OpEMiAAI! TK VERI)EIgt;1(!KN IN\' HE Afl.A DEK l.\'MVKliSITKiT o [) iM a a n d a g -29 M c i 1899 ,

H]j hot verschijnen van dit proefschrift is hot mij eonc nangenanio taak U, Hooglooraren, Loc-toren en Privaat-Docenten dor Modischo on Pliilo-sopliischo facultoitcu inijnon oprechten dank te bo-tuigou voor het onderwijs, dat ik van U mocht genieten.

Vooral I , I looggoloerde Rotuans, 1 looggeaclito Pronrotor, eon woord van bijzondere orkentolijk-lioid voor do wehvillondo bolangstolling, dio ik stoods in zoo ruime mate van 1\' ondervond.

Ook zal ik mij dankbaar de bereidwilligheid hhj\\(n hei in nei (gt;11 , waarmede \'\'ij, I looggoToei\'do Sik.ik,\\«kkk van 11 i:i kkmim , de hi111)midcIehmi van het Uoerhaave Ijaboratoi\'inm en ook vaak Tw en kostba-i\'on tijd ter hoscbikking stoldot voor mijn ()n₍|orzoek.

Aan 1\', liooggeloordo ,li i;.\\sz (mi I\'assow en Zeergeleerde Wincki.kk mijn dank vooi\' (\'we leiding \'gt;ij mijne speciale stndicn in de Oto-, h\'hino- en I jaryngologie.

■ ^ - - - • ■ ..... ■ . • .............- ₇ -......-..........- ....... ...... ........

• . , ^.■■t,:.-.- ■..:.,. . . ... . . . . , ■ .,,.. ■„..•. .- ii\'.-i:-—i\' :

■ \' ■ ¹ - , . -: ■•\'.•-\'•• . •/,•: .■•,•,iy.\'. .y// fe^^iij*.

■...■:- , ₄ .^\' ^^gt;A\'^|^^\'^(_j\'^}^^■^^^^y^lA⁴W\'F(¹^gt;■^,f/♦ï^■i^!^,\'\'lt;^I(•\'^;r\'^l\'\'^{^}■\'^*4^^,,■ fAlxiJ.^S\'/» ^fl^gt;ffrw5/l!-^,{^i^l,Bⁱl^l \'H\'! \\\'\'ifkf^!,quot;!\'*gt;^ ft,¹\'!\' ! Ip\'^i\' ^;,\';V /{«j \' IhH I ty r I ftf\', ■ #4$$ \' tffféÊh

.,,,■.\'\'.quot;\', .■.\'^v\'ii*/\'!.\'^i\' f);.® ■ !-\'f«)\'.gt;Vif!;^\'\';

A AX M 1,1 NKN \\^rAI)EH, AAN DK XA(iET)A(\'ll-TKXIS MI.JNKII MOl^DEJv KX AAN ML INK VIIOI\'W.

. ■•■■ ■ gt;\'• • ramp;% ?-■•-. ¹ f\'V . ■ ¹ •\', , lt;,.

- , ■\'•■- ■..•.■■.■.-.■■ i^:- -v.-\'\' r ■■ .......^ . . . ,■ ■ ,\' -.■•• . ■,

...... ...... \' , •■ •■ ............_: . _: ..... .. . , - -■ . , ....... ■,,...,.,

1	§

■4?


	1
,;V_;\'	f:

vli
w

.\' .\' - •• .......... .............. .. ........ ... , .. ........... , . , ,.

\' \' \' - \' -- .- . . ■. ,. .■ ■ .,, ^ . ■ . , . . , , ^{1 ,}.^{1 i;i} ■ , • ■ , ■ .. ... ,• . . . ....

■■ ■ • ■\' fytoS ■ \' .■\'■■■ . ¹¹ -■¹........¹ .■ ■-.■ ■ .... ....•■.

\' ■ ■\' •■■ ■quot; - M-i\',: - gt; .. . .. , ......... .... ... ... ..... .\'.... -

• • ■ ■ ■- • . . ...... , . • , . .... . .. ... .,■.... _r . ....

In do volgende bladzijden wonsoh ik do dohis-(cutios te besproken, die soms inden voorwanden in den hodoin van do fcroiiimolliolte worden aan-gotroÜ\'en,

Voornamelijk zal hiorbij do vraag gelden, of bedoelde dohiscenties zijn te boscliouwon als ver-kregene, dan wel als aangeboreno. In het eerste geval zou dan oen resorptio van bestaan hebbend been de oorzaak zijn, in hot laatste oen geheel of gedeeltelijk uitblijven van hoenonlwikkeling. In beide gevallen doen zich deze dohiscenties in hot cadaver als met bindweefsel opgevulde hiaten in den beenwand voor, terwijl zij zich in hot gema-ei loeide preparaat als werkelijke openingen ver-toonon.

Met nadndc zij er op gewezen, dat in hot.onderstaande do defecten , door caries of oenig ander pathologisch proces tewcoggobracht, buiten besproking zulloii woi\'den gelaten.

Ik werd tot de kouz( van uiijn onderworp geleid door het vinden oener groote dohiscontio in don voorwand der trommel holte. Hij eone oelening in de uitvoering der radic,ualoporati(ï voor middenoor-

ottoringcn aan con los slaapboen, trot mij do f)in-starulighoid, dat in hot door mij gebruikte object, dr gi\'hoolo voorwand d(;r trommoUiolto ontbrak, zoodat carotiskanaal en cavum tympani niet, zooals gewoonlijk, door een beenigen wand gescheiden waren, maar onmiddellijk mot elkaar in verbinding stonden.

Bij hot doorzoeken der literatuur vond ik slechts torloops door onkolo schrijvers, zooals /jIckkkkandl, Zati al en (jRnu-;u, van bovenstaande afwijking molding gemaakt, terwijl eono eonigszins nauwkeurige Ix\'schrijving van dohiscenties in den voorwand der trommelholto goiuH\'1 ontbrak.

Ten opzichte van dolnscentios in deiv bodem on in de overige wanden der trommoUiolto is de literatuur beter voorzien, daar Fkikdlowsky, Iovnhkk, IIvuTi, en andoren hunno aandacht aan dit ondor-wci\']) schonken.

De dohiscenties in don voorwand der trommelholto worden, tegelijk met die in den bodem, besproken, daar én bodem èn voorwand het cavum tympani van groote bloedvaten scheiden en daarom to zamen eone l^ijzotidero ])laats tegenover de andere wanden der trommelholte innemen.

\'Ten slotte hoop ik in dit proelschrift na te gaan , van welk behmg genoemde anatoinisr-hc afwijkingen soot^- dc praktijk der oorhoolkunde kunnen zijn.

Ten cindo na to gaan, hoe vaak doliisoontios in voovwand on hotlom dor trom mol hol to hij don mensch kunnen wordon aangotroi\'fcn. stelde ik oen onderzoek in aan 974 gomaceroerde sehodel.s on\'24 losse slaap-heondoron , aanvvozigin de sehedelverzamolingon A\'an hetHeidelhorgor Anatomisch rnstituut, van het Boei\'-haavo Laboi*atoriuin en hot Anatonhsoli Cahinot te Loidon.

Ilot is eohtor wenscholijk, alvorens de resultaten van dit onderzoek te vormeidon, ocne anatomische heschi\'ij ving te doen vooralgaan van enkele doelen van hot slaapboen, x\'oor zoover zulks hij do hieronder te hespreken anatonhsehe alVijkingen noodig is.

Wij moeten ons hopalon tot de anatomie der tronnnolholte, van den oanalis enrotieus, dei fossa jngularis en der tuha Eustachii, on den inhoud der trommolliolte met stilzwijgen \\ 0!irhijgaan.

De trommelholte is eein¹ kleino ruimte \\\'an on-regolmatigon vonn, gelegen tussohen de basis van het, als eone onrogohnatige driezijdige pvra-inido gebouwde rotsbooa, het horizontale, god eel to van do shmpboonschelp on hot tromine-lvlios.

Aan dczo ruimte kan men oudersclioideu: een modialon en latei-alen wand, oen voor- on aclitcr-waiul, con hodom on oon dak, waarbij dient oj)-gomorkt, dat bij opgoi-ichten hoofde de mediale en laterale wand niet verticaal staan, maar schuins van achter, boven, Iniiten , naar voren, beneden en binnen verloopen, tevens daarbij naar beneden en naar voren convergcercnde.

Do onderlingo afsta nd van modialon en lateralen wand is dus achter boven grooter dan beneden voor. Naar achteren staat de trommelholte in verbinding met de cellen van den processus mastoidcus , waarvan het antrum niastoïdeum , eene zeer groote , bijna constant voorkomende cel , door middel van den aditus ad antrum (recessus epitympanicus \'), atticus), direct brewed commnniceort met liet lager gelegen gedeelte van het cavum tympani (tympanum proprium). Naar voren loopt de tronimelholto uit in de tuba, Hustachii, tlie haar mot den pharynx in gemocnschap bi\'engt en uit een kraakbeonig en een 1)Ocnig gedeelte bestaat, waarvan het laatste beneden nader /.at besproken worden.

Do laterale wand van het cavum tympani bestaat in zijn benedenste deel voornamelijk uit het trommelvlies, dat door de pars tympardca van bet slaapbeen als in eene lijst gevat is.

nwt den rei\'i\'sssus • pit \\mpauii us. ile roct ssiis liypotyinpiinicus ^cnoomd.

Hot bovenste gedeelte wordt gevormd door liet horizontale deel der slaapboenscheli), dat tevens het tcgmen tympani helpt sanicnstell(gt;ii.

Mot dak, dat de trommelholte van do middelste schedelgroeve scheldt , bestaat uit eene, in dikte zeer wisselende, soms dehiscentics vertoonende l)een-plaat, die, zich van do bovenvlakte der pyramide lateraalwaarts uitstrekkend, in verbinding treedt met de horizontale plaat der slaapbeenschelp.

Bij het kind is die verbinding tusschen tcgmen tympani en sqnama nog niet tot stand gekomen, maar zijn genoemde doelen gescheiden door de lissura petro-squamosa, waardoor do trommelholte, met de nn\'ddelste schedelgroeve conmiunicecrt.

Men kan het dak der troinnielholtc¹ in twee gedeelten verdoel (Mi, die door de z.g. crista trans-versa (Bezold) gescheiden zijn, n.l. in een voorste, het dal lt; van het tympanum propriuni, en in een achterste, dat van den recessus epitympanieus.

liet dak van den recessus epitympanieus stijgt schuins naar boven, naar hot antrum nuistoïdoum, terwijl het voorste gedeelte van het tcgmen tympani in het verlengde ligt van het dak der tuba Kustaeliii.

deelto den somieanalis pro tensore tyni])ani, waardoor het dak der tronmudholte aldaar belangrijk dikker is dan overal elders.

De mediale of labyriutlnvand vormt den scheids-numr tusseluMi het inwendige en hot middenoor en

is o-okonmorkt dooi\' oono mot hare convoxitoit naar lu\'t iiiidtU\'iioor wolx itig \' I^i\'onionto-

rimin, towci.^gobraclit door do oorsto windingquot; van liot slakkonhuis, \\\'ordor door hot ovalo vonstor, dat too^ang gooft tot hot vostihuluin on door liet drio a vior mm, daaronder gologon rondo vonstor, dat naar hc^t slakkoidiuiskanaal voert.

Evenals aan hot dak, zijn ook aan don modialon troinmolholtowand twee godoclten te ondorscheidon, on wol: oen \\^,lt;)oi\'stc, de mediale wand van het tvmpanvnn proprium, en een achterste, die van den rocossns opitympaniens.

1 )(■/(■ twee godoolton worden gosohoiden door oono vorhevonhoid (prominentia canalis facialis), dii¹ van boven hot ovalo vonstor naar achteren en beneden verloopt, on door don lateraion wand van don (\'analis Falloppii gevormd wordt.

Onmiddellijk boven on achter deze prominentie vindt men in don modialon wand van don rocossns opitvmpaniens oono khMnoro, niindci\' sterk tevoorschijn tredende» vorhevonhoid van compacter boen-wool\'scl dan dat dor omgeving.

Dozo vorhovoidioid is do hartlo, b(gt;onigo kapsel van hot horizontale hallcirkelvormige kanaal.

liet ovalo venster bevindt zich op don bodem van («olio groove pelvis ovalo), waarvan de verhoven wanden gevormd worden: vóór, door hot tvmpanalo einde van don semicanalis pro tonsoro tvmpani, boxen door ch¹ prominentia facialis , on de,.

door hot promontorium en aclitor door do oniinoiitia stapodia , eono bconigc vcrhcvonhcid , die door do poos van don musculus stapedius doorboordwot\'dt.

Ook hot rondo vonstor ligt in. oeno groove, tlio-zich van den bodem dcr troniinelliolto sohnins naar voren en bovon in hot proinontoriuin uitstrekt.

Naar acliteren toe wordt do tronnnolholto in bet benedenste gedeelttgt; afgesloten door eon zicli tamelijk steil van don bodem verheffcnden boenwaiul, terwijl het overblijvende bovenste gedeelte de driehoekige opening is, die naar liet antrmn niastoï-deum voert.

De basis dezer driehoekige opening bevindt zieb aan liet tegmen tvinpani; de top, waarin hot korto boen van het aanbeeld bevestigd is, wijst naar omlaag.

Van moer direct belang dan de bovenbeschreven begrenzingsvlakkcn zijn voor ons bij de later te behandelen afwijkingen de bodem en do voorwand dor trommelholte: vooral door hunne ligging ton opzichte dor vena jugnlaris en der artoria earotis interna.

De voorwand dor trommelholto stijgt, zonder scherpe grenzen geleidelijk A\'au den bodeni omhoog en naar voren, daarbij hot cnvmn tvinpani van het opstijgende deel van hot earotiskanaal scheidende.

Deze wand Ijeroikt echter niet het dak der trommelholto, maar wordt onderbroken door de tuba Kustachii, die daar ter plaatste, begeleid

Aan kot goina(«rooi\'(lo slaa|)lloon vindt men , in plaats van den tuI)anvoiul, oouc voel o rootorc, door con thin iKM-nplaatje bijna geheel in twoo holl\'ton vordoolde 0])(Miing, n. I. do uitmonding Nan don oanalis inusrulotuliarius.

Do voorwand dor trommolholto is in zijno sanuMi-stolling zoowel als in zijne dikte zeer afwisselend : mi eens vindt men eene betrokkelijk dikke, eompaeto beenlaag; dan weei\' treft men een wand aan, die, evenals de proeossus mastoïdeus, opgevuld is mot tallooze pneumatiscke eellon. Soms ziet men sTockts netvormig gerangsckikte lijsten op eene dunne heenplaat; dan weer dient een papierdunne wand, die in zeldzame gevallen ook dehiscent kan zijn of ontbreken, tot afsekeiding tussckon earotis en trommelkolte.

In den voorwand vindt men eenigo zeer kleino, kanaaltjos eanalienli earotieotympaniei), die ket earotiskanaal met de tronnnelholt(! in gemeenschap iirengen en waardoor kleine bloedvaten en zenuwen kun verloop nemen.

Vormt de voorwand een sekeid.sinuur tusscken de tronunelkolte en een der belangrijkste arteriën van ket mensehelijk organisme, (ie bodem van ket cavum tympani doet dit ten opzickte van eene zeer belangrijke^ vena, de veiui jngularis interna, zij het dan soms ook op zeer onvoldoende wijze.

Do bodem dor troinmclholto is snmlloi\' dan ln\'iquot; dak cu, evenals dit on do voorwand, van zoor af wisselende dikte. In vole gevallen wordt iiij gevormd door eeno papiordumu^, in andere door cene zeer coni[)acto boonplaat; in nog andoro govallon door twee bcejiplaten, die versohoidoiie cellen tns-schon zich inslniton.

FFot tympanale, vaak niet kleine boonlijston voorziene oppervlak van den bodem is nn eens plat dan weer concaat, niet zelden ook convex; hot verkleint in het laatste geval niet onaanzienlijk het lumon der trom mol holte.

I e zamen met den semicanalis pro tensore tyni-pani, vormt do beenigo tuba Eiistachii don canalis musculotubarius, waarvan slechts oen klein, boven mediaal gelogen gedeelte hot ha If kanaal des tensors ton deel valt, dat door oen gedeeltelijk librous, gedeeltelijk beenig soptnm van de tuba gescheiden is, Dit septum eindigt in hot cavmn tvmpani als procossus cochloarilormis aan do voorzijde, van hot ovale venstor, terwijl bet zich naar den pharvnx too langzamerhand in don modialon wand van hot nuiscnlotubairkanaal verliest.

ModiaaI waarts en naar onderen grenst de beenigo tuba aan het carotiskanaal , daarva-n door eeno meest zeer dunne beunlainello gescheiden.

Mediale on laterale wand coiivergeeren naar beneden tot een scherpen kant, die zich naar de trom-inelholte toe tot een zeer smallen bodem verbreedt.

Deze laatste vormt oen scherpen hoek mek den voorwand der tronnnelholte, terwijl het dak, de mediale on de laterale wand van het tnbairka-naal zonder scherpe grenzen in de gelijknamige deden van het cavmn tympani overgaan. Het dak, de mediale wand en do bodem, voor zoover dit- aanwezig is, hehooren tot de pars potrosa; de laterale wand daarentegen tot de pars tympanica van hot slaapbeen. Het slijmvlies van de beenige tiiha zoowel als van de trommelliolto, vormt, innig vorocnigd met het periost dor wanden, oene uiterst dnnne membraan en i)ezit grof.ton deels tril-liaai\'epitheel. Alleen daar, waar het do gehoor-beentjes, hot promontorinm en de binnonvlakto \\an het trommelvlies Ijekh\'odt, vertoont lu\'t plaveisel opithoel.

Ih\' pvrandde \\an het shnipboen heelt twee zijvlakten, die naar de scliedelholto gericht zijn en oene, die, naar beneden ziende, oen doel van de onderoppervlakte dor sehedelbasis vormt. 1 iior \\ iii(lt men den ingang van het ca rotiskanaal, en wol ongeveer in het middelste derde dool van deze vlakte.

Do opening van hot earotiskanaal is gewoonlijk ovaal , niet zelden ook cirkelvormig en van botrok-kelijk weiniir afwisselende lt;gt;rootto, ongeveer H a U

snode ongovocr oven groot is als do oponing zolvo, en dat ovor oen kloinon alstaiul vorticaal omlioog \\^roiioopt. \\ (M\'volgons buiot liot zich om in oen horizontaal gedoolto, dat, do riclitnig aannoinondo naar don top \\^,aii do pvramido, in hot foramen laoerum anterius uitmondt.

