222 F 4

—--!-f

. \'v^k -■ • gt;• , . • •quot; . • - • :-••■- ^ : • • , - . i

. - ;: ^ ■ - ■ • ■ •■ ■■; / ^ quot; - quot; - ; ^ ^J :

v. ■; . quot;• • ■• ^j quot;^:- ■ •. . ,• •■\'-■ — ..•,■• v .quot;\'quot;.v, \'

:gt; • amp;v.. -■ : . • ., . - ■ \' ; .-k; . ■

■^: ■ \' \' V S\' V\' i\',quot;- V

_ . -V. ■

■■■

_; quot;quot; \' - \' \'v

4^:: ■ ■ ;

«V.,-Ï jS,.

..■PUPIII. „

MR- amp;*.:■

■ ■. _t \'yë^.4\'

■■ .... .

-Si;quot;-

■ ^; : ^-vr\'s;\'

• •

■ •gt;

• / V . \' - STH iMi 1 _-___i

OVERZICHT

DER GEIIEELE

BIJBELSCHE GESCHIEDENIS

DOOR

J. M. J. VAN ROOY,

11. K. Pbiesteb en Leeraaii aan het Seminarie Haoeveld.

217

A. M. D. G.

A M STERDAM, F. H. J. BEK K E R. 1898.

L S.

Dit Overzicht is bestemd, om van dienst te zijn aan degenen, die de bijbelsclie geschiedenis leeren, en ook aan hen, die haar vroeger geleerd hebben.

De eersten kunnen het gebruiken, om de bijbelsche feiten enz., die zij door hun leeraar hooren verhalen, of waarvan zij, bijv. in Morê\'s Handboek, de beschrijving lezen, beter te onderscheiden, juister te begrijpen, ordelijker en daardoor veiliger in het geheugen te verzamelen.

Voor de laatsten kan het een nuttig middel zijn, om hunne kennis der bijbelsche geschiedenis van tijd tot tijd een weinig op te frisschen, een middel, om zich de opeenvolging der gebeurtenissen, de namen der personen, en al die omstandigheden en bijzonderheden, welke zoo gemakkelijk geleerd, maar nog gemakkelijker vergeten worden, weder in het geheugen terug te roepen; een middel, dat hen in staat zal stellen zich met minder tijdverlies voor te bereiden voor examens, voor godsdienstige onderrichtingen, preeken, lijdensmeditaties enz.

Moge dit tweevoudig doel door dit Overzicht bereikt worden !

Ter voorlichting van den gebruiker diene het volgende :

Wij achtten ons niet gerechtigd, vooral niet in een werkje als dit, eene keus te doen tusschen de verschillende meeningen der exegeten betreffende de volgorde van sommige feiten en de bijbelsche tijdrekenkunde; daarom hebben wij in deze ons bijna geheel gehouden aan de meening van Pastoor Muré z.g., wiens beide werken, onder de Nederlandsche Katholieke werken van bijbelsche geschiedenis, ontegenzeggelijk de meest verspreide zijn.

Bij de spelling der eigennamen volgden wij het voorbeeld van de nieuwe Nederlandsche vertaling van de Heilige Boeken des Ouden T erhonds, welke, het oude gebruik bij de katholieken in eere houdend, aan de schrijfwijze der Latijnsche Vulgata de voorkeur gaf.

L S.

Dit Overzicht is bestemd, om van dienst te zijn aan degenen, die de bijbelsche geschiedenis leeren, en ook aan hen, die haar vroeger geleerd hebben.

De eersten kunnen het gebruiken, cm de bijbelsche feiten enz., die zij door hun leernar hooren verhalen, of waarvan zij, bijv. in Muiié\'s Handboek, de beschrijving lezen, beter te onderscheiden, juister te begrijpen, ordelijker en daardoor veiliger in het geheugen te verzamelen.

Voor de laatsten kan het een nuttig middel zijn, om hunne kennis der bijbelsche geschiedenis van tijd tot tijd een weinig op te frisschen, een middel, om zich de opeenvolging der gebeurtenissen, de namen der personen, en al die omstandigheden en bijzonderheden, welke zoo gemakkelijk geleerd, maar nog gemakkelijker vergeten worden, weder in het geheugen terug te roepen; een middel, dat hen in staat zal stellen zich met minder tijdverlies voor te bereiden voor examens, voor godsdienstige onderrichtingen, preeken, lijdensmeditaties enz.

