DE INLIJVINGEN
van 11 kt
GRONDGEBIED
! van het tegenwoordig
HERTOGDOM LIMBURG
bij de Franache Republiek,
| de politieke indeelingen
enden afstand daarvan, bij tractaten, door de oude bezitters
j tijdeus de Franse he overheersching,
1792—1814,
il
door
i
A, J. FLA M ENT,
Rijkamp;aichlvari.i in Limhurg.
Maastricht. 1894.
{
84.0
-X/.
DE INLIJVINGEN
VAK HET
GRONDGEBIED
van het tegenwoordig
HERTOGDOM LIMBURG
bij de Fransche Republiek,
de politieke indeelingen
enden afstand daarvan, bij tractaten, doordeoude bezitters
tijdens de Fransche overheersching, 1792—1814,
DOOE
A. J. F LAM ENT,
Rijksarchivaris in Lhnhurg.
Maastricht. 1894.
RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT
DE INLIJVINGEN
van het
Grondgebied van het tegenwoordig hertogdom Limburg
bij de Pransche Republiek,
de politieke indeelingen en den afstand daarvan, bij tractaten, door de oude bezitters tijdens do Frausche ovei\'heersching. 1792-1814.
----1-*—i-
A. DE INLIJVINGEN EN POLITIEKE INDEELINGEN.
1. De Fkansche inval in 1792—93. Den 2() April 1792 verklaarden de Fraaschen den oorlog aan Oostenrijk en 1 Februari 1793 aan den Stadhouder der Ver. Provinciën en aan den Koning van Engeland. In April 1792 vielen zij in België, behaalden bij Jemappes, (i November van dat jaar, eene schitterende overwinning op de Oostenrijkersen belegerden, te vergeefs, Maastricht van 13 Februari tot den 3 Maart onder generaal Miranda (1) Intusschen hadden zij het fort St. Michiel bij Venlo veroverd op 12 Februari onder generaal Champmorin. (2).
Pransche troepen waren toen ook gelegerd in de dorpen Lottum en Broeckhuizen (3), legerden zich onder generaal Lamarlière bij Swalmen (4) en te Blerick (5) onder generaal Champmorin. Ook Weert hadden zij bezet, reeds voor 10
(1) Journal of nauwkeurig dagverhaal van het beleg van Maastricht, begonnen den 13 Pebruari tot deszelfs ontzet op f. den 3 Maart 1793 en de twee volgende dagen. Opgesteld en
bijeen vergaderd met de uiterste juistiicid door een ooggetuige dezer gebeurtenis. Te koop bij M. .1. Spettel «S blz. 8quot;. v\' (2) en (5) Zie; Algemeene staatkundige nieuwsberichten
gedrukt te Venlo, uquot; 14 van 1793.
(3) Idem nquot; 19 van 1793.
(4) Idem, nquot; 19 van 1793.
tmtKfvl R«chU|eschi«lt;icriU
4«/ t» UfcM
December 17!)2( l). Den 11 December van dat jaar kwamen zij te Roermond (2). Ook Thorn trokken zij nogin 1792 binnen (3).
De Fransche troepen bezetten ook Maasbracht, Linne, \\ lodrop, Odiliënberg en Posterholt in bet begin van December 1702 en bleven in het ambt Montfort tot op den 4 Maart 17!)4. (Zie Maasf/omv, 1881, p.421—22, 425—26.) Tengevolge van de overwinning der geallieerden te Alden-hoven, den 1 Maart 17!I3, en bij Landen en Neerwinden op 18 en l!l Maart 17!)1 op de Franschen onder Dnmouriez, verlieten deze Delgië.
Intusschen had deze tijdelijke bezetting van België reeds aanleiding gegeven tot de twee volgende decreten der Nationale Conventie, waarbij de inlijving daarvan bij de Fransche Republiek werd voorbereid, en die van het land van Luik, waartoe in onze provincie Breust, Neeritter, Heel en St. Pieter behoorden, werd gedecreteerd:
1quot; Décret relatif a Ia division du pays Bolgique en cantons, districts et départemens.
Du 23 Mars 1793= 25 du même mois.
La convention nationale décrète que le conseil exécu-tif lui présentera sous huitaine le tableau des communes de la Belgique qui ont émis le voeu de réunion a la Ilépublique, de celles qui ont été réunies, et l\'Etat de leur population ; il y joindra le tableau et la population des communes que n\'ont pas émis leur voeu, et les instructions quïl peut avoir pour la division du pays Belgique en cantons, districts et départemens
(Journal desdébats, nquot; 186 p. 282 ^Feuilleton nquot; 178 p. 1. ) Collection générale des décrets rendus par la convention nationale......Mois de Janvier,
Février, Mars 1793. — Paris, Baudouin, Imprimeur de la Convention nationale 80p. 473.
(1) Manuscript van Pastoor Haeff over Weert, p. 98, berustende op het Rijksarchief te Maastricht.
(2) Kronykje van Roermond van Sebastiaan van Beringen. (Publ. du Limbonrg, 11, p. 377), zie ook kronykje van Juffrouw van Elsacker. (Publ. du Limbourg V, p. 279) en van Ramaekers (idem p. 30(i.)
(3) Zie Inventaris van de archieven der abdij van Thorn, deel II (in druk) p. 552 en C4G.
2quot; Décret par lequel la Convention déclare qu\'elle accepto la reunion du pays de Liège a, la Hépublique franraise.
Du S Mai = 12 du même mois.
Les citoyens de Liège, réfugiés a Paris, présentent mie ■adresse a la Convention; ils demandent au nom de leurs concitoyens la reunion du pays de Liège a la France.
Sur la proposition d\'un metnbre, la Convention nationale décrète qu\'elle accepte la reunion dn pays de Liège a la lïépuhlique francaise ; renvoie l\'adresse et les pro-cès-verbaux déposés sur le bureau par les Liégeois, aux comités de salut public et des finances, pour faire un prompt rapport, ct ordonne que l\'adresse des Liégeois sera impritnée, envoyée aux départeniens et inserée au bulletin.
(Journal des débats, nquot; 233, p. 110 = Feuilleton n0 210 p.l.)
Collection générale des Décrets etc. mois de mai 1793. ibidem, idem p. 72—73.
De e decreten hadden ondanks de nederlagen door de Fran-schen geleden, later toch hunne gevolgen. (Zie hierna p. 15).
11. De Fbansche ovebheeesching van 179-4 tot 1814.
1\' Tijdvak ran 1 Juli 1704 tot 1 Oct. 1706.
(Geheel het grondgebied van het tegenw. hertogd. Limburg)
In 1794 keerden de Franschen terug onder generaal Piche-gru, wonnen den slag bij Fleurus den 2(i Juni 1794.
Op den 2(! Juli waren de Franschen te Luik.
22 September waren zij te Aken.
Gulick was reeds 22 Juli in hunne macht gevallen en in October waren zij meester van het hertogdom Kleef en het land van Gelder. (1)
De Franschen waren reeds den 24 October 1794 te Roermond gekomen. (2)
(1) Lecomte , Mémorial ou journal historique etc. de la revolution de France, tom. 2, p. 318.
(2) Dit blijkt uit: u) Kronykje in Mss. der Stad Roermond van Sebastiaan Van Beringen, uitgegeven in de
Veulo werd ingenomen den 2(! October 1794 door generaal Laurent (1)
Zij namen Maastricht in den 3 November 1704 na een beleg, dat reeds tegen liet einde van September begonnen was(2) door Kleber.
Een der eerste daden van organisatie dor volksrepresentanten, die de 1\' ransclie legers bij hunne veroveringen vergezelden was het arrêté van 21 Fructidor an II (7 Sept. 1794) (3) waarbij een groot gedeelte van België en het land van Luik werd ingedeeld. Art. 1 bepaalde dat het arrondissement Luik zou omvatten al wat tot het Luiker-land behoorde. Dit arrêté iieeft op het grondgebied van ons tegenwoordig hertogdom Limburg alleen in zooverre betrekking als die gemeenten betreft, die vroeger tot liet Luikerland hebben behoord, dat is, behalve de gedeelten van eenige thans Limburgsche gemeenten die later deel uitmaakten van het Departement der Ourthe, zooals hierna zal worden vermeld, de gemeenten St. Pieter, Bronst, Heel en Neeritter.
Na de verovering van (iulick, Aken, Venlo en Maastricht werd te Keulen door de volksrepresentanten N. Haus-mann, Frécine, en .loubert het volgend arrêté uitgevaardigd:
rublications du Limbourg dl. II, (18fió) p. 379 door J. Habets; h) Een Kroniekje van Juffrouw van Elsac-ker 1760—1810, p. 281 ; c) Kroniek van Pieter Hendrik Schreurs, 1794—1799, p.\' 285: d) Uittreksel uit de kroniek van den zoldermeester Kamaekers 1781—1802. p. 307. Deze drie laatste chroniekjes zijn uitgegeven in de : Publications, etc. du Limbourg, lom. V, p. 275—308 en medegedeeld door Ch. Guillon.
(1) L. J. E. Keulier; Geschiedenis en beschrijving.van Venloo. Venloo, J. H. Bontamps 1843, 8°, p. 183 en 307-318. (tractaat van overgave naar het origineel in stadsarchief te Venlo).
(2) Zie : Belation du siége de Maestricht par le géné-ral de Brigade du genie de Marescot, in Mss. op het Rijksarchief te Maastricht en uitgeg. Publication du Limbourg XVI, 345 en volg.
(3) Recueil Hayez I, p. 43 ; Pasinomie (gt;, XXXII.
Arrété du 24 Britmaire an 111 (14 Nov. 1794) des
Iteprrsentunts du pen pie (N. Hausitiann, Fu\'cine, en Joubert) voidcint organiser Vadministration des pays eonquis cut re la Metise et la lihin et traeer les regies que ehaeun doit observer.
Section Seconde.
Administration.
I. II y aura une administration centrale ii Aix-la-Cha-pelle pour le pays entre la Meuse et le Riiin. Sous cette administration il en sera formee (sic) sept autresainsi quil suit.
1° a Maestricht, pour Tadniinistration de la Généralité de Maestricht, pays de Fauquemont, Vaels, quot;VVittem, Wilré, Dahlem et Maeseyck. Heerlen et la Campiue Liógeoise.
■2°\' a Gueldre.-s pour 1\'administration de la Gueldres prussienne et Autricliienne comtés de Moeurs et de (lèves.
:-)0 a Aix-la-Chapelle pour radministration du duché de Juliers pays de Heyden (1). Borcette, Cornelis-munster et Aix-la-Chapelle.
■4quot; a Bonn pour radministration du pays, de la ville et Pélectorat do Cologne.
5quot; a Blankenheim pour radministration des comtésdeBlan-kenheim, I»e(i)ffersclieid, Manderscheid, Schleiden et autres principautés et seigneuries, qui ne se trouveroient enclavées dans aucune autre administration environnant lesdits pays.
(i0 a Limbourg pour radministration de tout le duché de Limbourg.
7° a Spa, pour radministration du comté de Franchi-mont Spa, Looz, Stavelot, Malmédy et le pays de Liège entre la Meuse et l\'Ourte.
II. Les divisions ou les arrondissements particuliers tels (jue baillages, mairies, cantons et municipalités sont con-servés avec leurs territoires et jurisdictions, selon leur composition actuelle.
Register der Notulen nquot; I van de administratie van het arrondissement Maastricht, fol. 5 verso—-6 recto,\'2® sectie der wet. — Recueil Hayez, I, p. 101 Pasinomie 6, XL1.
(1) Hiertoe behoorden van ons tegenwoordig hertogdom liimburg het gehucht Blyerheide, onder Kerkrade, en de dorpen Eygelshoven en Waubach (gein Lbacb-over-\\\\ orms.)
— 8 —
Den 2(i Brumaire au III, (IC Nov. 1794) werd door do volksrepresentanten te Brussel, op grond onder anderen, dat Maastricht was ingenomen, een amquot;té uitgevaardigd (1) waarin bij art. 7 eene Centrale Administratie te Brussel werd gevestigd en bij art.. 1 acht arroiulissements-administraties werden ingesteld, van welke de 8°, gevestigd te Luik, zich uitstrekkende over het op den linker Maasoever gelegen gedeelte van Luikerland, tot gedeelten van het tegenwoordig Hertogdom Limburg betrekking heeft fSt. Pieter?).
lüj arrête der volksrepresentanten van \'27 Brumaire an 111 (17 Nov. 1794) (2) te Brussel genomen, werd do tegenstrijdigheid opgeheven, dat bij deze twee voornoemde arrêtés van 24 en 2() Brumaire op twee verschillende wijzen over hetzelfde grondgebied, namelijk het links van do Maas gelegen gedeelte van het land van Luik was beschikt. Bij arrêté van 27 Brumaire dan werd vastgesteld art. 1, dat de stad Luik met haar gebied en liet land van Luik ter linkerzijde van de Maas, eene afzonderlijke administratie zouden hebben, te Luik gevestigd en dat deze zich zou regelen naar hetgeen voor de Belgische administratie op 2() Brumaire wasvoorgeschreven. In art. 2 werd bepaald, dat het land van Overmaze en de Luiksclie Kempen zouden bestuurd worden naar het arrêté van 24 Brumaire. In art. 4 werd bepaald, dat de destijds te Luik bestaande administratie zou worden opgeheven (3) en dat er een nieuwe zou ingesteld worden, welke opheffing en instelling te Luik 14 Primaire an III (4 Dec. 1794) (4) plaats had.
Kort daarop volgde eeu nauwkeuriger indeeling van het arrondissement (ronding) Maastricht, die wij hier deen volgen:
(1) Becueil Havez I, p. 107, Pasinomie (ï XLIV.
(2) id. id. I, p, 124, id. (i XLIX.
(;-}) ongetwijfeld die welke 21 Pructidor au II (7 Sopt. 17!)4gt; was ingesteld. Zie hiervoor p. (gt;.
(4) Becueil Hayez, I, p. 194.
Vrijheid. Gelijkheid.
Te Maestricht den 18 Frimaire, het derde jaer der Fran-sche Republiek een en onverdeelbaar.
(8 December 17!)4 O. S.)
De Representanten van het volk bij de leegers van het Noorden en van de Sambre en Maese, willende nadrukkelijker bepaelen de Rondinge van de administratie, dewelke tot Maestricht is ingesteld,
Besluiten.
Dat onder deze Administratie zullen begrepen zijn:
1quot; De stad van Maastricht en hare general itijt, daeron-der begreepen het dorp S\' Pieter.
2° Het gehoele Land van Valkenborg, hiervoren bekend onder de namen van Oostenrijks enHollandsch Valkenborg.(1)
8° Het geheele Land van \'s Hertogen-Raade, hiervooren bekend onder de Namen van Oostenrijks en Hollandsch \'s Hertogen-Raade(2) uytgenomen de twee plaatsen (:voorheeu Heerlijkheden :) Roerdorp en AVels, dewelcke sullen deel maken van do Administratie van Aken.
4quot; De Dorpen (voorheen Heerlijkheden) van Elsloo(3) en Steyn(4).
5quot; Het land ( voorheen Graafschap) van Horne (5) en do districten van Weerth, Thorn (G), Wessem en Kessenich.
6quot; De geheele Luycksche Kempen en het (hiervoren onder den naam van Graafschap bekende) Land van Loon, bestaande in de steeden en districten van Tongeren, Bilsen, Borgloon, Hasselt en Herck.
7,, Hot Land van Daalhem(7) sal van de Ronding van Maestricht afgenoomen en onder de administratie van Limborg gebrogd worden.
(Was goteekend) Joubert, Portiez (de l\'Oise).
Verders hebben de Representanten van het Volck op den generaelen Thresaurier der Armee ter dispositie van deese administratie geassigneerd dertig duysendc livres om daer
(1), (2), (5), (G) en (7). Wij zullen op het einde van dit werk de plaatsen aangeven waaruit die landen bestonden. (;•gt;) en (4). Vrije Rijksheerlijkheden.
— 10 —
uyt de kosten der secretarie etc. te vinden, waarnaer deese vergadorinf: is gescheiden.
Register der notulen I, van de Administratie van het arrondissement Maastricht, fol. 16 v. en 170— Recueil Hayez I, p. 188.
Den 14equot; Fructidor an III (31 Aug. 1795) werd door bet Comité du Salut Public van de Nationale Conventie de volgende indeeling van het departement der Nedermaas vastgesteld, met bet oog op de aanstaande vereeniging met de Franscho Republiek :
Nouvelle division du territoirc de la Belgique, pays de Licge et auires pays adjacens en neuf arrondissemens ou départemens, arrêiée par le Comité de Salut Public de la Convention Nationale le 14 Fructidor, oquot; année de la Ré-jnd\'lique fran raise.
5mt\' Arrondissement ou département de la Meuse Inférieure.
1° Maestricht chef-lieu (1);
2° Elmpt qui comprend Elmpt (2), Overkruchten (2), Ne-derkruchten (2), Wildenraedt (2), Beesel (1), Swalmen (1), As-selt (1), Maesniel (1), Melich (1), Herkenbosch (1), üalen-broek (2) et leurs dépendances ;
3° Ruremonde (1) ;
4° Ilaelen (1), qui comprend Haelen, Horn, Roggel, Neer, Kessel, Nunbem, Buggenum, Gratem, Heel, Wessem, Heyt-huysen, Baexem et leurs dépendances ;
5° Venloo (1), qui comprend Venloo, Tegelen, Belfeld et leurs dépendances;
6° Weert, qui comprend Weert (1), Nederweert (Ij, Meyel (1), Thorn (1), Hunsel(l), Ittervoort (1), Neeritter 1, Stamproye (1) et leurs dépendances (3).
7° Achel, qui comprend Achel, Neer-Pelt, Over-Pelt, Caulille, Hamont, Lille-S\'-Hubert et leurs dépendances;
(1) Cantons et communes restés aux Pays-Bas.
(2) Communes aujourd\'hui prussiennes.
(3) Des parties détachées de Neeritter, et Ittervoort sont aujourd\'hui incorporées dans la commune beige de Molenbeersel. Le reste du canton est resté aux Pays-Bas.
— 11 —
8° Peer, qui comprend Peer, Exel, Hechtel, Houthalen, Helchteren, Meeuwen, Groot-Brogel, Klein-Brogel, Wych-mael, Ellicum et leurs dépendances ;
9° Beeringen, qui comprend Beeringen, Tessenderloo, Heusden, Coursel, Oostham, Quaed-Mechelen, Beverloo et leurs dépendances ;
10° Herck, qui comprend Herck, Meldert, Lummen, Kempt, Stevoort, Weyer, Donck, Haelen, Schuelen Link-hout, Zeelhem, Berbroek, Viversel et leurs dépendances ;
11° S\' Trend, qui comprend S\' Trond, V7elm, Bevingen, Halmael, Wilderen, Duras, Binderveld, Nieuwer-kerken, Cosen, Nonnen-Millen, Gorssum et leurs dépendances;
12° Buvingen, qui comprend Buvingen, Bouckhout, Ker-kom, Aelst, Brusthem, Muysen, Gingelom, Niel, Borloo, Montenaken, Corthys, Corswarem, Fresin, Grand-Goyer, Milen-boven-Aelst, Hasselbroek et leur dépendances;
130Looz, qui comprend Looz, Cortessem, Wellem, Ulbeek, Zepperen, Houpertingen, Ordenge, Rykel, Gothem, Hendriken, Jesseren, Kerniel, Gorsleenw, Herten, Berlingen, Rullichoven, Cuttecoven et leurs dépendances ;
14° Vryheers, qui comprend Vryheers, Manshoven, (1) Gelinden, Groot-Jamine, Klein-Jamine, Marlins, Mette-coven, Gossoncourt, Brouckom, Hex, Fologne, Horpmael, Opheers, Neerheers, Roclenge et leurs dépendances ;
15° Tongres, qui comprend Tongres, Broekem, (2) Bom-mershoven, Vechmael, Lowaige, Otrenge, Herstappe, Heur-Ie-Tiexhe, Freeren, Sluse, Nederhein, Malle-Scherpenberg Henis, Rixingen, Sheeren-Elderen, Zammelen, Neerrepen, Overrepen, Mulken, Berg, Pirange, Widoye, Coninxheim. Hamal, Russon et leurs dépendances ;
16° Riempst, qui comprend Riempst, Roclenge, Bassen-ge, Wonck, Eben-Emael, Lanaye, Montenaken, Canne, S* Pierre (3), Vcldwezelt. Rosmeer, Vlytingen, Wilre (3), Herderen, Genoels-Elderen, Sichen,Millen, et leurs dépendances;
17° Terblyt (3), qui comprend Terblyt, Amby, Keer, Heer,
(1) Doit ètre: Engelmanshoven. (2) Broek\'?