De achterwand van kot verticale gedeelte is, zooals wij boven roods zagen, tevens do voorwand der trommelholte.

In dit kanaal verloopt, begeleid door dikke syni-pathiseho zennwstammen en onigeN\'en door groote vonouse ruimten, de carotis.

IinKTonzik \') heelt in 1H58 het eerst deze venenruimten aangetoond. Mij vond n. 1. bij opening van het carotiskanaal do arterie liggen te midden van netvormig gerangschikte venen, die in verbinding staan mot den sinus cavernosus, ot\'liever : oen \\\'oortzetting daai\'van vormen.

\\\'olgens genoonidon auteur, is het carotiskanaal l)ekleed met een tamelijk dik periost, waarvan lamellon en strengen radiair verloopen, zich voreenigen met do adventitia der carotis en zoodoende eene cavernense j-uimte om het bloedvat vormen.

HiiDiNiiKi! heelt uit doorsneden kunnen aantoonen, dat ook enkele aderen van de ti\'ommelholte hun, bloed direct in bet bovenhescbreven xenennet ontlasten.

In /ijn artikel I \'chcr die \\^reiien im Canalis ca-roticus des SchlalVnljoiiisquot; (Mon. i\'. Ohronhoilkundo 1871, No. (gt;) gool\'l gonooindc, schrijver eono toeke-niiif»\' van eon tlozer doorsneden. Dezo geeft niet \\^,olkoinon don indruk weer, dion ik ontving\' ))ij do boscliouwing van een groot aantal doorsneden van het carotiskanaal van ontkalkte rotsboonderen.

In do toekening van IiiiDixoKK ziet men n.1. do carotis liggen als in het linnen van oenen grooten sinus, daarin bevestigd door enkele dunne strengen, die van de buitenvlakte; dor arterie naar do binnenzijde van den sinuswand verloopon.

In allo doorsneden, die ik van het carotiskanaal bij volwassenen verkreeg, vond ik do arterie omgeven door eene groote lioeveelhoid bindweefsol, waarin zich behalve de boven reeds vermelde sympathische zenuwtakken, grootore en kleinere venenlumina bevonden.

liet bindweefsol voerde don boventoon en de venonbimina namen in elko doorsnede lang niet de niimto in, die HiiniNiiKK ze in zijne toekening geeft.

Mn dit was niet alleen het geval in coupes, waarbij èn carotis èn voiKMiruimten ledig wenhui aangetrotVen, doch ook in die, waarhij beiden geheel mot bloed waren gevuld. Ik kreeg geen andoren indruk dan dat do carotis in baar kanaal omgeven is door een van betrekkelijk groote venenlumina voorzien iiindweofselstronia.

Lateraal on naar acht oren van don ingang van het carotiekanaal vindt men in het naar beneden gekeerde zijvlak der pyramide eeiio groeve, die met eene overeenkomstige groeve in hot os occipital o de zoor variabele fossa jugularis vormt, waarin de bul bus venae jugularis gelegen is.

Eene voor alle gevallen passoiulo, anatomische beschrijving te geven van de fossa jugularis is iiiofc goed mogelijk, want nu eens vindt men deze diop in bet rotsbeon ingegraven, dan weer is bijna geene groeve te onclorkcnnon; om eiiulelijk vindt men ook „SchliVfebeine, dio au Stelle der Fossae jugulares Knochenniassen bositzen , welche in oiner Klucht mit der ganzen imteren Felsenbeinflachc liegen nnd nicht das Ansehen haben von Knochon-stollen, die sich in stetem (\'ontacte mit nüichtigcji (lefiisznihren beiindon.quot; (Zi-ckkkkandl.)

\\\\ ij hebben in \'t kort den normalen anatomi-schen bouw \\\'aii enkele voor ons belangrijke gedeelten van hot slaapheon nagegaan en vormeldden daarbij reeds, dat de dikteafniotiug van den xoor-wand zoowel als van don bodom der trommelholto , imirvidueel uiterst verschillend is.

ibj mijn sehededonder/oek kon ik mij van de juistheid daarvan overtuigen en het scheen mij niet onbelangrijk toe daarbij tevens na te gaan, bij hoevele schedels de bodom en de voorwand der tronimelholte in een dergelijken graad van

vordiinning voi-kocrdon, dal zij gorokoncl konden worden o[) do ^rcns van doluscontic tc staan.

Het nagaan dor dikte van bodem en voorwand geschiedde door de schedels tegen het licht tc houden en dan de transparentie der bedoelde doelen te bezien.

Deze methode is wel is waar een weinig ge-brekkiu\', daar zich soms in de trommelholte en in den nitwendigen gehoorgang massa\'s bevonden , die het licht verhinderden er doorheen te gaan, maar de gevallen van extreme verdunning van den hodem en voorwand, die niet in genoemde ongunstige omstandigheden verkoerden , waren toch /.eer goed waar te nemen.

De door mij gevonden cijfers zijn dus als te klein te hesehouwen. Ook dient opgemerkt, dat een grens in deze zeer moeilijk te trekken viel, aangezien allo graden van dikte aan genoemde wanden aanwezig waren. Ik vermeld dan ook uitlsuitend die gevallen . welke mij voorkwamen do uiterste greus van verdunning te hebben bereikt, zonder dehiscent te zijn.

Van de 971 mij ten dienste staande schedels worden die niet medegerekend, waarbij ik dehis-eenties waarnam (K) in getal), zoodat O.\'M in boven-hedoold opzicht werden onderzocht.

I5ij !).\'gt; 1 schedels dan bestond 7~gt; maal eene uiterste verdunning van den voorwand, n.I. 2*2 maal links, 1!) maal rechts en .quot;gt;1 maal dubbelzijdig. De

bodem dor trominelliolto was maximaal vcrduml in 51 gevallon, waarbij do alwijlcing 11 maal links, 38 maal rechts en 7 maal dubbelzijdig voorkwam.

Gelijktijdige verdunning van bodem en voorwand word t;5 maal waargenomen, en wel : 3 maal links, lt;S maal rechts en 2 maal dubbelzijdig.

Bovendien was bij 4 schedels de voorwand der tronimclholte beiderzijds zeer verdund, terwijl de bodem rechts ook in donzelfden toestand verkeerde.

Bij 1G schodels was, in plaats van oen carotis-kanaal, eeno oa rotisgroeve aanwezig, en wel: 5 maal links, 2 maal rechts en i) maal dubbelzijdig.

J)e volgende dehiscenties worden in den voorwand der tronmielholte aangetrollen.

1. Zeer kleine debiscentie in den voorwand der trommelliolto aan de roebterzijdo van schedel d d d 46 uit het Anatomisch Cabinet te Leiden. De |)a])ierdunne voorwand was beiderzijds sterk naar de trommelholto gewelfd en bedekte zelfs een gedeelte van het promontorhnn. Do beenigo \\vand tusschen carotis- en museulotubaii\'kanaal was beiderzijds intact aanwezig.

2. Speldekno]) groote, debiscentie in den voor-Avand. der lochtor trommelholto, aan schedel I()8 van het Boerhaave Laboratorium te Leiden.

De voorwand was beiderzijds niet zeer dun, de wand tusseben tuba en carotis intact.

3. Speldekno]) groote debiscentie in het benedenste gedeelte van den voorwand der rechter

Bij dezen schedel was do voorwand van het ca-vmn tvinpani beiderzijds papierdun en doorzichtig; do hciMiigc afscijeiding tnsschen tuba en carotis was geheel aanwezig,

4. Deliiscentie, 3 min. lang en 2 min. l)reed, in den voorwand dor linker troinmelholte van schedel fff 5 uit het Anatomisch Cabinet to Leiden.

liet defect was gelegen in het benedenste gedeelte van den voorwand der tronnnelholto en verliep van mediaal onder eenigszins naar lateraal boven. De voorwand zelve was beiderzijds pa-piordun, terwijl de wand tusschen tuba en carotis ook hier intact was.

5. Rondo dehiscentie, met oene middellijn van ongeveer .\'i mm. in den voorwand der trommel-holte aan de rechterzijde van schedel k k k 50 uit het Anatomisch Cabinet te Leiden. De voorwand zelve was niet opvallend dun , hetgeen wel aan do linkerzijde van dezen schedel het geval was. De wand tusschen tuba en carotis was normaal.

(gt;, Ovale, eenigszins onregelmatige opening midden in den voorwand der rechter trommelbolte va n eon ongemorkton schedel uit het I leidelbeiger Anatomisch 1 nst ituut.

Do voorwand vertoonde eene geringe welving in het cavum tvmpani en was uiterst dun. De dehiscentie, die ongeveer 4 mm. lang en \'2 mm.

breed was, hag mot luiro longtcfis van modi aal on dor aaar lateraal bovon. [Tot iimsculotubair-kanaal was door eon becnwaml volkoiruMi gosclioi-don van hot carotiskanaal, dat, van nonnalo afmetingen, geone maoro.soopisch ziohtbaro al\'wijkin-gen in zij no wanden vcrtoondo.

Do linkomjd \' van dozen soliodol bczut con voorband dor trommolholto \\\'au tainclijkiMiikto, zonder wolving naar hot cavmn tvmpani.

7. Hot liier hodoeldc delect l)ovoii(l zich in den voorwand dor trommolliolte van een liidvcr slaap-boon , waaraaii nog wooke deidcn aanwezig waren, eoliter in gedroogdon toci.stand.

J let oarotiskanaal was opvallend nauw; de opening aan do schodclbosis N-ertoonde xioh als een ovaal, waarvan do Ian go as ojigovoor (5, de. korte. 5 mm. bedroeg, terwijl hot horizontale doel van het oarotiskanaal eone dooi\'snode vei\'toonde van eon cirkel met eone middellijn van ongovoor o mm. 1)(^gt;dehisoentio nam don geheolen voorwand dei\'trommelholte in on vormde, te zamon mot het ostium tvmpanicnm van lu\'t nmsoidotuhairkanaal, 0(ⁱn lang ovaal, waarvan do lange as ongeveer I om. bedroeg, terwijl de korte cone alineting had van ongeveer \'2quot;₂ mm. Ue wanden der troniiiiclliolte gingen overal zonder scherpe kanton in do dehisoontie, over. 1 )o oanalis niusculotnlwins liep als ai\'zoii-derlijk kanaal naast den oanalis carotions : alleen was aan het tympanale einde do. boenige wand

tussclion doze heiden ovor een afstand van ongeveer \'2 a ;} mm. niet aanwezig. Het hier hespro-ken slaapheen hovend zich niet in oone vorzanio-ling, maar word mij op eon oporatiocursus ver-verstrekt om mij er in do radicaaloperatio voor middenoorotteringon op to oefenen.

8. Twee dohiseonties in den voorwand lt;lo trommelholte, links van schedel j j j 06 nit het Anatomisch Cabinet te Leiden. Ongeveer in het midden van den voorwand was een onregelmatig defect van ongeveer 2 hij 1. mm. aanwezig , door een dim heenhrnggetje gescheiden van een tweede defect, dat ongeveer 2 min. breed was en zich naar hoven tot in den wand tnsschen carotis-en musculotuhair-kanaal voortzette. Do geheele lengte van dit tweede defect bedroog ongeveer V» cm.

De voorwand zelf was, evenals die der rechterzijde, papierdun. De wand tusschen nmsculotubair-en carotiskanaal vertoonde overigens geeno afwijkingen en die der andere zijde was geheel intact.

\'.). Aan «Ie rechterzijde van schedel j j j 1(K) uit het Anatomisch Cabinet te Leiden was ongeveer het bovenste vierde gedeelte van don voorwand der trommelholte afwezig. De wand tnsschen carotis- en nmscnlotnhairkanaal ontbrak geheel, zoo-dat hier gedurende het leven tuba, innsculus tensor tvmpani en carotis in oone gemeenschappelijke heenige omhulling gelegen laïbhon. Met nog aa.n-\\\\ezige gedeelte van den voorwand was, ovenals

die dor linkorzijdo, papici\'dmi. Links was do wand tusschou carotis- cmi nmsculotuhairkanaal gcliocl aanwezig.

10. De Idcr te boschrijveii dehisöentm nam ik waar aan een linker slaapbècn , con van de 23 losse slaaj)-iKH\'iuloi\'cn van hot. Hoidolborgor Anatoinisrh Instituut. Het caretiskanaal was zeer wijd : slechts oen smalle bconbrug begrensde bot kanaal aan de. be-nodenzijde en hot dak* van hot horizontalo gedeelte ontbu\'ak hijna. gc^heel. I )e dobiscontio in den \\\'oor-wand dor tronmudliolto vormde, evenals in geval 7 , te zamon mot liet ostimn tyinpaiiicuin van het musculotubairkaiiaal een lang ovaal. Dit was eel iter niet zoo groot, zoodat bier dan ook niet do go-beole voorwand der trenrniel holte door do opening werd ingenomen, maar slechts de twee boveuste derde gedeelten der laterale helft. Do rest van den voorwand stond als eone dunne boonlamelle tnssclien promontorium en carotiskanaal. Hovendioii ontin\'ak in dit slaapboen do wand tussohen carotis- en niusculotubairkanaal geheel, zoedat het gedeelte van hot os tympanicuin, dat in normale gevallen den lateralen wand vormt van hot nins-(\'idotubairkanaal, hier dienst deed als laterale waiul van oen kanaal, dat godinondo het leven genicen-scbappelijke boonigo onihnlling is geweest van carotis, tuba en muscnlus tensor tynipani.

11. (jrooto debiscentio in ilon voorwand der rechter tromnielholte \\an oen Laplandschen scbe-

do] uit hot Hoidolbovgcr Anatomisch Instituut, ovmorkt 1S88\', No, .\'50. Mot ostium tympauicuin noiiihIc mot do doliisccntie, dio don goheclen voorwand innam, oen groote gemeonschappo-lijko opening. Zelfs geen klein l)Ocn kam motje bestond tusschon promontorinm en cavofciska-naal , zoodat dan ook de mediale wand van hot cavum tvmpani zeer geleidelijk overging in dien van hot ca rotiskanaal, dat, aangezien geen afscheidende boon wand tusschon dit laatste en het innsoulotubairkanaal bestond, gedurende het leven ook de tuba en den musculus tensor tvmpani moot geherbergd hebben.

De voorwand der trommelholte was aan do linker zijde van dezen schedel papierdun en voorzien van zoovele uiterst kleine gaatjes, dat niet allen als canaliouli earotieo-tvmpanici mochten worden opgevat, maar onkelen zeker als minimale dehis-eenties waren te beschouwen.

12. Ten slotte nog een dohiscentie, die ik aan de linkerzijde van schedel ddd 28 uit het Anatomisch (!abine.t te Leiden aantrol. Deze scbodel was zeer oud on op vei\'schoidone plaatsen vergaan, zoodat genoemde dohiscentie voor ons onderwerp slechts van kwestieus belang is. De mogelijkheid toch is niet buitengesloten, dat deze lang na (hut ontstaan is door verwooring. Aan dozen hedol dan was links, in plaats van oen carotis-maal , eoiie carotisgroeve aanwezig. Zoowel de

wand tusschciv carofcisgroove on nui.scnlotiibaii\'-kanaal, als hot grootsto godocltc van don voorwand dor troinmolholto ontbi\'akon, zoodat liot nog overgebleven godoolto van don voorwand als oen met vele gaatjes voorzien beonkamniotjo tnssolion proniontorimn on carotiskanaal word aangetroiron.

Op hot eerste gezicht sohijiuüi do hiorbovon 1)0-sohrevon doliiscontios vrij willokeurig- gerangschikt: bij nadere beschouwing echter zal men zien, dat zij goordontl zijn naar don graad der afwijking.

Hij de zes eerste gevallen toch, was alleen een defect in (.Ion voorwand aanwezig: van oen zeer klein gaatje, af tot aan eene dehiscontio van 2 bij 4 mm., terwijl hier overal de wand tnsschen carotis- en inusculotnbairkanaal intact was en ook een mediaal, beneden gesloten carotiskanaal werd aangetroffen.

In do gevallen 7 en H bevonden zich defecten in den voorwand, doch tevens ontbrak een go-gedeelte van den wand tnsschen tuba en carotis. en wol: hot in de nabijheid dor trommelholte gelegene. Ook hier was oen gesloten carotiskanaal aanwezig.

In di\' gevallen i), 10 on II was de voorwand dor trominelholto in opklimniende mate defect en ontbrak de. wand tnsschen carotis- en innscidotn-bairkanaal geheel, terwijl toch het carotiskanaal naar onderen gesloten was.

van don voorwand dor troininolliolto, do golioolo wand tussrlicn carotis on tuba on was ook oono (.•arotis^roovo, in plaats van 0011 carotiskanaal, aaluvozig.

Vat» bovon boschrovon dobisccntios worden JO waargonomon aan i)74 scbodols, terwijl 2 zicb bo-noiuUmi ondor 2 1 losse slaapboondcrcn. IJrengt men mi voor do 24 losse slaapboendorcn e\\\'e.a zoovele schedels in rekening, wat m.i. zonder te groote onnauwkeurigheid kan gosohioden, dan komt een getal van 12 deliiscenties in den voorwand der troinniolholto voor op 5)98 sohedels, d.i. ongeveer 1.2quot; o. \\ nn deze 12 (lohiscent ios waren 7 rechts en 5 links gezeteld.

In don bodem der trommelholte worden 2H do-hiseentios bij 97 1 scbodols gevonden : d.i. bij 2,87⁰\'i,, \\\\aar\\\'an 21 rechts on i links \\^roork\\vamen.

Bij de I ioidelbcrgor schodols verzuimde! ik tot mijn leedwezen na te gaan, aan welke zijde de jugularisopening het grootst was; bij de l(u in Leiden onderzochte schedels echter was 197 maal de rechter, 158 maal do linker jugularisopening grooter, terw ijl in 112 gevallen beide oponingon gelijk of nagenoeg gelijk waren.

Hij deze 28 deliiscenties was het grootst mogelijke verschil van vorm en grootte aanwezig: nu eens bevatte de bodem tal van kleine gaatjes, dan weer één onkel groot defect; ook ontbrak in twee gevallen de bodem geheel , terwijl in één

daarvan con godoolto van don aclitcrwaiid nicdo in do dehiscontio was o[)goiiomcn.

Maar lioc vorm cn groofcfco ook vorscliildoii, stoods kwam hot defoct voor in oen papiordmmoii bodem, dio zoor vaak bhuisvormig in do trommol-holtc gewelfd was.