Moge dit tweevoudig doel door dit Overzicht bereikt worden !

Ter voorlichting van den gebruiker diene het volgende :

quot;Wij achtten ons niet gerechtigd, vooral niet in een werkje als dit, eene keus te doen tusschen de verschillende meeningen der exegeten betreffende de volgorde van sommige feiten en de bijbelsche tijdrekenkunde; daarom hebben wij in deze ons bijna geheel gehouden aan de meening van Pastoor Muré z.g., wiens beide werken, onder de Nederlandsche Katholieke werken van bijbelsche geschiedenis, ontegenzeggelijk de meest verspreide zijn.

Bij de spelling der eigennamen volgden wij het voorbeeld van de nieuwe Nederlandsche vertaling van de Heilige Boeken des Ouden Verhonds, welke, het oude gebruik bij de katholieken in eere houdend, aan de schrijfwijze der Lalijnsche Vulgata de voorkeur gaf.

VIII

Daarbij hebben wij ons best gedaan, om de meest gebruikelijke of aannemelijke uitspraak dier eigennamen èn in den loop van het werk, èn in de registers aan het slot duidelijk aan te geven.

Verwijzingen naar de H. Schrift hebben plaats bij het begin der hoofd-afdeelingen, bij iedere letterlijke aanhaling, bij de parabels en redevoeringen in het Nieuwe Testament, en, in het volledig overzicht van \'s Heeren lijdensgeschiedenis, bij elk der opgesomde feiten.

Op de beide schetskaartjes van Palestina staan alléén die plaatsnamen vermeld, welke in dit Overzicht voorkomen ; in het plaatsenregister wordt op gemakkelijke wijze daarheen verwezen.

J. v. R.

INLEIDING.

Geschiedenis is verhaal van hetgeen gebeurd is.

De Geschiedenis der Openbaring is de geschiedenis van hetgeen God gedaan heeft om Zichzelven aan de menschen te openbaren, Zijn Rijk onder hen te vestigen en hen tot hunne bovennatuurlijke bestemming te geleiden.

De Bijbelsche Geschiedenis is de geschiedenis der Openbaring, in zooverre deze ontleend wordt aan den Bijbel.

De Bijbel of de H. Schrift is de verzameling van boeken, 72 in getal, welke door godvruchtige en heilige mannen op ingeving en onder bijzondere leiding des H. Geestes geschreven en door de H. Kerk, in de algemeene kerkvergadering van Trente, plechtig als heilige boeken afgekondigd zijn.

De \'kanon is de lijst dier heilige boeken, welke zijn:

I. Oud Testament:

1. Génesis of het boek der Schepping........... Gen.

2. Exodus of het boek van den Uittocht..........Exod.

3. Leviticus of het boek der Levieten........... Lev.

4. Aiimeri of het boek der Getallen............Num.

5. Deuteronómium of de tweede Wet............Deut.

het boek Jósu\'ê (schrijver: Josue)................. Jos.

het boek der Rechters (schrgver: Samuel)............. Jud.

het boek Ruth.........................Ruth.

de 4 boeken der Koningen...........I, II, III, IV Kon.—Reg.

de 2 boeken der Paraiipómenon (d. i. van het overgeslagene) . I, II Paralip.

de 2 boeken Esdras (schrijvers: Esdras en Nehemias)......I, II Esdr.

het boek Tobias......................... Tob.

het boek Judith.........................Judith.

het boek Esther.........................Esth.

het boek Joh......................... Job.

het boek der Psalmen (schrijver: David)............. Ps.

Proverbia of het boek der Spreuken (schrijver: Salomon) .... Spr.—Prov.

Ecclesidstes of de Prediker (schrijver: Salomon)........... Eccl.

Cdnticum Canticórum of het Hooglied (schrijver: Salomon)......Cant.

Sapiéntia of het boek der Wijsheid................ Sap.

Ecclesidsticus d. i. het kerkelijk boek (schrijver: Jesus, Sirach\'s zoon) . Eccli.

2

Isatas......................................................Is.

JereMias....................................................Jer.

(Baruch)....................................................Bar.

Ezéchiël....................................................Ez.

