e Hpulei stuiiis

A, H. J. Y, M. DESERTINE

De Apulei studiis Plautinis.

Dissertatie litteraria inauguralis

De Apulei studiis P]autinis

quam

EX AUOTOBITATE REOTORIS MAGNIFICI

JANI DE LOUTER

amplissimi senatus academici consensu

ET

nobilissimae facultatis philosophiae et litteranum decreto

pro gradu doctoratus

SUMMISQUE IN LITTEBARÜM CLASSICABUM DISOIPLINA HONORIBUS AC PBIVILEGIIS

in Academia Rheno-Trajectina

RITE ET LEGITIME CONSEQUENDIS

facultatis examini submittet

Kalcmlis Novemlmbus A. MHCCCXCVIII hora IV P.M.

/J.

Neomagi, Ü^-; quot;M-;,. W

apud W. FELL IN GA. „

MDCccxcvni, . sjb

•\'.\'A

xo-ii caninnciissimac.

. m •

Wp*m ^ ■•■■\'-j-sS

Dulci mihi perfungendum est officio.

Ti bi, clarissime van der Vliet, promotor aestuma-tissime, gratias ago quam maxiraas pro omnibus bene-ficiis, quibus Tibi me devinctum scio.

Quamquam Tuis lectionibus auditorem adesse mihi non contigit, tamen et doctrina et benevoientia Tua mihi praesto fuisti.

Noli credere me umquam Tuorum orga me merito-rum immemorem fore.

Praefatio.

Apuleium in componendis operibus multa ab aliis scriptoribus mutuatum esse, Oudendorpius jam vidit, qui ad librum IV suae metamorphoseon editionis pag. 240 dicit: „Apuleium nihil sine exem-plo scripsisse.quot; Eum multa hausisse ex priscorum temporum scriptoribus, ut fere quaque pagina verba vel enuntiationes legentibus occurrant, quae tam solutae quam pedestris orationis scriptorum antiquorum opera in memoriam reducant, inter omnes, qui Apulei scriptis operam impenderunt, jam dudum convenit (\').

(\') Ruhnkenius in praefationo editionisOudondorpianaescribit: „tantum afnit ut sibi in lioc genero (imitationo scriptorum ox ultima antiquitato repetitorum) temperarot ut potius e casca vetustate earn orationem conflaret.quot; Numquam praetermittit oecasionem Plauti iinguam cum Apulei comparandi.

Hildebrandius identidem monet plures formulas comicis tantum proprias ab Apuloio ex Plauto desumptas esse (Vide ejus editionis Apuleianae torn I pag. 24, 32, 68 et passim).

2

Illud studium antiquitatis Apuleius in univer-sis suis operibus ostendit. Apuleium cnim aliud opus alio genere dicendi scripsisse, quae fuit opinio nonnullorum doctorum virorum (\'), id credo minus recte ab iis observatum esse, idque etiam ex lioc libello perspicuum fore spero. Nam in enumera-tione nostra vocabulorum Plautinorum exempla ex omnibus Apulei scriptis maioribus petita sunt, neque opuscula philosophica, quae quidem ab Apu-leio vere confeeta esse inter omnes constat, in hac perscrutatione nobis inutilia erant. {\').

Neque tarnen hoc contendo in materiae discri-

Erdmann (do L. Apulei Madaurensis elocutiono progr. Stendal 1804), cuius mihi libellum inspicere non contigit (soquor igitur Kretschmannum v. c. de Erdmanno judicium foronte) suae dlssertatloni otiam indicem vocabulorum Plautinorum adjecit.

Kretschmann (do latinitate L. Apulei Madaurensis Regimonti 18G5) pag. 17 scrlblt: non infltlamur totos rofertos esse llbros veteris consuetudlnis vocibus proprietatibusque.

Piechotta (Curae Apuleianae. Vratlslaviae 1882) pag. 4: Inlibrls Apulei vere multa vocabula invoniuntur, quae vetustisslmis scrip-toribus usitata ab auctoribus optimae latinitatls respuebantur.

Kozlol (Dor Stil des L. Apuleius Wien 1872) in praofatione suae dissertationls; durch den Gebrauch poëtischer undarchais-tischer Worte und Wendungen, durch seltsame Wortstellungen u. dgl. kitzelt der Autor den Gauinon dor Hörer und Lesor.

(quot;) Conf. Teuffol. Röm. Litt. gesch.ed. LSchwabe pag. 654 sub 6.

(^s) Quod loltsch (üo Apulei Plorldis Vratlslaviae 1868) demon stravit de stllo Plorldorum cum Metamorphosibus comparato, id facile et do Apologia et de scriptis philosophicls demonstrarl posse mihi videtur.

mine, scribendi discrimen apud Apuleium nullum exstare, id tamen pro certo statui potest eum in verborum suppellectili in omnibus scriptis semper sibi constitisse.

Sed redeamus unde egressi sumus. lam prio-ribus temporibus viri docti judicaverunt linguam Apulei multis rebus cum Plautina maxime ora-tione congruere. Verba ex eius scriptis desumpta, prisca vocabula, verborum conformationes com-positionesque Apulei editores et commentatores ad eam opinionem adduxerant. Beroaldus, Pri-caeus, Oudendorpius commentarios suos in Apulei scripta oppleverunt locis comparativis ePlauti fabulis petitis. Nostri auctoris scripta perscrutati sunt, multa inventa et collecta sunt, quae optime Plauti genere dicendi explanarentur. Ab eo inde tempore Plautus multum profuit ad textum Apulei melius statuendum. Multa quae in libris Apu-leianis antea oppugnata erant ex Plauti fabulis vel mutata vel stabilita sunt. Lubet unum alte-rumque exemplum aff\'erre.

Ex libris manuscriptis antea Apul. met Vlll. 23. edebatur „plenissimequot;. Palmaria fuit emendatio Lipsii pro „plenissimequot; scribentis „paenissimequot; comparato loco Plautino Aul. 40G.

Apiü. met. L 22: „intro capessitquot; van der Vliet e lectione optimornm codicum (capessum F, capessit Urb. capescit Vat.) dat „capessit,quot; cum Oudendorpius, quem secutus est Eissenhardt „fa-cessitquot; scripsisset. Optime „capessit,quot; quo nihil est certius ex Planti Knd. 17Ü.

Sed et hodie post tot tamque insignes in Apnleio iabores credo hic illic Plautum viam monstrare posse, qua ad meliorem lectionem pervenire pos-simus. Ex ineis, quas in margine exemplaris adscripsi, annotationibus, unam publici juris faciam.

In Apul. met lib. V c. G. leguntur verba: „sic ille novae nuptae precibus veniam tribuit et insuper, quibuscumque vellet eas auri vel monilium donare concessit.quot; Traube vocem „donarequot; jam mutavit in „donis ornare,quot; van der Vliet codices secutus est, quamquam mea saltem opinione genitivi „auriquot; et „moniliumquot; substantivo, undo pendeant, indigent. Num audacius egero, si proponam ante „donarequot; substantivum „donisquot; inserere exemplo Plauti, qui scribit Amph. 137: quo pacto sit donis donatus plurimis (confer etiam Plaut. Stich. Oöö), praesertim cum certum sit, Apuleium multum indulsisse tali-bus sermonis flosculis, quales sunt „donis donare.quot;

Puerunt tamen, qui modum egrederentur et

5

omnia, quae ant ita corrupta emit, ut intellegi nequirent aut quamvis Integra minus usitata vi-derentur, Plauti auctoritate nisi mutaro cunarentiu-.

Opume pretium non est hie ascribere loeos, ubi viri docti, decepti nimia ilia cupiditate novandi et omnia ad Planti stilum immutandi, lapsi sint. Sed Plautum saepius, ubi codices Apuleiani scribarum manu corrupti essent, remedium sub-ministrasse, undo Apuleius sanior evaderet, iiec non ubi verba nova ant obsoleta suspicionem moverent, lectionem firmasse et certain reddidisse, nemi-nein, qui in Apulei scriptis paullo versatior sit, ignorare puto.

Quae cum ita sint, credo operam, quam datums sum, non plane inutilem fore, si paullo diligentius, quam adhuc factum est, quaesivero, quid Apuleius ex Plauti fabulis deprompserit.

Multa quidem bac in perquisitione incerta esse non opus est monere. Quidni? in litteris tam imperfecte et vitiose traditis. Permulta in imi-tationem Plauti scripta esse affirmabimus, quae ex aliorum priscorum scriptorum, quorum opera invidia temporis ad nos pervenii\'e non sivit, fonte fortasse manaverunt. Hoc igitur praemittendum e re eenseo. Quamquam quaestio noljis inprimis

6

est de uno Plauto tamquam de antiquissimo poöta comico, cajus plurimae fabulae ad nostram aeta-tem pervenerunt, ita tamen quaeremus ut Plauto, ubicumque occasio se dal tit, Terentium, comicos, quantum rara eorum fragmenta nobis prodesse poterunt, alios priscos scriptores subjungamus.

Quae autem ceteris comicis et Apuleio communia sunt, Plauto nullum exemplum praebente, neque ea sunt pauca, ea praetermitto aliorumque in-dustriae et diligentiae relinquo.

CAPUT PRIMUM.

Vocabula quae et apud Apuleium et apud Plautum occurrunt cum forma turn notione similia.

Necesse est diligenter colligamus et in certa genera dividamus omnia vocabula, quae in Apulei scriptis occurrunt, quae quidem ante ilium non reperiuntur nisi in Plauti\' fabulis.

Si dico „ante eum non reperiunturquot;, non id dico ea vocabula non legi apud alios ejus, qua Apuleius ipse vivebat paulloque superioris aeta-tis scriptores. Id tamen negligo, cum quaestio, quam mibi proposui de analogia dicendi scri-bendique, quae inter Apuleium et Plautum exstat, et de aliis post Hadriani tempora auctoribus in-stitui possit.

Hadrianus enim sua auctoritate eftecerat, ut erat antiquae linguae amantissimus, ut priscae litterae renascerentur iique, qui ei in adminis-tranda i\'epublica proximi erant, coeptis et optatis

8

ejus SLimmis vi 111)118 faverant. Opera antiquorum posteriorumque scriptorum comparandorum par-tim jam impensa est, partim etiam nunc facienda relicta est, neque credo illam operam vanam et inanem fore, si omnibus illis scriptoribus singilla-tim adhibeatur. J)e Prontone, de Gellio antiqui-tatis, praesertim priscorum comicorum imitato-ribus constat. Sed Jam Suetonius multa in dictione sumpsit ex Plauto Terentioque, quaeque mihi Suetonium legenti in animum subierunt, ea me invenisse proiata in praefatione ad Suetonii vi-tam Augusti nuper editam a. v. d. Sbuckburgh magnopere gavisus sum.

Hoc igitur iterum dico: collegi vocabuia Plautina, quae Hadriani demum aetate denuo usurpantur quaeque in Apulei scriptis inveniuntur. Deinde omnia studiose persecutus sum vocabuia, quae quidem Apuleio cum Plauto communia sunt sed et apud alios antiquos scriptores, poëtas comicos maxime reperiuntur. Quibus ex tbesauris vocabulo-rum apparebit multo plura esse, quae Apuleius cum omnibus priscis scriptoribus quam cum uno Plauto communia babet, quod etiam multo certius statui posset, si ea quae Apuleius ex aliis poötis scenicis petivit, conquisita ossent.

Quam ob rem ab ovo afflrmari debet Apuleium Plauti certe imitatorem, baud minus tamen cetero-rum priscorum auctorum fuisse.

Sed tempus est, ut opus nostrum comparandi aggrediamur. Incipimus igitur a

Vocabulis, quae tantum apud Apuleium et Plautum leguntur. (•)

a. Substantiva

oa, quorum radix exit in litteram consonantem; in c.

frutex (pro stupido ponitur) Apul. apol. 06. Plant.

Most. 13.

in n.

bilaritudo. Apul. Met XL 7. ⁽J. Plant. Mil. glor. 077, End. 421, Cist. 54.

(\') In locis Apuloi Plautique laudandis aecutus sum editiones has;

Lucii Apulei Metamorphoseon libri XI ree. J. van dor Vliet. Lipsiao Toubn. 1897.

L Apulei Madauronsis Apologia sivo do magia liber od. G. Kruoger. Borolini apud Woidmannos. 1864.

L. Apulei Madauronsis floridorum, quae supersunt roc. G. Kruoger. lahresb. ü. d. Kön. Joachimth. Gymn. Berlin 1865. Apuloi Madauronsis opuscula quao sunt do philosophia. roc. A.

Goldbachor. Vindobonao 1876.

Plauti Comoodiao roc. ot omond. Fridericus Loo. Borolini apud Woidmannos. 1895, 06.

10

praesegmen. Apul. Met. II. 20.11. Plaut. Aul. 313, severitudo. Apul. Met I. 25. p. 21. 4. Plaut. Epid.

609.

in r.

adventor. Apul. Met. I. 9. 25, X. 21. 2. Plaut.

Asin. 359, Truc. 96, 616.

amatrix. Apul. Apol. 78, 85. Plant. Asin. 511. (\') amator, quod utrique scriptori usitatum est, etiam a classicis, qui vocantur, auctoribus usurpatum est nihil hie ad nos, dignus vero qui notetur est usus apud Apuleium Met. V. 24.15: „istus amatores tuos oculosquot; quocum compares Plauti Poen. 1304: „sed adire certum est hanc ama-tricern Africam.quot;

circumspectatrix. Apul. Apol. 76, Plaut. Aul. 41. osor. Apul. d. d. Socr. 12, d. d. Plat. 11. 22. Plaut.

Asin. 159, Poen. prol. 74.

perfossor. Apul. Apol. 32, Plaut. Pseud. 979, 980. praestigiator. Apul. florid. 18. pag. 28. 8. Plaut. Amph. 830, Aul. 630: praestrigiator. Poen. 1125: praestrigiator, Truc. 134: praestrigiatrix, Amph. 782: praestrigiatrix.

quorum radix exit in i:

(\') voeabula in trix, quamquam radicem in r non habont, intor vocos in tor exountes rodogimus.

11

ravis. Apul. florid. 17. pag. 20.17. Plant. Aul. 336.

Cist. 304. fr. Non. 103, 19.

quorum radix exit in a:

baxea. Apul. Met. II. 22. 24. Piaut. Capt. 457,

Mere. 233. Rud. 025.

facetia. Apul. apol. 50. Piaut. Stieh. 727.

hira. Apui. d. d. Piat. I. 15. Piaut. Gure. 238. (honori)peta. Apul. d. d. Piat. II. 15. Piaut. arg.

Most. 0: (iucri)peta.

(ai)iubentia. Apui. Met. I. 7. 25. Piaut. Asin. 2()8.

Pseud. 396. Stieh. 270.

suadeia (idem acsuasio). Apul. Met. IX. 18. 1, d. d.

Plat. II, 27. Piaut. Gist. 296.

truculentia. Apul. met. IX. 27. 31, 3(5. 29. Piaut. Truc. 675.

unguentaria. (substantivum signifleat artem un-guentorum parandorum) Apul. d. d. Plat. I f. 9. Piaut. Poen. 572: „unguentariam facere.quot; quorum radix o litteram finalem habet: eordolium. Apul. Met. IX. 21. 26. Piaut Gist. 65. Poen. 299.

deliramentum. Apul. apol. 29. florid. 3. pag. 4, 5.

Plant. Gapt. 596.

exorabuinm. Apui. florid. 18. pag. 30. 5. Plant. Truc. 27.

12

mendicabulum. Apul. Met, IX. 4. 14. Plant. Aul. 695.

scitamenta. pi. Apul. Met. X. 13. 12. Plaut. Men. 209.

senticetum. Apul. tlorid. 11. pag. 14. 0. Plaut. Capt. 800.

sessibulum. Apul. met. I. 28. 26. Plaut. Poen. 138.

sequuntur deminutiva Apuleio uni cum Plauto

communia.

quorum radix litteram a flnalem habet:

formula (dicimus formulam notione pulchritudinis dictam) Apul. Met. III. 15. 1 Plaut. Pers. 229. morsiuncula. Apul. Met. VUL 22. 18. Plaut.

Pseud. 67.

quorum radix littera o flnitur:

corculum. Apul. apol. 40. Plaut. Most. 986. Cas. 361, 837. (cognomen Scipioni Nasicae fere medio sae-culo altero a. C. n. inditum est cf. Cic. Brut. 79. Tusc. 1. 18.

foculum. Apul. Met. II. 7. 5. Plaut. Capt. 847. tegillum Met IX. 12. 18. (v. d. Vliet cum libris ma-nuscriptis; „tegile;quot; hand scio an corruptum sit, Gnilielm. verisim. II. 5: tegillum Hildebrandio approbante). Plaut. Rud. 576.

18

h. A (I j e c t i v a.

ea quae tribus terminationibus moventur: aquilinus. Apul, Met. 11. 2. 18. Plaut. Pseud 852. caesariatus. Apul. de Mundo. 23. Plant. Mil. glor. 768.

cauponius. Apul. Met. I. 5. 11.\' Apol. 57. Plaut. Poen. 1298.

condignus. Apul. Met. VII. 14. 10, 22. 2. Plaut.

Amph. 587, Mil. glor. 505.

congruus. Apul. Met. VI. 23. 2. VIL 1. 28, d. d.

Plat. II. 13. Plaut. Mil. glor. 1116.

indusiatus. Apul. Met. II. 19. 22, VIII. 27. 9, X.

30. 5. Plaut. Epid. 231.

ingeniatus. Apul. florid. 18. p 30. 7. Plaut. Mil. glor. 731.

litteratus. (litteris inscriptus ornatusve) Apul. Met. VI. 3. 28, IX. 12. 20. Plaut. Rud. 478, 1150, 1159. Poen. 836.

luculentus (i.q. conspicuus) Apul. Met. II. 4. p 24. 19, 23. 29, IV. 25. 1, V. 22. 6, X. 30. 6. Plaut. Mil. glor. 958. Most. 818.

macilentus. Apul. apol. 63. Plaut. Capt. 647. medioximus. Apul. d. d. Platl. 11. Plaut. Cist. 512, 611.

14

meticulosus. Apul. florid. 2 pag. 3. 2. Plaut. most.

1101. Amph. 293.

mustulentus. Apul. Met. II. 4. 11, IX. 32. 17. Plaut.

Cist. Non. 63. 33, 415. 15.

ocnleus. Apul. Met. 11. 23. 21. Plaut. Aul. 855. opiparus Apul. Met. V. 15. 15, X. 13. 0, d. d. Socr. 22. Plaut. Gapt. 769. Mil. glor. 107, Pers. 549, Poen. 132.

patibulatus (vid. ed. v. d. Vliet) Apul. Met. IV. 10.

16. Plaut. Most. 56.

piscarius. Apul. apol. 41. Plaut. Gapt. 816, Gas.

499, Gure. 474.

pisculentus. Apul. apol. 31. Plaut. End. 907. polentarius. Apul. Met. VI. 19. 23 (v. d. Vliet cum

P: polentacium) Plaut. Gure. 209.

praesentarius. Apul. Met. II. 25. 11. Plaut. Most. 361, 913. Poen. 705, 793. Trin. 1083 (Apul. Met. X. 4. 18 hoe loco „praesentariusquot; singu-lari notione positum est „venenum praesentarium com paratquot;, ea signifleatione „praesensquot; usurpari solet.)

promptuarius. Apul. Met. 1. 23.12. Plaut. Amph 14.

propudiosus. Apul. Met. IX. 27. 24. Plaut. Stich. 334. Truc. 271.

purpurissatus. Apul. apol. 70. Plant. Truc. 200. striatus. Apul. Met. X. 3. 27, XI. 11. 2. Plaut. Rud. 298.

volaticus. Apul. Met. V. 31.5, VIII. 16. 25. Plaut.

Poen. 473.

adjectiva duarum terminationum:

conducibllis. Apul. Met. VIL 9. 10. Plaut. Bacchid.

52, Cist. 78. Epld. 200, 393. Trin. 20, 30. aequiparabilis. Apul. d. d. Socr. 3. Plaut. Cure.

108. Trin. 400.

electilis. Apul. Mot. X. 10. 22. Plaut. Most. 729, 730.

ignobilis (eodem sensu quo ignotus). Apul. Met. V.

4. pag. 97. 18. Plaut. Pseud. 592. 904. proellaris. Apul. niet. III. 0. 11. VUL 10. 5. Plaut.

Cure. 573.

adjectiva unius terminationis:

illex. Apul. apol. 70. Plaut. Asin.221. Poen. 745. summas Apul. Met. IV. 23. 13, XL 22. 9, XL

1. 0. Plaut. Cist. 25.

Graecae originis adjectivum notamus:

exoticus. Apul. met. 1. 1. 14, X. 10. 33. Plaut.

Men. 230. Most. 52, Epid. 232.

Ex deminutivis Apuleius hacc tantum cum Plauto communia habet:

16

breviculus. Apul. Met. 1. 11. 17, VI. 25. 2. Plant. Men. 639.

dicaculus. Apul. Met. II. 7. 4, III. 13. 8. Plaut. Asin. 511. (confer Apul. Met. VIII. 25. 25: dicacule).

mellitulus. Apul. Met. III. 22. 23: mea mellltula. Plaut. Cas. 843. Bothe; mellitulum, Leo: mala-culum, A malacum, P melliculum.

scitulus. Apul. Met. II. 6. 4, V. 25. 5, VIL 21. 8. IX. 1. 3: (scitule) X. 30. 14: (scitule). Plaut. Rud. 505, 894.

c. Adverbia.

cedo (apud nostros adverbii partes agit sequente imperativo). Apul. Met. 1. 4. 29. Plaut. Men. 039. condigne. Apul. Met. VIL 9. 0. Xl. 25. 32. Plaut. Aul. 405, Bacchid. 392, Capt. 107, Cas. 131, Men. 900, Poen. 403.

diutine. Apul. Met. 11.15. 10, 24. 8. Apol. 47. Plaut. Rud. 1241.

fabre. Apul. Met. 11. 19. 10, IV. 32. 19. Plaut. Poen. 575.

impendio. Apul. Met. 11.18. 25, X. 4. 27, Florid. 18, pag. 31. 10, d. d. Socr. 20. Plaut. Aul. prol. 18.

17

altrinsecus. Apul. Met. I. 16. 10, II. 18. 10, III. 17. 8, V. 2. 14. Plaut. Mil. glor. 446. Men. 977. Rud. 1158.

examussim. Apul. Met. II. 30. 16, IV. 18. 21, X. 2. 12, XI. 27. 14. Plaut. Amph. 843. Most. 102, Men. 50.

medullitus. Apul. Met. VIL 2. 26, X. 25. 20. Plaut.

Most. 243, Truc. 439.

postibi (ex conjectura Bosschae, codices: postubi) Apul. Plorid. 22. pag. 35. 20. Plaut. Cist. 620, Mil. glor. 1418, Rud. 600.

quippini. Apul. Met. IX. 26. 6. Plaut. Bacchid.

839, Men. 1109.

Graecae originis sunt:

graphice. Apul. Met. VIII. 27.11, X. 31.28. Plaut.

Pers. 306, 464. ïrin. 767.

musice. Apul. d. d. Plat 9. Plaut. Most. 729. adverbia deminutiva reperimus haec:

bellule. Apul. Met. V. 31. 15, X. 16. 28, XL 30.

24. Plaut. fragm. Paul. 36. Bacchid. 1068. Saepicule. Apul. Met. 1.12. 21,11. 3. 2, VI. 28 pag.

138. 12, VUL 20. 20, IX. 30. 9, 39.13, XL 28. 3. Plaut. Gas. 703.

minus usitatae forniae adverbium apud utrumque scriptoren! legitur boe:

2

18

munditer. Apul. apol. 83. Plant. Poen. 235. d. Ver b a.

ea verba, quorum radix in litteram consonantem exit:

obtrudere. Apul. Met. VII. 28. 2. Plant. Cure. 860,

Stich. 593 (proprie signiflcatione positum). obgerere. Apul. apol. 64. Plant. Cist. 70, Pseud.

812, True. 102.

proserpere. Apul. Met. IV. 19. 13, VII. 24. 13. Plant. Asin. 695, Pers. 299, Poen. 1084, Stich. 724.

pollingere. Apul. florid. 19. pag. 88, 2. Plant. Poen. prol. 68.

ex lis verbis, quae vocantur inchoativa; allubescere (tantum bac notione: obsequendi lu-bentem). Apul. Met. IX. 3. 28. Plant. Mil. glor. 1004. (alia signiflcatione Apul. Met. II. 10. 18, VII. 11. 18).

perpruriscere. Apul. Met. X. 22. 20. Plant. Stich. 761.

ea verba quorum radix littera i terminatur: compotire. Apul. Met. XL 22. 8, d. d. Socr. prol. pag. 4. 7. Plaut. Amph. 178, Rud. 911.