(3) Cantons et communes restés aux Pays-Bas (Wilré-Oudvroenhoven).
Heugem, Grousfeld, Oost, Eystlen, Breust, Merchauli{M(seh), Noorbeek, Mlieer, Maerland, Richolt (Ryckholt), St. Gertrude, Ekkelrade, Bruysterbosch, Berg, Huntem (Honthcm), Ittereii, Meerssenhoven, Opharen, Lumol (Liinmd), Wyk et leurs dépendances ;
18quot; Wittem (1), qui comprend Wittem, Holset ou Helsart, Vaels, Lemiers, Nyswiller, Bocholtz, Simpelveld, Cartiels, Wilre, Galoppe et leurs dépendances;
19quot; llolduc qui comprend Kolduc (2), Ubach paroisse (2), Alstorf(2), Merksteyn (2), Scherpeuseel (2), Waubach (1), Ubach-over-Worms (1), Rimbourg (1), Nieuwenhagen (1), Scheydt (1), Wei ten (1), Kerkraede (1), Horbach (2), ()rsbach (2), et leurs dépendances ;
20\' Hinsberg (2), qui comprend Hinsberg, Wassenberg, Randeraed, Geylenkirchen, (iangelt et lours dépendances ;
21,, Stevensweert, qui comprend Stevensweert (1), Her-ten\'1), Odi]ienberg(l), Linne(l), Maesbracht(l), Mont tort (1), St. Joost (1), Echt(l), Ophoven (1), Posterholt (1), Wal vucht (2), Susteren (1), Roosteren (1) et leurs dépendances;
22quot; Maeseyk, quicomprend Maeseyk, Kessenich, Ophoven, Aldeneyk, Eelen, Hoppeneer, Rothem et leurs dépendances;
23quot; Bree, qui compretii Bree, Bocholt, Reppel, Gerdin-gen, Wyshagen, Gruytrode, Opoetoren, Xee roe toren, Xeer-glabbeek, Opitter, Tongorloo et leurs dépendances;
24quot; Hasselt, qui comprend Hasselt, Curange, Hercken-rode. Zonhoven, Diepenbeek, Zolder, Alken, Wimmertingen, Herck-St.-Lambert et leurs dépendances ;
25quot; Bilsen, qui comprend Bilsen, Eigeubilsen, Walt-wilre, Wintershoven, Romershoven, Vliermael, Schalkhoven, Guygoven, Hern-St.-Hubert, Ah (3). Membruggen, Werm, Graud-Spauwen, Petit-Spauwen, Vieux-Jonc, Hoessolt, Martens-Linden, et leurs dépendances ;
26\' Reckheim, qui omprend Reckheim, Boorsheim, Grimby, Neerharen, Lanaken, Gellik et leurs dépendances;
(1) Cantons et communes restés aux Pays-Bas.
(2) Cantons et communes appartenant aujourd\'hui a la Prusse.
(3) Doit probablement ètre: Alt-Hoesselt.
— 13 —
27quot; Stockheim, qui comprend Stockheim, Dilsen, Lanklaer, Meeswyk, Leuth, Eysden, Vuclit. Mechelen et leurs dépen-■dancos ;
28° Sittard (1), qui comprend Sittard. Jabeek, Schinveld, Merkelbeek, Amsteuraede, Bruussum, Oirsbeek, Bingel-raede, Schiunea, Spauwbeek, Steyu, Urmond, Gcleen, Berg, Obbicht, Papeahoven, Limbricht.
2!)° Fauquemoat (1), qui comprend Fauquemont, Strucht, Vieux-Fauquemont, Dammerscheit, Cuuroken, (?) Heerlen, Gorten, (?) Climmen, Herk, Hulsberg, Put, Hoensbroek, Vaesraede, Xuth, Wynandsraede, Beek, Eisen, (Elsloo) Geid, Schimmert, Casel, Meersen, Bum (Bunde) et leurs •dépendances ;
SOquot; Genck. qui comprend Genck, Beverst, Munsterbilsen, Sutendael, Ascli, Niel, Opglabbeek et leurs dépendances.
Registre aux lois et arrêtés (du Gouvernement Fran^aise), I, p. 2, verso. — llecueil Hayez III, p. 5, Pasinomie. 7, VI.
Tijdvak ran 1 Oct. 1790 lot het einde van de Franschc overheersching over het (jrondyehied van het t(yen-woord i(j hertog dom Limburg.
P A fdeeling: het departement der Seder maas.
Bij de wet van 9 Vendémiaire an IV (1 Oct. 17!)5) waarvan de tekst hier zoo aanstonds volgt, werden onder meer het land van Luik, Oostenrijksch Gelderland, de andere op den linker Rijnoever gelegen Oostenrijksche bezittingen en de voormalige Generaliteitslanden, die door de Bataafsche Republiek bij het verdrag van l(i Mei 1795, te \'s Gravenhage gesloten, aan de Fransche Republiek waren afgestaan, bij deze Republiek ingelijfd.
(1) Cantons et communes restés aux Pays-Bas.
De nota\'s aan den voet der bladz. 10—13 zijn ontleend aan: lt;le Corswarem, Mém. hist, sur les anciennes limites et circons-criptions d.1. prov.de Limb. Brux. 1857, 4° p. 165—ICS,waaraan wij ook de spelling der plaatsnamen ontleend hebben.
— 14 —
I\'ruissisch Gelderland, het land van Cleef en van Gulick welke landen niet bij Frankrijk werden ingelijfd, bleven ressorteeren onder de Centrale Administratie te Aken en ilus ook die gedeelten van het tegenwoordig hertogdom Liraburg die onder deze landen behoorden.
Deze wet werd ingevoerd bij besluit der volksrepresentanten bij de legers van het Noorden, Sambre en Maas, dat hier onmiddelijk volgt ;
A Brnxelles le 12 Vendéraiaire Tan 4 (1) de la Républi-ijue frangaise une et indivisible.
Le Représentant du peuple prés les armées du nord et. de Sambre et Meuse.
Vu la loi du neuf du mois sur la réunion de Ia Bel-giijue et du pays de Liège a la République francaise et les instructions du comité de Salut public de la même date.
Arrète qu\'une des expéditions de cette loi sera sur le champ envoyée par un courrier extraordinaire a chacune des administrations darrondissement actuellement existan-tes et aux municipalités de Bruges et An vers, lesquelles sont chargées de faire impriraer, publier et proclamer cette loi avec la plus grande solemnité.
signé Giroust.
Registre aux lois et arrêtés I fol. 5. — Geregistreerd 13 Vendémiaire voor het dep. der Nedermaas an IV (5 October 1795) N0 2 (2).
Hierna volgt de wet zelve van 9 Vendémiaire an IV waarvan bij besluit van 12 Vendémiaire an IV (4 Oct. 1795) de publicatie werd bevolen :
(1) 4 October 1795.
(2) Dit arrêté is geregistreerd, hoewel, toen het werd afgekondigd, de registratie nog niet werd gevorderd voor het executoir worden der wetten en besluiten van de Fransche regeering; immers de wet van denzelfden 12°quot; Vend, op deze nieuwe wijze van executoir worden, was toen zelf nog niet executoir, maar werd het eerst 11 Frimaire an IV (18 Nov. 1795).
— 15 —
Loi
sur la reunion de la Belgique et du pays de Liège a la liépublique frauraise,
du neuvième jour de Vendémiaire Tan 4 (1) ile la République frauraise mie et indivisible.
La Convention nationale après avoir entendii le rapport de sou comité de Salut Public décrète ce qui suit;
Art. 1. Les décrets de la Convention Nationale des 2 et 4 raars et 8 mai 1793, qui ont réunis (sic) les pays de Liège, de Stavelot, de Logue et de Malmódy au territoire francais seront exécutés selon leurs formes et teneur.
Art. 2. Seront pareillement exécutés les décrets de la Convention Nationale des 1, 2, 6, 8, 9, 11, 19 et 23 mars 1793 qui ont réunis au territoire francais, le Hainaut, le ïournesis, le pays de Namur et la majorité des communes de la Flandre et du Brabant.
Art. 3. La Convention Nationale accepte les voeux émis en 1793 par les communes d\'Ypres, Grammont et autres communes de la Flandre, du Brabant et lt;le la partie ci-devant autrichienne delaGueldre, non comprises aux dits décrets pour leur réunion au territoire francais.
Art. 4. Sont pareillement réunis au territoire francais tous les autres pays en dera du Rliin, qui étoient avant la guerre actuelle sous la domination de TAutricIie et ceux qui ont été conservés a la république frauraise par le traité conclu a La Haye le 27 Floréal dernier entre ses plénipotentiaires et ceux de la république des IVo-vinces-Unies, auquel il u\'est dérogé en rien par aucunes des dispositions du présent décret.
Art. 5. Les habitans des pays de Liège, de Stavelot de Logne et Malmédy et ceux des communes de la Belgique comprises dans les articles 2 et 3 du présent décret jouiront dés a présent de tous les droits de citoyen francais, si d\'ailleurs ils ont les qualités réquises par la constitution.
Art. 6. A l\'égard des communes comprises dans l\'arti-
(1) 1 Oct. 1795.
cle 4 ci-dessus, les habitans jouiront jusqu\'a ce qu\'il eu ait été autrement disposé, de tons les droits garantis par la constitution aux étrangers, qui resident en France ou y possèdent des propriétés.
Art. 7. Les pays mentionnés dans les quatres premiers articles du présent décret seront divisés en neuf dépar-temens savoir celui do la Dyle, (liruxelles chef-lieu) celui de FEscaut (CJand chef-lieu), celui de la Lys (Bruges chef-lieu), celui de Jeramapes (Mons chef-lieu), celui des Forets (Luxembourg chef-lieu), celui de Sambre et Meuse (Xamur chef-lieu), celui de l\'Ourte (Liège chef-lieu), celui de la Meuse inférieure (Maestricht chef-lieu), celui des deux Nettes (Anvers chef-lieu).
Art. 8. Les Représentans du peuple envoyés dans la Belgique sont chargés de déterminer les arrondissemens respectifs de ces départemens et de les diviser en cantons a l\'instar des au tres parties du territoire francais.
Art. 0. lis nommeront provisoirement les functionnaires qui devront composer les administrations do départemens ; celles de cantons et les tribunaux des pays de Limbourg, de Luxembourg, de Maestricht, de Venloo et lours dépendances et de la Flandre (cidevant Hollandaise)
Art. 10. Lo corps légistatif déterminera le nombre de représentans du peuple que chacun des départemens, formes eu exécutiou de 1\'article 7 ci-dossus, devra nommer a Fépoque. du renouvellement, qui aura lieu Tan 5 de la Itépublique.
Art. 11. Les représentans du peuple envoyés dans la Belgique veilleront a la très-prompte rentree des contributions extraordinaires imposées a ces pays et formant leur contingent dos frais de la guerre de la Liberté.
Art. 12. Les bureaux de douanes actuellement existans solt entre la trance et les pays mentionnés dans les quatre premiers articles du présent décret, soit entre les différen-tes parties de ces mèmes pays sont supprimés.
Ceux qui sont établis entre ces mêmes pays les Pro-vinces-Unies et les pays non réunis entre Meuse et Rhin demeurent mainteuus.
24° Herck, chef-lieu, qui comprend ; Herck, ville, Curange et Herckenrode, Stevort, Alken, Coseu, et Nieuwerkerken Meldert, l.ummen, Kermpt, Weyer, Douck, Haelen, Schue-lea, Liukhout, Zeelhem, Berbrouk, etleurs dépendances;
25° St. Trond. chef-lieu qui comprend : St. Trond, ville, Bevingen, Xonne-Milon et leurs dépendances ;
26° Montenaken, chef-lieu, qui comprend : Montenaken, Binderveld, Runkelen, Duras, Wilderen, Gorssum et Wellen (1), Bouckhout, Kerkhem, Muysen, Gingelom, Niel, Borlo. Buvingen, Corthys, Corswarem, Fresin, Grand-Goyer, Milen-boven-Aelst, Hasselbroek et leurs dépendances ;
27° Heers, chef-lieu qui comprend: Heers, Aelst, Brust-liem, Vryheers, Opheers, Neei\'heers, Ingelmanshoven, Gelinden, Groot Gelmet, Klein Gelmet, Marline, Metteco-ven, (iutslioven, Broeckem, Hex, Fologne, Orpmael, Ito-clenge et leurs dépendances ;
28° Looz, chef-lieu qui comprend : Looz, ville, Ulbeek, Zepperen, Hopertingen, Ordingen, Rykel, Gothem, Hendriken, Jesseren, Kerniel, Berlingen, Rullekhoven, Kutteco-ven et leurs dépendances ;
2!3U Tongres, chef-lieu qui comprend : Tongres, ville, Bommershoven, Vechmael, Alwegge (2), Otrange, Herstap-pe, Heur-le-Tixhe, Freren, Slusen, Xederheim et Paif (3), Malle, Henis, Samel (4), Mulken, Berg, Pirange, Widoye, Coninxiieim, Ilusson et leurs dépendances ;
SO0 Millen, chef-lieu qui comprend : Millen, Eiempst, Roclenge, Bassenge, Wonk-Eben, Lanaije, Bolrée, Eymael, Montenaken, Canne, St. Pierre, Veldwezelt, Rosmeer,
(1) Ce doit étre Velm : Wellen se trouve déja au canton de Cortessem.
(2) Alwegge est le nom wallon (sic) de Louwaige.
(3) I\'aitve est anjourd\'hui, dans la province de Liége.
(4) II n\'y aucunc localité de ce nom, c\'est probablement un double emploi avec Zammelen, hameau de Vliermael, qui se trouve déja au canton de Cortessem.
De aant. op p. 22—20 zijn ontleend aan do Corswarem. Mémoirehist. etc., wiens spelling der plaatsnamen ook hier grootendeels gevolgd is.
— 26 —
Vleytingen, Wilder, Herderen, Genoels-EIderen, Sichen et leurs dépendances;
Signé a la nanute en date que dessus :
Van de Wardt, Président,
Picquery, de Haynin,
Prisse, Administrateurs Pour extrait conforme J. M. IJeintjens secrét.
Gedrukt iu: Almanach du Dipartenient de la Meuse-Inférieure pourl\'année 1797, an óe Ecp. Maestricht. Th. Ny-pels 1797 18°.
Het registeraux arrètés de 1\'Administration Centrale waarin dit besluit is gocopieerd, ontbreekt in ons archief, zie echter llegistre de Correspondence interne du tribunal supérieur N0 1 p. 82 op de Arrondissements-Rechtbank te Maastricht.
Thans nog een paar besluiten die kleine wijzigingen in de verdeeling van 19 Nivóse an IV aanbrachten :
Iu Bij besluit van de Volksrepresentanten in dato 13 Ven-tóse an IV (3 Maart 1796) (1) werd het kanton Heerlen gevormd, door afscheiding van die gemeente en van de gemeenten Voerendaal, Nieuwenhagen en Schaesberg van het kanton Valkenburg. 2° Bij besluit van den 22 Vendé-miaire an V (13 Oct. 1796) (2) werd Maastricht, dat volgens voornoemd besluit van 19 Nivóse an IV, maar één kanton uitmaakte, in twee arrondissementen of sectiën verdeeld, die ieder één kanton vormden.
Intusschen waren bij arrêté van het Directoire Exécutif dato 16 Frimaire an V (6 Dec. 1796) (3) de negen bij
(1) Geregistreerd in Registre de Correspondance interne du tribunal supérieur N0 1, p. 20. In het register der Centrale Administratie bestemd voor de registratie vond ik het niet geregistreerd
(2) Gereg. ibidem N0 1, p. 160. Niet geregistreerd in het reg. voor de registratie van de Centrale Adm.
(3) Pasinomie 7, C, VI Registre aux lois et arrètés (du Gouvernement Francais) dl. 5 fol. 74. Geregistreerd onder No. 230 op 27 Frimaire an V (17 Dec. 1796) voor het dep. der Nedermaas te Maastricht.
wet van 9 Veudémiaire an IV met Frankrijk vereenigdo Belgische Departementen bijna volledig met de overige departementen gelijkgesteld.
Nu werd 23 Ventóse an V (13 Maart 1797) de verdeeling in cantons van 14 Fructidoran III (zie p. 10—13 hiervoor), natuurlijk met inachtneming der wet van 9 Vendé-miaire an IV (p. 15—17) en van het arrêté der volksrepresentanten van 11 Frimaire an V (zie p. 20—21 en v. h. besl. der Centr. Adm. 19 Nivóse an IV p. 22—26) dat gelijk wij zeiden was gebaseerd op de wet van 9 Veudémiaire an IV, bekrachtigd door de Fransche Kegeering te Parijs:
Au nom de la République Frangiise. Loi qui maintient la division provisoire de la ci-devant Belgique en Départe-mens et cantons, du vingt trois Ventóse an 5 de la llépu-blique Franraise une et indivisible.
Le Conseil des anciens adoptant les motifs de declaration d\'urgence qui précède la itésolution ci-après, approuve l\'acte d\'urgence.
Suit la teneur de la déclaration d\'urgence et de la resolution du vingt-trois Veutose an 5.
Le Conseil des ciaq cents, considérant que rien de co qui regarde les assemblées primaires ne peut souffrir de délai.
Déclare qu\'il y a urgence.
L\'urgence déclaré le Conseil prend la resolution suivante :
Art. 1 La division en départemeus et en cantons de la ci-devant Belgique, fixée par un arrêté du comité do salut public du quatorze Fructidor an trois est provisoi-rement maintenue.
Art. 2 La présente resolution sera imprimée.
Signé P. A. Laloy président, üesmolin, Collombel (de la Meurthe), Bacheloz, Houriez, Fsloy, secrétaires.
Après une seconde lecture, le Conseil des anciens approuve la Ivésolution ci-dessus.
Du vingt trois Ventóse an ciuq do la République Franraise.
Signé Poullain-Grandprey Président, Castillion, Jevardat, Tombelle, Richou secrétaires.
Le Directoire Exécutif ordonno que la loi ci-dessus sera publiée exécutée et qu\'elle sera mnuie du sceau de la Eé-publique.
ï\'ait au palais national du Directoire Exécutif le vingt quatre Ventóse an cinq do la Képublique Frangaise une et indivisible.
Pour expedition conforme le président du Directoire Exécutif signé Keubell. Par le Directoire Exécutif, le Secrétaire général (signé) Lagarde.
Certifié Conforme.
Le Ministre de la justice Signé Merlin.
Registre aux lois et arrètés VI fol. 13. Geregistreerd ló Germinal an V (4 Maart 171)7) n0 2:)2. — 2 Bulletin des lois n0 112, numero der wet 1066
Hoewel, gelijk uit den tekst blijkt, deze bevestiging voor-loopig was, bleef zij behouden tot 9 Jan. 1802, behalve dat de gemeenten Borg en Terblijt, tot één gemeente werden vereenigd. Zij komen als vereenigd voor 11 Fructidor an VIII (29 Aug. 1800), 19 Vendémiaire an IX (11 Oct. 1800) en 22 Fructidor an IX (9 Sept. 1801) in de Indicateurs de Prefecture II, N. 1400. Ill, 436 en VI N. 1197. Uit het arrèté van 22 Messidor an VII (10 Juli 1799) van ds Centrale Administratie waarbij de grensscheiding tusschen de gemeenten Berg en Valkenburg is vastgesteld, blijkt het dat zij toen nog niet vereenigd waren.
Eenige jaren gingen nu voorbij zonder dat een nieuwe indeeling van het departement der Nedermaas voorviel.
