Coehin (Malabar) door van Goens veroverd (8 Jan.)

Het fort Cananoor door Jacob Hustaart ingenomen (15 Febr.)

Contract met Cochin (Maart).

Contract met Cananoor (20 .Maart).

Do Spanjaarden verlaten Gamma Lamina (Molukkon).

1004 Gezantschap naar China.

Tractaat met Si am (22 Aug.)

1005 Contract mot Cambodja (1 Febr.)

1006 Nieuwe onlusten te Makassar. Uitrusting derwaarts ondei^- Cornel is

S p e o 1 m a n.

10(i7 Speelman behaalt aldaar oene groote overwinning (1 Jan.)

Contract met Tidoro (29 Maart).

Speelman sluit het zoogenaamd 13ongaaisch contract (18 Nov.)

1668 Contract met den Radja van Ban ka.

1061) Speelman brengt hot Makassaarscho rijk geheel tol onderwerping (24 Juni).

Contraot met Bi ma on Dom po op Soombawa (Oct.)

Einde van de oorlogen op Coy Ion tegen de Portugeozen.

Belangrijke reizen van W. Schouten op do kusten van Coroinandol, enz.

1.004 1070 1 itbrfiiding van do macht ilor Ncdorlanders op Sumatra. Do westkust genoegzaam geheel onderworpen, ondor hot beloid vaiule Bitter, Poolman Vorspreet, enz. Padang tot hoofd kan tooi¹ verklaard.

V ruolitelooze aiMislagen van do Franachen tegen on zo bozittingen op Coy Ion.

1870 Matthous van den Brouk, raad ordinair van N. 1., brengt als admiraal cone rotounioot van I!) schepen met oene waarde van /quot;15.000.000 naar Nederland (1 Juli), waardoor de O, 1. Gomp. in staat wordt gestold oene nitdeoling van 60 % te doen.

De Portugoesohe kerk te Batavia gebouwd.

Dood van den Sultan van M utara m Ingalogo I. Hij wordt opgevolgd door Sultan T o g a i-w a n g i.

MAETSUYKER, 1653—1678

I(i7l Aanlboving op Amlioina (17 18 Oct.)

1(173 Aarilbnviiig op Amboiua (12 Juin).

1674 Inval van do Makassaarsche vrijlmitors Montninorano eu GliHong in oostelijk Java.

Ojistand van Troon o-d j oj o tegen Sultan Tegal-wangi.

Aardboving op Amboina (17 Kebr.)

Afval van ooHlolijk .lava.

1(i75 Do stad Bantam brandt voor ruim twoo dordou af (4 Jan.)

lt)7li f\'ontracl mot Dompo op Soombawa (1- Foi)r.)

Govoohten bij Soerabaija. Aanvang van den eersten grooten oorlog op Java. Octrooi door do Staton-Genoraal verloend aan Arend Roggovccu o.s. tot het bevaren van de Zuidzoo, tnsschen de straat Magoll aan en Niomv-Guinea (22 Sept.)

Ma taram (Plèrèd) ingenomen en hot Javaansehe leger verslagen (10 Oct.)

1077 Horstel van den Sultan door do Nederlanders, aan wie bij contract liet land

van D jakarta dodnitiof wordt afgestaan mot eenig land bij Sainarang (25 Febr.) Dood van Sultan Tegal-wangi to Togal (Sopt.) Hij wordt opgevolgd door

Sultan Amankoe Rat I, geboren 1042.

Die Sultan vorleent oon 2« octrooi aan de O. I. Oomp. (19/20 Oct.)

Octrooi verleend aan Dr. Gueynier tot hot drukken van oen maleisch woordenboek.

1078 Dood van den Üouvcmeur-Goneraal Maotsuyker (4 Jan.)

RUCK LOF VAN GOENS,

geboron to Hoos, (Hertogdom Kloof) don 24 Juni 1610, zoon van Volckort Boyekos van Goons \'), oorst cornot van oono oompagnio kurassiors in dionst van II. II. Mog. do Staton-Gonoraal dor Voroonigdo Nodor-landon, laatstelijk commandant ovor do soldaton dor O.-I.

Comp. te Batavia, on van Hillogond Jacobsdr. -)

Vertrekt met zijne ouders van Amsterdam naar Batavia

inct het schip „Buerenquot; ...........3 Oct. 1628

Te Batavia aangekomen...... .... 10 Juli 1629

Vertrekt met liet schip „Prins Willemquot; naar de kust van Coromandel, tot dienst van den gouverneur aldaar .... 9 Mei 1631 Vertrekt van die kust naar Batavia met de fluit „Schagenquot; 27 Febr. 1634 Assistent in de pakhuizen te Batavia, op /300 \'sjaars. 1 Sept. 1634 Onderkoopman , negotie-boekhouder van \'t kantoor Batavia ,

op / 40 \'s maands....... ....... I Sept. 1639

Koopman van het kasteel Batavia, 2^ile persoon over de administratie van alle compagnie\'s middelen , op ƒ 60\'s maands

en rantsoen van een opperkoopman . ........ t Sept. 1642

Opperhoofd van Palembang en derwaarts vertrokken met „de Luypaertquot;, om gelijktijdig de Sultans van Djambi en

Djohor te begroeten...............17 Juli 1644

Te Batavia teruggekomen met het schip „Malaccaquot; 2 Dec. 1644

Opperkoopman, opperhoofd over het soldijkantoor te Batavia I Maart I (540 Commissaris van huwelijks- en kleine zaken te Batavia. II Juni 1646

In commissie naar Djambi......25 Aug. 1647—8 Maart 1648

Als tie eerste ambassadeur aan den Soesoehoenan van

Mataram, om den vrede met hem te sluiten......2(5 Mei 1648

Als commandeur over vier schepen naar straat Soenda,

om twee Genueesche schepen optebrengen....... 1 April 1649

Lid in den raad van justitie.......... April 1649

Als gezant en commissaris naar den Koning van Siam ,

tevens als opperhoofd van den handel aldaar 22 Sept. 1(549—19 Jan. 1(550

Opperkoopman van hel kasteel Batavia............1(550

Voor de 2° maal als ambassadeur aan den Soesoehoenan ..............3 Nov, 1650—10 Jan. 1651

^l) Geboren in Friesland in 1572, overleden lo Batavia 27 Aug. i020. \') Geboren te Franeker, overleden te Batavia 25 Juli 1030.

VAN\' GOEMS. 1678—1681

Voor dc .3« maal als ambassadeur aan den Soesoehoenan ,

om den gemaakten vrede te bevestigen ... 1 Maart-—23 April 1(551 Kcrstc opperkoopman van het kasteel, op ƒ2200 \'s Jaars April 1651 Voor de 4⁽\' maal als ambassadeur aan den Soesoehoenan van Mataram, om den wankelenden vrede wederom te

herstellen......................17 Sept.— 3 Dec. 1652

Geassumeerd lid van den raad van Indië......31 Jan. 1653

President van de weeskamer te Batavia . . . . 7 Juni 1653

Als expres-commissaris en commandeur over de navale macht en de militie te lande naar Ceylon, Wingurla en het

rijk van Guseratte...............20 Sept. 1653

Door de Heeren XVII aangesteld tot raad extra-ordinair van

Ned.-Indië, op ƒ 3400 \'s jaars...........20 Jan. 1654

Vernielt, verbrandt en verovert 40 Portugeesche fregatten of galeien op de kust van Indië, terwijl 24 schepen met roeien

onder den wal ontkomen. ........26 April 1654

Behaalt eene groote overwinning dicht bij Goa op 5

zware Portugeesche galjoenen ............1—7 Mei 1654

Te Batavia teruggekomen . . . •........15 Juni 1654

Voor de 5° maal als expres-ambassadeur aan den Soesoehoenan van Mataram...........10 Aug.—8 Oct. 1654

Erkend als raad extra-ordinair van Ned.-Indië .... ï3quot;^ug. 1654 Op zijn verzoek\' ontslagen, en met f -1000 beschonken . 28 Oct. 1654 Als admiraal der retourvloot met het schip „de T\'iTeiiquot; quot;

uit Indië vertrokken...............28 Jan. 1655

In \'t Vlie aangekomen............ 1 Sept. 1655

Levert aan de I leeren XVII over een „Vertooch wegens den presenten staet van de Generale Nederl. Geoctr. O.-I.

(\'omp. quot; \'), wordt door hen bedankt en met eene gouden keten

ter waarde van/600 vereerd.......... . 8 Sept. 1655

Op nieuw aangesteld lot raad extra-ordinair van Ned.-Indië April 165(5 Als admiraal van de vloot met het schip .,Orangiequot; naar

Indië vertrokken................22 Nov. 1656

Commissaris aan de Kaap de Goede Hoop . . 17 Maart April 1657

Aangekomen te Batavia............ 1 Juli 1657

Commissaris, superintendent, admiraal en veldoverste te water en le lande over de kusten van Indië, Corcmandel,

Suratte, Ceylon, Bengalen en Malaka...... . 1(557

Met „de Avondsterquot; van Batavia vertrokken , . . 6 Sept. 1657 Verovert op de Portugeezen Tutecorijn (I Febr. 1658),

Manaar bij Ceylon (22 Febr. 16.\'),S) en Jafnapatnam op Ceylon 21 Juni 1658

\') Opp\'iinmen in ili» Bijilrtipcn van IjpI Koninklijk Irislitunt voor de Tual-, Land- on Volkcn-kundc van Ned. Indio, IV, lil/.. 141 -180

VAN GOENS, IG78—1(381

Door Gouverneur-Generaal en raden van Indië uit naam der Edele Compagnie vereerd met eene gouden ketting en eene medaille , waarop het kasteel Jafnapatnam gedreven stond,

ter waarde van 1000 rijksdaalders...... ... 24 Sept. 1658

Een en ander wordt hem te Cananoor door zijn zoon

overhandigd..................................Dec. 1(558

Als commissaris naar Ceylon....................Jan. 1659

Raad ordinair van Ned,-Indië....................1659

Kondigt te Colombo een plakkaat af in het belang van

het aanleeren van de Nederduitsche taal........14 Nov. 1659

Gouverneur van Ceylon........................1660

Afgetreden................21 Juni 1661

Ontvangt op de reis naar Batavia, te Paliacatta, het bevel om naar Ceylon terugtekeeren als opperbevelhebber der krijgsmacht tegen de Portugeezen uitgezonden . ..........Oct. 16(51

Verovert Coulang (kust van Malabar) ... ... 10 Dec. 16(31

en Crangenoor...............15 Jan. 1602

Belegert Cochin (kust van Malabar)................Kebr. 1(3(52

Moet het beleg opbreken......................Maart 1(5(52

Sluit een verbond met den Samorijn of Keizer van Malabar \') 7 Maart 1(5(12 Geeft het gouvernement van Ceylon aan Adriaan van

der Meyde over................29 April 1662

Komt te Batavia..............15 Juni 1662

Verovert de stad Cochin .... ............8 Jan. 1663

en vervolgens het koninkrijk Porca................Jan 16(53

Kroont den Koning te Cochin uit naam van de Edele

Compagnie....................................Jan. 1663

Gouverneur van Ceylon (te Colombo).......12 April 1(5(53

Als zoodanig opgetreden....... . . 12 Mei 1663

Afgetreden................2(5 Nov. 1663

Gouverneur van Ceylon......................19 Nov. KiO-l

Superintendent, admiraal en veldoverste van Ceylon,

Malabar en Coromandel..........................1672

Verslaat de Fransche vloot onder de la Haye ... 1672 Verovert de stad St.-Thomé (kust van Coromandel) op

de Franschen.................0 Sept. 1674

Afgetreden als Gouverneur van Ceylon en door zijn zoon

vervangen..................12 April 1675

Met het schip „\'t Wapen van Middelburgquot; te Batavia aangekomen, en door Gouverneur-Generaal en raden van Indië aan de trappen van het paleis verwelkomt.......2 Juni 1(575

\') 11 Juli 101 )\'2 fioor ile Ilooge Itcgeoring van Iii\'lie goodgekeunl.

62 VAN GOENS , 1678—1681

Eerste raad cn directeur-generaal van Ned-Indië ... 20 Juli 1(37.quot;)

Duor Heeren XVII aangewezen tot opvolger van Maetsuyker 21 Oct. 167(3

Aangesteld tot Gouverneur-Generaal......4 Jan. 1678

Voorgesteld . ........................10 Jan. 1678

Verzoekt ontslag............................Dec. 1679

Herhaalt dat verzoek............22 Juni 1680

Ontslagen................29 Oct. 1680

Afgetreden........... . ... 25 Nov. 1681

Als admiraal der retourvloot, vergezeld van echtgenoote,

met het schip „\'t Land van Schouwenquot; uit Indië vertrokken 26 Nov. 1681

Bezoekt als commissaris de Kaap de Goede Hoop Maart 1682

Te Texel aangekomen ... ,......29 Aug, 1682

Overleden te Amsterdam....................14 Nov. 1682

Begraven in de Kloosterkerk te \'s-Gravenhage . ... 20 Nov. 1682

Van den Gouverneur-Generaal van Goens bestaan twee portretten in olieverl beide van 165(3; hei eene geschilderd door Govert Flinck en bezongen dooi^- \\ ondel, het andere van de hand van B. van der Helst. Op het laatste komen tevens voor zijne eerste vrouw en zijne zonen Rijcklof en Volckert. Dit laatste schilderij door Mevrouw Cornelia Jacqueline van Goens, geboren Barones van Doplï, ten behoeve van het museum Boymans te Rotterdam verkocht, werd bij den brand van dat museum in 1864 een prooi der vlammen. Ken copie van dat stuk berust echter nog bij den Heer J. C. van Goens te \'s-Gravenhage.

van Goens heeft ons het volgende van zijne hand nagelaten;

„Javaense Reyse gedaen van Batavia over Samarangh na de konincklijcke hoofdplaets Mataram, door de Heer N. N. in den jare 1656, waerinne den wegh uyt Samarangh na Mataram, mitsgaders de zeden, gewoonten en regeringe van den Sousouhounan, groot-machtichste Koninck van \'t Eyland Java, nauwkeurigh worden beschreven.quot; Tot Dordrecht. Voor Vincem Caimax, Boeck-verkooper bij de Beurs, in den Grooten Bijbel. Anno 1(366 (4^t0- 11 en 33 bl.)quot; \');

„Corte heschrijvinge van \'t eyland Java, derzelver provintiün , landdeelingen , rijckdom en inwoonders, soodanich \'t zelve nu bevonden en geregeert werd, geteekend op den 25 Maart 1656quot; ¹) \\

„Over het noodzakelijke eener te doene expeditie naar Atchin en Dieu quot; \');

„Rapport aan de Bewindhebberen over de noodzakelijkheid om de Munt in Indiü te veranderen, dd. 27 Sept. 1655quot; ²); en

¹

OpgoiuJinon in di\' llijili\'igon v.i11 lid Knuiiiklijk liisliliiul vooi\' dir T. I. en VnlkeiikniMlr sim Neil. Imlio IV, blz. 30\'2—35Ü.

²

\') in handschrift benmtende bi,| deti lieer .1. C. van Goens te .-(iiMveiihage.

63

„Meditatiën en consideration raeckende diverse saecken van de Oost-Indische Comp. aen P. van Dam, Advocaet der Comp., overgelevert. quot; \')

van Goens was gehuwd 1°. te Batavia 13 Sept. 1040 met Jacomina Bartholomeusdr. Kosegaard (weduwe van Jan Lievens, provisioneel luitenant in dienst der O.-I. Comp.), geboren te Leiden 1616, overleden te Colombo (Ceylon) 3 Jan. 1007, begraven in de Wolvendaalkerk aldaar; 2quot;. te Colombo 17 Aug. 1007 met Esther de Solemne (weduwe van Dirk van Adrichem , directeur van Suratte), geboren 1640, overleden te Colombo 22 Juni 1068, begraven in de voormelde kerk, dochter van David de Solemne ^), kapitein in dienst der O.4. Comp. te Batavia, en van Catharina Malbergh; B⁰. in 1608 met Johanna van Ommeren, geboren in 1655, dochter van Rudolf van Ommeren, onderkoopman , en van Johanna Magnus.

Uit het eerste huwelijk;

1. Volckert van Goens, geboren te Batavia 22 Juni 1641, overleden aldaar 23 Juli 1643;

2. Rijcklof van Goens, de jonge, geboren te Batavia 11 Juni 1042; zie verder Commissarissen-Generaal;

3. Jacob van Goens, geboren te Batavia 4 Sept. 1643, overleden aldaar 30 Sept. 1645;

4. Mr. Volckert van Goens, geboren te Batavia 20 Oct. 1644, met zijn vader naar Nederland vertrokken 28 Jan. 1655 en daartelande voor zijne opvoeding achtergelaten, lid in den raad van justitie te Batavia 2 Jan. 1077 , vertrekt naar Nederland 15 Maart 1680 en wordt raad in de vroedschap te Schiedam en commissaris van de monstering. Hij huwde met Johanna Christina Elisabeth Sas van den Bossche, gedoopt te Utrecht 28 Dec. 1051 , dochter van Mr. Gerbrand Sas van den Bossche, rekenmeester wegens de provincie Utrecht, en van Wendelina van den Broeck;

5 Francjoyse van Goens, geboren te Batavia 27 Sept. 1646, overleden aldaar 15 Sept. 1648;

Uit het tweede huwelijk:

6. Esther Ceylonia van Goens, geboren te Colombo (Ceylon) Juni 1608.

Zio Baldacus, Beschrijving van Malabar, Choi\'Oimndcl m Ceylon, AinslmJam Valonlijn,

IV. I, blz. 307—309; iln Bois, blz. \'I^IO—234; Ltvenamp;hcschHjviny van Neder l Mannen cn IV\' mem, VII, Auisl. 1780. Vadert. Letteroefeningen, 1780, II, I, ld/. 400; Berichten van hel Ilisigt;ri$ch Oenoaf-srhap te f^rtrechl_y V, sl. 2, 1857, hlz. 28; Alfjeniecnc Konst en Letterbode 1857, blz. I»l i/ijn porlK⁴!); Navorscher 1801, blz. lol (over do Solemno); 1805₂ blz. 248; 1873, blz. 31, 030; 187i. blz. \'i 11 ; 1878 j blz. 473; 1881, blz. 311, 498 en 538; 1882, blz. 410; 1883, blz. 02; 181)0, blz. 80; van dor Aa, Diogr. Woordenboek; Beknopt hiogr. handwoordenboek van Nederland van Kobus on do Hivo-court, Zutphen 1854; GeUl. Enoyplopedic van Winklor Pi ins; Bijdragen van het Koninklijk [nstituut voor de Taal-, Land cn Volkenkunde van Ned. IndUï, IV, blz. 141; do Jongo, Gesch. Ned. Zeewezen,

\') In handschrift bornstondo bij don Koor .1, 0 van (ïoons to VGravonhage.

²) \\\'an oen gc-lacbt dat ook to Uicda bokend wus.

VAN GOENS, 1(378—1681

III, 111/.. .\'170; vjiii ilar\'oii, dn Oeuien, Uh\' /any : 11. I-\', v. Alplicn, RuUvwrhuj over het Ontwerp itan wot i/er geUUening tm he.hoevc i/rr lt; vrfz. hfzittitigen I X\'itl.

KORTE KRONIEK\'.

1078 Rijcklof van (inons Gonvemour-Oonoraal (4 .Tan).

Troeno-djojo, gozoteld to Kodirio, beheorscht Oostolijk-Java.

.Mclchior If unit verovert stonnendorhand Kedlrie.

Kroning des Keizers.

Contract met Golconda (12 Sept.)

1079 Christiaan Poolman, sergeant-majoor in dienst der Comp. en lid in den

raad van justitie dos kasteels Batavia, sterft te Soorabaija (31 Juli). Na zijn dood kwam in Indië do tijding dat hij in Oct. 107!) door do 1 loeren XVII tot raad van Indië was benoemd.

Verovering van Ka ka par, in het Solosche, door Jacob Co up er.

Instelling van eenon provisioneelen bergrand voor do mijnen op de westkust van Sumatra.

1080 Onderwerping van Troeno-djojo. Hij wordt door don Keizer wreedaardig

vermoord.

Do Panembahan van Giri (örisee) mede overwonnen en geheel Java aan

den Keizer onderworpen.

Ternato veroverd.

De raad extra-ordinair van N.-Indiö Frederik Lambortsz. Bent wordt door do Heeren XVII aangesteld tot Coinmissaris-üenoraal over al de kantoren in Indië (23 Oct.)

1081 Een verbond met Cheribon gesloten (7 Jan.)

Oorlog in Bantam tussehen don ouden Sultan Tirtajasa met do Engelsohen, en don jongen Sultan Hadji met de Nederlanders, eindigende met de verbanning van Tirtajasa en de verdrijving van do Engelsclien.

Salidasche goudmijnen op Sumatra ontgonnen.

De Gouverneur-Generaal van Goens treedt al (25 Nov.)

CORNELIS SPEELMAN,

goboron to Rotterdam don 3 Maart 1628, zoon van Jan Coraolisz. Spoelman, koopman to Rotterdam, en van Iladcwij Harmansdr. Wittert.

Als assistent met het schip „Hiliegaartsberg van de kamer

Rotterdam, naar Oost-Indië vertrokken.......

Te Batavia aangekomen ... ............1645

Boekhouder........... . . 1648

Onderkoopman......... . 1649

Koopman.............. . 1652

Boekhouder-generaal van Ned.-Indië..........1657

Kapitein over de compagnie pennisten te Batavia . . . 1659

President van Chineesche boedelmeesteren. 7 Juni 1659

Schepen van Batavia.............20 Mei 1661

Gouverneur en directeur van Coromandel......12 Juni 1663

Teruggeroepen naar Batavia....................Sept. 1(565

Als admiraal en superintendent naar Makassar . 1666

Commissaris over Amboïna, Banda en Ternate. Maart 1007

Raad extra-ordinair van Ned.-lndië................1607

Nogmaals als admiraal en superintendent naar Makassar,

welk rijk door hem tot onderwerping wordt gebracht . . Juni 1009 Hem wordt eene gouden keten met eene medaille

geschonken..................:i Sept. 1070

Raad ordinair van Ned.-Indië..........23 Maart 1071

Admiraal eener vloot tegen de Franschen..........1(572

Door de Heeren XVII aangewezen voor de vervulling der

betrekking van directeur-generaal..........21 Oct. 1(57(5

Als opperbevelhebber (commandeur te water en krijgsoverste te lande) naar het oorlogstooneel op Java\'s Oostkust I )ec. 1(»7(gt; Teruggeroepen naar Batavia . . . .15 Dcc. 1(577 Eerste raad en directeur-generaal van Ned.-lndië . 18 Jan. 1(578 Bij aankomst te Batavia uit den veldtocht begroet met 7

kanonschoten en 3 charges............23 April 1(578

President van liet college van schepenen van Batavia. 1078

Opgetreden als eerste raad en directeur-generaal . . . 13 Mei 1(578 Benoemd tot Gouverneur-Generaal . .29 Oct. 1080

Opgetreden en geïnstalleerd..........25 Nov. 1(581

Overleden in het kasteel Batavia........11 Jan. 1084

66

Met groote plechtigheid in de Kruiskerk te Batavia begraven, onder het lossen van 229 kanonschoten \') . . • 15 Jan. 1684

Na de begrafenis werden groote zilveren en gouden penningen, waarop zijn wapen Wcis cifgcbceld, uitgödceld.

Speelman was in 1658 te Batavia gehuwd met Petronella Maria Wonderact\', geboren te Batavia, dochter van Sebalcl Wondcraer ²), ontvanger-generaal van Ned.-Indië, en van Petronella Maesdijck.

Uit dit huwelijk:

Mr, Johan Speelman, geboren te Batavia 1 Febr. 1659, overleden-1 Juni 1686, studeerde te Leiden in de rechten 1677, poorter van Rotterdam S Nov. 1677, advocaat bij den hove van Holland. Voor de door zijn vader aan Jacobus II, Koning van Engeland, bewezen diensten kwam hi] in aanmerking voor cene verhefling tot Baronet, doch hij stierf toen het diploma wel opgemaakt en onderteekend doch nog niet van het groot zegel voorzien was. Op dien grond werd zijn zoon Cornells Speelman, die den 19 Jan. 1684 was geboren, blijkens diploma van 9 Sept. 1686 door Jacobus II verheven tot en in de waardigheid , stand en rang van een Baronet voor zich en zijne wettige mannelijke nakomelingen; terwijl zijne weduwe werd gesteld en verheven in den staat en de waardigheid van weduwe van een Baronet. Hij was den 19 Nov. 1684 tc Rotterdam gehuwd met Debora Kievit, geboren te Rotterdam in 1660, overleden aldaar 25 Sept. 1695, dochter van Mr. Johan Nicolaesz. Kievit, raad in de vroedschap en pensionaris van Rotterdam, advocaat-hskaal bij de admiraliteit op de Maas, en van Alida Maertensdr. Tromp.

Zie Valentijn, IV. st. I, hl/,. 310-315; du Bois, bl/,. 235-242; de Haan Hettema en van Halmad, Stamboek van den Frieschcn vroc.geren en laleren AM, Leeuwarden 1841); Xavorsclitr IS.ri, lil/ 132; 1800, 1)1/. 2irgt;; \'1883, 1,1/.. 150; 1885, 1,1/. 18; IloUcrdamsche IJisbiriebladcn door Sclioller en Obre\'en, I,\' liottordam 1880, 1,1/. 113-204; Al\'jcm. Ned. Familieblad 1883, N». 11; de Jonfc-o, Opkomt VIII 1,1/. II — 1 \'ortretten: a. door (N. Vi\'i-kolje), borstbeeld , links, in harnas; zwarte kunst gr fol - 1.. door A. Illooteling. borstbeeld, rechts, in harnas, met zes reg. gedicht van .1 Sleendam te R-itavia, fol. - c. ditzelfde portret, in luieren staat met zes reg. gedicht van .1. van Vondel; Batavia den lOden van Wintermaand 1070. — d. naar en door Joan, de Jongh , Batavu. 1684, met adres van denzelfden, gr. fol.