Hot door mij govondon procontoijfor is Ixdaug-rijk kleiner dan dat van Körnjck. I )eze onderzocht n.1. 449 schedels en trof 30 dehiscontics in don l)odom der trommolholto aan , hetgeen ovci\'ccn-komt mot 0,6quot;/_#. Van deze ;30 (IcOiiscontios worden 22 rechts aangetroffen togen 8 links.

A. Müixeu daarentegen constateerde i)ij 364 schedels 1.^5gt;) dehiscontics in don bodem der trom-mclholte, hetgeen overeenkomt mot 3,57o. \\\'an deze defecten waren 7 links en 5 rechts gezeteld, terwijl in één geval inot werd aangegeven aan welke zijde do afwijking voorkwam.

1 k\'t man, zeker jvoon onbolangrijko vmag Ueotoii hoe dehiscoiities in den voorwand en iu den bodom der ti\'onnnelliolte tot stand komon.

Ontstaan zij door hot vordwijnon van bcou-weol\'sel . dat oorspronkelijk ter plaatse der dehis-eentie aanwezig was; of hooft zich hot bconweoi-sel aldaar in \'t gohool niet ontwikkeld?

Ton eindo in deze kwestie oenigo zekerheid te \\(gt;rkrijgen , ondei\'zoeht ik oen aantal doorsuodon van ontkalkte slaapbcondoron van nionsebon van \\orsehillenden ouderdom. Maar alvorens het resultaat: van dit onderzoek mede te deolen, schijnt hot mij alleszins gewenscht de ontwikkelingsge-sehiodonis v.an ea\\ nm tympaid, tuba lOustachii, eanalis carotious en tbssa Jugularis kortelings na te gaan, waarbij dan (bMiiooningOJi van do weinige auteurs, die, hot ontstaan van debisoenties in den voorwand en in don bodem der trominelholte behandelden, zullen ter sprake komen.

Van do vier kieuwspleten van hot inenseholijk embryo heeft alleen de eerste voor ons onderworp

bctookonis, (.laar zij en liaro twoo hogen, de bo-N\'cnste of kaakboog en de boinulcnsto oi:\'toiigl)ceii-boog, in anatoinischc xcrlanding treden met de trommelbulte, terwijl het gelioororgaan zich als een klein blaasje \\a.ii het ectoderm oven hoven en achter de eerste kieuwspleet afscheidt, en zich later tot liet vliezig labyrinth vervormt.

IJij menschel ij ke einlu\'yonen zijn kiemvsploten en bogen als zoodanig alleen in de allervroegste, stadiën der ontwikkeling te onderscheiden. Reeds zeer spoedig vindt het dichtgroeien dor kieuwspleten plaats en t reden in de visceraal bogen de veranderingen op, die ze voor hunne latere functie geschikt maken.

I )e randen dor kieuwspleten groeien aaneen en tusschen de nu ontstane inwendige en uitwendige opitheiiale hokleeding groeit een laag biudweofsel, \\^ran de oorspronkelijkt^ spleet vindt men nu nog alleen rosten , die bestaan in min of meer diepe groeven aan de binnen- en buitenzijde van hot aIsluitende bindweefsel, i \\ erschlnssplatte 11kiitwk;,)

De aan de binnenzijde van de gesloten eerste kieuwspleet gelegen groeve, snlcns tuhotynipanicn.s genaamd, vormt la,ter, te zamon met een aangrenzend deel der primitieve keelholte, de trom-nielholte en de tuba luistachn.

I it den eersten kienwhoog ontwikkelen zich hamei\' en aanbeeld en het zoogenaamde kraakbeen van Mkckkl.

l\'it don tweeden of tongbeonhoog ontstaat waar-schijnlijk do stijgbeugel on do rest wordt torug-gevondon als processus styloidos, kloine tonghoon-iioorn en het, doze heidon verhindeiulo, liganieutniu stylohyoidoum.

1 Too do troininelholto ton slotte verhorgen komt te liggen in het os temporale en goheol door boon-wanden wordt omgeven, blijkt uit (h\' ontwikko-linirstresehiodonis \\\'aii dat boen.

Bij de vorming van den beenigon mcnschou-sehedel wordt slechts do basis van hot primitieve hersenkapsol en oen klein daaraan grenzend go-docite dor zij wand» mi oorspronkelijk als kraakbeen aangelegd (primordiaalcraninm), terwijl do rost oorspronkelijk uit bindwoel\'sel bestaat.

I let primordiaalcraninm spoolt slechts eon zeer korte, voorbijgaande rol en roods spoedig vormt zich di¹ eigenlijke¹ beenigo schedel. Gedeeltelijk ontstaat deze door ossiiicatie van hot primordiaalcraninm. gedeeltelijk door verbeening van hot I mul weefsel (huid beenderen y.

liet slaapbeen nu ontstaat uit drie vorschillonde gedeelten, die, bij het kind nog afzonderlijk bestaande, bij volwassenen tot ecu geheel versmolten zijn, Ti.1. de pars potrosa, do pars squamosa lt;mi de pars tympanica.

liet eerste, gedeelte ontstaat met verscheidene beenkernen nit een deel van het primordiaalcraninm (Mi bevat het primitieve gehoorblaasje, dat

Hot tweede godeolto, pars s([uaniosa, ontstaat uit hot bindweofsol van het priniairr horsenkapsel.

Het derdo gedeelte eindelijk, de pars tyinpa-nica, is oen, het oraniuni oorspronkelijk geheel vroenul boon, dat zich, als een naar boven open ring, in het lateraal van de troinniolholto gelegen bindweofsol ontwikkelt en zich lateraal en naai\' beneden tegen liet rotsbeen aanlegt.

I)c troimnolholte nn en de tuba lOnstaehii 1 ia-gen oorspronkelijk te midden van \\\'e(d bindweefsel , tegen dat doel van het piimordiaalcraninm aan, waarin hot primitieve gohoorblaasje is oj)-genomon.

liet os potrosum ontstaat, zooals wij boven reeds zagen, met vorsehoidene ossilioatiecentra, uit een deel van hot primordiaaloranium, en lang voordat al het kraakbeen verbeend is, begint het rots-heen zich door periostale beenvorming te ver-grooten, zoodat een laag pei^,if)staal ge\\^rorindc heen-substantie, hot kraakbeen omgeeft.

In hot bindwoelsel, lateraal van de trommelholte, is reeds bij embrvonen van I cm. lichaamslengte (I I KK\'nviu) de anmdus tvmpanicus als zelfstandige. ])eenrinj4^- te horkennon , die later het trommelvlies, dat zich ovoneons uit dat bindweefsel ontwikkelt, als een lijst omgeeft.

de aaiigrcnzoiulo godoclton van het pcriostalo bcon van hot os poh\'OSiun on voi\'nit daardoor oon dool \\au do bccnigc begrenzing dor trommolholto.

Op wolko wij/.n dr/.o vorl)inding tot stand komt, mogo blijken uit hot hierbij afgoboolde mioroseo-pischt¹ preparaat, dat ons de horizontale doorsnede van de tronnnolholte mot hare omgeving doet zien van oen, naar do lichaamslengte berekend, ongeveer ö maanden oud loetus.

Daar do zich x\'ormendo boouige veii)inding tus-schcn animlus tympanicus en ])eriostale booidaag \\\'an het os petrosum hierin zoo hijzonder duidelijk valt te onderkennen, veroorloof ik mij dit preparaat reeds op deze plaats te bespreken, hoewel (Ie overige door mij vervaardigde microscopische preparaten alsmede de wijze, waarop zij werden verkregen, later zullen worden behandeld.

In onze liguur dan zien wij links boven oene doorsnede van een deel dor cochlea, waarvan de scala tvinpani , soala vest i hul i en canal is cochlearis rosp. door de letters st., sv. en cc. zijn aangegeven.

Naar buiten , d.i. in onze liguur naar rechts en naar beneden , wordt de cochlea begrensd door oen kapsel van kraakbeen (kk.), waarin hot ver-beeningsprooes roods is begonnen.

I )eze kapsel ondi\'rscheidt zich scherp van een daar togen aan gelegen laag been weefsel, waarin geen kraakbeencollen zijn te onderscheiden. Deze laag zullen wij, tor onderscheiding van de meer

centraal in hot os potrostmi gologeiio, ossificco-rcudo kraakboonmassa, do poriforo l)oonlaag van hefc rotsbeou noomm. (pl.)

Dat dozo laag door poriostalo boonvorniing is ontstaan en niet door ossificatio van roods daar aanwezig kraakbeen, blijkt wol uit do, bij sterke vergrootiu^\', duidelijk ziclitbaro colophooging op do grens van dit been on bet daartegenaan lig-gondo bindwoofsoi, alwaar o]gt; vele; plaatsen tnsseben do cellen nieuwgovonnd boen valt waar te nonion.

Aan de perifere hooi daag van het os petrosum grenst, daarvan door oen weinig bindwoefsol go-scboidon , bot cavmn tympani (ot.) mot zijne dunne epitbeellaag, naar hinten van den meatus andito-rins oxtm\'ims (m. a. o.) geseboidon door de mem-brana tympani (int.).

Bij a. t. zien wij do doorsnede van bot voorste gedeelte van don amnilns tympanious.

Hot trommel vlies, als zoodanig, is in ons pro-paraat niet aan den annul us tyinpanious vastgo-boebt, maar bot is daarvan geseboidon door eono hoovoolhoid indi Herent hindwooi\'sel, waarin editor oj) eono zoodanigo wijze van de mombrana tvm-pani naar don. anmdiis tympanicus vozols vor-loopon, dat een samenhang tusscben genoonide deelon ton dnidelijkste in hot oog springt.

I5ij a. c. vinden wij do doorsnede der artoria oarotis met een paar begeleidende s\\\'inpatliiselie zonuwtakkon (ns.).

Wannecvr wij do perifcfo boon laag van liet rots-boen con woinig nader bescliouwen, zien wij, dat doze van hot gedeelte, gelogen tusschen carotis ou trommelliolte, eene belangrijke vordikllt;ing vertoont ou dat hot bindweefsel, grenzende aan deze verdikking, eene zoor sterke cel ven neordo ring doet zien.

Deze zet zicli ook voort in de goheele strook Ijiudweefsel, die annulus tympanious en os petro-sum verbindt en gelegen is tussehen earotis en cavuin tynipani, terwijl op vele plaatsen, te midden der opeengehoopte cellen, duidelijk de vorming van nieuwe beensubstantie ziehtbaar is. Hoewol quot;in dit preparaat annulus tympanicus en perifere boen laag van het os petrosum nog met geheel door boen verbonden zijn, ligt hot vormoedon toch voor de hand, dat deze \\oibinding spocdij., tot stand zou zijn gekomen, doordat zioh ook in de rost van liet bindweefsel, dat tussehen genoemde doelen gelegen is, de verbccning zou

En dat dit wel waarschijnlijk is, wordt bewezen uit tal van microscopische preparaten, vervaardigd van oudere sluapbeeiideren. Daarin toch valt oen strook been waar te nomen, verloopende _van ,!(• perifere heenlaag van het os petrosum naar den annulus tympanicus, en wol zoodanig, dat geen afsohoidingen meer zijn te horkeuneu en alles eene homogene beenmassa is geworden.

Niofc alleen het voorste godeoltc van clou annu-lus tynipaincus verbindt zich op bovenbeschreven wijze niet bet os petrosnm; ook de overige gedeelten vorocnigon zicli met do aangrenzerulo partijen van bet rotsbeen , on aldus wordt de trom-molte insgelijks naar achteren en benedon door beenige wanden van do omgeving afgesloten.

Wij zagen reeds, dat de annul us tympanic us naar boven niet geheel gesloten is.

De pars squamosa van het slaapbeon hoeft zich intusschen ook ontwikkeld en sluit nu met haar benedenste gedeelte de opening van den annuhis tympanicLis.

Dit benedenste gedeelte ligt juist tegenover don bovenrand van de pyramide, ook weder daarvan goscheiden door eenig bindweefsel, dat, latervcr-beenende, op die wijze hot dak van de trouuuol-bolto helpt vormen.

Dit aaneengrooion geschiedt echter veel later dan bij den annulus tyinpanieus. Hij kinderen is bet nog niet geheel tot stand gekomen en men vindt tusschen rotsbeeu en s(|uania een met bindweefsel opgevulde spleet: de üssura petro-sc|uamosa.

Hot zij mij vergund hot ontstaan van den voorwand dor trommelbolte hier nog eens aan oene nadere beschouwing te onderworpen, en wel in verband met het ontstaan van het carotiskanaai.

Ion opzichte van dit laatste is do literatuur zeer arm en hot ecnige , speciaal op dit onderwerp

betrekking hebbende geschrift, dat ik kon vinden is eon artikel van HüDi.Miint: „Uebov die Bildnng der Kanalc und Hohlrainno im nienschlichcn Schlafebein,quot; waarin slechts zoo weinige regels aan het ontstaan van den canalis caroticus worden worden gewijd, dat ik dit gedeelte hier in zijn geheel, kan overneraen.

quot; Rin.iN.iKK schrijft dan: „Da oben schon crwahnt ist, dasz die Verknöcherung der Pais petrosa zn-luichst an der Schneckc nnd dem Vorhofe ihron An fang nimmt, so nmsz die (\'arotis cerebralis, anfatiglich begrenzt von dein hyalinca Knorpcl, der initeren Wand cler kiiöcheriieii Schnecke ziein-lich nahe liegen, nnd es zcigt die Spitze der Pars pcirosa eine cinfache seiclitc Kuoclionrinne, welche schief nach vorn und innen gerichtet ist.

Die knöchernc rniwachsung der (\'arotis (indet statt indem zwischen der IVomiuelhöhle und^ler llinne, wo die Schlagader liegt, eine diïnne Kno-chenlainclle sich (gt;rhe,bt und alhnahlich an ihrein freien Uande eine widstige Bt\'schafteiiheit anniinint. Dicse Lamelle vergröszert sich mul umwachst den unteren Theil der Gchirnslagadcr, wiUiroud gleiclv-zeitig an der gegenübcrstelicjulon Seite eine schwacliere Knocbenleiste der ersteren entgegen-strebt. Zur Zeit der (iebnrt ist der Kanal in seiner Mitto vollendet, mul von diesor Stidlc aus fnulet die VcrscJilieszung, sowohl nach der inneren als audi nach der miteren A pert 11r hin statt. Die

Dohiscen/, dos ( Vmalis caroticus , der man znwciloii am ScliliiIcht\'iii dos Erwarhsonou ho^o^not, nnd dio vod Myrtl zuorst im dalirc ISöH mul s[);itor von l\'Viodlowsky bo.schriolooji wurdo, isfc uur dio l^olge oinos nnvollstandigoii A\\^rachtums mul dor Niclifcvero\'iiiiguno- d(M\' boidon Ivnoehoidamollom Mit dei- Bildung dos carotisolion Kanalos oiitstohou auoli glcMCh/joihg dio lt;\'analindi oai\'otioo-iN iiipanici, iiulcm dio Liickoii zwischcu dor l\'aukonlu\'Üdo mul dom gonaniitea Kanaio, in dom Knorpol vorgo-bildot, von Ivnoclionmassoii umwaciison woi\'don. Dioso Ivaiuilchon siud aid\'i\'mglioh sclmialo Spaltou in dor diiniioii Lamollo, wolclio don oarotisohoii Kanal von dor Paukonhöhlo tronnt.quot;

liniiiNlt;ii;i: booldt in zijn Avcrkjo 14 proparaton af, waaraan do vorscbillondo outwikkelingsstadia van hot o.arotiskauaal zijn waar to uomoii ; hij vermoldt cchtor in zijn opstel niot, op wolko wijzo do door hom aigobooi(Jo, proparaton zijn vorvaardigd. liij oone poging ooao zolfdo rooks proparaton samon to stellen , xoiid ik, dat van oen slaapboon van hot tootus do weoko deolon dooi\' zo or oonvoudig ai to soliouron zoor gomakkolijk zijn to vonvij-doren.

Ook do pars sepiamosa on do ammlns tvmpani-(uis mot het troinmolvlios laton daarbij gomakkolijk los; do gohoorbociitjos gaan gewoonlijk mode, on mon vork rijgt diroot (en preparaat als hot door liiiiUMiKii afgeboeldo. Ook do oarotis wordt bij bo-

von genoemde bowoi\'king uit haar kanaal , of liever: uit hare groeve verwijderd.

liet is niet onmogelijk, dat Hiioingkr zijne preparaten door nauwkeurig prepareeren verkregen heeft, maar de door mij vervaardigde gelijken zoozeer in allo opzichten op die van genoemden auteur, dat ik moeilijk kan aannemen , dat zij op eone andere dan op hoven beschrevene wijze kunnen gemaakt zijn.

Ot\' liÜDiMiKR iets gezien heelt van de perifere hoenlaag van hot os petrosum, is niet duidelijk; ook schijnt hij de meening te zijn toegedaan, dat de wand tusschen carotis en tronnnelholto door verheening uit yoi\'ds (mmeoHg kraakbeen zou ontstaan. Immers hij zegt: „Mit der Bildung des caro-tischon Kamdcs entstehen auch gleichzeitig die ( \'analieuli carotico-tympanici, indem die Lücken zwischen dor Paukenhöhle mul dom genannten Kanale , in dein vorgehildet, von Knoehon-

Deze. opvatting is echter, mijns inziens, niet geheel in overeonstemming te brengen mot: „indem zwischen dor \'rrominelhöhle und der Kinne, wo (lie Schlagader liegt, cine diïnne Knochenlaniclle sich orheht und allmachlich an ihrem freien Kaïule cinc wulstige Hes\'halleidieit annimmt.

Ook doet K\'i\'iDiNiiKU het voorkomen, alsof do hcenige omgi\'oeiing \\\'an hot carotiskanaal uitsluitend tot stand komt door de vereeniging van twee

aan weerszijden dor carotis zich van hot potrosum vorluvdt\'cnde hoen lamel len en dit voi\'stei\'kf mij nog moor in mijno meoning, dat do door RihuNGKK aï-gobeclde preparaten op de boven reeds vermelde wijze zijn vervaardigd.

Immers, hij bedoelde bewerking wordt bij foetale slaapbcondoron, waar de verbinding tussolion os petrosnin on annuins tviripanious nog niet zoo innig is tot stand gokornon, deze laatste mede verwijderd en. het is iviiniNfiioii daardoor waarschijnlijk ontgaan, (lat ook de. aimulus tympanicus zelf een werkzaam aandeel noemt aan de begrenzing van het carotiskanaal. Do carotis toch verloopt oorspronkelijk in het biiidwoel\'sel, dat hot kraakbeenig rotsbeen bekleedt, zonder dat daarin eeno groeve bestaat; eerst in hot periostale been, dat later het kraakbeen bedekt, is deze te onderkennen.