19

crocire. Apul. cl. d. Socr. prol. i. f, Plaut. Aul. 625.

(Leo scribit: croccibat).

emoliri. Apul. d. d. Plat I. 16. Plaut. Bacchid. 763.

perhauriro. Apul. Met. X. 16. 13. (v. d. Vliet per h

duxi, rp pausi) Plaut. Mil. glor. 34.

verba, quorum radix in litteram e exit:

obolere. Apul. apol. 67. Plaut. Cas. 814, Men. 384. verba, quorum radix excidit in litteram a. adambulare. Apul. Met. III. 12. 27, VIII. 26. 2,

XL 8. 14. Plaut. Bacchid. 768.

arbitrari (videndi et spectandi signiflcatione). Apul.

Met. I. 18. 16, 11. 29. 5, III. 21, 2, IV. 12. 11,

VIL 1. 25, IX. 12. 15, X. 16. 20. Plaut. Capt.

290, Epid. 695, Pers. 211.

atticissare. Apul. florid. 18 extr. Plaut. Men. 12. causiflcari. Apul. Met. X. 9. 10. Plaut. Aul. 755. contruncare. Apul. Met. 1. 4. 15, VI. 31. 6, IX.

13. 27. Plaut. Bacchid. 975.

demutare (intransitive) Apul. Met. 1. 13. 5, florid.

16. pag. 23. 5. Apol. 16. Plaut. Mil. glor. 1130.

Pseud. 555, 566, Stich. 725.

desquamare (squamis exuere). Apul. apol. 42.

Plaut. Aul. 399.

exdorsuare. Apul. apol. 42. Plaut. Amph. 319.

Aul. 399.

20

exoculare. Apul. Met. VIL 2. 28, VUL 13. 7.

Plant. Rud. 731.

graecissare. Apul. apol. 98. Plaut. Men. prol. 11. impiare. Apnl. Met. III. 3. 29. Plant. Poen. 384. inflmare. Apnl. Met. I. 8. 9. d. d. Socr. 4. Plaut. Stich. 493.

loqnitari. Apnl. Florid. 15. pag. 19. 13. Plant.

Bacchid. 803.

offrenare. Apnl. Met. VI. 19. 29. Apol. 77. Plant. Capt. 755.

peculiare. Apnl. Met. X. 17. 18. Plant. Pers. 192. praestinare. Apul. Met. I. 5. 10, 24. 28, VIL 9. 0, VUL 23. 7, 24. 0, IX. 0. 29, 8. 5, 10. 3. Plaut. Capt. 848, Epid. 277, Pseud. 104.

vadari (vadatus passive). Apul. Met. XL 0. 17.

Plant. Bacchid. 180.

velitari et velitare. Apnl. Met. IX. 37. 29. Apol. 2.

Plant. Men. 778.

venerari. Apul. Met. IV. 28. 25. Plaut. Poen. 277,

Rud. 305, 1349.

venerare. Apnl. Met. IV. 11. 14. XL 2. 2. Plaut. Truc. 470. Bacchid. 173.

21

Vocabula quae in utriusque scriptis leguntur attamen aut apud alios antiquae aetatis auctores aut apud optimae nofae scriptores quamquam perraro reperiuntur. (\')

a. Substantiva.

quorum radix cadit in litteram consonantem: arrabo. Apul. Met. I. 21. 17. Plant. Most. 648, 918, 1018, Mil. glor. 957, Poen. 1359, Rud, 555, 801, pro). 40, Trnc. 090. cf. Terent. Heaut. 633. bncco. Apul. apol. 81. Plant. Bacchid. 1088. conf. Pomp. 10. Apriss 1.

(\') auotorum laudatorum editionibus us us sum his:

P. Terenti. Afri Gomoodiao. rec. D/.iatzko. Lipsiao 1884. Scaenicae Romanorura poesis fragmenta. roc. 0, Ribbouk Lipsiao 1872.

Ennianao poosis reliquiae rec. J. Vahlen. Lipsiao 1884.

0. Lucili. Saturarum reliquiae, em. etadn.L, Mueller Lipsiao 1872. T. Lucreti Carl do rerum natura libri sex. ed. by H. A. J.

Munro. Cambridge 1886.

M. Terenti Varronis do lingua latina librorum quae supersunt.

om. et ann. a. C. 0. Mueller. Borolini 1833.

M. Terenti. Varronis Saturarum Mennippearum reliquiae, ed. Fr.

Oehler. Quedlinburgi ot Lipsiao 1844.

Petronii Satirae et liber priapeorum. od. P. Bticholor adjectae sunt Varronis et Senocao Satirae similesquo reliquiae. Borolini 1882.

editionos, quae hie non enumorantur, sunt Toubnerianao.

22

calcitro. Apul. Met. VUL 25.20. Plant. Asin. 391.

cf. Varr. Sat. Menipp. 479.

lurco. Apul. Met. VITI. 25. 25. Apol. 57. Plant.

Pei-s. 421. cf. Lucil. Sat. V. 41. Suet, gramm. 15. verbero. Apul. Met. VUL 31. 11, X. 7. 12, 9. 9, 10. 2. Plaut. Amph. 284, Gapt. 551, Most. 1132, Mil. gior. 500, 1056, Gas. 380, Gure. 196, Pseud. 360, conf. Terent. Phorm. 084, 850. Clc. ad. Att. XIV. 6. 1.

eantio (carminis sensn). Apul. florid. 12pag. 15. 10.

Plaut. Stich. 707, 768. conf. Snet. Ner. 25. potatio. Apul. Met. VIII. 1. 22. Plant. Bacchid, 79.

Gapt. 771, Stich. 211. conf. Petron. 4. 3. quorum radix littera u terminatur;

cibatus. Apul. Met. I. 18. 4, 24. 24. Plaut. Mil. glor.

224. conf, Varr. R. li. II. 4.

piscatus. pro omni genere piscium ponitur. Apul. Met. 1. 24. 25. Plaut. Most. 67, 729, 730. conf. Turp. 22. Pomp. 119.

suspiritus. Apul. Met. I. 7. 28, V. 25. 10, VI. 29. 22. Plant. Gist. 56, Mere. 124, Truc. 600. conf. Gic. ad. Att. I. 18. 3. Liv. XXX. 15.

quorum radix littera a flnitur :

adoria. Apul. Met. VIL 1(3. 23. Plaut. Amph. 193. conf. Hor. Od. IV. 4. 41.

23

antistita. Apul. apol. 2o. Plant. Rud. 024. conf. Att. fr. 107.

cursura. Apul. d. d. Socr. 23. Plant. Asin. 327,

Stich. 300. conf. Varr. R. R. II. 7. 15.

dividia. Apul. apol. 28. Plant. Bacchid. 770. Gas. 179, 180, Men. 49, Stich. 19. Trnc. 850. conf. Att. 152. 587. Naev. Com. IX. Turp. 59. ingratia. Apnl. Met. 1. 20. 18 (ingratis). Plaut. Cure, (ingratiis). Cas. 700, More. 47⁽.). conf. Lucret. d. R. N. 111. 1083, V. 45, VI. 215.

prosapia. Apul. Met. I. 1. 9, III. 11. 24, VI. 23. 33, VUL 2. 16, IX. 35. 1. X. 18. 14. Plaut. Cure. 393. Merc. 034. conf. Sail. b. Jug. 85. 10. Cic. Tim. XI. 89. Quinct. I. 0. 40. VIII. 3. 20. suppetiae. Apnl. Met. III. 20. 5, VI. 27. 3, IX. 37. 20. Plant. Amph. 110(5, Epid. 059, 077, Mon. 1003, 1020. Mil. glor. 1053. Rud. 024, 1084. conf. Suet. Vesp. 4.

vocabula. e lingua G-raeca desumpta simt haec: crocota. Apul. Met. VIII. 27. 12, XL 8. 12. Plaut. Epid. 231, fr. aul. 10. conf. Naev. trag. 40, Nov. Com. 71.

machaera. Apul. Met. JX. 40. 19. Plaut. Bacchid. 08, Cure. 424, 567. Mil. glor. 53, 403. conf. Caec. com. 09. Enn. tr. 149. Suet. Claud. 15.

24

pausa. Apul. Met. IX. 31. 29, XI. 2. 11. Plant. Pers. 818, Poen. 459, Rud. 1205. conf. Enn. Ann. 348, 572. Sat. 11. Lncret. I. 747. Att. 43. et. 290.

schema. Apul. Met. IV. 20. 4. Plant. Amph. 117, Pers. 463. conf. Caecil. com. 57, 76. Naev. trag. 37. Snet. Tib. 43.

sycophanta. Apul. Met. VIL 12. 27. Plant. Amph. 506, Cnrc. 463, Men. 260, Trin. 958, Poen. 376. conf. Ter. Heaut. prol. 38. And. 815, 919. symbole. Apul. d. d. Plat. II. 7. Plant. Cure. 474, Epid. 125, Stich. 432. Ter. Andr. 88, Enn. 540,607. quorum radix excidit in o:

cantherius. Apul. Met. VUL 23. 16, IX. 13. 26. Plant. Aul. 495, Capt. 814. Varr. fr. R. R. II. 7. Caton. fr. Cic. d. N. D. III. 5. Liv. XXIII. 47. 6. capulus (notione sarcophagi.) Apul. Met. IV. 18. 14, VIII. 13. 15. Plant. Asin. 892. conf. Lncret. II. 1174.

gerulus. Apul. Met. IV. 16. 9, VI. 18. 2. VI. 20. 1 (gerula.) VUL 28. 25, IX. 39. 6, XL 16. pag. 264. 25. Plant. Aul. 525, Bacchid. 1003, Truc. 551. conf. Hor. ep. 11. 2. 72. Snet. Gal. 40. naucum. Apul. apol. 91. Plant. Most. 1041, Truc. 611, Bacchid. 1102. conf. Naev. com. 105. Enn.

25

com. 10. Afran. com. 431. Cic. do div. L 132. pessulus. Apul. Met. I. 11. 9, 14. 18. III. 15. 14. Plant. Aul. 104, Cist. 649, Cure. 147, 153, 157, True. 351. eonf. Terent. Eunueh. 603. Heaut. 278. adminic(u)lum. Apul. apol. 15. Plant. Most. 129.

(signiflcatione translata). eonf. Cic. Off. III. 7. eonciliabulum. Apul. Florid. 16. Plant. Bacchid.

80, Trin. 314. eonf. Tac. Ann. III. 40. concubium. Apul. Met. 11. 25. 4. Plaut. Trin. 886.

eonf. Varr. d. 1. 1. VI. 7. et. VII. 78. eurrieulum (in ablativo active). Apul. Met. X. 9. 19. Plaut. Mil. glor. 523, Most. 362, 929, Pers. 199, End. 798, 855. eonf. Terent. Heaut. 733. deridiculum. Apul. Üorid. 3. pag. 4. 4. Plaut. Amph. 682, Mil. glor. 92, Pseud. 1058. ef. Tae. Ann. HI. 57, VI. 2, XII. 49.

filnm (de externa specie et lineamentis dieitnr). Apul. Met. IV. 23. 18. Plant. Men. 755: „filnm satis scitnm mnlieris.quot; cf. Varr. d. 1. 1. V. 113. Lncil. XXIX. 72, XVI. 13.

infortunium. Apul. Met. IX. 23. 11, 31. 23, X. 5. 1. d. d. Plat. II. 10. Plant. Poen. 24, 201,517. (semper de plagis, quas servus ab hero expectat). eonf. Terent. Heant. 668, 1028, Adelph. 178. Hor. Art. poöt. 103.

26

occipitium. Apul. Met. I. 4. 24. Plaut. Aul. G4.

cf. Quinct. XL 3. 160.

promus. Apul. apol. 52. Plaut. Mil. glor. 837, Poen. 716, Pseud. 608, Trin. 81. conf. Varr. r. r. 1.16. Hor. Sat. II. 2. 16.

savium. Apul. Met. III. 14. 9, V. 7. 13, VI. 8. 20. Plaut. Cure. 60, 56, Cist. 523, Most. 265, Truc. 356, 525, 911. conf. Terent. Eun. 456. Caecil. com. 160, 161.

seminium. Apul. d. d. Plat. II. 26. Plaut. Mil.

glor. 1060. conf. Lucret. III. 742.

e lingua G raeca in sermonem Latinum translata invenimus:

apologus. Apul florid, i. f, Plaut. Stich. 538. conf.

Cic. de inv. I. 25. Suet rhet. 1.

choragium. Apul. Met. II. 20. 13, IV. 33. 19. Apul. apol. 13. Plaut. Capt. prol. 61. (de omni apparatu theatrali). conf. Plin. XXXVI. 115. Restant diminutiva substantiva:

quorum radix litteram a flnalem habet: adulescentula. Apul. Met. I. 22. 4. Plaut. Mil. glor. 789, Rud. 416, Epid. 43. conf. Terent. And. 118. Heaut. 602, 654.

aetatula. Apul. Met. I. 12. 6, VIL 9. 4, X. 29.18, 31. 27, XL 15. 28. Apol. 2. Plaut. Cist. 49,

27

Most. 208. Pseud. 168, Pers. 239, Rud, 894. conf. Caec. 158. Cic. Sest. 18. de har. resp. § 42. buccula. Apul. Met. III. 19. 26, VI. 22. 3. Plaat.

Truc. 290. P. bucculas. cf. Suet. Galb. 4. cistula. Apul. Met. IX. 40. 6. Plant. Amph. 420 et. 773, Rud. 389. Varr. 1. 1. VIII. 79, IX. 74. diecula. Apul. Met. 1. 10. 9, VI. 16. 4, VII. 27. 24. Plant. Pseud. 710. conf. Ter. And. 710. Cic. ad. Att. V. 21. 13.

mensnla. Apul. Met. III. 11. 2,15. 29. Plant. Most.

308. conf. Petron. 136. 15.

pinnula. Apul. Met. III. 21. 11. Plant. Amph.

prol. 143. conf. Cic. d. N. D. II. 129.

sportula (proprio sensn). Apul. Met. I. 7. 18, 25. 2. Plant. Cure. 289, Stich. 289. conf. Suet. Ner. 16. qui tamen vocabulo utitur ilia aetatis impera-toriae notione donorura, quae clientes a suis regibus accipiebant.

uxorcula. Apul. Met. IX. 5. 23. Plant. Cas. 700,

et. 762. conf. Varr. Sat. Menipp. 116.

quorum radix exit in o:

laterculus {crustnlum pistorium a lateris forma ita dictum) ex conjectura Colvii. Apul. Met. X. 13. 11. (v. d. Vliet dat; lacertnlus). Plant. Poen. 325. conf. Caton. R. R. 129.

28

puellus. Apul. Met. VIL 21. 9, X. 29. 18, 32.22. Plant, fragm. a. Fest. 249. conf. Lucret. IV. 1240. Lucil. IV. 28, XL 28. Suet. Cal. 8.

b. Adjectiva.

quae sunt trium terminationum:

aquilus. Apul. d. d. Socr. 10. Plaut. Poen. 1112.

conf. Varr. Sat. Men. p. 151. ü.

asinarius, Apul. Met. VIL 8. 28. Plaut. Asin. prol. 12. conf. Caton. R. R. X. 4, XL 4. Varr. L. L. VIL 79. substantive utitnr Suetonius Aug. 96.

consiliarius. Apul. d. d. Plat. II. 15. Plaut. Epid.

159, Truc. 210. conf. Sen. nat. quaest. 11. 39.1. catus, Apul. florid. 3. pag. 3. 5. d. d. Socr. 17. extr. Plaut. Mil. glor. 794, 1142, Poen. 1107. conf. Enn. Ann. 447. Terent. And. 855. Anon. Mim. XVII. Cic. leg. L 10. et Hor. III. 12. 10. calamistratus. Apul. Met. 11. 19. 21. Plaut. Asin.

027. conf. Cic. Sest. 18.

congruus. Apul. Met. VI. 23. 3, VIL 1. 28 (hoe loco tarnen idem signifleat, quod consentiens, de hominum unanima voluntate). d. d. Plat. 11. 13. Plaut. Mil. glor. 1110. conf. Ovid. Met. XV. 487. corpulentus. Apul. Met. VIL 23. 19. Asclep. 27.

29

(signiflcatione vocis corporalis). Plant Epid. 10. conf. Quinct. VI. 1. Enn. inc. lib. XLIII. delicuus. Apul. florid. 3. Plant. Cas. 206. Varr.

L. L. VII. 100.

famelicus. Apul. Met. 1. 20. 80. Plaut. Cas. 130,

Hud. 311. conf. luv. XIV. 140.

hircinus (hirquinus). apud utrumque nostrum cum-substantivo „barbaquot; conjunctum. Apul. Met. XL 8. 8, Plaut. Poen. 742, Pseud. 907. conf. Hor. Sat. I. 4. 19.

hircuosus (hircosus). Apul. Met. V. 25. 2. Plaut.

Merc. 575. conf. Pers. III. 77. Mart. X. 98. impuratus. Apul. Met. II. 25. 10, IX. 10. 15; „impuratissima ilia capita.quot; Plaut. Aul. 359, Rud. 543. conf. Terent. Phorm. 609, 962.

injurius. Apul. Met. XL 6. 17. Plaut. Aul. 691, Cist. 103. conf. Terent. Adelph. 106, 205, Hec. 72, 73. Liv. XLIII. 5. 5.

morigerus. Apul. Met. 11. 5. 11. Apol. 14, 74. Plaut. Amph. 1004, Capt. 966, Cure. 109. conf. Terent. Andr. 294. Naev. com. 91. Afran. com. 372. Lucret. IV. 1273, V. 80.

nescius (passive ponitur). Apul. Met. V. 12. 3, VIII. 138. Plaut. Capt. 205, Rud. 275. conf. Tac. Ann. 1. 59.

30

obstupidus. Apul. Met. 1. 25. 7. Plaut. Mil. glor.

1254. conf. Pacuv. 54.

oculatus (quod significat bonis oculis praeditus). Apul. apol. 57. Plaut. Truc. 489. conf. Suet. rh. 5.

oppessulatus. Apul. Met. L 22. 3, IX. 30. 11. legebatur antea in scena Amphit. quae nunc supposita habetur.

patibulus (sic codices; Scaliger quem secutus est, v. d. Yliet. patibulatus). Apul. Met. IV. 10.10. Plaut. fr. Carbon, a. Non. „patibulus ferar per. urbem.quot; (ex coniectura Lipsii). Codices: „patibulum ferat per urbem, deinde adflgat (adfigatur. edid. Z. Mueller) cruciquot;. Nonius. M. 221.

penitus. Apul. Met. V. 8. 22: praecordiis penitus (v. d. Vliet, cum editionibus), praecordiis penitis (Oudend.) Met. VIII. 7. 25: penitus in medullis. Colv; penitis in medullis. Met. XI. 6. 15: penita mente. Apol. 31: penitus piscium ventribus. Salmasius; penitis piscium ventribus. d. d. Socr. 16: in ipsis penitissimis mentibus conf. Plaut. Cist. 63: pectore penitissimo. Asin. 41: ex penitis faucibus.quot; Pers. 522: ex Arabia penitissima. Sic et 541. conf. Varr. Sat. Men. fr. 522.

31

robiginosus. Apul. d. cl. Socr. 5. Plant. Stich. 228.

conf. Mart V. 28. 7.

senectus. Apul. Met. VIL 27. 3: Senectam in-firmita,temque meam contemnit. (v. d. Vliet). Senectam infirmitatem (quod Colvius conjecit). Plant. Trin. 48, Aul. 278. Lucret. III. 772. subitarius. Apul. d. d. Socr. prol. in. Plant. Mil.

glor. 225. conf. Liv. III. 4.

scrnposns. Apul. Met. VI. 81. 29. Florid 11. pag. 14. 5. (scrnposu F. scrupulosnm lt;f, scrnposum Stewechius). Plant. Capt. 185. conf. Lucret. IV. 521. (528).

succidanens Apul. Met. VUL 26. 28. Plant. Epid.

140. conf. lustin. XXXVIII. 6.

sucidus. Apul. apol. 24. Plant, Mil. glor. 787. conf. Varr. R. R. 11. 11. Inv. III. 24. Mart. XL 27. (consucidus. Plant. Mil. glor. 787).

voluptarius. Apul. Met. 11. 19.5: voluptarii seces-sns. Plant. Poen. 602: liberum ut commos-„traremus tibi locum et voluptarinm, conf. Cic. de fin. V. 25.

adjectiva, quae duabus terminationibus moventur: cognominis. Apul. Met. 1. 28. 8. Plant. Bacchid. 89. Plant. fr. apud. Serv. Verg. Aen. VI. 888. Snot. Otb. 1.

32

capularis. Apul. apol. 66. Plant. Mil. glor. 628.

conf. Lucil. Susp. Ill: pergit capulare cadaver, cujatis (quoiatis). Apul. Met. I. 5. 10, V. 1⁽J. 14, VUL 24. 7. Plaut. Bacchid. fr. 23, Cure. 404. Men. 541, Poen. prol. 109, 994. conf. Cic. Tusc. V. 108. Liv. XXVII. 19.

dapsilis. Apul. Met. XL 3. 26. Plaut. Most. 982, Pseud. 396, 1266, Aul. 167. conf. Titin. Gom. 136. ignorabilis. Apul. Met. XL 22. 24. Leo. ad. Pseud. 592: ignobilis. A. Pestus. p. 174: ignorabilis P. conf. Cic. de inv. IL 99.

versipellis. Apul. Met. 11. 22. 28. Plaut. Amph.

prol. 123. conf. Petron. 62. 13.

unius terminationis sunt haec:

impos. Apul. Met. 111. 12. 2, V. 22. 9. d. d. Socr. 3: „veritatis imposquot;, absolute positu mest. d. d. Plat: „impotem ipsum aliorum addici potestatiquot;. Plaut. Cas. 629, Trin. 131, Truc. 828. conf. Sen. Again. 117.

mansues. Apul. Met. VIL 23. 23, XL 8. 10. Plant.

Asin. 145. conf. Acc. tr. 453. Varr. Sat. men. 364. perpes. Apul. Met. 11. 22. 24, III. 3. 24, IX. 11. 9. Florid. 17. pag. 26. 11. d. d. Socr. 1. Apol. 73. Plaut. Amph. 280, 273, Truc. 278. conf. Pacuv. 10, 188, 208, Enn. 360.

38

praegnas. Apul. Met. VI. 4. 15: praegnatibus. Plaut. Mil. glor. 1077, Truc. 198, 811. conf. Terent. Hec. 641.

primor (utrum Nominativus exstet necne in dubio est.) Apul. Met. IV. 28. 23: primore digito. VIL 16. 6: primoribus ungulis, X. 17. 28: primoribus pedibus (notione pedibus priorbus, aliis locis semper significatione prioris partis). Plaut. Bacchid. 075; „digitulis duobus suraebas primoribusquot;. Poen. 566: „digitulis primoribus.quot; Trin. 910: „in labris primoribus.quot; conf. Lucret. VI. 1193. Afran. 385. Turp. 31. Lucil. (Müller), p. 221. Cic. Gael. 28.

ex adjectivis deminutiva occurrunt haec: pauculus. Apul. Met. VI. 2. 13, X. 30. 2, XI. 29. 19, 30. 25. Plaut. Mere. 386, Truc. 643. conf. Ter. Heaut. 828, Hec. 143 Afran. 340. Caton. fr. a. Fest. 154. (b) 2. Cic. Att. V. 21. pauperculus. Apul. Met. X. 31. 5. Plaut. Aul. 171, Epid. 540, 555, Pers. 345. conf. Ter. Heaut. 96, Adelph. 647.

pauxillus (pausillus) Apul. Met. X. 27. 18. (substantive). Plaut. Aul. 112, Capt. 176, Cure. 176, Most. 864, 865. Truc. 686. conf. Afran. 247. Naev. 55. Nov. 62. Turp. 90. imprimis. Afran. 296.