De wet van 28 Pluvióse an VIII (17 Febr. 1800(1) stelde eene nieuwe omschrijving der cantons voor; die van het département de la Meuse Inférieure hadden de volgende hoofdsteden :
1° arrondissement Maastricht (2), Tongeren, Bilseu, Me-
(1) Bulletin des lois N0 17, N0de la loi 115, p. 03. Geregistreerd in het departement der Nedermaas, den 3 Floréal an VIII (23 April 1800) N0 651.
(2) Cantons gedeeltelijk aan Nederland gebleven.
— 29 —
-chelen, Eysden (1), Meerssen (1), Valkenburg (1), Wittem (1), Rolduc (2), Oirsbeek (1), Millen, Asch, Heerlen (1).
2° arrondissement Hasselt, Cortessem, St. Trond, Heers, Montenaken, Loon, Herck, Beringen, Peer.
3° arrondissemeut Roermond (1), Venloo(l), Echt (1), Maeseyck, Heythuysen (1), quot;Weert (1), Nederkrucliten (3), Bree, Achel.
Een decreet van het Corps légistatif van 8 Pluvióse an IX (28 Januari 1801) (4), wet van de Republiek verklaard den IS\'quot;5quot; van diezelfde maand, schreef voor dat er voor het Europeesch grondgebied der Republiek minstens 3000 canton-gerechten en 3600 ten hoogste zouden zijn ; dat met uitzondering van zekere aangewezen gevallen, de middelbare bevolking van een vredegerecht 10,000 inwoners zou zijn en ló,000 niet te boven zou gaan, dat de middelbare uitgestrektheid van het arrondissement van een vredegerecht 250 vierkante kilometer zou zijn, het maximum 375, het minimum 125 enz.
Ingevolge dit decreet, vaardigden de consuls 19 Nivóse an X (9 Jan. 1802) (5) een arrêté uit, gevolgd door een verbeterend arrêté van 25 Ventóse (1(1 Maart) (6) daarop volgend, bij welke arrêtés zij de vredegerechten voor het département de la MeuseInférieure op 25 brachten, aldus verdeeld; lor Arrondissement communal.
MAESTHICHT.
Chefs-lieux des justices de paix et communes dont elles sont composées.
Bilsen,(composé des communes de) Beverst, Bilsen, Eygen-
(1) Cantons geheel aan Nederland verbleven.
(2) Canton gedeeltelijk aan Pruissen, gedeeltelijk aan Nederland behoorend.
(3) Canton thans aan Pruissen behoorend.
(4) Bulletin deslois N0 (!7, loi N0 512, t. H, p. 285—286. Geregistreerd in het Dep. der Nedermaas, den 15 Ventóse an IX (6 Maart 1801) N® 710.
(5) Ibidem N0 161, loi N0 1234, t. V, p. 264, geregistreerd in het Dep. der Nedermaas, 24 Ventóse an X (15 Maart 1802) N- 7(J8.
(6) 3 Buil. des Lois, 228 bis. N0 7, p. 103.
— 30 —
Bilsen, Gellick, Genck, Groot-Spauwen, Heers, Hoelbeeck. Hoesselt, Klein-Spauwen, Martens-Linde, Mopertiugen, Mua-ster-Bilsen, Sutendael, Veldwezelt, Waltwilder.
Galoppe (1) (composé des communes de) Galoppe, Mar-geraten, Mheer, Noorbeek, Schin-sur-Geul, Slenaken, Stmcht, Vaels, Vieux-Fauquemont, Wittem, Wilre.
Heerlen (1) (composé des communes dej Glimmen, Heerlen Nieuwenhagen, Sciiaesberg, ^\'oerendael.
Maestriclit-Nord (1). La ville de Maestricht sera divisée eu deux sections. La première, dite dn Nord, comprendra le quartier dc Vick (IVieleJ, et partant de la, toute la partie de la ville situce ii droite du pont do Meuse, et les rucs elites du l\'etit-Staat, Graud-Staat et do Bruxelles, en longeant la place d\'armes; toute la rue du Pont appartiendra ;i cette section.
Breust, Cadier, Eysden, Gronsveld, Heer et Keer, Maestricht, Mesch, Oost, Ryckholt.
Maostricht-Sud. Laseconde section, ditecfa Midi, seracompo-sée de touto ia ville que no comprendra pas la première section.
Bassen ge, Canne, Eben-Emael, FaU et Meer. Lanaye, Maestricht (1), Pierre (Saint) (l), Boclenge, Roosmeer, Sichen-Sussen et Boiré, Vlytingen, Vroenhove, (2) Wonck.
Mechelen, (composé des communes ci-après.) Ascii, Boors-heini, Eysden, Lanaeken, Lanklaer, Leuth, Mechelen, Meeswyk, Neerglabbeek, Neerharen, Niel, Opglabbeek, Opgrimbij, Reckheim, Stockhom, Üykhoven, Vucht.
Meersseu (1) (composé des communes de) Amby, Beek, Bernelen, Berg, Borgharen, Bunde, Elsloo, Fauquemont, (■eul, Houthem, Hulsberg, Itteren, Meersseu, Schimmert, Steyn, Ulestraten.
Oirsbeek (1) (composé des communes do) Amstenrade, Bingelrade, Brunssum, Geleen, Hoensbroek. J ah eek. Merkelbeek, Nuth, Oirsbeek, Schinnen, Schiuveld, Spaubeek, ^ aesraede, Wynandsraede.
(1) Ces cantons et communes appartiennent aujourd\'hui aux Pays-Bas.
(2) Cette commune est aujourd\'hui partagée : les sections, de Montenakeu et Heukelom sont beiges, ceiie de Wilré appartient aux Pays-Bas.
— 31 —
Ilolduc (compose des communes d\')Alsdorftquot; (2), Bochholz (1) Eygalshoven (1), Kerkrade (1), Merckstein (2), Rimbourg (1), Roerdorff(2), Roldue (2), Simpelveld (1) Ubag-over-Worms(l), übag-paroisse (2), Welz (2).
Tongres (coniposé des communes de) Berg, Bommersho-ven, Coniuxheim, Freeren, Genoels-Elderen, Henis, Herderen, Herstappe, Heur- le-ïiexhe, Hex, Lowaige, Mali, Millen, Nederheim, Neerrepen, Otrange, Overrepen, Piran-ge, Riempst, Rixiugen, Russon, Siieeren-Elderen, Sluse, Tongres, Vechmael, AVidoye.
oiuo Arrondissement communal,
HASSELT.
Chef-lieux des justices de paix et communes dont elles sont composées.
Beeringen, (compose des communes de) Beeringen, Bever-loo, Coursel, Heusden, Oostham, Pael, Quaedraechelen, Tessenderloo, Zolder.
Hasselt (compose des communes de) Cnrange, Diepenbeek, Hasselt, Herck-St.-Lambert, Wimmertingen, Zonhoven.
Herck(composé des communes de) Beerbrouck, Donck, Halen, Herck, Kermpt, Linckhout, Lummen, Meldert, Schuelen, Spalbeek, Stevoort, Weyer, Zeelhem.
Looz (compose des communes suivantes): Alken, Bas-heers, Berlingen, Brouckhom, Cortessem, Cuttecoven, Fologne. Oors et Opleeuw, Gossoncourt, Gothem, Grand-Looz, Guych-goven. Heers, Hendricken, Herne-St. Hubert, Herten, Horp-mael, Houppertingen, Jesseren, Kerniel, Looz, Martinne, Membruggen, Mettecoven, Opheers, Petit-Jamine, Roclen-ge, Rommershoven, Rykel, Schalkhoven, Ülbeek, Vliermaal, Voort, Wellen, Werm, Wintershoven.
Peer (composé des communes suivantes) : Exel, Groot-Broogel, Hechtel, Helchteren, Houthalen, Klein-Broogel, Peer, Wychmael.
St. Trond, (composé des communes ci-après) Aelst, Bin-
(1) Ces cantons et communes appartiennent aujourd\'hui aux Pays-Bas.
(2) Ces communes appartiennent maintenant a la Prusse.
— 32 —
derveld, Borloo, Bouckhout, Brasthem, Buvingen, Cors-Avarem, Corthys, Coseu, Duras, Engelmanshoven, Fresiu, Geliiulen, Gingelom, Gorssam, Goyer, Grand-Jamine, Hal-mael, Kerckkom, Milen-sur-Aelst, Montenaken, Muysen, Niel. Nieuwerkerken, Ordingen, llunkelen, Trond (Saint)f Yelm, Wildcren, Zepperen.
3° Arrondissement communal R U E E M O N D B,
Chef-lienx des justices de paix et cammunes dont elles sont composées
Achel, (coiLiposé des communes ci-après): Achel, Caulille, Ha-mout, Lille-St.-Hubert, Luiksch-Gestel (l),Neerpelt, Over pelt.
Bree (compose des communes de) Beek, Bockliolt, Bree, Ellicom, Gerdengen, Gruytrode, Meeuwen, üpitter, lleppel, Tongerloo, Wyshaegen.
Maeseyck (compose des communes de) Dilsen, Echt, (1) Eeleu, Ittervoort (3), Kessenich, Maeseyck, Neeritter (3) Neer-üeteren, Xieuwe-stadt (1), üphigt et Papenhoven (1), Olie en Laak(l ), Oplioven, Opoeteren, Posterholt (1), Roosteren (1), Rothem, Stephensweert (1), Thorn (1).
Xeder-Kruchten (2), (compose des communes de) Elempt, Nedercruchten, Wegberg.
Ruremonde(l) (composé des communes de) Beegden, Bug-genum, Grathem, Halen, Heel, Herten, Horn, Hunsel, Linne,
(1) Cantons et communes reatés aux Pays-Bas.
(2) Canton appartenant aüjóurd\'hui a la Prusse.
(3) Bij tractaat tusschen Nederland en België, gesloten 5 Nov. 1842, werden een gedeelte van Groot-Beersel, behoord hebbende aan do Nederlandsche gemeente Ittervoort, en Maen-lostraat, Molenbeersel en Boomerstraat, bijna geheel afgenomen van de Nederlandsche gemeente Neerritter, en gedeeltelijk van Hunsel, alsmede Winckel, afgenomen van Stamprooy en aan België afgestaan.
Al deze stukken,behalve Boomerstraat, werden 12Apiil 1845 met Beesel, dat afgenomen werd van de Belgische gemeente Kessenich, vereenigd tot de Belgische gemeente Molenbeersel. Boomerstraat werd door dezelfde wet bij de Belgische gemeente Kinroy gevoegd.
— 17 —
Visé par le Képresentant du peuple, Inspecteur aux pro-cès-verbaux.
(Siguê Enjubault)
Collationné a l\'original par nous président et secrétaires de la Convention Nationale
A Paris, le 9 Vendémiaire an 4quot; de la République frault;;aise (signé) P. C. L. Baudin (des Ardennes) président, J.P. Philippe Delleville et J. Poisson, secrétaires.
Pour copie conforme :
La Commission des administrations civiles, police et tri-bunaux. Le chargé provisoire
Signé Aumou.
Ilegistre aux lois et arrêtés I, p. 5, verso. —
llecueil Hayez III, p. 39; Pasinomie, VII p. 78 1 Bulletin 186, N0Jde la loi 1137, —Collection générale des décrets rendus par Ia Convention Nationale avec la mention de leurs dates. Vendémiaire an IV Paris, Baudouin imprimeur du Corps Légistatif, p. 71—73.
Geregistreerd voor het dep. der Nedermaus 13 Vendémiaire an IV (5 October 1795) N0 1.
ïien dagen later 19 Vendémiaire an IV (11 Oct. 1795) werd in de wet die tot titel voert : Division du territoire de France par rapport a Texercice des droits politiques, a l\'administration, a, la police et a la justice et placement des autorités, titel IV art. XLI aldus bepaald :
II sera pourvu par une loi spéciale a l\'organisation administrative et judiciaire des départemens dernièrement réunis, et des colonies de la république. (1)
Deze wet werd toepasselijk verklaard voor de 9 onlangs vereenigde departementen, door de volksrepresentanten Pe-rès en Pirtiez (de l\'Oise) den 13 Primaire an IV (4 Dec, 1795) en geregistreerd voor het departement der Neder-maas, sub. N0 80 den 1°quot; Nivóse an IV (22 Dec. 1795).
(1) Collection générale des décrets rendus par la Convention Nationale avec la mention de leurs dates. Vendémiaire an IV. Paris, Baudouin imprimeur du Corps Légis-latif p. 157.
— 30 —
Bilsen, Gellick, Genck, Groot-Spauwen, Heers, Hoelbeeck. Hoesselt, Klein-Spauwon, Martens-Linde, Mopertingen, Muu-ster-Bilsen, Suteudael, Veldwezelt, Waltwilder.
Galoppc (1) (composé des communes de) Galoppe, Mar-geraten, Mheer, Noorbeek, Schiii-sur-Geul, Slenaken, Strncht, Vaels, Vieux-Fauquemont, Wittem, Wil re.
Heerlen (1) (composé des communes de) Climmen, Heerlen Niemvenhagen, Schaesberg, Voerendael.
Maestricht-Nord (1). La ville de Maestricht sera divisée en deux sections. La première, dite du Nord, comprendra le quartier de Vick ( Wiel;), et partant de la, toute la partie do la ville situee a droite du pont do Meuse, et les rues elites du 1\'etit-Staat, Grand-Staat et de Bruxelles, en longeaut la place d\'armes; toute la rue du Pout appartieudra a cette section.
Breust, Cadier, Eysden, Gronsveld, Heer et Keer, Maestricht, Mesch, Oost, Ryckbolt.
Maestricht-Sud. Laseconde section, dite\'/» Midi, seracompo-sée de toute ia ville que ne comprendra pas la première section.
Bassenge, Caune, Eben-Emael, FaU et Meer, Lanaye, Maestricht (1), Pierre (Saint) (1), Koclenge, Roosraeer, Siciien-Sussen et Boiré, Vlytingen, ^\'roenhove, (2) Wonck.
Mechelen, (composé des communes ci-après.) Ascii, Boors-heim, Eysden, Lanaeken, Lanklaer, Leuth, Mechelen, Meeswyk, Neerglabbeek, Neerharen, Niel, Opglabbeek, Opgrimbij, Reckheim, Stockiiem, Uykhoven, ^quot;ucht.
Meerssen (1) (composé des communes de) Amby, Beek, Bemelen, Berg, Borgharen, Bunde, Elsloo, Fauquemont, (■eul, Houthem, Hulsberg, Itteren, Meerssen, Schimmert, Steyn, Ulestraten.
Oirsbeek (1) (composé des communes de) Amsteurade, Bingelrade, Brunssum, Geleen, Hoensbroek. Jabeek, Merkelbeek, Nuth, Oirsbeek, Schinnen, Schiuveld, Spaubeek, A aesraede, Wynandsraede.
(1) Ces cantons et communes appartiennent aujourd\'hui aux Pays-Bas.
(2) Cette commune est aujourd\'hui partagée : les sections de Montenaken et Heukelom sont beiges, celle de Wilré appartient aux Pays-Bas.
— 31 —
Rolduc (composé des communes d\')Alsdorff (2), Bochholz (1) Eygelshoven (1), Kerkrade (l), Merckstein (2), Rimbourg (1), Roerdorlï(2), Rolduc (2), Simpelveld (1) Ubag-over-Worms(l), Ubag-paroisse (2), Welz (2).
Tongres (composé des communes de) Berg, Bommersho-ven, Coninxheim, Freeren, Genoels-Elderen, Henis, Herderen, Herstappe, Heur- le - ïiexhe. Hex, Lowaige, Mali, Milleti, Nederheim, Neerrepeu, Otrange, Overrepen, Pirau-ge, Riempst, RLxingen, Russon, Sheeren-Elderen, Sluse, Tongres, Vechmael, Widoye.
2nie Arrondissement communal,
HASSELT.
Chef-lieux des justices de paix et communes dont elles sont composées.
Beeringen, (composé des communes dej Beeringen, Bever-loo, Coursel, Heusden, Oostliam, Pael, Quaedmechelen, Tessenderloo, Zolder.
Hasselt (composé des communes de) Curange, Diepenbeek, Hasselt, Ilerck-St.-Lambert, Wimmertingen, Zonhoven.
Herck (composé des communes de) Beerbrouck, Donck, Halen, Herck, Kermpt, Linckhout, Lummen, Meldert, Schuelen, Spalbeek, Stevoort, Weyer, Zeelhem,
Looz (composé des communes suivantes) : Alken, Bas-heers, Berlingen, Brouckhom, Cortessem, Cuttecoven. Fologne, (rors et Opleeuw, Gossoncourt, Gothem, Grand-Looz, Guych-goven. Heers, Hendricken, Herne-St. Hubert, Herten, Horp-mael, Houppertiugen, Jessereu, Kerniel, Looz, Marlinne, Membruggen, Mettecoven, Opheers, Petit-.Tamine, Roden-ge, Rommershoven, Rykel, Schalkhoven, Ülbeek, Vliermaal, Voort, Wellen, Werm, Wintershoven.
Peer (composé des communes suivantes) : Exel, Groot-Broogel, Hechtel, Helchteren, Houthalen, Klein-Broogel, Peer, Wychmael.
St. Trond, (composé des communes ci-après) Aelst, Bin-
(1) Ces cantons et communes appartiennent aujourd\'hui aux Pays-Bas.
(2) Ces communes ap[)artiennent maintenant a la Prusse.
— 32 —
derveld, Borloo, Bouckhout, Brusthem, Buvingen, Cors-warem, Corthys, Coseu, Duras, Engelmanshoven, Fresin, Gelinden, Gingelom, Gorssum, Goyer, Grand-Jamine, Hal-mael, Kerckkom, Milen-sur-Aelst, Montenaken, Muysen, Niel, Nieuwerkerken, Ordingen, llunkelen, Trond (Saint),. Yclm, Wiidcren, Zepperen.
3° Arrondissement communal
E U It E M O N D E,
Chef-lieux des justices de paix et cammunes dont ellcs sont composóes
Achel, (composédes communes ci-après): Achel, Caulille, Hu-mont, Lille-St.-Hubert, Luiksch-Gestol(l), Xeorpelt, Overpelt.
Bree (compose des communes de) Beek, Bockholt, Bree, Ellicom, Gerdengen, Gruytrode, Meeuwen, üpitter, Reppel, Tongerloo, Wyshaegen.
Maeseyck (compose des communes de) Dilsen, Echt, (1) Eelen, Ittervoort (3), Ivessenicli, Maeseyck, Neeritter (3) Neer-üeteren, Nieuwe-stadt (1), Ophigt et Papenhoven (1), Olie en Laak(l), üphoven. Opoeteren, Posterholt (l), Roosteren (1), Rothem, Stephensweert (1), Thorn (I).
Xeder-Kruchten (2), (compose des communes de) Elempt, Nedercruchten, Wegberg.
Ruremonde(l) (composédes communes de) Beegden, Bug-genum, Grathem, Haleu, Heel, Herten, Horn, Hunsel, Liiine,
(1) Cantons et communes reatés aux Pays-Bas.
(2) Canton appartenant aujóurd\'hui a la I\'russe.
(3) Bij tractaat tusschen Nederland en België, gesloten 5 Nov. 1842, werden een gedeelte vanGroot-Beersel, behoord hebbende aan do Nederlandsche gemeente Ittervoort, en Maen-lostraat, Molenbeersel en Boomerstraat, bijna geheet afgenomen van de Nederlandsche gemeente Neerritter, en gedeeltelijk van Hunsel, alsmede Winckel, afgenomen van Stamprooy en aan België afgestaan.
Al deze stukken,behalve Boomerstraat, werden 12Apiil 1845 metBeesel, dat afgenomen werd van de Belgische gemeente Kessenich. vereenigd tot de Belgische gemeente Molenbeersel. Boomerstraat werd door dezelfde wet bij de Belgische gemeente Kinroy gevoegd.
Visé par le Répresentant du peuple, Inspecteur aux pro-cès-verbaux.
(Siguê Enjubault)
Collationné a l\'original par nous président et secrétaires de la Convention Nationale
A Paris, le 9 Vendémiaire an 4e de la République frangaise (signé) P C. L. Baudin (des Ardennes) président, J.P. Philippe Delleville et J. Poisson, secrétaires.