.Hoven zagen wij reeds, dat het bindweefsel tns-schen os petrosum en het voorste doel van den amudus tympanicus verbeent en de carotis hierdoor naar achtoren too cone beenige begrenzing ontvangt.

Aan het voorste deel nu van den amudus tympanicus vindt appositie van boon plaats, waardoor deze een breed uitsteeksel verkrijgt. Met is dit uitsteeksel, dat met zijn bonedensto gedeelte den lateralon wand van bet opstijgende deel van het carotiskanaal vormt.

dool dor earotis botrot\'t, tot aan do plaats, waar do tuba Kustaohii do tronimolhölto vorlaat, mag im\'U niot sprokon van tweo, zich van hot rotsboon vorbotVondo boonlamollon , dio aanééngrooion ; want bot boon, dat tusschoii earotis on trommol-bolto ontstaat on dat van do modiale ondorzijdo der arterie voreonigon zich niet mot olkaar, maar elk vorlnndt zich mot hot voorste, dool van don aimulns tvinpanicus. Hot opstijgende doel van de earotis wordt dan ook alleen voor, achter on mediaal begrensd door boon , beboorondo tot het os petrosum.

De tuba vorlaat do trommolholto juist ter hoogte van de plaats, waar do earotis zich in de richting van de punt van het os petrosum ombuigt en zoo komt zij, begeleid door don mnsculns tensor tympani, over oen kleinen afstand lateraal van de ca rot is te liggen en dus tusschen deze laatste en het voorste dool van den annulus tynipanicus.

Ook tuba en earotis zijn oorspronkelijk door bind-wcelsel gescheiden, waarin, uitgaande van de pe-i\'ii\'cre boen laag van het os petrosum, vorbooning optreedt. Deze vindt zoowol boven als onder do earotis plaats en omgeeft, lateraalwaarts voortschrijdende, het bloedvat ten slotte door been, dat wij als behoorende tot het os petrosum kunnen beschouwen.

Lateraal on mediaal zijn dan nu tuba on nins-culus tensor tvinpani door heen he^roiisd. [\'In dn-ir de zooovon beschrevon vorboening zich oo]lt; in bot l)indwoofsel boven on onder de tuba voortzet 011 don annul us tynipanicus bereikt, ontstaat het imis-culotabairkanaal.

Omtrent het ontstaan van do fossa jugular is valt niet voel te vernielden. Bij do vorbeenino\' van do schodolbasis blijft eeno grootoro of kloinoro groovo in het slaapboen en in het. aangrenzende achtor-hoofdsbeon bestaan, die te zanien do fossa inanliiris

vornion, waarvan de laterale wand, zooals wij hoven reeds zagen, voor oen doel do bodem dor fcroimnolholto is.

Ook bulbus jngularis on tronnnolholto zijn oor-wpronkelijk \\^rau (dkaar geseheiden door bindwocl\'scl, dat op dezelfde wijze als tic voorwand dei\' trom-jnelholto verbeent.

liet ooi\'st woriloii dchiscontios in de wandrii diM\' tronum\'lholto waargonoiuen door\'rovMiEh:, dio daarvan eonc boschr^ing\' gaf in: •• A doscriptivo ca-talogiu\' of praoparations illustrative of the diseases of the ear in tho museum of Joseph Tuvmikk , London 1857, waarbij sclirijvor echter niet vermelddo, op welke wijze hij dacht dat genoemde dehiscen-ties ontstaan waren.

Na Toynhiok was het Mvira, die in 1858 zijne aandacht aan dohiscenties van de trommel holte-wanden schonk; en hoewel hij noch de defecten van den voorwand, noch die van den bodem behandelt , heelt zijn artikel: ..1 eber spontane 1 )c-hiscenz des Tegmen tympani nnd der (\'clhdae inastoideaequot; \') toch voor ons belang, aangezien sclirijvor eenige hypothesen omtrent het ontstaan van dehiscenties in het tegmen tympani opbouwt, welke ook op de overige wanden der trommel-holte van toepassing zouden kunnen zijn. 11vutl schrijft:

fliisz anf das Zustaiulekonmion dioscr Ooffjiiingcu zu sein. Untor den 134 Schadcln rnit Porlbratioii (des Tegnien tympani) waren \'21 woibliclie, mul da die Meiblichc Leicheii, welohe auf der Anatomie konnnon , meistens von Puorperao sind, liiszt os sioh wouigstens vormuthen , dasz dor in dor firaviditiit gestoigorto Uodarf an Knocheiiordo, dicso audi aus Knochenflaohen hernimmt, wolcher ihrer sehon gogebouen Dfinnheit wogen friibor oder spater /.mn Durchbruch kommen musston. I\'muöglidi w;iro es aueh nicht, dasz dio violen Menschen /m; Cle-Avohnbeit gewordene üblo Art sioh mit dom mög-liohston Eclat so zu sehnouzen, dasz sie roth nnd blau werdoii, ibi\'o Augon übergohon und anstiin-digon Zeugen soieher obno Niltzon und obne (frund an dor eigenen Nase geübten (iowaltthat fönn-lich unlioiinlich wird, oinigen Antlu^,il hat an don Zustandokoimnon unserer uomalio.

In 1806 jnaakte Zai iai, ia zijne; ..Pathologiscli anatomiscbe l quot;ntersucliung des (iobörorgans,quot; i Wiener mod. Wocbensdirirt), melding van eeiu¹ ..lin-zengroszoquot; eomimnncatie tussoluMi lt;;arotiskanaal en trommelholte aan weerszijden aan den sobedol van oen 5 .jarig kind, wolko scbrijver „wogen ibror Ivegeliniiszigkeit nielit als Produkt einer patbolo-gischon Processes, sondern als ITemmungsl)ildung orkliiren nmsz.quot; l\'it deze woorden blijkt, mijns inziens, dat Zatkal ólquot; slechts (\'mmi geval heei\'t waai\'-genomen, óf, zoo hij moer waai\'nain, zieh b₍.-

(loeide (U\'hiscoiitio alk-en in casu dooi\'..ITommungs-])il(luiilt;j,quot; oustaau denkt, fcci\'wijl \\^r0()r andcro go-vallon pathologische processen aansprakelijk zijn.

d\'wce Jaar later, in 1868, worden dehisconties in den bodoin der tronimelholto hesprokon in I^hikin.owskvquot;s ai tikel: „I cbor abnoi\'mc Oottnnngen an dor untoren Wand dor l\'ankenhöhle und das Vorkoinmoii von einein Salens cai\'otious statt dos glc.irhnajnigen Kanalsquot; (\'Mon 1\'. Ohroidvoilkundo | H(5H, No. S . waari n ook dehisc.\'eiities in den voorwand met oen enkel woord worden gonooind. in dozo verhandoling wordt niet xcnnold , hoe deze ab-norino opoinngen ontstaan ; schrijver constateoort slechts het foit, dat zij voorkomen.

/n kkmkamii, (Mon. t. Ohronheilknnde 1874, \\o. 7\' is van oordeel, dat do dehisconties in don voorwand dor troinmclholte door heennsnnr ontstaan, teweeggebracht door de arteria carotis in-terna. i I ij schrijft :

Jdoich den anderen Dchiscenzon geht auch dicscr oinc N\'oi\'diinnnng dos Knochons vorher, dnrch wolche die der \'rronnnclhöldo /aigekohrto hintcrc Wand dos carotischen Kanals gran getai\'bt und dui\'chsichtig wird. 1 lioranl\'treton 11 irsokorn-his i\'iber Steeknadelkopfgroszo , \\\'on iiussei\'st diinncn IMndern hegronzto Kü(d\\en anl\', die spater con-duiron nnd ei no ausgielligc (\'omn mnicat ion zwIscIkmi \'IVonimelhölik! nnd ( \'an al is caroticus otablieren. (iaarne houd ik mij overtuigd, dat Zickkkkandi,

on dor zoor volo vorscho of gomacoreordo slaiipbcon-doron onkolo gozion hooft mot oon „grau golïirl)-touquot; of „(hirohsichtigoiquot; xoorwand dor trommol-liolto. Ook kan hij .. I i irsekorngroszoquot; of /cifs «tibor Stockna(lolko])fgroszo ijiickoir^- in dien M\'aiul hobben govondon; maar daaruit mau,\' toch waarlijle niot zonder moor do conclusie getrokken worden, dat de grootore dehisconties uit do kleinere ontstaan zijn. En dat Zi ckkukanih, al de door hom genoemde stadia van verdunning van den voorwand dor troiuniolholto aohtereonvolgons a-vn den levenden meiisch heeft kuunon bestudoeron , is wel niet goed inogelijk.

Hüdinm:!! boscliouwt de dofocton in den voor-wand der trommolholto als ontwikkelingsstoornissen, hetgeen blijkt uit zijn boven reeds vermeld geschrift, waarin hij schrijft: ..Die Dohisoenz des (\'analis caroticus, der man zuweilen begognot am Schliifebein des Erwachsonen ist niir die Kolgo eiuos unvollstiindigen Wachstlmms und der Nicht-\\^rer(gt;inigung der ix-iden Kiiocheidamellon.quot;

\\ order vind ik in een artikel van liü(Arch iv Kir Ohrciiiheilkunde, Xlll, 1878) molding gemaakt van I dehisconties in den voorwand der trommelholto en \\an .\'5 in den bodem, waargc-nornon onder 120 schedels.

Schrijver, die voornamelijk zijn aandacht op de dofocton in het legmen tympani vestigdo, komt door zijn onderzoek to\\ de conclusio, dat dehis-

ecu tios in hot dak der trommolholte aan don druk dor groeiende horsoneu zijn to wijten; hoe editor do dofocteii in voorwand on bodem zijn te verklaren, wordt niet aangegeven.

Kiksskmiaoii (Archiv für Ohronheilkundo, X\\ , 1879) hooft waargeuomon, dat dohiscontios in de Avandon van het oavuni tyinpani uiterst veelvuldig worden aaugotrotïon aan do slaapheonderen van rachitische kinderen. Hij vond onder \'20 rachitische slaapheoiuloron 4 maal oen totaal ontbreken van den wand tusschon troininolholto en bullms jug da ris, terwijl 9 maal slechts weinig van dien

In 2 gevallen was zoowel do voorwand der trommelholto als de wand tusschon carotis en tuba defect, terwijl .\'5 maal alleen de laatste dohiscontios vertoonde.

Köknki; (Archiv fnr Ohrenh: XXX, 1K9(),) beschreef een onderzoek naar de fossae jugula-res avn 449 schedels, waarbij hij enkele dohiscontios in den bodem der trommelholto vermeldde, zondor de mogelijko oorzaken voor het ontstaan daarvan na to gaan, terwijl in datzelfde jaar A. Miiui,hu in zijn Inaugural Dissertation: ..beboreimMi Fall von lUutimg mis der Vena jugnlaris interna Ihm Pareiicenteso des l\'rommeUellsquot;\' de door hem onder ;U)4 schedels govonden dohiscontios m don ixulnn der trommelholto beschreef. Aan enkele der schedels, waaraan schrijver defecten in den

1)0(Umu dor tronmiclliolh¹ waarnam, waren gebro-kim in do boon torn uitio aanwezig, -vvolko. schrijver dooLs als aangoboron niisvorniingon , deels als overblijfsel ooi lor doorgostano rachitis hoscbouwt.

In oen artikel \\^raii (1 Ki iiKi;; „Boiiierkungen über den Can al is carotieus mit Uozug aut\' practiscbc Obrcnhoilkuiuh¹ (Monatschrift I\'. Ohronlioilkundc 1S!)7, No. 1) vond ik iets vcnnold ovor (lohi.scon-tios in don voorwand van bet cavuin tynipani, on ik veroorloof\' mij hier hot con on ander uit dit opstel mode te doelen.

(liiniKR komt , op grond van een onderzoek aan oen groot aantal slaapboondoron van kindoron en volwassenen, tot do oonolusio, dat:

1quot;. do boog. dien het carotiskanaal in hot os pctrosiim boschrijrt, oen zoor vcrschilloiid sterke buiging vertoont;

2quot;. dat het cai\'otiskanaal niet op allo plaatsen oven wijd is, manr soms naar achtcrcn on naar buiten, d.i. naar do trommolholte toe, eono par-tieoh} verwijding Ncrtoont. Daar deze verwijding zich bij volwassenen naar vorhoiuling sterker openbaart en menig\\ uhIiger voorkomt dan bij kinderen, ..bokomint man ((iiM\'MKii) die (iewisshoit , dasz dieselbe mituntor audi erworl)en ist,quot; tevens op grond hiervan, dat de heonwand dezer partioelo uithoebting op het hoogste punt het meest in dikte is algoiioinen en soms zelfs dehiscent is. Deze verwijding, het gevolg van een door de

c:\\rotis te\\vocggel)raclite boomisuur, zou ook in ,1,. troiiuncl-holtc zichtbaar zijn, zoo zells, dat hot proinontoriiun or in meerdorc of miudoro nmto door bedekt zou worden. Ghvhku verzamelde eeno reeks slaapbeenderen, waarbij de verwijding van het carotiskanaal naar de troinmelholtc toe in verschillende sterkte aanwezig was: van oen nor-nuial slaapbeen af tot oen exemplaar, waarbij liet grootste gedeelte van hot promontorinn door de bovengemelde verwijding bedekt was.

Dat zich het linnen van het carotiskanaal door boenusunr vergroot, kan ik mij voorstellen, maar oen boenusunr, die zich alleen in de richting der trommelholte openbaart, is wel zonderling, tenzij zich aan de carotis, juist naar het cavum tvm-pani toe, een aneurysma had gevormd. Daarvan

Ook schijnt hot mij niet goed mogelijk, dat do beonige achterwand van het carotiskanaal /ach dooi beenusuur naar het lumen dor trommelholto toe kan verplaatsen, zonder dat de beenusuur aan de ca rotiszijde, van dezen wand door boonappositie van de zijde der trommelholte wordt gecompenseerd. En dan nog blijft een zoo grooto ver-nlaatsing, dat het promontorium gedeeltelijk door don voorwand der trommelholte zou bedekt kunnen worden, onwaarschijnlijk.

1 Tot iiKK\'lit mij gelukken vorscluMdcno doorsnoden to makou van cenc rooks luonscliolijko slaapljoon-(loron \\an V\'oi\'schillendon ouderdom on aldus eono, sorio niioiuscopischc proparaten samen te stollen, waarin enkele, voor ons onderwerp noodigo ontwikkelingsstadia; zijn vertegenwoordigd.

Het jongste slaapbeen in deze serie is dat van een foetus van ongeveer 5 maanden , waarop volgen die van loet us van G\'/, on 8 maanden, van pasgel)oren voldragen kinderen en verder die van verschillende oudere individuen.

1 )e mioroseopiseho preparaten werden op de volgende wijze vervaardigd. I )o slaapbeenderen worde ui, voor zoover het foetus betrof, met schaar on pincet, bij oudere individuen niet beitel en hamer uit het cadaver genomen, van alle overtollige weefseldeelen bevrijd en vervolgens in een 4\'quot;,, oplossing van salpeter/uur in lonnol ontkalkt.

De ontkalking vereischte l)ij zeer jonge slaapbeenderen den tijd van oenige weken; bij oudere echter was soms oene tijdruimte van ongevoer L maanden noodig, alvorens zij gesneden konden worden. Na oenige dagen in stroomend water to hebben gelegen, werden de ontkalkte boenstukjes

één dag in alcohol absolntus, één dag in gelijke doelen alcohol on a other en cén dag in aotlier gelogd, waarna zij in celloïdine werden ingesloten. gesneden en in haeiuatoxyline gekleurd. Na ontkleuring in zoutzure alcohol volgde kleuring met cosine en insluiting in dainarveriiis,

Door het boogvormig verloop der carotis in het rotsboon was het niet goed mogelijk eene volledige serie iloorsuedeu van dit bloedvat in zijn kanaal te verkrijgen. Het kleine beenstukje toch, dat de voor ons belangrijke deelcn bevatte, was tei wille van de ontkalking zoo klein mogelijk gemaakt . waardoor het uiterst moeilijk werd het in den mierotoom telkens zóo te stellen, dat de carotis steeds loodrecht op haar verloop werd doorgesneden. Bovendien waren in verschillende beenstukjes, ondanks de zeer langdurige ontkalking, nog uiterst kleine kalkhoudende gedeelten overgebleven, die ten gevolge hadden, dat bij het Miij-den tal van doorsneden onbruikbaar werden.

Ook was het orienteeren aan de in celloidiuo ingesloten, kleine beenstukjes dikwijls zeer bezwaarlijk, zoodat niet zelden eerst na het vervaardigen van vele waardelooze doorsneden , enkele bruikbare werden te voorschijn gebracht.

Door al deze moeilijkheden is bet mij dan ook niet mogen gelukken in elk slaapbeen steeds op dezelfde plaats een doorsnede van carotis en trom-melholte te verkrijgen.

Act meorondeel dor ])rGparaton vertoont ons een doorsnede van do troiuniolholte on hot verticaal opstijgendo gedeolto van do carotis; hij sommigo is do hoog dor artorie on. do ovorgang win cavum tympani in tuba Kustacliii gotroffen, terwijl óón proparaat oono doorsnodo van dcxo laatsto en van hot horizontale dool dor carotis doot zion.

Hot jongste door mij ondorzoohto slanpbeon was dat van oen , naar Hchaamslongto horokond, ongovoor

5 maaudon ond loot us , waarvan hot micropischo preparaat hoven is algohoold. en IjeschI\'evon.

Eon twoode exemplaar van donzGlfden oudor-dom is eonigszins anders getroffon dan hot hovon-hosehreveno. Waar n.l. in het eerste geval d(gt; eonpo ongeveer horizontaal verloopt, do trommel-holte on hot opstijgendo gedeolto van do carotis trolt, valt in ons tweodo proparaat do snede door don hoog van hot carotiskanaal en door don overgang van tuba in tronimolholte.

Annidus tympanieus en goh oor boontjes zijn bij dit proparaat hij hot verwijderon dor overtollige weeke deoloii mod(!gononion.

Dat \'keze, ooupo don overgang van tuba in trom-molholto gotrollon hooft, moge, zoowol uit den vorm dor doorsnede van het cavnm tympani blijken , (hier oono korte, hotrekkolijk nanwe spleet), als vooral uit de doorsnede van den museuhis tensor tvm-pani , juist naast die der tromnu Iholte iicleuen.

van hot eerste af; want ook hier liggen carotis en troimnelholto to midden van Inuclweefscl on ook hier vindon wij woilcrom de porifore beenlaag, die het centrale kraakbeon van hot os potrosum bedekt en tusschen eavinn tympani en carotis oveneens eono belangrijke verdikking voi toont.