3

84

tantillus. (et ab Apuleio et a Plauto substantive positLim). Apul. Met. 11. 32. 23, IV. 26. 11, VI. 20. 2, VII. 27. 25, VUL 5. 15, X. 16. 23. Plant. Most. 3⁽.)4, Poen. 273, Rud. 1150, Trin. 60, Truc. 537, 609. Conf. Ter. Adelph. 563.

c. A d v e r b i a.

adaeque. Apul. Met. IV. 8. 20, VUL 31. 26, X. 2. 27. Plant. Gapt. 828, Gas. 683, Most. 30. cf. Liv. IV. 43. 5.

aliquantisper. Apul. Met. 1. 11. 12. Plant. Pseud. 571. Gonf. Ter. Heaut. 572, Adelph. 639. Gaecil. Gom. 45. Flor. II. 18. lustin. 1. 8, IV. 2, XL. 11. apprime. Apul. d. d. Socr. 20. Met. IX. 14. 22, X. 17. 24. Plant. Gist. 125 (conf. Geil. XVIL 2. 14), Trin. 373, Rud. 735. conf. Ter. And. 61, Hec. 247.

assiduo. Apul. Met. IX. 15. 4. Apol. 15. Plant. Gist. 185, Mil. glor. 50, Most. 9, 76, Truc. 422. Gonf. Lucil. Sat. V. 23.

circumcirca. Apul. Met. XL 3. 9. Plant. Aul. 468.

(semel apnd Gic. ad. fam. IV. 5. 8.)

commodo. d. d. Plat. 1. 1. d. d. Socr. 20. Plant.

fragra. Frivolaria. pag. 534. conf. Sen. ep. 70.19. derepente. Apul. apol. 74. Plant. Men. 874, Most.

85

488. conf. Ter. Hec. 518, 554. Enn. tr. 76. Acc. tr. 184. Turp. Com. 3. Afran. Com. 199, 228, Pomp. Gom. 132. Nov. Cora. 44. Caton. Orig. V. 8. Varr. Sat. Men. 4G6. Suet. Tib. 23, Vesp. 2.

efflictim. Apul. Met. 1. 8. 15, III. 10. 5, V. 6. 15. Apol. 79. florid. 9. pag. 12. 18: efflictim. ?, Krueger: effectius. Plant. Amph. 517, Cas. 49, Mere. 444, Poen. 9G, 1095. conf. Naev. 37, Pomp. 42. Laber. 12.

exadversum (absolute positum). Apul. Florid. 15. pag. 16. 12. Plant. Bacchid. 835. conf. Ter. Adelph. 584, Phorm. 88, 97.

fortassis. Apul. Met. V. 9. 19. Plant. Asin. 493.

conf. Sen. Rhet.

guttatim. Apul. Met. III. 3. 3, XI. 9. 28. Plaut.

Mere. 205. conf. Enn tr. fr. 172.

insperato. Apul. Met. IX. 38. 25. Plaut. Aul. arg.

14. conf. Lucil. Sat. 30. 38.

interibi. Apul. apol. 73. Plaut. Capt. 951. conf.

Afran. Com. 138.

oppido. Apul. Met. II. 25. 5. Apol. 52. Plaut. Amph. 299, Aul. 410. Mil. glor. 627, 634, Cist. 576, Cure. 135, Most. 136, 165, 733, 809, Pers. 741, Pseud. 425, Rud. 207, Men. 709. conf. Ter.

36

Heaut. 069, 704, 734, Adelph. 322, Hec. 238, Phorm. 317, 763. Cic. ad. fam. XIV. 4 de Orat. II. 64, 259.

praefiscine. Apul. florid. 16. pag. 25. 8. (Colvius restituit: praefiscine, praefascine, F. v.) Plant. Asin. 491, Cas. 343, Rud. 461. conf. Titin. 110. Afran. 36. Petron. 73.

praequam, Apul. florid. 15. pag. 17. 2 prequam P, pquam _v, Krueger: perquam, antiquae editiones: praequam. Plant. Amph. 634, Aul. 507, Most. 1146. conf. Ter. Eunuch. 301: praeut.

prorsum. Apul. Met. III. 2. 10, IX. 37. 2. Apol. 4. Plant. Cist. 426, Mil. glor. 1193, Pers. 677, conf. Ter. Hec. 315.

publicitus. Apul. Met. X 29. 26: „talis mulieris publicitus matrimonium confarraturus.quot; Plant. Amph. 101, 162. Bacchid. 319. Pers. 509: „ut flat auctio publicitus.quot; conf. Lucil. fr. XII. 5, XVI. 1, XXX. 121.

repentino. Apul. Met. VIII. 4. 21. Florid. 16. p. 21. 3. de Mundo 16, Plant. Pseud. 37. Cic. Quinct. 14. Caes. d. b. Gr. II. 33.

seorsum. Apul. Met. XI. 21. 11, Plant. Capt. 710, Epid. 402. (sorsum) conf. Ter. Adelph. 971. Lucret. III. 029, 630. (sorsum).

37

sequins. Apul. apol. 87: „quid in go tempore sequins agentem vel loquentem matrem suam propter insaniam viderit.quot; Plant. Cist. GÜ2 (setius). conf. Afran. com. 293. Liv. II. 37.

solide. Apul. Met. III. 15. 17. Plant. Trin, 850,

892. Ter. And. 964.

strictim (proprio sensu). Apul. Mot. XL 10. 20 (Codd: strictim, v. d. Vliet: astricti). Plant. Capt. 267. conf. Cic. p. Cluent. 10, qui signiflcationem translatam usurpat.

unde undo. Apul. Met. V. 30. 20. Plant. Pseud.

106. conf. Catull. 67. 27. Hor. Sat. I. 3. 87. usquequaqne. Apul. Met. X. 27. 14, 30. 8, XL 29. 20. Plant. Poen. prol. 105, Mil. glor. 1134. Cic. ad. fam. VII. 16. Suet. Aug. 86, Tib. 6, Claud. 13, Dom. 12. Rhet. 6.

etiam adverbium deminutivum reperitur:

longule. Apul. florid. 2. pag. 2. 8. Plant. Men.

prol. 64, Rud. 266. conf. Tor. Heaut. 239. adverbia innsitata ratione formata:

ampliter. Apul. Met. 1. 21. 14, X. 26. 22. Plant.

Merc. 99, Mil. glor. 758. conf. Att. 282. Pomp. 54. avariter. Apul, Met. IV. 7. 7: v. d. Vliet. cum. codd. P. lt;p. „mernm saevienti ventri tuo soles aviditer ingurgitarequot;. Pal: avariter vide Hildebr.

38

ad hunc locum. Plant. Cure. 128: „Hoe vide ut iugurgitat inpura in se merum avariter fancibus plenis.quot; Rud. 1288. conf. Claud. Quadr. fr. Non. 510. 19. Sqq.

severiter. Apul. Met. 11. 27. 28. Et Plautus usus est teste Prisciano 15. 1010. conf. Titin. 67.

d. Verba.

quorum radix cadit in litteram consonanten!: effigere. Apul. Met. Ill 6. 14, V. 7. 6. (codd. F. ^: effligitis, v. d. Vliet legit: affligitis). Plant. Asin. 818, Cist. 526. conf. Cic. ad. Att. IX. 19. 2. indipisci. Apul. Met. VI. 5. 25. Plant. Epid. 451, Trin. 224, Rud. 1315. conf. Lucret. II. 211. Liv. XXVIII. 30. 12. dum autem Apuleius verbum proprio sensu usurpat, Plautus tantum signiflcationem trail si at am adhibet. introrumpere. Apul. Met. I. 17. 19, II. 26. 24. Plant. Amph. 1048, Mil. glor. 460, Rud. 570. conf. Ter. Eun. 996.

prodigere (sensu translate). Apul. d. d. Plat. II. 4. Plant. Aul. 380, Merc. 1020. conf. Sail. or. Lep. Suet. Ner. 30. Tac. H. I. 20.

specere. Apul. florid. 18. pag. 31. 22 (strepit P.-p.

89

V. specit Hildebrandius. Alii alitor coujecemnt.) Plant. Bacchid. 399, Cas. 516, Most. 132. conf. Enn. Ann. 402. Caton. Varron Sat. Men 65. 1. 184. \'

qnibns snbjnngimns verba inchoativa;

exolescere (notione perverso crescendi). Apnl. Met. IX. 32. 2. Plant. Bacchid. 1135. Col. II. 18. 3.

persentiscere. Apul. Met. VIII. 10. 13, 22. 17. Florid. 12. pag. 14. 18. d. d. Plat. I. 13. Plant. Anl. 63, Mere. 687. conf. Ter. Heant. 769, 916. Lncret. III. 249.

et verbum defectivmn:

inttt. Apul. Met. I. 12. 4. et passim. Plant. Asin. 343, Anl. 318, Bacchid. 265. Mere. 249, End. prol. 51, 53. conf. Lucret. R. N. III. 515. Verg. Aon. X. 860.

quorum radix littera u terminatur:

astituere. Apul. Mot. III. 2. 14, IX. 11.16. Plant.

Gapt. 846. conf. Att. 55.

quorum radix in litteram i exit:

admoliri. Apul. Met. 1. 10. 18. Plant. Rud. 599,

Asin. 570. Conf. Curt. VUL 10.

obgannire. Apul. Met. 11. 2.9,11.20. Plant. Asin. 422. conf. Tor. Phorm. 1030.

40

subservire. Apul. d. d. Plat. I. ü. 13. Plant. Men.

7GG. conf. Naev. com. 112. Ter. And. 735. suffulclre. Apul Met. X. 20. 10. Plant Epid. 83.

conf. Lncret. IV. 867.

quorum radix excidit in e\\

attinere. Apul. Met. III. 20. 18. Plaut. Men. 588, Bacchid. 180. conf. Sail. b. Jug. 108. 3. hist, fr. 1. 48 (51). 6.

attondere Apul. Met. III. 17. 1. Plaut. Bacchid.

242. conf. Verg. Georg. II. 406.

condecere. Apul. Met. Vi. ⁽J. 15. Plaut. Amph. 722, Cas. 652, Aul. 582, Poen. 305, Pseud. 935, Truc. 227, conf. Turp. com. 127. Pompon, com. 72.

complacere. Apul. Met. IV. 32. 25 (complacitus). V. 9. 8 (complacuit). Apol. 15 (complacitus). Plaut. Amph. Prol. 106 (complacitum est). Rud. 187 (complacitum est). Rud. 727 (complacue-runt). conf. Ter. Andr. 645 (complacitast). Heaut. 773 (complacitam formam).

dispudere. Apul. apol. 63. Plaut. Bacchid. 481,

Most. 1166, conf. Ter. Eunuch. 832.

habere (habitandi notione). Apul. Met. I. 21. 19 (cum uxore — comité F, cum uxore — comité ,p g), d. d. Plat. 11. 23. Plaut. Aul. prol. 5, Bac-

41

chid. 114. Truc. 77, 246. conf. Afran. 130. Naev. 83.

permulta denique verba, quorum radix littera a finitur:

acceptare. Apul. Met. X. 19. 17, 23. pag. 240. 10.

Plant. Pseud. 027. conf. Varr. Sat. Men. 24. 1.110. accurare. Apul. apol. 87. Plaut. Mil. glor. 805, Pers. 393, Pseud. 939, Men. 208. conf. Cic. d. inv. 1. 58.

adjutare. Apul. apol. 31. Plaut. Cas. 580, 807, True. 559. conf. Ter. Heaut. 416, 546, Eun. 150, Hec. 359, And. 209, Phorm. 99, Adelph. prol. 10. Pac. 98, 157, Att. 103.

annutare. Apul. Met. X. 32. 9, Plaut. Men. 437,

conf. Naev. fr. 76 et 112.

auscultare. Apul. Met. VIII. 31. 7. Plaut. Rud. 515. conf. Ter And. 209, Heaut. 585. et passim. Pomp. Com. 12. Afran. 265, 306. Caec. 190. Cic Rose Am. 104.

auspicare. Apul. florid. 10. pag. 21. 21. (notione paullo diversa praedicendi praenuntiandique). Plaut. Stich. 502. conf. Naev. bell. Pun. 4 fr. 3. V. autumare. Apul. Met. I. 18. 23, V. 25. 8. Apol. 4. d. d. Socr. 6, 8. Plaut. Amph. 300, 332, 410, 752, Gapt. 235«, 006, 885, 891, 955, Epid. 545,

42

C)44, Men. 700, Trin. 324. conf. Pacuv. 118,109, 308, 338, 373, 403. Att. 579. trag. Quinct. VIII. 3. Trab. 0 (ex comjectura Ribbeckii, codices; arbitror), Att. 0. Ter. Heaut. prol. 19. Lucil. XXVIII. 40.

beare. Apul. apol. 37. Plant. Asin. 330, Amph. 641, Mil. glor. 408. conf. Ter. Phorm. 170. Titin. Com. 120.

bubulcitare. Apul. florid. 0. pag. 0. 11. Plant. Most.

53, (bnbnlcitari). conf. Varr. Sat. Men. 52. 1.149. caper(r)are. Apul. Met. IX, 10. 5. cl. d. Socr. prol. p. 2. 7. Plant. Epid. 009. conf. Varron. L. L. VIL 107. Varr. Sat. Men. 31. 1. 119.

celerare. Apul. Met. II. 0. 24. Plant. Pseud. 108. conf. Turp. 124. Lucret. R. N. I. 387. Verg. Aen. IV. 041. V. 009. IX. 378.

comissari vel comisari. Apul. Met. II. 24. 24. Plaut. Most. 317, Pers. 508, Rnd. 1422, Stich. 775. conf. Ter. Eunuch. 442.

comminari. Apul. Met, VI. 10. 19 (comminans: codd. commentans: v. d. Vliet), 20. 1, VIII. 30. 9, X. 0. 29. Plaut. Aul. 414. conf. Snet. Caes. 14, 02, Cal. 22, Tib. 37.

concinnare. Apul Met. III. 13. 17 (notione pa-randi), VI. 24.18, VIL 20. 4, VUL 12. 12. Plaut.

43

Asin. 216, Amph. 529, Gapt. 601, 818, Men. 102, 467, Truc. 793. conf. Afran. 374. Lucret. concipilare. Apul. Met. VIL 18. 23 (Lipsius con-cipilabat, v. d. Vliet compilabat), Apul. Met. IX 2. 5 (compilassent codd. ex lectione v. d. Vliet). Apol. 96. Plaut. Truc. 597. conf. Naev. incfab. XXV. Vide, quae scripsit v. d. Vliet, Archiv. f. Lat. Lex. IX. p. 461.

cunctare. Apul. d. d. Socr. 2. Plant. Gas. 792. conf.

Att. fr. 72. Enn. oom. 3, tr. 211.

contcmplare. Apul. florid. 7 pag. 8. 7. Plaut. Amph. 441, Mere. 407, Most. 166, Pers 564 (contem-plarier. Poen. 1129). conf. Enn. tr. 325, Naev. tr. 4, Att. tr. 557, Titin. coin. 21.

deamare. Apul. d. d. Plat. 11. 16. Plaut. Epid. 219, Poen. 1176, Truc. 703. conf. Afran. 357, Laber 41, Terent. Heaut. 825.

dedecoraré. Apul. apol. 15. Plaut. Bacchid. 498, Trin. 299, conf. Ter. Hec. 210. Sail. Suet. Ner. 36. dedolare. Apul. Met. VL 13. 1, VIL 17. 23, IX. 7. 17. Plaut. Men. 859. conf. Gol. IV. 26. 1. Apuleius et proprio sensu et translate, unu loco (X. 7. 17) obscoene ponit.

defaecare. Apul. Met. IX. 22. 5. Plaut. Most. 158, Pseud. 760, conf. Gol. XII. 33.

42

644, Men. 700, Trin. 324. conf. Pacuv. 118,169, 308, 338, 373, 403. Att. 579. trag. Quinct. VIII. 3. Trab. 6 (ex comjectura Ribbeckii, codices: arbitror), Att. 0. Ter. Heaut. prol. 19. Lucil. XXVIII. 46.

beare. Apul. apol. 37. Plant. Asin. 330, Amph. 041, Mil. glor. 468. conf. Ter. Phorm. 170. Titin. Com. 120.

bnbulcitare. Apul. florid. 6. pag. 6.11. Plant. Most.

53, (bnbnlcitari). conf. Varr. Sat. Men. 52. I. 149. caper(r)are. Apul. Met. IX. 16. 5. d. d. Socr. prol. p. 2. 7. Plant. Epid, 609. conf. Varron. L. L. VIL 107. Varr. Sat. Men. 31. 1. 119.

celerare. Apul. Met. II. 0. 24. Plant. Pseud. 168. conf. Turp. 124. Lucret. R. N. I. 387. Verg. Aen. IV. 641. V. 609. IX. 378.

comissari vol comisari. Apul. Met. II. 24. 24. Plant. Most. 317, Pers. 568, Rud. 1422, Stich. 775. conf. Ter. Eunuch. 442.

comminari. Apul. Mot. VI. 16. 19 (comminans: codd. comraentans: v. d. Vliet), 26. 1, VIII. 30. 9, X. 6. 29. Plant. Aul. 414. conf. Suet. Caea. 14, 62, Cal. 22, Tib. 37.

concinnare. Apul Met. 111. 13. 17 (notione pa-randi), VI. 24. 18, VII. 20. 4, VIII. 12. 12. Plant.

43

Asin. 216, Amph. 529, Gapt. 601, 818, Men. 102, 467, Truc. 793. conf. Afran. 374. Lucret. concipilare. Apul. Met. VIL 18. 23 (Lipsius con-cipilabat, v. d. Vliet compilabat), Apul. Met. IX. 2. 5 (compilassent codd. ex lectione v. d. Vliet). Apol. 96. Plant. Truc. 597. conf. Naev. incfab. XXV. Vide, quae scripsit v. d. Vliet, Archiv. f. Lat. Lex. IX. p. 461.

cunctare. Apul. d. d. Socr. 2. Plaat. Cas. 792. conf.

Att. fr. 72. Enn. com. 3, tr. 211.

contemplare. Apul. florid. 7 pag. 8, 7. Plaut. Amph. 441, Mere. 407, Most. 166, Pers 564 (contem-plarier. Poen. 1129). conf. Enn. tr. 325, Naev. tr. 4, Att. tr. 557, Titin. com. 21.

deamare. Apul. d. d. Plat. II. 16. Plaut. Epid. 219, Poen. 1176, Truc. 703. conf, Afran. 357, Laber 41, Terent. Heaut. 825.

dedecorare. Apul. apol. 15. Plaut. Bacchid. 498, Trin 299, conf. Ter. Hec. 210. Sail. Suet. Ner. 86. dedolare. Apul. Met. VI. 18. 1, VIL 17. 28, IX. 7. 17. Plaut. Men. 859. conf. Col. IV. 26. 1. Apuleius et proprio sensu et translate, uno loco (X. 7. 17) obscoeno ponit.

defaecare. Apul. Met. IX. 22. 5. Plaut. Most. 158, Pseud. 760, conf. Col. XII. 33.

44

defenerare. Apul. apol. 75. Plant. Vid. fr, 2. 84.

conf. Cic. parad. VI. 40.

defraudare. Apul. Met. IV. 25. 11, IX. 28 19. Apol. 86. Plaut. Asin. 91, 93, Pseud. 93. conf. Ter Adelph. 240, Phorm. 44 (defrudans). Varr. Sat. Men. 59. 4. 169, Petr. G9. 2, Cic. ep. VIL 10. 2.

deosculari. Apul. Mot. I. 17. 4, 24. 3, 16. 6, 26. 25, 28. 18, III. 24. 30, IV. 11. 13. Plaut. Cas. 130, 453, 407. cf. Val. Max.

ductare. Apul. Met. VI. 28. 4, (v. d. Vliet inseruit ductabo). Apol. 82. Plaut. Most. 845. conf. Enn. , tr. 295. Sail. apud. Quinct. VIII. 3. 44.

esitare. Apul. Met. I. 19. pag. 15. 10, X. lö. 23. Plaut. Capt. 188. (Leo: essitas) cf. Caton. R. R. 175. Varr. Sat. Men. 52. 10. 52.

evitare (interflciendi signiflcatione). Apul. Met. III. 8. 4. Plaut. Cas. 749. (liodie Leo legit: iuterimat). conf. Enn. trag. 124. (87). Acc. tr. 348.

exantlare (exanclare). Apul. Met. I. 10. 5, VI. 4. 13, 11. 10, VIL 0. 1, VUL 1. 11, XL 2. 11, 12. 8, 15. 23. Plaut. Stich. 273. conf. Enn. 90, 134. Pacuv. 290. Att. 91. 269. Quinct. 1.6.40 : „sed opus est modo, ut neque crebra sint haec

45

neque manifesta, quia nihil est odiosius affec-tatione nee utique ab ultimo et jam oblitteratis repetita temporibus, qualia sunt topper et an-tegerio et exanclare et prosapia et saliorum carmina vix sacerdotibus suis satis intellecta.quot; fabulari. Apul Met. XL 16. 26, d. d. Socr. prol. p. 3. 5. Plant. Amph. 201, 300, 623, 698, Mere. 364, 872, Pers. 149. conf. Titin. com. 111. 171. Afran. 148. Enn. tr. 133. Ter. Phorm. 654, Hec. 316. Suet. Aug. 74, Cal. 22, Dom. 4.

fugitare. Apul. d. d. Plat. II. 10. Plant. Asin. 484, 485, Gapt. 541. conf. Ter. Heaut. 434, Adelph. 872, Hec. 776, Phorm. 623, 835, Enn. 847. Nov. 2. Lucret. I. 658.

grassari (proprio sensu). Apul. Met. VIL 7. 3, VUL 16. 9, 17. 20. Plaut. Bachid. 1138, Poen. 514, Rud. 251. conf. Petron. 117. 3.

hariolari. Apul. Met. 11. 7. 18. d. d. Socr. 18. Plaut. Asin. 316, Mil. glor. 1256. conf. Pompon, com. 110. Ter. Phorm. 492. Cic. ad. Att. VUL 11. 3. incubare (incolere, habitare significat). Apul. Met. VII. 7. 6. Plant. Cas. 110. conf. Ovid. Met. I. 634, 11. 338.

incertare. Apul. Met. V. 13. 21, XL 16. pag. 264. 25. Plaut. Epid. 545. couf. Pacuv. tr. 150.

46

lusitare. Apul. Met. IV. 7. 3. Plant. Capt. 1000.

conf. Naev. ap. Non. 139. 25.

mnssitare. Apnl. Apol. 71. Plant. Anl. 131, Cas. 664, Mil. glor. 311, 477, Psend. 501, Truc. 312. conf. Ter. Adelph. 207.

nntricare et nntricarl. Haec forma. Apul. Asclep. 36. Plant. Mere. 609, Mil. gior. 715. conf. Afran. Com. 401. Lucil. Sat. 30. 129. Varr. R. R. II. 8. 4, I 23. 5, II. 2. 17. Petron. 77. 1.

Ilia forma. Apnl. apol. 18. conf. Varr. Sat. Men. 542. Cic. de. N. D. II. 86.

obsono. Apul. apol. 21. Plant, Anl. 280, Bacchid. 97, Capt. 474, Cas. 491. Conf. Ter. Ad. 117, 964. Cic. Tusc. V. 97.

offlrmare. Apnl. Met. VIL 28. 26, X. 10. 8, Plant. Mere. 82, Bacchid. 1198, Pers. 222. conf. Pacuv. tr. 293. Acc. tr. 372, Ter. Heaut. 1052, Eun. 217, Hec. 454.

participare. Apul. Met. I. 4. 2, IX. 33. 16. (eo-dem sensn quo, communicare cum aliquo). Plaut. Anl. 132, Cist. 165, Pers. 757, Stich. 33, Mil. glor. 263, Truc. 748. conf. Lucret. R. N. III. 692. Cic. de legg. I. 33.

patrissare (imitari patrem). Apnl. Florid. 3. pag. 3. 16. Plaut. Psend. 442. conf. Ter. Ad. 564.

47

perspectare. Apul. d. tl. Plat. II. 23. Plant. Most.

815. conf. Pomp. Gom. 28. Suet. Aug. 98. prolectare. Apul. Met. V. 7. 15, XI. 7. 14. Plant. Bacchid. 5(57. conf. Cic. Placc. 8. Ovid. Past. IV. 488.

propitiare. Apul. Met. I. 10. 19, II. 10. 14. IV. 29. 20, IX. 27. 27, X. 32, 3, XI. 2. 5, 9. 1, 20. 14. Plaut. Poen. 339, 878, 848. conf. Suet. Oth. 7, Vesp. 7.

renumerare. Apul. apol. 92. Plant. Bacchid. 40,

510, 008. conf. Ter. Hec. 502.

subigitare, Apul. apol. 87. Plant. Men. 204, Gas.

904, Mil. glor. 049, 1402. conf. Ter. Heaut. 507. suffarcinare. Apul. Met. IX. 8. 20, 29. 3, X. 10.

28. Plant. Gure. 289. conf. Tor. And. 770. tuburcinari. Apul. Met. VI. 25. 4. Plant. Pers. 122. conf. Turp. Gom. 2. Titin. Gom. 82.