\') De kosten de/er begrafenis bedroegen de enorme som van 131.400 rijksdaalders, daaronder begrepen die van de gouden en zilveren medailles bij die gelegenheid uitgedeeld. Zie G. A. L. um Trnostenbnrg de Bruyn, De llorv. kerk in N. O. , Arnhem 1884, 1)1/.. 62.

^a) Sr bald Wonderaei , geh. te Amsterdam, overleden te Ratavia 21 Mei 1G53, vermeld in Ib.tO als reeder en vrijburger, was gehuwd l». met Dom Luysia; 2». to Batavia in Febr. 1637 met 1\'etronella Maes.lijck, geb. li Maaslandslnis. (van Dijk, Borneo, blz. 12.)

Nog is vermeld gevonden Jeronimus VVonderaer, die in 1600 nanr Oost-lndiü vertrok en in 1602 koopman daar tc lande was. (Nuvorscher 1805, blz. 248; de Jonge, Opkomst, H, blz. 240, 246).

67

KORTE KRONIEK.

1081 van Croens wordt opgevolgd door Cornolis Spoelman (25 Nov.)

1G82 De Commissaris-Generaal Frederik Lambertsz. Bent Bterit to Batavia (Oct.) 1G83 Onlusten op ïernate, Ambon en Booroe, door den Sultan van Ternate verwekt, worden gedempt.

Contraot met den Sultan van Ternate, waarbij de landen tot dat rijk belioo-rende in vollen eigendom aan de O. I. Gomp. worden afgestaan.

1G84 Dood van don Q-onvernenr-Generaal Speelman (11 Jan.)

JOANNES CAMPHUYS,

goboron to Haarlom don 18 Juli 1634.

Leerling bij een zilversmid te Amsterdam......

Als assistent in dienst der O.-I. Comp. niet het schip „de Draak van de kamer Amsterdam , naar Oost-Indië vertrokken , nadat hij vooraf met het schip „Lastdragerquot; do reis had aanvaard ,

doch tengevolge van schipbreuk had moeten terugkeeren . . 1654

Klerk ter algemeene secretarie te Batavia..........1055

Koopman en eerste klerk bij die secretarie..........1006

Diaken te Batavia..... ................1009

Opperkoopman..............1670

Opperhoofd in Japan........ . 31 Mei 1071

Lid in den raad van justitie te Batavia 1672

Opperhoofd in Japan..........................1073

Lid in den raad van justitie te Batavia . ... 1674

Opperhoofd in Japan......... ... 1075

Secretaris van de hooge regeering................I Maart 1677

President van het college van weesmeesteren te Batavia 1677

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië........4 April 1078

Gecommitteerd om met de Bantamsche gezanten te

onderhandelen..................................1080

Raad ordinair van Ned.dndië..........25 Nov. 1081

Door den raad van Indië bij geheime stemming verkozen

tot provisioneel Gouverneur-Generaal.......II Jan. 1084

Voorgesteld . . ..........................2 Maart 1084

Door de Heeren XVII bevestigd.........11 Dec. 1084

Geautoriseerd...............7 Aug. 1085

Op zijn herhaald verzoek op „scer honorable cn reputatieuse

wijzequot; ontslagen door de Heeren XVII........17 Dcc. 1(590

Afgetreden...............24 Sept. 1091

Ongehuwd overleden op zijne buitenplaats nabij Batavia 18 Juli 1095 Met buitengewone staatsie volgens zijn hoogen rang in de

Hollandsche kerk te Batavia begraven ......22 Juli 1095

Zij die zijn lijk hadden gedragen werden met een gouden gedenkpenning ter waarde van /66 beschonken \').

\') Afgebeeld lig van Loon, Nlt;*\'l. Ilistoriopenninpen, IV, bh I.Vi, cn vitiiioM in tiet rijiNrliril\'l

69

Camphuys was eigenaar van het eiland Edam, nabij Java en eenige uren van Batavia gelegen, dat hij legateerde aan Joan van Hoorn, destijds directeur-generaal van Ned.-Indië.

Men heeft van zijne hand; „Het Koningrijk Jakatra, door den Heer Gouverneur Generaal Jan Pieterszoon Koen veroverd, en aan hel gebied van den Staal der vereenigde Nederlanden gehegl, den 30 May 1619. Beschreven, en uil verscheide oude papieren bij malkanderen getrokken door Joannes Camphuis, toen koopman, en eerste klerk ter generale Secretarye lol Batavia, in den jare 1667. ICn naderhand Gouverneur Generaal van Nederlands Indien. 14 hoofdstukkenquot;. \')

Hij liet eene zuster na, die 10 Sept. 1714 te Batavia is overleden en gehuwd was met den koopman Jeronimo van Dilsen.

Tot zijne familie heeft behoord Barent Arentsz. Camphuys, j/m van Haarlem, die te Batavia in Jan. 1630 is gehuwd met Helena Jans van Beeckhoff, weduwe van Jan Allaerls, gewezen koopman op hel schip Enckhuysen. \'*)

Zio Valoulijn IV, st. I, blz. 310—323; ilii Ilois, lilz, \'243—\'252; van l.oon, Ncd. Historiepenningen, IV, lil/.. -155, l.-.O; De Opvoeder der Jeugd, \'s-Gravenliago IH-\'M), I, blz. 288, 375; Beknopt biogr. lumdwoordenlj ek van Kobus cn do liivocoui\'t. Zulphen 1854; Onll. Hnci/efoprdie van Winkler Prins, Auislcrdain 1873; de Jongü, Opkomst, VIII, blz. LX—I.X.

KORTE KRONIEK.

1684 Speelman wordt opgevolgd door Joannes Gamplmys (11 Jan.)

Aardbeving in west- en midden- Java (13 Febr.)

voor Iiid. T., ï.. Volkcnklindo, uitgegeven door het Balav. Genootschap voor Kunsten cn Welen-schappen, \\rv, 4c serie, V, Batavia 1804, en Navorscber 1800, blz. 219.

Die gedenkpenning heeft aan de eene zijde de volgende vier didjlregels:

Do tijt valt d\'eene cort, en d\'ander weder langh,

l\'.\'n onderwijlen gaet de tijt altijt haer gangh,

Wel hem die desen tijt op Aerden soo beleeft.

Dat hij niet voor het Eijnd\' van sijnen tijt en beeft.

Aan do keerzijde heeft ze under het door hom aangenomen wapen bet volgendi\' achtvoudig kluppeldicht;

Mijn Aertsche Camphuys was verGaen

Mijn Tabernakel con nan staen.

dogh ik sagh op oen vast gebou dat cuwigh sijn en duinen souw een plaets door Jesus toegeseyt en in sijns Vaders buys bereyt welzaligh is die mensch syn lodt die heeft een Timeringb hy (lodt.

\') Medegedeeld door Valentijn, IV, blz. 421—491.

²) Navorscber 1805, blz. 247.

70

1 6S t Tnictaat niet Ban tam (17 April).

Do Kngolschen vestigen zioh to Honkoolon (So[it.)

Oezantsoliappeu naar Porziö onder van don Heuvel en van Leenen (1684.....1692).

Do gowozon raad extra-ord. van N. 1. .lonkor Hendrik Adrlaan van Reede ti)t Drakestoin, lieer van Mijdrecht, wordt door do lleoron XVII aango-sleid en afgevaardigd tot Conimissaris-Ooncraal (Dec.) 1 lij vertrekt nil Nederland (24 Doo.)

1685 Francois Valontijn, geboren to Dordrecht in April 1666, komt als predikant

voor do eerste maal in Indiö aan (30 Doe.)

1686 Opstand van Soerapati. Do Noderl. gezant Francois Tack on do tweede

van hot gezantschap .1 c re m i as va n V1 i o t met vole andoren to C a r I a so e ra di Ningrat vermoord (S Febr.) Soerapati behoerseht oostelijk Java tot 1704.

1687 Do hoofdzetel der 0. I. Comp. op de kust van Cor oman del to Negapatnam

gevestigd door den commissaris-generaal van Reede tot Drakestoin.

1689 Engelbert Kainpfer doet ceno rois over Java en later over Japan, waartoe

hij in Moi 1690 van Java vertrekt.

1690 De heroemde kruidkundige Goorgius (Jurriaan) E verhard us Rumph

(Kumphius), geboren to Hanau in 16ii7, koopman in dienst der0.1. Comp. te Amboina, biedt zijn „Herbarium Amboinonsequot; of „Amboinsch Kruidboekquot; aan Heeren Bewindhebbers dor O. 1. Comp. aan. \')

Do Commissaris-Oeneraal van Roede sticht hot Malabaarsch Seminarium to Naloer, oen dorp bij Jafnapatnam, dat op 14 Deo. 1690 mot 26 kwoeke-lingen een aanvang neemt.

1691 De Oouvernenr-Qcneraal Camphuys legt zijne waardigheid neder (24 Sej)t.)

\') [).it work word eerst in 1740 nitgogpvi\'ii iloor ilnn lieroornilcn Uiioglcoraar Joannes liurman. Hiiuiphiiis wt\'i\'l vaandrig op Amboina, 10515; oiidorkoopman on hoofd op l.ariolve 1057; hoofd o|i Il\'toc ItltiO; koopman en hoofd aldaar IOü\'2; lioopman op Amboina 1070 tot zijn overlijden 13 J.mi 1702; en was commissaris politiek op Amboina 1000—67 nn 101)0—1097.

M r. W I LLEM VAN OUTHOORN,

goboron op Larioko (Amboina) don 4 Müi 1635, zoon van Cornolis Willomsz. van Outhoorn, opperkoopman, opperhoofd van Larioko, lator gouverneur

van Banda \').

Studeerde te Leiden in de rechten van.......2.\'5 Sept. 1(553

Als onderkoopman met hel schip „Malacca van de kamer

Amsterdam , naar Oost-Indië teruggekeerd..............1659

Diaken te Batavia............................1661

Lid in den raad van justitie aldaar................16(52

Ouderling aldaar..............1664 en 1669

Ontvanger-generaal van Ned.-Indië................1672

Vice-president van den raad van justitie............1673

Aangewezen als gezant naar Bantam.......3 Jan. 1(578

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................1678

Commissaris politiek bij den Bataviaschen kerkenraad. . 1678

Kolonel over de Nederl. en Inlandsche burgerij van Batavia Kebr. 1679

Raad ordinair van Ned.-Indië....................1679

Als zoodanig in Indië erkend..........25 Nov. 1681

President van den raad van justitie................1682

President van het college van heemraden............1689

Eerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië . . . 1689

Benoemd tot Gouverneur-Generaal......17 Dec. 1(590

Opgetreden................24 Sept. 1691

Op de meest eervolle wijze op zijn verzoek ontslagen . 20 Sept. 1701

Afgetreden................15 Aug. 1704

Overleden te Batavia.............27 Nov. 1720

In de Kruiskerk aldaar begraven.........2 Dec. 1720

van Outhoorn schonk 100 riem papier voor het drukken van in het Portugeesch vertaalde psalmen.

van Outhoorn was gehuwd en had eene dochter Susanna Agneta van Outhoorn, in 1691 gehuwd met Joan van Hoorn, destijds eerste raad en directeur-generaal, later gouverneur-generaal van Ned.-Indië.

/.v V.ilciitijn IV, lt;il. I, 1)1/. 3\'24- -V.ii- ; du 131)1«, blz. \'253 \'21)7; di\' Jonge, Opkomst, \\IH, hl/,.

\') Ovcrlffloii op l\'amla \'IH April 1053, zie Valoiilijn II, (i, hl/. 30.

VAN OUTHOORN, 1691 — 1704

l,X, LVII I\'ll I.VIII; C, A. I.. \\aii Ti\'oostonburg ili; liriiyn, /)• Ilr.rv, Kcrk in N. O. J., Arnhom 1881. biz. 400.

KORTE KRONIEK.

1091 De Ooiivernonr-Gonenial Camphuys wordt opgovolgd door Mr. Willem van O ut ho o ril (24 Sojit.)

De Coinmissaris-Gonoraal Jonker van Roede tot Drakostein Hterft op oeuo reis naar Suratte nabij Bombay (15 Deo.)

1693 Pond iohery op de Pranschen veroverd.

Een Abyssinisch gezantschap to Hat a via.

11194 Do predikant on geschiedsohrijvor Francois Valentijn vertrekt naar Nederland (3 Deo.)

1695 Do Buiten Portugeesche kerk te Batavia voltooid (Aug.)

De gowezou Sultan van Bantam sterft te Batavia.

1699 Aardbeving in westelijk Java (4 Jan.)

Hevige uitbarsting van den üoenoong Sa lak (4—5 Jan.)

1701 Contract met Dompo, Tambora, Sangar en 1\'apekat (18 April).

1702 De O. I. Comp. viert haar eerste eeuwteest (20 Maart).

Do beroemde kruidkundige Georgius Evorhardus Rumphius, koopman in dienst dor Comp., sterft to Amboina (13 Juni).

1703 Sultan A mankop Rat 1 sterft (April).

1704 Verheffing van Pangoran l\'ooger, geboren in 1669, tot Soesoohoenan Pakoe

tioe wo no I van Mataram Oorlog met den Soesoohoenan Mankoe Rat Mas, die door de Compagnie niet wordt erkend.

De Gouverneur-Generaal van Outlioorn legt zijne waardigheid neder (15 Aug.)

JOAN VAN HOORN,

goboron to Amsterdam don 10 Novombor 10.Hi, zoon van PioLor van Hoorn, raad ordinair van Nodorlandsch-Indië, on van Sara Bossols\').

Met zijn vader in Oost-Indië aangekomen met het schip

„Alphenquot;, van de kamer Amsterdam,................1663

Onderassistent..............................1665

Assistent..................................1671

Onderkoopman..............................1673

Koopman en eerste klerk ter algemeene secretarie tc Batavia 1670

Secretaris van de hooge regeering........25 Febr. 1678

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië........11 Aug. 1682

Als gezant naar Bantam......................1682

President van de weeskamer..........23 Sept. 1682

President van het college van heemraden......26 Sept. 1684

Als gezant naar Bantam......................1685

Raad ordinair van Ned.-Indië....................1685

Als zoodanig in Indië erkend....................1687

Commissaris politiek bij den Bataviaschen kerkenraad . 1690

Eerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië . . . 24 Sept. 1691

Door de Heeren XVII benoemd tot G ou ve r neur-Gen er aal 20 Sept. 17lt;il

Opgetreden en voorgesteld...........15 Aug. 1704

Op zijn verzoek eervol ontslagen........2 Maart 1708

Afgetreden................30 Oct. 1709

Als admiraal der retourvloot met het schip „Sandenburgquot;

uit Indië vertrokken...............31 Oct. 1709

Bezoekt als commissaris de Kaap de Goede Hoop. . . 1710

In Nederland aangekomen...........16 Juli 1710

Door hem werd aan wissels in privé medegebracht de

zeer aanzienlijke som van /472,217.12 ........

Doet als admiraal der retourvloot rapport in de Vergadering van XVII, bij welke gelegenheid hem een gouden ketting met medaille ter waarde van /1500 wordt toegekend. . . . 2—18 Oct. 1710

Overleden te Amsterdam...........21 Febr. 1711

Zonder eenige staatsie des avonds niet lantaarns in de Nieuwe Kerk aldaar begraven.

\') Doclilor van Adam Dessols on Margareth.i Uojnst.

74

van Hoorn was gehuwd 1quot;. in 1691 met Susanna Agneta van Outhoorn, dochter van zijn ambtsvoorganger Mr. Willem van Outhoorn; 2quot;. te Batavia 10 Nov. 1 7U() met Joanna Maria van Kiebeeck (weduwe van Gerrit de Heere, raad extra-ordinair van Ned.-Indie en gouverneur van Ceylon), geboren te Batavia 15 Februari 1(379, en in Nederland overleden, dochter van Mr. Abraham van Riebeeck, destijds eerste raad en directeur-generaal van Ned. Indie, en van Elisabeth van Oosten.

Uit het eerste huwelijk;

1. Elisabeth Sara van Hoorn, overleden te Batavia 14 Aug. 1705, en aldaar in de Hollandsche kerk begraven;

2. Petronclla Wilhelmina van Hoorn, geboren te Batavia 28 Juli 1693, gehuwd 1quot;. te Amsterdam in 1711 met Mr. Jan Trip JanSz, Heer van Berkenrode, geboren te Amsterdam, secretaris der stad Amsterdam , bewindhebber der VV. 1. Comp.; 2quot;. in 1723 met Jonker Lubbert Adolf Torek, Vrijheer van Rosendael, geboren 5 Aug. 1687, overleden II Oct. 1758, begraven te Wageningen, amptsjonker van Ede en van Rhede, geadmitteerd in de ridderschap van Veluwc , burgemeester van Wageningen , extra-ordinair raad in hel hof, richter van Arnhem en in Veluwenzoon, landdrost van Veluwe, gecommitteerd van Neder-Rhijn en Ussel, gedeputeerde, gecommitteerd ter admiraliteit te Amsterdam , in den raad van state cn in de W.-I. Comp., zoon van Jonker Assueer Torek, drost en richter van Wageningen, raad en rekenmeester in Gelderland, gecommitteerd ter admiraliteit op dc Maze en geadmitteerd in de ridderschap van Veluwe, en van Anna Maria Kipperda , Vrouwe van Petkum , Beurse en Heerjansdam.

Uit het tweede huwelijk:

3. Een zoon, geboren te Batavia 2 Eebr. 1708, kort na de geboorte overleden.

Zie Vatcntijii IV, si. I, hl/. :!!!quot;gt;—XW; \'In Hois, ld/. \'208—-iVX; TijtMirift vo-t /tul. 7\'., L. cn Volkenkv/tuU, iiitg(!(;^evf\'^|i \'lquot;⁰¹\' l^|(\'\' lïnlav. Genoolscli.ip van K. tin W., XIV, 4e serie, V, Batavia ISlli; Xcvfw/irr, Iti]hlad 1, l»l/ (\'XXII, Nnot (!; 1857, bl/. ^k2\'l*2; 1HG0, bi/. \'1813; 18(11, hlz. :!\'27 ; 18l)f:i, lil/. 138; Air/. Nednl Familiehlad I8«i, Nquot;. 81, 1,1/. quot;2; /ieknnpl hvxjr. hnmhaoordcnlmk van l\\dIiu- en de Hivoe.oiirl , Zulplieii IS.quot;)\',; Grill. Ënn/clquot;prdk van W\'inliler Prin^; (l\'Ablainy van (iiessenbnii,\', Dc liiddersr/uip van Veluwe, bl/.. !t70; ile Jonge, Opkomst, 8. bl/. I. X V\' 111—(.\'XVI; C. A. I.. van Tiooslenburg de liruvn, Dr J/erv. Kerk in .V, 0. Arnbem 188i, bl/. 2;.i9—240.

KORTE KRONIEK.

1701 IV Gouvornour-Gonoranl van Out hoorn wordt opgevolgd door Joan van Hoorn (\'JS Tvili).

IToquot;) Vnldtouht onder II. do W\'ildo tcg(ⁱii don afgesotton Koizer Mankoe Hal Mas. Laatstgenoemde wordt vordrevon on Kartasoora wordl biniionge-trokken. De oorlog voortgezet onder Knol, de Hovoro en do Wilde. Hangil wordt ingenomen. Do overweldiger Soerapati snonvelt.

Groot traetfint t.tissclien Matarnm en de O.-l. Comp. (5 Oet.) Nieuwe monopolie-bepalingen. Afstand van West-Java aan de Comp.

VAN HOORN, 1704—1709

170« De predikant on geschiodsolirijvor Francois Valontijn komt voor lt;lo Iwwdo maal in Indië (IS Jan.)

Aardbeving in westelijk Java (21 Jan.)

De eerste Java-koIRo in Nederland aangobraoht.

Maui\'itias door do Ncdorlandors oatrnimd.

1707 Mot den bonw van eon niomv stadlmis word! te Ba i-a via begonnen.

Inneming van don [«is bij Kakapar (25 Jan.)

17ÜS Slag bij Sigori, enz. Manhoe Rat Mas geeft zieh over, waardoor de oorlog eindigt.

1700 De (louvornour-Goneraal van Hoorn treedt af (30 Oct.)

Mr. ABRAHAM VAN RIEBEECK,

gotaoron aan do Kaap cle Groodo TToop don 18 Ootobor 1653, zoon van Johan van Rieboock \'), stichtor van do kolonie aan do Kaap do G-oodo Hoop on do oorsLo commandour aldaar, commandour on prosidont to Malaka, secretaris van do hoogo rogooriug van Ned.-Indio, on van Maria

Quevollerius.

Studeerde te Leiden in de rechten van.......21 Maart 1673

Als onderkoopman met het schip „de Vrijheidquot;, van de

kamer luikhuizen, van Texel naar Oost-Indië vertrokken . . 18 Juli 1(37(5

Te Batavia aangekomen........................Mei 1077

Aangewezen als gezant naar Bantam.......3 Jan. 1678

Lid in den raad van justitie te Batavia..............2 Aug. 1678

Diaken te Batavia..............15 Jan. 1680

Ouderling aldaar..............11 Jan. 1683

Secretaris van de hooge regeering................1684

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................1.090

President van het college van schepenen van Batavia. . 30 Mei 1691

Raad ordinair van Ned.-Indiü..........24 Sept. 1691

Door de Heeren XVII benoemd tot eersten raad cn

directeur-generaal van Ned.-Indië..........18 Sept. 1702

Dit ambt voorloopig aan hem opgedragen..........7 Juni 1703

!)il ambt definitief aan hem opgedragen......31 Jan. 1704

Benoemd tot Gouverneur-Generaal......2 Maart 1708

Opgetreden en voorgesteld...........30 Oct. 1709

Overleden in het kasteel Batavia.........17 Nov. 1713

Begraven op het Hollandsche kerkhof²)......20 Nov. 1713

Als Gouverneur-Generaal was van Riebeeck belast met het beschrijven van Java\'s Oostkust en Bantam,

van Riebeeck was in 1678 te Batavia gehuwd met Elisabeth van-Oosten, geboren te Delft 11)60, overleden te Batavia 18 Mei 1714, en in de Hollandsche kerk aldaar begraven, dochter van Dirk van Oosten un Maria van Bodegoni.

Uit dit huwelijk:

1. Johanna Maria van Riebeeck, geboren te Batavia 15 Febr. 1079, gehuwd

\') Oohoren tlt;\' C.iilernborg IGiH, ovei Uulon te Batavia 1H Jan. i077, \'^l) Zie bijlage (1.

VAN RIEBEECK , 1709—1713

l¹¹. te Batavia met Gerrit dc Heere, geboren tc Amsterdam 1 Maart 1657, overleden te Colombo (Ceylon) !20 Nov. 1702, raad extra-ordinair van Ned.-indie, gouverneur en directeur van Ceylon, enz.; 2^U. te Batavia 1(5 Nov. 1706 met Joan van Hoorn, Gouverneur-Géneraal van Ned.-Indië; en 3°. 27 Nov. 1712 met Mr. Cornelis Bors van Waveren, Heer van Leusden, Hamersveld en Donckelaar, overleden te Amsterdam 31 Juli 1722, oud 61 jaren, pensionaris, raad en schepen der stad Amsterdam, bewindhebber der O.-I. Comp.;

2. Johan van Riebeeck, Heer van Bunschoten, geboren te Batavia 1 Maart 1G91 , overleden te Delft 17 Mei 1735, assistent in dienst der O.-1. Comp. 1707, koopman 1712, en diaken te Batavia 1713, met de retourvloot in 1715 naar Nederland vertrokken, veertig-raad en schepen der stad Delft, gehuwd te \'s-Gravenhage 19 Sept. 1719 met Charlotta Maria Leydecker, geboren in Oct. 1696, dochter van Mr. Francois Leydecker, drossaard van Maartensdijk, enz., en van Anna Maria van Hogendorp;

3. Elisabeth van Riebeeck, geboren te Batavia 18 Oct. 1693, overleden tc Amsterdam 28 Juli 1723, gehuwd te Batavia 31 Juli 1714 met Gerrit van Oosten, geboren 1 Juli 1685, overleden tc Amsterdam 14 Sept. 1725, zoon van Gerrit van Oosten en Anna Catharina Luyken.

Zio Valontijn IV, sl. 1, blz. 339—347; ilu linis, l.lz. \'279—287; Kroniek van het Hist. Qenool-achap te Utrecht, XV, 1859, blz. (13; tie Jonjin, Ophmat, VII, blz. CXXIV; VIII, blz. CXVI; Navoj\'scher 1807, blz. 25; il\'Abliuii^ van (licssonbuii:, Dc Ridderschap van Vel uwe, blz. 399, 125 en \'(•37; Annmire Généahejique des /\'ays llus, Muaslricbt 1874, blz. 18(i, 187, 18!), 190; van Trousli\'ii-burg ilo Hi\'iiyn, De Ilerv. Kerk in N. O. /., Afiibi\'in 188i , blz. 101—105; Levensbeschr. van A\'c/. Mannen en Vimiii-en, X, blz. 23; \\\\\'. I,, lliltor. Neef en Oom, Ken rcrhml uit het leven van Jen Oouv.-Oen. A. ran Ricbeck; Tijdschrift v or A\'. /., III, blz. 2, (137.

KORTE KRONIEK.

1709 Do Gouvonionr-Gciienial van Hoorn wordt door Mr. Abraliam van Kie-

beeok opgevolgd (30 Oct.)

Vorschcidciie mittigo instellingen komou tot stand, o. a. oen weg naar do zuidkust van Java, welke in 1698 was opgenomen.

1710 Eerste koffleaanplanting in de omstreken van Batavia.

Het nieuwe stadhuis to Batavia is voltooid (1 Juli).

1711 Handelsbetrekking vernieuwd met Bandjormasin, nadat hgt;\'t porsonool van do

Engolseho factory aldaar door den Vorst was vermoord.

van don üoseh als gezant naar Bandjermasin.