Pour copie conforme :
La Commission des administrations civiles, police et tri-bunaux. Le chargé provisoire
Signé Aumou.
Registre aux lois et arrètés I, p. 5, verso. —
Recueil Hayez III, p. 39 ; Pasinomie, VII p. 78 1 Bulletin 186, N0Jde la loi 1137, —Collection générale des décrets rendus par la Convention Nationale avec la mention de leurs dates. Vendémiaire an IV Paris, Baudouin imprimeur du Corps Légistatif, p. 71—73.
Geregistreerd voor het dep. der Nedermaas 13 Vendémiaire an IV (5 October 1795) N0 1.
Tien dagen later 19 Vendémiaire an IV (11 Oct. 1795) werd in de wet die tot titel voert : Division du territoire de France par rapport a I\'exerctce des droits politiques, a radminist,ration, a la police et a la justice et placement des autorités, titel IV art. XLI aldus bepaald ;
II sera pourvu par une loi spéciale a rorganisation administrative et judiciaire des départemens dernièrement réunis, et des colonies de la république. (1)
Deze wet werd toepasselijk verklaard voor de 9 onlangs vereenigde departementen, door de volksrepresentanten Pe-rès en l\'^rtiez (de l\'Oise) den 13 Primaire an IV (4 Dec. 1795) en geregistreerd voor het departement der Nedermaas, sub. N0 80 den lcquot; Nivóse an IV (22 Dec. 1795).
(1) Collection générale des décrets rendus par la Convention Nationale avec la mention de leurs dates. Vendémiaire an IV. Paris, Baudouin imprimeur du Corps Légis-latif p. 157.
— 18 —
Die wettelijke regeling geschiedde een jaar later, op 23 Ventóse an V (13 Maart 1797), zooals wij zien zullen.
Intusschen hadden de Volksrepresentanten reeds bij ar-rêté van 1 jour complémentaire an III (17 Sept. ]795)(1) naast de reeds bestaande Centrale Administratie van België te Brussel een conseil de gouvernement opgericht, welke beide lichamen bij arrêté der Volksrepresentanten van 21 Vendómiaire an IV (13 Oct. 1795) (2) werden vereenigd.
Eerst bij arrêté van 17 Brumaire an IV (8 Nov. 1795) werd bepaald door de Volksrepresentanten dat bij ontvangst van dit arrêté de nog bestaande oude Arron-dissements-Administratiën van Maastricht en Limburg zouden ophouden af te hangen van de Centrale Administratie van de landen tusschen Maas en Rijn, en zouden overgaan tot die van België.
I)it besluit luidt aldus :
Bruxelles, le 17 Brumaire an IV
Les Représentans du Peuple, Commissaires du Gouvernement dans les pays réunis par la loi du 9 Vendémiaire.
Informés que 1\'Administration Centrale du pays, d\'entre Meuse et Rhin, par une fausse interpretation de l\'arrêté du Représentant du Peuple Giroust en date du 13 Vendémiaire (3) se croit en droit de continuer ses fonctions ad-ministratives dans les diverses administrations d\'arrondis-
(1). Recueil Hayez, III, p. 3, Pasinomie 7, XX, Reg. aux loiset arrêtés I, Fol. 1.
(2). Recueil Hayez, III, P- 56, Pasinomie 7, XXVI, Reg. aux lois et arrêtés I, fol. 70. geregistreerd voorliet dep. dsr Nedermaas te Maastricht sub N0 6, 25 Vendémiaire an IV. (17 Oct. 1()79).
(3). Het besluit van 13 Vendémiaire an IV, (5 Oct. 1795) bepaalde dat al de geconstitueerde autoriteiten voorloopig hunne functiën zouden blijven voortzetten en dat de arrêtés dei volksrepresentanten betrekkelijk de belastingen enz. zouden uitgevoerd blijven worden. — Ree. Hayez Hl, p. 46, Pasinomie 7, 24. — Reg. aux lois et arrêtés I, 8, en geregistreerd 15 Vend. (7 Oct.) daarop voor het dep. der Nedermaas, N0 3.
— 19 —
sement réunis a la France par la loi du 9 Vendémiaire et qui auparavant étoient comprises dans I\'étendu de son ressort.
Considórant que eet arrêté n\'a été pris que pour maiutenir rexécution des arrêtés des Représentants du Peuple publiés (a) l\'arrivée des troupes fratigaises dans ces ditférens pays jusqu\'a la promulgation des lois de la République afin d\'éviter le bouleversement qu\'auroit pu occasioimer un changement trop rapide dans le gouvernement des pays réunis,
Considérant qu\'il importe de ramener vers un centre commun toutes les autorités administratives qui font partie du pays réuni, afin de les préparer par uue impulsion uniforme et graduelle a recevoir les lois franraises,
Oui le conseil de Gouvernement,
Arrêtent ce qui suit.
Art. I. A la réception du présent arrêté les Administrations d\'arrondissement de Limbourg, Spa et Maestricht cesseront d\'ótre subordonnéas a 1\'Administration Centrale du pays d\'entre Meuse et Rhiu et correspondront avec lesdits Commissaires et le Conseil du Gouvernement établi a Bruxelles.
Art. 2. Les directeurs des postes aux lettres, les employés a la régie des Domaines Nationaux qui se trouvent enclavés dans les pays rénis par la loi du 9 Vendémiaire cesseront pareillement d\'etre dépendans des Administrations respectives des Pays d\'entre Meuse et Rhin, auXquels ils étoient subordonnés avant la réunion et correspondront a l\'avenir avec les Directeurs Générales (sic) établies (sic) a Bruxelles qui les concernent et reudront a ces memes Directions compte de leur gestion a dater du dernier compte arrêté par une autorité légale.
Art. 3. Les autres branches de finance seront adminis-trées conformément aux arrêtés du 3 lgt;rairial(22 Mei 179\')) de l\'Administration Centrale de la Belgique et 11 Fructidor (28 Augustus 1795) des Représentans du Peuple et seront tenues les Administrations de Spa, Limbourg et Maestr ht, ainsique les Receveurs Généraux de ces diverses Admini-
— 18 —
Die wettelijke regeling geschiedde een jaar later, op 23 Ventóse an V (13 Maart 17!(7), zooals wij zien zullen.
Intusschen hadden de Volksrepresentanten reeds bij ar-rêté van 1 jour complémentaire an 111 (17 Sept. 1795) (1) naast de reeds bestaande Centrale Administratie van België te Brussel eea conseil de gouvernement opgericht, welke beide lichamen bij arrêté der Volksrepresentanten van 21 Vendémiaire an IV (13 Oct. 1795) (2) werden vereenigd.
Eerst bij arrêté van 17 Brumaire an IV (8 Nov. 1795) werd bepaald door de Volksrepresentanten dat bij ontvangst van dit arrêté de nog bestaande oude Arron-dissements-Administratiën van Maastricht en Limburg zouden ophouden af te hangen van de Centrale Administratie van de landen tusschen Maas en Rijn, en zouden overgaan tot die van België.
Dit besluit luidt aldus :
Bruxelles, le 17 Brumaire an IV
Les Représentaas du Peuple, Commissaires du Gouvernement dans les pays réunis par la loi du 9 Vendémiaire.
Informis que 1\'Administration Centrale du pays, d\'entre Meuse et Rhin, par uae fausse interprétation de l\'arrêté du Représentant du Peuple Giroust en date du 13 Vendémiaire (3) se croit en droit de continuer ses fonctions ad-ministratives dans les diverses administrations d\'arrondis-
(1). Recueil Hayez, III, p. 3, Pasinomie 7, XX, Reg. aux lois et arrêtés 1, l ol. 1.
(2). Recueil Hayez, III, p. 56, Pasinomie 7, XXVI, Reg. aux lois et arrêtésquot;I, fol. 70. geregistreerd voor het dep. dm-Nedermaas te Maastricht sub N0 6, 25 Vendémiaire an IV. (17 Oct. 1Ü79).
(3). Het besluit van 13 Vendémiaire an IV, (5 Oct. 1795) bepaalde dat al de geconstitueerde autoriteiten voorloopig hunne functiën zouden blijven voortzetten en dat de arrêtés dei volksrepresentanten betrekkelijk de belastingen enz. zouden uitgevoerd blijven worden. — Ree. Hayez III, p. 46, Pasinomie 7, 24. — Reg. aux lois et arrêtés I, 8, eu geregistreerd 15 Vend. (7 Oct.) daarop voor het dep. der Nedermaas, N0 3.
— 19 —
sement réunls a la France par la loi du 9 Vendétniaire et qui auparavant étoient comprises dans l\'étendu de son ressort.
Considérant que eet arrêté n\'a été pris que pour maiuteuir l\'exécution des arrêtés des Représentants du Peuple publiés (a) l\'arrivée des troupes frangaises dans ces différens pays jusqua la promulgation des lois de la République afin d\'éviter le bouleversement qu\'auroit pu occasionner un changement trop rapide dans le gouvernement des pays réunis,
Considérant qu\'il importe de ramener vers un centre commun toutes les autorités administratives qui font partie du pays réuni, afin de les préparer par une impulsion uniforme et graduelle a recevoir les lois franraises,
Oui le conseil de Gouvernement,
Arrêtent ce qui suit.
Art. I. A la réception du présent arrété les Administrations d\'arrondissement de Limbourg, Spa et Maestricht cesseront d\'etre subordonnéas a 1\'Administration Centrale du pays d\'cntre Meuse et Rhin et correspondront avee lesdits Commissaires et le Conseil du Gouvernement établi a Bruxelles.
Art. 2. Les directeurs des postes aux lettres, les employés a la régie des Domaines Nationaux qui se trouvent enclavés daus les pays rénis par la loi du 9 Vendé-miaire cesseront pareillement d\'etre depeudans des Administrations respectives des Pays d\'entreMeuse et Rhin, auXquels ils étoient subordonnés avant la réuniou et correspondront a l\'avenir avec les Directeurs Générales (sicj établies (sic) a Bruxelles qui les concernent et rendront a ces mêmes Directions compte de leur gestion a datar du dernier cornpte arrété par une autorité légale.
Art. 3. Les autres branches de finance seront adminis-trées conformément aux arrêtés du 3 Prairial (\'22 Mei 179ó) de l\'Adniinistration Centrale de la Belgique et 11 Fructidor (28 Augustus 1795) des Représentans du Peuple et seront tenues les Administrations de Spa, Limbourg et Maestricht, ainsique les Receveurs Généraux de ces diverses Admini-
— 20 —
stratioas de ces (sic) conformer strictement dans leur compta-bilitó aux dispositions que ces deux arrêtés renferment et de faire parvenir incessamment au Conseil du Gouvernement les états demandés par les dits arrêtés, a eet effet il leur en sera expédié des copies.
Art. 4. Le présent arrêté ne déroge en rien a celui du Comité de Salut Public en date du 25 Vendémiaire (17 Ocfohcr 1795) dernier qui attribue a FAdministration Centrale établie a Aix-la-Chapelle le recouvrement des dix millions imposés sur les pays d\'entre Meuse et Rhin.
Art. 5. Expedition du présent sera envoyé aux Directeurs Généraux des postes aux lettres et des Domaines Xationaux dans les pays réunis aux Administrations d\'ar-rondissement de Spt, Limbourg et Maestricht et par cette dernière a Fadministration du canton de Ruremonde ainsiqu\' a FAdministration Centrale du pays d\'entre Meuse et Rhin pour avertissement.
(signé) Perès, Portiez de FOise, Delcambe.
Registre des lois et arrêtés I, p. 109. Geregistreerd voor het departement der Xedermaas te Maastricht den 25 Brumaire an IV (Iti Nov. 1795 onder No 19.
Den 11°quot; Frimaire an IV daarop (2 Dec. 1795) werd eene verbetering gebracht in het arrêté van 14 Fructidor an III (31 Aug. 1795) (1) en verklaarden de Volksrepresentanten bij de legers van het Noorden en van de Sambre en de Maas, Pérez en Portiez (de FOise), dat al de gemeenten, baljuwschappen en andere landstreken die niet vereenigd waren met de Fransche Republiek door de wet van 9 Vendémiaire an IV (1 Oct. 1795) geen deel uitmaakten van het departement der Nedermaas, zoodat het gedeelte van Gulickerland dat bij de verdeeling van het grondgebied van 14 Fructidor an III bij dit departement werden gevoegd, daarvan werden losgemaakt.
Ziehier dit besluit :
Liberté. Egalité.
Bruxelles le 11 Frimaire an 4 de République franrai-se une et indivisible.
(1) Zie p. 10—13 hiervoor.
— 21 —
Les Eeprésentans du peuple prés les armées du Nord et de Sambre et Meuse Commissaires du Gouvernement dans les pays réunis a la Républiqne fran^aise par la loi du 9 Veudémaire an 4.
Qui ont examiné les lettres de leur collègue Meynard datóes •d\'Aix-la-chapelle le 16 Vendémiaire (1) et le 4 Frimaire, (2) de même que celle du Citoyen Effertz membre et Député de F Administration d\'Aix-la-chapelle et .Tuliers, en date du 9 de ce mois, au sujet de quelques parties du pays de Juliers qui se trouveront comprises dans le Département de la Meuse inférieure pas la division territoriale du 14 f\'ruc-tidor,
Considérant que la division des nouveaux Départemeuts a été faite avant le décret de réunion, ne concerne aucu-ne partie du pays de .luliers.
Déclarant que toutes les communes, baillages et d\'au-tres pays qui ne sont point comprises dans le susdit décret de réunion ne font point partie du Département de la Meuse inférieure mais reste (sic) du ressort de l\'Administration Centrale d\'Aix-la-chapelle.
Copie de la présente déclaration sera etivoyée a 1\'Administration Centrale d\'Aix-la-chapelle, de même qu\'a celle du Département de la Meuse inférieure, qui aura soin de faire mention dans le travail qu\'elle doit sans délai transmettre aux lleprésentans du peuple sur la division du territoire des pays réunis, approuvée par le Comité de Salut Public des endroits que son ressort ne doit point embrasser en vertu de la présente déclaration.
Signé Teres et Portiez (de l\'Oise) Collationné, Tour Copie Conforme
Nelissen sous-chef Beumer secrétaire général
Geregistreerd in het departement der Nedermaas te Maastricht onder Xu 55 den 14 Frimaire an IV (5 Dec. 1795) en overgeschreven in Registre aux lois et arrêtés (dugouvernement francais I) fol. 2ü8 recto — 209 recto; Recueil Hayez IV p. 217 ; Pasinomie 7 XLIX.
(1) 8 Oct, 1795
(2) 25 Nov. 1795)
— 22 —
Bij art. 8 van de wet van 9 Vendémiaire an IV (zié p. 15—17 hiervoor) was aan de Volksrepresentanten overgelaten om de departementen en cantons in te deelen. De Volksrepresentanten nu droegen dien last op aan de Centrale Administratiën ; dit geschiedde, wat het departement der Nedermaas betreft, bij brief van 21 Brumaire an IV (12 Nov. 1795). Dien tengevolge werd 19 Nivóse an IV (9 Jan. 1796) dit departement door de Centrale Administratie te Maastricht in Cantons ingedeeld. Wij laten dit besluit hier volgen ;
Le Conseil de 1\'Administration du Département de la
Meuse Inférieure,
Voulaut en consequence de la lettre des Représentans du I\'euple Perès et Portiez (de l\'Oise) datée a Bruxelles le 21 Brumaire 4° année Républicaine, procéder a la rectification de la division des cantons de ce Département et les déterminor d\'une manière juste et proportionate aux dispositions des localités,
Arrête que le Département sera divisé en trente Cantons ainsi quïl suit ;
1° Maestricht (1) et le quartier de Wyk, central et chef-lieu ;
2° Eysden (1) chef-lieu qui comprend : Eysden, Oost, Kykholt, Gronsveld, Heugem, Cadier, Ekkelraede, Ste. Gertruyd, Herkenrade, Mesch, Mehr, Noorbeek et leurs dépendances;
3° Meerssen, (1) chef-lieu, qui comprend : Meerssen et Limmel, Amby, Beinelen, Heer en Keer, Borghaeren, Itteren et Meerssenhoven, Ulestraeten, Runde, Geul, Beek, Elsloo, $teyn et leurs dépendances ;
4° Fauquemönt, (1) chef-lieu, qui comprend Fauque-mont ville, Houthem, Borg, Terbleyt, Vieux-Eauquemont, Schin sur la Geul, Strucht, Schimmert, Hulsberg, Klimmen, Voerendael, Heerlen, Scheyd et Schaesberg, et leurs dépendances. 1)
(1) Cantons et communes restés aux Pays-Bas.
— 23 —
Le cantoa de Fauquemont, par un arreté postérieur de rAdministratLon, a été divisé en un deuxième canton, qui est Heerlen, (1), chef-lieu, qui comprend: Heerlen, Voerendael, Scheyd, Schaesberg et leurs dépendances ;
5° Wittem (1), chef-lieu, qui comprend ; Wittem, Yaels, Galoppe, Margraten, Slenaken, Wilder et Cartils, Eys, Wahlwilder, Mechelen, Epen, Holzet, Vylen et leurs dépendances ;
G0 Ilolduc, chef-lieu qui comprend: Rolduc ville (2), Simpelveld (1), Bocholtz (I), Kerkraede (1), Morksteyn (2), Alsdorp (2), Roerdorp (2), Wels (2), Rimbourg (1), Ubach(2), Ubach over Worms (1), et leurs dépendances ;
7° Oirsbeek (1), chef-lieu, qui comprend; Oirsbeek, Amstenraede, Merkelbeek. Bingelraede, Geleen, Spaubeek, Schinneu, Nuth, Vaesraede, Wynandsraede, Hoensbroek, Brunssum, Schinveld, Jabeek et leurs dépendances ;
8„ Stevensvreert (1), chef-lieu, qui comprend : Stevens-weert, Echt, Ohe et Laak, Maesbragt, Posterholt, Mont-fort, Roosteren, Nieuwstad, ville, Opbigt, Papenhoven et leurs dépendances ;
9quot; Ruremonde (1), chef-lieu qui comprend : Ruremon-de, Swalmen, Maesniel, Merum, Linne, Ste.-Odiliënberg, Vlodrop et leurs dépendances ;
10quot; Nederkruchten (2), chef-lieu, qui comprend: Ne-derkruchten, Elmpt, Wegberg et Richelraed, Overkruch-ten et leurs dépendances ;
11° Venloo(l), chef-lieu, qui comprend: Venloo, ville, Belfeld. Besel et leurs dépendances ;
12quot; Heythuysen (1), chef-lieu, qui comprend: Heyt-huysen, Ilaelen, Grathem, Baexem, Hunsel, Pol et Pan-heel, Heel, Beegden, Home, Nunheim, Buggenum, Roggel, Neer, Meyell et leurs dépendances ;
13quot; Weert (1), chef-lieu, qui comprend: Weert, ville, Nederweert, Stamproy, et leurs dépendances ;
(1) Canton et commune restés aux Pays-Bas.
(2) Canton et communes appartenant aujourd\'hui a la Prusse.