CAPUT SECUNDUM.

Vocabula Apulei, quorum forma princeps vel alia forma inde derivata apud Plautum exstat.

Omnibus igitur collectis vocabulis, quae ab Apuleio usurpata Plauti imitationem indicant, non tamen omnia, quae ex nostro indagari pos-sunt prisca et obsoleta conquisita sunt.

Restat in Apuleio bona pars vocabulorum, quorum forma nobis nova et inaudita videretur, nisi prima forma aliave inde derivata in Plauto non inusitata flrmaret antiquitus ea vocabula in usu fuisse.

Ergo id egimns in secunda nostrae dissertatio-nis parte, ut omnia ea vocabula Apuleiana in unum conferremus, quorum formae cognatae jam priscis temporibus aut in uno Plauto aut et in illo poöta comico et in aliis veteribus scriptori-bus inveniebantur.

49

Incipimiis a substantivis quae in Apulei sciiptis occuiTiint.

adversator. Apul. d. d. Socr. 5. Apud Plautum reperimus feminini generis formam Most. 257. conf. Ter. Heaut. 1007.

allubentia. Apul. Met. I. 7. 25. compara: „adlibes-cere.quot; Apul. Met. II. 10. 13, VIL 11. 18: „adlu-bescebat.quot; IX. 3. 28: „adlibescerem.quot; Plant. Mil. glor. 1004. Plautus praeterea utitur voce „lubentiaquot; Asin. 2()8:

„ut ego illos lubentiores faciam quara Libentiast.quot; Stich. 276:

„itaque onustum pectus porto laetitia luben-tiaque.quot;

amasio. Apul. Met. 111. 22. 29, VII. 21. 19. Plautus aliam terminationem vocabuli habet. Cas. 590. True. 658. Ita apud Apuleium duplicera exitum in „geruloquot; et „gerulonequot; invenimus.

assula. Apul. apol. 35. Plautus novit adverbium

„assulatimquot;. Gapt. 832. Men. 859.

aulula (scribitur et ollula). Apul. Met. 11. 7. 1, V. 20. 5. Plautus vocem „Aululariaquot; usurpat pro fabulae titulo. „Aulaquot; legitur Plaut. Capt. 84(5. Cure. 39H.

auscultatus. Apul. Met. VI. 13. 12. et „auscultatorquot;

4

50

Apul. Met. VIL 16. 25. Supra locos jam lauda-vimus quibus verbum auscultandi in Plauti fabulis occurrit. His adjieimus „auscultatioquot; Plant. Kud. 502.

])oatus legimus Apul. Met. III. 3. 1, X. 7. 17 (v. d. Vliet cum codd.: vocatu, Oud.: boatu). XJsus verbi boandi apud utrumque scriptorera supra cognovimus.

cavillus. Apul. Met. II. 19. 25. Sed et cavillum Met. I. 7. 26, in Plauto tamen reperimus tantum „cavillaquot; Aul. 640.

cauponius. Apuleius (Met. I. 5. 11) substantive utitur, apud Plautum vero adjectivura scriptuin legitur Poen. 1298.

commentator apud Apuleiiun reperitur Apol. 74. (P (p V: commentator, Oudendorpius: commentor) verbum commentandi, quod Plauto usitatissi-mmn est, jam supra laudavimus.

converritor. Vide Apuleium Apol. 6, saopius apud Plautum „converrerequot; Rud. 845, Stich. 389, 351.

coquina (substantive). Apul. d. d. Plat. II. 9. Plautus Pseud. 790. Sq. adjectivura „coquinusquot;. adhibet nee non verbum „coquinarequot; Aul. 406, Pseud. 852, 875.

51

coquitatio. scriptum est apud Apuleium Met. IV. 22. 24, quod nusquam alias reperitur, Plautus uero nobis servavit verbum „coquitarequot; Plant. Aul. 408. (Leo dat: coquinatum, Nonio auctore, coquitandi verbum tradit Paulus ex Pesto 61. 18). Pseud. 853, 874, 875.

crocota. Apul. Met. VIII. 27.12, XI. 8. 12. Plautus Epid. 224: crocotula. Plaut. fr. Non. 538. 13. crurum ejus fragium. Apul. Met. IX. 23. (ita codices, v. d. Vliet crurum ei fragium) duo vocabula in unum contracta leguntur apud Plautum Poen. 880: „ crurifragius,quot; similis forma posita est Plaut. Amph. 454: „lambifragium.quot;

effigiatus. Apul. florid. 15. pag. 17. 4. conf. Plant. Rud. 421.

gei\'ulo, quod vocabulum supra jam composuimus cum amasione, legitur Apul. Met. III. 28. 24. gerulus contra Met. IV. 16. 9, VI. 18.2,20.2: gernla, VIII. 28. 25, IX. 30. 6, XI. 16. p. 264. 25. vide Plautum Aul. 502: (saluti)gerulos, Baccbid. 1002, Truc. 551 (damni)geruli, Pseud. 181: munerigernlus.

lucricupido. Apul. d. d. Plat. 2. 15. Plautus adjectivo etiam composito „turpilucricupidusquot; utitur Trin. 100.

52

mussitatio. Apud neminem nisi apud paucos recen-tioris aetatis scriptores legitur, id Apuleius semel usurpat Met. VIII. 4. 21. Mussitandi autem verbo utmmquc scriptorem usum esse quis est qui ignoret. Vide supra s. v. mussitare. nugamentum. Apul. Met. I. 25. 18. Praeter voca-bulum „nugaequot;, quod Plauto usitatissimum est, reperimus apud eundem haec ab eadem stirpe derivata: „nugariquot; Plant, trin. 900, „nugator,quot; Capt. 275, Cure. 462, Trin. 1138.

nutricatio. Apul. d. d. Plat. 2. 26. nutricari. Apol. 18.

Plant. Merc. 509: nutricare.

oppexus. Apul. Met. XL 9. 26. conf. Plant. Pers. Ill: oppectere, quo unico loco oppectendi verbum in tota Latinitate reperitur.

palumbulus. Apul. Met. X. 22. 2. Quantopere Apuleius deminutivis delectetur, omnibus notum est. Plautus scribit „palumbisquot; Bacchid. 51. pataginm. Apul. Met. II. 9. 21 (conf. Xaev. tr. 48). conf. Plant. Aul. 505: „patagiarins,quot; Plant. Epid. 231: „patagiatus.quot;

pera. Apul. apol. 22. Apud. Plautnm adverbium

occurrit nobis „peratimquot; Epid. 351.

piator. Apul. florid. 15. p. 19. 4. Kr. (ex conjectura Lipsiana). In Eesto p. 213. 13: piatrix, quod

53

conjeetura restitutum diu locum tenuit Plaut. Mil. glor. 693. „piarequot; et Plautus utitur sed et alii optimae notao auctores usurpant. Asin. 506. posticula. Apul. Met. II. 23. 24. „posticulumquot; Plaut.

Trin. 194, 1185.

potatus. Apul. Met. Vil. 10. 29. praeter hoe verbum, quo et Plautus et scriptores melioris Latlnitatls usi simt, legimus etiam „potatioquot; Bacchid. 79, Gapt. IW., Stich. 211. (conf. Apul. Met. VIII. 1. 22) et „potatorquot; Plaut. Men. 259.

praegnatio. Apul. Met. I. 9.1, V. 18. 22. Asclep. 41. Supra enumeravimus locos, quibus Plautus et Apuleius inusitata forma „praegnasquot; usi simt. quercera (querquera). substantive utitur Apul. apol. 85. (Lucil. Sat. 2. 8). Plautus Friv. fr. 2: querquera febris (Lucil. Sat. fr. ine. 35. et 37).

ruratio. Apul. florid. 15. p. 16, 15. Kr. cf. Plaut. Gapt. 84.

sarciuula. Apul. Met. I. 17.14. substantivum, cujus deminutivum Apuleius dat, reperitur in Plauto Trin. 719, 956. Quod ad numerum vide caput tertium, quod agot de formis etymologicis a bona Latinitate discrepantibus.

scortatus. Apul. Met. V. 28. 21. cf. Plaut. Asin. 270, Mere. 1018. verbum „scortariquot; et apud Teren-

54

tium heaut. 200. legitur. Plant. Amph. 287: scortator.

sospitator. Apul. Met. IV. 7. 9. (F. mei** hospita-tores, 7). mei hospitatores, s sospicatones, v. d. Vliet mei hospites et sospitatores, IX. 3. 24. Apol. 04. Sospitatrix. Apul. Met. XI. ,9.18, XL 15. 12. Plautus in usum suum vertit verbum sospitandi. Plant. Asin. G83: Sospitari. Aul. 046: sospitari.

subitaria. Subst. plur. neutr. gen. Apul. d. d. Socr. prol. in. Plautus tantum adjective utitur. Vide supra.

Transeamus ad

ó. A dj ectl va.

admissarius. Oudendorp et cum eo v. d. Vliet lectionem codicum P et v Met, VII. 10. 29; „mares enim ob admissuram veterem pasti satiantes ac diu saginatiquot; sic mutaverunt: „mares enim ob admissariam venerem pasti satianter ac diu saginatiquot;. conf. Plant. Mil. gier. 1111. Sqq: „Abi sis bine, nam tu (pndem ad equas fnisti

55

scitus admissarius, qui consectare qua maris qua fcminas.quot;

comoedicus. Praeterquam apud Apuleius Florid. 16. p. 21. 1. quem Fulgentius Myth. I. praef. p. 2. m. ibid. p. 16. imitatus est, nusquam est. adverbium vero „comoedicequot; legitur. Plant. Mil. glor. 213.

concinnaticius, quud rarioria terminationis vocabu-lum Apuleius seniel tantum usurpat. Met. II, 11, derivatum a verbo concinnandi, cujus usus quara t\'roquens Plauto sit supra notavimus.

cordatus. Vox ex vetustioris linguae usu desumpta, ita enim scribit Ennins. Ann. 335. (Cic. de rep. I. 30.) e cujus thesauro et Seneca in Apocolo-cynthosi. 12. sumpsit. Apuleius posuit Met. V. 31. Plautus adjective quidem non usus est, semel et iterum in ejus fabulis adverbium „cordatequot; est. Mil. glor. 1088. Poen. 131. (conf. Afran. Com. 220.)

cruciabilis. Adjectivum in Latinorum scriptorum operibus, quae ad nostram aetatem pervenerunt non occurrit ante Apuleium, qui in Metamor-phosibus scribit. I. 7. 27: „cruciabilem suspiri-tum ducens,quot; X. 3.1. „Sed ilia cruciabili silentio fatigata.quot; Substantivum „cruciabilitasquot; Plautus

56

solus usLirpavit Cist. 202, neque aliter res so hal;)et in adverljio „cruciabiliterquot;, quod legimus Plaut. Pseud. 950 nisi quod et auctor belli Africani veterem nostrum poetam secutus est. efflgiatus. Apul. apol. 14. conf. Plaut. Rud. 421. ejnlabilis. Apul. Met. IV. S. 2. (v. d. Vliet: heiulabilis), ejularo: Plaut. Aul. 318, 727, 796, Merc. 682, ejulatio. Plaut. Capt. 201. famigoratus, participium verbi famigorandi Apuleius adjective posuit Florid. 15. p. 16. 18. Kr: „Panum lunonis antiquitus famigeratum,quot; ab ea-dem radice est „famigerabilisquot;, quo adjectivo Apuleius usus est Met. I. 7. 1. Plautus autem habet alia cognata vocabula. Legimus enim Plaut. Trin. 692; „famigeratioquot;. Trim 23 5 : famigerator. f(o)etulentus. Apul. apol. 7. Plautus usurpat verbum „foeterequot;. Asin. 894, Cas. 727.

hircuosus. Apul. Mot. V. 25. 2. Plautus „hircosusquot;

utitur Merc. 375.

incuriosus (qui nullam periculi curam habet). Apul. florid. 2. pag. 3. 2: „agnum incuriosumquot; conf. Plaut. Aul. 562; curionem (lectio incerta, codices: „curiosamquot; curiosum?)

laetificus. Apuleianum est. Met. II. 31. 9. Ennio (in fragmentis) et Lucretio, (I. 192.) exempla

57

praebentibus sed Plautinum est verbum laetifi-candi. Aul. 718. Pers. 760.

osculabimdus. Suetonius primus usurpat (Vit. 2 extr.), nemo autem afflrmare audeat Apuleium vocabulum inde petivisse Met. XI. 6. 4. Apol. 94. Apuleius etiam habet terminationem acti-vam verbi „osculariquot; Met. II6, 8, quam frequens vero Plauto usus sit verbi deponentis „osculariquot; (cujus et baec forma usitata est „auscu-lariquot;), quis est, quin sciat Plant. Asin. 892, 895, Mere. 575, Mil. glor. 288, 820, 461 e. q. s.

opulens, quae vetustior forma adjectivi „opulentusquot; esse videtur, dictionis Apuleianae est. Animad-vertimus in nostro Met. VUL 15. 25, X. 19. 20. d. d. Socr. 22. Sallustius, qui et ipse anti-quiorum vocabnlorum est amantissimus lug. 85praebet: „opulenter.quot; Plautus autem Mil. 1171 voce „opulentitasquot; est usus (quae ei communis est cum Caecilio comico 106).

peculiatus. Adjectivum scriptum legitur Apul. Met. X. 17. 18. Plautinum est verbum „peculiarequot; Pers. 192.

pertinax. Apuleius proprio sensu ponit d. d. Socr. prol. p. 3. 21: „ales unguibus pertinax,quot; quod et Plautus facit. Comparemus locum ex Captivis

58

289; „tonaxne pater est eins ? Immo edepol per-tenax.quot;

plusculus. Apul Met. II, 17. 19, III, 17. 21, IX. 41. 5, X. 2. pag. 222. 20, 23. 3, Plautus habet adverbium plusculum Pers. 21.

salutiger. Apul. d. d. Socr. 6. Deminutivum „saluti-

gerulusquot; usurpat Plautus Aul. 502.

sequior. Apul. Met. VIL 8. 25, X, 23. 29; „sexus sequlorquot; Plautus adverbium sequius passim, tantillulus. Apuleius, qui plurimus est in diminu-tivis hac voce utitur Met. II, 25. 8, in Plauto passim scriptum legitur „tantillus,quot; quae vox comicorum poötarmn propria est. Vide Plant Most 394, Truc. 537, 609.

vespernus. Apul. Met. III. 1. 12: „aestus invadit animum vesperni recordatione facinoris.quot; Apud Plantum haec vox substantivi partes agit per ellipsin substantivi coenae. Legitur enim „vespernaquot; Paul. ex Festo 368. 8.

c. A d v e r b i a.

lam aggrediamur ad adverbia altrorsus. Apul. Met. IX. 28. 13, diversa forma apud Plautum altrovorsus Cas. 446.

59

callenter. adverbium participii praesentis a verbo callendi, quod in Plauto frequentissimum est (neque alii comici neglexerunt, Ter. Heaut. 548, Adelph. 533, Pomp. Com. 118, Afran. 3, 124, Caec. 14) cf. Truc. 1)32, Most. 279, Pers. 305, legitur Apulei in Metamorphosibus IV. 10. 12. clanculo. scriptam legitur Apul. Met. 111. 8. 5, 10. 14, IX. 9. 9. Apol. 40, 80, terminationem in um ostendit cum aliis antiquioris aetatis auctoribus Plautus Eacchid. 317, 375, Cas. 444, Cure. 22, Men. 477, Most. 1044, Truc. 070, conf. Atta Com. 24, Afran. Com. 47, Ter. Eun. 310, 411, 589, 602, Heaut. 472, Phorm. 873, Adelph. 52, Luc. Sat. 27, 30.

derepentino. unum vocabulum factum ex „de re-pentinoquot; usurpat Apuleius in florid. 10. p. 20. 7. Kr. d. d. Socr. prol. p. 2. 14. Et Apuleius et Plautus utuntur „repentinoquot; et „derepentequot; (vide hujus libelli capitis primi alteram partem), dicacule. Apul. Met. I. 9. 29, VUL 25. 25, do adjectivo utrique scriptori usitato jam locuti sumus.

diutino. Duobis locis operis Apuleiani sic legitur do quibus quidern inter viros doctos non convenit, quos tarnen bic seriei adverbiorum

60

apponere necesse habuimus. Primus locus est Apul. Apol. 14; „quippe in omnibus manu faciun-dis imaginibus opera diutino (sic F V) sumiturquot;. Kruegerus conjectura restituit „diutinaquot;. Alter locus est. Met. 11. 24. 8: „ibi corpus splendentibus linteis coopertum introductis quibusdam sep-tem testibus manu revelat et diutine (sic F «p v. d. Vliet loco corrupto crucem apposuit diutine servans, Eyssenhardt in textum recepit diutino). Ergo si cum libris manu scriptis facimus, uno saltem loco adverbium diutino restat. Alteram formam „diutinequot; in capite primo jam no-tavimus Plauto usitatam, adverbium deminuti-vum ejusdem radicis Apuleus scribit florid. 2. pag 1. 11, 16. pag. 22.: „diutule.quot;

efflicte. Apul. Met. V. 28. 9. lam supra dedimus vocabula „efflictimquot; et „effligere.quot; Plauto et Apuleio communia.

frustatim. Apul. Met. II. 7. 16, IX. 37. 18. (conf. Pompon. Com. 177.) Adverbium „fmstillatimquot; a substantive deminutivo „frustillumquot; derivatum Plautus adhibuit Cure. 576, quam formam et ostendit fragmentum Pomponii Comici. 166. jugiter. Apul de Mund. 80. Plautus translate eodem modo, quo Apuleius adverbio, adjectivo utitur

61

Pseud. 84: „nam is mihi thensaurus jugis in nostra est domo,quot; melioris notae scriptores signi-flcationem translatam adjectivo tunc tantum tri-bmmt, cum junctum est substantive, cui signi-ficatio fluentis alicuius rei inest.

laciniatim. Apul. Met. VIII. 15. pag. 175. 11. Substantivum „laciniaquot; est inPlauto Asin. 587, Merc. 12G.

mundule. Adverbium ante Apuleium reperimus tantum modo in Accio tragoedo (vide fragm. 002.) Piautus adjectivum „mundulusquot; usurpat True. 022. Vide Apul. Met. II. 7. 19.

ociter, Positivum huius adverbii, utrum Apuleius Met. I. 23.13. ex antiqua consuetudine repetierit, an ipse novaverit vix pro certo statui potest, id tantum constat comparativi formam „ociusquot; a Plauto et Terentio, quos unus alterve melioris aetatis poöta secutus est, pro positivo positam esse. Vide Plant. Gist. 039, Cure. 270, 312, Most. 079, Ps. 758, True. 803, Ter. And. 724, 731. Eun. 470, Heaut. 832, Phorm. 502. quantulum quantulum (pro quantulumcumque). Apul. Met. IX. 35. 13. Conf. Plant. Poen. 738: „quantum quantum.quot;

quaquaversus. Apul. Met. IV. 0. 9: „huius per

62

obliqua devexa, qua sax is asperrimis et ob id inaccessis cingitur, convalles lacunosae ca-vaeque nimium spinetis aggeratae et quaqua-versus opsitae naturalem tutelam praebentes ambiebantquot;. Perspicuum est quaquaversus Apu-leium posuisse pro quoquoversus. Sic Plautus quaqua utitur Mil. glor. 95.

voluptarie A.pul. Met. III. 21. 19, de Plautino „voluptariusquot; vide in capite primo.

d. Ver b a.

Perveniinus ad verba.

abligurrire. Apul. Met. X. 14. 21, (conf. Ter. Eun.

235) Plautus babet verbum „ligurrirequot; Capt. 84. adorare. Duobus locis Apuleius boe verbo utitur ea significatione, qua postea auctores „alloquiquot; dicere solebant, scilicet Met. II. 29. 18: „popu-lum sic adoratquot; et Met. III. 3. 4. Ad hunc Ouden-dorpius annotat: „proprie, sive ore sic fatur ad populum.quot; Hujus propriae siguifleationis verbi adorandi exemplum apud alium scriptorem non exstat. Conferendum autem est cum boe usu. verbum „orare,quot; quod Plautus et post eum opti-mae Latinitatis poëtae utuntur plane eodem

68

sensu, quo „loquiquot;. Epid. 721, Most. 082. confer etiam „oratorquot; et „oraculumquot;.

advenerare. Apul. d. d. Socr. 5, unus est locus, ubi hoe verbum activae formae terrainatione usurpatur. Exemplum ei fuerit necesse est verbum .,venerarequot;, quo et ipse et Plautus saepius usi sunt. Vide verborum seriem in capite primo, bubulcitare Apuleius active sumit florid. 6, p. 6. 11. Kr. (ita et Varr. Sat. Men. 257) Plautus verbum activum deponens habet Most 53. cibari scriptum legitur in Apul. Apol. 26. cogna-tum substantivum habet Plautus Mil. glor. 224, adjectivum „cibariusquot; Capt. 901. (conf. Cato fr.) commentare. Formam activam restituerunt in Apul. apol. 87 Lipsius et Koziol quamquam nullo exemplo conjectura nititur, ab eadem stirpe est substantivum Apuleianum „commentatorquot; (Apol. 74 cum P r V, perperam a Kruegero cum Oudendorpio in „commentorquot; mutatum) In Plauto quam frequens sit verbum „commen-tariquot; vide supra.

componderare. Apul. Asclep. 22. quod verbum omnes scriptores universi respuerunt, proprio sensu usurpat noster, ut Plautus verbum simplex adhibuit Amph. 312.

64

consarcinare. Legimus apud Apuleium Met. VIL 5. 26: „centunculis disparibus et male consarcina-tis semiamictum.quot; Plautus Aul. 510 ab inusitato verbo „Sarcinarequot; = sarcire habet „sarcinatorquot;. convenire. Perpauca sunt exempla huius verbi significantis: „coirequot;. Apuleius sic scribit. Met. IV. 27. 9; „in voluptatera veneriam convenirequot;. (Conf. Lucret. II 923). Fieri non potest, quin eredam emn sic scripsisse memorem exempli Plautini, ubi is „convenaquot; eodem sensu usurpat. Vide Mil. glor. 139: „itaque ego paravi bic intus magnas macbinas, qui amantis una inter se facerem convenas.quot;

degrassari. Apul. d. d. Socr. 10. „grassariquot; Plauto

est frequens ut jam ostendimus supra.

dejerari. Vox Apuleiana. Met. X. 15. 18, dejerare Plautina. Men. 814, Rud. 1336. cf. Ter. Eun. 331, Hec. 771.

demussare. Compositum ea signilicatione, qua Plautus et verbum simplex usurpat, scriptum legitur Met. III. 26. 6. conf. Plaut. Aul. 131; „neque occultum id baberi, neque per metum mussari,quot; qui est unicus locus, quo scriptor cuius-cumque aetatis hoe verbo ea signilicatione ornato utitur.

65

erogare. Participium huius verbi hoe sensu Apu-leius usurpat Met. V. 13. 30, ut signifleet „mul-tis precibus, valde rogatus,quot; quam signittcatio-nem Plautus verbo erogitandi dat Gapt. 951. Sq: „Interibi ego ex hac statua verbereavolo erogitaro mee minore quid sit factum filio.quot; (conf. Acc. tr. 626).

fringultire. Apul. florid. 17. p. 27. 15. Kr. Apol.

34, 98. forma Plautina paullum recedit ab Apulei ratione scribendi. Legimus. Cas. 267: „friguttire.quot; grassare. Formam illam actionis Apuleius usurpat Met. VIL 7.3. Nusquam alibi reperitur, quam uero; frequens noster sit in mutandis verborum gene-ribus jam in multis aiiis verbis vidimus. Et Plautus et Apuleius habent verbum „grassari.quot; inacescere. Apul. Met. V. 10. 19. conf. Plaut. Aul.

468, Baechid. 1099: peracescere.

inoculare Apul. Met. VI. 28. 3, Conf. Plaut. Rud. 731: „exocularequot; (ita legitur Apul. Met. VIL 2. 28: „exoculatam.quot;)

nutricari Apul. apol. 18 (of. Varro. Sat. Men. 542. Cic. de nat. d. II 86) In Plauto tantum agendi reperitur figura Mere. 609, Mil. glor. 715, quae et Apuleio in usu est Asclep. 36, of. Afran. Cum. 401, Lucil. sat. 30, 129. Petron. 77. 1.