Daniël......................................................Dan.

Osee..........................................................Os.

Joel..........................................................Joël.

Amoti........................................................Am.

Abdias........................................................Abd.

Jonas........................................................Jon.

Michai\'as...........................Mich.

Nahum........................................................Nah.

Hdbacuc......................................................Hab.

Sophonias..........................Soph.

Aggaéus......................................................Agg.

Zacharias..........................Zacli.

Malachias..........■..............................Mal.

de 2 boeken der Machabeèn................. 1, II Mach.

II. Nieuw Testament:

Evangelie volgens den H. Matthaeils..............Mt.—Matt.

, , * H. Marcus...............Mc.— Mare.

, ,,11. Lucas................. Luc.

„ , , H. Joannes...............Jo.—Joan.

Actus Apostolorum of de Handelingen der Apostelen (schr. H. Lucas) Act.—Hand.

brief van den H. Paulus aan de Romeinen...........Rom.

2 brieven , , „ „ , , Corinthiërs........1, II Cor.

brief , , „ , „ „ Galatiërs........... Gal.

. , , , _T , « Ephesiërs........... Eph.

, , , , , , , Philippensen.......... Phil.

_T » , , , , , Colossensen.......... Col.

2 brieven , „ _r , , „ Thessalonicensen..... I, II Thess.

2 , , , „ , , Timótheils...........Igt; II Tim.

brief , , , , , Titus............... Tit.

, » « * • r Philemon............Philem.

, , , „ , , de Hebreen............Hebr.

, , , H. Jacobus................... Jac.

2 brieven , , H. Petrus..............• ... I, II Petr.

3 , , , H. Joannes...............I, II, IILJoan.

brief , , H. Judas....................Judas.

Apocalypsis of het boek der Openharing (schr.: H. Joannes). . Üpenb.—Apoc.

Verdeeling der bijbelsehe geschiedenis:

Onze Heer Jesus Christus is het middelpunt der geheele Openbaring, en daarom wordt de bijbelsehe geschiedenis in tweeën verdeeld :

1. de geschiedenis der openbaring als voorbereiding tot de komst

van Christus : het Oude Testament,

2. de geschiedenis der openbaring in den goddelijken Persoon van

Christus zeiven: het Nieuwe Testament.

HET OUDE TESTAMENT.

VEKDEELING.

v. Chr.

Iquot; Tijdvak. Vroegste geschiedenis . ....... 4004—2210

(van Adam tot Abraham.)

IF Tijdvak. Geschiedenis van het volk Gods .... 2210—975 (van Abraham tot Salomon.)

I^e Afdeeling. Wording............ 2210—1849

(van Abraham tot Josephs dood.)

ll^e Afdeeling. Vorming............. 1849—1055

(van Josephs dood tot Saüls dood.)

Ill⁰ Afdeeling. Bloei.............. 1055—975

(onder David en Salomon.)

Ill\'quot; Tijdvak. Geschiedenis van het verval des joodschen

volks.............. 975—Chr.

(van Salomon tot Christus.)

Iquot; Afdeeling. Geschiedenis der rijken van Juda en

Israël............. 975—588

(van Róboam tot Sedeei\'as.)

IF Afdeeling. Gevangenschap en terugkeer der

Joden............. 588—430

(van Sedecias tot Nehemi\'as.)

IIP Afdeeling. Geschiedenis der Joden onder de

Machabéën...........180—135

(van Om\'as III tot Joannes Hyrcanus.)

EERSTE TIJDVAK. Vroegste Geschiedenis.

(Van Adam tot Abraham.) 4004—2210 v. C.

Bron : het boek der Schepping, geschreven omstreeks 1500 j. v. C.

(Gen. I—XI).

Weinig geslachten noodig ter mondelinge overlevering: Adam — Mathüsala — Sem — Isaiic — Levi — Amram, vader van Moses.

§ I. De Schepping.

er) De eigenlijke schepping.

In den beginne schiep God den hemel en de aarde (¹) :

hemel = alles, wat er buiten onze aarde in de geheele wereld is, dus ook de engelen in 9 koren: engelen, aartsengelen en vorsten, machten, krachten en heerschappijen, tronen, cherubijnen en serafijnen ; (slechts 3 hemelgeesten zijn met name bekend, nl. de aartsengelen Michaël (²), Gabriël (³), en Raphaël (⁴))

aarde — alle grondstoffen van onzen aardbol, zonder orde, zonder beweging, zonder leven.

h) De vorming van het geschapene.