— 24 —
14.i Achel, chef-lieu, qui comprend : Achel, Neerpelt, Overpelt, Hamont, ville, Lille-St.-Hubert, Caulille, Luyksch-Gestel (1), et leurs dépendances ;
15quot; Peer, chef-lieu, qui comprend: Peer, ville, Exel, Hechtel, Houthaelen, Helchteren, Groote Breugel, Kleyne Breugel, Wychmael et leurs dépendances :
16° Bree, chef-lieu, qui comprend : Bree, ville, Beek, Bockholt, Reppel, Gerdingen, Wyshaegen, Opitter, Ton-gerloo, Gruitrode, Meeuwen, Ellicum et leurs dépendances ;
17° Maeseyk, chef-lieu, qui comprend : Maeseyk, ville, Kessenich, Ittervoort (1), Ophoven, Alden-Eyck, Heppe-nert, Eelen, Kot hem, Dilsen, Opoeteren, Neeroeteren, Wessem (1), Neeritter (1), Thorn (1), et leurs dépendances ;
18° Mechelen, chef-lieu qui comprend : Mechelen, Reck-heim, ville, Boorsheim et Uykhoven, Neerharen, Lana-ken et Pietersheim, Grimby, Yucht, Eysden, Leuth, Mees-wijk, Stockhem, ville, Lanklaer, et leurs dépendances ;
1!(\' Asch, chef-lieu, qui comprend: Asch, Sutendael, Niel, Opglabbeek, Neerglabbeek, Genck, Gellik et leurs dépendances;
20 \' Bilsen, chef-lieu qui comprend : Bilsen, ville, Ey-genbilsen, Munsterbilseu, Waltwilder, Groote-Spauwen, Kleyne-Spauwen, Hoesselt, St.-Martens-Linde, Bevei st, Mopertingen, Hoelbeek et leurs dépendances ;
21quot; Cortessem, chef-lieu qui comprend ; Cortessem, Diepenbeek, Wimmertingen, Herck-St.-Lambert, Vliermael, Voort et Zammelen, Schalkhoven et Hern-St.-Hubert, liommershoven, Membruggen, Guyghoven, Wintershoven, Gorsleeuw et üpleeuw, Werm, Wellen, Herten et leurs dépendances;
22° Hasselt chef-lieu qui comprend; Hasselt, vilio et sa dépendance;
23° Beeringen, chef-lieu, qui comprend ; Beeringen, ville. Zolder, Viversel, Zonhoven, Tessenderloo, Heusden, Coursel, Oostham, Quaed-Mecheleu, Beverlo et leurs dépendances;
(1) Cantons et communes restés aux Pays-Bas.
— 33 —
Maesbragt, Maesniel, Monlfort, Neer, Nunhem, Odilion-berg, Pol et Panheel, Iluremonde, Swalmen, Vlodorp, Wessem.
Venloo (1) (composé des communes de) Beesel, Belfeld Venloo.
Weert (1) (composé des communes de) Baexem, Heyt-huysen, Mevel, Neder-Weert, Roggel, Stamproy, Weert.
—o—
Betreffende Eygelshoven, hier voor het eerst p. 31 voorkomend, dat bij het land van ïer Heyden, hertogdom Gulick l)ehoord had en niet voorkomt in hot arrêté van het Comité de Salut Public van 14 Fructidor an III (zie p. 10-13), inhoudende de verdeeling der landen vereenigd door de wet van 9 Vendémiaire an IV. in 9 departementen, cantons enz., noch in het arrêté van 19 Nivose an IV, waarbij de Centrale Administratie van het departement der Nedermaas, dit departement andermaal verdeelde in cantons en gemeenten (p. 22-2G), bepaalde Bouteville, Commissaire du Gouvernement te Brussel bij arrêté van 27 Frimaire an V (17 December 1795), -\'la commune d\'Eygelshoven demeurera atta-chée et réunie au canton de Rolduoquot; en zulks op grond dat zij van alle zijden in dit canton was gernclaveerd (2) Deze gemeente, Waubach, dat wel in hot voorn, arrêté van 14 Fructidor an III werd opgenoemd (zie p. 12), en wellicht Blijerheide (thans gemeente Kerkrade), waarover mij niets bekend is, zijn de eenige plaatsen van het land van Gulick, die na 11 Frimaire an\'IV, (zie p. 21-21) deel uitmaakten van het departement der Nedermaas.
(1) Cantons et communes restcs aux Pays-Bas.
(2) Geregistreerd voor het dep. der Nedermaas, sub Nquot; 231, 29 Frimaire an V (19 Dec. 1795) overgeschreven in Eeg. aux lois et arrêtés (de Gouvernement Francais) V, fol. 112.
De aant. p. 29—33 zijn van de Corswarem, Mém. etc.; de woorden tusschen haakjes zijn niet in het arrêté maar ter ver. uilelijking door de Corswarem er bij gevoegd.
— 34 —
2* tijdvak van 1 Oct. 170\') tot in 1814.
3\' afdeeling. Hct Iloerdeparternent en de Limhury-sche gemeenten daaronder geressorteerd hebbend.
Na de afscheiding van de landen door de Franscheu veroverd in: 1quot; die van België en 2quot; de landen tusschen Maas en Rijn, (zie p. 7 en 8) maakten al de thans het Hertogdom Limburg uitmakende streken, met uitzondering van de thans tot de gemeenten Eysden, St. Pieter en Oud-Vroenhoven behoorende gedeelten der gemeenten Li-xhe, ïernayen (Lanaye) eu Neder- en Op-canne, deel uit van de Centrale Administratie der landen tusschen Maas en Rijn voornoemd.. Deze gedeelten behoorden tot de landen die ressorteerden onder de administratie van België. Toen, bij wet van den 9 Vcndómiaire an IV (1 October 1795), door de inlijving van de 9 Belgische departementen met Frankrijk, eon groot gedeelte van het tegenwoordig hertogdom Limburg van de administratie der voornoemde landen was afgescheiden, en aan de departementen der Neder-Maas en der Ourthe toegevoegd, duurde het nog twee jaar eer dat do administratieve en rechterlijke organisatie in de landen, ressorteerende onder de administratie te Aken, werd ingevoerd.
Intusschen bestond er een »République cisrhénanequot;, samengesteld uit verschillende cantons op de Rijnoevers, gesticht door generaal Hoche, welke 1 Vendémiaire an-tV Uj (22 Sept. 1797) haar onafhankelijkheid vierde (1).
Gedurende dien tijd geraakte alles aldaar in de grootste verwarring, ten gevolge van de aanwezigheid der krijgvoerende legers, zoodat \' men in een arrèté du Directoire Exécutif van 14 Brumaire an VI (4 November 1797) leest: nConsidérant qu\'il s\'est glissé dans I\'adininis\'ration des pays conquis, tant entre Meuse et Rhin, qu\'entre Rhin et Moselle, des abus auxquels il est urgent de remédierquot;. (2)
(1) Lecomte, Memorial du journal historique de la revolution de France t. II. p. 156.
(2) Recueil Rudler l6te cahier p. 16.
— 35 —
Teu gevolge daarvan werd liudler in het zoo even genoemde arrêté tot Gouvernements-Commissaris voor de landen tusschen Maas en Rijn benoemd en tevens om eene nieuwe organisatie in die landen in te voeren. Dit geschiedde den 4 Pluvióse an VI (23 Januari 1798) (1) waarin tot hoofdplaats van het departement der Roer het eenige der 4 Departementen (waarin de landen tusschen Maas en Rijn verdeeld werden) (2), waarvan gedeelten van het tegenwoordig hertogdom Limburg afhangen, de stad Aken aangewezen werd.
Bij dit arrêté had ook de verdeeling van ieder departement in kantons plaats, wier aantal op 40 werd bepaald. Blijkens een nota die aan het arrêté in het officieel blad, waarin het geplaatst is, werd toegevoegd, zijn in die indeeling van kantons, na de afkondiging van het arrêté veranderingen gebracht en wordt verwezen naar het laatste deel van dat blad waarin eene veranderde indeeling van kantons wordt gevonden. (3) Deze veranderingen zijn opgemaakt door de administrateurs der departementen naar de door de municipaliteiten geleverde staten. Voor het departement der Roer is die veranderde staat getee-kend 4 Nivóse an VII (24 December 1798). Die veranderde indeeling van 4 Nivóse an VII, draagt den titel: gt;,Tableau général des cantons, communes, censes et métairies, com-posant le Département de la Roer, avec indication de la population de chaque commune et canton. Het is waarschijnlijk dat 27 Prairial an VI (15 Juni 1798; voor het dep. der Roer de verandering bij arrêté werd vast gesteld. Dit getuigt Wasserfall, Administrateur du département inzijnA n-nuaire historique et statistique du département de la Roerquot; an VIII p. 2. ; zie ook de circulaire van 15 Messidor an VI (3 Juli 1798) van de Centrale Administratie van het Roerdepartement, Nquot; 240 bis der verzameling circulaires,
(1) Benoeming van den commissaris Rudler, Recueil de Rudler l8t0 cahier p. 16.
(2) De overige waren dat van de Sarre (Saar), dat van Rij» en MoeFel en dat van Mont-tonnere (Donnerberg).
(3) Recueil Rudler, 22° cahier, p. 47, 71, 89, 109.
— 36 —
waar gezegd wordt dat de gouvernemeats commissaris 27 Prairial an VI eene andere territoriale indeeling had goedgekeurd. Tevens blijkt uit deze circulaire dat de in-deeliug van 4 Pluviose an VI in werking geweest is.
Het verschil tusschen de twee verdeelingen is vrij aanzienlijk : 1°. Is het getal kantons van het Roerdepartement door de 2° verdeeling van 4 Xivóse an VII met twee vermeerderd en vervolgens komen slechts 8 der in het tableau opgenoemde kantons, wat hun naam betreft, overeen met die van het arrêtó van 4 Pluvióse an VI (23 Jan. 1798).
Daar het laatstgenoemde arrêté de omschrijving en verdeelens dar kantons niet geeft, maar alleen getal en naam, is omtrent verschil en overeenkomst dien aangaande tusschen het arrêté van 4 Pluvióse an VI en het tableau general van 4 Xivóse an VII niets optemaken. In dit tableau général worden niet slechts de gemeenten van ieder canton, maar ook de „ceases et métairiesquot; zooals uit den titel blijkt, opgesomd. Wij volgen daarom in onze lijst van cantons, welke gemeenten, ofdeelen daaivan van ons tegenwoordig hertogdom Limburg bevat hebben, alleen de rangorde der cantons van het «tableauquot;. In de opgaaf der gemeenten volgen wij de statistüpie du département de la Roer van Dorsch, sous-préfet te Cleef:
Departement der Roer (1) 1° Arrondissement Aken.
2\'\' Kanton Borcette.
Laurensberg (gedeelte van —) dat in 1817 (1816?) bij Vaals gevoegd is. —Richterich (gedeelte van—) dat in 1817 bij Bocholtz gevoegd is.
C6 Kanton Sittard
Bom. —Grevenbicht (nog zonder het daaraan in 1840 toegevoegd gedeelte vanEelen).— Limbricht. — Milieu (gedeelte van —) dat in 1817 bij de Nieuwstad gevoegd is — Mun-stergeleen. — Sittard. — Susteren. — Urmond en Berg. — Wehr (gedeelte van -—■) namelijk de tegenwoordige gemeente
(1) Zie Statistique du Departement de la Roer van Dorsch, souspréfet do Cleef bl. 11—38, en Recueil Rudler 22° cahier p. 47, 71, 89 enjKW.
— 37 —
Broecksittard, die in 1817 daarvan afgescheiden en bij het koningrijk der Nederlanden gevoegd is en voor de komst der Franschen burgerlijk, rechterlijk en kerkelijk tot Sittard behoorde.
7e Kanton Heinsberg.
Melick en Herckenbosch (met Daloubroek.)
3° Arrondissement Creveld.
25° Kanton Bracht.
Kaldenkirchen (gedeelte van —) dat in 1817 bij de gemeente Belfeld gevoegd is. — Tegelen (nam. zonder Let in 1817 daarbij gevoegd gedeelte van Kaldekirchen ).
4° Arrond. Cleve.
36quot; Kanton Horst (1)
Broeckhuizcn. — Grubbenvorst. — Helden. — Horst (nog op zich zelve en niet vereenigd met Sevenum). — Kessel. — Maasbree. — Meerlo. — Sevenum (nog op zich zeiven en niet vereenigd met Horst. — Venray. — Wanssum.
37\'\' Kanton Cranenburg (2).
Gennep. — Mook. — Middelaar. —Ottersum.
39e Kanton Goch (3).
Bergen. — Goch (gedeelte van —) thans behoorende bij de gemeente Bergen. — Weeze (gedeelte van —) namel. Sieben-gewald, in 1817 gevoegd bij de gemeente Bergen.
41° Kanton Gelder (4)
Arcen (5) thans gedeelte van de gemeente Arcen en Velden.—Twisteden (gedeelte, thans van de gemeente Bergen). — Walbeek (thans gedeelte van de gemeente Bergen en van Arcen en Velden).
42\'-\' Kanton Wanckum. (6).
Stralen (gedeelte van —) in 1817 toegevoegd aan de gemeenten Venlo, Arcen en Velden. — Velden (gedeelte van \' de gemeente Arcen en Velden. (7)
(1) (2) (3) (4) en (6) Nadat de thans tot N. Brab. behoorende gemeenten, die de cantons Ravenstein en Gemert uitmaakten aan de Bataafsche Republiek waren afgestaan, veranderden de volgnummers der kantons Horst, Cranenburg, Goch, Gelder en Wanckum in 34, 35, 37, 39 en 40.
(5) en (7) Bij Dorsch, volgens ecue latere indeeling wellicht, beide tot kanton Wanckum gerekend. Wij volgen hier het Tableau, dat de oorspronkelijke indeeling aangeeft. (Zie hierna)
— 88 —
Den 24™ Floréal an VIII (14 Mei 1800) werden bij besluit der Consuls de vier departementen van den linker Rijnoever voorloopig verdeeld in arrondissementen. Dit besluit luidt als volgt:
Arrêté relatif a la division territoriale et au mode d\'ad-ministration des départemeus de la Sarre, de la Roer, de Rlnn-et-Moselle et du Mont-Tonnerre.
Du 24 Floréal an VIII.
Les Consuls de la République, sur le rapport du minis-tre de la justice ; ie conseil d\'état entendu,
Arrêtent:
Art. Iquot;1\'. Les départemens de la Sarre , de ia Roei\', de Rhin-et-Moselle et du Mont-Tonnerre, seront divisés en ar-rondissemens commuuaux: ces arrondissemens comprendront le territoire soumis a la juridiction des tribunaux de police correction nelle.
Art. II. Les communes oü les administrations centrales tiennent leurs séances, demeurcront chefs-lieux de département ; les lieux oü les tribunaux de police correction-nelle tiennent leurs séances, seront chefs-lieux d\'arrondis-semens communaux.
Art. III. Les quatres départemens ci-dessus nommés seront administrés conformément a la loi du 28 Plüviose (1) sous l\'autorité d\'un commissaire général du Gouvernement, qui correspondra avec le ministre de la justice.
Art. IV. Le ministre de la justice est chargé de l\'exécution du présent arrêté, qui sera inséré au Bulletin des lois.
En l\'absonce du premier Consul, le second Consul, signé Cambacérès. Par le second Consul : le secrétaire d\'état, signé Hugues B. Maret. Le ministre de la justice, signé Abrial. (2)
Bulletin dos lois, S1\' série, t. 1, Buil. 25, n0. de la loi 171.
1
17 Febr. 1800. Deze wet is de division territoriale de la République.
— 39 —
Den 22 Fructidor an VIII (9 Sept. 1800) vrerd door de Consuls bepaald dat, te beginnen met 23 Sept. 1800 de nier departementen van den linker Rijnoever geheel gelijk zouden zijn aan deandere departementen der Republiek en deadminis-tratie onttrokken zou zijn aan de Minister van Justitie ; de Prefecten bleven echter ressorteeren onder den nCom-missaire général
Arrêté portant qu\'a compter du lor Vendémiaire an IX (1), les départemens de la Roer, de la Sarre, du Mont-Tonnerre et de Rhin-et-Moselle, seront assimilés aux autres départemens de la République.
Du 22 Fructidor an VIII.
Les Consuls de la République, leconseil d\'état eutendu,
Arrêtent;
Art. lor. A compter du lcr Vendémiaire de l\'an IX, les départemens de la Roer, de la Sarre, du Mont-Tonnerre et de Rhin-et-Moselle, seront assimilés aux départemens de la République : en conséquence les lois et réglomens concernant la justice, l\'intérieur, la police, les finances, la guerre et la marine, y seront mis en exécution, d\'après les ordres successifs du Gouveruement.
Art. II. A compter de la mèine époque, l\'attribution exclusive de Tadministration des quatre départemens au ministère de la justice, cessera d\'avoir lieu. Les préfets correspoudront directement avec le commissaire général, qui correspondra avec les différens ministres,. chacuu dans ses attributions.
Art. III. Le ministre de la justice adressera le présent arrêté aux autorités constituces existantes dans los départemens de la Roer, de la Sarre, du Mont-Tonnerre, de Rbiu-et-Moselle ; et les miuistres sont chargés, chacun en ce qui le concerne, de son exécution ultérieure.
Le présent arrêté sera inséré au Bulletin des lois. Le premier Consul, signé Bonaparte. Par le premier Consul : le secrétaire d\'état, signé Ungues B. Maret. Le ministre de la justice, signé Abrial.
Bulletin des lois, 3® série. t. 1., B. 43. Nquot; de la loi 290.
/7 /V /#igt;6
— 40 —
Den 18 Veutuse an IX (!) Maart 1801) werden de vier voornoem Je departementen definitief met Frankrijk vereenigd en bepaald dat de voorloopige indeeling in departementen van 24 Floreal an YI1I (14 Mei 1800) (zie p. 38) in den loop van an X definitief zou worden vastgesteld;
Loi portant que les départemens de la Roer de la Sarre, de Ilhin-et-Moselle et du Mont-Tonnerre sont partie intégrantedu territoire francais.
Du 18 Ventóse au IX.
Au nom du peuple Francais, Bonaparte, premier Consul, proclame loi de la République le décret suivant, rendu par le Corps législatif le 18 Ventóse an IX (1), conformément a la proposition faite par le Gouvernement le 8 (\'2) dudit mois, communiquée au Tri!)uual le même jour.
Décret.
Art. I. Les départemens de la Roer, de la Sarra, de Rhiü-et-Moselle et du Mont-Tonnerre sont partie inté-grante du territoire francais.
Art. II. La circonseription desdits départemens et celle des arrondissemeus communaux qui y out été provisoire-ment compris , seront définitivement fixées dans le courant de Tan X.
Art. III. Les lois et réglemens de la République ne seront appliques aux dits départemens qu\'aux époques oü le Gouvernement le jugera convenable, et en vertu d\'arrêtés qu\'il prendra ii eet effet.
Collationné a loriginal, par nous président et secrétaires du corps législatif. A Paris, le 18 \\entóse an IX de la Republique frangaise. Signé Lefebvre-Cayet, president; Bordes, Guillemot, Papin (des Landes), Danet (du Morbi-han) secrétaires.
Soit la présente loi revétue du sceau do l\'Etat, insérée au Bulletin des lois, inscrite dans les registres des autorités judiciaires et administratives, et le ministre de la justice chargé d\'en surveiller la publication. A Paris, le 28 Ventóse an IX (3) de la République.
(1) 9 Maart 1801. (2) 27 Feb. 1801. (3) 19 Maart 1801.
— 41 —
Sigaé Bonaparte, premier Consul. Contre-signé, ie secrétaire d\'état, Hugues B. Maret. Et scellé du sceau de TEtat.
Vu, le ministre de la justice, sigué Abrial.
3quot; série t. 2, Bulletin 74, Nquot; de la loi 569.
Tengevolge van de vereeniging der 4 departementen m et Frankrijk in dato 18 Ventóse an IX (!) Maart 1801) werd bij aiTêtéder consuls van 30 Juni 1802 bepaald dat o. a. de Fransche constitutie en de wet van 28 Pluvióse an VIII (17 Feb. 1800.) in de 4 voornoemde depart, ingevoerd zou worden op 23 Sept. 1802. Tengevolge daarvan werd ook de betrekking van comtnissaire général der vier dep. van den linker Rijnoever opgeheven.
Arrêté relatif a la mise en activité de la Constitution dans les départemens de la Roer, de la Sarre, de Rhin-et-Moselle et du Mont-Tonnerre.
Du 11 Messidor, an X (1)
Les Consuls de la République, sur Ie rapport du ministre de l\'intérieur ;
Vu la loi du 18 ventóse an IX, articles II et III con-cernant la réunion des quatre départemens de la rive gauche du Rhin au territoire francais, et la promulgation des lois et régiemens de la République qui y seront ap-pliqués;
Le conseil d\'état entendu,
Arrêtent;
Art. Iquot;r. A compter du Ier vendémiaire prochain, la Constitution de la Republique sera mise en activité dans les departemens de la Roer, de la Sarre de Rhin-et-Moselle et du Mont-Tonnerre.