Een (Inulelijk waarnoonibaro celverinoerderiiig in hot aan deze verdikking grenzende bindweefsel ontbreekt ook hier niet, en het ontstaan van nieuwe boonsnbstantio doet ons /Jon, dat (!lt;\' booni^c al-scheiding tusschon carotis en troininelholto zich begint te vormen. Dooh ook aan do andere zijde dor carotis ziet men oone belangrijke verdikking van de booidaag van het os petrosaln, hetgeen bij ons eerste preparaat niet hot geval uas.

De proparaton d en 4 zijn afkomstig van twee foetus van ongovocM\' ()\'; maand, en olschoon van donzelfden ouderdom, vortoonon zij toch voor ons onderwerp zoor belangrijke vorsohiilon.

De carotis on troinrnelholtc zijn bij beiden niet op dezelfde plaats getroffen : bij preparaat •gt; valt do coupe door don overgang \\aii tuba in tioin-melholte en wordt do carotis zoor schuin dooi go-sneden , ongeveer ter hoogte van don boog, hij 4 daarentegen verloopt de snede door liet opstijgoiuh deel van liet carotiskanaal en hot bonodonsto gedeelte dor troinmolhulte.

l!ij ;; is, evenals hij de vorige preparaten, nog 140011 s^trako van een carotiskanaal; al Icon is do

Waar deze zich in do oorsto proparaton tot eono oenvoiuligc verdikldiig van do ])oriforo boonlaag van. hot os potrosum bopaaldo , \\ inlt;loii wij liior oono geïsoleerd liggoiulo , smallo been fori na tic tnsscben carotis en cavam tympani op eoiiigcn afstand van die laag gologon.

Bijzonder duidelijk \\alt bij dit preparaat do biiuhvoefsclschede in bot oog, die\' de carotis en baar bcgoloidendo synij)atliiscbo zenuwstanmien omgeeft, zicb scbcrp togen bot moer losso biiul-woofscl dor omgeving aftookende; en wij zien, dat do smalle beonl\'ormatio legen deze scbede aanligt.

Hoewel bet zicb vormende been tnsscben carotis on cavum tympani in dit preparaat geïsoleerd ligt van do perifere boonlaag van |bet os potrosum, is bet wel waarschijnlijk-, dat zij er tocli mede samenhangt , daar bet optreden eener geïsohnu-do beonkern in hot bindweefsel, dat de carotis omgeeft, pbilogeiietisch niet te verklaren is.

Preparaat 4 doet ons een meer gevorderd ontwikkelingsstadium van het carotiskanaai zien , hoewel hot afkomstig is van een , naar de lichaamslengte berekend, even oud foetus als quot;waaraan preparaat .^!5 werd ontleend.

De coupe is, zooals boven roods gemeld genomen door hot opstijgende deel van het carotis-kanaal en door de trommelbolte.

Ook van dit slaapbcon verwijderde ik vóór de ontkalking zooveel mogelijk alle overtollige dee-lon, daar ik mijne onderzoekingen voornamelijk op den voorwand der trommelholte had gericht.

Vonden vij in preparaat slechts een allereerst begin eoner heenige afscheiding tnsschen ca-rotis en trommclholte, hier zien wij genoemde deelen gescheiden door een zeer dikken, zelts holten bevattenden heonvand. De vergroeiing tns-srlien iinnulus tympaniens en dezen been wand is x\'olkomen tol stand gekomen. Do beenappositie aim hot voorste deel van den annulus tympaniens is reeds aanwezig, zoodat do laterale wand van het (jpsti|gunde deel van het carotiskanaal voor een deel reeds bestaat.

Doch ook aan do andere zijde der carotis heeft het heen zich in zoodanige hoeveelheid aangezet, dat het tot op oen kleinen afstand van den an nulus tvinpanicus genaderd is. \\\\ ij zien dus hier (HMie zeer vroegtijdige ontwikkeling van de beenige hegrenzing der carotis. Zoowel aan de zijde van het cavmn tympani als aan lt;lio der carotis ziet iaën aan den voorwand der troinmelholte, hij sterke vergrooting, op verscheidene plaatsen Ifow-shipsche lacuncn met veelkernige osteoklasten, terwijl ook aan den annnlus tympanicus en de overige gedeelten van hot hij na gesloten carotiskanaal, te midden van regelmatig gerangschikte osteohlasten , hier en daar niet talrijke lacuncn zijn waar te

nemen. De verbeening van het centrale Icraakbeen van het os potrosum vindt men in dit preparaat verder voortgeschreden dan in het eerstbeschrevene.

Preparaat 5, ontleend aan een slaapbeen van een ongeveer S maanden oud lbotus, vertoont eene liórizontale doorsnede van het opstijgende, deel van het carotiskanaal en de trominelholte. De inhoud der troinmelholte werd vóór de ontkalkina\' vei--wijderd.

Wij zien in ons preparaat de oarotis niet twee sympathische zenuwtakken ti^gt; midden van een deel vau het haar omgevende bindweefsel liggen, dat zich door schrompel ing heeft losgescheurd van de rest van het bindweefsel, dat in eene dikke laag do beenwandon van het nog op verre na niet ge-slotenc carotiskanaal bekleedt.

Eene dunne compacte beenstrook verbindt het os petrosnin en don annulns tympanicus met elkaar, slechts onderbroken door een canalicuhis carotico-tympanicus.

Koowel deze strook hier en daar door hot snijden gebroken is, zijn de stukken zoo weinig vau hun plaats gedrongen, dat ons preparaat nog duidelijk aantoont, in wolken toestand het vóór de beschadiging verkeerde.

I gt;e bcenappositie aan het voorste gedeelte van den annulns tympanieus is nog zeer gering ontwikkeld; ook aan de andere zijde der carotis heeft zicb nog slechts weinig boen afeezet, zoodat hot

opstijgoiulc dool dor carotis lateraalwatirts vooi liet grootste doel niet door been, maar door biiul-wootsel wordt begrensd.

De beeuige omgroeiing van de carotis is dus hij dit H maanden oud foetus niet zoo ver gevorderd als bij dat, waaraan preparaat 4 werd ontleend.

Noch aan den voorwand der troinmelholto, nocli aan de overige gedeelten van bet carotiskanaal , of liever van do carotisgroeve, lieb ik in dezo doorsnede lacunairo beenresorptie kunnen waar-nenion, doch allo becnoppervlakten waren door cono i\'egelmatig gerangschikte laag osteoblasten bedekt.

Preparaat 6 is afkomstig van oen bijna void ra-igt;\'eii kind. dat eonige uren na de forcipale extractie

overleed. Uij hot verwijderen van bot slaapbeon uit liet cadaver on verder bij do aan de ontkalking voorafgaande¹ behandeling werd door too-vallitre omstandigbedon zooveel beschadigd, dat het oiienteeren aan de doorsnede niet goed moor mogelijk was. Een groot deel van do beenige begrenzing van do carotis is editor in het microscopische preparaat terug te vinden ; en het feit, dat hier aan do zijde van het bloedvat nergens lacunairo beenrosorptie valt waar te nemen, is hot eonige voor ons onderworp belangrijke.

Preparaat 7. verkregen van een geheel voldra-kind, dat direct na de geboorte overleed, goel\'t ons wederom eeiu¹ horizontale doorsnede door hot opst-ijgeilde doel der carotis en door de trom-

mclholtc to zien. Do carotis on allo vcnonrniniton in hot bindwoofsol zijn opgevuld met blood on do bconigo omgronzing dor carotis is tot op een zeer klein gedeelte na voltooid.

De voorwand der tronnnoiholte is zoor dun en bestaat nit compact boonweefsel, dat op twoo plaatsen doorboord is door ecu canaliculus carotieo-tympanicus. Do annulus tympanicns on hot Ijoon-weofsel aan de andore zijde dor carotis zijn elkaar zeer dicht genaderd. De voorwand tier tronimol-holte vertoont aan de zijde dor carotis hior en daar enkele resorptiolacunon, die ook aan do overige gedeelten van het carotiskanaal in zoor goring aantal aanwezig zijn.

Do voorwand dor tronnnelllolto bestaat in dit preparaat uit tweo lagen boon, door oen tijno donkere lijn \\\'aii elkaar gescheiden, van wolkc lagen do naar do tromi nol holte gelegono uit jonger been bestaat dan de andere. Dit blijkt \\vel hieruit, dat do tympanalo oppervlakte van don voorwand dor tronnnoiholte zoozeer niet regelmatig gerangschikte periostcellen l)edokt is, dat geen duidelijke overgang van periost en werkelijke boen-substantie is Awiar te nemen.

Wij mogen dus wol aannemen, dat het onder het slijmvlies der trommolholte gelegene pc\'j\'iost hier eene nieuwe laag boeuweorsol op eene i\'oods aanwezige hoeft neergelegd.

gestorven voldragen kind verkregen, geelt eeno doorsnede te zien, die het slaapbeon ongeveer op dezelfde plaats heeft getroffen als in preparaat 7. En toch vinden wij zeer belangrijke verschillen.

Do ca rot is, hier ledig, is voel minder krachtig ontwikkeld dan bij ons vorig preparaat; do voorwand dor tronimelholto is zeer dik en bevat ver-seheidono holten; de annnlns tympanicus en het been a:m de andere zijde der carotis bevinden zich nog op grooten afstand van elkaar, zoodat wij hier eigenlijk eene zeer diepe carotisgroovo en geen kanaal hebben. In het l)iiuhvoofsel, dat deze uToeve lateraalwaarts afsluit, zien wij op goringon afstand van den annnlns tympanicus ecu in ons preparaat gc^ïsolcerdc verbeening. \\^ran lacunairo beonresorptio is geen spooi\' te ontdekken.

ih\'i\'paraat 1), afkomstig van oen kind van twee dagen, vertoont ons eene dwarscoupe door bet horizontale gedeelte van do carotis on door de tnba haistachii. Wij zien de carotis bier bijna geheel omgeven door beenmassa s; alleen naar do zijde der tnba zien wij twee openingen mot bindweefsel opgevuld op eenigen afstand van elkaar. Tnsschen deze twee opeinngen , derhalve geïsoleerd van de overige; beenmassa\'s, ligt een beonstuk van belangrijke dikte met eenige ingesloten holten. Dat dit beonstnk op eene andere plaats dan in onze coupe getroilen is, met het beoiuvoefsol van het os petrosum samenhangt, is zeer wanrschijnlijk.

Overal zijn iu de naar do carotis gekoerde been-oppervlakten resorptielaciuien waar te nomen.

Preparaat 10, ontleend aan het and ore slaap-been van hetzollde kind als waarvan preparaat !) afkomstig was, vertoont ons eone doorsnede door liet opstijgende deel der carotis en door de trom-molholte.

Daar het slaapbeen \\\'ari een kind reeds vrij aanzienlijke afmetingen aanneemt en er dus voor do ontkalking veel tijd vereiseht wordt, verwijderde ik met de zaag zooveel mogelijk al bet. overtollige bcenweeCsel, zoodat dan ook in ons preparaat slechts de uitsluitend voor ons onderworp noodige doelen zijn overgebleven. Wij zien de carotis aller-wego omgeven door beenwanden, waarvan die, welke carotis en trommelholto scheidt, kenbaar wordt daardoor, dat hij naar do zijde der trom-mclholte met slijmvlies bekleed is.

De voorwand der trommelholte is in casn zeer dun en bestaat uit homogeen been weefsel zonder holten. In onze coupe is een canaliculus earotieo-tympanicus te onderkennen.

Aan de zijde der carotis zien wij in genoomden wand wederom eenige llowshipsehe lacunen, ter-\\vijl de tympanale opporvlakte bedekt is met regelmatig naast elkaar liggende periostcollon , die duidelijk nieuw been vormen.

In preparaat 11, verkregen van oen slaapbeen van eon H maanden oud kind, gestorven aan

diphtori igt;ii bronchopiKnunonio, zien wij do door-snoilc \\aii hot vortioalo godeoltc der oarotis, dor trouu nolholto on \\\'aii don wand, die ca rot is en. troininolholto solicidt. Do voorwand is hior niofc op allo plaatsen oven dik: wï] vindon do grootste diktoat\'inctiiig dicht hij het os potrosum on /.ion aldaar oonigo holten in den wand ingesloten.

Meer naar de pars tyinpanica toe wordt do voorwand dor tronunolholto voel dnnnor en bestaat uit compact heomvcofsel, waarin duidelijk twoo lagen zijn waar te nomen, evenals in preparaat 7 door oen scherp te voorschijn tredende zwarte lijn van elkander gescheiden.

Met bindweefsel, dat do carotis oingeel\'t , is waarschijnlijk door do helunideling losgeraakt van den tvmpanalen wand en do vrij liggende boenoppor-vlakte. liet vertoont hiel^- kleine l)ochteu, die zonder twijfel als 1 lowshipsche lacunon zijn op te vatten. Aan de naar do tromnu\'lholte gokejordo zijde \\^-an don voorwand hoeft duidelijk heonappo-sitie plaatsgegrepen.

Preparaat 12 werd verkregen van hot slaapbeen van een 10 maanden oud kind. Hij het verwijderen van het slaapbeen uit het cadaver l)leek de carotis inet haar omgevend hindweefsel geheel los te liggen in haar kanaal. Zij word dan ook verwijderd, zoodat wij in ons preparaat oeno doorsnede zien van het ledige carotiskanaal (Verticale gedeelte), dat schuins gotrolï\'en is.

Do tronunolholtc on do- niot zoor dikke voorwand zijn duidelijk to zion on torstoud \\\'alt hofc in hot oog, dat laatstgonoomdo uit twoo, cu op sonnnigo plaatsen, uit drio lagen compact beou-M-cofsel hostaat, dio wodoroni door scherpe lijnen van elkaar goschoidcn zijn. Eon canaliculus ca-rotico-tynipanicus is in zijn goheolo lengte ge-trollbn en drio andere kanaaltjos zijn voor een klein doel aangesneden.

De tympanale oppervlakte van den voorwand der tronnnelholto is ook hier woder bekleed mot regelmatig gerangschikte platte poriostcolloii. Aan de carotiszijdo \\\'aii den voorwand dor ti\'ommol-holte ziet men nog enkele rosten van hot bind-wcefscl dor carotis in don vorm van platte bind-woefselcellon, 0\\^re,rige;ns is de 1)eei loj gt; por vl ak to glad en zijn slechts zoor weinige van die scherp al\'geteekeiide kleine hochten aanwezig, dii^ van lacunaii\'o boenusnur getuigen.

Preparaat 13, vervaardigd van oen slaaphoon van een 2ii maanden oud kind, dat door arrosio van de ai\'teria anonyma na trachootoniio overleed, doet ons hot verticale gedeelte der carotis in doorsnede zien, allerwcge omsloten door boon. Mo tronnnolholtewand is zeer dun en bestaat uitdrio lagen, door scherpe lijnen van ellouider goschoidcn.

vertoonen een laagsge^ijzo bouw. Do himhvcct-selinassa, die do cavotis omgeeft, ligt tegen do beemvandeu van liet kaiialt;il ann: alleen n iar do zijde der trommelholte heeft zij zich oen weinig van het been geretraheerd, hoewel de becuwaud toch nog niet een zeer dinine laag platte biiuiw eol-seleellen bekleed is. 1 lowshi|)s(!\'he laeunen ontbiekeii hier, evenals aan de overige wanden van het kanaal.

in preparaat 14, afkomstig van een 11 jarigen jongen , gestorven aan tumor cerebri en hydioco-phalns in tern ns, zien wij uitsluitend de carotis (verticale gedeelte) met hare beenwanden, waarvan de naar de trommelholte gekeerde waiui hieraan te herkennen is, dat zijn tympale oppervlakte nog hier en daar trommelliolteslijmvlies vertoont. Do voorwand is in casu zeer dik en bevat conigo holton; overigons bestaat het heenweefsol ook hier woei\' nit lagen, door scherpe lijnen van olkaai geseheiden. Daar¹ hier, evenals in preparaat 18, 1 lowshipsehe laeunen ontbreken, mogen wij ook iu dit geval de aanwezigheid van sterke bcou-resorptie hnitensluiten.

Preparaat 15 werd vervaardigd van een slaap-boon van een 1 7 jarig man , gestorven aan sjwiulyli-tis tubereidosa en miliair tuberculose, en vertoont do carotis volkomen door beenwanden omgeven.

Do trommelholtewand is betrekkelijk dun en bestaat nit meerdere /.oer dunne lagen compact boen weefsel. Nergens hooit zich het bindwoelsel ,

dat do carotis oingooft, van dc bccmvamlon van hot carotiskanaal gerotraheord, Do houw dior wan-don on do boklooding komon in alio opzioliten mot dio dor vorigo hvoo proparatou ovoroon, dus ook hior was gooji ahnonno ix\'sorptic voorhanden.

Do preparaten 1G en 17 zijn heidon afkomstig van eon ;57 jarig mnn, die aan pyopneumothorax overleed; preparaat 1(5 geeft ons cone doorsnodo te zien van liet verticale gcdeolto der carotis, terwijl 17 een coupe van don voorwand der troin-molliolte \\\'ertoont,

Toon ik aan weerszij don liet slaaphoon uit het cadaver verwijderd had, viel mij op, dat beide carotiskanakm abnorm wijd waren: en speciaal naai\' do trommolholte too vertoonden zij die ah-normale verwijding.

In deze verwijding paste juist een uitgezet gedeelte dor carotis on aan weerszijden was de voorwand der tromniolholto hijzonder dim en doorschijnend. Do carotiden lagen mot baar omgevend bindweefsel geheel los in het en rotiskanaal , zoodat zij er zeer licht uit te verwijderen waren, hetgeen bij het rechter rotshoen geschiedde, terwijl links alles in situ gelaten en in formol bewaard word.

De losse carotis werd nu ingesloten en gesneden. Zoowol de doorsnede van hot verwijlle gedeelte als die der overige doelen der carotis, voorzoovor deze in liet carotiskanaal verloopt, vertoonden volkomen normale verhoudinavn. Van

athoroom was nergens eon spoor to ontdokken ; alleen was hier on daar oen weinig kloincellig infiltraat in do advontitia aanwezig.

Don uiterst dunnen voorwand dor trominolholte vorwijdorde ik uit het slaapboon, sloot liom na ontkalking in en maakte er eoupes van.