(if)

obtinnire. Apul. apol. 48. Plautus miiltus est in verbo „tinnire.quot; Asin. 448, Cas. 248, Poen prol. 83, Pseud. 88⁽J.

osculare. vide in ea parte, quae est de adjectivis:

„osculabundus.quot;

praeconcinnare. Apul. Met. V, 27. 21: (v. d. Vliet post Jahn „e re concinnato,quot; ¥ lt;p „freconciunatoquot; editiones „praeconcinnatoquot;. Vi praepositionis „praequot; verbo simi)lici addita, idem seusus est atque verbo concinnandi. Vide supra, praedestinare uno tantum loco, qui est Apul. Met. IV, 15, 25 (Bcroaldus scribit „praestinataequot;, (|uem secutus est v. d. Vliet) signiflcationem habet „ante sibi parare,quot; verbum simplex, sublata ea notione, quae praepositio „praequot; verbis compo-sitis addere solet, apud Plautum „emptione sibi pararequot; significat. Vide Plauti Most. 048_/ Pers. 542, Hud. prol. 45. conf. Lucil. Sat. 29. 70. praelavere, quae est forma minor verb! praelavandi, cuius participium praelavatus Priscianus ser-vavit, uuico tantum exemplo nobis restat, quod legitur in Apulei apologia 8. Verbum simplex autem „laverequot; apud Plautum reperitur Ampb. 1102, True. 824 (BP), 902, Pseud. 10, Most. 111 (perlavit), of. Afran. 822, 187. Titin 29, 8(3.

67

Laber. 145, Naev. 7. Enn. 127, 164, 283. Att. 420, 519, 578, 097.

praestolare. Apul. Met. V. 20. (F v: praestolabimus, v.d. Vliet: „praestolatae advolabimusquot;) conf. Turpi!. com. 153, verbum deponens Apuleio Plauto-que commune est, do quo vide verba capitis primi. reluctare. Apul. Met. IV, 20. 1, VIT. 5. 28. „Luc-tarequot; Plaut. Vid. conf. Ter. Hec. 829, „deluc-tarequot; Plaut. Trin. 839.

satis agere. Apuleius Met. VIII. 17.13: „satis agentes rerum suarum.quot; Vix possum errare si con-tondo Apuleum ea scribentem ante oculos vel certe in mente habuisse locum Plautinum Bac-chid. 687: „nunc agitas sat tute tuarum rerum.quot; cf. Mere. 228. Terent. heaut. 225.

somniari. Apul. Met. III. 22. 19, VUL 12. 15. (conf. Petron. 74. 14). Plauto verbum somniare usitatissimum est Capt. 848, Men. 395, Pers. 257, Rud. 343.

suppetiari. Apul. Met. 1. 14. 26, IV. 10. 21, VIJL 20. 23, de vocabulo Plautino „suppetiaequot; vide supra.

tuburcinare. Apul. Met. VI. 25. 4. Verbum deponens habet Plautus Pers. 122, cf. Turp. Com. 2. Titin. Com. 82.

68

velitare. Apul. Met. V. 21. 9. (v. d. Vliet cum codicilnis „velitatusquot;. Hildebrand „velitatisquot;). Plau-tus et Apuleius verbo deponenti utuntur. Apul. V. 11.13, IX. 29. 8. Plaut. Men. 778. „Velitatioquot; etiam Plautinum est. Asin. 307, Rud. 025.

CAPUT TERTIUM.

Iquot;. Formae etymologicae a scriptorum optimae Latinitatis formis discrepantes cum Plauto turn Apuleio usilatae.

Ordimur a substantivis, quibus in enmnerandis vide) )imiis, ea tripartite dividenda esse, quae genera, quae numero, quae declinatiene ab usitatis formis diversa sunt. Perpauca sunt, quae afferre possu-mus, attamen non e re fore videtur his de voca-bulis tacore.

Videamus, quae sint substantiva genere discre-pantia, quibus uterque noster usus est.

Apuleius Met VIIL 28. 18, scribit „lactemquot;. Hanc formam ad nominativum generis masculini referendam esse nemo est quin facile cernat. Codices autcm Plautini B et 1) ad versum 1184 Bacchidum eandem huius vocabuli terminationem praebent. Ciceronianae aetatis usus „lacquot; tradit. Nominativus „labiaquot; casusque ab eo ducti, nobis occurrunt in Apulei Met. XL 24. 12, 111. 24.10. et 25. 17, X. 16. 12. et 22. 17. Paullum tantum ab

70

hac voce diversa est Plautinum „labeaquot; vide Plant. Stich. 721, neque tarnen ab al lorum prlscorum comlcorum lingua aliena est eonf. Titln. Gom. 172, Pomp. Gom. 144, 156, 158, Nov. Gom. 51, vide etiam Lucil. sat. ⁽J. 74 et 22. ü. Nemo nescit usi-tatam formam „labiumquot; fuisse.

„Uterumquot; vulgo generis masculini sumeresole-bant, restant autem pauca exempla mutati generis. Plautus enim Aul. 691 liaec verba babet: „obsecro te, uterum doletquot; (conf. Turp. Gom. 179, Afran Gom. 346). Et in Apulei apologia 85 legimus: „o infelix uterum tuum Pudentillaquot;.

Deminutiva genus verborum nativorum servare, certum est, qua lege a substantivo „focusquot; demi-nutivum „foculusquot; derivandum erat. Sed et in Plauto et in Apuleio forma „foculumquot; reperitur cf. Plant, capt. 847, Pers. 104.

Quod ad numerum pertinet, discrepantiae simt bae:

„deliciaquot; altera forma est vocis „dellciaequot;, quam optimi scriptores usurpare solent, Plautus eam vocem adhibet Poen. 365, Uud. 429, Truc. 921, forma minor et apud Apuleium invenitur in apo-logiae cap. 9: „et Gritias mea delicia est et salva Gbarine.quot; d. d. Socr. in prol.

71

„Facetiaquot; et „facetiaequot; Plautus utraque forma usus est, quaruin haec sola in rnelioris aotatis scriptis perspicitur; illam Apulejus sibi elegit Apol. 5G; „facetiaequot; vide Plant. Mil. glor. 1322, „facetiaquot; Plant. Stich. 727.

Optima Latinitas nullam aliam formam novit nisi plnrale tantum „foresquot;, sed in Apnlei Met. 1. 11. ⁽J legimns: „adducta forequot;, quam formam com-parare velis cnm hls formis Plautinis, Amph. 496: „crepuit forisquot; et Bacchid. 833: „forem hancpau-xillnm aperiquot; et Gas. 891: „forem obdoquot; (conf. Ter. Ad. 264).

Com memoranda est forma nnmeri singularis „pre-oemquot;, quae exstat in Apul. florid. 16. p. 22. 17. et a consuetudine optimornm scriptorum abhorret (lis enim „precesquot; plurale tantum nsnrpatur). Apnleius antem banc formam non novam induxit, oxem-plnm invenit apud Plantum Gapt. 244 (conf. Ter. Andr. (501, Phorm. 547).

„Sarcinulaquot; Apul. Mot. I, 14. 8. Ueininntivum est vocis „Sarcinaquot;, quae occnrrit in Plaut. trin. 506, 710, Most. 430, qnamque Apnleius ipse nsur-pat Met. VI. 18, 3. Attamen statnendum est eam formam non usitatam fuisse sed „sarcinaequot; plnrale tantum fere semper adhibitum esse.

72

Restat ut addamus Gcnitivum singularis Humeri „sordisquot; Apuleio (Met. 1. 21. 16) et Plauto (Poen. 315) communem.

Sequitur ut de iis formis dicamus, quae al) usi-tatioribus discrepant declinatione.

Apud Apuleiura Met. VI. 18. 12 Lipsius lec-tionem dat „senielquot; (nunc in Apulei editionibus scribitur „seniquot;), ad cujus voois declinationem spec-tat deminutivum, quod in uno Apuleio (Met. 1. 25. 18) exstat „senicnlusquot;. Priscianus nobis frag-mentum Plautinum servavit (3. 38, 6. 94) similem formam praebens „senielsquot; Conf. Plaut. Baccbid. 205: „senleem.quot;

Substantivum „sequesterquot; legitur Apul. Met. VL 31. 24: „nee vos memoria deseruit utique quod jam dudum deereveritis de isto asino semper pi-gro quidem, sed mandueone summo, mme etiam mendaei fletae debilitatis et virginalis fugae sequestra ministroque.quot; Is ablativus pertinet ad declinationem substantivorum, quorum stirps litte-ram o finalem habet, quod abhorret ab usu linguae, quam vocant, classicae. Sed Apuleius exemplo non caruit. Reperimus enim apud Plautum Rud. 1004 „sequestrumquot; (conf. Plaut. Vid apud Prisc. 6.

73

32) el. Merc. 737, Rud. 1018 „sequestroquot; (Dativum) (conf. Petron. 15. 4: „sequestri).quot;

Unum tantum substantivum, de quo aganius necesse est, restat „Schemaquot; enim inter eavoca-bula est, quae, quamquam de stirpe in littera con-sonanti desinente derivantur, tarnen declinationem substantivorum, quorum ultima radix a est, se-quuntur. Itaque apud Apuleium exstat forma „schemisquot; (Met. IV. 20. 4) Confer Plauti Amph. 117, „schemaquot; (Ablativum), Pers. 463 (schemam) Genitivmn „schemaequot; habet Suet. Tib, 43, sche-mas Petron 44. 8,

De adjectivis haec fere sunt, quae notari possunt. De nominativis „opiparusquot; (prima forma est opiparis), „mansnesquot; (quod cum altera forma „man-suetusquot; coujunctum legitur Apul. Met. VIL 23. 23, separatim XL 8. 10) „perpesquot; forma discre-pans ab adjectivo usitatissimo „perpetuusquot;) vide supra capite primo adjectiva enumerata.

Inter formas graduum comparationis bas adno-tavimus nisi in duobus scriptoribus, quibus nos ope-ram damns, omnino non occurrentes, quibus statim adverbiorum minus usitatas formas subjungimus. glabrior. Apul. Met. V. 9. 26, (v. d. Vliet in sua

editione restituit „calviorem,quot; sed annotat ad

74

liimc locum Fulgentium XIV locum Apuleianum ita laudasse: „quovis puero pomiliorem et cu-curbita glabrionemquot;) unde editores antea „gla-brioremquot; in suis editionibus scripserunt). Plant. Aul. 404. eandem formam scriptam dat. impuratissimus. Apul. Met. IX. 10. 15 cf. Plaut. Rud. 751.

medioximus. Apul. d. d. Plat. I. 11. Plaut. Gist. 512. 611.

scitissimus occurrit Apul. Met. X. 32. 3 et Plaut. Stich. 184, „scitissimequot; legitur Apul. Met. IX. 11. 4 et Plaut. Stich. 273.

His addere nos oportet „paenissimequot; Apul. Met. VUL G. 24, florid. 16, pag. 22. 4, Apol. ⁽JÜ. Plaut. Aul. 466.

De adverbiis in „iterquot; pro „equot; exeuntibus non opus est nos amplius dicere, ea in serie supra scripta enumeravimus.

In declinatione adjectivorum pronominalium sunt pauca nostra animi attentione digna. Ea vocabula in Genitivo exitinn ius in Dativo i habere nullus est sextanus, quin sciat. Apuleius autem et ante eum Plautus eam legem non semper observaverunt. Apulejus scribit Met. VUL 10. 17: „uno potiundi studio postponens omnia.quot; Gonf. Tit.

75

Com. 7: „uniquot; (Genitivus) Apul. Met. X. 28. 1, „inhians toto iiliae patrimonioquot; Met. XJ. 16. 25, „totae civitati notus.quot; Met. XI. 17. 12: „praefatus principi magno senatuique et equiti totoque Romano populo.quot; Plant, fr. apucl Varronem 1.1. VII. 103: „gannit odiosus omni totae farailiaequot; conf. Afran. com. 325.

Quae ad pronomina pertinent fere haec sunt.

Pronomen possessivum „cuius a umquot; (quoins a um) apud Plautnin Terentiumque usitatissimum. Aurea, quae dicitur, aetate hac voce rarissime usi sunt. Apuleius Met. V. 15. 9: „sciscitari occipiunt,.. secta cnia proveniret.quot;

Apol. 82: „cuiavis oratio insimulari potest.quot; Tale compositum Plautus quoque offert Bacchid. 979. Vide Plant. Amphit. 34(), 375, Pseud. 701, Rud. 332 et passim. Conf. Terent. Eun. 321, Hoaut, 996.

In declinatione pronominum demonstrativorum reperimus tales formas, quales modo in declinatione adjectivorum pronominalium notavimus.

Apul. Met. V. 31. 2: „oportune inquit ardenti prorsus isto pectori meo violentiam scilicet per-petraturae venitis.quot;

Apul. Met. VI. 17.17: „quidquejam novissimo periculo laborique isto temere succmnbis?quot;

76

Apul. Met. Vil. 26. 19; „caput quoque ipsum pessimo isto asino demetere.quot;

Apul. Met. XI. 15. 10: „Sume jam vultum lae-tiorem candido isto habitu tuo congruentem.quot; Plantas quoque talibus formis usus est, etsi non constat nominativum „istusquot;, quem duo codices habent ad Mil. glor. 1238 sincerum esse. Conferre pos-sumus Plaut. Truc. 790.

Porro inveiiiinus Apul. apol. 99: „haec damna et dedecora morum eius patruo huic et candidato illo socero assignanda,quot; quocum loco Neue (Formen-lehre. II. pag. 427,) jungit Plaut. Stich. 560: „hercle, qui aequom postulabat ille senex, quan-doquidem Piliae illae dederat dotem, accipere pro tibicina.quot; (ex recensione Goetzii).

Novimus in fabulis comicorum sescenties reperiri fonnas, quales sunt „eccille, eccilia, eccillud.quot; Apu-leius tali forma usus est apol 58. Conf. Plaut. Aul. 781, Mil. glor. 789 et passim.

Ablativum pronominis relativi et indeflniti prisco sermone Latino „quiquot; pro „quoquot; in usu esse lippis et tonsoribus notum est. Apuleius eadem antiqua forma usus est Apul. florid 18 pag. 29. 4. (conf. Plaut. Capt. 828. (Cam) 1003. 1004), sed et in lis pronominibus indeflnitis.

77

quae composita sunt, eandem Ablativi formam usurpavit, quod quin ex imitatione Plauti fecerit, nemo dubitare poterit, qui comparaverit locos Apul. apol. 7: (I¹ lt;p V: quicquam, Colvius optime conjecit„quiquam)quot; et Plant. Stich. G27 (quicumvis.) A legibus classicae linguae abhorrens est usus pronominis „quisquequot; eodem sensu quo „quicum-quequot; vel „quisquis.quot; Apul. Met. VII. 9. 27: „quique eorum recte sapiunt.quot; (v. d. Vliet cum Bluemnero scribit, „qui quidemquot;, sed codicum lectio mihi servanda videtur). Conf. Plant. Capt. 798, Men. 571, 717, Mil. glor. 156, 1G0, 460.

Pervenimus ad verborum formas ab optima Latinitate remotas. Monere satis est magnam esse verborum copiam, quorum forma activa pro depo-nenti, forma deponens pro activa posita est. Ea enim enumeravimus in tabulis capitis primi.

„Quassarequot; et Plautus et Apuleius intransitive usurpare solent. Apul. Met. III. 26. 6, IV. 29. 24, VIII. 19. 1. Plant. Asin. 403, Baccbid. 305.

Forma passiva pro activa utitur Apuleius Met. IV, 1, 2; „cum jam flagrantia soils calereturquot; Plautus ita scribit capt. 80: „cum caletur, cocleae in occulto latent.quot; True. 65.

1)1 versa a solita bonorum scriptorum ratione

78

est forma „suasusquot; Apul. Met. V. 6. 9, IX., 25. 14. Asclep. 25. Aliud exemplum verbi suadendi transitive positi est Apul. Met. V, 11. 17. Argu-mentorum Plautinorum scriptor, still Plautini di-ligens imitator exemplum dedit Aul. arg. 6.

Quod ad verbi decliiiationem, repperlmus haec. Priscianus ex Apulei libris deperditis servavit formam „apposiveruntquot; (X 37) Plautus Mil. glor. 905 scribit eandem formam.

Apuleius Met. VIII. 23. 12 forma utitur „con-teruitquot; (sic P. „congeruiquot; lt;p₎ „contriviquot; lt;5), Apol.8: „obterueritquot; [lt;r V, Krueger scripsit „obtriveritquot;).

Necesse duxlmus cum illis formls comparare lectionem loci Plautini Pseud. 818, quam praebent nonnullae antiquae editiones Prisciani „terueruntquot;, quamquam bodie ex codicibus Plautinis editur „triverunt.quot;

(Conf. Cbaris. Instit. gramm. UI ed.Keil 1.248. 4: „tero, teds, terui et trivi juxta Apuleium.quot;

In Apulei Met. 1. 22. 13 notavimus secundam personam generis singularis imperativi in „minoquot;: opperimino. Unum alterumque exemplum extat apud Plautum Epid. 095: arbitramino. Pseud. 859: progredimino.

Apuleius in nonnullis formis a verbo dandi ductis.

79

antiquitatem redolet, Apol. 64: „pro isto mendacio duit deus — malam gratiamquot; (in anterioribus edi-tionibus erat „duatquot;, quod firmari possit loco Plau-tino Aul. 238: „ne duasquot;) Plautus Aul. 672scri-bit: „nam quod edit tam duim quam perduimquot; Asin 400: „no duit si non vultquot;, pluraque talia sunt.

In Met. IX. 21. 16, Apologiao 74: „qui istum di perduint.quot; Plautus plurimus est in similibus enuntiationibus Asin. 467, Aul. 785, Cas. 642, Cure. 719, Men. 308, 451, 933. Mere. 710. Most. 668, conf. Turp. 102, Ter. Heaut. 811, Hec. 441, Phorm. 123.

Prisca forma futuri exacti „faxoquot; occurrit in Apuleio Met. I. 12. 15, 25. 25, IV. 25. 12, V. 30. 12, VUL 12. 18. Plautus ea usus estAmpb. 355, 632, Gapt. 124, 622 et alibi.

Imperfecta verborum, quorum radix i finale habet, in „ibamquot; et „ibarquot; sunt priscae aetatis. Apuleiusha-bet „abligurribamquot; Met. X. 1421 „insignibarquot; Met. XI. 24. 12. „mollibatquot; Apul. Met. X. 13. 31. „partu-ribamquot; Apul. Met. VII. 4. 26: „scaturribatquot; Met. IV. 6. 11: „munibantquot;. Apul. de Mund. 26. Plautus fere nullam fabulam scripsit in qua non talis verbi declinationes reperiantur. Baccbid. 676, Aul. 178, Amph. 385 alibique.

80

A verbo „queoquot; et Apuleius (Met. X. 23. 7) et Plautus (Rud. 000) habet imperfecti formam „quibatquot;, „nequiturquot; aliaeque formae passivae oc-currunt praeterquam apud Catonem (orig. 1 fr. 23) in poötis scenicis solis. Apul. apol. 2. Plant. Rud. 1004, Pacuv. tr. 390.

Plautinum est in temporibus verbornm, quae cum verbo „essequot; formata sunt, non uti forma prae-sentis verbi esse sod perfecti, non imperfecti sed plusquamperfecti, cito exempli gratia Plant. Amph. 186, 702, Men. 481, 488, Mil. glor. 118, Most. 694, 994. Eum frequentem Plauti usum imitatus est Apuleius Met. IV. 21. 3: „ut nemo quisqaam fuerit aususquot;. Plura memoria digna de formis etymologicis non repperi.

CAPUT QUARTUM.

Syntaxeos discrepantiae a melioris aetatis auctorum scriptis Apuleio Plautoque communes.

Proximum est, ut agamus de iis syntaxeos licentiis, qnas Apuleius usurpavit, Plauto viam monstrante. AfFeramus primum ea, quae in syntaxi casuum ab optima latinitate remota sunt.

Genetivum partitivum invenimus cum adverbio „largiterquot; conjunctum Apol. 28: „largiter aquae.quot; lam Plautus scripsit. Rud. 1188: „Credo illic inesso argenti et auri largiter.quot; In eadem fabula 1315: „largiter mercedis indipiscar.quot;

Adjectiva cum Genetivo conjuncta, remota ab usu classico haec sunt:

„illexquot; Apul. apol. 31: „illex animi Venus.quot; Plant. Poen. 745: „qui illi malae rei tantae fuimus illices.quot;

82

„imposquot; Apul, Met. III. 12. 2: „impos aniraiquot; V. 22. 19: „impos animiquot;. d. d. Socr. 3: „veritatis impos.quot; Plant. Cas. G29: „eripite isti gladium, quae suist impos animiquot; itemque Trin. 131, True. 828.

„cognominisquot; Apul. Met. 1. 23. 8: „si contentus lare parvulo Thesei illius cognominis patris tui virtutes aernuiavens.quot; Plant. Bacchid. 39. „dignusquot; et „condignusquot; Apul. Met. X. 12. 18: „providentiae divinae condignum.quot; Plant. Trin. 1153: „non ego sum salntis dignns.quot;

Genetivum pretii verbo alligatum reperimus in nota ilia sententia „nauci non putare.quot; Apul. apol. 91. Plant. Bacchid. 1102, Most. 1041.

Inter verba accusandi et damnandi jam aure-a aetate cum Genetivo sceleris conjuncto verbum est, quod Plautus et Apuleins soli usurpant. Apul. Met. IX. 21. 3: „Myrmex vinculis obrutus, non quidam coram noxae prehensus, conscientia tarnen pessima permixtus.quot; Plautus Bacchid. 09G: „quam, malum, facile, quem mendaci prendit ma-nufesto modo?quot; Plautus Bacchid. 950 scribit: „doll ego deprensus sumquot;, (Leo aliam lectionom dat: „in dolls ego prensus sumquot;).

Credere cum Genetivo rei Apul. apol 73: „mihiquot;

soli ait rermn omnium confidere sese et credere. Plant. Amph. 672, Asin. 459, Bacchid. 504, Poen. 337, Trnc. 300.

Verbis copiae et inopiae rare tantummodo Go-netivus jnngitur. Alienum antem ab aliornm scrip-torum lingua est verbum complendi cum Genitive. Apnl. Met. III. 2. 1: „raagistratibus eorumque ministris et turbae miscellaneae cuncta completaquot; (mirus est hie usus conjungendi verbum complere uno loco cum Ablative et cum Genetivo) Plant. Amph. 470: „erroris ambo ego illos etdementiae complebo.quot; Men. 901: „parasitus, qui mecomple-vit flagiti et formidinis.quot;

Verbum „satis agerequot; rem habet in Genetivo po-sitam Met. VIII. 17.13: „satis agentes rerum sua-rumquot;, sic et Plautus „sat agitarequot; Bacchid. 637. Merc. 228.

Genetivi, qui locativi partis agunt, nonnulli apud Apnleium exstant, qnales et in Plauto paucos rep-perimus. In Apuleio notavimus bos: Apnl. Met. III. 2. 27: „mediae orchestrae sistuntquot; III. 16. 11: „tonstrinae residentemquot; IX. 33. 12: „nndaespinae meae residens.quot; Plautus scribit Bacchid. 205: „proximae viciniae habitat.quot;

Locativum „aninüquot; verbis affectuum junctam.

S4

quem Cicero tantum cum verbo pendendi usur-pat, in Plauto cum multo pluvibus verbis iungitur cujus exemplo fretus Apuleius scribore audet, Met. 11. 11. 7: „recreabar animiquot; (conf. V. 22. 11, XI. 229).

Genetivum pertractavimus progrediamur ad Da-tivum.

Duo triave tantum verba in nostris auctoribus indagare potuimus, quibus usus alienus est ab melioris aetatis scriptoribus.

Unum est verbum „curarequot;, cui et Plautus et Apuleius Dativum conjungunt. A.pulojus apol. 35; „curare hominibusquot;. d. d. Socr. 2: „certis potesta-tibus cuvant.quot; Plautus Mil. glor. 482, Trin. 1057, Pud. 140, Truc. 137; „alienis rebus curas.quot;

Alterum est verbum „decerequot;, cui optimus quis-que auctor accusativum addit, bi tarnen cum Dativo construunt. Apul. florid. 10 p. 234: „deceat philo-sopbo.quot; Plaut. Amph. 820; „istuc facinus, quod tu insimulas, nostro generi non decet Pers. -13. „ut decet lenonis familiae.quot; Conf. Ter. Heaut. 965,

Adelpb. 491, 928.

Tertium repperimus verbum „vitarequot; cum Dativo coniunctum. Plautus habet Cas. 211; „sempei tu huic verbo vitato abs tuu viro. Cure. 298;

„vitent infortunio.quot; Poen. prol. 25. Apul. apol. 29: „si vellem calumniis vestris vitare.quot;

Pergamus per Accusativum.