Art. II. La loi du 13 ventóse an IX, (2) concernant, la formation et le renouvellement des listes d\'éligibilité prescrites par la Constitution, sera publiée et affichée dans ces départemens, ainsi que tous les arrêtés qui ont été pris par le Gouvernement sur cat objet : l\'exécution de cette loi y aura lieu de manière qu\'en observant les
(1) 30 Juni 1802.
(2) 4 Maart 1801.
intervalles qu\'elle a fixés, les opérations soieat terminées au 10 nivóse an XI. (1)
Art. III La loi du 28 pluviu.se an VIII sera publiée,
affichée et exécutée dansers déparcemens, aiasi que les arrêtées y relatifs.
IV. Le commissaire général du Gouvernement dans ces quatre dépaitemens, et préfet du département du Mont-Tonnerre, cessera, le même dit jour, ses fonctions de commissaire général, et continuera d\'exercer celles de préfet.
V. Les pieces, registres et cartons contenant les aft\'ai-res du commissariat général, seront renvoyés par ledit commissaire aux ministres que ces objets concerneront respectivement. Les maison et mobilier affectés a celui de la préfecture, seront remis a la disposition du directeur des domaines nationaux.
VI. Conformément au § 3, articles XII et suivans de la loi du 28 Pluviose, il y aura un maire et uu ou plusieurs adjoints, ainsi qu\'un conseil municipal par-tout oil il y a aujourd\'hui un maire, quel que soit le nombre des communes réunies sous sou administration.
Tous fonctiounaires administratifs, autres que ceux établis par ladite loi, cesseront leurs fonctions; les nominations seront faites suivant les dispositions qu\'elle prescrit.
VIL Des arrêtés ultérieurs détermLneront celles des lois de la République qui devront ètre proclamées posréi ieurent dans ces départemens.
VIII. Tous les ministres sont chargés, chacun en ce qui le concerne, de Texécutiou du présent arrêié, qui sera inséré au Bulletin des lois.
Le premier Consul, signé Bonaparte. Par le premier Consul; le secrétaire d\'état, signé Hugues B. Maret. Le ministre de l\'intériour, signé Chaptal.
Certifié conforme : Le Ministre de la Justice, Abrial.
3° série t. 6. Bulletin 199 N. de la loi 1791
Eindelijk werden bij arrèté der Consuls van 16 Messidor an X (5 Juli 1802) de grenzen der vier departementen
(1) 31 Dec. 1802.
van den linker Rijnoever definitief gehandhaafd zooals zij, bij arrêté van den cotnmissaire général, gelijk wij p. 35. zagen, 4 Pluvióse an VI (23 Januari 1798) waren geregeld en overeenkomstig het tableau van 26 Ventóse aa VII, (16 Maart 1799) (1), met uitzondering der plaatsen aan de Bataafsche Republiek afgestaan:
Arrêté contenant fixation definitive des limites des quatre départemens de la rive gauche du Rhin Du 16 Messidor (an X)
Les Consuls de la République, sur le rapport du minis-tre de lïutórieur ;
Vu la loi du 18 ventóse an IX, portant que les limites des quatre départemens de la rive gauche du Rhin seront définitivemeut fixées dans le courant de Tan X ;
Le conseil d\'état entendu,
Arrêteut
Art. rr. Les départemens de la Roer, de la Sarre, do-Rhjn-et-Moselle et du Mont-Tonnerre, conserveront définitivemeut les limites qui leur ont été assignées par l\'arrêté du commissaire général du Gouvernement, chargé de l\'or-ganisation de ces quatre départemens, en date du 4 pluvióse an VI, et le tableau général dressc le 26 ventóse an VII, (1) a l\'exeption toutelois des parties de territoire du département de la Roer cédées a la République batavo.
Art. II. Le ministre de riutérieur est chargé de Texecution du présent arrêté, qui sera inséré au Bulletin des lois\'
Le premier Consul, signé Bonaparte. Par le premier Consul ; le secrétaire d\'état, signé Hugues B. Maret, Le ministre de l\'intérieur, signé Chaptal.
3° Série, t. 5, Buil. 201, Nquot; 1813.
De eenige veranderingen ons bekend, die in de indeeling der cantons later nog worden aangebracht, voor zoover ons tegenwoordig hertogdom Limburg betreft, zijn :
(1) 16 Maart 1799 datum van de veranderde indeeling van het departement van Mont-tonnerre; die van het Koerdeparte-ment was, zooals wij p. 35 zagen, 4 Nivóse an VII, (24 Dec. 1798)
— 44 —
1° Arcen werd onder het canton Wanckum gebracht. Wanneer dit geschiedde en door welk besluit is mij onbekend.
2° Horst en Sevenum werden tot één gemeente vereenigd bij arrêté van den Prefect van het Roerdepartement van 24 Brumaire an IX (15 Nov. 1800.)
Hier diene nog opgemerkt, dat de gemeente Bergen toen bestond cn nog bestaat uit de dorpen Bergen, Affer-den, Heyen, Well en het gehucht Ayen; de gemeente Wanssum uit de dorpen Wanssum en Geysteren; de gemeente Meerlo uit de dorpen Meerlo, Swolgen en Tien-ray; de gemeente Broekhuysen uit de dorpen Broekhuysen, Broekhuysenvorst, en het geliucht Oyen; de gemeente Venray uit de dorpen Venray, Oirlo en Oostrum; de gemeente Maasbree uit de dorpen Maasbree, Blerick en Baerlo ; de gemeente (xrubbenvorst uit de dorpen Grubbenvorst eu Lottum; de gemeente Arcen en Velden uit die dorpen en het gehucht Lom.
tijdvak van 1 Oef. ITOü tot in 1814.
5e afdcéling. Het departement der Our the en de gedeelten van Liniburgsche gemeenten daaronder geressorteerd hebbend.
Slechts enkele gedeelten van gemeeutea behoorende tot het tegenwoordig hertogdom Limburg ressorteerden na 9 Vendó-miaire an IV (1 Oct. 1795) tot het departement der Ourthe.
Blijkens de verdeeling van 14 Fructidoran 3(21 Aug. 1795)(1) waren het de volgende deelen der hierna te noemen gemeenten
Departement der Ourthe.
(Tribunal civil te Luik.)
5° Kanton Walhorn.
Gemenich (gedeelte van —) in 1843 gevoegd bij de gemeente Vaels.
(1) Zie p. 10.
— 45 —
16® Kanton Aubel.
Sippenaken (gedeelte van —) in 1843 gevoegd bij de gemeente Wittem.
17° Kanton Daelhem.
\'s Gravenvoeren (Fouron-le-comte) (gedeelten van —) in 1827 bij Noorbeek en in 1843 bij Mescb gevoegd.
Moelingen (in \'t AVaalscli Mouland) gedeelte in 1S28 bij Eysden gevoegd.
3quot; Kanton Herstal.
Lixhe (gedeelte van —) in 1843 bij Eysden gevoegd.
Bij de wet van 28 Pluvióse an VIII (17 Feb. 1800) werd het kanton Herstal liet 3quot;, dat van Daelhem het (i1\' van het le arrondissement (Luik) en het kanton Aubel 11614quot;-\', dat van Walhoru het 5® van het 2\'\' Arrondissement (Verviers).
Overigens is het niet zeker of de omschrijving van elk kanton in 1800 nog dezelfde was.
-¥-
— 4G —
B. DE AFSTAND VAN GRONDGEBIED, DEEL UITMAKENDE VAN HET TEGENWOORDIG HERTOGDOM LIMBURG, DOOR DE OUDE BEZITTERS AAN DE FRANSCHE REPUBLIEK, BIJ TRACTATEN.
1792—1814.
le voor zoover betreft het (/randgebied dat tot de dep. van Nederviaas en Our the T dat tot het dep. der Boer behoord heeft.
Wij moeten hier al aanstonds wederom een onderscheid maken 1° ten opzichte van het grondgebied van het hertogdom dat tot het departement der Nedermaas en der Ourthe behoord heeft en 2° dat hetwelk van het departement der Koer deel heeft uitgemaakt.
r.
Het doel der Fransche Uepublikeinen bij hun inval in de Zuidelijke of Oostenrijksche Nederlanden, het land van Luik en op het grondgebied van de Zeven Ver. Provinciën en dezer generaliteit, was, de bewoners van die gewesten in denzelf-den staatkundigen en maatschappelijken toestand te brengen waarin zij zei ven verkeerden, dat is : den republi-keinschen regeeriugsvorm, gegron Ive.st op de rechten van den mensch. Met de vorsten werd hierbij geen rekening gehouden. (1)
Hiertoe waren de Fransche Republikeinen des te eerder genegen wijl de politieke uitgewekenen te Parijs, zoowel tijdens den Hollandschen, als tijdens den Oostenrijkschen en den Luikschen patriottentijd, aan de Franschen hunne wen-schen tot zulk een inmenging en gewapende tusschenkomst hadden te kennen gegeven. Ten opzichte van het land van Luik en Oosteurijksch Gelderland, wat het grondgebied onzer provincie betreft, wordt dit uitdrukkelijk verzekerd resp. door art. 1 en 3 der wet van 9 Vendé-
(1) Tot deze landen behoorde het gebiel der dep. van de Nedermaas en de Ourthe.
— 47 —
miaire an IV (1 Oct. 1795). (1) Reeds den 8 Mei 1793 had de Nationale Conventie op een adres der Luiksche burgers naar Parijs uitgeweken, de vereeniging van het land van Luik met Frankrijk aangenomen. (2)
Tea opzichte van den afstand van het Staatsch over-kwartier van (rel re en Maastricht, (3) kon de Fransche regeering in art. 4 der voornoemde wet van 9 vendé-miaire an IV (1 Oct. 1795) zich reeds beroepen op een vredestractaat met de bevriende Bataafsche republiek, onmid-delijk aan de stadhouderlijke regeeriug opgevolgd, en 16 Mei van dat jaar gesloten. (4) Dit tractaat laten wij hier het eerste volgen, voorzoover Maastricht en het Staatsch over-kwartier betreft. (5)
1Ü Mai 1795.
Traité de paix et d\'alliance entre la République Fran-lt;;aise et la République des Provinces Unies des Pays-Bas, signé a la Haye, le l(i Mai 1795(27 Floréal an III.)
Traité
La République Fran^aise et la République des Provin-ces-Unies, également animées du désir de mettre fin a la guerre qui les a divisées, d\'en réparer les maux par une juste distribution de dédommagemens et d\'avantages réciproques, et de s\'uuir a perpétuité par une alliance fondée sur les vrais intéréts des deux peuples, ont nommé pour traiter définitivement de ces grands objets, sous la ratification de la convention nationale et des Etats-GéUéraux, savoir :
La République Frangaise, les citoyens Rewbell et Sieyes, représentans du peuple.
Et la République des Provinces-Unies, les citoyens Peter-
(1) Ziep. 15 (2) Zie p. 5.
(3) Voor zoover onder de Staten als hertog van Brabant; met de schadeloosstelling van den Prins-Bisschop vau Luik werd later rekening gehouden.
(4) Zie p. 15
(5) De plaatsen die er deel van uitmaakten vindt men in A. J. Flament, de politieke indeelingen van het 2quot; kwartier of ■overkwartier van Gelderland. Maastricht. 1894. 8°. p. 9.
— 48 —
Paulus, Lestovenon, Matliias Pons et Hubert, membres des Etats-Généraux, lesquels après aroir échangé leurs pleins pouvoirs, ont arrêté les articles suivans.
Art. I etc.
Art. XI. La République l\'ran^aise restitue pareillement et dès a présent, a la République des Provinces Unies tout Ie territoire, pays et villes faisaat partie, ou dépendant des Proviaces-Unies sauf les réserves et exceptions portées dans les articles suivaus.
Art. XII. Sont réservés par la République Francaise, comme une juste indemnité des villes et pays conquis res-titués par l\'article précédent:
1. La Flandre hollandaise, y compris tout le territoire qui est sur la rive gauche du Hondt.
2. Mastricbt, Venloo et dépendances ainsi que les au tres enclaves et possessions des Pro vinces-Unies situées au sud de Venloo, de l\'un et l\'autre cóté de la Meuse.
Art. XIII, etc.
Fait a la Haye, le 27 Floréal an III de la République Frangaise, 1G Mai 1795.
Signé, Rewbell, Sieyes, et P. Paulus, H. Leste-venon, B. Matbias Pons, Hubert.
Wat nu den afstand betreft der Oostenrijkscbe landen namelijk : de Oostenrijkscbe partage dor landen van Dacl-hem (1), \'s Hertogenrade (1) en Valkenburg (1), het Oos-tenrijksch overkwartier (2), werd eerst later, nadat die landen reeds f/ehecl met Frankrijk waren vereenigd en tal ran wetten, waaronder de belangrijkste, zooals op den hurgerlijlcn stand, waren ingevoerd en inwerking geweest, een verdrag gesloten met Oostenrijk. Dit geschiedde bij het tractaat van Campo-Formio.
In het tractaat van Campo-Formio tusschen den Duit-schen Keizer, Koning van Hongarijen en Bohemen ter eenre zijde en de Fransche Republiek ter andere zijde
(1) De plaatsen die daarvan deel uitmaakten zie bijl.
(2) Zie A. J. Flament. De politieke en rechterlijke indeelingen van het tweede kwartier of overkwartier van Gelderland. Maastricht 1894 8° p. 4—G.
— 49 —
deft \'26 Vendémiairean VI (17 October 1797) gesloten en bekraébtigd bij wet van 13 Brumaire an VI (3 Nov. 1797) (1), geregistreerd in het Departement der Nedermaas, onder N0 337, 25 Nivuse an VI (14 Jan. 1798) werd aldus bepaald : nArt. III. Sa Majesté Tempereur, roi de Hongrie et de Bohème, renonce pour Elle et ses successeurs en faveur de la République Fran^aise a tons ses droits et titres sulles cidevant provinces Belgiques, connues sous ie notn de Pays-Bas Autrichiens. La République Frangaise possédera ces pays a perpétuité en teute souvenaineté et propriété et avec tous les biens territoriaux qui en dépendent.
■ Art. XIII. Les titres domaniaux et archives des dif-férens pays cédés ou éohangés par le présent traité seront remis daus l\'espace de trois mois a dater de Téchange des ratifications aux puissances qui en anront acquis la propriété. Les plans et cartes de forteresses, villes et pays, que les puissances contractantes acquièrent par le présent traité leur seront fidélement remis.
Wat de vrije Rijksheerlijkheden betrof in onze provincio feitelijk in 1794 nog (2) Cartils (thans gehucht van Wilré), Mesch, Riraburg, Ryckholt, Slenaken, Steyn, Thorn, Wylre, de twee onder één heer vereenigde vrije Rijksheerlijkheden Wittem, Eys, en een gedeelte van de vrije Rijksheerlijkheden Kessenich. alsmede van het Prinsbisdom Luik, waartoe gelijk wij zagen (p. 6) de gemeenten St. Pieter, Breust, Heel en Neeritter behoorden, zoo waren de onderhandelingen over den afstand daarvan en de schadeloosstelling der oude bezitters meer ingewikkeld.
Behalve het land van Luik, waren in de wet van 9 Ven-miaire an IV deze vrije Rijksheerlijkheden als enclaves dei-toen met Frankrijk vereenigde landen beschouwd. Nog moest men de oude bezitters schadeloos stellen.
In het voornoemd tractaat van Campo-Formio werd in art. XX aldaar bepaald omtrent de pacificatie van het Duitsche Rijk.
nArt. XX. II sera tenu a Rastadt un congrès unique-
(2) Zie verder Bijl.
(I) Bull. 16G, N0 1600).
ment composc de plénipotentiaires de TEmpire germanique et de ceux de la République Fran^aise pour la paciticatiou entre ces deux puissances. Ce congrès sera ouvert uu mois après la signature du présent traité ou plutót squot;il est possible.
(Bulletin des lois N0 16ü, Nu de la loi 1600.)
In het geheim tractaat 1 December 1797 tusschen Oostenrijk en Frankrijk gesloten te Rastadt kwam men tot geen accoord. Wel was als basis aangenomen voor den vrede, «que l\'empire sera tenu de donner aux princes héré-ditaires qui se trouvent dépossédés a la rive gauche du Rhin un dédommagement qui sera pris dans le sein dudit empire.
Dientengevolge werd, bij den vrede te Luneville, tusschen den Duitschen Keizer in het Duitsche Rijk ter eenre zijde eu de Fransche Republiek ter andere zijde deii 20 Pluvióse an IX (9 Februari 1801), gesloten en door wet van 28 Ventóse van dat jaar (19 Maart 1801) (1) bekrachtigd het volgende bepaald :
uArt. VI Sa Majesté I\'Empereur et Roi, tant en son nom qu\'en celui de l\'empire germanique consent a ce que la République Frangaise possède désormais en toute sou-verainété et propriété les pays et domuines situés a la rive gauche du Rhin et qui faisaient partie de l\'Empire Germanique ; do mauière qu\'en conformité de ce qui avait été expressément consenti au congrès de Rastadt par la deputation de l\'Empire et approuvé par I\'Empereur, le thalweg du Rhin soit désormais la limite entre la République Frangaise et l\'Empire germanique, savoir depuis I\'endroit oü le Rhin quitte le territoire helvétique jusqu\'a celui ou il entre dans le territoire batave.
Art. VII. Et comme par suite de la cession que fait l\'empire a la République frangaise plusieurs princes et états de l\'empire se trouvent particulièrement dépossédés en tout ou en partie tandisque c\'est a l\'Empire germani-
(1) Bulletin des lois 76 N0 393, geregistreerd Nquot; 720, 3 Floréal an IX.
— 51 —
que colic itivemeut a supporter les partes resultaat des stipulations du préseat traité, il est oouveau eutre Sa Ma-jesté TEmpéreur et roi tant en son nom qu\'au nom de TEmpire germanique et la Ilépublique Frangaise, qu\'en confornaité des principes formellemeut établis au congrès de Rastadt, l\'Empire sera tenu de donner aux princes hé-réditaires qui se trouvent dépossédés a la rive gauche du Rhiu, un dédommageinent qui sera pris dan? Ie sein du dit Empire suivant les arrangements qui d\'après ces bases seront ultérieurement déterminés.
Art.XVII. Les articles XII, XIII (1), XV, XVI, XVII et XXIII du traité de Campo-Formio sont particulièrement rappelés, pour être exécutés suivant leur forme et teneur, comme s\'ils étaient insérés mot a mot dans le présent traité.
De schadevergoeding waarvan in art. VII sprake is, werd op den Rijksdag te Regensburg 2rgt; Februari 1803 door den Keizer van Duitschland en !) Mei door den Russischen en den Franschen gezant, die resp. namens den Keizer van Rusland en den 1°quot; Consul «intervention amicale» verleenden, geratificeerd te Regensburg, definitief geregeld.
Omtrent de vergoeding van den graat van Plettenberg voor Wittem en Eys, afgestaan aan de Fransche Republiek en deel uitmakend van het Département de la Meuse Inférieure werd bepaald :
§ XXIV. Au comte de Plettenberg pour Wittem et Eys ; les endroits de Miedingen et Sullmingen, détachés de Heg-bach avec la dime de Baldringen et cinq arpens de bois, pris sur les parties de forêts les plus voisines deMietingen, savoir: Celles d j Wolfloch, Laitbühl et Schne \'kenkau; plus une rente annuelle de six mille florins sur Buxheim (2).
Supplément au reueil des principaux traités.... par George Frédéric de Martens III, 271—272.
Aan den graaf van Törring-Ittenbach, als heer van Gronsteld, werd als vergoeding voor het verlies van Gronsfeld afgestaan aau hot Département de la Meuse Inferieure toegewezen :
(1) Art. XIII betreft de archieven.
(2) Toegewezen aan den Graaf van Ostern.
— 52 —
§ XXIV. r Au comte de Törringen (sic) pour Gronsfeld. j\'ahbaye de Guttenzell.
Supplément au recueil des principaux traites .... par George Frédéric de Martens. Ill, 273.