Wij zien nu iiv ons preparaat 17 eono dwarse doorsnede van dien voorwand, welke aan de oeiie (carotis zijde) bokloiid is mot oen uiterst dun laagje regel matig togen het hoon aanliggonde, platte bindwoefselcellen , zonder rosorptielacunon , terwijl (l(gt; tympanalo oppervlakte met ])oriost en trommol-holteslijmvlios is ))cklood. Ook hier is weder, als in de voorgaande preparaten, geen abnormc beonresorptio te ondorkeimeji.

Do voorwand zelf vertoont bier en daar duidelijk (mmi laagsgewijze bouw; do lagen zijn eehter niet door zulke scherpe lijnen van elkander ge-sehoiden als hij de hovoiiljoseliroA\'on preparaten.

Pi\'oparaat IK, vervaardigd uit het rotsbeon van eon 5() jarig man, gestorven aan ])nouinonia crou-posa, vertoont oen carotis, wier omgevend bind-Avoelsol zich grootcndcels van do kanaahvandea bod\'t gerotrahoord.

De voorwaiul der tronunolholto is dik en bezit in het cavum tynipani vooruitspringende 1,)eeu-kamiuou. De carotiskanaalwanden vertoonen hier, in togoustelling mot de \\\'oorafgaando |)i\'opara,ton, vele rosorptielaeunen. 1 )e iym[)aiiale zijde van

don trommolholtovoorwand is cchtoi wederom bekleed mei platte, regelmatig gerangschikte periost-cellen, die duidelijk beensubstantie vormen. De carotis zelve is niet atheroinateus.

De pi\'oparaten 19 en quot;iO, resp. afkomstig van een 59 ,jarig man, gestorven aan coxitis tuberculosa, en tuberculosis pulmonum, en van een (58 jarig man, gestorven aan cirrhosis hepatis atrophicans, hebben slechts geringe waarde, daar door het snijden van dit waarschijnlijk te weinig ontkalkte been zoor veel werd gebroken en ge-disloceerd; alleen is het voor ons van belang, dat, voorzoover is waar te nemen , do wanden van het carotiskanaal overal vele resorptielacunen ver-toonen en dat do intima der carotis in beide gevallen verdikt was.

Bij hot vorvaardigen van alle deze preparaten was hot niet bepaald mijne bedoeling ook aan versche rotsbeenderon naar deterten in den voorwand dor trom mei bol to te zoeken; in dit geval toob zou mijn onderzoek ziek tot oen niet to vei-werken of te verkrijgen aantal bobben moeten uitstrekken. Immers mijn onderzoek aan goma-ceroordo schedels bewijst dat dehiscenties in don voorwand dor tronnnelholto werkelijk tot de grooto zeldzaamheden behooren. Ik trachtte slechts doorsneden to verkrijgen van don voorwand van hot eavum tvmpaid met zijne aangrenzende doelen, en wol van verschillende leeftijden, ten einde daaruit te kunnen opmaken, hoe die voorwand ontstaat, en in do hoop mij daardoor oenig licht te verschaffen omtrent do oorzaken van het ontstaan der bedoelde deteeton.

Van de moeste der mij ten dienste staande foetus werd slechts het eeno rotsbeen ontkalkt en gesneden, terwijl hot andere werd gebruikt om eenzelfde serie preparaten te verkrijgen als Uüdinoku in zijn werkje afbeeldt. lot dit doeleinde weid bot op de. boven reeds gemelde wijze van zijne

overtollige wooko decleii l)evrijd. Uit deze aldus vorkregene preparaten mocht blijken, dat de be-Avering van Rüdixükr, als zou bij de geboorte van bot kind bot carotiskaal roecis geheel gesloten zijn, niet altijd volkomen juist kan worden geacht. Reeds blijkt dit uit ons microscopisch preparaat 8, dat, hoewel afkomstig van een voldragen kind, slechts oeii carotisgroeve vertoonde en geen kanaal.

Van ditzelfde kind werd hot andere slaapbeen macroscopisch na vonvijdering der weeke doelen onderzocht, waarbij zich ook hier van het os pe-trosum tusschon cavuni tyinj)ani en carotis slechts een uiterst klein boenkammetje verheven had, dat nog in \'t geheel niet met het voorste deel van den annulus tympanious was aaneengegroeid.

Tegenover deze bevinding staat echter weer ons microscopisch preparaat 4, ontleend aaneen foetus van G\'/j maand, en dat ons tusschon carotis en cavum tymparn een zeer dikken beenwand doet zien. Deze is \\\'e)\'grooid met den annulus tympanicus, terwijl do carotis in dit preparaat voor het grootste dool reeds door been omgeven is.

W ij zien dus in onze. preparaten belangrijke verschillen in de beonoutwikkoling om de carotis en de vraag mag thans golden :

Kan het gebeuren, dat de beenvorming om de carotis zich in t geheel niet of slechts gedeeltelijk ontwikkelt; en zoo ja , welke zullen daarvan dan de gevolgen zijn voor liet slaapbeen?

Ten einde deze gevol^on duidelijker to kannen overzien, zij nog eons in t kort iitui hot ontstaan der carotiska iuva 1 wanden heri nnerd.

Het vertiealo gedeelte van hot carotiskanaal ontstaat, daardoor, dat zich voor en achtor do arterie \\\'au de peril\'cM\'o, hceidaag \\^ran hot os pc-trosum beensuhstantio verheft en zich met het voorste deel van den annul us tympanicus veree-lutrt. Dit laatste vormt dan don latcralcn wand van het opstijgondo carotiskanaal.

1 h\'t horizontale gedccdto van do carotis wordt heenig oingo\\on door twee laiiicllon, die zich onder en boven hot bloedvat eveneens van do pc-ril\'ore boonlaag van het os ])otrosuni verhellen en aaneengroeien , zoodat zij lateraal van de carotis, d.i. tusschen deze laatste en de tuba Eustachii, oen beomvand vormen, (lenoemde laniellen zettón zich echter ook in hot bindweelscl onder en boven de tuba Eustachii voort en treden eindelijk in verbinding met hot voorste gedeelte van den an-nulus tympanicus, waardoor tuba en niusculus tensor tympani in een beenhanaal koanen te liggen.

Nemen wij eens aan, dat de beenvorming, die de poril\'ere beenlaag \\ an hot os potrosnm mot liet Noorste doel \\ aii den aiinulus tympanicus \\\'erbindt , /,ich in bet geheel niet ontwikkelt, dan zal het slaapbeen

2quot;. zal or goono booiiigo afschoiding bestaan tnsscbon carotis en tuba. Eustacbii;

4quot;. zal hot liorizontalo gedeelte van do carotis zoowol als do tuba Eustachii, voorzoover zij in b(;t rotsboon verloopt, door goon boenwand \\^ran do scbodelbolto goscbeidon zijn.

Wannoor genoeindo verbeening slcobts gedeeltelijk tot stand komt, znlleu zich aan bet ont-Avikkeldo slaapboen, al naar gelang van don graad en do plaats der ontwikkelingsstoornis, do vier genoemde afwijkingen, ieder afzonderlijk of op verse bi 1 lende wijze gecombineerd , kunnen voordoen en zullen ook alle overgangsstadia naar den normalen toestand kunnen worden aangetroffen.

Wanneer wij nu de resultaten, van mijn schedelonderzoek nog eens nauwkeuriger nagaan, zullen wij er verschillende voorbeelden van do hierboven theoretisch geconstrueerde defecten van het slaapboen onder aantreffen.

Onder 1 7 vindon wij dok is conti os uitsluitend in den voorwand dor tronunernolte , uitooidoopendo van de grootte van oen speldeknop tot een totaal defect van den voorwand; onder lt;S, i) en 11 tref-len wij een kleiner of grooter defect in den voorwand der trommelholte aan benevens een geheel ontbreken van don boenwand tussehon carotis- en tubairkanaal, terwijl in geval 10 b,\'halve deze af-

wijkingen ook ecu bijiui totïuil dofcct hot (hils van liofc tubairkiuiaal on hot horizontale doel van het carotiskanaal aanwezig is.

Bij 12 onthrekon oen doel van don voorwand \\\'an hot cavum tvmpani en de gehcele wand tus-sflien carotis- en tabairkanaal, terwijl ook hot (•arotiskanaal aan de mediale onderzijde open is.

IJovcMidion word de aaiiwozigheid oener carotis-groovo in plaats van een carotiskanaal aan 16 andere schedels geconstateerd.

Op grond van dit alles zouden dofecton in den voorwand tier tronni iel holte wol te verklaren zijn als ontwikkel ingsskx a11 isstmi.

Maar kunnen er ook niet andere oorzaken voor hot optreden van (.loze abnonne openingen bestaan ?

In elk bormvoet\'sel \\indt getlurende het geheelo loven tegelijkertijd beonappositie en rosor[)tio plaats ; o\\\'orwoogt de appositie, dan vermeerdort hot heen-woolsol ; ovorwoegr do rosoiptie, dan treft men natuurlijk het oingokoordc aan.

Ol\'de rosorptie dan wel do appositie overweegt is afhankelijk van do mochanisohe of statische l\'unetio. die op vorsohillende plaatsen van het lichaam \\an hot boen wordt geoischt. Zoo verdwijnt overtollige callus bij geooiisolideerde fracturen on vcrnioerdort do luM^ccllioid beenwoefscl op die |)]aats(Mi \\an hot skelet, die door do fiinc-ti\'\' \\an veie. /ioh daar aanhechtende spieren cone Lü\'ootoi\'o stevitiheid i)ohoevon.

Soms worden hiaten aangotrolïon in hot os oc-cipitale achtcr hot foramen magnum, in do fossa infraspinata van do scapula, in do fossa iliaoa etc, welke hiaten niet onmogelijk zóó te verklaren zijn, dat daar ter plaatse van hot been eene uiterst geringe of geene statische of mechanische functie vereischt wordt.

Zou deze factor ook bij het ontstaan van hiaten in den voorwand der trommelholte een rol gespeeld hebben y Ik zou mcenen, dat dit niet het geval is.

I gt;e bovengenoemde hiaten worden aangetroffen op plaatsen, waar zich oorspronkelijk kraakbeen bevond, dat later verbeend is, zoodat met zekerheid kan gezegd worden, dat hier rosorptie \\an reeds aanwezig Ijeen heeft plaats gc\\\'onden.

De voorwand der trommelholte echter wordt niet als kraakbeen aangelegd , maar wordt gevormd, daardoor, dat zich door vermeerderden beongroei van eene bepaalde plaats van het petro-sum tnsschen carotis en troninielholte oen beeinge wand verheit, die met hot voorste deel van don annulus tympanicus in \\erbiiidiiig tn^odt.

Waar dus hier aan het rotsboon op eene bepaalde plaats eene heenvermeerdering optreedt met de duidelijke bedoeling een wand tnsschen carotis en cavum tympani te vormen, is het wol niet aannemelijk, dat deze wand later weder als onnoodig zou geresorbeerd worden.

Zou oudcrclomsatrophio ook als oorzaak voor liet ontstaan van. defecten in den voorwand der trorni nol holte kunnen gelden?

Zeker zal de ouderdomsatroplne, evenals op allo overige plaatsen van het skelet, ook haar invloed op den voorwand der tronnnelholte uitoefenen, maai- groot zal deze invloed tenopzichte van hot ontstaan van defecten niet zijn, want van de door mij aan !)74 schedels waargenomen 12 dehiscen-tios in don voorwand dor trommelholte was geen enkele aanwezig aan oen schedel, die duidelijke teokenon van ouderdomsatroplne vertoonde.

Wel vond ik in de microscopische preparaten 18, 19 en 20, rosp. afkomstig van een 56-, 59-, en ()•\') jarig iiulividu, de wanden van het opstij-(j\'onde doel van hot oarotiskanaal, tins ook don voorwand der troimnolholto, den zetel van zeer \\oel rosorptiolaonnon. Hier moet voorzeker aan ouderdomsatroplne gedacht worden. Mot hlijlt echter dubious of deze atrophic ooit eon detect in don voorwand der trommolholte zou teweoggc-hracht hebben.

Ilvirn, verwerpt de ouderdomsatroplne geheel als factor voor hot ontstaan van defecten in het teg-men lympani, daar hij zeer vele zulke defecten aan jongo schedels waarnam, zelfs ook dan , wanneer dc hccndcron overigens opvallend dik en sterk waren. Ook bij de overige schrijvers vind ik nergens dc aandacht op ouderdomsatroplne gevestigd.

Toch valt do mogolijkhoid niot nust zokcrlioid to oiitkomion , dat nu on dan eens eon klein defect- in do wanden dor tronnnelholto zal kunnen optreden als gevolg van oudordomsatrophio.

Het is zeker van geen gering belang, na to gaan, in hoeverre de carotis zelve invloed op het ontstaan van dofecten in den voorwand der trom-nielholte kan uitoefenen.

In dr meeste gevallen is bij de geboorte van het kind het carotiskanaal reeds gesloten , terw ijl do carotis zelve op dat tijdstip nog niet de grootte bezit, die zij bij hot volwassen individu zal bereiken.

-Bij jonge, nog in vollen groei verkeerendo individuen mag daarom een vrij sterke boenrosorptie aan de carotiskanaal wanden wol als phvsiologisch geldon, want: hoe zou anders do in omvang toenemende carotis in haar kanaal plaats kunnen vindon ?

Hot gedeelte van den wand , dat trommelholte en carotiskanaal gemeen hebben, vormt slechts een klein deel van het gezamenlijk oppervlak\' der carotiskanaalwanden en zal dus ook naar evenredigheid het zijne bijdragen tot de voor den groei der carotis noodige miintevenneordcring van het carotiskanaal. Do grooi van do carotis vindt lam¹-zaain en geleidelijk in het oveneens langzaam zich vergrootendo slaapbeen plaats on het is alleszins aannemelijk, dal do, voor do ruimtevermeerdoring van hot carotiskanaal noodige resorptio. der wan-

Waro dit niet het goval, dan /.ouden defectcii in don voorwand der tronnuelholtc zeker niet zoo zeldzaam zijn. Zoo zal 1gt;. v. do resorptio van don voor\\vand der trommclholto aan do carotiszijdo goi\'oiiipen.scord wordon door bccna])positic aan de zijde van hot eavnm tympani.

Wanneer wij nu onze niicroscopische [)reparatcn nog eens nagaan on onze aandacht in \'t bijzonder op genoonide resorptio vestigen, zullen wij zien dat dlt;\' resultaten \\an dit onderzoek alleszins niet het hierboven vooropgestelde overoenkonien.

In de preparaten 1, 2 en .\'5 is de vorming van boon tussehon aimnlus tympanicus en perit\'ero beoji-laag van het os petrosum in vollen gang en zijn iu onze doorsneden ook geene resorptiolaoniion waar te nemen; hij preparaat 1 daarentegen vin-ilen wij aan den, voor don leeftijd van het foetus ((i\'.. maand), ahnorm sterk ontwikkol(U^,.:i voorwand dor tronmielliolto eene zoor duidelijk waarnocni-bare boenrosor|)tio.

In pro[)araat 5 is do beenvonning om de earotis ongewoon gcM\'ing ontwikkeld en wij vinden hier dan ook geene tookenen van boonr(\\sorptio, e\\ enmin als in preparaat (5, afkomstig van oen voldragen kind.

In preparaat 7, afkomstig van een pasgeboren voldragen kind, is een bijna geheel gesloten earotiskanaal aanwezig met betrekkelijk vele resorp-

tiolacunon in de ^\'andoiv, torwijl aan do (ympa-naio opporvlakto van den troininollioltoA\'():)r\\vaiu!, l)eenappositio heeft plaats gegi\'epoji.

In preparaat 8, eveneens ontleend aan een voldragen pasgeboren kind, zouden wij wederom een geloten of bijna gesloten earotiskanaal verwaeliten , mot Ijoonrosorjitie in de wanden; maar in plaats daarvan zien wij kier o.\'iie earotisgroove, die nog op verre na niet tot eon kanaal gesloten is. Vandaar dan ook, dat kier geen merkbare been-resorptie aanwezig is, aangezien do earotis \\oor haren groei nog genoeg ruimte heeft.

In de preparaten !), 10, 11 en 12 wijzen betrekkelijk talrijke 1 lowshipscho lacunen op oeno tamelijk sterke beenresorptio van de wanden van het earotiskanaal, terwijl de ])re[)araten 10, 1 1 on 12 tevens aan do tvmpanalc zijde van den voorwand der tronunelholte duidelijk heenappositie, vertoonen.

I )e prepai\'atcn 1 ■\'i, 14 en 15, rosp. afkomstig van een 23 maands, II jarigen 17 jai\'ig individu, doen geen \\vaarneembare\' teekenen van resorptie van de earotiskanaal wanden zien, en hier kan dns zeker wel geen sprake zijn van eeno beenresorptio, die in staat zou wezen een delect in denwoorwand der trommelholte te bewerken.

Ook in pre|)araat 17, e(\'ne doorsnede van een uiterst dunnen trominelholtevoorwand van een •^!gt;7 jarig man, ontbraken resorpt ielaeunen , terwijl in de preparaten 18, li) 20 de tamelijk sterke re-

sorpH(! dor cuvotiskanaalwiindon waarschijnlijk wel op oudordomsatrophio l)enist.

Op grond van dit alios vorrneon ik het zeer waarschijn!ijk to mogon achton , dat door don phy-siologischon groei van de carotis in hot ovcnoons groeiende rotsboen goene dofecton ia don voorwand dor tromnielholto zullen ontstaan.

IviKssKMiAcu vond, zooals boven roods word vernield , oen bnitongewoon groot aantal deroeton in do wanden der troinniolholte aan slaapbeendoren van rachitische kinderen.

Daar do rachitis oono algomoo.no voedingsstoornis is, waarhij vcrineerdorde heonrosorptio optreedt, is het niet onmogelijk, dat onder don invloed van gonocnide ziekte de voorwand der tromnielholto, wanneer hij nd. reeds gevormd is, door den groei dor carotis dofoot kan worden.

Vaak echter is bij pasgeboren kindoren roods rachitis aanwezig en kan zich do/.;.\' ziekte zo U\'s in de laatste zwangorschapsniaandon ontwikkelen. In dit geval is hot m. i. wel waarschijnlijk, dat do boonige vorbinding tnsschen hot os potrosum en annnlns tvmpanicus zich onder de bestaande ongunstige omsta ndighoden gehrekisig ontwikkelt, waardoor dan later defecten in dt\' wanden van hot cavum tympani kunnen worden aangetrolFon.