De tinmijnen op Ban ka worden ontdekt.

1713 Contract met Dj )hor (19 Aug.)

van Riebeeck sterft (17 Nov.)

CHRISTOFFEL VAN SWOLL,

go boron to Amsterdam in 1603, zoon van Horman Stoffelso van Swell.

van Swoll was gehuwd met Geliana van Swoll, overleden te Batavia 8 Nov. 1726, en aldaar in de Kruiskerk begraven.

Als zijne erfgenamen komen in 1719 in de papieren der O.4. Comp. voor; Willem van Rijnevelt, koopman te Amsterdam, gehuwd met Johanna van Swoll; Nicolaas van Amerongen weduwnaar van Engelina van Swoll; Caspar Auckema, predikant te Muiden, gehuwd met Gelia van Swoll; en Jacob van Rijnevelt gehuwd met Geertruyd van Swoll.

Zie Valenlljii IV, st. I, blz. \'2M, U47-a4SJ; ilu Uois, lil/,. ; Nuvorscho- iH\'i\'A, hlz. ;

1804, blz. \'294 , 205; 18117, blz -iii.

79

KORTE KRONIEK.

17l:i Do Oonvemenr-Gtenoraal van Riebeock wordt opgevolgd door CMi ri sl o ffol van Swoll (17 Nov.)

Eonige onlusten op do kust van Malabar spoedig gedempt.

De predikant on geschiedschrijver Franoois Va Ion tij n \') vertrekt uit Indië naar Nederland (20 Nov.)

1717 (]oz;mtscliap van den Soesoohoonan Pakoe Boowono te Hatavia (S Juli). Aanval van linlinoozcn on Oostor-Javanen ()[) U risee.

1718 Opstand van oouigo Mataramsche prinsen in Oostolijk-.) a v a, voroonigd mot ilo

Balineezon en Madoereezen.

Dood van den Gouverneur-Generaal van Swoll (12 Nov.)

\') Hij heeft ile v(!rtaliiig van hol Oudo en Nieuwe Tcslamenl in liet lloorf- on in liet l.aag-Malciscli omslrooks 1 Juli IT\'-il ten oindc gohraclil.

HENRICUS ZWAARDECROON,

geboren to Rotterdam don 26 Januari 1067, zoon vaa Theophilus Henricusz. Zwaardecroon, rentmeester van Jonker Gijsbrocht van Mathonosse, en van Margarotha van Heulen.

Adelborst in dienst der O.-I. Comp. en secretaris van den

C(jmmissaris-Generaal over Ned.-Indiü Jonker van Reede tot

Drakestein....................................[)ec. IÜ81

Als zoodanig naar Oost-lndië vertrokken met het schip

„de Purmerquot;, van de kamer Amsterdam..... . 24 Dec. KiSl

Te Batavia aangekomen............23 Oct. 1685

Boekhouder.......•................1086

Onderkoopman..............................1686

Koopman..................................1689

Opperkoopman te Batavia......................1694

Commandeur van Jafnapatnam (Ceylon)............1694

Commissaris ter kust van Malabar en waarnemend

gouverneur van Ceylon..........................1697

Directeur van Suratte.............17 Dec. 1(399

Secretaris van de hooge regeering................I 703

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië........4 Aug. 1704

President van het college van heemraden......30 Oct. 1 709

Raad ordinair van Ned.-Indië....................1715

Accepteert de waardigheid van G o u v e r n e u r-G e n e r a a 1,

nadat hij daartoe driemaal zeer ernstig was uitgenoodigd . . 13 Nov. 1718

Door de Heeren XVII bevestigd.........10 Sept. 1720

Op zijn verzoek door de Heeren XVII met reputatie

ontslagen..................16 Oct. 1724

Afgetreden................8 Juli 1725

Overleden op zijn landgoed „Kadoeangquot; bij Batavia . . 12 Aug. 1728 Plechtig begraven op het kerkhof der Buiten Portugeesche

kerk te Batavia................16 Aug. 1728

Bij gelegenheid van die begrafenis werden gouden en zilveren gedenkpenningen uitgereikt.

Zwaardecroon was als raad van Indië belast met het beschrijven van Malabar en Coromandel. Mij ondernam in 172.\'\') de eerste koffieplanting op zijn landgoed. Voor de uitstekende diensten door hem bewezen door tie koflie en den zijdeworm naar Java\'s stranden te hebben gebracht, werd hij

ZWAARDECROON , 1718—-1725 81

door de Bewindhebbers van de O.-l. Compagnie vereerd met een verguld gedreven zilveren beker, niet eene inscriptie op het deksel.

Brandt droeg zijne „Historie van \'t leven van Hugo de Grootquot; aan dezen landvoogd op.

Zwaardecroon, ook vermeld als Zwaerdecroon en Swaerdecroon, was te Batavia gehuwd en vader van:

1. Hillegonda Zwaardecroon, gehuwd met Mr. Cornelis van Berendrecht, geboren te Leiden, als oud waterfiskaal van Ned.-lndië 10 Jan. 1731 te Batavia overleden; en

2. Hendrik Zwaardecroon, vermeld in 1703.

Xio Vrtlentijn TV, si. I, hl/. ^(»1. li\'i\'i -!},*quot;gt;I ; lt;iii Bois, 1)1/. ; van Kumpon, Vadrrl.

KavdhterTcxvide, II, hl/. 557; fltrccht voorheen en thans, 1815, If. s(. Tl. hl/. 1 (gt;7 en volg^-.; Navor-Bcher 1853, hlz. VM, ^55; 1851, hl/. 2G:{; bijhlad, bl/. VII, 1,XXVIII; 1X55, hl/. t)l \'H {de beker), hijhlad, hl/. CIX, CX; IH57, hl/. \'HH; ISOi-, hl/. gt;, \'1\\)\\, 3I5; ISIT), hl/ gt;57, :i50; Ifandleiilinfi tot de Ijrif/tir/inii van het Koninklijk Kt i hi net van zeld.zaamhvden cp het Maurifshuix te .9— Qravenhaye (hgt;or I!. I\'. van do Kasloclo, lS^k24, hl/. I \\V,5 (beschrijving rtu den beker); de hdi ■\' Opkomst, l\\ , hl/. Vf—XVIIT.

KORTE KRONIEK.

1718 De Oouvornonr-Gonoraal van S wol 1 wordt opgevolgd door Honricns 7, waar-d oor oo li (1)3 Nov.)

Vreeselijke orkanen aan do Kaap do Uondo Hoop en elders, waardoor do

O.bmpagnie 14 schepen verloor.

Paarlvissehorij in den zeeboezom Segara Anakkan (Zuidkust van Java). ITUI Do Sooaoelioenan l\'akoo lioewono I sterft. Hij wordt opgc^volgd door Mankoenegarn, geboren in IGT!), die den titel aanneenit van Amankoo Rat II (22 Febr.)

1721 Ontdekkingsreis van Mr. Jacob Areiulsz. Roggeveen met .\'i solie])en naar

de Zuidzee, aangovangen uit Texel 1 Aug, 1721, on geëindigd te Uatiivia 4 Oct. 1722, waar schepen en lading, wegens overtreding van hef octrooi der O.-l. Coin]!., worden verbeurd verklaard.

Ontdekking van eene samenzw^ ring te liatavia.

1722 Terechtstelling aldaar van 1\' ie ter Erborveld met zijne eedgonooten (22 .\\[iril). Oprichting van eene Oost-Iudiselie maatschajipij te ()sl o nile, welke aanvankelijk

grooto voordeelen behaalt.

Eene goud- en zilvermijn op den Goenoeng Parang in het Krawangsche geopend.

17215 Einde van don oorlog op Java, voornamelijk tengevolge van het gevangen neinoE van vele der oproerige opperhoolden, die meest allen buiten Java worden verlianiien.

1725 |)e Qouverneur-Ueneraal Z waardocroon legt zijne waardigheid ikmIci- (8 Juli).

0

MATTHEUS DE HAAN,

geboren to Dordrocht in 166.\'), zoon van Adriaan do Haan, notaris te Dordrecht, laatstelijk benoemd onderkoopman in dienst dor O.-I. Comp., on van Johanna van Wijngaarden.

Als assistent met het schip „Dordrecht,quot; van de kamer

Rotterdam, naar Oost-Indië vertrokken........20 Oct. 1671

In Indië aangekomen..........................1672

Provisioneel assistent te Suratte..................1676

Assistent aldaar............................1681

Boekhouder aldaar............................1683

Onderkoopman aldaar........................lOSf)

Koopman aldaar............................169quot;)

Tweede opperkoopman van het kasteel Batavia. . . . 1696

Eerste opperkoopman van dat kasteel..............1698

Secretaris van de hooge regeering........8 Juni 1700

Vice-president van den raad van justitie......19 Dec. 1702

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................Aug. 1704

President van het college van schepenen van Batavia. . 30 Mei 1705

Raad ordinair van N\'ed.-Indië....................1710

Kolonel van de burgerij van Batavia..............1712

Eerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië . . . 16 April 1722 Door de Heeren XVII benoemd tot Gouverneur-

Generaal..................16 Oct. 1724

Opgetreden................8 Juli 1725

Voorgesteld................7 Aug. 1725

Overleden te Batavia..........................1 Juni 1729

Aldaar begraven..............4 Juni 1729

Als raad van Indië was de Haan belast met het beschrijven van Makassar.

de Haan was gehuwd, en zijne eenig overgebleven dochter, Adriana de Haan, is overleden te Batavia 22 Juli 1727 als echtgenoote van Stephanas Versluys, geboren te Middelburg in 1691 , raad extra-ordinair van Ned.-Indië en gewezen gouverneur van Amboina.

Zie Valditijn IV, si I, 1,1/. »21\'.i, X.l ■ ;j.V2: du Hois, 1)1/. \'299—301: Boelzaal XXV, 17*27, bl/ 7-2K (ovei zijn porliel); en XXX, 17)10, hl/, 2*12; Ln\'ensbewhrijvin\'j van beroemde en ijrleerdt mannm, 1, 17ii0, IjI/. \'253. 2GI ; liulon, Bcichrijving van Dordrecht, blz I03\'2; Beknopt bi\'-yr

83

Imndmm\'denhneh van ICobiis en do Rivecomf, /iitpliPn 1851; Oc\'ill. lüncifnl^pcdk v;m A Winkli\'i I\'i in- , Ainslcrdum lS7ii; lt;llt;gt; Jongo, Opkomü, IX, 1)1/. XFX—XXIX; van Tionslcnlnni; «Ie Rnivn, Ue Ifcrv. Jurk in JV. O.-/., hlz. 77.

KORTE K RONIEK.

1725 Do üouvornour-Cronei\'iiul H. Zwaardocroon wordt opgevulg\'d door Muttheus de Haan (8 Juli).

Do Soesoolioeuan Hamaiigkoorat II sterft te Kartasoera 011 wordt opgevolgd door Pakoeboewana II.

1729 Dood van don Gouverneur-Generaal de Haan (1 .liini).

Mr. DIEDERIK DURVEN,

gedoopt to Dolft don 13 Soptombor 1076 \'), zoon van Mr. Paulus Durven on

van Yda van don Miorop.

Studeerde te Leiden in de rechten................1701

Advocaat te Delft bij de kamer aldaar..............1704

Benoemd tot lid in den raad van justitie te Batavia . . 1 705 Met het schip „Grimmesteynvan de kamer Delft, van

Goedereede naar Batavia vertrokken.........4 Jan. 170(5

Te Batavia aangekomen............3 Aug. 170(3

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................1720

President van het college van heemraden............1723

President van den raad van justitie................1724

Als zoodanig door de Heeren XVII ontslagen .... Sept. 1724

Raad ordinair van Ned.-Indië....................Sept. 1 724

Door den raad van Indië verkozen tot provisioneel

Gouverneur-Generaal en als zoodanig opgetreden ... 1 Juni 1729

Voorgesteld................................9 Dec. 1730

Door de Heeren XVII van zijn eed ontslagen, en gesteld

buiten dienst en gage der Compagnie.........9 Oct. 1731

Afgetreden................28 Mei 1732

Gerepatrieerd................25 Oct. 1732

Overleden te Delft en aldaar in de Nieuwe Kerk begraven 26 Febr. 1740

Durven was gehuwd met Anna Catharina de Roo en liet een minderjarig kind na. Zijne weduwe werd 1 Maart 1741 in die kerk begraven.

Zie du iiitis, iil/. CM .lO.i; Kok, Vaderl. Wwdenhek\', van Kaniprn, Gegchwdrnitt der

A\'\'\'/t\'ildufl\' i\'ii hultfn /\' gt;imjn ni, lil/. \'17 om 1H; vuil dei A;t, Hintfy. Wtwdcnhoel\' ] Kobus en fit\' lliveroin l, llinyr Wmirdenhock

KORTE KRONIKK.

17-\'!) Mi\'. Diodorik Durven volgt den Öouvernour-Gnnoraal do IDian in hot bestuur op (l Juni),

\') (iftiiigen bij ilien doop ■ .Mmi\'i\'lis .Ie (jdgh , Nicola.-i\'; van Assondell\'t, schepun, on Angelina Moorman.

85

1729 ITij vortlnikl do Chmoosclio bevolking.

1731 De Oost-Jndistjlie Maatscliappq te Ostciule, wolko door do 0.-1. Comp. en de Eugelsuheu zoor was tegengewerkt, wordt bij de We en er-vrede geschorst en

gaat te niet.

1732 üe Gouvorneur-Gciieraal Uurvon treedt af, na bekomen ontslag (28 Mei).

Mr. DIRCK VAN GLOON,

goboi\'on to Batavia omstreeks 1088, zoon van Mr. Philip Jacob van Cloon \'), raad on burgomoostor dor stad Schiedam.

Studeerde te Leiden in dc rechten van.......25 Maart 1707

Als opperkoopman met het schip „\'t Huys tc Assenburghquot;,

van de kamer Amsterdam, van Texel naar Oost-lndic vertrokken 1 Nov. 1719

Te Batavia aangekomen............18 Juni 1720

Opperhoofd te Negapatnam (kust van Coromandel) . . 1720

Gouverneur en directeur van Coromandel............1723

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................I 72-1

Commissaris politiek bij den Bataviaschen kerkenraad. . 1725

Raad ordinair van Ned.-Indië....................1730

Door de Heeren XVII benoemd tot Gouverneur-

Generaal....................................9 Oct. 1731

Opgetreden................28 Mei 1732

Voorgesteld................24 Juli 1732

Vraagt ontslag...............20 Dec. 1733

Overleden op zijn landhuis te Molenvliet, bij Batavia. . 10 Maart 1735

Begraven.................14 Maart 1735

van Cloon was gehuwd met Anthonia Adriana Lengele, overleden te Batavia 0 April 1746, nadat zij aldaar 21 Maart 1741 was hertrouwd met Picter Rochus I\'asques du Chavonnes (weduwnaar van Hendrina Cornelia Ilasselaer), geboren tc Bergen op Zoom 16 Aug. 1697, overleden tc Batavia 20 Jan. 1747, eerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië, zoon van Maurits Pasques de Chavonnes, gouverneur en directeur aan de Kaap de Goede Hoop, en van Balthasarina Kien.

/iquot;\' Hmlüh\' ti d\')\' Sttitcn van Holland n Went-Friesland van 15 Jan. 1734, f, dr. \'27; du Bois, bi/.. 304 300; Hiorjr. wordenboek van de Clialmot Vfll, Amsterdam 1800, blz. 46, Nieuwe Vadert.

^l) Verm node lijk ^obnren l»* \\mst(;nlam omslioeks Ifi»!.quot;) en schepen te Batavia in 1095 en 1698. Vin dit geslacht zijn nou vermeld gevonden: Dirk van Cloon in 1709 onderkoopman en lactunr-hondcr nu ; VrnoMn^ van Cloon, geboren te Tie!, met hel schip «Unie» in 1700 als

adelborst, naar ()osf,- liidio vorfrokkofi ; Navorschrr 18()4, bi/. 314), in 1717 kapifein-luit, te Batavia \'■ii in Jan. l7^kJI op dc tonigrois nalgt;ij de Kaap de Goede Ifoop verongelukt; Jan van Cloon, vice-president van schepenen van Hatavia, aldaar overleden l i- Oct. 1734; en l\'bilippus Theodorus van Cloon, ^eboreti te Hatavia omstreeks 17hl, student in de rechten te Leiden in 1751.

87

nihliolhcck V, IHOt, s(. I, lil/.. 1311; fichnnjit Hiogr. handwoordenboek van Kobus en de Rivrcoml . Zulplicn IS.\'ii ; Navorscher 181)7, Jjlz. \'27; 1871, lil/.. I5(gt;;\' 1886, bias. Oli.

KORTE KRONIEK,

1732 De Goiivwneur-Genei\'aal Durven wordt opgevolgd door Mr. Dirck van

Clooii (28 Jlci).

De Gouverneur van Ceylon Mr. Petrus Vuyst wordt wegens /.ijuo wreedheid tegen de Portugeesche ingezetenen gepleegil naar Batavia opgezonden, en aldaar met don dood gestraft (li Juni).

1733 Instelling van een raad der mijnen, bestaande uit 7 leden.

De Nieuwe Kerk te Batavia, welke 211.077 rijksdaalders heeft gekost, wordt

ingewijd (8 Mei).

Contract mot don Soesoehoenan (8 Nov.)

Contract met Bantam (9 Deo.)

1735 Dood van van Cloon (10 Maart).

ABRAHAM PATRAS,

goboron to Gronoblo den 22 Moi 1071, zoon van Antoiuo Patras, koninklijk notaris, ortblijk akton-bowaardor to Gronoblo, on van Olympo Blusaet. \')

Nam na do herroeping van hct edict van Nantes (1685) de

wijk naar Nederland............................1086

Bediende bij Nathanael Gautier , koopman te Amsterdam , tot 21 Mei 1689 Als soldaat met het schip „Hobrequot;, van de kamer Enkhuizen,

van Texel naar Batavia vertrokken.........4 Jan. 1690

Te Batavia aangekomen............30 Aug. 1690

Provisioneel assistent..........................1691

Secretaris van dc Chineesche boedelmeesteren tc Amboina 1695

Assistent aldaar............................1695

Boekhouder, secretaris van de kleine- en huwelijkszaken

aldaar......................................1698

Diaken aldaar..............................1698

Secretaris van den raad van justitie aldaar..........1700

Onderkoopman, secretaris van den Gouverneur cn den

raad der Molukken..............................1 70,3

Opperhoofd tc Djambi........................1707

Koopman..................................1 709

Opperhoofd te Palembang......................1711

Opperkoopman, gezaghebber van de Westkust van Sumatra 1717

Visitateur-generaal van Ned.-Indie................1720

Commissaris en gezant naar Djambi..............1721

Tweede opperkoopman van het kasteel Batavia. ... 1722

Directeur van Bengalen........................1724

Alsvoren , ...............................1730

Raad extra-ordinair van Ned.-lndlë........9 Oct. 1731

Door het lot aangewezen en vervolgens aangesteld tot

provisioneel Gouverneur-Generaal........11 Maart 1735

Voorgesteld................30 Aug. 1736

Overleden tc Batavia in den nacht tusschcn . . . .2 cn 3 Mei 1737 Aldaar begraven..............6 Mei 1737

Deze landvoogd testeerde te Batavia LM Febr. 1737 en institueerde daarbij

\') ■\'■•n l\'iOO wils ili\' lUmilifi vim Abralmm Putras te Leiden woonachtig; zijne moeder vvoomlr latn te Haarlein.

89

zijn neef Anthony Patras, zoon van den eenig gehuwde zijner broeders, tot cenigcn en algemcenen erfgenaam van zijne groote middelen.

Abraham Patras was in 1699 te Amboina gehuwd met N. van Rrakel, overleden aldaar 16/17 Dec. 1700, dochter van Joannes van Brake!, boekhouder en secretaris van den raad van justitie te Amboina.

Uit dit huwelijk:

Eene dochter, geboren te Amboina 5 Juli 1700, jong overleden.

De voornoemde Anthony Patras, geboren te Grenoble, was 17 Jan. 1734, met het schip „Kerkwijckquot;, als adelborst naar Oost-Inclië vertrokken, in 1735 aangesteld tot ordinaris klerk te Batavia, in 1736 benoemd tot onderkoopman, en in 1741 met het schip „het Hof van Delftquot; naar Nederland \'vertrokken. Na aankomst aldaar is hij te\'s-Gravenhage gehuwd met Magdalena Adriana van Schinne, dochter van Mr. Isaac van Schinne, raad van Indië. Hij werd in 1745 raad in de vroedschap der stad Slooten, nam 2 Mei 1757 zitting wegens Friesland in den raad van state , en werd in 1 760 gedeputeerde staat van Friesland en wegens die provincie gedeputeerd ter vergadering van H. H. Mug. de hoeren Staten-Generaal der Vereenigde Nederlanden. Zijne weduwe, die in 1771 nog in leven was, had hofsteden te Blesdijk en Oudelemmer in Weststellingwerf, en woonde te \'s-Gravenhage in het Voorhout, in het huis door P. Swart voor haren echtgenoot gebouwd, waar Keizer Napoleon in 1811 logeerde, en dat laatstelijk werd bewoond door Prinses Hendrik der Nederlanden.

Tot dit geslacht behoorde ook J. N. Patras, die in 1791 kolonel der cavalerie was ten dienste der Vereenigde Provinciën, daartoe 13 Maart 1775 benoemd.

Zin Valentijn I, (Molukkcu), lil/. 37«; II, blz. 2«-27; IV, st. I, Mz. 376; iln Hois, hlz. 307; Mmndcl. Bump. Hcrcurim, Ie ImlCjaai- I7.quot;)7, l)lz. 173; de Jon^n, Ophmtt, IX, lil/. \\l. cm 252; ^{f 1} \\allii⁵i\', Mcduillc d\'Abm/tam Patras, Hiuxi\'llcs 1875; iln Fniisc.i, La flayc pnr un habiUin, II, Navorschcr 180«, lilz. 233, 200, 200, 327, 353; 1807, hlz. 34; 1875, lOz. 322; 1880, blz. 407—503.

KORTE K RONIKK.

1735 Do Gouvernour-Oouenial D. van Cloou wordt opgevolgd door Aliraham

Patras (11 Maart).

1737 Dood van don 0 ou vernem - Generaal Patras (3 Mei).

ADRIAAN VALCKEN1ER,

goboron to Amsterdam don (i Juni 1(305, zoon van Mr. Piolor Ranst Valcko-nior\'), secretaris on sohopon dor stad Amsterdam, bowindhobbor dor O. I. Comp. tor kamer aldaar, on van Eva Susanna Pollicorno.

Als onderkoopman met het schip „Linschotenquot;, van du

kamer Amsterdam, van Texel naar Batavia vertrokken. . . 22 Oct. 1714

Te Batavia aangekomen............21 Juni 171quot;)

Koopman en eerste op het comptoir generaal .... 1726

Opperkoopman..............................1726

Wijkmeester van wijk Q 3 (aan dc oostzijde binnen de

stad) te Batavia................................1726

Schepen te Batavia.............30 Mei 1727

Boekhouder-generaal van Ncd.-Indië................1727

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................1730

Raad ordinair van Ned.-Indië....................1733

Eerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië . . . 1736 Door den raad van Indië verkozen tot Gouverneur-

Generaal en als zoodanig opgetreden........3 Mei 1737

Voorgesteld................28 Sept. 1.737

Vraagt ontslag..............................Oct. 1738

Door de Heeren XVII eervol ontslagen.......2 Dec. 1740

Afgetreden................6 Nov. 1741

Uit Indië vertrokken als admiraal der retourvloot ... 6 Nov. 1741

Aan de Kaap de Goede Hoop aangekomen.....25 Jan. 1742

Op bevel van de lleeren XVII aldaar gearresteerd cn met

het schip „de Sara Jacobaquot; naar Batavia teruggevoerd. . . 12 Aug. 1742 Te Batavia aangekomen en aldaar op de punt Robijn van

het kasteel gevangen gezet............2 Nov. 1742

In de gevangenis overleden vóór den afloop van het

tegen hem aanhangig strafgeding..........20 Juni 1751

Zonder „honneursquot; begraven....................Juni 1751

Op last van de Heeren XVII wordt verklaard, dat „de

M Vim \'\'••M iiaM/icnlijk «In stad Amstcnlam en aMaar ovorliMlen «len Doe. 1701

De kwartiiMvu van /ijn /onn .ilt;\'n fnnvcrncnr-di\'nciaal Valekmici zijn; Va lekei ium\', IVIIicorno, Ranst, Viilckr-nier, van Dinnj.ren, van (InllfMi, t\'arcls, Appelman, Pauw, Tliibunt, r.\'lvc, Pauw, van SilnicK. «In Ij m-. ten Grotcnliiiis, (\'oppit.

91

crimineele aclic tegen Valckenicr door den dood was gcabi)leei\\r\' 17ó5

Zijn wapenbord wordt in de kerk te Batavia opgehangen. 1755

Vaiekenier was gehuwd !quot;. den I Maart 1725 met Johanna Alida Tolling, overleden 15 Maart 1729, dochter van Mr. Laurens Tolling, raad ordinair van Ned.-lndië en president van den raad van justitie tc Batavia, en van Anna Catharina van Maspel; 2°. den I April 1730 met Susanna Christina Massis (weduwe van Adriaan van Biesum , ontvanger-generaal van Ned.-lndië), geboren te Batavia 27 Jan. 1704, overleden aldaar II Kebr. 1737.

Uit het eerste huwelijk:

Susanna Catharina Vaiekenier, geboren te Batavia 10 April 1728, ongehuwd overleden te Amsterdam 22 Jan. 1743;

Uit het tweede huwelijk:

Mr. Adriaan Isaiik Vaiekenier, geboren tc Batavia 10 Juni 1731, schepen der stad Amsterdam, gehuwd te Haarlem lt;5 Dec. 1756 met Sara Johanna Vultejus, geboren 12 Mei 1735, dochter van Johan Vultcjus, minister tics Konings van Zweden, als Landgraaf van Hessen Kassei, tc \'s-Gravenhage, domeinraad van Prins Willem de IV^de, drost van Usselstein en Liesveld, en van diens 2^d\'\' vrouw Sara Johanna de Kempenacr. Ter zake van den boedel zijns vaders ontving Mr. Vaiekenier in 1760 de belangrijke som van/quot;725.000.