Omtrent de vergoeding toe te kennen aan den Graat vau Goltstein wegens den afstand van Slenaken aan het Département de la Meuse Inférieure werd bepaald :
§ XXIV. r:Au comte de Goltstein pour Slenacken ; une rente anuelle de mille huit cent cinquante florins, dont mille sept cent sur Buxheim (1), et cent cinquante sur Schussenried.quot;
De prins-bisschop van Luik werd bij § 75 schadeloos gesteld voor het afgestaan territorium met f. 20000.
De prins-bisschoppen en de abten en abdissen die aan het hoofd vau Rijksabdijen stonden en hun kapittels, waaronder voor zoover het grondgebied dezer provincie betrof, de vorstin-abdis der hoogadellijke vrije Rijksabdij Thorn met haar grondgebied behoorde, werden ook niet door grondgebied maar door een lijfrente, huisvesting, enz. schadeloosgesteld. Al de bezittingen hunner abdijen gingen aan de nieuwe bezitters van den grond over, dus wat de abdij van Thorn betreft aan de Fransche Republiek. Hun, even als den Prins-bisschoppen werd zekere rechtsmacht gelaten over hun personeel. Over dit alles handelen de §§ XXXV, XXXVI en XLIX tot en met LVI, waarin ook over de mediate abdijen wordt gehandeld.
Welke schadeloosstelling de bezitters der vrije Rijksheerlijkheden Rimburg, Mesch (het kapittel van St. Adelbert te Keulen), Kessenich, Cartils, Steyn, Wylre en Ryckholt kregen, vind ik nergens vermeld. De heerlijkheid Steyn had in 1794 verschillende bezitters.
Dit wat het grondgebied van het tegenwoordig Limburg betreft, voor zoover het deel uitgemaakt heeft van het departement der Nedermaas en der Ourthe van 1 Oct. 1795 tot 1814.
(1) Toegekend aan den Graaf van Ostein.
In supplément au recueil des principaux traités .... par George Frédéric de Martens III, 273.
— 53 —
2°
Anders was het gesteld met de Cleefsclie, Pniissiscli-Gel-dersche en Gulicksche bezittingen, die deel uitgemaakt hebben van het Roerdepartement (1). (Wij zagen p. 33 dat Waubach en Eygelshoven hoewel Gulicksch, als geëncla-veerd in het canton Rolduc, tot het dep. der Nedermaas liebbeu behoord). Daar werd het Fransche regiem ten volle, gelijk wij zagen, eerst in 1802 ingevoerd en toen eerst die landen met Frankrijk definitief vereenigd.
Met den Koning van Pruisscn, als hertog van Cleve, waartoe in onze provincie Gennep, Mook, Ottersum en Heyen hebben behoord (2) en van het Pruissisch over-kwartier van Gelder (3) werd reeds spoedig door Frankrijk een verbond gesloten. Met den koning van Pruissen die eerst als bondgenoot van Oostenrijk, Frankrijk had bestre-den, werd reeds 5 April 17!) 5 te Basel een tractaat gesloten, waarbij bepaald werd dat het door de Franschen bezette grondgebied roorloopiy zou bezet blijven.
Art. 5 van dit tractaat luidde :
Art. 5. Les troupes de la République Frauraise conti-nueront d\'occuper la partie des Etats du Roi, situés sur la rive gauche du Rhin. Tout arrangement détinitif ii l\'é-gard de ces Provinces, sera renvoyé jusqu\'a la pacification général entre l\'empire germanique et la France.
de Martens : Recueil des principaux traités, tom.
VI. Gottingue J. Dietterich. 1800, p. 49(gt;—97.
Dit tractaat werd 5 Aug. 1796 (18 Thermidor an IV) gevolgd door een geheim tractaat te Berlijn tusschen de beide mogendheden. In art. 1 werd bepaald :
(1) Zie p. 36 en 37.
(2) Zie verder hierna in de Bijlage uitvoeriger wat tot het hertogdom Cleef in onze provincie behoord heeft.
(3) Zie A. J. Flament, de politieke en rechterlijke indee-lingen van het tweede kwartier of overkwartier van Gelderland. Maastricht 1894 p. 7 en 8 en bijlagen A. B. C. D. p. 10—15.
-— 54 —
Art. 1. L\'intérêt des deux parties contractante» étant d\'abord de s\'eutendre sur une indenmisation territoriale-de 11 perte des provinces Prussiennes sur la rive gauche du Rhin pour le cas ou la dite rive seroit cédée a la France, a l\'ópoque de la paix avec l\'Empire, on a jetté-les yeux pour eet effet sur l\'évêché de Munster, y compris le pays de Kecklingshausen ; mais le gouvernement Francais ayant manifesté le désir que la République des l\'rovinces-ünies obtint en guise de dédommagement des cessions, qu\'elle lui a faites, cette partic du susdit évêché qui s\'étend depuis oii l\'Ems ent re l\'Est-Frise le long de cette rivière en la remontant jusqu\'a Wintrup, de la en ligne droite sur Heyden et longeant ensuite la frontière du duché de Clèves jusqu\'a l\'endroit ou elle coincide avec celle de la Hollande ; S. M. Prussienue pour donner a la République Frangaise une preuve de ces sentiments d\'amitié, déclare, que lorsqu\'il sera question de la cession de la rive gauche du Rhin a la France, Elle ne s\'y opposera pas et comme alors pour dédommager les Princes séculiers qui perdront a eet arrangement, le principe de sécularisation devient absolument indispensable, S. M. consent a accepter le dit principe et Elle recevra en dédommagement de ses dites provinces trans-Rhénanes y compris Tenclué de Sevenaer, lesquelles dans ce cas seront cédées a la France, le reste de l\'évêché do Munster avec le pays do Recklingshausen, deduction faite de la partie énoncée ci-dessus, moyennant leur sécularisation préalable, se reservant toutes les fois sa dite Majesté d\'y ajouter ce qui pourroit être de sa convenance pour compléter son indenmisation, objet sur lequelle les deux parties s\'entendront amicalement.
de Martens : Recueil des principaux traités depuis 17G1, torn. VI, p. 054. Gottingue, Jean Chretien Dieterich. 1801.
Vervolgens waren Pruissens belangen ook begrepen in art. 20 van het tractaat van Campo-Formio, het geheim tractaat van Rastadt en art. (i en 7 van den vrede van Luueville, allo drie hiervoor (p.49-51) meegedeeld of vermeld.
In het reces der deputatie van het Duitschc lüjk te Regensburg van 25 Februari 1803 werden aan den Koning van Pruissen in § 3, vergoedingen toegekend, onder anderen voor den afstand van Pruissisch Gelre en het gedeelte van Kleef, onder welke 2 landen Limb, dorpen hebben behoord, gelegen op den linker Rijnoever, aan Frankrijk, welke afstand toen dus geratificeerd werd. Deze paragraaf luidt aldus.
ij 3. Au roi do Prusse. électeur de Brandenbourg, pour le duché de Gueldre et la partie de celui de Clèves situées a la rive gauche du Rhin, la principauté de Moers, les enclaves de Sevenaer, Huissen et Mahlbourg, et les péages du Rhin et de la Meuse: les évêchés de Hildesheim et de Paderborn; le territoire d\'Erfurt avec Untergleichen et tous les droits et propriétés mayenraises en Thuringen, d\'Eichsfeld et la partie mayen^aise de Tréfort, j)lus les abbayes de Herforden, Quedlinbourg, Elten, Passen, Werden et Cappenberg, et les villes impériales de Mülhausen, Nordhausen et Goslar, ontin laville de Munster avec la partie de l\'évêché de ce nom, située sur et a la droite dune ligne tirée sousOlphen, passant par Seperad, Kakelsbeck, Heddingschel. Ghischink, Notteln, Hulschhofen, Nannhold, Nienborg, Ut-tenbrock, Grimmel, Schoenfeld et Greven, se prolongeant en suivant le cours de l\'Ems jusqu\'au continent de l\'Hoop-steraa, dans le comté de Lingen.
C. G. de Koch. Histoire abrógée des traités de paix entre les puissances de l\'Europe depnis la paix de
Westphalie..... ouvrage entièrement refondu par F.
Schoell. Bruxelles, Meline, Cans et C0, 1837-—1838, tom. II, p. 241.
Ook met het grondgebied van den keurvorst van Beyeren, Paltzgraaf van den Rijn (1) waren de Franschen niet zoo absoluut te werk gegaan; men had dit niet met Frankrijk vereenigd vóór 1801 (zie p. 40 hiervoor). Intusschen was reeds 24 Augustus 1801 (G Fructidor an IX) een tractaat van vriendschap tusschen hem en de Fransche
(1) In 1801 Maximiliaan Joseph van Paltz-Zweibrücken.
— 5« —
Republiek gesloten, waarbij eerstgenoemde in art. 1, krachtens de toestemming des Keizers door art. 6 van het trac-taat van Luneville gegeven, het hertogdom Gnlick (1) onder anderen afstond aan de Fransche Republiek, terwijl in art. 3 Frankrijk zijn invloed beloofde ter uitvoering van de schadeloosstelling in art. 7 van het tractaat van Luneville, dat gelijk wij zagen op de tractaten van Campo-Formio en Rastadt gebaseerd was. (zie p. 49-51)
Art. I1\', 11 y aura paix, amitié et bon voisinage entre la République frangaise et Telecteur Palatin de Bavière. L\'uue et l\'autre ne négligeront rien pour maintenir cette union, et se rendre réciproquement des services propres a resserrer, de plus en plus, les liens, d\'une amitié sincere et durable.
Art. II. Sa majesté l\'Empereur et l\'Empire ayant consenti, par l\'artiele VI du traité conclu a Lunéville, le 20 pluvióse an IX de li République (ou le 9 février 1801), a ce qiu la République fran^aise possède désormais, en toute sou-veraineté et propriété, les pays et domaines situés sur la rive gaucbe du Rliin et qui faisaient partie de l\'Empire germanique, son altesse electorale Palatine de Uavière renonce pour elle, ses héritiers et successeurs, aux droits de supériorité territoriale, de propriété et tautres quelconques que sa maison a exercés jusqu\'ici et qui lui appartenaient sur les pays et domaines a la rive gauche du Rhin. Cetto renonciatiou a lieu nommément pour le duché de Juliers, le duché de Deux-Ponts avec ses dépendances, et tous les bailliages du Palatinat du Rhin situés sur la rive gauche de ce Heuve.
Art. III. Convaincue qu\'il existe uu intérêt pour elle a empêcher l\'affaiblissement dos possessions Bavaro-Palatines, et conséquement de réparer la diminution de forces et de territoire qui resulte de la renonciatiou ci-dessus, la République tVaiu-aise s\'engage a maintenir et a défendre efticacement lïntégrité des susdites possessions a la droite
1
De plaatsen van het tegenw. hertogdom Limburg die daartoe behoorden, zie bijlage.
— 57 —
du Rhin, dans Fensemble et Tétendue qu\'elles doivent avoir, d\'après le traité et les conventions conclus a Te-schen le 13 mai 177!), sauf les cessions qui auraient lieu du plein gré de son altosse electorale et du consente-ment de toutes les parties iatéressées.
La République frannaise promet, en même teraps, qu\'elle sera de toute son influence et de tous ses moyens pour que l\'article VII du traité de paix de Lunéville, en vertu ducjucl l\'Empire est tenu de donner aux princes liérédi-taii\'es qui se trouvent dépossédés a la rive gauche du Rhin, un dédommagement pris dans son sein, soit parti-culièrement exécuté a l\'egard de la maison électorale Palatine de Bavière ; en sorte (jue cette maison regoive une indemnité territoriale située, autant que possible, a sa bienséance, et équivalente aux pertes de tous les genres qui out été une suite de la présente guerre.
Art. IV. Les parties contractantes s\'entendront, dans tous les temps, en bons voisins, et suivant, de part et d\'autre, les principes d\'une part\'aite éi[uité, pour régler les contestations qui auraient lieu, soit par rapport au cours du thalweg eutre les Etats respectifs, qui, aux termes de l\'article VI du traité de paix de Luneville, sera désormais la limite du territoire de la République frangaise ot de l\'Empire germanique, soit par rapport a la navigation du Rhin et au commerce, soit a l\'égard des constructions a faire sur Tune ou l\'autre rive.
(Loi qui ordonne la promulgation du traité de paix conclu entre la République Francaise et d\'Electeur palatin de Bavière du 17 Frimaire au X (8 Dec. 1801) Bulletin des lois, 3quot; série t. IV. bulletin N0 140. N0 de la loi 10(12, p. 537.)
Eindelijk werd de paltzgraaf, in het meergemeld Rijks-reces van Regensburg 25 Feb. 1803, aldus sch ideloos gesteld voor het aan de Fransche Republiek afgestane grondgebied, o. a. voor het afstaan van zijne bezittingen aan den liu-ker-Rijnoever, waaronder het hertogdom Gulick, waartoe iu
Limburg behoorden Sittard, het ambt Born, het land van Ter Heyden enz. (1):
§ 2. A FElecteur palatin de Bavière, pour Ie Palatinat dn Rhin les duchcs de Deux-Ponts, Simmern et .Tuliers, les principautés de Lantern et Veldenz, le marquisat de Berg-op-Zoom, la Seigneurio de Ravenstein et autres seigneuries situées dans la Belgique et en Alsace: l\'évêché de Würz-bourg, sous les réserves ci-après, eeux de Bamberg, Frei-singen, Augsbourg et celui de l\'assau, sauf la part ci-des-sus ile rarchiduc Grand-Due, avec la ville et les faubourgs et leurs dépendances quelconques eu deca de l\'Inn et de Flltz et, de plus, un rayon de cinq cents toises francaiscs ii prendre do leur extrémité. Plus, la préyoté de Kempten, les abbayes de Wa ld sassen, Eberach, Irsée, AVengen, Socfflinge, Elchingen, Urberg, Iloggenbourg, Wet-tenhausen, Ottobeuern, Kaiserheim et Saint Ulric : plus les droits, propriétés et révenus ecclésiastiques dépendans des chapitres, abbayes et-couvens situés dans la ville et banlieue dquot;Augsbourg, ;i la réserve de tout ce qui est com-pris dans ladite ville et sa banlieue, enfin les villes impériales on villages de Rothenbourg, Weissenbourg, Winds-heim, Schweinfurt, Gochsheim, Sennfeld, Kempten, Kaut-beuern, Memmingen, Dinkelsbiihl, Nordlingen, Ulm, Bop-tingen, Buckhorn, Wangen, Leutkircli et Ravensbourg, avec leurs territoires, y compris les Fryenleute der Leutkircher-Heide.
Extr. du Suppl. au recueil des Traités par George Fréderic de Martens, torn. Ill, p. 249.
(1) Zie hierna breedvoerig in de bijlage, p. 04.
B I J l_ A Q E.
De politieke en rechterlijke indeeling van het grondgebied van Limburg vóór de Fran-sche overheersching in 1794.
Het grondgebied van Limburg was toen verdeeld in of maakte deel uit van de volgende souvereine staten met de volgende schepengerechten :
I. Heerlijkheid Valhenhunj.
Spaansch-OostenrijIschc pa rtiujc.
Aan den Koning van Spanje werden toegewezen bij het partage-tractaat van 2G December 16G1 de volgende dorpen en heerlijkheden enz. welke krachtens artikel 7 van het tractaat den 11quot;quot; April 1713 te Utrecht gesloten tusschen Frankrijk en de Staten Generaal door deze laatsten bij art: 1 van het 3° barrière-tractaat te Antwerpen in 1715, 15 November tusschen Oostenrijk, Engeland en de Staten-Generaal gesloten, aan den Keizer als hertog van Oostenrijk, overgegeven werden. Het zijn: de volgende heerlijkheden : Valkenburg, Schinnen, Schin-op-Geul, Schiuveld, Schaesberg, (Schaesberg en Scheidt), Strucht, (thans gemeente Schiuveld) Oirsbeek (met de dorpen Oirsbeek, Merkelbeek, Bingelrade, alle thans afzonderlijke gemeenten), Jabeek, (ieleen, in 1654, 20 Februari tot graafschap verheven, waaraan toen de parochie Spau-beek werd toegevoegd ((ieleen met Lutterade en do parochie Spaubeek), Amstenrade. later graafschap, waarbij kort
— ()0 —
na 1 GO;) de lieerlijkheid Oirsbeek door Werner Huyn van Amstenrado werd ingelijfd, Nuth, Vaesrade (thans gemeente Nuth eu gedeeltelijk Hoensbroeck), Wynantsrade, Brunssum (in KilO bij het graafscliap Amstenrade ingelijfd met de heerlijklieid Oirsbeek), verder liet markgraafschap Hoensbroeck (Brab. leen), eu de Norbertinessen-abdij St. Gerlach bij Houthem.
Bij art. 19 v. h. tractaat van Foutainebleau, 8 Nov. 17S5, kwamen de abdij St\'. Gerlach en de heerlijkheden Oud-Valkenburg, Schin-op-Oeul, Schaesberg en Strucht aan de Staten-Generaal, die ze bij Staatsch Valkenburg voegden.
SCHEPENBANKEN :
De heerlijkheid Amstenrade. de heerlijkheid Oirsbeek, de parochie Merkelbeek eu de parochie Biugelrade, ressorteerden rechterlijk onder de schepenbank van Oirsbeek.
De parochie Spaubeek en het dorp Lutterade ressorteerden met Geleen rechterlijk onder de schepenbank van Geleen.
De heerlijkheden Schinveld en Jabeek ressorteerden rechterlijk onder de schepenbank van Brunssum.
Verder waren er schepenbanken te Strucht, Oud-Valkenburg, Schaesberg, Schinnen, Vaesrade, Nuth, Schin-op-Geul en Wynantsrade.
II. Heerlijkheid Valkenhurg. — Staatschc part age.
Aan de Staten-Generaal werden toegewezen bij het par-tage-tractaat in ]6(il : I. de stad eu vrijheid Valkenburg, hoofdschepenbank, II. de hoofdbank Meerssen met de dorpen Mcerssen, het dorp Houthem, (de eenige schepenbank in het land van Valkenburg, Staatsche partage, buiten de hoofdbanken en de heerlijkheden met schepenbank), het dorp Ambij, de heerlijkheid Borgharen, de heerlijkheid Itteren met het huis Meerssenhoren, de heerlijkheid Geul, Bunde en Ulestraten samen één schepengerecht, III. de hoofdbank Beek, met het dorp Beek, de heerlijkheden Elsloo (welks bezit litigieus en rechtens eene vrije llijks-heerlijkheid des Duitschen Rijks was), Bemelen, (behoo-rend aan het kapittel van O. L. Vrouw te Maastricht), Bergh (behoorende aan het kapittel van St. Servaas te Maas-
— 61 —
triclit), IV. de hoofdbank Klimmen met de dorpen Klimmen, Hulsberg, Schimmert en de heerlijkheden Eysden, met St. Geertruid, Terblyt, Heer en Keer (deze laatste behoo-rende aan het kapittel van St. Servaas), V. de hoofdbank Heerlen met het dorp Heerlen, (waaronder de tegenwoordige dorpen Voerendael en Nieuwenhaegen.
Bij artikel XIX van het tractaat van Fontainebleau van 8 Nov. 1785 kwamen de abdij St. Gerlach en de heerlijkheden Oud-Valkenburg, Schin-op-Geul. Strucht. Schaesberg bij het Staatsch gedeelte van het land van Overmaas.
Behalve de hoofdbanken en de schepenbank in het dorp Houthem, waren er schepenbanken in do volgende heerlijkheden: Borgharen, Itteren, Geul, Bunde en Ulestraten, (alle 3 één bank) Elsloo (1), Bemelen, Borg, Eysden, Ter-blijt, Heer.
III. Land van \'s-Hcrtogenrade. Spaanschcpartage sinds 10(11 — OostenrijJische sinds 171\').
Bij het partage tractaat van 1G61, 26 Dec. kwamen aan Spanje :
1° de •schepenbank van Kerk rade, bestaande in het dorp van dien naam,
2° de schepenbank van Simpelveld met de dorpen Sim-pelveld en Bochoitz,
3° de bank van Ubach, waarvan een gedeelte n. 1. Ubach-over-Worms thans aan Nederland behoort (en waarbij in 1888 de afgeschafte gemeente Rimburg werd gevoegd.) Het, andere gedeelte Ubach-parochie behoort thans aan Pruissen. Verder behoorden tot de Spaansch-Oostenrijksche partage, thans aan Pruissen, de bank \'s-Hertogenrade bestaande uit het stadje van dien naam, met uitzondering van het grondgebied der voormalige abdij \'s-Hertogenrade of liolduc (dat tot Nederlandsch Limburg behoort) en de dorpen Merckstein, Weltz en Roerdorp, Afden en Alsdorp.