Komt hot mij op grond van het bovenstaando onwaarschijnlijk voor. dat de carotis door haren normalen groei oen de reet in don voorwand der

trommelliolto zon kuiincR toAvoo^bi-eiignn , nog on-waarschijnlijkor schijnt hot mij, dat do volwassen carotis dit zou doen, wannoor zij on hare onme-ving onder novmalo onistandighedon voi\'kcoron.

De carotis is in haar kanaal omgovon door oen mantel van venen , wat tronwons overal het geval is waar in liet organisnio cone arterie door oen booiika.nu.al verloopt; en liet is wel niet te gewaagd te veronderstellen, dat do venenmantel oonorzijds de bcciuvanden van het kanaal voorde arterie hoschermt, maar anderzijds ook de arterie liaro functie in hot stijlWandigc kanaal mogelijk maakt.

En zoo liet eens waar was, dat eeno door een been kanaal verloopende arterie? onder normale omstaiidiglioden de wanden van het kanaal nsu-roordo, zouden dan niet de moeste dier kanalen de sporen or van dragen in den vorm van defec-ton, verwijdingen, etc? Ook zou, in dat geval, de beeimsimr van hot carotiskanaal het meest optreden op die plaatsen, welke tegenover de con-\\\'Cxo zijde van do carotisbocht gelegen zijn, aangezien aldaar op den arteriewand hoogere druk heerseht dan op andoi\'c plaatsen.

De carotis interna nu begeeft zich, om in haar kananl to treden , eerst lateraa 1 waarts eii verdwijnt er daarna in, vertieaal omhoog stijgende, zoodat dan ook do convexe zijde van de bocht, die de earotis tot dit doeleinde hoort moeten makrn.

latoraulwaarts goricht is. Eon ovontiioole bcomxsuur zou daarom oordor aan don latcralen wand van hot opstijgondo gedoclto van hot oarotiskanaal to verwaohton zijn dan aan don acliterwand, tovons voorwand van hot cavum tympani.

Ook do bocht, dio do cirotis hij haren ovorgang van hot vortioalo in liot horizontaio godoolto maakt, is mot haro oonvoxitoit niot naar don voorwand dor t i\'onnni\'lholtc goriclit, zoodat ik, mot het oog op ilit alios, vormoon to mogon aannomen, dat do normale oarotis door haro pliysiologisoho fnnotio dofocton in don voorwand dor trommolholto zal doen ontstaan.

liij ziekelijke afwijking oehter van den arteriewatul mot anourvsma\\\'orming, bestaat do mogolijkheid , dat dooi\' pathologische druknsnur de voorwand dor tronnnolholto kan worden gotroffon.

Di\' predileetioplaat.sen voor anenrvsmata liggon op die godoelton van den arteriowand, waarop do bloeddruk hot hoogst is: dus in oasn aan dc\' convexe¹ zijde dor oarotisboohten, zoodat ook wodor de laterale wand van het opstijgonde gedeelte van hot earotiskanaal eerder dan de voorwand der tromniolholto onder druknsuur van een anourvsma zal lijden.

liet is echter niet onmogelijk, dat dozo laatst O toch ook door den druk van hot anourvsma, doleot kan worden of verdwijnen; maar in dat ircval, zal het ( arotiskanaal ook op andere plaat-

sou zoo grooto vcrwoivstingcn vortooiion, dat over den aard dor afwijking wol geen enistigo twijtbl meer Ijostaan kan.

Aan do scliodoLs, waaraan ik liij inijn ondor-zook dohiscoatio.s ontdekto, was in hot carotiskanaal overigens goen enkele, afwijking aanwezig, die een vroeger aanwezig anenrvsm t der carotis interna kon doen vernioedon. bij do auteurs, die

zich niet deliisoontios in de wanden der tronunol-holte bezig hielden, vond ik nergens zulk een anenrvsma , als ovontneele oorzaak \\-ooi\' het ontstaan dier defocton, vornield.

Do slaapbeondercn, waaraan ik de uiioroseo-pisehe i)roparaten KJ en 17 ontleende, schenen mij bij don oorsfen indruk eonig licht in deze kwestie te kunnen verschallou. Ifier toch was aan weerszijden een locaal verwijde carotis aanwezig, en wel in oen carotiskanaal, dat oeno uitboeliting in do richting dor ironuiK^liolto \\\'oi\'t()()nd(^, (orwijl do voorwand van hot cavum tvmpani papierdun was. hchtcr sprak hot synnnctrisch x\'oorkoinen van oeno vonvijding dor carotis al zoor sterk togon aneurysnia, en ook de synunetrischo uitboeliting van het carotiskanaal was met eenig pathelogiscb proc(vs niet overeen te lirengen. Ton overvloede; was do bouw der carotis normaal on do papierdunne voorwand dor tromniclholto vertoonde geen spoor van heonrosorptio.

gcvdl to geven, tk waag si oei its hot vonnood.cn uit tc S]gt;rckon, dat hier do symmotrischo vonvij-ding van het carotiskanaal ccnc aangeboren abnormaliteit is on dat do verwijding van do carotis zich socinulair gevormd hoeft, omdat do arterie in do richting van do, uitboehting van hot kanaal eiken steun miste.

Door liet bovenstaande hoop ik te hebben aangetoond , dat dehiscenties in den voorwand dor trommel holte als ontwikkelingsstoornissen zijn te beschouwen; alle/n in gevallen, waarbij duidelijk teokenen van senile atrophic aanwezig zijn, is do mogelijkheid niet buiten te sluiten, dat do defecten door oudordorns-atrophio zijn tot stand gebracht.

Do deliisconties, ontstaan onder don invloed van rachitis, door caries of door anourysnia van de carotis interna, nonien, als pathologiscln;, eeno bijzondore plaats in en zijn ook gcniakkolijk Nan de in dit opstel bedoelde deliisconties to onderscheiden.

Nadat wij de mogelijke oorzaken voor hot ontstaan dor deliisconties in den voorwand der trom-mclholte hebben nagegaan, dienen wij thans het-zolt\'de te doen wat bctroit den bodem van hot cavuin tympani.

Zooals ik roods zeide, ontstaat de bodem der trommelholte hierdoor, dat zich de peritbre been-laag van liet os petrosmn mot het benedonsto ge-

doolto van don aimulus tympanicus verbindt: op dozolfde wijze als do voorwand ontstaat door beonigo verbinding van hot voorste gcdeolto van den an-nulus tympanicus mot het rotsbeen. Ook liior vindon wij dus vernieerdordc beenvorming op eeno bepaalde plaats van hot rotsbecn, die ten dool lie.eft eon boenwand tusschen bnlbus jugalaris en cavum tympani te vormen, en het is wol niet te verwachten, dat aan dozen wand weder beenro-sorptio wegens het niet vervullen van eenige mo-elianischo of statisclie functie zou optreden.

Igt;ij do anatonüo der fossa jugularis wees ik roods mot een enkel woord op baron inconstanton vonn en hare, grootte. Wanneer men nu schedels onderzoekt op hunne foramina jugularia en fossae jugulares, dan zal mon \\\'iiiden, dat geen twee schedels in dit opzicht gelijkheid vertoonen; ja, bijna altijd vindt men ongelijkheid dor beide foramina on fossae aan denzelfden schedel.

Do grootte en de asymmetrie dor jugularisopo-ningen schrijft Fuiiodlowskv, gelijk zoo vele andore schrijvers, toe aan de ongelijkheid der sinus trans-versi en hij vond, dat in die gevallen, waarin zich do sinus longitudinalis in tweo gelijke oi\' nagenoeg gelijke sinus transvorsi splitst, ook nagenoeg gelijkheid der foramina jugularia hostond.

11in(i!■;k , tot de zeldzaai iiheden en asynnnetrio der jugularisopeningen is dus regel.

Volgens Ilt;\\ikiilo\\vsfkv splitstquot; zich do sinus longi-ttulinalis ÓF in twoo gelijke sinus ti\'ansvcrsi, 6t in twee ongelijke, waarvan dan de linker gewooidijk do grootste is. In deze overtuiging staat schrijver vrij wel geïsoleerd, daar toch allo auteurs, die zich na hem niet dit onderworp Lezig hidden, tot het resultaat kwamen, dat gelijkheid der sinus transversi hot minst voorkomt, doch de rochter sinus transvorsus in oen overwegend percentage hot sterkst ontwikkeld is, waarom dan ook do roohter jugularisopening meestal do liuker in gx\'ootte overtreft.

HïiDTNiiKi! en ZroKKUKANDr, geven in hunne hoven reeds geciteerde verhaiulolingen eeno uitvoerige beschrijving van den vorm en de almotingon welke do fossa jugidaris bij verschillende schedels kan aannemen.

Al naar gelang van de grootte van den bulbus jugidaris on van zijne ligging ton opzichte van do trommolholto trol\'t men un eens een zeer dikken bodem aau, die eene oonoavc oppor\\dakto naar do trommclholte voidoout, dan weer vindt men oen ziH\'r dunnen blaasvormig in de trominclholte gowolfden bodem, waarin zich soms één ol meerdere del liseen ties vortoonon. Zelfs is oen totaal ontbreken van don bodem ineormalou waargenomen, terwijl voorts tusschon deze uitersten allo overgangsstadia kunnen voorkomen.

hoorou ontogen zeg o-ol ij k tot do zcldzaainheden (28 op do 974 scliodols), terwijl de bullnis jugularis toch lioi\'liaalclelijk tot diep in do troinnu\'Iholte gewelfd on noclitans volkomen door oen boonwancl daarvan gosclieidon is.

Hieruit blijkt, mijns inziens, dat do ontwikkeling Aan don bnlbus jugularis op zielizelvo van weinig invloed is op het ontstaan van dohiscenties in den bodem der trommolholto; en zelfs dan, wanneer zich. in oen blaasvormig in do trommolholto gewolfdon bodem dohiscenties voordoen, is het nog twijfelachtig, of daar ter plaatse wel ooit been weefsel aanwezig is geweest.

Dat op lateren leeftijd de bulbus jugularis onder normaio omstandigheden den bodem resorboe-ren kan, is even onwaarschijnlijk als dat oene normale carotis do wanden van haar kanaal zon usuroeron. Want zou dan niet ongovoor aan alle schedels een defecte bodem van hot cavum tvm-pani moeten worden aangetroffen ?

Dat ouderdon isatrophie soms oen defect van den bodem dor tronnnolholte zon kunnen tewooebien-

gen, is niet onmogelijk; echter kan deze factor idet zeer groot zijn, want verreweg do meeste do-hiscentios in don bodem \\an het ca\\\'iim tvmpani werden liij schedels aangetroffen, \'io geen duidelijk merkbare teekonon x\'an oudordomsati\'ophit^ \\\'er-toonden.

bohaiulcldon , viiul ik nergens \\\'aii oiulci\'tloinsatro-phio, als oorzaak van dotocton ia don bodem dor troinrnolholto, molding gemaakt.

Eono andore vraag is: kunnen sommige defecten in don botlom van liet cavuin tympani ook ontstaan door pathologische drukusuur van den bulbus jugularis ?

In dit opzicht verkoeron \\oor\\vand en bodem der troinmolholto niet onder dezelfde omstandigheden.

1°. scheidt de voorwand het cavum tympani van eeno aftcrie, terwijl de bodem dezelfde functie vervult ton opzichte van eeno vene;

2°. ligt de carotis niet direct tegen don voorwand, maar is ervan gescheiden door eeno hoeveelheid bindweefsel, dat groote venenlumina bevat, terwijl de balbus jugularis direct tegen den bodem aanligt, en wel dikwijls met eene zeer groote oppervlakte.

Ken aneurysina van tie carotis in haar kanaal is buitongewoon zeldzaam, terwijl eene pathologische stuwing in den bulbus jugularis veelvuldig bij hartsgebreken voorkomt.

Van de aan 974 gemacereerde schedels in don bodem der trommelholte gevonden 28 dehiscentios zullen dan ook wel enkele door drukusuur zijn ontstaan, liet is echter moeilijk na te gaan, welke, aangezien oen diepe, in de trommelbolte gewellde fossa jugularis absoluut niet pathologisch is en vaak Iiij jonge, gezonde individuen wordt aangetroilen.

Misscliien zou oen oiuloi\'zook naar do fossao jugu-lares aan lijkon |)ersoncn , die gedurende hun leven aan chronischo stuwing goledon hebben, kuuncn intniakcn, hoovole van de tlohiscentios in den bodem dor tromniolholte ongeveer aan druk-usuur moeten worden toegosohreveji.

Niettemin houd ik mij overtuigd, dat hot mee-rendocl der dohiscenties in den bodem als ontwikkelingsstoornissen moet worden opgevat. En wanneer, zooals in de kliniek van Sciiwaktzi: , bij een vijfjarigen , gezonden jongen eono zóó grooto dohiscentie in den bodom der tromnielholte ■wordt gevonden, dat do bulbus venao jugularis in het eavum tyinpani uitpuilt eu hij een paracontese is kunnen aangesneden worden, dan mag men een dusdanig delect van den bodem toch zeker wel als een ontwikkelingsstoornis heschouwon.

Do ca1101180 delecteu in don bodem zijn steeds (luidclijk van de in dit proefschrift holiandeldo dehiscenties te omhM\'soheiden,

Fu het bovonstiiamlc hebben wij ccnigo afwij-kingon in den anatoinisclien bouw van bot slaap-hooii besproken. Tluins wensehon wij in \'t kort na to gaan, welke gevolgen dergelijke an oma liën met zieh kunnen sleopon en van wolk belang zij zijn voor de praktijk dor oorheelkunde.

(iiMT.Kit bespreekt in zijn bo\\en roods geciteerd artikel: .. Hemorkungen iiber den (\'analis earoticus mit Bezug aiü\' praetische Obreniioilkumh!quot;quot;, welke de gevolgen kunnen zijn, wannecn^- hot oarotiska-naal zoodanig naar de tronnnelbolte gewolfd is, dat hot ])romont,orium in inoerdero oi\' mindere mate iloor den xoorwand bedekt wordt. Ik laat hier liet een en ander uit dit opstel volgen.

Wanneer men in normale gevallen hot trommelvlies onderzoekt, kan men do voorgrens van het promontorimn meestal vrij dnidolijk ondorscheiden , daar dit laatstci \\oel dichter bij het tronimelvlios gelegen is dan de overige, gedeelten van den ine-dialen troninieihnitew and. Wanneer het earotis kanaal nu diep in de trommolholte gewelld is, zal dit. volgens (i iu\'iiku , zekeren in\\lood uitooi\'e-nen op hel beeld, dat men bij otoseopio verkrijgt,

Ook wordt do troimnclholte door eenc dorgelijko uitljochting v an het en rotiskanaa l belangrijk kleiner, en hoewel deze rnimtcvormindoring op zich zelve geone natleol(Mi oplevert , kan zij toch, h. v. hij exsudatieve processen in de trommolholte tot vermeerdering der subjectieve vorscliijnselon hij dragon.

N\'oorts zon hot nitpailon van het carotiskanaal in de trommolholte do ooi\'zaak kunnen zijn, dat zich soms syneehiëii vormen tusschen trominobiies en voorwand dor trommel holte.

Volgens (iitiüKi; zou hot ook denkbaar zijn, dat, dewijl liet carotiskanaal in genoemde gcvallon gedeeltelijk togen het proinontorium ligt, do pulsaties van do artero de uiteinden van don norvus cochleai\'is pi\'ikkelen, waardoor, bij oen oVei\'igons normaal gehoororgaan, subjectieve geluidswaarnemingen kunnen worden o])gcwekt.

liet aannemen een or a (\'wij king als de bovenstaande, zou dan de verklaring kunnen geven van oen doel der gevallen van pulsoerondo subjectieve gehndswaarnemingen , die bij liet comprimooren van do carotis aan de zijde der aandoening niet meer worden gehoord.

Mijns inziens zijn dozo aan de, schrijftafel geconstrueerde hezwaren van uiterst gering helang voor do praktijk dor oorheelkunde.

wanneer hot carotiskanaal sterk naar binnen gewolfd is, valt niet te betwijfelen, maar, dat do subjectieve¹ versehijnselen bij oxsudatieve processen in hot iniddenoor door de/.e voluinenvornnndoring zullen toenemen, is niet aan te nemen.

Do inhoud dor tronnnelholto toeb is lang niet bij iedereon evengroot en dan zonden altijd do in-(li\\iduen, die cene kleine tronunolbolte bezitten, meer subjeetieve bezwaren hebben dan de gelukkige bezitters eener ruime trommelbolte. De pijn toch ontstaat bij oxsudatieve proeossen van het iniddenoor, wanneer stuwing van hot exsudaat optreedt; en nu zal weliswaar in eone kleine trom-melholte, na het hogin der ontsteking, de stuwing niissehien eerder plaats vinden dan in eone trom-uielbolte, met grootere ruimte, maar wie kan pre-eios hot begin eener ontsteking bepalen?

Dat do pulsaties dor oarotis do uiteinden van den nervus oocldearis eerder zouden |)i\'ikkolen, als het carotiskanaal het proiuontoriuin gedeeltelijk bedekt, is m. i. moeilijk aan to nemen; want bevindt zieh de oarotis op hare normale plaats dan ligt zij zeker op geringeren afstand van de uiteinden dor zenuw. Kn zoo genoemd abnormaal verloop van het carotiskanaal aangeboren is, dan is liet toeh zeker uiterst twijleiachtig of op latoron leeftijd subjectieve geluidswaarnemingen zullen optreden. Zoo dan al do uiteinden van den nervus eoeldearis geprikkeld worden, bet individu zal

\\ au iets moor bolang is genooindo abnonnaJitoit ))ij liet uitvoorou der paracontoso van het trom-molvlios. Zoo in casn nl. do \\^roor\\\\and dortrom-inolholto zoor dun of dohisoont is, zou inisschion hij oene zeer onhandig nitgevoorde paracontose do arterie wel eens kunnon worden aangosnode-n. \'I\'och schijnt het gevaar daarvoor niet zoor groot te zijn: do literatuur vormoldt althans eoono ao-

vallen van carotisblooding na paracontoso, o (\'schoon deze herhaaldelijk uiterst onhandig wordt verricht.

Toch verdient hot aanbeveling, bij incisie van hot voorste onderste quadrant van hot tronnncl-vlios, op do inogelijkheid ooner afwijking als do hovongenoenido bedacht to zijn.

(let laat zich goniakkelijk deidvon , dat carionso processen in hot middenoor oen uiterst verdunden voorwand , al dan niet in do trommelholto go-wolkl, eerder znllon kunnen doorbroken dan oen voorwand van normale dikte. Dikwijls uaan kin-

deren en volwassenen to gronde aan meningitis, waarhij oono, door weinig subjectieve on objective vorschijnselon gokenmoj^-kto otitis media , die aan de aandacht der medici ontsnapte, do primaire oorzaak is dor doodelijke ziekte.