In Apuleio habemus exemplum veria corruendi, quod optimae notae scriptures intransitive usur-pare solent, transitive adhihiti. In Met. VUL 8. 13legitur: „Charite.... corruitcorpus.quot; Huncusum ex antiquioril)us poëtis repetivit, Plautus Rnd. 542, quamquam alia signiflcatione verbum adhibet, et ipse pro transitivo illo ntatur. Conf. Lucret. V. 808.

Verbum intransitivum „cenarequot; Apuleius usur-pat cura objecto itemque verbum „een itarequot; Met. IX. 1. 24: „sacriflcales epulas— cenitabatquot;. Met. IX. 18. 16: „ut—cenarem asperrimum foenum.quot;

lam inde a Plauto exemplum exstat Truc. 278, Asin. 980.

Illa verba deponentia, quae aurea aetate abla-tivum regelmnt, Plauti et Terentii aetate saepe accusativum secum habebant; posteriores vero scriptures eandem secuti sunt rationem. Itaque apud Apuleium reperimus Met. VUL 12. 21: „nup-tias nun frnerisquot;, apol. 72, quacum verbi construc-tione conferas locos Plautinos Rud. 1012, Trin. 827, Apul. Met. VI. 12. 19: „Psyche non obsequium

86

ilia functuraquot;, Met. VI11. 10. 6: „timorem per-functi.quot; Plant. Most. 45 (conf. Ter. Heaut. 580, Phorm. 281.) Apul. Met. X. 85.19, „portam potitus.quot; florid. 15, pag. 18.3 Plant. Rud. 190 (Ter. Adelph. 870, Caec. 109, Turp. 146, Pac. 50. 289.)

„Medicare(i)quot; aeque atque „mederiquot; Dativum regunt apud optumum quemque scriptorem. Apu-leius scribit apol. 59: „nuptiis valetudinem medi-candam essequot; conf. Plant. Most. 887 (Apul. Met. VIII. 17. 10: „iniquitatem ponderis raedebatuvquot; conf. Ter. Phorm. 822).

De „snasnsquot; vide caput tertium inter discrepan-tias etymologicas.

Cam in Ablative nihil sit, quod a lingua clas-sica recedit et ambobus scriptoribus proprium est, ea quae diximus de casuum licentiis, sufflciant.

Progrediamur ad praepositionum usum, qualem Plauto et Apuleio communem reperimus.

Praepositio ah ponitnr pro „quod attinet.quot; Apul. Met. IV. 21. 7: „perivit sod a gloria non perivit.quot; Plant. True. 47: „bis perit amator ab re atque ab animo simul,quot; Aul. 180: „Meg. Ain tu, te valere? Eucl. Pol ego hand perbene a pecunia,quot; Cist. 00: „doleo ab animo, doleo ab oculis, doleo ab aegritudine,quot; Epid. 129: „a morbo valui, ab aniino aeger fui,quot; Mil. glor.

87

031: „no utiquara ab ingeniost senex,quot; Truc. 833: „ab ingenio iinprobust,quot; Conf\'. Ter. Heaut.prol. 13.

Praepositio de interduni eadem signifioatione usurpatur qua propter woX prae. Apul. Met. I. 12. 3: „lacrimae saepicule do gaudio prodcunt.quot; Plant. Cas. 415: „do labore pectus tundit.quot;

ex usurpatur ut vulgo secundinn loco Apuloiano Met. VIL 25. 3: „quippo consuetus ex forma concidl fustibus.quot; Tale quid repperisse inihi vi-deor in Plauti Mil. glor. 791: „itaque earn hue ornatarn adducas, ex matronarum modoquot; (conf. Mil. glor. 947: „ex sententia,quot; Trin. 707, „ex arguinento,quot; Cist. 562: „ex Tusco more.\'\') Vide quae v. d. Vliet scripsit in Archiv. f. Lat. Lex. X. 3.

ex interduni abundanter ponitur, ubi sermone olassico ablativus exhibetur. Apul. Met. 11. 32. 22: „ex summis viribus.quot; Apol. 1 et 2 (utroque loco legitur: „ex summis viribus.quot;) Plautus Mil. glor. 620: „ex opibus summisquot; Merc. Ill: „ex summis opibus viribusquo.quot; conf. Apul. Mot. VII. 24. 20: „ex siimmo studioquot; (ita praestat legi, lt;p haljet: et, F ostendit laennam) Met. VUL 5. 16, IX. 15. 16. Idem usus praepositionis ex, quamqiuun parti-cula bis in exemplis non iisdem verbis juncta est.

88

reperitur Plant. Pseud. 56: „expressam in cera ex anulo suam imaginem.quot; Stich. 242: „nunc Micco-trogus nomine e vero vocor.quot;

Usum praepositionis ohsque Apulejus petivit et fortasse ex aliis prisci aevi scriptoribus et maxime ex Plauto. Apulejus haec offert: Met. IX. 25.10: „absque noxa nostriquot; (ubi absque plane sensum praepositionis sine recipit) et Apol. 55: „absque omnibus profanisquot; (quod signiflcat omnibus pro-fanis remotis) Apul. d. d. Plat. 2. 23: „cum absque bac (virtute).... non possit felicitas inveniri.quot; Plautus his fere locis: (utitur particula absque semper hac signiflcatione: si quid non es-set, fuisset) Bacchid. 412, Gapt. 754, Men. 1022, Pers. 836 sq., Trin. 832. 1127. (Conf. Ter. Hec. 601, Pborm. 188.)

In praepositionibus, quae accusativum regunt, nonnulla sunt digna, quae notentur.

Praepositio ad usurpatur, ut modus ratiove significatur. Ita Apuleius dicit Met. IV. 26. 7: „impetus ad belli faciem saeviens.quot; „Ad faciem,quot; quantum scio in litteris Latinis non occurrit nisi in Plauto Merc. 427: „senex est quidam, quiillam mandavit mihi ut emerem [ant] (Leo) ad istanc faciem.quot;

89

Notabilis est usus praepositionis „apudquot; pro „ndquot; melioris aetatis. Apul. Met. IX. 10. 25; „cantharoque et ipso simulacro, quod gerebaiu apud fani donarium redditis ac consecratis. Plaut. Pers. 22: „fui praeferratus apud molas tribunus vapula-ris.quot; Pers. 203: „Apud hanc obicem (Valla).quot; Apul. Met. VIL 16. 3 0.

Haud minus alienus ab melioris aetatis elo-cutione est locus Apuleianus Met. 1. 24. 1: „con-discipulis apud Athenas Atticas meis.quot; Hanc pre-positionis „apudquot; positionem pro Locativo repe-rimus Plaut. Epid. 53: „id a deo argentum ab danista apud Thebas sumpsit faenore quot; Plaut. Asin. 606 „apud Orcum te videbo.quot;

ob praepositio, quae significatione locali apud clas-sicos, qui vocantur scriptores verbis quiescendi solis subjungitur et priscis temporibus et poste-riore aetate etiam cum verbis quibus movendi notio inest, usurpatur. Apul. Met. 11. 32. 19: „digitis pedum detunsis ob lapides.quot; Plaut. Mil. glor. 148: „glaucumam ob oculos obiciemus,quot; Mere. 924: „ob oculos adduxerit.quot; Novus est locus Apuleianus VUL 15. 5: „ob iter ilkid.quot; Cujus exemplum est et Plauti et aliorum etiam meliorum scripto-rum elocutio „ob viam.quot; Plaut. Pseud. 1061, quam-

90

quam notio loci Apuleiani, ubi praepositio pro Juxtaquot; stat, inaudita est.

Praepositio ante Kretschmann pag. 1151.1. mon-strante, cum superlativis rarius conjungitur, ex Apuleio laudat Met. IX. 14. 22: „ante cunctas mu-lieres longe deterrimam.quot; Talem rationem vim elocutionis augendi cumulandive satis notam ex comicis Latinis credo etiam Apuleium inde petiisse. Conf. Plant. Asin. 857: „scito ilium ante omnis minumi mortalem preti.quot; Ita v. d. Vliet Apnl. Met. VII. 17. 20 praepositionem „praequot; insernit. Scribit „prae omnibus ille quidem deterrimus.quot;

erga apud Apuleium praepositio est signiflca-tione locali praedita d. d. Plat. 1.13: „erga regiam capitis constitutus.quot; Comparandus est locus Plau-tinus True. 406: „nostras erga aedesquot; (varum est hunc locum corruptelis laborare, putavi tamen no id quidem reticendum, ut notioni singulari huius praepositionis quodam modo lux afferretur.)

inter praepositio auctior forma est praepositionis „in, quae antilt;|ua notio servatur Plant. Cist. 505: „inter novam rem verbum usurpabo vetus.quot; Ita locus Apuleianus, qui legitur Met. VI. 3. 23: „iter retrorsum porrigens inter subsitae convallis sublu-cidum lucum,quot; explanari potest.

91

De praepositione in Kretschmann pag. 118 c!o-cet locum Apuleianum Met. VI. 21. 21; „amator levis in pinnas se deditquot; insolentiorem esse. Credo, attamen sine exemple non erat. Fere nihil dis-crepat ab his Planti verbis Gapt. 121; „Si non est quod dein, mene vis dein ipse.... in pedes?quot;

Locus Apuleianus d. d. Plat. 2 : „in quorum tutelam atque fldem i\'espublica illa crediturquot; minus insolens nobis videbitur, si illum contuleri-mus cum hoc versu 441 Pers. Plant.: „fortasse metuis in mannin concredere?quot;

Ea sunt quae de praepositionibus aft\'erre potuimus. Transeamus igitur ad pronominum syn-taxeos licentias.

Notandus est abundans ille usus pronomina accu-mulandi, qui Apuleio cum comicis communis est. lam primo metamorphoseon libro exemplum oc-currit neque fere ullus liber est, quin iis licentiis ornatus sit. Met. 1.6.8: „a suis sibi parentibus... compeilitur.quot; Vide Met. L 10. 13, IV. 32. 14, V. 1. 0, VI. 30. 2, VIL 13. 3, 28. 22, VUL 14. 26, IX. 40. 1, in Apologiae c. 69: „sua sibi voce suis-que verbis sese revincat.quot; Florid. 9 pag. 10. 18: „suis sibi manibus confecerat.quot; Vide etiam 16 pag. 21. 13, 18 pag. 30. 3, 23 pag. 36. 11.

92

Plautus complura similia exempla offert, Amph. 269: „(me oportet) hunc telo suo sibi malitia his a foribus pellere.quot; Asin. 825, Capt. 5, 40, 50,81, Mil. glor. 032, Pers. 81, Poen. 487, 1083, Trin. 150. Haec cumulatio non tantum ad tertiam personam pertinet sed eam etiam in prima secnndaque adhibitam esse apparet ex his Plauti locis Truc. 098: „ubi male accipiar mea milii pecunia,quot; Baccbid. 994: „justumst tuus tibi servus tuo arbi. tratu serviat.quot;

Pronomen „illequot; sequente pronomine „isquot; recipi-tur Apul. apol. 4: „item Zenonem ilium antiquum

Velia oriundum____ eum quoque longe decorissi-

mum fuisse.quot; Florid. 7. pag. 7, 0—13. Plant. Asin. 527: „illos, qui dant, eos derides,quot; Men. 078, Poen. prol. 119. 120, Pseud. 502.

Ut acrius sententia negaretur, Apuleius non usus est particula „nonquot; sed adjectivum pro-nominali „nullusquot; adhibere amat. Met. VIL 17.2: „nullus tamen desinebat identidem vulnus sanguine delibutum obtundere.quot; Vide etiam VIII. 19. 3, IX, 30. 9, quod orationis genus noster deprompsit de comicorum fabulis. Conf. Plant. Asin. 408, Trin. 006: „at tu edepol nullus creduas.quot; Ter. Eun. 210, Hec. 78 et passim.

9H

„nihil quidquamquot; Apuleius usurpat. Met. IV. 7.5, VIL 25. 24. florid. 9. pag. 9. 13: „nihil quidquam si-nit neglegenter.... hiscerequot; (Ita Hildebrandius, Krue-ger: „nihilnequicquamsinit[neglegenter]... hiscere,quot; quibus do pronominibus conjunctis Kretschmann pag. 93. affinnat Apuleium ea e Terentio petiisse, qui plurhnus est in illis. Neque tarnen Plautus nos plane destituit conf. Trin. 309.

Apul. Met. IV. 2. 13. Apol: 7. „nemo quisquam fuerit ausus.quot; Et hujus usurpationis exemplum apud Plautuni exstat Gas. 1008.

Quod ad verba, fere nihil est, quod ita ab aliis solutae orationis scriptoribus abhorreat, ut bic commemorari opus sit. Apuleius, id tantum pro-ferre volo, permultus est in utendo Infinitivo cura adjectivis et verbis, quibuscum meliore aetate con-junctus esse non solebat. Gum autem bic usus ne optimae aetatis quidem poetis ignotus inusita-tusve esset, hac de re tacemus. Unum tantum exemplum, cujus et Plauti consuetudo est, laudo-mus. Est verbi veniendi cum Infinitivo constructi. Apul. Met. VI. 9. 14: „maritum intervisere ve-nisti.quot; Gonfer. Plant. Pud. 94 ,,ad fanum veni visere.quot;

Restant quaedam, quae quia pauciora sunt quam

94

ut ad diversa genera redigi possint, in unum colli-gemus.

In Apuleio reperimus pro Accusativo cum In-tiniti\\⁷() post verba sentiendi et declarandi construc-tionem cum conjunctione „quodquot; esse usurpatam. Vide Apol. 79: „credo nunc, quod Pudentilla me in eo tempore non amabat.quot; Unum paucorum exemplorum ejus rationis dicendi in anterioribus scriptoribus legitur Plaut. Asin. 52: „equidem scio jam, Alius quod amet mens.quot;

Apuleius in Apol. 17. conjunctionem „quo-niamquot; ita utitur, ut aurea aetate „postquamquot; usur-pari solebat; scribit: „quoniam ad villam publicam venerat.quot; Usus est Plautinus vide Asin. 711, Aul. prol. 9, Cist. 164-, Poen. 605.

Apud antiquissimos scriptores eae sententiae, quae modum optativum habent, interdum auspi-cantur conjunctione „utquot;. Plaut. Capt. 115: „sed uti adserventur magna diligentiaquot; Pers. 786: „quem pol ego ut non in cruciatum atque in compedis cogam.quot; (conf. Ter. Ad. 280). Quod et Apuleius imitatus est in Apologiae Cap. 46: „sed nihil am-plius dico: ut producant.quot;

„Jubere utquot; ex vulgari oratione desumptum est. Saepissime comici eam constructionem usurpant.

Non opus est igitur muitos locos laudare. Unus in\'o raultis erit. Plant. Men. 955. Apuleius et hac in re antiqnos sectatur. Met. I. 28. 23, florid. 23, pag. 36. 8.

Sententiae relativae, quae vocantur, quaeacon-junctione „qnippequot; incipiunt Ciceronis Caesaris-que aetate semper cum conjnnctivo construuntur, quod omnis melioris notae scriptor imitatus est. Eas tarnen Plauti temporibus cum Indicative po-sitas esse, testantur nonnulli versus Plautini, qua-les sunt Amph. prol. 22: „quippe qui intellexerat.quot; 745: „quippe qui ex te audivi,quot; Bacchid. 369, Rud. 384, Truc. 68. Apuleius Plautura hac in construc-tione secutus est Apol. 29; „quippe qui nullifne-runt.quot;

„utcumquequot; quod indicativum regere debet, et apud Plautum et apud Apuleium cum conjnnctivo exstat Apul. Met. 1.20.20: „utcumque fata decre-verint.quot; Plaut. Bacchid. 661: „utcumque res sit, ita animum habeat.quot;

Mira est constructio „diu est quod,quot; quaelegitur Apul. Met. I 24. 4: „Sat pol diu est quod inter-visimus te.quot; Firmatur autem loco Plautino Amph. 302: „jam diu est, quod ventri victum non datisquot; (ex lectione Fleckeiseni, Leo dat „quomquot;).

96

Notabilis est etiam haec constructio, cuius exem-plum tantum invenimus apud Comicos „ncquco quinquot; Apul apol. 48, Florid. 17 p. 27. 25. Plant. Mil. glor. 1342. (conf. Terent. Hec. 385.) „proinde-ut,quot; quod legitur apud Apuleium Met. V. 11. 5: ,,proinde ut maerebant.quot; d. d. Soor. 1; „proinde ut majestas postulabat.quot; c. 13. et c. 21. Apol. 61: „proinde ut loculi suppetebant.quot; Occurrit tantum apud comicos. Plant. Capt. 307: „proinde ut ipse fui imperator familiae.quot; Capt. 314, Amph. 517, Cas. 96, Men. 953, Pseud. 679, Trin. 05. Conf. Terent. Hec. 218, Andr. 408.

Pervenimus ad adverbia, quorum cumulatio vel geminatie utrique nostrorum auctorum usitata est.

Duo adverbia synonyma una posita reperiun-tur Apul. Met. I. 22 : „bic ibidem me opperimino.quot; Florid. 18, pag. 28. 11: „bic ibidem varias civi-tates substituere.quot; Tale quid notamus in Plauti Capt. 1000: „illic ibi demumst locus.quot;

Alia res haec est: adverbium explanatur appo-sitione nominis loci. Apuleius scribit Met. VI. 5. 8, „illic in domo matris.quot; Qui usus eifrequen-tissimns est confer. Met. VI. 12. 20, VIL 2. 17, VIII. 14. 4, 18. 10, 26. 15, X. 26. 21, XL 6. 21, 17. 10. Florid. 6, pag. 6. 4. Apud Plautum ejus

97

consuetiulinis exempla exstant Gapt. 330: „filius mens illic apud vos servit captus Alide,quot; Gas. 380: „vide ne qua illic insit alia sortis sub aqua.quot; Minus certa suntquot; Most. 500 sqq:

„per fidem

deceptus sum; hospes [hie] me necavit isque me defodit insepultum clam [ibidem] in hisce aedibus.quot; Ita Plaut. Gure. 475:

„in foro inflmo boni homines atque dites ambulant.

in medio propter canalem, ibi ostentatores meri.quot; Gure. 480:

„sub veteribus ibi sunt, qui dant quique acci-piunt faenore,

pone aedem Castoris, ibi sunt subito quibus credas male

In Tusco vico, ibi sunt homines, qui ipsi sese venditant.

vel qui ipsi vorsant vel qui aliis ubi vorsentur praebeantquot;

conf. Plaut. Gapt. prol. 00, Gure. 527, Gist. 075, Epid. 002, Men. 631, Most. 0, Trim 07, 97, True. 309.

Gumulatio particularum apud Apuleium multa est, earumque et Plauto propria est haec:

ergo iijitur Apul. Met. I. 5. 19: „ergo igitur

7

98

inefflcaci celeritate fatigatus commodum vespera oriente ad balneas processeram, ecce Socratem contubernalom meum conspicio.quot; Conf. Met. IT. 18. 25, 28. 10, III. 19. 12, (ergo igitur Eissenhardt, ego „igiturquot; v. d. Vliet) IV. 2. 22, V. 11. 18, VII. 9. 29, 15. 25, 19. 29, IX. 17. 8, 22. 8, 39. 25, X. 3. 23, 35. 11, XL 5. 22, 21. 21, 28. 11. Plant. Trin. 756: „quo pacto ergo igitur clam dos depromi potest.quot; Conf. Plant. Most. 848.

quod enint Apul. Met. IX. 11. 24; „quod enini rebar, ut minus aptum et huius modi ministerio satis inutilem me ad alium quempiam utique leviorem laborem deligatum iri vol otiosum certe cibatuiriquot;. Ita et Met. IX 25. 1, X. 23. 27, XL 19. 16. d. d. Plat. 2. 17. Quod enim apud Plau-tum invenire non potuimus, similis tamen ratio dicendi est quia enim: Plant. Amph. 659: „quia enim sero advenimns\'\'. conf. Epid. 299, Mil.glor. 834, Bacchid. 50, Capt. 884.

etiam-quoque reperitur Apul. Met. VIL 26. 19. „libet non tantum naturam ver urn etiam caput qnoque ipsum pessimo isto asino demetere.quot; Met. XL 27. 29 (me qnoque peti magno etiam deo famulum odd, me magno etiam deo qnoque peti famulum v. d. Vliet.) Plant. Asin. 502: „atque

99

etiam tii quoque ipse,quot; et 567. conf. Amph. 702, Cure. 131, Pseud. 122. Ita et Plautus usurpat quoque etiam True. 875.

His facile addi potest, eonsuetudo rursum sive rursus cum verbis a re incipientibus copulandi, quails perspicitur Apul. Met. I. 1,6: „flguras.... in se rursum mutuo nexu refectas.quot; compone Apul. Met. III. 12. 29, 23. 18, IV. 3. 12, 18. 31, V. 15. 15, VI. 19. 6, 21, 15. VIL 9. 26, 11.25, 17. 16. VIII. 24. 8, IX. 20. 22, X. 2. 26, 10. 30, 33. 14, XL 19. 7, 21. 20, 23. 5. Plant. Mil. gier. „redeo rursum,quot; itemque Mil. glor. 701, Trin. 182, Poen. 79. (Tale quid parva mutatione videmus Apul. Met. VIII. 2. 8: „deorsus delapsum nutriens Amorem.quot; d. d. Socr. 10. Haec de qua disputavimns eonsuetudo ex eo orta est, quod nostri auctores plebis dicendi rationem secuti, vocabulorum notiones augere conantur.

Ita vim comparativi mar/is adverbio addito au-gent, quod et in Apuleio et in Plauto occurrit Apul. Met. XI. 10. 6; „videbatur aequitati magis aptior quam dextera.quot; Plant. Amph. 301: „igitur demum magis maiorem in sese concipiet metuni.quot; Vide et Capt. 644, Men 55, Stich. 699_; Poen. prol. 82.

Etiam auctior forma est ubi comparative mullo

100

tanto subjungitur, cujus usurpationis occurrunt exerapla haec: Apul. Met. VIL 15. 5: „quod.... muIto tanto pluribus beneficiis honestarerquot;... conf. Met. X. 21. 18, florid. 18 d. d. Socr. 11. Plautus Bacchid. 310 sciibit: „ne ille hercle mihi sit multo tanto carior.quot; Men. 800, Stich. 389, Rud. 521.

Eadem iis est causa scribendi nimis quam pro valde. Apul. apol. 48: „quaesisti tu nimis quam prudenter.quot; Plant, capt. 102; „quod quidem ego nimis quam cupido cupio ut impetret.quot; Conf. Most. 511. Truc. 408.

Neque aliter conjungunt nimium quam ( Ita eniin scribit Oudendorpius contra Hildebrand, Eissen-hardt, v. d. Vliet, qui „nimiumquequot; in textumad-mittunt.) Apul. Met. III. 27. 31: „insurgo valide et cervice prolixa nimium quam porrectis labiis (v. d. Vliet cum codd. nimiumque), quocum loco compara Plant. Bacchid. 121; „quem ego sapere nimio censui plus quam Thalem.quot;

Neque puto hunc locum esse praetereundum, ubi Apuleius notione valde exaggerata minimo minus adhibet Apul. Met. I. 4. 17; „mollitie cibi glu-tinosi faucibus inhaerentis et mea gula (meacula, v. d. V.) spiritus detinentis (distinentis F) minimo minus interii (eadem vocabula junctim posita

101

Florid. 12 pag. 14. 11.quot;) Similem vel paulum discrepantem abundantiam perspicimus in his Plauti enuntiationibus, Bacchid. G72: „imnio vero nimio minus multo parum.quot; Rud. 400: „nimio minus altus puteus visust quam prius.quot; Couf. True. 673.

Deuique addi potest locutio „certo eertiusquot; Apul. Met. IX. 41. 1, X. 28. 11. Plant. Capt. 604, quam haud facile alias reperias nisi apud juris consui-torum discipuios. Hie disputationi nostrae tie nostrorum auetorum in syntaxi lieentiis tinem imponimus.

CAPUT QUINTUM.

De Plauti vocabulis et sententiis in Apuleio repertis.

Opus, in quo plurima dicta reperiuntur, quae Apuleius a Plauto mutuatus est, Metamorphoses dicere non dubito, quod nemo mirabitur, qui hoc cogitet, quoties aurei illius asini argumentum et ceterorum comicorum et Plauti fabuias sibi in memoriam reduxerit, ita nt bonam narrationis partem paucas in scenas dividi, personas histrico cultu ornari tantum oporteat, ut hand illepida immo lepidissima cujusdam comici poëtae fabula haberi possit.