In de grondstoffen der wereld stort de Geest Gods orde, beweging en leven, en wel in 6 dagen:

l^e dag : het licht;

2quot; dag; het uitspansel (= dampkring) ;

3^e dag: de scheiding van land en water (= de vorming van de aarde en de zee);

het gras, de kruiden en vruchtboomen;

4° dag : de zon, maan en sterren (ter verdeeling van dag en nacht);

5^e dag: de visschen en vogels;

6quot; dag: de landdieren en de mensch.

Op den 7quot;quot; dag rust God; Hij heiligt dien tot den wekelijkschen rustdag, den Sabbat.

(\') Gen. I, 1.

(²) d. i. Wie gelijk God? — Verschillende schrijvers raeenen, dat Michaël daarom de aartsengel wordt genoemd, omdat hij de hoogste aller hemelgeesten zou zijn. (⁸) d. i. kracht Gods.

(⁴j d. i. geneeskracht Gods.

5

c) De mensch.

Adam P): zijn lichaam is door God van aarde, zijne ziel van niets gemaakt.

Eva (²): haar lichaam is uit eene ribbe van Adam, hare ziel van niets gemaakt.

Toestand der ziel: in staat van genade ; een buitengewoon helder

verstand; een sterke en ten goede geneigde wil.

Toestand des lichaams : levend in het Paradijs; geen lijden; geen dood. Het Paradijs — een lusthof, gelegen op een nu onbekende plaats ; besproeid docr een vloed met vier hoofdtakken : Fhison, Gehon, Tiger en Euphraat; met den boom des levens, die bewaart voor den dood, en den boom der kennis van goed en kwaad, ter beproeving van Adam.

Heerschappij over de dieren: Adam geeft aan elk dier zijn passenden naam.

§ II. De Zondeval.

a) De Zonde.

De duivel, in de gedaante van een slang, verleidt Eva; Eva verleidt Adam, om te eten van den verboden boom, den boom der kennis van goed en kwaad.

b) De ondervraging.

God neemt Adam in verhoor, die de schuld op Eva, daarna Eva, die de schuld op de slang werpt.

c) Het vonnis

der slang: „gij zijt gevloekt onder alle dieren;* (³)

van Satan: „Ik zal vijandschap stellen tusschen u en de vrouw, en tus-schen uw zaad en haar zaad; zij, zal u den kop verpletteren(⁴) van Eva: „In smart zult gij kinderen haren, en onder de macht van

den man zult gij zijn, en hij zal over u heerschen;\' (⁵) van Adam: „De aarde zij gevloekt in uw werk!.... Doornen en distelen zal zij u voortbrengen.... In het zweet utcs aanschijns zult gij het brood eten, totdat gij wederkeert tof de aarde, icaaruit gij genomen zijt; want stof zijt gij en tot stof zult gij weder keer en.\' (⁶)

d) De gevolgen

van Adams zonde voor hem en (erfzonde) voor al zijne nakomelingen : 1°. voor de ziel:

de heiligmakende genade verloren ;

het recht op den hemel verspild;

6

het verstand verduisterd;

de wil verzwakt;

de kwade begeerlijkheid opgewekt;

2°. voor het lichaam :

aan lijden

en dood onderworpen ;

3°. daarenboven

uit het paradijs verjaagd ;

de heerschappij over de dieren verloren. {\')

§ III. Adams nakomelingschap.

a) Caïn en Abel.

Caïn, landbouwer, offert van de vruchten des velds ; Abel, schaapherder, van de eerstelingen der kudde.

Abels offer is aangenaam aan God, Caïns offer niet.

Caïn wordt jaloersch, toornig, vervuld van een doodelijken haat,

eindelijk een broedermoorder (²).

God roept hem ter verantwoording, verwijt hem zijne schuld, vervloekt hem, en teekent den wanhopige, opdat niemand hem doode.

b) De aartsvaders.