Zie ilii linis, hl/. 1)08—;i:«; Tijdschrift roar Nal-Indic .\'ic I, Biilaviu 1810. lil/. 454;

8e jiiiirf:. lialavla IWi, III, hlz. 118 noot; do .funge. Opkomst, IX; Kok, Vndcrl. Woordenboek, \'2!t, lilz. Oüj van dei\' Aa, /!ioi/r. IVourdcnboek; Navorsclter 18(57, hlz, 20.

KORTE KRONIEK.

1787 Do Gouverneur-Generaal Patras wordt opgevolgd door Adrian n Valcko-nicr (3 Mol).

Goschillon over grensregeling tussclien «Ie vorsten van Palembang on Bantam worden bijgelegd on beinndigd door tusschonkoinst van iLn onderkoopmun Reynier de Klerk, resident van Lam pong Toulan g Bawang.

Hevige orcaau aan de Kaap de Goede Koop, waardoor acht retourschepen in de Tafelbaai vergaan.

1740 Opstand der Chineezen waarbij 10.000 hunner te Batavia worden vermoord

(0 en 10 Oct.)

Oneenigheden tussclien den Oouvcrneur-Generaal en conigo raden van Indiê, tengevolge waarvan de raden van Imhoff, de Haze en van Schinne worden gevangen genomen ((i Dee.)

1741 Die drie raadsleden vertrekken in militair arrest naar Nederland (13 Jan.) Opstand van Troena Djaja. Begin van den Chineesch-.Iavaansolien oorlog. Vaiekenier legt het bestuur neder (0 Nov.)

JOHANNES THEDENS,

geboren to Friederichstadt, zoon van Anna Margrita Pietorsdr. Tedons. \')

Als soldaat met hel schip „de Uniequot;, van de kamer Am

sterdam, van Texel naar Batavia vertrokken......17 Dec. 1697

Te Batavia aangekomen............31 Juli 1698

Assistent..................................1702

Onderkoopman...............

Koopman..................................1719

Opperkoopman en opperhoofd op Decima (Japan) . . . 1723

Mem om zijne hooge jaren op zijn verzoek vrijdom vergund 26 Aug. 1729

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................9 Oct. 1731

Commissaris politiek bij den Bataviaschen kerkenraad . Mei 1732

Raad ordinair van Ned.-Indië....................1736

President van het college van heemraden te Batavia . . 1736

Regent van \'s Compagnie\'s hospitaal................1736

Door de Heeren XVII toegevoegd aan den eersten raad en directeur-generaal van Ned.-Indië, en bij substitutie tot

Gouverneur-Generaal aangewezen .... .....2 Deo. 1740

Gouverneur-Generaal ad interim.......6 Nov. 1741

Afgetreden................28 Mei 1743

Overleden te Batavia.............19 Maart 1748

Begraven.................23 Maart 1748

Thedens, ook vermeld als Tedens en Theedens, was gehuwd met Gecr-truyda Margaretha Goossens, die in 1752 nog in leven was.

Tot zijne familie zal hebben behoord Claas Thedens, geboren te Stein in Ditm., die in 1710 met hel schip „Abbekerkquot; als soldaat naar Oosl-Indiö is vertrokken.

/ie du Üois, 1)1/. ;J33—335; Navwscher 1864, Hz 315.

\') Ou\'rlcden te llaarlcm in Juni 1723.

THEDENS, 1741 —1743

KORTE KRONIEK.

1741 De Gouverneur-Generaal Valckenier wordt opgevolgd door Johannes

T lie de ns (G Nov.)

Voortdurende onlusten van do Chineezen in de omstreken van Batavia; zij worden door de Javanen en den Soesoehoenan ondersteund, die de Neder-landsche sterkte bij Kar tas oei\'a innemen, en Samara ng belegeren. Een leger van 12.000 man verslaat de opstaiideliugon ; de verloren posten worden hernomen eu de vrede hersteld. Mas Said, zoon van den naar Ceylon verbannen Pangeran Ario Mankoo Negoro, verwijdert zich van het hof van Mataram, en vereenigt zich met eenige misnoegde prinsen tegen den Soesoehoenan en de O.-I. Comp.

1742 De gewezen Gouverneur-Generaal Valckenier wordt op de terugreis naar het

vaderland op hoog bevel aan de Kaap de Goede Hoop aangehouden, naar Batavia teruggevoerd, en aldaar gevangen gezet.

1743 Do benoemde Gouverneur-Generaal G. \\V. Baron van Imliof\'f bezoekt up zijne

uitrei ze de Kaap-kolonie (Jan.)

De Gouverneur-Generaal ad interim The den s treedt af (28 Mei).

GUSTAAF WILLEM Baron VAN IMHOFF,

geboren te Leer aan do Eems don 8 Augustus 1705, zoon van Willem Hendrik Baron van Imhoff, gehoimraad van don Vorst van Oost-Friesland on drossaard van Leer on Loeroort, on van Isabella Sophia Boreal.

Als onderkoopman met het schip „Cokkenge , van de kamer Amsterdam, van Texel naar Batavia vertrokken. . . 19 Jan. 172n

Te Batavia aangekomen............^{22 NüV}\'

,, 1726 Koopman.................

Opperhoofd van het generale soldijkantoor.....

Opperkoopman...............

Tweede secretaris van de hooge regeering.....3 Febr. 1730

Waterfiskaal................................\'

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................\'

Gouverneur en directeur van Ceylon.......■\'^u\'\'

Raad ordinair van Ned.-Indië....................\'\' \'^]b

Naar Nederland vertrokken......................1738

Naar Oost-Indic teruggekeerd....................¹⁷⁴⁰

Door de Heeren XVII benoemd tot Gouverneui-

. .. 2 Dec. 1740 Generaal\')..............

Qn bevel van den Gouverneur-Generaal Valckenier in

, 6 Dec. 1740

militair arrest...........\' \' . ₇₁.

Naar Nederland opgezonden met het schip „Adnchem . 13 Jan. IM

In Nederland aangekomen...........¹⁹ ^P¹- ¹\'\'

Biedt zijne „Consideratiën over den tegenwoordigen staat van de Ned. O. 1. Comp.quot; aan de Heeren XVII aan¹). . . 24 Nov. W41

De waardittheid van Gouverneur-Generaal wordt door hem

, \' .... 13 Dec. 1741

geaccepteerd............

Door H. H. Mog. de Staten-Generaal geautoriseerd en van

eene commissie voorzien.............^{2h A}P^{nl 1/42}

Met het schip .,de Herstelder , van dc kamer Amsteidam,

van Texel naar Oost-Indië vertrokken.........^{27 0ct}- ¹⁷⁴²

Aan de Kaap de Goede Hoop aangekomen.....21 Jan. 1743

Ter reede van Batavia aangekomen........26 Mei 1/43

¹

De lijding van floze benoeming werd 10 Aug. 1741 met tiet. schip «\'t Huys ten Duvne » te

ivia aangebracht.

^J) Zie de Inleidini Nov. 17-11 voorkomt.

VAN iMHOFF, 1743—1750 95

Ingehaald, opgetreden en voorgesteld.......28 Mei ! 743

Bezoekt Java\'s Oostkust..........24 Maart 1746—1747

Door 11. H. Mog. aangesteld tot luitenant-generaal van

het voetvolk van den Staat............22 Maart 1748

Overleden te Batavia............. 1 Nov. 1750

Aldaar begraven..............5 Nov. 1750

Op de aanstelling in 1742 van van Imhoff werd eene zilveren medaille geslagen. Hij heeft op 10 Aug. 1745 het landgoed Buitenzorg in Kampong Baroe gesticht, welk landgoed na zijn dood voor 5.500 rijksdaalders aanzijn opvolger werd afgestaan.

Door zijn toedoen kwam op 1 Nov. 1745 een kweekschool voor godsdienstleeraren te Batavia tot stand; terwijl onder zijn bestuur in 1747 te Batavia eene fraaie kerk voor de Luthersche gemeente werd gebouwd, welke gemeente hij ook toegedaan was.

van Imhoff heeft bij zijn testament, gedagteekend Batavia 25 Maart 1749, aangevuld met nadere beschikkingen van 21 Oct. 1749, 16 en 17 Juli cn 24 Oct. 1750, begeerd „dat uit zijne fondsen in Engeland zal worden gesteld ter dispositie van H. K. H. Mevrouw de Princesse van Oranje amp; Nassau, en bij H. K. H. overlijden ter dispositie van den Heere Prince of Princesse van Oranje die gouverneur of gouvernante in de Vereenigde Nederlanden zal zijn, een inkomen van 300 ponden sterling \'sjaars, om met believen van H. K. II. en H. H. Ed. te worden verdeeld in zes pensioenen van 50 ponden sterling ieder aan zoodanige behoeftige weduwen of juffrouwen van geboorte de Gereformeerde godsdienst toegedaan, en lidmaten van die gemeente, als H. K. H. en H. H. daarmede zullen gelieven te beneficeeren, verzoekende zeer eerbiedig aan H. K. H. en H. Hooghedens deze dispositie te willen agreëeren en dat onder voorsz. zes pensioenen altoos een mag zijn uit zijne familie in Duitsch-land mits van de Protestantsche godsdienst.quot;

Bij dat testainent, waarin hij melding maakt van zijne drie zusters; Mevrouw Christina Sophia van Manned, geboren van Imhoff, Henriëtte Louise Marguerite van Imhoff, gehuwd met den overste Hendrik de Vaillant, en Louise Isabelle van Imhoff, gehuwd met Rolof Herman Wolf van der Feltz, werden door van Imhoff erkend, en, „voor zooveel in hem wasquot;, gewettigd drie kinderen buiten huwelijk door hem verwekt bij de vrije vrouw Helena Pieters, die hem in het jaar 1743 door de Koningin van Boeny als een geschenk was toegezonden, en waarvoor hij, „na de orders van d\'Ed. Comp. op \'t stuk van de geschenken der Inlandsche Groeten een aequivailant in gelde aan de Comp. had voldaan.quot; Gelijktijdig verzocht hij „Zijne Hoog Furtelijke Doorlugtigheid den Heer Stadhouder Prins van Oranje amp; Nassau de voorsz. kinderen door een gunstige opene brief van legitimatie verder te willen habeliteeren als zijne wettige lijfserven, en dat aan de solemnitijten haar geboorte heeft ontbrooken door de volheyd der oppermagt te willen suppleren, opdat zij aan alle plaatsen en in alle gevallen zijn naam, titul en wapen moogen voeren even als of zij uyt een gesoolemniteerd huwelijk gesprootcn warenquot;\'.

96 VAN iMHOKF , 1743—1750

Tot zijne nalatenschap behoorde o. a. een gouden lampet en kan en een zilveren servies met zijn wapen.

van Imhoff was omstreeks 1734 gehuwd met Catharina Magdalena Huys-man, overleden te Batavia 22 Juli 1744, dochter van Anthony Huysman, eerste raad en directeur-generaal van Ned.4ndië, en van Johanna Catharina l\'elgrom.

Uit dit huwelijk:

Jacob Willem Balthasar Baron van Imhoff, geboren te Batavia 20 Maart 1735, overleden te Colombo (Ceylon) 113 Dec. 1736, en aldaar in de Wolven-daalkerk begraven onder eene prachtige grafzerk met de volgende zestien kwartieren: van Imhoff, Huysman, Boreel, Pelgrom, von Levetzow, Hasteley, Coymans, Figeou, van Imhoff, Waegberge, Carels, Evcrson, von Levetzow, Emougher, Trip en Hebert.

De door dezen landvoogd bij de vrije vrouw Helena Pieters buiten huwelijk verwekte en door hem erkende kinderen zijn;

1. Jan VVillem Baron van Imhoff, geboren 3 April 1747, kolonel bij de cavalerie, gehuwd 19 Oct. 1766 met Jonkvr. Christine Emerencc Lewe, dochter van den generaal Jonker Berend Lewe van Aduard;

2. Isabella Anthonia Barones van Imhoff, geboren 8 Mei 1748;

3. Wilhelmina Sophia Barones van Imhoff, geboren 23 Sept. 1749, overleden

vóór \'24 Oct, 1750.

Zir du Huis, 1)1/. 33G—315; /icsol. Stoten ran IfoLUind van 19 Dce. 17/ 1, 1 c dr. f¹ 946; Kamp MerruriuH, I.XIl, 1751, f, 1)1/, \'29\'2; Xeckrl. Jaarboeken \\\', 1751, I, hl/. 385; Tijdsr.hrift /•tor Neerl. Indp\', jiuirg. II, Butavia, 1839, 1)1/.. 30; Kronijk van het ffistamp;i\'iseh Ooiootarha]) te f/treeJit MM, 1857, hl/.. quot;273; Tijdsehr. voor Tnd. 7\'., L. en Vnlkenhumh nitgegevon door het Hatav. Gonootschai) van KunsfiMi en Wotenschapiten XIV, Sorio \\\'. Batavia 1804; van Kanipon, Qe*rhiedcni$ der Nederlawler* buiten Kuropa III, st. I, lil/.. 79; A. Poinpo, Oeschiedenis der \\cd. Ovcrz. IjeJttiiu/en, hlz 1215; de Jonge, Opkomst, X, 1)1/. 1 —18, XI; Navorscher 1857, 1)1/.. 331 (rh? gedenkpenning); 1864, hlz. 26^l2; 1867, blz. 25, ^k2Ü; 188-2. I.lz. 416; 1886, blz. 340; Qeïll. Ennjclop. van Winkler l\'rins; Ai/. Neclsrl. FnmiLiebUid \'1883, N⁰. II, blz. 3; van Troostenbnrg de Brnyn, De. Ifcrv. Kerk in N. O. , hlz. 5^l2() ; Lercnsbeschr. van .Ved. Mannen en Vrouwen, III, hlz. ^c274; v. Biilan, Geheime Gcsch., III, blz. ÜlO; I. A. Lenpe, Lh liadrn van India van I mho ff, de tfaze en van Schinnc in Hol/and. Bijdrage T. L cn Volkenkunde, N. Volgreeks, II, 1859, 1)1/. 301; Lupklarium /eylameum bij Leopold l.inloviii, J. Maitland Sc Co., (\'oloird)o 1877, (plaat 22); Indisehc Gids 18X0, II, bl/. 13K4 1404. — l\'orti\'ctten: /ie I r. Muller, (\'at. van \\ed. portretten, n⁰. 2091—2703.

KORTE KRONIEK.

1743 G. W. Baron van lm hot\')\' treedt op als Oouverneiu-öeneraal (28 Mei).

Ilij tracht met kracht do onlusten dor Chineezon te bedwingen.

Eon verbod tot het doen van geschenken uitgevaardigd.

Door ecu vredes verdrag mot den Soesoehoenan verkrijgt de O. f. Conij). belangrijke aanwinst van grondgebied, genoegzaam de geheele N. O. kust van Java. vanCheribon tot Ranjoewangi (11 Nov.)

■

van imhoff, 1 743—1 7Ö0 97

1745 van Imhoff geeft vorgunning tot liot dnikkon van oeuo courant (!) Fobr.), wolke ouclerncntiug editor weder wordt verboden (20 Nov.)

De Prins van Madura, die de oproerige Chineezeu ondersteunde, wordt dour Elzo Sterreuberg overwonnen en verdreven.

Hugo Verijs se 1 herovert Orissee (12 Juni).

Een nioirwe regent, onder Noderlandsch gezag, op Madura aangesteld.

Buitenzorg (het westelijk gedeelte van Kampong Ba roe) wordt door van I inholT gesticht (10 Aug.)

Eene kweekschool voor godsdienstleeraren komt te Batavia tot stand (2 Nov.)

De Amlioen-sooieteit komt tot stand (80 Nov.)

•, 1710 van [mhofr doet eene reis over Java (24 Maart 1746—10 Juni 1747).

Begin van do onlusten in hot Javaansebo rijk verwekt door Mankoe Boeuii, broeder van den Keizer l\'akoe Boewono 11 (Lawéjan); ook in hel nantamsehe breken over do troonsopvolging onlusten uit.

De Bataviasobe Bank van leeuing en Bank-conrant opgericht (27 Aug.)

Een college van commissarissen voor zee- en connueroiezaken ingesteld (21 Oct.)

Eerste postkantoor te Batavia en een Luthorsche kerk aldaar gebouwd.

1717 Een landraad te Samarang ingesteld.

1748 Java\'s Noord - Oostkust tot een gouvernement verbeven (1 Febr.)

De Sultan van Bantam naar Amboina verhanium (40 Nov.)

1710 lh\'1 Opporbewindhebber- en Oouvernour-Oeneraalscha]) van de O. 1. Comp. wonit opgedragen aan den Prins Erlstadhouder Willem de 1 V\'¹quot; (10 April).

De Soesoehoenan doet afstand van hel Mataramsche rijk ten liehocve van de O. 1. Comp. (11 Deo.)

,*gt; Dat rijk wordt in leen gegeven aan den oudsten zoon van den Keizer, onder

den naam van Pakoe Boewono III (l\'raboe).

De Soesoehoenan Pakoe Bocavouo sterft (Hi Dec.)

1700 Het landgoed Buitenzorg wordt aan van hn ho 14\' afgestaan liij besluit van de lleeron XVII (18 Sept.)

Dood van den Gouvernenr-Oeneraal van Imhofl\' (1 Nov.)

!

i i

1

:

/

JACOB MOSSEL,

goboron to Enkhuizon don 28 Novombor 1704, zoon van Piotor Jacobaz. Mosaol, makelaar to Enkhuizon \'), on van Goertruyda Loydockor ²).

Als jong matroos van Texel naar Batavia vertrokken met het schip „de Haringtuynquot;, van de kamer Enkhuizen .

Te Batavia aangekomen.........

Vertrekt naar Negapatnam (kust van Coromandei).

Assistent aldaar............

Boekhouder aldaar ...........

Factor aldaar.............

Onderkoopman aldaar..........

Koopman aldaar............

Opperkoopman aldaar..........

Eerste opperkoopman aldaar........

Gouverneur en directeur van Coromandei.

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië......

Raad ordinair van Ned.-lndië........

Eerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië .

Met algemeene stemmen door den Raad van Indië tot G o u v e r n e u r-G e ne r a a 1 verkozen en als zoodanig opgetreden Door het Opperbestuur bevestigd en tevens benoemd tot

luitenant-generaal van de Infanterie.......

Te Batavia voorgesteld..........

Bezoekt Samarang............

Door H. H. Mog. benoemd tot generaal van de Infanterie ten dienste van den Staat der Vereenigde Nederlanden.

Overleden te Batavia in den nacht van.....14-

Met groote staatsie aldaar begraven ....

Op zijne aanstelling werd in 1760 eene zilveren medaille geslagen. Ilij stond voor een groot koopman bekend. Hij bekostigde het drukken van den bijbel in het Maleisch.

Mossel was in 1730 gehuwd met Adriana Appels, geboren in 1714,

\') (foboren in overMcm H» Juni I7^k21.

i) litjljoren in llt;»70, overleden in Mei 17i7.

mossel, 1750—1761 91)

overleden in 1743, dochter van Pieter Appels \') en Catharina van Loo ^a).

Uit dit huwelijk;

1. Philippina Theodora Mossel, geboren 16 Febr. 1731 , overleden te Batavia 1 April 1765, gehuwd 1quot;. met Johan Andries Baron von Hohendorff, geboren te Gerlitz 10 Mei 1717, raad ordinair van Ncd.-lndie en president van \'t eerw. college van heeren heemraden der Bataviascho Ommelanden ³), overleden op Dregtetiand bij Batavia 30 .\\^ruv. 1760 en met groote staatsie den 2 Dec. 1760 des avonds om half 6 uur op liet Hollandsche kerkhof te Batavia begraven; 2quot;. met Nicolaas Hartingh (weduwnaar van (lui-liana Wiilemina Hilgers), geboren te Amsterdam, overleden te Batavia 20 Dec. 1766, raad ordinair van Ned-Indië;

2. Catharina Johanna Mossel, geboren in 1732, overleden in 1733 of 1738;

3. Pieter Mossel, geboren in 1731, omgekomen bij het vergaan van een schip in 1741;

4. l\'-lias Mossel, geboren in 1735, omgekomen bij het vergaan van een schip in 1741 ;

а. Mr. Jacob Mossel, geboren te Negapatnam (kust van Coromandcl) 24 Juli 1739, overleden te Rotterdam 28 Sept. 1797, raad in de vroedschap te Rotterdam, gecommitteerde raad van Holland, houtvester en meesterknaap van Holland en West-Friesland, gehuwd te Rotterdam 7 Nov. 1761 met Martha van Herzeele, geboren te Rotterdam 1quot;) Jan. 1739, overleden aldaar 26 Jan. 1799, doch tor van Pierre van Herzeele en Johanna Ie Boullenger;

б. Catharina Johanna Mossel, geboren in 1741 , overleden (5 Aug. 179quot;), gehuwd in Oct. 1765 met Jonker Gerard Maximiliaan Tacts van Ame-rongen, Heer van Deyll, Vrijheer van Renswoude en Emminkhuizen;

7. Geertruida Margaretha Mossel, geboren in 1742, gehuwd te Batavia 24 April 1757 met Mr. Pieter Cornelis Hasselaer, geboren te Batavia, Heer van de beide Eemnessen, waterliskaal te Batavia, resident van Cheribon, raad extra-ordinair van Ned.-Indië, in 1771 gerepatrieerd als admiraal der retourvloot, schepen en raad der stad Amsterdam.

ZiV Ri\'fiiaU\'r der vmlvtun hetrcjfcnclc Sntiiralimtic (Iwv de Staten van Holland en \\V.-Friesland, folio 54, \'hl. \'ÜJ An^ \\1\\\\) (uiiiiwrziv oj» lid Rijks Aivliiof); «In Hois, M/. \'A l(i—iiol ; Nedtrl. J(uirfxgt;eken, 1 lïh\\, h\\/.. 00! i; Xl, 1757, 1 , lil/ 1114; \\\\l, I lifl, I, 1)1/. 401; Tijdschrift voor Jnd. T. L. en Volkenkundr, uiluri.. xi-ii door lu i (loiiofilscliiip mui Kunsten ei W\'ctcnsclkiijih\'ii, \\l\\ .

■ie Soric, \\\'. I8()4; Xavorscher I , lilz. \'iü\'i ; I S(gt;7 , 1)1/.\'iO ; en 188i-. Id/.. IHO; A. Hiivscin,

licknopte bexchrijvhif/ lt;ler O.-l. etahlmementen, \'ir dnik, Ainstci ilain 170^k2 , ld/. \'IW ; LevensUsehr. van Sederl Mannen m Vrouwen, \\\'lll, 1)1/. ; Heraldieke Bibliotheek, Niouwo Kork--, ill. ld/. 154; Algemeen Sederl. FamiliehUid 1881». Xquot; ld «\'n l\'.l; \' A. L. v:iii riooNiiMibiii :j \'Iquot; Hruyn, !gt;lt; Hrrr. Kerk in A\'. O.-l., AiivIkïh» 1884, ld/ 417.

\') Geboien te Dordrecht.

Hertrouwd met Adriau 11 Pla, gouverneur en diroeteur van Coromandei, en doclitei \\;ni Jacob v.ui Loo, in 1074 van Arnsterdaru naar O.-f. verlrokkcn , en van Adriana liraktd.

³) Zijn waponboid liin^ aan dlt;\' ■ 1 -(/ijdi• in de I I dlaihKclii* Kerk te l!ata\\ia.

100 mossel , 17 50—1761

KORTE KRONIEK.

IT.\'iO Do ((oiivornoiii\'-Goiioia;il Harmi van Imhofl\' wordt opgovolg\'d door Jacoh M os sol (1 Nov.)

IT.\'il Voortduring van don oorlog in hot Bantamscho.

Nioiiwo belasting van den 50^8tequot; penning, genoemd „do Liberale giltquot;, ten behoove van Nederland ingevoerd.

Majoor de Clorcq sneuvelt in een gevecht togen .Mankoe Boeini (Oct.)

Tegenspoed in Bongalen eu op de kust van Cororaandel.

(levoehten tegen zeerooveis op de Malaharsche kusten.

175a lb\'! octrooi voor de Amfioen-soeieteit wordt geprolongeerd (20 Aug.)

Pangeran öoesti ontvangt bij eene akte de kroon van Bantam uit handen der lt;), I. Comp., cn aanvaardt de regeering onder don titel van Sri Sultan A.boe\'1 Nazai\' Mohammed Aril\' Zeïnoe\'l Assakhin, waarmede dilt; rust in Bantam wordt hersteld (22 Sopt.)

175-1 Afirdbeving op Amboina on nabunge eilanden (IX Aug.)

LloUlendood van Jan Louis Philippi.

Stoute daad van den Baron von Kniphausen togen Bassora.

l\'lakkaut tot beteugeling van pracht en weelde in N. I. (.\'50 Dec.)

I7r..^r. l\']iiide van den oorlog op Java; het rijk van Mataram wordt in twee rijken dat van Soerakarta Dj o k d j ok a rt a verdeeld (ia Febr.)

Beglcmeat togen gt;mgooorloofden en bedriegolijkeu handel (2!) Maart.)

Uitbreiding van de macht der Engelschen in Hindustan.

Vorlu\'lfing van Bangeran Ario Mankoe Boomi (Swargo) tot Sultan van Dj o k dj ok a r ta.

Grooto sterfte te Batavia (2109 dooden in ilrgt; hospitalen).

175(1 Hot seminarium voor godsdienst leeraren te Batavia opgeheven (Jan.)

Contract met Timor, Rotti, Savoe, Solor eu Soemba (9 Juni).

Verbond tussehen do Comp. en Ban dj e r mas i n, om do Boegineezen van do Oostkust van Borneo te verdrijven.