Neque minus perspicuum est hoc, quod plurima dicta, quae nos ad veteris coinoediae memoriam excitent, in Metamorphoseon dialogo reperiuntur. Eum enim sermonem conferunt inter se ejus-dem conditionis homines, quos et Plautus in fabulis inducere solet. Non inirum igitur, si Apu-

103

leius priscae linguae et maxime antiquae comoediae ut est amantissimus, quotiescumque sibi aliquod dictum opus est, ex eo vocabulorum thesanro, ut perenni foute haurit, ut sui operis personae vere Plautine i. e. plebecnlae ritu locjuantm^-. Reputemus igltur, quid ex Plauti fabulis deprompserit.

Statim animus nobis conveititur ad illorum vocabulorum copiam, quae alia blanditias et assenta-tiones, alia convicia exsecrationesque significant. In metamorphosibus legendis et relegendis illius generis repperimus haec:

Pronomen possessivum sescenties vocativis ad-ditur, ut amantis et blandientis animus perspicuus reddatur Apul. Met. I. 0. 1, 11. 28, 17. 3 aliaque passim, conf. Plaut. Cas. 586, 588. Cist, 53. Pers. (gt;20. aliaque passim.

Blande diminutiva ponuutur Apul. Mot, IX. 5. 23. Plaut. Cas. 700, 702, 840: „uxorcula.quot; Apul. Met. II. 10. 7; „mea festivitasquot; (pro mea festiva paella) Plaut. Cas. 105, 577, Poen. 389. Apul. Met. V. 0. 20: „mellite mi, mi marite.quot; Adjective a substantive „meiquot; (quod Plautus et ipsum usurpat inter blanditias Bacchid. 1197: „mei meumquot; Cure. 104, Trin. 244, Truc. 528) deducto utitur Apulejus. Etiam diminutivum in ore amantis versatur Apul.

104-

Met. VIII. 22. 23, „mea mellitulaquot;, ut Plautus Cas. 135 jam dixerat „mea mellilla.quot; Apulejus Apol. 9: „meum mei.quot;

Plautus saepius usus crat avium aliorumque pusillorum animalium nominibus, ut iis blandi-mentis amantes inter se appellarent. Bonum huius moris exemplum exstat in Plauti Cas. 138 „meus pullus passer, mea columba, mi lepusquot;,

et in Asin. 666 sqq;

„die me igitur tuom passerculum, gallinam, cotur-nicem

agnellum, haedillum me tuom die esse vel vitellum.quot; et 694; Die igitur med aniticulam columbam vel catellum

hirundinem, monerulam, passerculum putillum.

Videmus quantam talium vocabulorum copiam Apulejus invenerit, unde ceporit Met. X. 22. 2: „in summa teneo te inquit, teneo meum palumbulum, meum passerem.quot; Hujus palumbuli etiam Plautus exemplum dedit Bacchid. 51.

Voce „pullusquot; Apuleius quoque habet Met. VUL 26. 25: „heus, aiunt, cave ne solus exedas tam bellum scilicet pullumquot; Conf. Plant. Cas. 138.

Sed ea sufficiant, transgrediamur ad convicia, quorum etiam maior est numerus.

105

Convicium frequentissimum apud Plautum est „malumquot; pro „sceleste homo.quot; Plaut. Amph. 40S, 604, 620, Aul. 429, Epid. 710: „quae haec, malum, impudentiast.quot; Cas. 92, 262, 472. Apulejus id usurpat Met. IV. 25. 8 (id „malumquot; ab aliis explicatur ut interjectio. Apuleius autem alio loco „bonumquot; seribit ad similitudinem illius interjec-tionis „malumquot; Apul. Met. X. 16 pag. 234. 15.)

Quis, qui imam tantum Plauti fabulam legerit, nescit quam creber sit in utenda voce „verberoquot; Plaut. Amph. 180, 284, 344, 519, 565, 1029 (nota tot locos ex una fabula sumptos.) Capt. 550, Mere. 189, Most. 1132, Mil. glor. 500, 1056. In Apuleio huius conuieii haec exempla extant; Met. VUL 31. 12, X 7. 12, 9. 9, 10. 23.

In unaquaque fere fabula Plautina oceurrit notum illud „fureiferquot; Amph. 285, Most. 68, 1172, Mil. glor. 545. Quod et Apuleius in suum usum ver-tit. Met. X. 4. 18, 9. 4, 16. 5.

„Lureoquot; quod legitur. Apul. Met. VIII. 25. 25, non minus est Plautinum. Pers. 421, qui locus conviciis ita oppletus est, ut utile censeam eum laudare:

„vir summe populi, stabulum servitricium scortorum liberator, sudueulum flagri.

106

compedium tritor, pistrinorum civitas, perenniserve, lurco, edax, furax, fugax.quot;

„frutexquot; de stupido stolidoqne homine usurpatur Apul. apol. 66. in iraitationem Plauti Most. 13. De insolentissimis nee non de impudieissimis homi-nibus Plautns „propudiumquot; „propudiosusquot; ntitur. „Propudiumquot; Plaut. Bacchid. 579, Cure. 190, Poen. 272, „propudiosusquot; Stich. 310, Truc. 271. Apuleius Met. VUL 22. 13 item dieit „spureissima illa propudia.quot;

De homine in falsis exereitato dicitur „periurum caputquot; Apul. Met. IX. 21. 14. Gonf. Plaut. Most: „penitus periurum caput.quot;

Ut Plautns vocabulo „vervexquot; ntitur, ut alicui stupiditatem objiciat Gas. 535, ita Apuleius ea voce semper cum quadam contemptus signifleatione utitur Met. VIL 23. 29, VUL 25. 18.

Notabile est convicium „thesaurus fraudisquot; Apul. Met. V. 14. 17, quocum compara Plauti Mere. 163: „Peril tu quidem thensaurum hucmiadpor-tavisti mali.quot;

De avidis hominibus „vulturiusquot; utrique nostro-rum auctorum in usu est Apul. Met. X. 33. 20: „togati vulturii.quot; Plaut. Trin. 101: „Turn autem sunt alii, qui te volturium vocant: hostisne an

107

civis comedis, parvi pendere.quot; Conf. Truc. 337. Apulejus autem in libro d. d. Plat. II. 15: „Hunc talem Plato lucricupidinera atque accipitrem pecuniae nominavit.quot; Ita et Plautus loquitur Pers. 409: „pecuniae accipiter avide atque invide.quot;

Decrepita anus appellatur ab Apuleio Met. IV. 7. I: „busti cadaver.quot; Non longe absunt verba Plautina, quibus usus est Pseud. 412: „exhocse-pulchro vetere.quot;

Apul. Met. IV. 7. 2 eadem anus, de qua modo dixi, vocatur „vitae dedecusquot;. Nonne est plane simile linie Plautino: „capuli decusquot; Asin. 892. Iratus ille latro grandaevae illi mulieri etiam hoe ingerit: „Orci fastidium solumquot; (Met. IV. 7. 2) quod in memoriam nos reducit Ballionis verborum (Plant. Pseud. 795 sq.) „quin ob earn rem Orcus recipere ad se hunc noluit, ut esset bic qui, mor-tuis cenam coquat.quot;

Ex animalium nominibus, quibus multis Plautus pro conviciis uti solet, Apuleius sibi elegit vocem „excetraquot;, quam usurpat de mala et liti-giosa femina. Plant. Cas. 644, Pseud. 218. Apul. Met. X. 28. 20.

His adjiciamus eam enuntiationem quam repe-rimus Apul. apul. 7-1: „qui istum di perduint.quot;

108

Confer. Plant. Asin. 467: „Ilercle istum di omnes perduint.quot; Aul 785, Cure. 720, Men. 308.

Facilis est transitus ad eas enuntiationes quae agunt de poenis et maleflciis tain servorum quam ingenuorum.

Primum igitur Apuleius uudem vocabnlo, quo et Plautus utitur pro carcere scilicet „roburquot; Apul. apol. 81: „o subtilitas digna carcere et robore.quot; Plant. Poen. 1153: „Lachanna vos, quos ego jam detrudam ad molas inde porro ad puteum atque ad robustum codicem.quot;

Mirae similitudinis sunt loci Apulei Met IX. 10. 24: „in Tullianum ccmpinguntquot; et Plant! Amph. 155: „quid faciam nunc si tresviri me in carcerem compegerint.quot; Men. 938: „in carcerem ted esse compactum scio.quot; Poen. 1409.

De vocabulis „patibulnsquot; et „patibulatusquot; utri-qne usitatis jam in indicibus nostris capitis primi diximus.

Verba, quae leguntur Apul. Met. IX. 21. 18: „conterere vinculaquot; componi possunt cum boe Plauti loco Aul. 602: „rediget.... in splendorem compedes.quot;

Apul. Met. I. 14. 23: „destinatae cruci candida-tus.quot; Nonne is locus nobis in memoriam reducit

109

similem Plauti locutionem Aul. 59; „Continuo hercle ego te dédain discipulam cruci?quot;

De verberationibus haec fere inveniuntur: Apul. Met. IV. 8. 20: ,.me totum plagis obtundit.quot; Met. IX. 39. 22; „viti, quarn tenebat obtimdens eum.quot; Conf. Plant. Amph. 000; „sum obtusus pugnis pessime.quot;

Neqne minus inter se comparandi sunt hi loci; Apul. Met. VI. 28. 12; „plagarum suasuquaeme saepicule commonebant.quot; cum Plauti. Stich. 03; „ego vos commonefaciam monumentis bubulis.quot;

Verba, quae scripta leguntur Apul. Met. IX. 12. 15 non fieri potest, quin nos moneant Plautinae dictionis. Verba Apuleiana haec sunt; „homunculi vibicibus lividineis totam cutem depicti.quot; Plautus scripsit. Epid. 025. Sq;

„Ex tuis verbis meum futurum corium pulchrum praedicas,

Quem Apella atque Zeuxis duo pingent pigmentis ulmeis.quot;

Verbum effligendi al) utroque auctore, ut alio loco jam vidimus, usurpatur.

De cadaveribus ferarum volucri generi projectis, Apuleius haec habet Met. VI. 20. 20; „protinus eum vulturiis gratissimum pabulum futurum prae-

110

cipitaboquot; (Conf. Met. X. 17. 3: „me obtruncatum vulturiis opimum pabulum redderentquot;). Plautus in Rudente 770.: „teque ambustulatum obiciam magnis avibus pabulum.quot;

In pistrino, quo Lucius asinus perductus est. vidit miseros homuneulos, quorum, „frontes litte-ratiquot; (Apul. Met. IX. 12. 20). i. e. stigmate notati, quam dictionem reperimus et in Plauti Cas. 401: „si bic litteratus me sinat.quot;

De crurum fragio vide supra capite secundo sub verbo.

De misero asino vehementibus verberibus affecto Apuleius UI. 29. 15 scribit: „caedentes binc inde miserum corium nee cribris jam idoneum.quot; Confer Plauti. Most. 55: „o carnuflcium cribrum quod credo fore, ita te forabunt patibulatum per vias stimulis carniflces.quot;

Ubi de malifleiorum poenis sermo est, adjungi potest vocabulum significans certum genus malifleiorum. Apuleius usurpat vocem „perfossorquot; Apol. 32. Plautus eodem vocabulo utitur sed planius deflnit voce „parietumquot; addita. Vide Plant. Pseud. 979.

Hie, cum nobis sermo est de poenis, maxime do iis servis impositis non absurdum videbitur.

Ill

si in tam difflcili re materiem diversa in genera dividendi, hnic parti aliquid de servis subjun-gemus.

Servus, qui cum nova nupta inter dotis res in domum mariti venit et apud Plautum ot apud Apuleium nomine „servi dotalisquot; appellatur. Apul. Met. X. 4. 15: „adsumpto statim nequissimo et ad omne facinus emancipato quodam dotali servo.quot; Plant. Asin. 85: „dotalem servom Sauream uxor tua adduxit.quot;

Satis magna copia vocabulorum et sententiarum ad rem Veneriam pertinentium Plauto Apnleio-que communis est.

Verbo „convenirequot; notio adjuncta est „in veno-rom se conjungere.quot; Apul. Met. IV. 27. 5: „de-nique flere et vapulare et jugulari lucrosum pro-sperumque proventum nuntiant, contra ridere et mellitis dulciolis ventrem saginare vel in volup-tatem veneriam convenire, tristitie animi, languori corporis damnisque ceteris anxiatum iri.quot;

Ipsum verbum „convenirequot; quidem hac signi-flcatione apud Plautum non reperitur sed onun-tiatio cognata exstat. Mil. glor. 138:

„itaque ego paravi hie intus magnas machinas qui amantis una inter so facerem convenas,quot;

112

Deinde occurrit „contrectarequot;. Obscoene utitur Apuleius Met. VUL 7. 3: „cunctis tarnen mentitao pietatis offlciis studium contrectandae mulieris ad-hibere,quot; quod petiit a Plauto Asin. 522:

„quotiens te votui Argyrippum fllium Demaeneti Compellare aut contrectare conloquiveaut contui.quot; conf. Plant. Mil. glor. 1052, Poen. 695.

Tum „comprimerequot; Apul. Met. X. 5. 7; „quod ejus probosae libidini qua se comprimere tempta-verat noluisset succumbere.quot; Conf. Plant. Truc. 262: „Comprimé sis iram.quot; Truc. Eram quidem berde tu quae solita es, comprimé impudens, quae perridiculum rustico suades stuprum.quot; Plaut. Epid. 540; „Certo east.... quam in Epidauro pauperculam memimi comprimere.quot;

„imminuerequot; eadem notione usurpatur qua „con-stuprarequot;. Apul. florid. 14pag. 16. 9; „ducit Cynicus in porticum ibidem in loco celebri coram luce clarissima accubuit coramque virginem imminuis-set paratam pari constantia ni e. q. s. Plaut. Cist. Cist. 88: „neque pudicitiam meam mi alius quis-quam imminuit.quot;

„subigitarequot; legitur Apul. apol. 87: „Cur autem tam absurdis tamque tabernariis blanditiis subigi-tarem, quem idem aiunt versibus amatoriis satis

scito lascivire?quot; Plant. Mil. gior. 652: „nequeego unquam alienum scortum subigito in convivioquot;. Mil. gior. 1502, Cas. 964, Merc. 203, 204.

„exederequot; Apul. Met. VIII. 26. 25: „et heus aiunt cave ne solus exedas tam bellum scilicet pullu-lum.quot; conf. Plant. Cure. 45: „minus formidabone exedatquot; (ita codices correxit Lambinus in „exci-datquot;). Ita Plautus verbum comedendi usurpat Pseud. 1126.

„dirumpiquot; obscoene positum est Apul. Met. VIL 21. 21: „misera ilia compavita atque dirnptaquot; Met. X. 22. 21: „hen me, qui dirnpta nobili femina bestiis objectus mnnus instructurus sum mei domini.quot; Quibuscum compara Plant. Cas. 326: „ego edepol illam modiam diruptam velim.quot; Neque praetereo notum ilium locum Apul.

Met. X. 22. 20: „Sed angebar____novissime quo-

modo, quamquam ex ungniculis perpruriscens muiier tam vastum genitale susciperet.quot;

Plant. Stich. 761 Sqq:

„ celeriter

lepidam et suavem cantionem aliquam occupito

cinaedicam,

ubi perprnriscamus usque ex ungniculis.quot;

His adjiciendum est vocabulum „nuptiaequot; coitus

114

signiflcatione ab utroque auctore adhibitum esse Apul. Met. VIL 21. 13: „ferinas aversa Venere invitat ad nuptias.quot; Met. VIIL 11. 25: „placuit Thrasyllo scena feralium nuptiarum.quot; Met X. 34. 31: „meisque praeclaris nuptiis destinatam quot; Confer. Plant. Cas. 480: „dum ego cum Gasina faciam nuptias.quot;

Hie enim, „nuptias facere,quot; ut passim apnd Plautum, verbum nubendi nihil est nisi avvovaidSeiv.

Etiam plura vocabula restant utriquo nosti-orum auctorum propria signiflcatione, quae dicitur, erotica.

„Morigerusquot; saepe et comicis et Apuleio obscoene positum est. Apul. Met. 11. 5. 10: „tunc minus morigeros (agitur de juvenibus Parnphiles libidi-nosae voluptatis illecebras recusantibus).... in pecua et quodvis animal puncto reformat.quot; Apol. 74: „emasculatoribus suis ad omnia infanda morigerus.quot; Conf. Plant. Cas. 890: „Quid agit Gasina? Satin morigera est? 01. Pudet dicere.quot; Gist. 175: „facta morigera est viro,quot; aliaque plura.

„Scitulusquot; dici potest de eo, qui expertus est in rebus obscoenis. Hac enim una rationa explicari potest Apul. Met. 1.7.8: „ad quandam cauponam Meroen anum sed admodum scitulam deverto.quot;

115

(scitulus hie non de forma sumi posse, quis est quin videat). Quam multus sit Plautus in vocibus „scitulusquot; „scitusquot; „scitulequot;, supra jam vidimus, ut tamen exemplum hujus, de quo dicimus, usus apud Plautum afferamus, crodo earn notionem optime apparere in Plant. Merc. 1019.

„Amasioquot; et „amasius,quot; de quorum vocabulorum terminationis discrepantia supra jam diximus, pertinent ad utriusque scriptoris rei veneriae vocabularium. Quod ad locos vide catalogum capitis primi.

Hanc in seriem etiam redigendum est vocabulum „Catamitusquot; (qualem ad amorem significandum usurpetur moneri non opus esse mihi videtur)

Apul. Met. I. 12.5: „bic est____ cams Endymion,

hie Catamitus mens.quot; Conf. Met. XL 8. 12. Plant. Men. 144.

De veris nuptiis auctores nostri habent imam alteramve locutionem ab aliorum oratione alienam. Talis vox est verbum conciliandi, quod proprio usurpatur de nuptiis Apul. Apol. 68; „puerorum avus invitam earn conciliare studebat alteri Alio suo.quot; Plant. Trin. 386: „tute ad eum adeas, tute concilies, tute poscas.quot; Trin. 442. Sq:

116

„meus gnatus me ad te misit, inter te atque nos adfinitatem ut conciliarem.quot;

Nota Suetonium eadem locutione usum esse.

„Destinarequot; etiam de veris nuptiis usurpatur. Apul. Met. IV. 26. 27: „pacto jugali destinatus,quot; quocum loco compara Plant. Rud. prol. 45; „puel-lam destinat.quot;

Notabilis est genitivus „dotisquot;, qui occurrit Apul. apol. 92: „Pudentilla.... trecentis millibus dotis fuit contenta.quot; Unus tantum locus mihi in promptu est, quern loco laudato comparare possum; legi-tur Plaut. Pers. 394: „dabuntur dotis tibi inde sescenti logi.quot;

Hue pertinet locutio „fundare familiam,quot; qualis legitur Apul. Met. VIL 0. 21: „decimo partus sti-pendio viri familiam fundaverat.quot; Nonne pro commentario est locus Plautinus Most. 120 Sq.: „parentes fabri liberum simt, et fundamentum substruunt liberorum.quot;

Pro ingenua forma utrique auctori usitatum est vocabulum „liberalisquot;. Apul. Met. IV. 23. 18: „virginem lilo liberalem.quot; Plaut. Pers. 521: „forma expetenda liberalem mulierem.quot; Plaut. Epid. 43: „quia forma lepida et liberali captivam adulecen-tulam mercatus est.quot; Mil. glor. 00, 907, Pers. 540.

117

In Apulei operibus nonnulla verba inveniuntur eundi et se conferendi, aliis scriptori I ms non usitata.

Incipimus ab „(intro) se capessere,quot; quod occur-rit. Apul. Met. I. 22. 14-: „et cum dicto rursum foribus oppessulatis intro capessit.quot; Quae locutio Plauto est frequens. Vide Amph. 262: „pergam.... me domum capessere.quot; Asin. 158, Bacchid. 113, 1077.

Deinde invcnimus verbum „se facerequot; et „fieriquot;, Apul. Met. V. 2. 12: „Psyche.... paulo fldentior intra limen sese facit.quot;

Donatus ad Terentii Phorm. IV. 8. 80 (in cditione Westerhoviana) scribit: „haec hinc facessat [pro hinc se faciat id est abeat. Hue se faciat, hue accedat, signiflcat. Haec hinc facessat] pro cedat alias faciat. Ergo dims res signiflcat hoc unum verbum. An hinc facessat, proverbialiter, quasi hinc faciat, Plautus, Argentum hinc facite. Hue te fae, dicitur pro, hue aceede.quot;

Locus Plautinus legitur in fragmentis incertarum comoediarum inedit. quam curaverunt Goetz et Schoell e. s. V. (XH.) inter fragmenta dubia et suspeeta. „Fieriquot; Apul. Met. X. 32. 12: „haeeut primum ante judicis conspectum facta est.quot;

Sequitur verbum „se penetrare,quot; quod Plautus

118

priinuni de animantibus tuin et de iis, quae anima carent, usurpavit. Illius rationis dicendi lioc est exemplum Trin. 276: „Quo illic homo foras se penetravit ex aedibus.quot; Conf. Trin. 294, 814, huius est Truc. 44: „eaque intra pectus se penetravit potio.quot; Apuleius in utroque genero dicendi Plautum imitatus est. Prioris generis exemplum legimus Apul. Met. VIII. 29. 25: „impro-visi conferto gradu se penetrant.quot; Posterioris exemplum est hoc Apul. d. d. Plat. 1.15: „neesculenta et potulenta sese penetrarent.quot;

Inter haec numeranda sunt verba eundi feren-dique cum ablative „curriculo,quot; quae est comicorun solorum ratio dicendi. Apul. Met. X. 9.18: „jussi de meis aliquem curriculo taberna promptam afferre.quot; Plaut. Rud. 798: „i dum, Turbalio, curriculo adferto domo.quot;

Apul. apol. 63: „Jussi curriculo iret aliquis.quot; Plaut. Rud. 855: „abi sane ad litus curriculo.quot; Conf. Plaut. Epid. 14, Mil. glor. 523, Most. 362, 929, Pers. 199, conf. Ter. Heaut. 733.

Nonnullae sunt dictiones, quibus signifleatur, quanti res ducatur. Perspicuum est eas etiam ex sermone plebeculae sumptas esse. Exstat apud Apuleium Apol. 21: „nauci non putare,quot; quod

119

est imitatio usus Plautini, Bacchic! 1002, 1041, Most. 1041, True. 611.

In eodem opere Apuleiano legitur c. 93: „ut earn pecuniam sine mora redderet in praediis vili aestimatis.quot; Operae pretium est comparare Plant. Epid. 51; „Quid istanc, quam emit, quanti eam emit? Th. Vili.quot;

Apul. Met. 1. 5. 8: „quod pollicoris aequi boni-que facio.quot; Plautus non totam quidem locutio-nem habet, scribit tamen Mil. gior. 784: „aequi id iacio.quot;

Ut appellet aliquid nullius pretii, usurpat vocem „folia.quot; Sic Apuleius dicit Met. I. 8. 17: „folia sunt artis et nugae merac.quot; Ita Plautus foliisuti-tur de parvis iuitiis prae raagnitndine earum rerum, quae postea evenient. Plant. Men. 375: „folia nunc cadunt.... Turn arbores in te cadent.quot;

Ut signiflcet aliquem esse ant manere quodam loco Apuleius verba et Plauto frecpientata usurpat, e. g. „haberequot; pro „habitare.quot; Apul. Met. I. 21. 18: „cum uxore etiam calamitatis suae comite habetquot; (v. d. Vliet: cum uxorem etiam calamitatis suae comitem ha,beat), d. d. Plat. II. 23: „eam quod pie vixerit, praecipit fortunatorum habituram loco.quot;

120

Plant. Aul. prol. 5, Bacchid. 114: „quis istic habet?quot; Men. prol. 70, Truc. 246 et passim.

„incubarequot; eodem sensu utrique eorum proprium est. April. Met. VIL 7. 4: „nocte promota taber-nulam quandam litori navique proximam [quam] vitatis maris fluctibus incubabant.quot; Plant. Cas. 110: „ruri incubabo usque in praefectura mea.quot;

Ut dicatur, aliquem in proxima vicinia esse uterque eorum locutione utitur „de proximoquot;. Apul. Met. XI. 23. 28. Plant. Rud. 404.

Sunt quaedam locutiones timendi signiflcatione, quae dignae sunt, quae notontur. Apul. Met. III. 15. 10: „paveo et formido solide.quot; Plant. Cas. 535: „et illud paveo et boe formido.quot;

„dividiae est alicui aliquidquot; Apul. apol. 28. Plant. Bacchid. 770, 1033, Cas. 181, Mere. 615, Truc. 856, (conf. Turp. Com. 59).