Langs verschillendo richtingen toch kan zich de (itter, van de tronmiolholto uit, oen weg hanen naar de scliodelholto, en oen \\an die wogen kan langs do K\'ektorziksohe xenon verloopon, welke

do tr cour opsfcijgoiido j)lilol)itis do doletairc pro-ductuii der oorontsteking in den sinus cnvornosus kminou l)rengon.

Wanneer dit kan goljouren in gevallen met nornuilen voorw and (.lor trommelholte, hooveel eerder zal dit dan niet plaats kunnen vinden, wanneer deze wand uiterst dun of dehiscent \'i is, daar toch bij dehiscenten of ontbrekenden voorwand de KVktorziksche \\\'enenniantel dii\'cct onder het slijmxlies der tronnnelholte ligt.

Do cariciiM! \\\'ernieling van den voorwand kan soms ook gt\'volgd worden door arrosie van de ca-rotis, waarvan verschoideno gevallen zijn geconstateerd.

besrhrijlt in hot Archiv lï\'ir Ohreidieil-kunde, Md. IS. naar aanleiding \\ an eene door hem wa urgcnDinen bloeding. Ingevallen \\an caries met arrosie der curotis, waarbij door sectio werd aangetoond , dat de wand tusschen tronnnelholte en c:irotis was vernield. Tevens vermeldt die schrijver (J gevallen, waarbij gedurende het leven de diagnose carotisblooding werd gesteld, hetgeen echter niet dooi\' sectie is kunnen bevestigd worden, terwijl bij d gevallen door autopsie werd vastgesteld, dat het geheele carotiskanaal verdwe-

\'i In zijn iirtikcl: .Hen sreval van abers-ais corelielli hij otitis mediaquot; (Ni\'d, Tijdschr. v. (ien. |hlt;i5. Idz. !Mi7) wijsf linl^ans op ili- aan^elinrcn hiaten van de liecnwaAdeii der troiinnclliollc als l\'aetoren, die het voortschrijden eener ournntstekliii? op de omirevinsf hevorderen.

non was on toch god i iron do liet loven g\'oono oaro-tishlooeling A\\^r;is opgotrodon.

01 eon dohiscoiitaijn, msj). goliool ont.Jirokon, van don \\oonvaiid dor tronmielholto aanleiding kan geven, tot subjoctiovo gelnidswaarnoiningon, meen ik to mooton liotwijfolon ; want ook hier is do afwijking hoogstwjiarseliijnlijk aangeboren.

Do lucht in do tronnnolholto zal hij ontbrokon-don voorwand misschien wol in rvthinische beweging gobracht worden dooi^- do pulsat ies dor ca rods; maar waar (loze toestand van do geboorte af bestaat, zal oeno dergelijke v ibratie zeker wol nooit tot bewustzijn komen.

Niet onniogolijk is hot, dat hot soms bij aorta-iiisuilicientio A\'oorkouieud pulseerond oorsuizon door personen niet dciiooten oi oiitibrokeudeu \\^rf)or\\\\;md der trominelbolte stei\'ker wordt waargouomeu dan door andoren; maai\'zekerheid bestaat in dezen niet.

Met zou aanboveling verdienen, bij de sectio van porsoneu , die aan een aorta-in,snniciontio geleden hebben en, gedurende hun loven, over sterk oorsuizon hebben geklaagd, eens na te gaan, in wolken toestand de voorwand der tronimolholto verkeerde.

IbJ het verriehteu der radicaaloporatie voornu\'d-doiioorettoringon hwort het defectzijn of ontbivken van don voorwand der tronnnolholto voorzeker oonie-ge\\uar op, aangozicMi men bij genoemde operatie niet verschillende instruinenton in do tromniel-

holto zelve workzaani is. Zij ook liet gevaar do carotis direct niet den boitcl fce oponon iiriiiimaal, hij het iiitkral)l.)en der trommelholte met den scherpen lepel, is het niet zoo geheel omnogelijk hot bloedvat to laodeeren. I)aarl)ij komt nog dat do radicaaloperatie gewoonlijk bij eene zooi\' oude mid-donoorottoring wordt vorriclit, soms met eliolosto-atoom on caries, en het middenoor dus gewoonlijk de zetel is van granulaties.

Waar do voorwand der trommelholte derhalve dehiscent is of ontbreekt, kan do arterie wand met do haar omgevende venen ook wel gelegen zijn in den haard van het ziekteproces, zoodat zij hai\'e normale weefsolgeaardheid in vole gevallen wel jiiet hoert kunnen bewaren en dus ook minder weerstand aan op haar inwerkende inseHen kan bieden. Ilot aantal radieaaloperaties noemt in de laatste jaren zeer sterk toe en hierinedo vermeer-dort ook do kans, dat na kortoren ol\' langoren tijd eens godurende de operatic¹ eene earotisbloo-ding optreedt.

Wanneer zich dus bij eene radicaaloperatio aan don voorwand der trommelholte granulaties ver-toonen , dient oen naiiwkenrig sondooiidei\'zoek naar ile geaardheid van dien wand aan het wogiopelou der granulaties vooral\' te ga in.

\\\'aii wolk belang dehiscontios in den Itodem der troinuudholti! kunnen zijn, hooit uit het bovenstaande duidelijk kunnen blijken.

Dat cc no niiikloiioovcttci\'ins^ hij dchisccntcn l)o-dom eerder aanleiding kan geven tot sincpldcljitis en thrombosis der vena jngularis alsmede vaiidcn. sinus transversus dan bij hot 1)ostaan van con dikken boonwand tussclion bulhus en trommelholte, behoeft geen betoog; en dat cenc dorgolijkc tlirom-hoso tot cenc van do meest gevaarlijke complicaties dor otitis media behoort, is oene ervaring\', die men helaas! ma,ar al te vaak opdoet.

\\\\ ij zagen boven , dat de kansen op beenusnur voor den bodem veel gunstiger zijn dan voordon voorwand dor trommelholte, liet is dan ook niet geheel onmogelijk, dat zich soms, op latere n leeftijd, dofectcn in den bodem der trommelholte hunnen vormen. ()f hierdoor oolitcr subjocticve gohiidsindrukken zullen worden toweeggehraclit, \\\\ aag ik niet beslissen; waar het aangeboren dofectcn betreft, meen ik liet, evenals bij defecten in voorwand, te mogen betwijfelen.

Sedert de paraconteso van het trommelvlies moor algemeen is toegepast , zijn reeds ;} gevallen bekend geworden, waarbij door dit eenvoudige ingrijpen do bulbus venae jngularis verwond werd, waarvan cone overvloedige bloeding het gevolg was.

Met eerste ge val vond plaats bij een patiënt van (iiu\'iii:i:. Ik kan er echter geono nadere bijzonderheden van mcdodeolen , daar ik hot slechts torloops in hot roods meermalen aangehaalde artikel van (JiaaiHii vermeld vond. 11 ij schrijft n.l.:

..Aohnlicho Anomalieon liiulon sich ja bckanntlich anch am Sulcus jugularis mul die (luclurch ont-staiulcncn l^rhchung\'cii der untoron Trommelhöhlen-wand beengeii die d\'roinnudhölde geradoso von liiuten linten wie dii¹ ant Oanalis carotieus dieso llölde von \\orne mul anten verengen, mul dasz eine Verletzung der in K\'edi\' stohendoii GelViszo hei der Paracentoso des TrornnieU\'ells thatsacldich vorkonunen kann, bcwciscn ein von mir operirtei\' Fall imd ein zwei tor, der an der Klinik von Scliwartzc \\-orkainquot;.

Ook A. Mum-ki!, die in zijn .. I na i igu ral dissert a-tionquot; genoemd geval van Scuwaiitzu beliandelt, was in dit opzicht niet gelukkiger, want hij sehrijl\'t : ..\\\\ ahrsehei11lieh ist dieser Kali der ersto in seiner Art gewesen, jediMifiills ist nielits Aclndiehes in der Litevatur x^erolTciitlieht wordenquot;.

liet geval van Sciiwaktzk betrof een 5 jarigen jongen, die voeger nooit oen oorlijden gehad had. lÜj onderzoek werd. behalve adenoïde vegetaties, aan weerszijden een sereus exsudaat in de troin-melholte geeonstatei\'rd. liet trommelvlies vertoonde links, iu hot achterste, onderste quadrant, ecne opvallende blauwachtige kleur.

Na verwijdering der adenoï Ie xcgetaties werd aan weerszijden de pnraeeidese in de achterste helft van het trominelvlies uitgevoerd,

Links kwam ccrst con weinig so reuse, vloeistof uit de paracenteseopor)ing te voorseliiju, maar, toon deze inar onderen (gt;11 aehtoren werd voj\'wijd, spoot plotseling\' een dikke, (ioiikorgokleurde bloedstraal uit het oor.

De straal was niet puiseoroiid; maar contiiuieol en \\\'aii zoodanige stei\'kte, dat in weinige oogen-bl ik ken ongeveer 1000 (!) cmm. bloed verloren gingen.

Door tamponade stond de bloeding, en toen. na 8 dagen de tampon uit den uitwoiidigcn gehoorgang A\'ci\'w ijdcrd wci\'d , trad giHMie nabloeding meer op en de patiënt ondervond ook verder geene nadeelige gevolgen.

Dat ziel 1 in dat geval een groot delect in don bodem der trommelholte bevond, waardoor de bulbus venae jugidaris voor een deel in den ro-eessus liypotyinpanleus gelegen was, is wol zeer waarschijn lijk, te meer ook, daar eenc i)laiiwe \\ erkleuring in het achterste onderste (|uadrant van het trominel\\^rlies werd wa irgenonien.

Patiënt leed vroeger nooit aan oorettering; dus kan van eene carieusiï \\\'ernie.ling van den bodem ook geen sprake zijn geweest.

De grootte van het defect en den leeftijd van den patiënt in aanmerking nemende, mogen wij wel veronderstellen . dat de dehiscent ie in den bodem in dit geval een aangeborene was.

van Thai tmann to Berlijn on is beschrovon door If I LKKisiiANT in hot Archiv t\'iir Ohronhcilkmulc, Bd. ;50, 1890.

Een 4 jarig nioi.sjo, dat op 1¹2 jarigen loottijd roods gedurende ;gt; ina vndcn oon dnhbol/ajdigo oor-ottoring gohad had, komt mot oorpijn rechts in do polikliniek.

Hot rechter tronnnolvlics is rood on in hot onderste (|iiadrant geboinljecrd. Direct na do para-I\'ontoso vloeit lt;\'(\'n pinkdikko, zwarte bloedstraal nit hot oor. Door tamponade stond ook hier do blooding, zoodat slechts ongeveer 100 cctn. blood verloren gingen. Na \'2 dagen werd do tampon verwijderd en men vond nn het tronunelvlies parolgrijs, terwijl zich in het achterste onderste qna-rant eouo blauwrood© welving Ijevond, die zich voor oen dool tot op hot voorste onderste quadrant uitstrekte. Deze blauwroode welving schreef Tuai t-manx toe aan don bulbus venae jugularis, die, door don dohisconten bodoni been, in don rocossus hvpotyinpaniens uitpuilde.

Dit bewees T i;a i\'tm \\ nn door de liclitretlox ophot trommelvlies in hot voorste ondei\'sto ([iiadrant, die telkenmale van vorm veranderde, wanneer hij do vona jugularis interna comprimoerde en woorden ouden vorm aannam . zoo Ira de druk op de vona werd opgeheven.

Kene verwonding van don bulbus vonaejugularis bij de radicaaloporatie venneldt do literatuur niet.

Dozo vond editor plaats hij 0,0110 radicaalopcnitio in do oorenkliniok to Heidelberg.

Professor Passuw gat\' mij boreidwilli^ verlof liet geval in dit proefschrift to vernielden.

Bij oen 17 jarig meisje word wegens oene 10 jaren bestaande niiddenoorettoriiig roclits de radi-caaloporatio verricht,

Nadat lu\'t antnnn mastoïdeum was geopend, de aclitersto gehoorgangwand (mi de laterale aditns-wand waren verwijderd, sertoojulen zicli vele granulaties in liet niiddenoor.

Ook op don bodem der trommelliolto bevonden zich van deze massa\'s en toon deze met den sclier-jien lepel verden verwijderd, trad plotseling eono uiterst abondante veneuso bloeding op, die, de plaats dor bloeding en de lioeveelheid bloed in aanmerking genomen, niet anders dan uit don bulbus venao jugularis kon afkomstig zijn. l)o bloeding stond bij tamponade.

Dat hier oene dehiscciitie in den bodem der tronmielholte aanwezig was, is zeker, maar de mogelijkheid is allorniinst buiten te sluiten, dat deze door caries is ontstaan.

tympiini mul dor (quot;cllulao mastoidoae, Sity.un^s borichto dor Kuis. Akadomio dor Wissonsclial\'ton, lid. XXX.

chiinlt;gt;\' des lt; rohörorgaiis , \\\\^rionor Modi-ciiiischo W\'oclionsolirii\'t, 18()().

FiiiKiiU)wgt;Kv, l ehor aljuormo OofTuungon aa dor un-terou Wand ilor Paukonhöldc und das N\'orkonnuon von cinom Sulcus caroiious statt dos gloichiuiniigou (\'anals, Mouatschrilt i\'ür Ohrcidioil-kuado, 1868, Xquot;, 8.

Zückkkkandi,, 2° lgt;oitrag /ur Anatoniic dos Sclda-Ffboins, MoMatsoluift I\'ür ()hronh(!il-kmidf, 1.871:, Xquot;. 7.

I ol)or die Hildung dor K\'analo uud llohlrauiao ini im-uschliolien Scddidc-boin, Mi\'nuhon, 1870.

l \'obor dio N onen iin C\'analis oarotious dos Schlal\'obeiiis, Monatschriffc t\'ür lt; )hi^-oidioilkiiiid(^gt;, 187 1 , Xquot;. 6.

Kloino lU\'itri\'igc znr noi\'inalon und pa-tliologisclicn Anatoniic dos Gohör-organs, .\\rchi\\ fiir Ohronlioikuiido, 15(1. 1H.

Kii\'issKMiAcii, Eeitrag zur normalon iiiul patholo-gisclien Anatonue dos Schlafcboins, Archiv für Oliroiihoilkuuclo, Bd. 15.

Köuhku, Uobcr die Fossa jugularis mul tlio Kno-clicnliickou im Boden dor Paukciihohle, Archiv {\'in; Olironlieilkumlc, Bd. 80.

A. Müi.lhu, I\'d hm- oiuen Fall voii l^lufcung aus der \\\'oiia jugularis interna boi l¹!!!\';!-centese dos \'rronimolfoils, Iiiaugural-diss., Hallo, 1890.

ORiriiHR, Benu\'rkungou übor don Canalis caro-ticus mit, Bozug au(\' practisclic OJiren-hoilkunde, Monatsohrirt fin- Ohronheil-knndo sowio lïir lvehlko])f-, Nasen-nnd Baolu\'nki-ankhoiton, Jahrg. X.XXl, Xquot;. I.

Hkssi.kk , l ebor Arrosion dor Carotis interna in l\'\\)lgc voji Felsonljoincai\'ies, Archiv für Olu\'enheil kunclo, Bd. 18.

Aiuithomisch Overzicht, Schei]elonderzock. Ontwikkolingsgcschiedenis, 1 listorisch Overzicht, Microscopisch Onderzoek . . . . i\'jOnige hoscliouwjngcn over het ontstaan der

^,ilz- ⁷\' ^,ailtsto rcgcl, staat: plaatste, loos: plaatse. „ 28, (5« regel v. o. „ (kk.) „ (ck.)

Bij hot wegnemen van steinlKiiulpapillomou is liet , om reeidiof to voorkonion, iioodzakolijk het omgeveiKlc gecU\'olto van den .stemband mede te verwijderen.

I)ij diphthcritisclio liuynxstonose is do tracliooto-mio to verkiezen boven di\' intubatie van O\'Dwvki!,

Het mecM\'ondeel der gevallen van ozaena liornst op ottering van do Jieusbijbolten en op carios van Jiet nousskolet.

auiicor hij chronischo otitis modia purulentii horsenvoi\'scbijnselen optreden, is de radicaalope-ratio evon dringond goindiceerd als do hernioto-niic bij luirnia iiiearcerata.

Do bchaiuloling van otitis media purulonta mot inblazingen \\ an pocdorvormigo mcdioamonten is ten sterkste af te keuren.

Bij de ambulatorisolio beliandeiing van constitution eelo sypbilis is do hypoilermatischo injectie van kwikproparaton te verkiezen boven eiken anderen toedien ingsvorm.

Hij abdoiuinale gvnaocologische operaties is do taniponiuK\' van dc\' vagina gowenscht.

De abdominale sectio caosarea is altijd te voï\'kio-zen l)ovon lt;lo vagina-Ie keizersnede volgons Diihusskn.

Hij hot snijden van hnidlapjes voor huidtrans-plantatics is de anaesthesio \\\'an Shilkk n boven elke andere anaestlicsie te verkiezen.

liet vonlicnt aanbeveling, bij lijders aan ])ro-st :iat h v|gt;rrt rophii\' de ()])erati(- \\ an I Jhttim te be-

Wanneer men de overtuiging heeft, dat een icterus berust op volledige afsluiting van de gal wogen door een galsteen , rade men operatiel\'ingrijpen aan.

Hij aneurysmata en inwendige bloedingen he-[)roevo men steeds de subeutane injectie van gela-tineoplossingen.

I gt;c. plaats van den gevangenisarts woi\'de zooveel mogelijk aan den psvehiater toegewezen.

is stoods to vorkiozon 1)0von dat van do fabriok-iviatig l)oroide albumoson cn poptoiion,

Vooi- ziokonkamors is do dosinCoctio mot for-maldohyddauipen do bosto van do tot uu too go-Inmikolijko dosiut\'octioinothodon.

A 7	si tihi h/m/tiini
c c	i\'tlii ccchlciirt.s
Si\'	quot;•lt; Il/il
c f	lut uin hinifiiini
mi	mrntl\'/atiu ti/ni/nun
rn ii	nit dius iiiiiht. cxt, ■ \'ii
• it	it/\'lcrui Ciifi\'tts
41. t	ti/nuiJiLt h/mjiunreu
i k.	ccut/\\uil kmuL Jw n
_rh	ftcri/i \' bonhuiq
n..lt;	m ren v .sifinfuiflu* n lt;