1757 Do Kngelschen veroveren Bengalen. Mislukte tocht naar Bengalen en nederlagen der Nederlanders aldaar onder Roussol.

Mas Said, sedert zestien jaren in oorlog met dun Soesoehoeuan en de Comp.) komt in onderwerping. Hij wordt onafhankelijk Prins met den titel van Pan-geran Adipati Ario Mankoe Negoro (17 .Maart).

17()0 Do civiele wetten der Mahomedanen worden door de Indische regeering geap-probeerd (20 Maart).

Do Kranschen onder d\'Estaing vernu^\'storen de Eiigelsehe bezittingen op de VVestkngt van Sumatra en staan die aan de 0. I. Comp. af.

1701 Dood van den Uouvernenr-Goneraal Mossel (15 Mei).

PETRUS ALBERTUS VAN DER PARRA,

geboren lo Colombo (Ceylon) don 20 Soptombor 1714, zoon van Cornolis van dor Parra \'), koopman, secretaris van hot gouverncmont van Coylon, on van Goortruida Susanna Spannijt.

Als soldaat „van dc penncquot; in dienst der O. 1. Comp.

getreden......................................1728

Assistent..................................1731

Boekhouder................................1732

Onderkoopman, tevens collalionnist en boekhouder ter

generale secretarie te Batavia......................1736

Koopman en geheimschrijver....................I 739

Tweede secretaris van de hooge regeering..........1741

Eerste secretaris............................1747

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................Nov. 1747

Raad ordinair van Ned.-Indië..........17 Oct. 17nl

Buitenregent van de hospitalen te Batavia..........1752

President van het college van heemraden............1752

Gedesigneerd tot commissaris van Bantam..........Juni 1753

Kerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië . . . Jan. 1755

Die benoeming door de Heeren XVH geconfirmeerd . . Oct. 1755

Aangesteld tot Gouverneur-Generaal.....15 Mei 17(gt;1

Door de Heeren XVH bevestigd..................1762

Voorgesteld................29 Sept. 176.\'}

Overleden te Weltevreden (Batavia)........28 Dcc. 1775

Begraven.................30 Dcc. 1775

Op zijne installatie werd ccnc zilveren medaille geslagen.

van der Parra was gehuwd 1quot;. den 30 Sept. 1733 niet Klisabcth van Aerden; 2°. den 11 Juni 1713 met Adriana Johanna Bake (weduwe van Anthony Guldenarm, commandeur en eerste equipagemeester), overleden op het haar landhuis te Weltevreden 18 Febr. 1787, dochter van David Johan Bake, raad extra-ordinair van Ned.-Indië, en van Ida Dudde. van der Parra vierde II Juni 1708 zijn zilveren bruiloft, waarop eene zilveren medaille werd geslagen. Zijne weduwe had in Nov. 17X1 aanzienlijke landgoederen gelegen in de Ommelanden van Batavia.

\') Grhorcn te (\'oloinlio *H Jan. 1G87, overleden aMaar 20 Api il 171H (Navorx-lier 1882,1)1/. 41 (gt;.)

102 VAN DER PARK .A . 1761-1775

Uil het eerste huwelijk:

Drie kinderen, die voor hun vader zijn overleden.

Uit het tweede huwelijk:

Petrus Albertus van der Parra, geboren te Batavia 1760, overleden 1783, ordinaris-klerk ter secretarie te Batavia 18 Mei 177.3; onderkoopman 1774; boekhouder in het ambachtskwartier te Batavia; luitenant van de compagnie pennisten van het kasteel Batavia 1777; kapitein-luitenant van die compagnie 1779; eerste kapitein van het l¹\' bataljon landmilitie in Ned.-lndië; schepen te Batavia 1782; verkrijgt den rang naast dien van visitateur of boekhouder-generaal van Ned.-lndië Oct. 1782, gehuwd te Batavia 18 Mei 1778 met Catharina Breton, dochter van Hendrik Breton, eerste raad en directeur-generaal van Ned.-lndië, en van Sara Maria van Oordt.

Zin Nieuwe Hcihri. Jmrljoeken, XI, 177\'». I. lil/, (i\'.ll; Wil, 178-2, lil/ 1300; Sclt;Url. fïihliothxck, 5c jaui\'fr, \'777, -t. I, lj|/ \\ gt;\'\'; Vadert. LeU^rof, HI, I77S, lil/. 17; Kroniek van hel /listor. OensioUchap te. lUrrrhl, \\lligt; j.iai j . I8.quot;il), lil/ \'j-i:!; \'Pijdgchrift vmr hvl T. A. tn Volkenkunde, iiit^pftevcn iIodi- lii\'t lint. lri\'iiontsch:i|i vmii K imi W., \\l\\\', \'n\' Soi\'io, \\\', Uiilnvia 1804; llljvoe^sol \\ .in Navovscher I8r»8; .Vawme/uu 1 ^K\'2, lil/, \'illi; I .;i 111 , Oeschwilcnis run de realü/inf/, enz., lt;lrr Xidcrlamlers in Imlir, III, i 710 1780, l\'.i niiiiiiri\'ti IS.M ; l\'mkrl. Letter rf., 1 B.\'iS, I, lil/, i IX—\\ -J I ; WimiI. o(i van I.mm, Xrder/. /fistorie-penninyen, \\quot;l , .\\r»ist(\'iil:uii \'18tgt;l , lil/. 18—20,47—18; van Tiihi-tnilnn Lj ili\' lii nvn , De fferv. Kerk in N. O-I . Anilii\'in 188\'! , lij/ 2)0, 2.V2, 450, 528,554; ■I. Ilarhi\' l\'\'en ro^rheelditj Goiirrrneiir-Oejwrnnl, P A. run der P\'irra; ileloof en Vrijheid, IV, 1870, I ; f.lt;tiiichiriiiin-Xeylatiieum liij l.cnpolil l.iiilnvii i, .1 Maitland X Cu., (\'oIhiiiIhi 1877. — l\'oi In t : ilom .1. I liiiiliiakcii, ter lialvp lijve, slaamlc, nipt ariii\'cMin^ van /ijn wapon, liil.

KOKTE K BONI EK.

17*11 Do Qouvoi\'iii\'iir-Geïioraal Mossol wordt opgevolgd door van der Pa rra (15 Mei).

Oorlog op Coylou uitgebroken tegon dfii Koning van Oandia, die door de KngeIsfilion wordt ondersteund.

I7\'i2—ITiil Al\'wisselimde voor- en nadoelen op Ceylon onder den gouverneur en iliroc.toiir Lnlibcrt J a n Baron van Eek, lieer vim Overboek. Lathmer, enz., raad extra-ordinair in Ned.-lndië.

1704 Verovering van S ia k door de Nederlanders.

1765 Contract mot B i tan, Soombawa, Dornpo, Tam bora, Sang ar en Papekat (0 Felir.)

vim Eek van Overboek neemt (\'and ia in en sterft kort daarna op 1 April to Colombo. Hij wordt als gouverneur en directeur van Ceylon opgevolgd door Mr. I in an Willem Falek, ntad ordinair van Ned.-lndië (9 Aug.)

I7i)fi Fa lek knoopt ondorlmndelingen aan en bewerkt don vrede met den Koning van Candia. In den voormelden oorlog hebben zich ondorschekleu Feber, Tedder, I) ros (l o w s k y en Bischof.

liet Opperbewindliet)ber- en ftonvorneur-fioiieraals(;hap van do O. I. Comp. wordt opgedragen aan /. 1). Hoogheid Prins Willem do V\'^|p (2 April).

1707 De Koninp van (loa | M a k as.sa r) neemt de vlucht naar Biina. Hij wordt naar Batavia opgezonden en vervolgens op zijn verzoek naar Ccylon gebannen.

103

1709 Aardbeving in Westolijk-.Tava (25 Jan.)

177! Do Nabal» van Carnatiua verovert liol, Kogonlsi^bai» Mn »■ ma bij Tu 1 ••«•■nrij n , waanlooi^- »1») O. I. Coi»ip. hot voonlwl van do paiiiibankcn o[» Ai\'ipi» voi-licst. 1772 Aiinlboving in Wostolijk-.luva (10 Moi).

1 77.quot;! Aai\'dboving ia Westclijk-Ja va (1 ■Ian.)

Dooil van den Oonvi\'rnonr-OciK\'raal van dor i\'arra (28 ])(gt;(•,.)

•r

JEREMIAS VAN RIEMSDIJK,

geboren te Utrooht, clou 18 October 1712, zoon van Sciplo van Riemsdijk¹), predikant te Bunnik en Vechten (provincie Utrecht), on van Johanna Bogaert -).

Als sergeant in dienst van de O. I. Comp. met het schip „Proostwijkquot;, van de kamer Amsterdam, naar Batavia vertrokken 25 Kebr.

Te Batavia aangekomen............24 Sept.

Onderkoopman......... .....

Koopman en factuurhouder te Batavia.......

Tweede opperkoopman van het kasteel Batavia.

Eerste opperkoopman van dat kasteel.......

Kapitein van de compagnie pennisten van idem

Door de Heeren XVII benoemd tot raad extra-ordinair

van Ned.-Indie................. Oct.

Buitenregent van de hospitalen te Batavia.....10 Aug.

President van het college van weesmeesteren .... 7 Dec. Door de Heeren XVII benoemd tot raad ordinair van

Ncd.-lndië..................15 Oct.

Eerste raad en directcur-gcncraal van Ned.-Indie . . . 17 Aug. Die benoeming wordt door de Heeren XVII geapprobcerd 19 Oct. In den Raad van Indië met unanime stemmen verkozen

tot Gouverneur-Generaal...........28 Dec.

Definitief als zoodanig aangesteld.........14 Nov.

Door het Opperbestuur bevestigd......... 7 Juni

Overleden te Batavia des avonds om half elf uur, vóór zijne installatie of voorstelling, welke op 18 Oct. was bepaald 3 Oct. Met groote pracht aldaar begraven........ 7 Oct.

van Riemsdijk was vijf malen gehuwd 1°. te Batavia 21 Sept. 1738 \'gt;

met .Martina van den Briel, geboren Juni 1720, overleden te Batavia 5 Nov.

17 H; 2quot;. II Juni 1744 met Cornelia Catharina van Vianen , overleden oud 17 jaren te Batavia 19 April 17 17, dochter van Cornelius van Vianen; 3°.

te Batavia .gt; Mei 17 IS met Maria Lucretia Wentink, overleden te Batavia

\') (irltoivn \'27 !)»\'lt; . 1(171, plotsolin^ • \'verleden te Utreclil S Sept. 1737 torvvijl hij op do Synode was.

-) \'«el»treil l heclil in IcIm . 1080, ovorlodon 15 Nn\\ . 1701.

^s) /ir hijla^rr .1.

ü

VAN RIEMSDIJK, 1775—1777 105

24 Mei 1750, dochlcr van Johannes Wcnlink, predikant; Iquot;. 2 Mei I 751 met Adriana Louisa llelvetiLis, geboren te Batavia 1735, overleden aldaar 23 Nov. 1772, dochter van Mr. Willem Vincent llelvetius, president van den raad van justitie te Batavia, en van Kgidia Cornelia Tolling; 5quot;. te Batavia 16 Maart 1774 met Theodora Rotgers, overleden te Batavia 22 Maart 1777 (weduwe eerst van Mr. Johannes Verklocke, lid in den raad van justitie te Batavia, daarna van Mr. Maurits Theodorus Hilgers, raad extra-ordinair van Ned. Indie en president van \'t eerw. college van heeren weesmeesteren te Batavia), dochter van Edzardus Rotgers en Catharina Susanna van I leuven.

Uit hel eerste huwelijk;

1. Helena Johanna van Riemsdijk, geboren 19 Jan. 1741, overleden 9 Juni 1748;

Uit het tweede huwelijk:

2. Scipio Cornelius van Riemsdijk, geboren 11 Maart 1745, overleden 9 Mei 1746;

3. Mr. Isebrandus Johannes Faber van Riemsdijk, geboren tc Batavia 1 Mei 1746, raad, schepen, burgemeester en hoofdoflicier van Haarlem, gecommitteerde raad van Holland en West-Friesland, gehuwd 24 Juli 1 7(5cS met Ignatia van Beek, geboren te Maarssen II Jan. 1748, overleden tc\'s-G ra-hage II Februari 181 (i, dochter van Jacob van Beeck en N. Viruly;

4. Cornelia Catharina vun Riemsdijk, geboren 19 April 1747, overleden II Aug. 1747;

Uit het derde huwelijk:

5. Johanna Maria van Riemsdijk, geboren 16 Mei 1750, overleden 8 Oct., 1770, gehuwd 24 Febr. 1765 met Paulus Godefridus van der Voort, overleden op Makassar 1780, eerste secretaris van de hooge regeering van Ned.-lndië (1765), gouverneur en directeur van Makassar (1770—1780);

Uit het vierde huwelijk:

6. Willem Vincent llelvetius van Riemsdijk, geboren te Batavia 23 Nov. 1752, overleden aldaar lö Febr. 1818, koopman 1771; l^t: admin¹\', in dc pakhuizen op Onrust 1771; luit\', bij de compi\'\' pennisten van het kasteel Batavia 1771; opperkoopman 1773; sabandhaar 17715; ouderling 1 774; gecommitteerde tot en over de zaken van den Inlander 1 776; huitenregent van de hospitalen 1776; lid van het college van heemraden 17715; president van commissarissen van huwelijks- en kleine gerechtszaken 1770; raad extra-ordinair van Ned.-lndië 1793; ontvanger-generaal en postmeester-generaal 1791; en raad ordinair van Ned. lndië 1709; gehuwd I Juli 1 lt; 7.^,5 met Catharina Johanna Margaretha Craan , dochter van Jacobus Johannes Craan , raad extra-ordinair van Ned, Indië;

Fgidia Cornelia van Riemsdijk, geboren 28 Mei 1751, overleden 2 Nov. 175(3; 8 Adriaan Cornelis van Riemsdijk, geboren 3 Uec. 1750. overleden 5 Sept. 1 758;

0. Catharina Louisa van Riemsdijk, geboren 24 Jan. 1758, overleden op Molenvliet bij Batavia 18 April 1823, gehuwd in Juli 1773 met Mr.

106

Arnoldus Constantijn Mom, Heer van Maurik, geboren te Wijk bij Duurstede, overleden te Batavia 1800, koopman, l^stc admin¹\', in de pakhuizen op Onrust 1773; resident van Cheribon 1770; ouderling bij du Ned. llerv. gemeente te Batavia 1779, opperhoofd van het generale soidij-comptoir en curator ad lites 1779; 2« opperkoopman van het kasteel Batavia 1784; 1° opperkoopman van dat kasteel 1790; raad extra-ordinair van Ned.-Indie 1793; directeur van de amfioen-directie 1798; raad ordinair van Ned.-Indie 1799; commissaris politiek bij den Bataviaschen kerkenraad 1799; oefende het collatie-recht te Maurik uit 11 Dcc. 1779, zoon van Gerrit Mom, Heer van Groenestein en Maurik, en van Ida Constantia Comans;

10. Daniël Frederik van Riemsdijk, geboren 7 Jan. 1760, ordinaris-klerk ter algem. secretarie te Batavia 18 Mei 1773; onderkoopman 1776; dagregisterhouder en archivaris bij die secretarie 1776; vaandrig der compagnie pen-nisten van het kasteel Batavia 1776;

1 1. Scipio Cornelius van Riemsdijk, geboren 31 Mei 1761, ordinaris-klerk ter algem. secretarie te Batavia 18 Mei 1773; onderkoopman 1776; principaal journaal extendeerder bij die secretarie 1776; vaandrig der compagnie pennisten van het kasteel Batavia 1776; onderkoopman buiten emplooi 1778, gehuwd in 1779 met N. Schutter;

12. Jeremias Egidius van Riemsdijk, geboren 23 Aug. 1763, overleden 4 Juni 1768;

13. Adriaan Jacob van Riemsdijk, geboren 3 Febr; 1766; overleden 23 Aug. 17 66; en

•14. Johanna Adriana van Riemsdijk, geboren 16 Jan. 1770.

Zii- .V. Xrdnl. Jmrh\'wb n Xlll, I77H, I, lil/ \'ÜKl, Project hl rk plrr/lige Vitmart van

Jrr. van fiif.nutUjk, Onav.-Owr, van O. , ohilt. tl. 3 Oct. /777, 7,i^ls hl/., lolio; Vnvor^rhrv IStl\'-i,

lil/. I\'2tgt;; IHXil, hl/ 318—.\'WO; |HX| , hl/. \'205—21111; Mr. I\'. Mijiü\', Krnnijk van N-f., hl/. 115;

Heraldieke Hihliathcch, Niciiwo Keeks, V, hl/. \'207

KORTE KRONIEK.

1775 Do Oouvernour-Ooneraal van dor Parra wordt opgevolgd door Jeremias

van Riemsdijk (28 Dcc.)

1777 Eonigo onlusten igt;li Celebes verwekt door oon gohikzoekor genaamd 8anki 1 an g. Dood van don Oouvernour-Generaal van Riemsdijk (3 Oct.)

REYNIER DE KLERK,

gedoopt to Middelburg don 0 Novombor 1710\'), zoon van Roynier do Clorck on Elisabeth Jansso.

Adelborst op een oorlogschip voor de kamer Zeeland uitgerust, om te kruisen op de verwacht wordende O. I.

schepen...... ..................1725

Doet twee reizen naar O. 1. als matroos .... 5 April 1726—1729 Als derdewaak derwaarts vertrokken met het schip

„\'t Vliegent Hartquot;, van de kamer Zeeland ....... 11 Dcc. 1730

Te Batavia aangekomen............10 Juli 1731

Eerste stuurman en gezaghebber van eene bark in Indië. ^J) 1732

Boekhouder................................1737

Onderkoopman , resident van Lampong Toulang Bawang,

kust van Sumatra (Commandement Bantam)............1738

Gecommitteerd tot het beëindigen van geschillen over

grensregeling tusschen de Vorsten van Palembang en Bantam. 1738

Secretaris bij het leger op Java..................1741

Opperhoofd te Soerabaija (Oostkust van Java) . . 1742

Opontboden naar Batavia ..........1 Aug. 1743

Koopman, eerste administrateur te Samarang .... 1744 Opperkoopman en tweede bestuurder van Java\'s Noord-

Oostkust..................................24 Maart 1 747

Gouverneur en directeur van Banda..............30 Dec 1748

President van het college van boedclmeesteren der Chi-

neesche en andere Onchristen sterfhuizen te Batavia. . . 1754 Door de Hoeren XVII benoemd tot raad extra-ordinair

van Ned.-Indië..................................Oct. 1754

Als zoodanig ingehuldigd ..... ... 30 Mei 1755

Directeur van de bank courant en bank van leening . . 1756

Directeur van de amfiocn societeit................1761

Raad ordinair van Ned.-Indië....................1762

Eerste buitenregent van de hospitalen..............1764

\') (ictnijffMi hij (iiiMi doop; Ahraliam M.U\'Ii.in- cu Klisahoth Knivinos.

i I ijilpiis zijne zihi\'m mi/.cni als zo.ui,mij; van llalavia naar l\'adang, werd liij meennalnn dooi \'\' ¹¹ Padaiig gi-linukt .ds cliof over de land- en zeemaelif , die afgezonden werd tol hnlp

\\,in de \\ois(eri van Hnros en Sorkain logon den Snllan van Atjoli.

DE KLERK, 1777 —1780

Commissaris politiek bij den Bataviaschen kerkenraad 1770 Waarnemend eerste raad en directeur-generaal van Ned.-

Indië........................................Deo. 1775

Dennitief tot die betrekking benoemd..............Nov. 1776

in den Raad van Indië met unanime stemmen verkozen

tot Gouverneur-Generaal...........4 Oct. 1777

Door het Opperbestuur bevestigd.........U Oct. 1778

Voorgesteld................10 Juli I77S)

Verzoekt wegens ziekte ontslag.........1(5 Maart 1780

De Heer Alting tijdelijk met de waarneming van zijn

ambt belast.................\'21 Maart 1780

Overleden des avonds om zeven uur op zijn gewoon verblijf zijn tuin op Molenvliet, eene landstreek buiten de Nieuw-

poort van Batavia..............................1 Sept. 1780

Begraven in de Hollandschc Kerk te Batavia \') ... 4 Sept. 1780

Volgens het oud gebruik om de beschrijving der wingewesten van de Compagnie onder de leden der regeering te verdeden, was de Klerk, als raad extra-ordinair, belast geworden met de beschrijving van Ceylon, welke taak ruim 20 jaren door hem werd waargenomen. Op 9 Nov. 175(5 leverde hij in den Raad van Indië over eene door hem vervaardigde „Radicale beschrijving van Bandaquot;.

de Klerk was directeur der Mollandsche Maatschappij van wetenschappen te Haarlem en eigenaar van het landgoed Grogol, twee uren z. o. waarts van Batavia gelegen. I lij vereerde in 1770 aan den predikant Dr. Josua van Vperen bij diens aankomst in Indië loOO rijksdaalders.

Aan het slot van zijne levensbeschrijving door A. I luysers komt het volgende gedicht voor;

Zie hier de Klerk, geschetst naar \'l loeven;

Hij deed, als Zeeman, \'t trotse Atchin beeven.

Als Staatsman \\v,is hij kluek en schrander van bcleyd;

[ a va an en Bandanees, die eerden hern, om strijd.

Gansdi India sal ook \'s.Mans juist bestier steeds eeten ,

Zo lang de Maatschappij in \'t Oosten blijft regeeren. *

de Klerk was I Mei 1754 te Batavia gehuwd met Sophia Krancina West-palm (weduwe van Hugo Verijssel, raad ordinair van Ned. Indië), dochter van Michiel Westpalm, van Ameland, eerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië. ilij liet geen kinderen na, maar de op 05 Jan. 1764 te Batavia geboren zoon van Mr. Dirk Jan Dibbetz, lid in den raad van justitie aldaar, werd naar hem genoemd Reynier de Klerk Dibbetz.

liet landgoed Buitenzorg werd door den Gouverneur-Generaal Alting op

\') /it- Int iV-jirt \\.iii \'Ie afciiis, hij lage K.

DE KLERK, 1777—1780

29 Sept. 1780 van de weduwe de Klerk , geboren Westpalm , overgenomen voor eene som van 41.500 rijksdaalders.

Die weduwe stierf te Batavia 31 Dec. 178;) en werd 1 Jan. 17tS0 aldaar begraven. Tot erfgenaam liet zij na haar kleinzoon Mr. Frans Keinier Rader-macher, raad in de vroedschap te Vlissingen, een zoon van hare dochter uit haar eerste huwelijk genaamd Margaretha Sophia Verijssel, geboren te Batavia en aldaar in 17(31 gehuwd met Mr. Jacob Cornelis Mattheus Rader-macher (zoon van Jan Cornelis Radermacher en Susanna Ignatia van Schinne), géboren te \'s-Gravenhage 30 Maart 1741, als onderkoopman naar O. 1. vertrokken 1757; koopman 1701; opperkoopman 1762; sabandhaar en licent-meester 17(52; gerepatrieerd met het schip Baarzande 1708^ in Nederland aangekomen April 1704; pensionaris honorair van Vlissingen 1 764; gepromoveerd in de beide rechten te Harderwijk 17(36; advocaat te Arnhem Juni 17(5(3; naar Indië teruggekeerd met het schip „ Tulpenburgquot; Jan. 17(57; aangekomen te Batavia Aug. 1767; oud schepen te Batavia 1767; schepen en baljuw te Batavia en kerkmeester bij de Luthersche gemeente aldaar 17(38; raad extraordinair van Ned.-Indië Mei 177(3; president van schepenen, kolonel van de gewapende burgerij van Batavia, president van curatoren over de Bataviasche scholen en commissaris over de Bovenlanden 1777; raad ordinair van Ned.-Indië, directeur der Hollandsche Maatschappij van Wetenschappen te Haarlem en stichter van het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen.

Radermacher hertrouwde met Anna Jacoba Bosch, dochter van Cornelis Bosch en Catharina Louisa Gallas, repatrieerde 17 Nov. 1783, als admiraal van de retourvloot, met het schip „Javaquot;, en werd 24 Dec. 1783 aan boord van dat schip door eenige Chineezen der bemanning vermoord. Zijne weduwe stierf 11 Febr. 1789, nadat zij aan de Kaap de Goede Hoop in 1786 was hertrouwd met Christiaan Anthonie Ver Heull, geboren te Doetinchem 7 April 17(50, overleden te Parijs 14 Maart 1832, zoon van Quirijn Maurits Ver Heull en Jonkvr. Judith Elsabé van Rouwenoort.

Zie yicuwc .\\edcrl. Jaavhockrn, Xlll. 1778, \'i, l»l/ 7()1 ; Maandel. Nederl. Mcrcurius, Mf, 1782, l»lz. 10; A. Iluvsors, Het leven van Reynier dc Klerk, in 17X7 in \'t licht gegeven on t«\' vindon in N⁰. i- van liot aclilstc dool «lor Nieuwe Nederl. Bibliotheek «\'ii in hel dei\'! , \'Islo sink, van do Nieuwe Algemeenc Vadert. Letteroeffenini/cn, hoido van 1788, on ook nador gopnliiiooord als hijvoo^s.-J van do lichvipte Beschrijviny der O-I Htablmementen dooi \\. Ilnvstüs, Amstordain MW\', II. M. (\'. van Oostcr/co _T in Oadmndriu i 850, hlz. quot;2^W2 iS; Nnvorscher 1805, Id/. IW(gt;; m I85S, hl/, Ifundrlinycn en (icncliriften van het hul. Oewitselmp te \'n-Qraecnluvie_y quot;ie jaar^r. 1855, hl/. \'XM IHO ; (ie\'ill. Hneyclqutlie van Winklor Pi ins; Levensberichten van /eeuwen door Iquot;. Naul^la^, Middolhnr^ 1881), hl/. il»() en 544 -511); Lanls, III, bl/. \'288; Jaarhoekje van den Nederl. Adel, 1SS!), hlz. 100.