„turbarequot; dicitur, ubi color paventis pallidus redditur timorque toto ex ore eminet. Apul. Met. I. 19. 11: „sic denique eum vitalis color turbave-rat.quot; Plant. Epid. 560: „Quid est, quod voltus turbatust tuos?quot;

De eo, qui vel timore vel stupore mentis non plane est compos, legimus Apul. Met. III. 22. 18: „Sic exterminatns animi, attonitus in amentiam

121

vigilans soraniabar.quot; Plant. Gapt. 848: „Hic vigi-lans somniat.quot;

Lucius mustela consopitus „inanimis et indi-gens alio custode paene ibi non erat.quot; (Apul. Met.

II. 25. 17 sq ), qua cum locutione com parare licet locum Plautinnm Cist. 209,210: „itanubilam mentem animi habeo, ubi sum, ibi non sum, ubi non sum ibist animus.quot;

Ad adhortandum aliquem metu cunctantem et dubitantem Apuleius utitur eadem qua Plautus, locutione „bono animo es.quot; Apul. Met. VIL 12. 2. Plant. Amph. 671, Cist. 73.

Memoranda etiam sunt haec verba Apulei Met.

III. 22. 29: „Ain, inquit, vulpinaris amasio meque sponte asceam cruribus meis inlidere compellisquot; non quod Plautus quoque eandem locutionem usurpet, sed quia tarnen verba Plautina in nostram memoriam revocant. Idque unus quisque statim perspiciet, si laudaverimus Plant, mil. glor. 884: „tibi dixi, miles, quem ad modum potis sit de-asciari.quot; Eadem enim ludiflcandi notione posita sunt.

Huic locutioni addere possum us „deridiculo haberiquot; Apul. Florid, pag. 4. 4. Conf. Plant, mil. glor. 92: „is deridiculost.quot;

122

Apud utrumque auctorem occurrit „irrisiü ha-beri.quot;

De iis, quos spcs frustratur, dicitur „frustra essequot; Apul. apol. 19: „longe huius animi frustra es.quot; Plaut. Amph. 974: „et servos et era frustra sunt duo.quot; Bacchid. 840, Merc. 528, Pers. 140, Rud. 1255.

„esse in proclivi,quot; quod usurpatur cum omnia facile proveniunt, Apuleius utitur d. d. Plat. II. 11. Legitur cum apud Plautum tum in aliis comicorum fabulis. Conf. Plaut. Capt. 336, Terent. Andr. 701, Naev. Com. 93.

A signiflcatione, qua vulgo usurpatur vox „ab-stemiusquot;, plane diversa est ea, quae legitur Apul. d. d. Plat. II. 15. Hoc loco Apuleius vocabulo notionem dat avari, suisque rebus parcissimi. Nusquam alias cum ilia signiflcatione quidquam comparari potest, nisi locus Plautinus, qui legitur. Cas. 746, quique haec exhibet: „facite cenam mihi, ut ebria sit,quot; quae verba nihil aliud signi-flcare possunt, nisi: „facite mihi cenam hand par-cam sed lautam et opiparam.quot; Ut „ebriusquot; et „abstemiusquot; vulgato sensu contraria sunt, ita his locis notione translata praedita inter se opponuntur.

Hie illic notavimus interjectiones quasdam, a

123

coniicis saepius usurpatas, ab Apuleio receptas. Talis est locutio comica „apage te.quot; Apul. Met. L 17. 7. Plant. Most. 436, Tiin. 267. (Conf. Ter. Eun. 904.)

„Emquot; (hem), qua interjectione vix ulla est usitatior comicis, occurrit Apul. apol. 25. cf. Plant. Mil. glor. 366, Truc. 684, inter innumera alia, quae enumerare neque utile neque necessarium est.

Affirmandi causa Apuleius Met. 1. 8. 21scribit: „pol quidem tu dignus es extrema sustinere.quot; Confer eandem auctam cumulatamque locutionem Plant. Amph. 282: „ci\'edo edepol equidem dormire solem.quot;

Commemorandum etiam est illud „paxquot; Apul. apol. 65: „pax, inquit,quot; quocum conferas Plaut. Mil. glor. 808: „pax, abi.quot;

Postremo locutionis „porro,quot; qualis legitur Apul. Met. VIII. 29. 17: „porro Quirites, pro-clamare gestivi,quot; nullum aliud exemplum reperire potui nisi Plant. Amph. 376, ubi Colvius pro vulgata lectione „pro fldi Thebaniquot; rescribendum censet „porro Thebani (hodie Leo dat: „profldem, Thebani civesquot; ex emendatione Aldi.quot;)

Permulta restant, quae, cum in diversa genera referri non possint, ut mihi legenti sub ocnlos venerunt, ita connnemorabo.

124

Urbs Athenae, quae, a Plauto, ut melius internos-catur adjectivo „Atticisquot; ornatur, etiam ab Apuleio „Athenae Atticaequot; vocatur. Apul. Met. I. 24. 1, Florid. 18. p. 29. 16. Plaut Epid. 502, Mil. glor. 100, Rud. 741, True. 497.

Apud utrumque commemoratur Dirce ab iratis infensisque juvenibus tauro vincta. Apul. Met. VI. 27. 5: „vidit, hercules, memo ra ik li spectaculi scaenam non tauro sed asino dependentem Dir-cen aniculam.quot; Plant. Pseud. 199: „eras to quasi Dircam olim, ut memorant, duo gnati lovis de-vinxere ad tanrum, item ego te distringam ad carnarium.quot; Fortuitum id esse potest. Ego equi-dem malim credere Apuleium huius loci memorem scripsisse, quod scripsit.

„faciesquot; dicitar de forma omni etfignra. Apul. Met. 1. 6. 2: „quae facies?quot; Met. III. 28. 21: „nam mihi domina singula monstravit, quae possunt rursns in facies hominum talis flguras reformare.quot; Met. III. 29. 28: „in asini faciem frena rodebam quot; Met, IV. 13. 7, Met. VIL 6. 24, Met. XL 2. 9. Plaut. Capt. 646: „Sed qua faciest tuos sodalis Philocrates ?quot; Cist. 71, Rud. 565, 1149, Trin. 908.

Magnae similitudinis sunt hi loci. Apul. Met. VI. 3. 1: „tunc genu nixa et manibus aram te-

125

pentera amplexa detersis ante lacrimis.quot; Plant. Rud. 695: aram amplexantes hanc tuam lacriman-tes genibus nixae.quot;

„Suppliciumquot; ab utroque nostro usurpatur no-tione „doniquot;, Apul. Met. XI. 16. 20: „tune cuncti populi tam religiosi qnam profani vannos onustas aromatis et cniuscemodi suppliciis certatim con-gerunt.quot; Plant. Epid. 724: „Nnmqnam hercle hodie nisi supplicium mihi dasquot;

„tantus natuquot; occurrit apud Apuleium Apol. 10, ante enm usus erat Plautus Bacchid. 124.

„in mediumquot; ponitur pro „in apertumquot; Apul. Met. X. 12. 14: „in medium procedit nuda Veritasquot; Conf. Plant. Amph. 228: „deinde utrique impe-ratores in medium exeunt.quot;

„aes de malo haberequot; scribit Apuleius Met. IX. 7. 10. Plant. Most. 863: „faciunt do malo pecu-linm, quod nequeunt de bono.quot;

„fldem arbitrari alicui.quot; Apul. apol. 51: „cui ego fldem arbitratus.... haudquaquam videor de nihilo percontatus.quot; conf. Plant. Bacchid. 570: „si pergis parvam mihi fldem arbitrarier.quot;

„compescerequot; pro „compercerequot; (quod Plautus etiam usnrpat Poen. 219. conf. Turp. Gom. 145.) Apuleius utitur Met. IX. 86.12: „nee fugientibus

126

saltern compescnnt.quot; Plant. Bacchid. 4G3: „com-pesce in ilium dicere injuste.quot; Conf. Apul. Met. I. 8. 2: „pareequot; inquit, in feminam divinam.

„sumerequot; usurpatur pro composite „consumere.quot; Apul. Met. II. 5. 7: „nam simul quemque con-spexit (ita van der Vliet, conspexerit, codices.) speciosae formae juvenem, venustate eins sumitur.quot; Plant. Pseud. 1268: „hunc diem sumpsimus prothyme.quot; Conf. Trag. inc. fab. 8.

Verbum „inspicerequot; apnd Apuleium et Plautum solos occurrit dictum de medicorum examine ad curationem necessario; haec notio optime perspici-tur ex Apnlei verbis apol. 51: „igitur cum ad inspiciundum mulier aegra curationis gratia ad me perducta sit e.q.squot; Compara Plant. Pers. 316: „inspicere morbinn tnom lubet.quot;

Apul. apol. 15: „procuraret ne dignitatem corporis malis moribus dedecoraret.quot; Conf. Plant. Bacchid. 498: „qui dedecorat te me amicosque alios fiagitiis suis.quot; Trin. 299: „nihil ego istos moror faecoos mores, turbidos, quibus boni dede-corant se.quot;

„nsnrpare oculisquot; Apul. d. d. Socr. 20: „quod equidem arbitror non modo auribus eum verum etiam oculis signa daemonis sui usurpassequot; et

127

„arioli vocem audiunt saepenumero auribus suis usurpatamquot; d. d. Socr. I : „quos quidem deos coelites partim visa usurpamus.quot; Plaut Trin. 846: „quas ego neqae oculis nee pedibus unquam usur-pavi meis.quot;

„objieere ob osquot; Apul. apol. 89, Plaut. Most. 018.

Apuleius saepe et diverse sensu verbum veli-tandi usurpavit, hoe tarnen eodem, quo Plautus. Apul. apol. 2: „pollicitus ita facturum ne sic quidem qnitus est, ut cominus ageret ])ercelli sed et adversum te contumaciter eminus calumniis velitatur.quot; Plaut. Men. 778: „nescioquid vos ve-litati estis inter vos.quot;

Apul. apol. G:

„Misi ut petivisti mundicinas dentium

Nequa visatur tetra labos sordium,

restrictis forte, si labellis riseris.quot;

Conf. Plaut. Gapt. 485 Sq:

„ne canem quidam irritatam voluit quisquam imitarier

saltern, si non arriderent, dentes ut restrin-gerent.quot;

„cornua vertere in aliquemquot; Apul. apol. 81; ,,superest ea pars epistulae, quae similiter pro me

128

scripti in meinet ipsum vertit cornua.quot; Conf. Plant. Psend. 1019 Sqq;

„metuo et formido male ne mains item erga me sit, nt erga ilium fnit, ne in re secnnda mine mi obvertat cornua.quot;

„ad incitas deducere.quot; Ad incitas deduci dici-tur is, qui in summam rerum difficultatem etin-opiam redactus est. Apul. Met. III. 28. 24: „tunc opulentiae nimiae nimio ad extremas incitas de-ducti.quot; Plant. Poen. 907: „Profecto ad incitas lenonem redigetquot; (Et Lucilius ea locutione usus est.)

Apul. Met. V. 5. 9; „vestigium requirentes.quot; (Met. VI. 2. 23.) conf. Plant. Cist. 724; „vestigium hie require.quot;

Restant eae locutiones, quas Apuleius ipsorum Plauti verborum memor in suum usum adhibuit. Apul. apol. 3: „pudor enim veluti vestis.quot; Eadem

sententia est in Plant. .Most. 162 Sq:

„haecilla est tempestas mea mihi, quae modestiam

omnem detexit, tectus qua fui.quot;

Apul. apol. 7: „impensius cetero corpore os colen-dum, quod esset animi vestibulum et orationis janua et cogitationum comitium.quot;

12!)

Nonne veri est simile Apuleium sic scripsisse cum in memoria haererent verba Tranionis (Plant. Most. 687 Sq) „huc concessero dum mihi senatum consili in cor convocoquot; et alii tales loci Plautini, inter quos compara Epid. 159 Sq, Pseud. 572.

Apul. apol. 85: „at enim tibi a Alio jam adulto acerbiores morsns viventi et videnti ofïernntnr.quot; conf. Plant. Most. 427: „ludos ego hodie vivo praesenti hic seni faciam.quot;

Apul. Florid. 15: „verbaque quae volantia poëtae appellant.quot; Inter eos poëtas, quos nos etiam nunc habemus, Plautus scribit (Amph. 325 sq) „Mere.: Vox mi ad aures advolavit. Sos.: Ne ego homo infelix fui, qui non alas intervelli volu-crem vocem gestito.quot;

Apul. Florid. 16 p. 25. 8; „praefascine (sic. F lt;p) dixerimquot; (quod idem est atque absit invidia verbo) Plant. Asin. 491: „praefiscine hoc nunc dixerim.quot;

Apul. Florid. 18: „nihil quicquam homini tam pro-sperum divinitns datum quin ei tarnen admix-tum sit aliquid difflcultatis, ut etiam in amplis-sima quaque laetitia subsit quaepiam vel parva querimonia conjugatione quadam meilis et fellis.quot;

9

130

Plaut. Cist. 71: „Namque ecastor Amor et melle

et felle est fecundissimus.quot;

Apul. Met. 11. 10. 4: „dulce et amarum gustulum carpoquot; conf. Plant. Pseud. 63; „dulce amamm-que una nunc misces mihi.quot;

Apul. Florid. 16: „Enimvero jam clixisse rebus humanis valere et plaudere.quot; Plaut. Bacchid. 1211, Epid. 788, Men. 1162, Pers. 858, Truc. 968. Apul. Met. 111. 21. 7; „ab imis unguibus sese to-tam adusque summos capillos perlinit.quot; Conf. Plaut. Epid. 623; „usque ab unguiculo ad capil-lum summumst festivissima.quot;

Apul. Met. 11. 18. 28, X. 26. 27, XL 17. 19; „ungue latins digredi.quot; Conf. Plaut. Aul. 57; si.... unguem latum excesseris.quot;

Apul. Met. XI. 28. 29; „ergo duritia paupertatis intercedente, quod ait vetus proverbium, inter sacrum et saxum positus cruciabar.quot; Plautus Capt. 616;

„nunc ego omnino occidi.quot; nunc ego inter sacrum saxumque sto nee quid

faciam scio.quot;

conf. Cas. 970 ubi versus interpolatus est.

Attamen ne omnia, quae adtulimus incerta et inania videantur, iis adjuugimus, eos locos, ubi

131

Apuleius nominatim suum auctorem laudat.

Pauca sunt sed certa sunt.

Apul Florid 2: „nee ista re cum Plautino milite congruebat qui ita ait:

„Pluris est oculatus testis unus quam auriti decern.quot;

Quae verba leguntur in opere Plautino Truc. 490.

Apul. Florid 18: „item ille comicus:

„Perparvam partim postulat Plautus loei De vestris magnis atque amoenis moenibus Athenas, quo sine architectis conferam.quot;

Versus simt ex Truculenti prologo.

d. d. Socr. p. 15: „prorsus, quod Plautinus miles super elypeo suo gloriatur:

praestringens oculorum aciem hostibus.quot;

Quis initium Militis gloriosi (v. 4) ignorat?

I

-- ■ p-

■MMliil

8^*41

iHHlM

■ ■

THESES.

i.

Apul. Mot. I. pag. 15. 11. sqq:

Sic deniquo eum vitalis color turbaverat, ut mihi, nocturnas etiam Farias illas imaginanti, prae metu frustulum panis, quod primum sumpseram quamvis admodum modicum medlis faucibus inhaereret ac neque deorsum demeare neque sursum remeare posset.

Mavelim: rursum remeare.

II.

Apul. Met. I. pag. 20. 9:

„annonam curamusquot; ait „et aedilem gerimus et si quid obso-nare cupis [operam] utique commodabimus.quot;

[operam], quod v. d. Vliet inseruit, ejiciendum.

III.

Apul. Met. II. pag. 28. 22 ;

At vero — quod nefas dicere neque sit ullum huius rei tain dirum exemplum — si cuiuslibet eximiae pulcherrimaeque femi-nae caput capillo spoliaveris ot faciein nativa specie nudaveris, licet ilia caelo dejecta, mari edita, fluctibus educata, licet inquam Venus ipsa fuerit, licet omni Gratiarum chore stipata et toto Cupidinum populo comitata et balteo sue cincta, cinnami fraglans

134

et balsama rorans calva processerit, placere non poterit nee Vulcano suo.

post „roransquot; insere „siquot;.

•T

IV.

Apnl. Met. IV. pag. 70. 28:

certus atque obstinatus nullis verberibus ad ingrediundum exsnrgere, immo otiam paratus non fusti tantum [resistere] sed i

[ne] machaera perfossus occumbere.

Lego: immo otiam paratus non fusti sed tantum machaera perfossus occumbere.

V.

Apul. Met. IV. pag. 93. ]:

dei milesii vetustissimum percontatur oraculum et tanto numine precibus et victimis [propitiate] ingratae virgini petit nuptias et maritum.

Dele [propitiato] et ante „tantoquot; insere „aquot;.

VI.

Apul. Met. V. pag. 96. 25:

nos, quarum voces accipis, tuae familiae sedulo tibi praemi-nistrabibus nee corporis curatae tibi regales epulae morabuntur.

pro „curataequot; scribendum „cura actaquot;.

t

VIL

Apul. Met. V. pag. 118. 9;

quid tale, domina, deliquit tuus filius, ut animo porvicaci vo-luptates illius impugnes et quam ille diligit tu quoque perdere gestias.

sensus restituendus est scribendo: „quoquo pactoquot;.

135

VUL

Apul. Mot. IX. pag. 209. 18:

„tu automquot; inquit „tam mollis ac tonor et admodum puor dofraudatis amatoribus aotati.s tuae floro mulioros adpetis atque oas liboras ot conubia logo sociata corrumpis.

pro „conubia logo sociataquot; lego „conubiali lego sociatasquot;.

IX.

Apul. Mot. X. pag. 228. 11.

oximio onim ad veritatis imaginom [simulataj.

pro [simulata]quot; legendum „imaginataquot;.

X.

Apul. Mot. XI. 256. 2:

incunctanter ergo dimotis turbelis alacer continaro pompam meam [moa] volontia frotus ot do proximo clementer vol ut manum sacerdotis osculabundus rosis docerptis possimao mihiquo dotostabilis jamdudiun boluao istius corio to protinus exuo.

Immovero: „exuesquot;.

XI.

Apul. Mot. XI. pag. 253. 15:

mori saltoiu liceat, si non licet [hominomj vivero.

non „liominomquot; sed „voroquot; est insorendum.

XII.

Apul. Mot. XI. pag. 275. 7:

„an tuquot; inquit „si quara rem voluptati struondae moliris, lacinils tuis nequaquam parceros, nunc tantas caerimonias adi-turus impaenitendae to pauperiel cunctaris connnittore?

Logo: „an tuquot; inquit „qui, si quam rem e. q. s.

136

XIII.

Apul. apol. 9. (Kr.):

„quis umquam fando audivit tam aimilem suspitionomquot;.

J.GgoiidLiin pro „similomquot; „subtiloinquot;.

XIV.

Apul. apol. 22:

ipso.....Hercules.....neque una polle vostitior fuit, neque

uno baculo comitatior.

Verba corrupta, nisi mutes „neque quam una polio vostitior fuit neque quam uno baculo comitatior.quot;

XV.

Apul. apol. 54. i, f:

praesertim quod conditum cumque, quod obsignatmn, quod inclusum demi adservatur, id omne eodem argumento magico dicetur.

insere post „praesertimquot;: „siquot;.

XVI.

Apul. florid. 17. pag. 26. 10. (kr):

cetcrum vox cohibita silentio perpoti non magis usui erit quam naros gravedino opplotao, aures spiritu obseratae, oculi albugine obducti.

Lego : „aures spurcitio obserataequot;.

XVII.

Apul. d. d. Socr. 2 (Goldb. pag. 6. 23 sq):

quorum in numero sunt iili duodocim numoroso situ nominum in duo versus ab Ennio coartati.

pro „situquot; logendum „posituquot;.

137

XVIII.

Curt. Euf. III. 3. 13:

Soquobatur haoc equitatus duodecitn gentium variis armis ol moribus.

non „moribusquot; sed „docoribusquot; scribendum.

XIX.

Curt. Ruf. IV. 14. 4;

intompesta nocto opprimi posse hostes discordos moribus Unguis ad hoc somno ot improvise periculo territes. Supplendum post „semnoquot; : „sopitosquot;.

XX.

Cio. pro. Rose. Com. 4. 10:

Hie tu si amplius HS nummo petisti, (iuam tibi debitum est, causam perdidisti.

Dele emblema HS.

XXL

Suet. Tib. 3:

Ex hac stirpe Tiberius Caesar genus trahit ot quidom utrumque. Scribendum; „utrimquequot;.

XXII.

Hom. II. IX. 165;

(VJ. \' ciysTE xhjrovs örQvvo/m\'

mutandum in „dVJ aysr \' wksxroig.quot;

XXIII.

Herod. VH. 22:

lt;5 yaq quot;AOotg èotlv ovnog /uya te xai óvofiuaróv, ès Odlaoaav xarijxov, otxtj/ih\'ov vji \' avÏÏQWTimr.

138

vjt * av^QcoTtfov, quod delcvit van Horwordon nou est glossonici, sed ovanuit inter substantivum ot praopositionom adjectivum jiarwdajiMv.

XXIV.

Xen. Cyr. I. 4. 18:

(likO) dè È^onXinafm\'o? iT()oogt;)Xaoe t(i) mno).

Immovero „tQ najtmp.quot;

XXV.

Xon. Heil. 11. 4. 27;

el 8e «at rovTo dei einelv zou /iij^arojioinB tov èv up claret, os G. q. y.

Logo: è\'n Si xai e. q. s.

XXVI.

Antiph. iieqX tov \'Ihjojóov (pórov, § 41:

üV.a zó zeXevxatov iïmfi/imamp;v è/té re nai avzóv we döi\'xcos axoV.vfiévovs, ov xuQiri rij è/ifj — jiwg yaq; os ye xazeipevoavo — aXX\' avayxa^ófievog,

o. q. s.

pro ös lego ov.

XXVII.

Id. TieQi roi; \'IIqcóöov cpórov § 48:

woze izoXXo) av fiittaiózegov vfieTs êxQtvenêe i) tyco vvv ipevyco vcp\' vfiior. Post v/ieTs insero vn \' è/ios.

XXVIII.

Andocid. rtepl zmv /wnztjouov § 11.

xal èav z/it/cpcoiioOe aötiav {([gt;) èyw xsXevco deQumor. x. r, X. Pro ([gt;, quod insoruit Blass, potius supplendum oi\'av.

139

XXIX.

Isocrat. Aegin. § 29:

jtQue ovs êycb roiavz cuieXQivanrjv on .to).h av ftarrov èloi\'/u/v ano-iïavïtv tj xeTvov nsQiiöeïv fit êvdeiav rov iïeQanévaavToe :roo fiolgas rcXsvTijaavza,

Insere post iïarvov pronomen avzóe.

XXX.

Soph. Ant. 58 Sqq:

vïiv 8\'av fwva Stj vth Xskeififisva aieójiei ó\'ocit xdxiar \' oXovfif Q\' \' sl vóuov jiiy ipijqpov rvQavvcov »/ xgazi] nagé^ifiev.

Pro 1} xodrt] restituendum èyxQaxrj.

XXXI.

Hot bericht aangaande een poging om vrede te sluiten door de Lacedaemoniers gedaan na de nederlaag bij de Arginusen, is een herhaling van een bericht omtrent een zelfde poging na den slag bij Cyzicus.

XXXII.

Een verbond tusschen Mithridates en Sertorius heeft nooit bestaan.

XXXIII.

Verandering van de eischen voor het eindexamen der gymnasia is noodzakelijk.

140 XXXIV.

Soneca\'s loven was in stryd met zijn leer.

Praofatio.................. 1

Caput primum. Vocabula quae et apud Apuloium et apud Plautum occurrunt cum forma turn notione similia. 7

Caput secundum. Vocabula Apuloi, quorum forma priu-ceps vol alia forma indo derivata apud Plautum exstat . 48

Caput tertium. Formae etymologicae a scriptorum optlmae Latinitatis formis dlscropautes cum Plauto turn Apuleio usitatao................ 69

Caput quartum. Syntaxeos discrepantiao a melioris aotatis auctorum scriptis Apuleio Plautoque communes. 81

Caput quintum. De Plauti vocabulis et sententiis in Apuleio repertis................ 102

Theses

.

^ ■

■

.(