IV. Land run \'s-Hertogenrade.
Si aai se!i. partage.
Bij het partage-tractaat van 20 Dec. 1661 kwamen de
(1) Door de Staten-Generaal betwiste Vrije Riiksheerlijk-heid. Zie Nquot; XXV.
— ()2 —
Staten-Generaal in het bezit van de lieerlijklieid Gulpen (het keikdorp Gulpen) en de heerlijkheid Neuburg beiden ressorteerende onder de schepenbank Gulpen, van de-heerlijkheid en schepenbank van Margraten en de bank van Holzeth, Vaals en Yylen.
V. Heetiijliheid Daclhem.
Spaanscli-Oostcnrijksche partaye.
Spaansch sinds het partage-tractaat van 1G61. (zie hiervoor onder Spaansch Valkenburg); Oostenrijksch sinds. 1713—171ö, zie ibidem.
De koning van Spanje verkreeg in Kifil, 2(1 Dec., bij het, partage-tractaat de dorpen Noorbeek en Mheer, thans Nederlandsch Limburg; de Waalsche dorpen; Cheratte met La liochette, Richel (Ryckel), Housse, Mortier, Neuf-chateau en Warsage (Weerst), de Vlaamsche dorpen Aubel, \'s-Gravenvoeren (Fouron-le-Comte), St. Maartensvoeren (Fouron-St. Martin), Moulingen (Mouland) en de sterkte-Elve of Navagne, allen thans gelegen in de Belgische provincie Luik, waarbij door art. XVIII van het tractaat van Fontainebleau van 8 Nov. 1785 gevoegd werden de ge-heele Staatsche partage, behalve Oost en Cadier.
VI. Heerlijkheid Daelhcm.
Staatsche partage.
Bij het partage-tractaat van IGül, 2f! Dec. kwamen aan de Staten-Generaal de schepenbank Oost (thans gemeente Eysden) en Cadier, (thans gemeente Keer en Cadier) en de volgende banken thans in de provincie Luik, die bij art. IS van het tractaat van Fontainebleau van 8 Nov. 1785 aan Oostenrijk werden afgestaan : liet stadje Daelhetn met de schepenbank, de bank van Trembleur met de dorpen Trembleur, Bligni en St. Andre en de banken Bombaye eu Feneur, de bank en de heerlijkheid Bernau (in \'t heerlijk bezit van het kapittel van St. Servaas te Maastricht, en de bank en de heerlijkheid Olne.
All. Het tweeheerUj Maastricht onder het indivies bestuur van den Hertog van Brabant (sinds het tractaat van overgave van 22 Aug. 1 ()o2, de Staten-Generaal der Vereenigde Nederlanden) en de Prins-Bisschop van Luik.
VIII. Prins-hisdom Lui];.
Tot liet prins-bisdom Luik, behoorden in onze provincie, behalve de indiviese helft van Maastricht, de heerlijkheiu St. Pieter. de heerlijkheid Breast (thans gemeente Eysden), het vrijdorp Heel (thans gemeente Heel en Panheel, hot vrijdorp Xoeritter. In elk dezer plaatsen was eene schepenbank. Verder behoorden onder dit prins-bisdom hot graafschap Horne, als Loonsch leen, waarin de Schepenbanken Haelen, (met de onderbanken Neer, Buggenum en Horne) de onderbanken Ophoven, Geystingen, (beide in Belgisch Limburg) en Beegden, dieallo drie onder do Geldersche schepenbank van Wessem ressorteerden en de schepenbank Heyt-huysen met Roggel.
IX. Overkivartier van Gelre.
Spaansch-Oostcnrijlisch gedeélic.
Zie; A. J. Flament, De pol. en recht, verdeelingen en in-deelingen v. h. Tweede Kwartier of Overkwartier van Geldér-land. Maastricht, 1804, p. 4-0.
X. Pruissisch Ovcrhcarticr van Gelre.
Zie: Als voren, p. 7.
XI. Staatsch gedeelte van het Geldersch Overkwartier.
Zie; Als Aoren, p. 8.
XII. Het Hertogdom Gul iele.
Tot het voormalig Rijksgebied van Gulik behoorden in onze provincie de dorpen Tegelen, (met Steyl) Melick, en Herkenbosch, het ambt Borne, het slot Millen en de steden Susteren en Sittard, de dorpen Broeksittard en Munsterge-leen, een gedeelte der heerlijkheid Ter Heyden en tot in 1719 het feitelijk bezit der heerlijkheid Dalonbroeck. De heerlijkheid Borne schijnt oorspronkelijk te hebben bestaan uit de dorpen Borne, Holtum, Buchten, Urmond met Berg en (irevenbicht, Guttikhoven (thans gem. Limbricht), teiwijl tot het latere ambt van Boni (het 6° van het hertogdom Gulick volgens Büssching VH, p. 337 en 338, en volgens dezen het -ambt Sittard en Hom genoemd), ook nog gerekend worden de
— G4 —
steden Sustereu en Sittard, hot dorp Dieteren, — eene grond-heeiiijkheid mot afzonderlijke laatbank, thans deel uitmakende van Susteren, — hot dorp Munstergeleen en het dorp Broecksittard, dat voorheen kerkelijk onder Sittard ressorteerde. Of Munstergeleen en Broecksittard niet reeds vroeger bij het ambt behoorden is eené vraag.
ïot de heerlijkheid Tor Heyden hij Aken, behoorde in onze provincie het gehucht Blyerheide onder Kerkrade en de dorpen Eygelshoven en Waubach (dit laatste thans onderdeel der gemeente Uhach-over-Worms), en in Pruissen, de dorpen Richterich, Banck, Steinstrasz, Horbach, Berens-berg, Pannesheide, Klinkheide, Schützenheide, Kohlscheidt, vroeger Ivoolheide genaamd. De heerlijkheid Tor Heyden was leenroerig van het hof van Gulick en van de Kenrkeul-sche mankamer in Heerlen. In Eygelshoven was alleen een laatbank ; de heor van tor Heyden mocht te Eygelshoven zelf geen schepenen aanstellen, hoewel\' hij de hooge of criminoele justitie daar had, en hij mocht in dit dorp ook geen voogdgediugeu houden, maar spande de hooge vierschaar en hield voogdgedingen te Horbach.
Schepenbanken in het Guliksch deel waren te Sus-teren, Born (\'voor Bom, Holtum en Buchten), te Tegelen, Urmond (voor Urmoud en Berg), te Grevenbicht, te Melick (voor Melick en Herkenbosch), te Sittard (voor Sittard, Broeksittard, Munstergeleen, en de thans Pruissische dorpen Wehr, Tuddern, Susterseel en Hillensberg).
De vrije Bijksheerlijkheid Limbricht was slechts in het ambt Borne geënclaveerd.
XIH. Hertogdom \'Clecf.
In onze provincie hoorde tot dit hertogdom Gennep en Ottersum (1) Mook (thans gemeente Mook-Middelaar, welk laatstgenoemd dorp tot Pruissisch (ieiderland behoord heeft) (2) Meyen (thans gemeente Bergen, welk laatste dorp
(1) Gennep met de kerkdorpen Ottersum en Oeffeit vormden het baljuwschap (Jennep, het!)\' der twaalf, die onder het provinciaal gerechtshof te Cleef ressorteerden (Büssching VH, p. 282.)
(2) Mook vormde met Kessel aan de Niers een jurisdictie van de kreitz van Cleef. (Büssching t. VII, p. 284 en XIVp. 04.)
— 65 —
vroeger deel uitmaakte van de heerlijkheid Well-Bergen in Pruissisch Gelre)
Schepenbanken : te Gennep, (voor Gennep, Ottersum en het thans tor; Noord Brab. behoorend Oeffolt) te Mook, en te Heven.
Vrije liijlcsheerlijliheden.
Op het grondgebied van het tegenwoordig hertogdom Limburg lagen de volgende vrije Rijksheerlijkheden : Kim-Imrg (thans gemeente Ubach voor Worms) Mesch, Ryck-holt, Gronsfeldt, Cartils (gehucht onder Wittem) Wylre, Wit,tem, Slenaken, Eys (thans gemeente Wittem), Steyn, Thorn. In Horne had de heer den persoonlijken titel van Rijksgraaf (zie onder Luik p. 63) ; van de vrije Rijksheerlijkheid Kessenich hoorde slechts het dorp Hunsel tot Nederl. Limburg (Kessenich, Kinroy, Groot Beersel en de overige dorpen hooren tot België; verder de 11 banken van St. Servaas (zie onder Kapittel van St. Servaas p GG) en de heerlijkheden Elsloo (zie p. GO en 6G), Limbriclit (zie p. 6G), Obbicht (zie p. GG). Nog maakten aanspraak op den titel van vrije rijksheerlijkheid: Terblijt en Bemelen (beide Staatsch Valkenburg), Mheer (Spaansch-Oostenrijksch Dael-hem), en de volgende dorpen van het Oostenrijksch-Gelder-sche Overkwartier: Weert met Nedenveert, Wesscm, Poll en Panheel; het, dorp Stevensweert van het Staatsch Overkwartier van Gelre en Grevenbicht onder Gulick.
XIV. Vrije liijlcshcerlijkhcid Gronsfeldt. Bestaande uit de dorpen Gronsfeldt met schepenbank voor de heerl. Hougem, de buurt Honthem en het dorp Eckelrade met kapel.
XV. Vrije Bijhsheer!ijhheid Wittem tot 1732,
daarna Rijhsgraafschap Wittan-Eys-Slenahen 1732 tot circa 1773, daarna alleen Hijhsgraaf\'sehapWittem-Eijs, bestond uit de parochiën Mechelen en Epen, en de dorpen Wahhvylre en Nyswylre.
XVI. Vrije Jlijhshecrlijkheid Slenaken.
Afzonderlijk sinds circa 1773, van 1732 tot dien tijd met Wittem-Eys vereeuigd.
— 06 —
XVII. Mcsch. XVIII. ByclcMi. XIX. Wylre. XX. Steijn.
XXI. Rimhurg. XXII. Cartils.
XXIII. Jtljksahdij Thorn Het laad van Thorn was verdeeld in vier kwartieren 1° Het stadje Thorn, de iioofd- en residentieplaats der abdis en van het kapittel, 2quot; Straraproy, 3° Grathem en Bae-xera 4° Ittervoort Klle et Haelre. Aan het hoofd van ieder kwartier stonden twee burgemeesters en een schepengerecht, was er te Thorn en te Grathem.
XXIV. KapHtel ran Sf. Servaas ie Maastricht met de onderhoorige 11 schepen- (1 en de laatbanken.
XXV. JElsloo.
Deze vrije rijksheerlijkheid werd betwist door de Staten-Generaal sedert 1032; in het partage-tractaat van 20 Dec. 1001 bleef het geschil onbeslecht (zie p. 00)
XXVI. Ohhicht Diet Fapenhovcn (hoewel Geldersch en Loonsch leen)
Bij art. 14 van hftt tractaat van Fontainebleau stond de Keizer zijn rechten op de 11 banken van St. Servaas. bij art. 19 die op Obbicht met Papenhoven, en bij art. 22 die op Elsloo aan de Staten-Gen. der Ver. Neder 1. af.
XXVII. Limhricht,
ofschoon leenroerig van Gulick, Valkenburg en Loon.
(1) Hieronderophet grondgebied van het tegenw. hertogdom slechts Berg en Heer met Keer, (zie p. 00 en 01).
BIJVOEGSELS.
P. G regel 7—5 v. o. «Gedeelten van eenige thans Limburg-scbe gemeenten, die later deel uitmaakten van het departement der Ourthequot;.
en P. 8. 5—9 r. v. b. waar gezegd wordt dat de 8quot; arrondissements administratie zich uitstrekte over het op den linker Maasoever gelegen gedeelte van Luikerland, dat tot gedeelten van het tegenwoordig hertogdom Limburg betrekking heeft:
Van die gedeelten van thans Limburgsche gemeenten op den linker oever der Maas gelegen en voor de indeeling van 14 Fructidor an III (zie p. 10) beboerende tot Luikerland eu 21 Fructidor an II (zie p. 6) bij het land van Luik gevoegd, heeft slechts een gedeelte van Lixbo, in 1848 bij Eysden gevoegd, krachtens de voorn, indeeling van 14 Fructidor an III deel uitgemaakt van het departement der Ourthe, de overige gedeelten, namelijk van Op-canne en Lanaye (Ternaye) in 1843 bij St. Pieter, het gedeelte van Ternaye in 1843 bij Eysden, en gedeelten van Nedercanne in 1843 bij Oud-Vroenhoven gevoegd ziju bij laatsgenoemde indeeling, met de gemeenten waar zij toen toe behoorden, nl. Op-canne, Neer-canne en Lanaye bij het dep. der Neder-maas gevoegd, (nl. bij canton Riempst zie p. 11 N0 16) P. 44—55. (Dep. der Ourthe) Behalve Lixhe behoorde geen der hier opgenoemde gemeenten tot het land van Luik.
Gemenich en Sippenaken, plaatsen van het oud hertogdom Limburg (district Montzen) werden krachtens de indee-iing van 24 Brumaire an III (zie p. 7.) onder de administratie van het arrondissement Limburg gebracht. Moulingen en ^Gravenvoeren werden bij voornoemde indeeling onder de
administratie van het arrondissement Maastricht gebracht, als hehoorend tot het land van Daelhem, maar bij de indeeling van 18 Frimaire an III (p. 9) daaraan onttrokken en bij het voornoemd arrondissement van Limburg gevoegd.
P. 2!) tot 33.
Behalve de op deze bladzijden als thans aan Nederland behoorende gemeenten vermeld, behooren thans nog deelen der volgende Belgische gemeenten, die voor 1814 tot het departement der Nedermaas behoord hebben, tot de hier na te noemen Nederl. gemeenten sinds 1839—1843 :
Gedeelte van Veldwezelt (canton Bilsen) in 1843 bij Oud-Vroenhoven gevoegd.
Gedeelte van Op-canue (canton Maastricht-sud) in 1843 bij St. Pieter gevoegd.
Gedeelte van Lanaye (canton Maastricht-sud) in 1843 bij St. Pieter en Eysden gevoegd.
Gedeelte van Neder-canne (canton Maastricht-sud) in 1843 bij Oud Vroenhoven gevoegd.
Gedeelte van Boorshem (canton Mechelen) in 1843 bij Geul gevoegd.
Gedeelte van Leuth (canton Mechelen) in 1843 bij Steyn gevoegd.
Gedeelte van Meeswyck (canton Mechelen) in 1843 bij Urmond gevoegd.
Gedeelte van Lanaeken (canton Mechelen) nl. gedeelte van Caberg en Smeermaas in 1839 en 1843 bij Oud-Vroenhoven gevoegd.
Gedeelte van Boekhout (canton St. Trond) in 1843 bij Weert gevoegd.
Gedeelte van Eelen (canton Maeseyck) nl. Visschersmaas en Danielsweert in 1839 bij Roosteren gevoegd, terwijl Danielsweert in 1840 bij Grevenbicht werd gevoegd.
Gedeelte van Kessenich (canton Maeseyck) in 1843 bij Neentter gevoegd.
Gedeelte van Maeseyck (canton Maeseyck) bij Ohe-en-Laak gevoegd.
Verdere veranderingen door toevoeging van deelen van gemeenten die tot do departementen der Roer en der Ourthe
behoord hebben bij gemeenten van Nedeil. Limburg, die vóór 1814 tot het departement der Nedermaas behoorden, vindt rae:i p. 36—37, 44—15. (Vaals, Bocholtz, Nieuwstad, Belfeld, Tegelen, Bergen, Avoen en Velden, Wittem, Noorbeek, Mesch en Eysden betreffend.)
Verder hadden de volgende bijvoegingen en afnemingen na 1814 plaats tusschen tot Nederlandsch Limburg behoo-rende gemeenten onderling :
Canton Galoppe (Gulpen).
Strucht is bij Schinveld gevoegd en een deel van Gulpen werd in 1841 aan Wittem toegevoegd en een deel van Wittem aan Gulpen.
Breust en Eysden zijn G Maart 1828 verdeeld over de gemeente Eysden en St. Geertruide, die toen werden opgericht.
Oost is bij Eysden gevoegd.
Cadieris G Maart 1828 bij Keer gevoegd en Heer is toen van de gem. Heer en Keer gescheiden en een afz. gemeente geworden.
Canton Maestricht sud:
Vroenhoven is in 1839 bij de gemeente Oud-Vroenhoven gevoegd.
Canton Oirsbeek
Vaesrade is tusschen Nuth en Hoensbroek verdeeld, esu deel van Hoensbroek bij Nuth gevoegd.
Canton Rolduc
Rimburg is bij Ubachs-over-Worms gevoegd.
Canton lluremonde
Poli is van de gemeente Poll en Panheel gescheiden en bij Wessem ingelijfd ; Panheel is met Heel vereenigd ; Ooider en Keipen zijn van Wessem afgenomen en bij Grathem gevoegd.
Canton Maeseyck.
Een deel van Ittervoort schijnt tusschen 1813 en 1822 bij Thorn gevoegd te zijn.
P. 30. 5e regel van boven. De grenzen van Mheer en \'s Gravenvoeren werden vastgesteld bij besluit der Centrale Administratie in dato 29 Pluvióse an VIII (18 Feb. 1800)
welk arrêté bekrachtigd werd door arrêté der Consuls vau 19 Frimaire an X (10 Dec. 1801.)
Reg. aux leis et arrêtésfdu Gouv.) dl. 7, fol. (10 gereg. onder Nquot; 783 den 3 Nivóse an X (24 Deo. 1801) voor het dep. der Nedermaas.
P. 32 12e regel van boven. Luiksch Gestel hoort bij N.-Braband.
P. 32. 3e aanteekening; tot welke gemeente respectievelijk Groot-Reersel Maenlostraat, Molenbeersel, Boomerstraat eu Winkel behoord hebban, vindt men verschillend opgegeven. Blijkens later gevonden gegevens aldus : Molenbeersel, Maenlostraat en Boomerstraat behoorden voor 5 Nov. 1842 tot Neeritter; Winkel tot Ittervoort, Groot-beersel tet Ittervoort en Hunsel
Beersel dat 12 April 1845 van Kossenich werd afgenomen is waarschijnlijk het deel van Grootbeersel dat aan Kessenich was gebleven tijdens het Fransche bestuur, voor welken tijd, onder hot oud bestuur, Grootbeersel tot de Vrije Rijksheerlijkheid Kessenich behoorde.
P. 44 reg. 10 en 11 v. b. Iee6-_de gemeente Meerlo uit de doipen Meerlo, Blitterswijk, Swolgen en Tienray.
P. 44 13° r. v. b. lees: en \'t gehucht Oostrum.
P. (13 9e regel van boven, onder Ilaelen hoort ook Nunem.
P. 63. Kie regel v. b. vervallen de woorden : «en do overige dorpenquot; ; als zijnde Beersel een deel van Grootbeersel geweest vöör 1794.
P. 63. 11e regel v. o. Tegelen behoorde onder het ambt Bruggen vóór 1794.
P. 65. 5e en 4e regel van o. Epen behoorde oidei de gem. Wittem ook Nieswiller eu Wahlwiller.
P. 36. 5\'* en 20 regel van onder en p. 63, 5° regel van onder, de gemeente Born bestaat thans uit de dorpen Born, Hol-tum en Buchten, de gem. ürmond uit Urmond en Berg.
P. 65. 10e regel van ouderen, lees voor Heugem een ; en de woorden ; het kerkdorp Heugem, Honthem en Eckelrade behooren thans onder de gem. Gronsfeld.
P. 66. 7e regel van boven, Elle en Haelre behooren thans onder Hunsel.
tllltfcfM V—t UtellttfMChMerib 4*/ U