KORTE KRONIEK.

D\'i Hoynicr ilt Klork treedt op als Gonvoruenr-Generaal (4 Oct.)

Installing van eon collogo van ouratoron on seholarohou to Batavia (25 Nov.)

110

1778 Aardbeving in Midden-Java (12 Jan.)

Geweldige orkaan in 15 an da die moest alle specerijboomen heeft omgernkt, en waardoor do kerk to Ban da Nora on andere publieke gebouwen zwaar werden beschadigd (4 April).

Oprichting van hot Bataviaasch Genootschap van Kunsten ou Wetenschappen onder de zinspreuk „Ton nutte van \'t gemeenquot;, met Key ui or do Klerk ala oorsto opperdirecteur (24 April).

Eoue scheepstimmerwerf to Joana opgericht.

Do onlusten op Ooiebes worden beëindigd door do inneming van Goa, do hoofdstad dor Makassaron, door don majoor Soidler.

Uitbreiding van do macht der O. I. Comp. op Borneo, doordien do Sultan van Bantam do landen Landak en Suocadana in vollen eigendom aan do Comp. schenkt, liet fort l\'untiana wordt toon aldaar gesticht.

De Kouiugou van Tidoro on Batsjan (Moluksche eilandon) worden onttroond en in ballingschap naar Batavia gezonden. Zij worden door cijnsbare en van do O. F. Comp. afhankelijke vorston vervangen.

De president van don Raad des Gerechts, .Mr. Thomas Sr hippers, on do loden van dien Raad do Mquot;. G. Maas. J. de Meijer, .1. 0. van Gohron, J. 0. van Rossum on E. G. Bogaard worden door don Gouvorneur-Goueraal de Klerk ontslagen, omdat zij haddon geweigerd oenige origiuoolo processtukken af te geven (!) Oct.) Do handelwijze ton aanzien van deze rechters wordt door hot Opperbostuur niot goedgekeurd, on zij worden iu hun ambt hersteld.

17.S() Aardbeving in Westelijk-Java (22 .lan.)

Dood van don Gouvoriiour-Ooneraa! de Klerk (1 Sopt.)

Mr. WILLEM ARNOLD ALT1NG,

goboron to Groningen don 11 Novombor 1724, zoon van Mr. Gorhard Alting, llskfial van hot Ed. Goriehto van \'t Goorocht on Sappomoor, on van

Fokkolyno Bloncko.

Als onderkoopman met het schip „Middelburgquot;, van de

kamer Zeeland, naar Batavia vertrokken........18 Oct. 1750

Te Batavia aangekomen............30 Juli 17r)l

Koopman en geheimschrijver....................1754

Geassumeerd lid in den raad van justitie des kasteels

Batavia......................................1754

Tweede secretaris van de hooge regeering..........1756

Kapitein der infanterie van de compagniën der pennisten

van het kasteel Batavia..........................1757

Eerste secretaris van de hooge regeering............Juli 1759

Door de Heeren XVII benoemd tot raad extra-ordinair

van Ned.-Indië..................................1762

Als zoodanig in Indië erkend....................1763

President van het college van schepenen van Batavia. . 30 Mei 1769

Kolonel van de burgerij aldaar..................1770

Raad ordinair van Ned.-Indië....................1772

Als zoodanig in Indië erkend....................1773

Ontvanger-generaal van Ned.-Indië................1776

Eerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië ... 4 Oct. 1777 Die benoeming door de Heeren XVII geapprobeerd . . Oct. 1778 Tijdelijk waarnemend Gouverneur-Generaal ad interim gedurende de ziekte van den Gouverneur-Generaal de Klerk. . 21 Maart 1780 Door den Raad van Indië verkozen tot provisioneel

Gouverneur-Generaal............2 Sept. 1780

Voorgesteld te Batavia \')...........20 Sept. 1780

Door het Opperbestuur bevestigd..................Dec. 1781

Benoemd tot Commissaris-Generaal over geheel

Ned.-Indië en de Kaap de Goede Hoop ^J).......29 Juni 1791

Als zoodanig opgetreden...........15 Nov. 1793

\') Nam op \'29 Sept. \'1780 het landgoeil Buitenzorg voor 41.500 rijksdaalder^ over van de douairière de Klerk, geboren Westpalm.

Zie over zijne in^trucfie van 10 An/. 1791 Nedorburgh « Fchte «tukken»,\'s-Gravenlmge 1808, blz. lii); Ihr. .1. l\'. Cornets de Groot Over het beheer onzer koloniën, \'s-Hage 8°., blz. 3.

112

Op zijn verzoek uit zijne beide betrekkingen eervol ontslagen. 1G Aug. 1796

Afgetreden................17 Febr. 1797

Overleden op Kampong Malajoe (Batavia)............7 Juni 1800

Begraven..................................8 Juni 1800

Alting was gehuwd 1quot;, te Batavia 24 Nov. 1754 met Hendrina Maria Knabe, overleden to Batavia 20 Febr. 1774, oud 33 jaren; 2quot;. te Batavia 19 Juni I77() met Maria Susanna Grebel (weduwe van Huybert van Basel, raad ordinair van Ned.-lndië), overleden te Batavia ó Febr. 1 779. —- Bij testament, verleden voor den notaris Mr. Egbert Blomhert te Batavia, van 4 Febr. 1779, NV 29770, en bij latere codicillen, benoemde Alting tot erfgenamen zijne laatstgenoemde echtgenootc en zijne in eerste huwelijk verwekte vijf dochters. Bij die codicillen werd aan de weduwen van de Heeren V. 1\'. Velingius en Fngelhard ieder ƒ 20.000 gelegateerd.

Uit het eerste huwelijk;

1. Elisabeth Fockelyna Alting, geboren te Batavia 0 Maart 175(5, overleden 29 Aug. 1780, gehuwd; 1quot;. 7 Mei 1775 met Mr. Joachim Wiggerts, ge-buren te Wapeningen, lid in den raad van justitie, waterfiscaal, laatstelijk resident te Cheribon, overleden aldaar 28 Nov. 1778; 2quot;. 11 Nov. 177^l,i niet Steven l\'oelman, overleden 1794; koopman, F administrateur in de pakhuizen aan de westzijde van Batavia; opperkoopman 1 784; boekhouder-generaal van Ned. Indië 178(5; en raad extra-ordinair van Ned. Indië en president van \'t college van curatoren en scholarchen te Batavia 1793;

2. Pieternella Gerhardina Alting, geboren te Batavia 2 Mei 1757, overleden aldaar 20 Jan. 1818, gehuwd 1quot;. 11 Sept. 1774 met Samuel Jan Abeleven, onderkoopman, overleden 2 Maart 177(5; 2quot;. 10 Juli 177(5 met Joannes Siberg, gouverneur van Sumatra\'s Westkust, later Gouverneur-Generaal van Ned. Indië, geboren te Rotterdam 14 Oct. 1740, overleden te Batavia 18 Juni 1817, zoon van Hendrik Siberg en Anna Theodora Jalink;

3. Maria Willemina Alting, geboren 28 Juni 1758, overleden Jan. 1761;

4. Een zoon dood geboren 12 Sept. 17(52;

5. Willemina Hendrina Alting. geboren 11 Oct. 1703, gehuwd 1quot;. 31 Mei 1780 met Lamoraal von Geusau , geboren te Leeuwarden 4 April 1755, overleden te Batavia 15 Juli 1785, opperkoopman, sabandhaar en licentmeester, upperbrandspuitmeester buiten de vierkantspoort te Batavia, zoon van Justus von Geusau en Antonia Anna Rengers; 2quot;. 13 Jan. 1786 met Samuel van Hoesen, overleden te Batavia 1792, koopman en eerste administrateur in het provisiemagazijn aldaar;

(gt;. Willem Alting, geboren 7 Sept. 17(54, overleden 14 Sept. 17(54; 7. Willem Alting, geboren 12 Nov. 1765, overleden 2 Jan. 1767; 8 Johanna Maria Alting, geboren 1 Febr. 1767, overleden te Cheribon 10 Jan. 1789, gehuwd 8 Dec. 1782 met Godfried Carel Gockinga, onderkoopman, resident te Cheribon, zoon van Scato Gockinga, taalman en

ALT ING , 1780—1797

lid van de gezworen gemeente te Groningen, secretaris en ontvanger dei-drie Delfzijlen, en van Alida Jacoba Meurs;

9. Constantia Cornelia Alting, geboren te Batavia 23 Sept. 1770, gehuwd aldaar 24 Juli 1785 met Johan Lubbert Umbgrove, geboren te Arnhem 19 Sept. 1759, overleden te Wijhe 28 Sept. 1820, onderkoopman , resident van Tagal, zoon van Jan Umbgrove en Sybiila Snabelius;

10. Pi eter Gerhard Alting, geboren te Batavia 12 Mei 1772, overleden 2 Jan. 1773.

/ie: Maamlcl. Nederl. Mereurius, IJl, AihsIi\'iiI.iiii 17H-2, lil/,. 10 en II ; Alf/cm. Nctlrrl. Pdmilir-hlad, jiiarKiuig ihsr), lil/. \'2 IC \'241 ; Jfemld. Uihlinlhech, Niciiuv icoks, III, iii/. 21X—220 ; A\'arnrsrhcr IS\'.io, lilz. 22!5—225.

KORTE KRONIEK.

1780 Mr. W. A. Alting volgt do Klerk nis Ooiivornonr-Gonoraal O]) (2 Sojit.)

Verval van don Nedorlanclschen handnl mot Coy Ion, do kusten van Co roman del en Malabar, Men galon on J ap a n.

Nadooligo toestand dor O. I. Coiup.

Oorlog mot Engeland (20 Doe.)

1781 Mislukte aanslag dor Engolsohon op do Kaap do Goodo Hoop, alwaar do

Nederlanders door oen Kransoh oalcador ondor don vieo-admiraal do Snfrron wordon bijgestaan. To (lior zake word hij in 17S\'1. door do O. 1. L\'omp. mot oone niodaille bosehoaken.

De Engolsclion maken zieli meostor van do, Nodoiiandsclio b(!zilting\'on oj» do knston van Coromandol on Malaiiar on in Hongalon (Nov.)

1782 Do Engolschen voiworon do Nodorlandseho bozittingon op do Wostkust van

Sumatra en (21 Jan.) Trineonomale op Ceylon.

Onderwerping van den i\'angerang Ponrbo Nogoro, rogent van hol oiland ljubok (Bawoan) (27 April).

Trineonomale door Mr. 1. W. Falek, gonverilëiir en direetoni van Coy Ion, mot hulp van do Fransohon ondor do Snifron, hornomen (Aug.)

1784 Oorlog mot Radja Hadji en don Sultan van Salangore. Mislukte Iwlogoriniï van Riouw, ondor kapitein d\'Abo; do oonnnissaris hoinkoi- vliegl mot eon fregat in de lucht; de vloot trokl ai\' naar Mala ka, welke plaats door do Vorston van Salangore, Djohor en Rlonw word belegerd.

Vrede met Engelan d waarbij do vaart in do Oostersohe zooën aan de Engoisoliou wordt toegestaan (20 Mei). Dc bozittingon op do Wostkust van Sumatra en op de kust van Coromandol, behalve Nogapatnam, wordon teruggegeven.

Een oorlogs-oskader onder l\'ioter .Tao.ob van Braam, kapitoin-OOinmandonr, ontzet Mala ka (5 Juni), noemt daarna Salangore, voornamelijk ondor het beleid van den kapitein-luitenant Dirk van Hogendorp in (Aug.), on bemachtigt Riouw stormenderhand op do Boeginoezou (24 Oct.)

\\ rodesverdrag tusschon do O. I. (\' omp. en don Sultan Mahmoed, Koning van Djohor, Pahang, Riouw en onderhoorigo eilanden, waarbij het ovor-

114 ALTiNG, 1780—1797

wonnon rijk tot een wingewest dor Oomp. wordt verklaard, cn hetzelve als oen wettig on onsterlelijk leen aan den Maleischou Koning i\'ii zijne wettige al\'stamniolingen wordt opgedragen (10 Nov.)

1785 Mr. I. W. Fa Ic.k, gouverneur on directeur van Ceylon, stcrl\'t (0 Kebr.) 1780 Aardbeving in Midden-Ja va.

17S7 Achteruitgang en treurige toestand der O. I. Comp.

iliouw door Solosohe neeroovers ingenomen.

17^s Do Socsoehoenan van Soerakarta overlijdt (20 Sept.), en wordt opgevolgd door zijn zoon Pakoe Boowono IV (Bagoes) (20 Sept.)

De Sultan van B a n dj lt;• rma sin erkent zich leonplielilig van de O, 1. Comp. en staat de Oostkust van Borneo af.

1700 Plakkaat omtrent do levering dor koffie uitsluitend aan de O. I. Comp. (21 Mei). Oeselüllen met l\'aloiubang on onlusten in de Vorstenlanden op Java.

1701 De Sultan van Djokdjokarta sterft (24 Maart) en wordt opgevolgd door zijn

zoon Haniang-koe Doeana Senopatty Ingalaga Abdul Kachinan Sahidon Panata Oama Ka let\'attottah II (2 April).

Mr. S. C. Nederburgh, S. II. Frijkenius. Mr. \\V. A. Alting en II. van Stockum worden door den Opperbewindhebber benoemd tot Commissarissen-üeneraal over alle Oompagnie\'s bezittingen in Indië en van do Kaap de Goed e Hoop (20 Juni).

Ordonnantie tot do hefting van eon ^)0^S,\'^,quot; penning van elks bezitting, als liberale gift (19 Sept.)

1702 Vrede met Malabar (2G Maart).

De Conimissarissen-O-onoraal Nederburgh en F rij kenius bezoeken de Kaa p-kolonie en voeren daar vele verbeteringen in (12 Juni 1702—2 Sopt. 1703).

1703 De bonoeinde Commissaris-Oeneraal van Stoekum sterft (24 Juni). Neder

burgh en Frijkenius konion te Batavia aan (13 Nov.) en J. Siberg wordt in de plaats van wijlen van Stoekum tot Commissaris-Generaal benoemd (14 Dec.)

Uitbreiding van den landbouw op Java.

1704 Gezantschap van J. Titsingh en A. E. van Braam llouckgeest naar

Peking in China.

Intrekking van de Bank-conrant (22 Mei).

1795 Omwenteling in Nederland. Vertrek van den Prins Erfstadhouder Willem do V^l\'^e van Sehevoningen naar Engeland (18 Jan.)

De Engelschen maken zich meester van de Nedeiiandsche bezittingen op C ey 1 on , op ile kust van Malabar en Coromandel, in Bongalon, Mala ka, de Molukken en (10 Sept.) van de Kaap do Goede Hoop.

Hot bewind der Ned. O. I. Compagnie vernietigd bij publicatie van de Staten-Geuoraal (24 Deo.) en tevens bewindhebbers en hoofd participanten met 30 Jan. 1796 gelicentieerd; terwijl wordt ingesteld een Comité tot do zaken van den Oostdndischen handel en bezittingen.

1700 Dat Comité, samengesteld uit 28 leden, treedt op (1 Maart.)

Nieuwi\' Nationale vlag (1 Maart).

1,707 De Gonverueur-Generaal en Commissaris-Generaal A11 i ng treedt al (I i lebr.)

Mr. PIETEF^ GERHARDUS VAN OVERSTRATEN,

godoopt. to Borgon op Zoom don ID Pobruari 1755, zoon van Johannes Hon-dricus van Ovorstraton \'), burgomoostor van Borgon op Zoom, on van Catharina Wilholmina Aolmans.

Benoemd tot extra-ordinair lid in den raad van justilic

dos kasteels Batavia..............................1 780

Van Rammekcns naar Indië vertrokken met het schip

„\'t Slot ter Hoogequot;, van de kamer Zeeland.......\'27 Aug. 1780

Te Batavia aangekomen............19 April 1781

Ordinair lid in den raad van justitie..............1783

Advocaat-fiskaal ad interim......................1 783

Tweede secretaris van de hooge regeering..........1784

Parapheerder van hut klein zegel..................1784

Kapitein van de compagnie pennisten van het kasteel Batavia 1 78quot;)

Eerste secretaris van de hooge regeering............178(1

Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................Nov. 178\',)

Gouverneur en directeur van Java\'s Noordoostkust. . . lil Aug. 1791 Door Commissarissen-Generaal over Ned.-Indië aangesteld tot GÖUverneur-G eneraa I van Ned.-Indië, tevens Commissaris-Generaal over Ned.-Indië en Kaap de Goede 1 loop. Ki Aug. 1796

Als zoodanig opgetreden...........17 Febr. 1707

Voorgesteld................18 Febr. 1797

In Nederland bevestigd ■)...........22 Jan. 1708

Generaal en chef over de geheele Indiasche militie en

Indiasche hulptroepen............................1 799

Afgetreden als Commissaris-Generaal bij tie ontbinding der Commissie van Commissarissen-Generaal op plechtige wijze

te Batavia..................28 Sept. 1799

Door het Uitvoerend Bewind in Nederland aangesteld

tot luitenant-generaal in dienst der Bataafsche Republiek . . 11 Nov. 180U

Overleden te Batavia.............22 Aug. 1801

Met groote staatsie op bet nieuwe kerkhof begraven . . 24 Aug. 1801

\') Viiii eon tiinizk\'nlijk der sl;nl IjiM^oti op Zoom, dut ;ilil;uir in 1583 uit HcLi»\' wu^ gfkoinon.

²) Arte \\:iii (^oininissu\' vim\'lcoii\'l liij ilt;•-oliitii- v;iii iIpii haad dei A/.iali clif Hr/.idiiii\'cn m l.la-blisseinentfii, dd. Jan. IT\'.\'B

VAN OVEHSTRATEK , 1797—1801

van Overstralen was gehuwd met Jacoba Maria Lodisio, dochter van den opperkoopman titulair Jacob Lodisio Jacobsz, en had bij haar een zoon die jong is overleden. Zijne weduwe is hertrouwd met den Gouverneur-Generaal Wiese, en is in 1838 te Utrecht overleden.

/ie Nieuwe Nederl. Jmrhoeken, XXX, I 7!).quot;), 4. lilz. 31 VI; Al\'jem. ICmM- en Lelterbnle, III, 1795, 1)1/. \'.gt;1 en I7H; TijdsohHft voor Neder!. Indie, ^c jiiarg., I, h.itaviu 1840, hl/. 201; Navorneher 1S7(), lgt;l/. ()()⁽.)---IV|(I; ( \'oi iicls ile ümnt, Beheer, 1)1/. 18—-20; Vewolg op de Nederl. /HsloHe-pennln(/en van van L\'xyn, blz. ÜOi, 305.

KORTE KRONIEK.

1797 Do Öouvomeur-Oonoraal, tevens Commissaris-Oonoraal, Al t i ng wordt opgevolgd door Mi\'. Pieter Oerhanlus van Overstraten (17 Fobr.)

Dood van den Commissaris-Ooneraal Frijkonius (G Juni).

Verbod tegen het doen van gesohonkon (12 Dcc.)

179i~lt; Hot octrooi der O. I . Comp. wordt vernietigd bij art. 247 dor Staatsregeling van de Bataafseho llopubliok (17 Maart).

1799 Ternate door J. G. Hudacli, gouvernenr on direeteui\', kloekmoedig togen do

Britten en Mooron veidedigd.

Ontbinding dor comniissio van Coinmissarissen-Oonoraal op ploclitigc wij/.o te Batavia (28 Sept.)

1800 Een Engolsch oskader blokkeert Hatavia en vernielt Onrust.

1801 Ternate bij capitulatie aan de Engelsehon ovoigogeven (21 Juni).

l)ood van den Oonvorneur-Oenomal van Overstraten (22 Aug.)

JOANNES SI BERG,

gotaoron te Rotterdam don 14 October 174:0 \'), zoon van Hendrik Si borg

on Anna Theodora Jalink,

Als constabclsmaat met hel schip ,,\'t I lol\' Dunoquot;, van de

kamer Zeeland, naar Oost-Indic vertrokken.......24 April 1758

Te Batavia aangekomen............26 Dec. 1758

Assistent..................................1758

Boekhouder................................1761

Extract-factuur-boekhouder te Batavia..............1769

Onderkoopman, principiaal journaal-extendeerder . . . 1770

Koopman, boekhouder op het negotiekantoor .... 1771

Adjudant van de compagnie pennisten der stad Batavia. 1774

Opperkoopman, commandeur van Sumatra\'s Westkust . 177(5

Gouverneur en directeur van Java\'s Noordoostkust. . . 1 Sept. 1780

Raad extra-ordinair van Ned.-lndië................Dec. 1782

President van liet college van schepenen van Batavia. . Sept. 1787

Kolonel van de burgerij van Batavia..............1787

Commissaris van het klein zegel..................1787

Raad ordinair van Ned.-lndië....................1791

Eerste raad en directeur-generaal van Ned.-lndië ad interim. 1 793 Commissaris-Generaal over geheel Ned.-lndië en

de Kaap de Goede Hoop.............14 Dec. 1793

Zal vooreerst continueeren in de waarneming van het

directoraat-generaal ■)............................Nov. 1794

Afgetreden als Commissaris-Generaal bij de ontbinding der Commissie van Commissarissen-Generaal op plechtige wijze

te Batavia...................28 Sept. 1799

Opgetreden als waarnemend G o u ver neu r-G e ner aa 1 •^,,) 22 Aug. 1801

Voorgesteld................23 Sept. 1801

Verzoekt ontslag............................Jan. 1802

Voorloopig als Gouverneur-Generaal bevestigd bij besluit van het Staatsbewind der Bataafsche Republiek.....16 April 1802

\') tiotiiigo liij zijii doop op 16 Ooi. 1740; PMomdla Ti^geliiui\'.

^s) Hiquot;4uiloii van Coininissiiri^pii-OmTiial van 7 on 15 Nov. 1794,

⁸) Zio omlivnt /ijilo in-iti uolio, do inslnuiiön soilort 180\'2 aan don Gonv. (ion. gogovon (Tijd solnifl vooi Noor], indio, .quot;io jaai^aiif;, II, liatavia IHiii. Iilz. 11; Lo Monitonr des Ind. Or. ot Ooo. par do Sirliold i\'i .Mt\'t\\ill do (Jarnböo, La llaijo I8i(), I, lil/.. 147).

118 siberg , 1801 —1805

Verzoekt nogmaals ontslag......................1803

I Icm wordt door dat Staatsbewind vergund zijne waardigheid over te dragen aan den directeur-generaal Wiese . . 19 Oct. 1804

Afgetreden................15 Juni 1805

Overleden op Molenvliet bij Batavia........18 Juni 1817

Decoratie.

Commandeur der Koninklijke Orde van Holland. ... H Nov. 1807

Siberg was 10 Juli 177(1 gehuwd met Pieternella Gerhardina Alting (weduwe van Samuel Jan Abeleven), geboren te Batavia \'J Mei 1757, overleden aldaar 20 Jan. 1818, dochter van Mr. Willem Arnold Alting, Gouverneur-Generaal van Ned.-Indië, en van Hendrina Maria Knabe.

Uit dit huwelijk;

1. Willem Arnold Alting Siberg, geboren te Padang 23 April 1778, overleden te Montpellier 26 Juni 1808, gehuwd tc Rotterdam 26 Mei 1799 met Margaretha Jacoba van der Hoeven, gebóden te Rotterdam 12 Maart 1780, overleden te \'s-Gravönhage 26 April 181(5, dochter van Mr. Johan Adriaan van der Hoeven, raad in de vroedschap en burgemeester van Rotterdam , dijkgraaf van Schieland, en van Martha Maria van Zuylen van Nijevelt;

2. Johannes Hendrik Siberg, geboren te Batavia 8 April 1779, overleden op Ter Wegen bij Warmond, gehuwd te Leiden met Catherine Marie du Pui, dochter van Meinard Simon du Pui, hoogleeraar tc Leiden;

3. Jonkheer Pieter Gerhard Siberg, geboren te Samarang 20 Nov. 1785, overleden tc Kleef 18 Nov. 1851, koopman te Batavia, verheven tot den Adelstand bij Koninklijk besluit van 15 Aug. 1821 , gehuwd Iquot;. met Maria Anna Reynst, geboren te Arnhem 12 .Vlei 1793, overleden te Zeist 30 Sept. 1828, dochter van Pieter Hendrik Reynst en Susanna Ignatia Radermacher; 2°. te \'s-Gravenhage 21 Juni 1832 met Johanna Sara Gravin van Limburg Stirum, geboren te Amsterdam 2 Nov. 1786, overleden te Kleef 22 Maart 1819, dochter van Samuel John Graaf van Limburg Stirum en Johanna Sara Reynst.

/io N. Ncdf.rl. Jaarbockni, \\\\\\. 17\'.).\'), 4, hl/. 3141; Kunst- en Letterhxle, III, 1795, M/. 01, 17H; Tijdachrift gt;lt;gt; r JVcnf. hulir, ;{,gt; janr^., Huraviii II, M/. lit)!; «Ie .longo, Opkomt, Ml.

I»l/.. M\\ . Algetn. Nr.ilcrl. Fdinilichlnd ¹884, Nquot;. I\'2; GenealoffiicUc Kwartierstaten van Neder 1. Geslachten, nil^avr van \\V. 1\'. van Stockuin Sc Zoon , \'s-Graveiilmgo 1H87.

KORTE KRONIEK.

|S01 Do Oouvernour-Glciioraal van Ovorstraten wordt opgevolgd doorJoannos Siberg (22 Aug.)

SIBERG , 1 801 — 1 805

IS02 Vi\'oilo van Ainiöus waarbij do Bahmfscho Republiek door Eiigohuul wordt orkoiui (25 Maart).

l)c Ropubliok bekomt do koloniën, bolialvo Coylon, torug.

Mr. .1. A. do Mist als CommissariH-Oonoraal en J. \\V^r. .lanssous als fïonvomour naar do Kaap do Goede Hoop vertrokken.

1,803 do Mist en .lanssons nomen do bezitting\' aldaar van do Engelse-hen over (Febr.), en doen belangrijke reizen door die kolonie.

florniouwdo oorlog mot Engeland (18 .Mei).

Hot eskader van don Franseben Schout bij Nacht liiniiis ankert ter reode van Batavia (11 l)o(!.)

1804 Do Sultan van Bantam Mocbji\'d-din wordt door ilo onwettige zonen zijns

voorgangers vermoord (18 Maart).

Door den Commissiris-Generaal do Mist wordt nis stedelijk wtipon aan de Kaapstad geschonken liet geslachtwapen van Jan van Riobeeek, grondlegger der volksplanting aan de Kaap de (ioodo Hoop (2 .lidi).

Opstand in do residentie Cheribon tengevolge, van de uitsluiting van den Radja Kanoman van den troon.

1805 Do üouvernenr-Gonoraal Si be rg treedt af (15 Juni).

ALBERTUS HENRICUS W1ESE,

geboren to Bromon in 1761, zoon van Diodrich Wioso, vorstfidts capitain to Bremen, on van Ida Ilenriotto Droijor.

Als hooplooper met het schip „de Wakkerheidquot;, van de

kamer Amsterdam, naar Oost-lndie vertrokken......20 Mei 1774

Tc Batavia aangekomen............26 hec. 1774

Extra-ordinaris-klerk ter generale secretarie te Batavia . 1775

Ordinaris4derk bij die secretarie..................1771?

i\'rovisiuneel onderkoopman op het generale visite-comptoir. 1 78.\'3 Onderkoopman, gezworen klerk en boekhouder bij liet

college van weesmeesteren te Batavia..................1785

Diaken bij de Herv. gemeente te Batavia............1785

Buitenregent van het armenhuis..................178(5

Vaandrig bi j de compagnie pennisten van het kasteel Batavia. 178(5

Sous-luitenant bij die compagnie..................I78⁽J

Luitenant bij die compagnie....................1791

Koopman, secretaris van het college van weesmeesteren

te Batavia....................................1791

Ouderling bij de Herv. gemeente te Batavia..........1791

Drossaard der Bataviasche Ommelanden......10 Jan. 1794

Vice-president van het college van heemraden .... 10 Jan. 1794

• Raad extra-ordinair van Ned.-Indië................1795

Commissaris ter zee en te velde \')................1795

President van het college van weesmeesteren te Batavia. 1795

President van het collegie van curatoren en scholarchen aldaar 1795

• ICerste raad en directeur-generaal van Ned.-Indië . . . 1801 Door het Staatsbewind de waarneming van het Generalaat

opgedragen..................PJ Oct. 1804

•Opgetreden als Gouverneur-Generaal.....15 Juni 1805

Voorgesteld................24 Juli 1805

Door Koning 1.odewijk bevestigd, en tevens benoemd tot luitenant-generaal van het Koninkrijk Holland en chel\' der land- en zeemacht van de llollandsche bezittingen beoosten de Kaap de Goede Hoop.............20 Juni 1806

¹ 1)\'/.\' titi\'l i- in l7i»H vrranih\'nl in tlii\'ii \\.m (ten oorlog, en in 1in dicMt van Loiiiiuissiiris uvci hel Oepiirtcmoiit «loi Miirinc

wiESE, 1805—1808 121

Eervol ontslagen..............28 Jan. 1807

.Afgetreden..... ..........14 Jan. 1808

. Naar Holland vertrokken...........25 Maart 1808

. Overleden te Haarlem............7 Jan. 1810

Decoratie.

Commandeur der orde van de Unie.......II Juni 1807

Wiese was gehuwd 1quot;. te Batavia in 1792 met Christina Elisabeth Mar^i (weduwe van Hendrik Isailc Guitard, opperkoopman, gecommitteerde tot en over de zaken van den Inlander), dochter van Otto Frans Nicolaas Mar^i, majoor der artillerie te Batavia, fabriek- en keurmeester van kalk en steen aldaar, en van Catharina Elisabeth Romswinckel; 2quot;. te Batavia in 1805 met Jacoba Maria Lodisio (weduwe van den Gouverneur-Generaal van Over-straten), overleden te Utrecht in 1838, dochter van den opperkoopman tilulair Jacob Lodisio Jacobsz.

Uit het eerste huwelijk:

Christina Elisabeth Wiese, gehuwd te Samarang in Juni 1810 met Hijck van Prehn, kapitein, aide de camp van den Gouverneur-Generaal Daendels, laatstelijk fungeerend resident van Soerakarta.

Zie over Wiese; Komt- en Lcltcrbidc IWC2, I, lil/.

KORTE KRONIEK.

1805 De Oouvorneur-öenenuil Si berg wordt opgevolgd door Al bert us Tlcnrlcns Wiese (15 Juiii).

II. vaii Grasveld on Mr. C. Th. Eloat worden benoeivul tot Coininissa-risson-Qeneraal en do eerstgenooimb; tevens tot Gouverneur-Qeneraal van IJataafseli-Iiidiö (1.1 Nov.)

Eene Engelsehe vloot vorseliijutaan de Kaap do doe d c Hoop, welke kolonie bij eapitulaüe wordt overgegeven (2;! Jan.)

Eeu i\'egleniont op hot beleid dor rogoering, het politiewezen en den luuidol in Indiën wordt door den Raadpensionaris Schi m me 1 ponn iu ek gearresteerd (27 Jan.)

Aardbeving in Westelijk-Java (I!» Maart).

Onlusten in C h e r i b o n.

Acht Nederlandsehe oorlogschepen on oen aantal koopvaarders worden in liet gozieht van Batavia door do Engolsche vloot onder Pellew vernield.

De Bataafsohe Republiek wordt in een Koninkrijk Holland herschapen (5 Juni).

van Grasveld en Klont worden op de reis naar Inclië teruggeroepen (20 Juni),

1807 De Engelsehe vloot ten tweede male voor do kust van Java (Dor.)

1S08 Wiese geeft do rogoering over aan don Maarsclmlk Mr. Horman Willem Daondels (14 Jan.)

CHARLES HENRI VAN GRASVELD,

goboron to \'s-Qravenhago don 10 Soptombor 1706, zoon van Nicolaas van Grasveld \')\' on Adriana Thoresia van Brokoloncam ^s).

Studeerde te Leiden in de medicijnen van.....14 Fcbr. 1784

Mcdicinae doctor te Nijmegen....................1792

Wegens Gelderland afgevaardigde ter Staatsvergadering . 1795

Minister op het congres te Rastatt........ 1 Juni 1798

Voorloopig secretaris van het Intermédiair Bestuur der

Bataafsche Republiek.............. Juni 1798

Door liet Staatsbewind der Bataafsche Republiek benoemd tot minister plénipotentiaris aan het hof van Portugal, op

/15.000 \'s jaars................14 Dec. 1801

Benoemd tot Commissaris-Generaal voor de invoering van eene nieuwe wijze van bestier der Indische regce-ring, justitie en handel in Indien, tevens tot Gouverneur-Generaal van Bataafsch indien en tot luitenant-generaal

in dienst der Republiek ¹).............H Nov. 1805

Zijne instructie en een reglement op liet beleid der regeering, het politiewezen en den handel in Indien worden

vastgesteld..................27 Jan. 180(1

Vertrekt over New-York naar Indië................1806

Te New-York aangekomen wordt hij van daar naar Holland teruggeroepen...............20 Juni 180(5

In Holland teruggekeerd............4 Jan. 1807

Hem als oud benoemd Gouverneur-Generaal, met ingang van 1 Jan. 1814, een pensioen van ƒ 6000 \'sjaars verleend . 1814

Lid van het Amortisatie Syndicaat, ingesteld bij de wet van \'11 Dec. 1822 (Ned. Staatsblad Nⁿ. 59), en lid van de permanente commissie belast met het dageiijksch beheer van

het Amortisatie Syndicaat.............10 Jan. 182.5

Voorzitter van de voormelde permanente commissie tot

¹

) Geboren te \'s-Gravenhago.

⁵) Zio bijla^o I..

*) Zm\' ointicnt \'Im\' iii-tiucJit\' m /ijtw\' midrif spcrof.e instructies van 10 l\'obr. 1806, do Hij\'lragen T. , I, .mi \\Olkt\'iikumh\' Nati Nt\'d. Imlic. Ml, Nieuwe Xolgrtïoks VIII, IHi\').», Iilz. il8, 440 on 47!♦; on Jbr. I IV Coinots do Grnnt, Over het bohoer onzer Koloniën, \'s-IIage 1862, 8°, blz. 30.

123

aan dc opheffing van hel Amorlisatic Syndicaat, welks ontbinding ingevolge dc wet van 27 Dec. 1840 (Ned. Staatsblad Nquot;. 77) plaats had den............31 Dec. 1840

Overleden te \'s-Hertogenbosch..........26 Mei 1841

Decoratie

Ridder der orde van den Ned. Leeuw.......7 Aug. 1837

van Grasveld was gehuwd te Leiden 20 Mei 1791 \') met Abigaël Martha Vitringa (weduwe van den med. doctor Steven Schuil), geboren 10 Nov. 17(il , overleden 1830, dochter van Martinus Vitringa, predikant te Arnhem, en van Theodora Maria Otters.

Uit dit huwelijk ²):

1. Nicolaas Dirk van Grasveld, geboren te Nijmegen 14 Maart 1794; !2. Henry Guillaume van Grasveld, geboren Dcc. 1795, begraven te \'s-Gra-

vcnhage 1(3 Febr. 1797;

3. een zoon, geboren te \'s-Gravenhage Dcc. 1796, begraven aldaar 3 Jan. 1707.

Zie Vervolg op dc Vwlerl. Biitnvie van Wngnmuir, X.W , blz. 311); X X X1, 1)1/. 00—(ii ;

lilz. 171—-177; van ilcr Aa, liiui/r. Woordenboek, V, blz. H2; ÏVnvorsc/icr 1879, lilz. (xil , (\')3\'2; IferoUlickc liihl\'iothcck, Nieuwe recksj III, s-(iiavciiha^e IHXO, blz. \'Jdll uilMiiar hot stoiljaar van van Grasveld abusievelijk ills lSi^v2 wordt venjfioldj; Dr. .1. Mendels, //quot; l[^r. DncwUls vóór zijne hc-rmeming tot Oouvemcur-Ocnerml van Onstr-IndiS (17t;\'2—1807), \'s-Gravenliage 1800, blz. 185 en IK7.

\') Aanyetoekend te \'s-Gruveiiiiii^e 15 Mei 1701 : «Carniiis Hcnricus van Gnisvold, nnlan^s Rewound bebbende te l.ijydoii, mot Abi^nél Mai tba \\ itrin^a, beide woonoiido alhier», — Door dit bnwcip werd vim Griis\\eld oon iieef van lleinian Willem iKiend-\'b.

■) Villi de vijf kinderen nil dit. Iiiiwelijk kunnen shïcbt.s drie worden ep^e^reveii.

Mr. HERMAN WILLEM DAENDELS,

geboren to Hattom don 21 Octobor 1702 on gedoopt aldaar don 24 October 1762, zoon van Mr, Burchard Johan Duondols\'i, burgomeostor, vorwaltor-hoofdschout, schepen en secretaris van Hattom,

en van Josina Christina Tulleken.

Luitenant bij dc schutterij te Hattem........ Mei 1781

Studeerde in de rechten aan het Athenaeum te Harderwijk van..................19 Sept. 1781

Bevorderd tot doctor in de beide rechten, na verdediging

van zijn proefschrift ,,de Compensationequot;........10 April 1783

Neemt deel aan de patriotsche woelingen te Hattem . . 17815

Uitgesloten bij het plakkaat van amnestie van de Staten

van Gelderland.................17 Sept. 178(3

Majoor van de Geldersche brigade........ Juli 1787

Helpt Amsterdam tegen de Pruisen verdedigen .... I Oct. 1787 Neemt de wijk naar Frankrijk en zijn intrek in het kasteel

van Watten bij St.-Omer.............. Maart 1788

Ter zake van gekwetste majesteit, seditie en oproer door het Hof van Gelderland, met vervallen verklaring van zijn burgerrecht, hij verstek veroordeeld tot de straf van het zwaard over het hoofd en voor zijn leven gebannen „uit den Vorstendom en Graafschapquot;...............25 April 1788

Woonachtig te Bergen St.-Winox en vervolgens te Duinkerken \')................... 1788—1791

Luitenant-kolonel in Franschen dienst hij het vreemden

legioen....................12 Oct. 1792

Maakt de veldtochten in België mede....... 1792—-1793

(\'hef de bataillon, commandant te Gommines..... Febr. 1794

Brigade-generaal bij de Fransche armee....... April 1794

Bij den slag bij Kastelberg en Moucron.......29 April 1794

Bevelhebber van den linkervleugel van het Fransche leger bij den slag bij Tourcoing.............II Mei 1794

\') Ovorloiloii l»\' il.ittciii \'ii .Inli l/H.quot;).

*) hii\'rfquot; omstreeks (lien tijil inct M . (IiMiit, Itu vskos (brooder van A. A. Buvskes) een luunlels-/iiak te Rijmel, onder de lirina «Daeiwl»\'!^ on Hnvskosi), blijkens oiiderliandsehe akte van II W. Dieinlrls en (i. lUivskes, dd. Heigen It Get. 1791 , gevoerd holibcndc necrotic als fnina, o. a. een taUiksfabriek te Graveline.

DAENDELS, 1808—1811 125

Verovert het fort Crêvecoeur..........27 Sept. 1794

en de stad \'s-Hertogenbosch...........10 Oct. 1794

Vaardigt aldaar een manifest uit.........21 Oct. 1794

Verovert de Bommelerwaard...........27 Dec. 1794

Divisie-generaal............... 1 Jan. 1795

Met toestemming van het Fransche Gouvernement aangesteld tot luitenant-generaal in dienst van de Bataafsche

Republiek...................11 Juni 1795

Aangewezen tot opperbevelhebber der troepen bestemd

voor eene expeditie naar Ierland........... Sept. 1797

Bewerkt te \'s-Gravenhage eene omwenteling en het optreden van het Uitvoerend Bewind..........22 Jan. 1798

Met verlof naar Parijs............. Mei 1798

In zijn ambt van luitenant-generaal geschorst.....6 Juni 1798

Komt van Parijs terug en rijdt \'s-Gravenhage binnen in eene koets bespannen met vier paarden, en wordt aldaar door generaal Joubert ¹), bevelhebber van het Bataafsche leger,

verwelkomd..................10 Juni 1798

Bewerkt nogmaals te \'s-Gravenhage eene omwenteling door de leden van het Vertegenwoordigend Lichaam met zijne

grenadiers gewapenderhand te overvallen........12 Juni 1798

Benoemd om als chef eene voorgenomen expeditie naar

Ierland te commandeeren............. Dec 1798

Neemt deel aan de gevechten tegen het ISngelsch-Russische

leger in Noord-Holland...........27 Aug.—18 Oct. 1799

Met binnenlandsch verlof.........Oct. 1800—31 Dec. 1802

Door het Staatsbewind eervol uit den militairen eed ontslagen, met toekenning voor zijne aan het vaderland bewezen diensten van 500 morgen onbebouwde heidegrond in het Heer-derdal gelegen, in eeuwige erfpacht, onder verplichting die gronden „op de meest geschikte wijze ter cultuur te brengenquot;;

daarenboven kreeg hij een geschenk van f 50.000, in vijf

termijnen...................23 Dec. 1802

Vestigt zich in het Heerderdal.......... Jan. 1803

Staatsraad in buitengewonen dienst........1(3 Juli 1806

Militair opperbevelhebber van de 3,, militaire afdeeling en van de 3₀ afdeeling van het Hollandsche leger gestationneerd

op de grenzen van de Eems............27 Sept. 1800

Verovert Oost-Friesland en bezet Emden...... Oct. 180.6

Gouverneur-Generaal van Oost-Friesland......4 Nov. 1806

Bevelhebber van de 4o militaire afdeeling, te Deventer . Dec. 1806

\') flesMouveld IliJ Nm i in Anu, 1701\'.

DAENDELS , 1808—1811

Belast met het samenstellen van eene legerafdeeling te Utrecht I )ec. 180(5

Kolonel-generaal der Hollandsche cavalerie......21 Dec. 180(5

Door Koning Lodewijk benoemd tot G o u v e r n e u r-G en oraal van Indien en opperbevelhebber van \'s Konings land- en zeemacht op ƒ 1 18.000\'s jaars , boven zijn traktement als generaal ad ƒ 12.000 \'s jaars; terwijl een pensioen van ƒ öOOO aan zijne weduwe zou worden toegekend als hij binnen

vier jaren kwam te overlijden............28 Jan. 1807

Wordt voorzien van eene instructie \').......9 Febr. 1807

Benoemd tot Maarschalk van Holland....... Febr. 1807

Vertrekt onder den naam van Vlierden over Parijs, Lissabon en de Kanarische eilanden naar Java.......18 Febr. 1807

Te Batavia aangekomen............5 Jan. 1808

Opgetreden ................14 Jan. 1808

Het landgoed Buitenzorg wordt aan hem en zijne erven in vollen eigendom afgestaan, terwijl Weltevreden van hem

wordt overgenomen ⁱ)..............29 Maart 1808

Verkoopt een gedeelte van Buitenzorg voor 70.000 rijksdaalders ...................15 Juni 1808

Trekt den post van gouverneur van Java\'s Noord-Oostkust in en belast zich met de uitoefening van die function , onder genot der aan dien post verbonden emolumenten; zijnde de helft van de opbrengst der vogelnesten in de Vorstenlanden vallende,

hetgeen hem tijdens zijn bewind eene som van 553.275 rijksdaalders heeft opgeleverd..........................1808

De voormelde overdracht van Buitenzorg ¹) wordt goedgekeurd bij Koninklijke Kabinetsorder van.......19 Juli 1809

Verzoekt ontslag...............16 Oct. 1809

Herhaalt dat verzoek.............30 Nov. 1809

Door Keizer Napoleon ontslagen.........24 Nov. 1810

Als een gevolg van de intrekking, bij besluit van Koning Lodewijk van 4 Febr. 1810, der aanstelling van maarschalken,

wordt die waardigheid door Daendels afgelegd en die van generaal der armee door hem aangenomen ... ... 20 Febr. l.Sll Legt op den huize Buitenzorg, in eene vergadering der

\') Zie Mij»\'!\', Vrr/iiim\'liM^f v;m insrnuti»^;n, Batavia 1Hi8₍ lil/. \'MT* en ; (\'nrnof^ tic Groot, Rnluw, VOiiivonlia^v ISlW, M/.. 4r»; Moiiismn II, si. I , hlz. en ²) /ie Inlriilmu , lil/. I \'i \'-li l(i.

\') Tc w^tcu il\'¹ tot niiitrMizoi^ Itcliooicndc lamifi ijcn Tjioma^, TjitjiKM\'ock . Dcrnia^:», Sindaiii: , llaian^, Tjiawi, l\'ontiok (ictlch ••n Kampong Uaroc, te /airion ccnc iransi-lu; provincie nitniakcndc, die liij koi t daarop voor l.OOO.MO rijksdaalders te ^«dde maakte. lAcncens werd no^r aan liem af-gestaan liet district Djassinoa ; /ijnde een gedeelte der onder zijn bestuur verworven aanwinst van Hantain. Zit- Tydsclirit\'l vooi Necil. Indie, II, 18.V2; Handelingen cn prsidirirten van li»\'t Ind. y-nootschap te \'s-Giavonlia^i-, quot;ie jaarg. 1855, Ij!/.. 252 cn 405.

DAENDELS, 1808—1811 127

hooge Indische regeering, hel bestuur neder en draagt het

aan Janssens over................10 Mei 1811

Vertrekt van Java met de korvet „Saphoquot;.....29 Juni 1811

Divisie-generaal van het groote Fransche leger .... Febr. 1812 Maakt den veldtocht naar Rusland mede als bevelhebber over de 26(■ divisie, behoorende bij het korps van den maarschalk Victor....................................Juni 181\'2

Bevelhebber der 1\'oolsche vesting Modlin . . . Oct. 1812—1 Dec. 1813

Naar Nederland teruggekeerd....................Mei 1814

Benoemd tot Gouverneur-Generaal der Nederlandsche

bezittingen ter Kuste van Guinea...........27 Juli 1815

Derwaarts vertrokken met Zr. Ms. korvet „de Venusquot;. . 9 Oct. 1810

Aangekomen te St.-George del Mina........20 Febr. 1816

Overleden te St.-George del Mina.........2 Mei 1818

Decoratiën

Grootkruis der orde van de Unie.........10 Febr. 1807

Commandeur van het Legioen van Eer..............1807

Grootoflicier van idem..........................5 Jan. 1811

Grootkruis der orde van de Reünie................Jan. 1812

Van zijne li and zagen liet licht:

„Daendels, Generaal-Majoor bij de Fransche Armee, aan zijne Geldersche en Overijsselsche landgenooten, \'s-Hertogenbosch. 1794, 4°quot;;

„Rapport des operations de la division du Lieutenant-Général Daendels, depuis Ie 22 Aout, jusqu\'a la capitulation de l\'Armée Anglaise et Russe, ie 18 Octobre 1799, La Haye 1808quot;; en

„Memorie over den Staat der Nederlandsche Oost-Indische Bezittingen 1808—1811. Met bijlagen, \'s-Gravenhage 1814, 4 deelen, folioquot;.

Daendels was 22 Maart 1788 te Lage, in het Bentheimsche, gehuwd met Aleyda Flisabeth Reyniera van Vlierden, geboren te I lattem 28 April I7()S en gedoopt aldaar 1 Mei 1708, overleden aldaar 28 Maart 1848, dochter van Constantinus van Vlierden, kolonel en kapitein ter zee voor de admiraliteit te Amsterdam, en van Petronella Greve.

Aan de weduwe van Daendels werd in Aug. 1844, gerekend van en met 1 Mei 1818, een pensioen van /3500 \'s jaars toegekend.

Uit dit huwelijk: \')

1. Petronella Daendels, geboren te Duinkerken 22 Juli 1790, overleden te

^l) Van «Ie vijftien kindcion Ixminon hrlik oilquot; word «mi

DAENDELS, 1808—1811

Hattem 7 Jan. 1814, gehuwd te Parijs 29 Juni 1812 met Willem Charles van Braam, geboren te Hougly (Bengalen) 2(3 Sept. 177.3, overleden te Hattem 23 Jan. 1846, eerst kapitein ter zee, daarna burgemeester van Hattem, ridder der orden van de Unie en den Ned. Leeuw, zoon van Jacob Pieter van Braam en Ursula Martha Feith;

2. Burchard Johan Daendels, in 1815 met zijn vader naar de Kust van Guinea vertrokken;

3. Hermina Daendels;

4. Josina Maria Christina Daendels, geboren te Hattem 21 April 1795 en gedoopt aldaar 25 April 1795, overleden aldaar 28 Sept. 1859, gehuwd aldaar 25 Jan. 1822 met William Grenfell, geboren te Londen 12 Febr. 1796, overleden te Hattem 23 Jan. 1857, majoor der cavalerie in En-gelschen dienst, zoon van William Grenfell en Frances Woodis;

5. Rutger Herman Hendrik Daendels, geboren in 1796, overleden te \'s-Gra-venhage 6 Dec. 1799;

• \'gt;. Constant Jacques Daendels, geboren te Amsterdam 6 Oct. 1798 , ongehuwd overleden te Samarang 19 Nov. 1847, koopman te Samarang, ridder der orde van den Ned. Leeuw;

7. Aleida Elisabeth Reiniera Daendels, geboren te \'s-Gravenhage 17 Sept. 1799, ongehuwd overleden te Hattem 24 April 1869;

8. Egbert Andreas Daendels, gedoopt te Hattem 7 Febr. 1802, luitenant ter zee bij de Koninklijke Nederl. Marine, ongehuwd overleden te Samarang 1 Mei 1830;

9. August Dirk Daendels, geboren te Hattem 7 Maart 1803 en gedoopt aldaar 3 April 1803, overleden te Soerabaija, 29 Mei 1853, assistent-resident van Modjokerto (residentie Soerabaija), gehuwd 1°. te Zwolle 24 Juli 1835 met Maria Catharina Henriëtte Gallé, geboren te Zwolle 18 Dcc. 1816, overleden te Modjokerto 29 Dec. 1849, dochter van Servaas Antoni Gallé en Rose Elisabeth Couvers; 2quot;. te Modjokerto 18 Juni 1851 met Petronella Egberta Bisschop, geboren te Elburg, overleden te Apeldoorn 29 Mei 1860;

10. Henrietta Geertruida Theodora Daendels, geboren te Hattem 29 Oct. 1804 en gedoopt aldaar 18 Nov. 1804, ongehuwd overleden te Apeldoorn 27 Febr. 1887;

11. Louise Framboise Daendels, geboren te Hattem 21 Juli 1806 en gedoopt aldaar 21 Aug. 1806.

/I,. Vaderl. Hint. ten vrrvnlp\' op Wa-cnu u . \\ . lil/. \'27rgt;, \\ \\ I, lilz. \'JM\', \\ \\ V. !jI/. , ^)4. \'i V.\',

XXVII. lil/. 70. m l\'.H), 1117, \'200. 242 ■•gt;17, 2KI -•284, 320, 370-383, WVIII, lilz.\'125 127,

138, 180, XXIX. lil/. 10 12, X ,\\ X, M/.. 207, 2.M . 257, XXXII, bl/. 200, 285, XXXIV, hlz. 405.

XXXVI, bl/.. IK), 122, XXXIX, 1.1/ MO, XL, 1.1/. 4—7, 11. 15—24, 10, 41, 45, S0, 112, 133,

137, XLI, l.l/. 142, 175—180, 190, lllli -11IK, 203 . 209—214 , 241, 245 , 240 , 255 , 200 , 201,

340 , 343, 345. X LUI, blz. 20, 82, M.IV, 1.1/ 150 . 245 , 204, XLV. bi/. 330: Vonk. inval dn-

Enyeltchen \'U Itnwii in N. ffoll., I, t.l/ 15, 41—43, 05—07. 102, 155—157, 101, 1HÜ, 184,217,

11. blz. 04. 102, 11quot;., t.\'. van I.t Aa, Oetrhied. van den Omhy 1703—181)2, 1, blz 243, II

129

hlz. 190—494, 287—gt;292, 293—297, 347-319, 354—356, 393—395, 401, 402, 417, 418, 111,1.1/. 25, 20, VI, hh. 237—239, 295, 296, 299—304, 386—394, 415—417, 480, VIT, hlz. 366—368, noot, 426—436, 444—452, 457—461, VIII, hlz. 12—22 , 35 , 42 , 49 —51, 92—100, 103, 105, 106,

130—132, 143, 144, 191.....198 , 258, 259, 264, 274—278, 281 , 282, 300, 301, 312, 313, 322—

329, 390—413; van JJnMigel, Memoirc sur les Negotiations entrc la France ct la Ilollandc, hl/. 9, 27—33; Pijinsin, Bijdrage tot de gebeurt, in de Republiek, hl/. 32 35 ; I.ndewijK Hoiiaparli\', Geschiedk. Qedcnkit., 1, hlz. 215, 221; van Kanipeu, Vaderl. Karakterk., II, hlz. 739—750; IvraijcnliolT, Geschiedk. besehouw. van den Oorlog in 1700 y hl/. 40, 54, 55, 59—89, 101—127, 133—155, 171, 185, 190, 207—226, 301. Bijl. 15—19, 52, 56, 72—79, 110—113, 120-123, 125 mot con facsimilé van zijne handteekoning; Nieuwe Militaire Spectator, Jaargang 7 on S, ondcisclioiilonc allovciingon ; de Militaire Spectator, Nov. 1854 on Fohr. 1855; Hosscha, Neerl. Ileidend, te Land, III, hlz. 13, 162, 166, 167, 171—182, 190—193, 207, 227, 357, 415, 419; Rijv. en Vorh. 37, 3«; Toonstra, Nederl. Overz. Beziti., hlz. 98, 204, 281 , 328, 743, 754, 908; de Navorscher, IV, hl/. 159, V. hlz. 24, 25, Bijbl., hl/. LX II, N ion wc Serie, VII, hlz. 589, Biograph. Univ., VI , hlz. 4; Tijdschrift voor Ind. TaaL-, Land- en Volkenk., doorhol Ba tav. Genootschap van Knnslcn on Wolcnscli., IV on V ; de Jonge, Geschied, van het Nederl. Zeewezen, VI, St. II, hlz 128, 340, 391 Nieuwe algem. konsten letterbode, IV, 1795, hl/ 199 (zijn portret); Mmndcl Nederl. Mercurius, LXW III, hlz. 798, (zijn portret); Vaderl. Letteroefeningen, 1815, lejaarg., hl/.. 154; Recenc.cnt, XX l\\, 1836, hl/. 170; Batav. Koloniale Courant van 22 l-\'chr. 1811, N⁰. 8; Tijdschrift voor Neerl. Imlië, 2o jaarg., II, Baf a via 1839, hlz. 240 en 288 noot; 1863, Nieuwe Serie, Ie jaarg., II, hlz. 393, 405; 1864 Nieuwe Serie 2e jaarg., I, hl/. 36; Handelingen Ind. genootschap I, 1854, hlz. 332, II. 1855, hlz. 252 en 405; L. Bonaparte, Documents histoi\'iques, II, hl/. 53: Gerlach, Pastes milit., Zall-Bnniinlt;d 1859, hl/. 175 (zijn portret) ; De handhaving van het Europeesch gezag en de hervorming van het regtsweien onder het bestuur van den G.-O. Daendels over Java en onderlioorigheden (1808 -1811), Aoadenii^»\'!! piocl schrift van Mr. 1). .1. Baron Maekay. \'s-Oraveidiago 1H6I , 8°; S. van Dcvcnf»\'!- .Is/., Bijdrage tot dr kennis van hei landelijk stelsel op Java, I, Zalt-Bonimol 1865, hlz. 13, 25; Omen van Pi instem , Geschiedenis van het vader html, II, hlz. 1055; Heraldieke Bibliotheek, \\ ion we reek -, III, hl/. 26(1 267; Vervolg op van Loon, Nederl. Histwir-pcnningen, 9e stuk, Amstridani 1865, hlz. 295—298; Meinsma, II, sfnk I, hlz. 21, 61; van dor Aa, liiogr. Woordenboek: (rcill. Encyclopedie van Winkler Prins; Beknopt biogr handw ordenboek van Knhns en de Biveeomf; Jean Chrétien iiaud geschetst door Mr. P. Mij er; Dr. .I. Mondeis, ! F er man Willem Daendels, vóór zijne benoeming tot Gouverneur-Generaal van Oost-Indië (1762 -1807), \'s-Gravenhage 1890; Ned. Spectator 1890, hlz. 135. - l\'urtrellen : a. /ie Midler, Ned. portretten nquot;. 1226—1227*. — 1». door B. Vinkeh*-; naar C. 11. I ImIl-cs , hoixl 1^\'dd , in vierk. randwerk. 8°. — e. door .1. 11. llolVmeistor, lith. \\ . IC. Spanier, in gevorderden leel\'iajd . borstbeeld links, in offic. eostninn. fol.

KORTE KRONIEK.

1808 De Maarachalk .Mr. Horman Willem Daoiulcls komt als Oonvonionr-Gonoraal in Indiu on nooint do regooring van Wioso over (11 Jan.) Pnblioalio togon hot aannomon van gosfilionkon (9 Koln\'.)

Oowicditigo voraiuloringGn in hot bohoor der lio/.ittingon. Java\'s X(»ord-( )(ist kust

in residontiën of\' landdiostambton vorcleeld.

Hot bijhondon van hot Rataviascho dagrogislor JifgoHolinl\'l (29 Maart) ¹ )•

Grooto wog door goheol .lava aangolegd.

Eono goforceordo iooning nitgosohrovon (2 Oct.)

Do Comniandonr te Ha n tam l\\ P. du Pny met nog andero ambtonaron on

\') Pot het aanhouden van dat dagregist»*!\' word door de lleoren X\\\'ll in H\'t2l last ;;(quot;..^,lt;\'vi^,n Het oudste n- istcr «la\'/feekent \\an 1621 en e- in hef Bijksarehiof aanwo/i.\'.

9

DAENDELS, 1808—1811

milltaiioii op lust van don Kijksbostuunlor vermoord (15 Nov.), waarop dozo wordt gol\'iisilloord, do Sultan naar A mbo i na verbannen, Bantam tot oen domein van den Koning van Holland verklaard en een Sultan onder bepaalde voorwaarden benoemd.

1808 Batavia, als woonplaats, grootendeels verlaten voor de gezondere omstreken.

18U9 Het etablissement Bandjermasin wordt opgeheven en het fort aldaar afgebroken (l\'J Mei).

Oeneraal reglement van inrichting voor het postwezen, inspectiën dor wegen en herbergen op het eiland Java (12 Doe.)

1810 Een weekblad «De Bataviasoho Courant» ziet het licht (5 Jan.)

De Mol ukken vallen weder in handen der Engolsohen, t. w. Amboina (lOFebr.); Poeloe Ay 23 Maart; Ban da (9 Aug.); en Torna te (29 Aug.)

De kolonel J. F. F. Filz, gewezen commandant van Amboina, to Batavia gefusilleerd (12 Juni).

Kleine onlusten in het rijk van Djokdjokarta onderdrukt.

Lodewijk Napoleon, Koning van Holland, Connetablo van Frankrijk, doet afstand van den troon (1 Juli).

Inlijving van Holland bij het Fransche Keizerrijk (9 Juli).

Bantam nader georganiseerd (22 Aug.)

Da en do Is brengt een bezoek aan den Sultan van Djokdjokarta (Dec.)

1811 liet eiland Java gaat over in do macht van het Fransche Keizerrijk (20 Febr.)

Daondels treedt af (1G Mei).

JAN WILLEM JANSSENS,

goboron te Nijmegon don 12 October 1762, zoon van Johannes Jacobus Janssens, kapitein bij het regiment „van Ayivaquot;, en van Adriana Roes.

Cadet bij het regiment „Burmaniaquot;........ Maart 1774

Vaandrig bij het regiment „Prins Frederikquot;.....5 Febr. 1777

Eerste luitenant bij het regiment „de Schepperquot;. ... 31 Aug. 1787 Kapitein-commandant bij het regiment „van Pabstquot; later

„van Wartenslebenquot;...............12 Deo. 1788

Kapitein bij dat regiment, later het 5do bataillon van de

1° halve brigade................31 Maart 1790

Gepensionneerd en in eene administratieve betrekking

geplaatst................... 1 Jan. 1790

Commissaris voor de Fransche troepen in soldij van de

Bataafsche republiek...............11 Maart 1797

Secretaris-generaal bij het ministerie van oorlog. . . . 2(5 Maart 1800 Eerste commissaris voor de administratie der Fransche

troepen in soldij van de Bataafsche republiek......11 Oct. 1800

Gouverneur-generaal, met rang van luitenant-generaal, van

de Kaap de Goede Hoop.............18 Febr. 1802

Vertrekt derwaarts.............. Aug. 1802

Neemt die kolonie van de Engelschen over en aanvaardt

het bestuur aldaar............... Febr. 1803

Geeft die kolonie na eene moedige verdediging aan de

Engelschen over................23 Jan. 1806

Vertrekt naar Holland............5 Maart 1806

Staatsraad in buitengewonen dienst en secretaris-generaal

bij het ministerie van oorlog............11 Juli 1806

Staatsraad in gewonen dienst..........18 Juli 1806

Intendant-generaal van de Rhijn-armee.......24 Sept. 1806

Directeur-generaal van de administratie van oorlog. . . la 1 )ec. 180() Luitenant-generaal buiten activiteit, doch in den staatsraad belast met de sectie van oorlog.........28 Mei 1807

Minister van oorlog............. 7 Dec. 1807

Eervol op zijn verzoek ontslagen onder genot van /8000 pensioen , en met behoud van den titel en rang van staatsraad

en luitenant-generaal...............22 Mei 1809

Door Keizer Napoleon 1 benoemd tot Gouverneur-

132

Generaal van H.D, bezittingen ten oosten van Isle de

France en opperbevelhebber van ii.1). land-en zeemacht aldaar 16 Nov. 1810 Als zoodanig gecommissionneerd bij opene brieven en

voorzien van instruction \')............22 Nov. 1810

Vertrekt van Maiildain naar Java met het fregat „la Mcdusequot; 29 Dec. 1810

Te Banjoewangi aangekomen..........20 April 181 i

Neemt op den huize Buitenzorg, in eene vergadering van

de hooge Indische regeering, het bestuur van Daendels over 16 Mei 1811 Geeft de kolonie na dappere verdediging bij capitulatie

aan de Engelschen over.............17 Sept. 1811

Als krijgsgevangene van Batavia naar Engeland vertrokken

met het schip „The Countess of Harcourtquot;.......18 Oct. 1811

Baron van het Keizerrijk......................1811

Hem wordt vergund naar het vasteland te vertrekken. . Nov. 1812

Commandant der 31o afdeeling (Groningen)..........1813

Commandant der 2o afdeeling (Mézières)............1813

Verkrijgt demissie als divisie-generaal in Franschen dienst April 1814 Luitenant-generaal en belast met het personeel der armee

bij het departement van oorlog......................Mei 1814

Belast met de administratie van oorlog in de zuidelijke

provinciën....................................1814

Commissaris-generaal voor het gezamenlijk departement

van oorlog met rang van secretaris van staat............1 Jan. 181.\')

Op zijn verzoek als commissaris-generaal van oorlog

demissie bekomen...............24 Mei 1815

President der commissie benoemd om reglementen van administratie en discipline voor de Militaire Willemsorde te

ontwerpen..................24 Mei 1815

Kanselier der Militaire Willemsorde........8 Juli 1815

Verheven in den Nederl. Adelstand........24 Nov. 1816

Generaal der infanterie............10 Nov. 1828

Overleden te \'s-Gravenhage...........23 Mei 1838

Decoratiën.

Ridder der orde van de Unie..........7 Jan. 1807

Commandeur van idem............25 Nov, 1807

Grootkruis van idem.............3 Febr. 1808

Lid van het Legioen van Eer..........24 Nov. 1810

Officier van idem..............25 Nov. 1810

Commandeur van idem............28 Dec. 1810

\') Zie omtrent die inatructiën (!lt;■ « il iiidi\'lingon ilci jiiiti lyksrl»» iil^eniepnc rpr^aittgt;nii^ gt;\':m de Msitttsolmppy van NVitei-l. Lutterkumlc te leiden, 1860, 1)1/. 109.

JANSSENS, 1811 133

Groot-officier van idem............16 Mei 1811

Grootkruis der orde van de Reünie........22 Febr. 1812

Grootkruis der Militaire Willemsorde........8 Juli 1815

Janssens was gehuwd lquot;. den 7 Sept. 1786 met Anna Barbara Balneavis, geboren tc Maastricht 13 April 1760, overleden tu Amsterdam 27 April 1810, dochter van Henry Balneavis, kolonel in dienst dezer landen, brigadier (bevelhebber) der landmacht in Oost-Indië, en van Carolina Stuart; 2quot;. te Amsterdam 26 Jan. 1822 met Sara Louisa Hartsen, geboren tc Amsterdam 5 Sept. 1791, overleden te \'s-Gravenhage 31 Dcc. 1849, dochter van Cornelis Hartsen en Sara de Haan.

Uit het eerste huwelijk:

1. Jonkvr. Wilhelmina Anna Janssens, geboren te Harlingen 8 Juli 1787, overleden te Brussel 29 Maart 1821, gehuwd te Kaapstad (Kaap de Goede Hoop) 28 Oct. 1804 met Mr. Coenraad Jacob Gerbrand Copes van Hasselt, geboren tc Tiel 17 Mei 1777, overleden te Haarlem 1 Mei 1860, lid van den raad van state, commandeur der orde van den Ned. Leeuw, zoon Jacob Copes van Hasselt, raadsheer in het hof van Gelderland, en van Margaretha Jacoba Homoet;

2. Henri Janssens, geboren te Harlingen 15 Dcc. 1788, ongehuwd overleden aan de Kaap de Goede Hoop (5 Juni 1805, luitenant der dragonders;

3. Jonkvr. Adriana Carolina Janssens, geboren te Zutphen 3 Dcc. 1792, ongehuwd overleden te Brussel 22 Mei 1821 ;

I. Jonkhr. Jan Willem Janssens, geboren te \'s-Gravenhage 24 April 1799, overleden te Utrecht 12 Maart 1871 , ritmeester bij de 2° afd. kurassiers, ridder der Milit. Willemsorde, rijksontvanger te Hilversum, gehuwd tc Deventer 11 Febr. 1828 met Hortence Marie Pick, geboren te Antwerpen 7 Juli 1809, overleden te Brussel 2 Nov. 1841, dochter van France\'s Pick en Isabelle Marie Antoinette van der Nest.

Uit het tweede huwelijk:

5. Jonkhr. Mr. Henri Guillaume Charles Louis Janssens, geboren tc \'s-Gravenhage 12 Juli 1824, advocaat, wethouder tc \'s-Gravcnhage, gehuwd tc \'s-Gravenhage 21 Aug. 1850 met Wilhelmina Martha Aniens, geboren tc Arnhem 25 Jan. 1829, dochter van Pieter Arriëns en Gecrtruid Albcrtina Barones van Eek.

/io Vadevl. Letteroefeningen. I ^ 1\', I, hl/. 003; Tijdschrift voor Necrl. Intlif, 20 jiiarpquot;., 11. Hulavia 1830, hlz. 272 on ^c27^ noot ; I8(H, Niouwc Serie, 2o |:iui L^r., I, hl/. .\'W; /fondcliwjen en \'jeschriften van het hul. Oenootsrhap tc \'s-GravenJuvir., \'•li* 1855, hl/. iiCi 1 .\'UlO; S. \\ ;m Dcvon-

\'«\'i\' Js/n., Hijdrarjcn tot de kennis van het landelijk stelsel op Java, I, /all-Hoiimn-l 18()5, hl/. 25; Lex vssohn Nnmian, Britsehe /leerschappij, \'^-lla^c 1857; Mr. 1\'. Miji-i , Jean Chrétien Baud ;/cschetst, Utrecht 1878; Gei 11. Encyclopedie van AVinkha Prins. Portretten: /if Kr. Muller, NederI. |ior-tretten 11«. 2749—2750.

134 JANSSENS, 1811

KORTE KRONIEK.

INII Do Oouvornour-Generaal Janssons komt op Java cm volgt Daendols op (KJ Moi).

Eono Engolscho vloot onder Lord Minto verschijnt voor Batavia (Julij.

Do Britsclio oxpeditio latult op Java (4 Aug.)

Hot Franscho kamp te Moostor-Coruolis wordt door de Engelsoho krijgsmacht bestormd on genomen (2G Aug.)

Hot Britsch Ooiivernoment op Java gevestigd (11 Sept.)

Jan ss en s capituleert to Toon tang, bij Sam ar an g, aan do krijgsmacht onder don luitenant-generaal Sir Samuel Auchmuty na ooue dappere verdediging (17 Se])t.)

De Luitenant-Gouverneurs

van liet eiland Java en Onderhoorigheden tijdens het Engelsch tusschenbestuur

VAN

1811 tot 1816.

THOMAS STAMFORD RAFFLES,

geboren aan boord van hot schip Ann, in do havon Port Morant, oiland Jamaica, don 5 Jnli 1781, zoon van Benjamin Rafllos, Hchoop.skapitoin bij don handel op Wost-Indio buiten do havon van London, on van ....... Lindeman.

Buitengewoon klerk bij het Oost-Indische huis te Londen 17\'.)quot;) Door het Hof van Directeuren benoemd tot ondersecretaris

bij het etablissement op Penang......................1805

Naar Penang vertrokken met het schip „Gangesquot; , kapitein

Harrington....................................1805

Te Penang aangekomen........................Sept. 1805

Secretaris van het bestuur aldaar..................180(5

Agent van den Gouverneur-Generaal van Britsch-lndie bij

de Maleische Staten (te Malaka)......................1809

Door Lord Minto benoemd tot Luitenant-Gouverneur

van het eiland Java en Onderhoorigheden, enz., enz., en/,. . 18 Sept. 1811

Geinstalleerd te Weltevreden (Batavia).......5 Oct. 1811

Resideert te Buitenzorg........................1811 —1816

Ontheven van zijne betrekking en afgetreden.....11 Maart 1816

Van Batavia naar Bantam vertrokken.......\'25 Maart 1816

Van Bantam naar Engeland vertrokken met het schip

„Gangesquot;, kapitein Falconer............\'26 Maart 1816

Te Londen aangekomen............1(5 Juli 1816

Zijn werk „The History of Javaquot; ziet het licht. . . . Mei 1817 Door den Koning van Groot-Britannië in den Adelstand

verheven met den titel van Knight..................Mei 1817

Benoemd tot Luitenant-Gouverneur van Benkoclen . . . Oct. 1817 Vertrekt derwaarts van Plymouth met het schip „The

Lady Rafflesquot;.................18 Nov. 1817

Te Benkoclen aangekomen...........22 Maart 1818

Onderneemt ecne reis in het land der Bataks, in het

binnenland van Sumatra..........................1824

Keert naar Engeland terug met het schip „The Marinerquot; 8 April 1824

Te Plymouth aangekomen...........22 Aug. 1824

Overleden te Highwood, Middlesex........5 Juli 1826

Raffles schreef;

„Substance of a minute on the introduction ol an improved system of

1^8 RAFFLES, 1811 — 18 IB

internal management and the establishment of a iandrenta! for the island of Java, to wich are added several of the most interesting documents therein referred, London 1814quot;;

„The History of Java, With engravings and map, London 1817quot;;

Kene inleiding voor het werk van J. Leyden, „Malay annals trans!, from the Malay language. London 1821quot;, 8quot;;

„The mission to Siam and Hue, the capital of Cochin-China in 1821—22. With a memoir of the author. London 1824, 8°., with engr.quot;

Raffles was gehuwd 1°. met Olivia Mariamne, overleden te Buitenzorg 20 Nov. 1814, begraven te Batavia in het graf van Dr. J. Leyden \'); 2°. in Engeland in 1817 met Sophia Hull, dochter van T. W. Hull, esq. of the county of Down, Ireland.

Uit het tweede huwelijk;

1. Charlotte Sophia Tunjong Segara Stamford Raffles, geboren op de reis naar Indië, aan boord van het schip „The Lady Rafflesquot;, 1818, overleden te Benkoelen en aldaar begraven 15 Jan. 1822;

2. Leopold Stamford Raffles, overleden te Benkoelen Juli 1821;

3. Len zoon, overleden te Benkoelen Jan. 1822;

4. Ella Stamford Raffles, geboren te Benkoelen 1821;

5. Een kind geboren te Benkoelen 1823, overleden aldaar Dec. 1823.

Zilt;» Ahjcmcoie. Komt- en Letterlxxk, 182^, I. blz. 40; 1843, I, biz. i.\'U; Memoir of the life and puljlic sarviceg of Si)\' Thomas Stamford Raffles , F. R. ti. ete. partkiilarlf/ on het Oovernment of Java, IS 11—1SIG, and of Bevsoelen and its dependencies, 1817—1824; Bij his widow. Loiulon, John Munav, AUxMnaricstroot, 1830 (Mrt /ijii portfot oh |ilat(*ii); Oosterling^ I, 1835, blz. 1; Tijdschrift voor Neerl. Indië, jaar^. 1839, II, blz. M—71; lOn jaarg. 1854, I, blz. 78, 81, 130, 297; Indische Bij, I, 1843, blz. Hli, noot; II. (1. Millies, De Munten, Am^lcnlain 1852, blz. 14; Lcvyssolm Norman, Britse\'te. Heerschappij, \'s-lla^^ 1857, blz. 45; \\f«\'insnia II, stuk 1, blz. 82 on 83; Bijdragen Indische T L -en Volkenkunde voor N. I 18(»4, Niouwo Sorio, 2o jaar^,, I, blz. 101; S. van Dovontor Jszn., Bijdragen tot de kennis van het landelijk stelsel op Java, I, Zalt-Hornmel 1865, blz. 55.

KORTE KRONIEK.

isll Thotnak Stamford Ral\'flos wordt aangesteld tot Ijuitonant-Gouverneur van hot eiland Java on Oiulerhoorigheden (1.8 Sopt.)

Do Sultan van Dj ok djo karta doet afstand van don troon ton behoove van don Kroonprins I\'angoran Adipati Anom Amankoe Nogoro (Rodjo). 1SI2 Ifot liataviaasch Oonootsohap van Kunstoa on Wetonsohappon wordt door Raff los weder opgericht (24 April).

De Oostkust van Borneo aan do Engelschen afgestaan.

\') Overleden te Batavia 27 Aug. 1H11.

RAFFLES, 1811—-1816

1X12 Tmctateii tusschoii hot Eugolsch Gouvemomout cu do Vorston van Djokdjo-karta on Soorakarta, waarbij al\'sfaml van grondgoliiod wordt bodongon.

Do oudo Sultan van Djokdjokurta, dio zicli woder van hot bostnur dos rijks had moostor gemaakt, wordt, nadat /,ijn kraton op 20 .hmi door do Engelschn troopon oudor don kolonol Gillospio was ingonomon, naar Pooloo Pinang vorbaimon. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Amankoo Hoowono lil (R o d j o).

1813 Invoering van hot laiidronte-stelsol op Java.

Om wenteling- in Nederland (17 Nov.)

Do Prins van Oranje landt to Sohovoniiigon (30 Nov.) en wordt Souvo-reine Vorst dor Vereenigdo Nederlanden (1 Deo.)

Raffles sluit eene overeenkomst mot den Sultan van Bantam on met do Sultans van Choribon.

IHlJ; Nederland van do Fransohen bevrijd. Do teruggave van do Noderlandscho O. I. bezittingen, behalve de Kaap de Goodo Hoop, wordt bij hot to Londen met Engeland gesloten traetaat bepaald (13 Aug.)

1815 Eon reglement op hot beleid dor regeering, hot justitiowozou, do cultures en don

handel in \'s lands Aziatische bezittingen wordt gearresteerd door Z. K. II. den Souvereinen Vorst dor Vereenigdo Nedorlandon (3 Jan.)

Willem I noemt don titel van Koning der Nederlanden aan (16 Maart).

Aardbeving over geheel Java (April).

De Militaire Willemsorde ingesteld (30 April).

Hevige uitbarsting van den Goenoeng Tambora op hot eiland Soombawa

Slag bij Waterloo (18 Juni).

1816 De Luitenant-Gouverneur Stamford Eaffles treedt af (11 Maart).

JOHN FENDALL,

goboron to London don 9 Ootobor 17(32, zoon van John Fondall,

van Bornorsstroot.

Als schrijver in Britsch-Indië aangekomen......12 Nov, 1770

Assistent te Moorshedabad......................1782

Secretaris hij de inlandsche rechtbank (adawlat) te Nattore 1 783 Onderkoopman (junior merchant) en eerste assistent te

Moorshedabad..................................1788

Secretaris hij de inlandsche rechtbank aldaar..........1790

Opperkoopman (senior merchant) en rechter te Midnapore 1794

Rechter en magistraat te Moorshedabad..............1799

Rechter en magistraat en fungeerend 3^ rechter bij liet

hof van appel te Dacca..........................1801

Zout-agent te Irimlook........................1806

Vertrekt naar Europa..........................1809

Naar Indië teruggekeerd cn buiten betrekking .... 1815 Benoemd tot Luitenant-Gouverneur van het eiland

Java en Onderhoorighedcn, enz., enz., enz..............181(5

Te Batavia aangekomen en opgetreden.......11 Maart 1816

Afgetreden bij de teruggave van de Nederlandsche O. I.

bezittingen..................19 Aug. 1816

Naar Britsch-Indië teruggekeerd..................1817

Jongste rechter in het opperste gerechtshof (Sudder dewance