Tien patriarchen vóór den zondvloed ;

1. Adam, die 930 jaar oud wordt,

2. Seth (³), die de derde zoon is van Adam,

3. Enos, die de gezamenlijke, openbare godsvereering invoert,

4. Cdïnan,

5. Maldleël,

6. Jared,

7. Henoch, die niet sterft, maar door God wordt opgenomen,

om met Eh\'as terug te keeren vóór het laatste oordeel,

8. Mathüsala, de oudste van alle menschen : 969 jaar,

9. Lamech,

10. Noë, die 950 jaar oud wordt.

O) Eerste voorafbeelding van Christus. Adam,

verderfberokkenende stamvader van de

mensehen;

draagt den vloek der zonde.

(^a) Tweede voorafbeelding van Christus, eer Abel,

rechtvaardig,

de eerste herder,

door zijn broeder uit nijd vermoord;

Abels offer welgevallig aan God;

zijn bloed roept om wraak. (^s) d. i. vergoeding.

c) Algemeene toestand.

Seths nakomelingen, kinderen Gods, zijn deugdzaam, die van Caïn,

kinderen der menschen, slecht.

Door vermenging dier twee geslachten ontstaat het geslacht der reuzen, en wordt het zedenbederf algemeen.

IV. De Zondvloed

(2348 v. C., 1656 na de schepping.)

n) Vóór den zondvloed.

God zal de zondige wereld straffen met den ondergang door een ontzaglijken watervloed.

Noë, 600 jaar oud, moet een ark bouwen, om daarin te redden zichzelven, zijne vrouw, zijne zonen, Sem, Cham en Japheth, en hunne vrouwen, verder van alle dieren één paar, van de reine O zeven paren.

De ark wordt groot 300 X X 30 el (²), en heeft slechts ééne deur.

h) De zondvloed.

God zelf sluit de deur.

Na 7 dagen begint de watervloed, die 40 dagen duurt, zoodat het water 15 el boven den hoogsten berg stijgt, en al wat buiten de ark leeft, verdrinkt (³) (⁴).

Na 150 dagen begint \'t water te vallen.

De ark komt te rusten op een berg van Armenië (den Ararat).

Noë laat een raaf uit, die niet terugkeert; daarna eene duif, die terstond terugkomt; na 7 dagen weer eene duif, die nu een olijftakje aanbrengt; nog eens na 7 dagen eene duif, die wegblijft.

c) Na den zondvloed.

Noë verlaat op Gods bevel de ark.

Hij bouwt een altaar en draagt zijn dankoffer op.

God sluit een verbond met Noë, dat Hij nimmermeer de aarde door een zondvloed zal verwoesten, en stelt ten teeken daarvan Zijn regenboog in de wolken.

God geeft twee bijzondere wetten :

1°. \'t verbod om vleesch met bloed te eten;

2°. de doodstraf voor al wie menschenbloed vergiet.

O) een twintigtal soorten, de eenige, die tot offerande aan God en tot voedsel voor de menschen mochten dienen. _v

(²) Vgl. Aanhangsel bl. 116.

(³) Eerste voorafbeelding der H. Kerk.

H. Kerk .

8

§ Y. Noë\'s nakomelingschap

Noë, onschuldig dronken geworden, wordt door Cham onzedig bespot, en vervloekt daarom diens zoon Chanaan.

Chams kleinzoon Nernrod sticht Babylon, Assur, de zoon van Sein,

Ninive.

In het land van Sennaar (¹) wil het volk een hetnelhoogen toren bouwen, vooral uit trotschheid, en tevens om een middelpunt van vereeniging te hebben ; — God belet den voortbouw door de spraakverwarring. (Toren van Babel of Babyion d. i. verwarring.)

Volksverspreiding: de nakomelingen van Sem blijven meerendeels in Azië, die van Cham gaan vooral naar Afrika, die van Japheth naar Europa.

TWEEDE TlJDA^rAK. Geschiedenis van het volk Gods,

(Van Abkaham tot Salomon.) 2210—975 v. C.

Om het geloof in den waren God en de hoop op den beloofden Verlosser ongeschonden te doen bewaren, koos God een volk uit tot Zijn volk, en wel het Israëlietische volk. (²)

I^e AFDEELINCx.

Wording van het Israëlietische volk.

(Van Abraham tot Josephs dood.)

2210—1849.

Bron : het boeit der Schepping (Gen. XD—L).

(¹) d. i. de vlakte aan beide zijden van den Euphraat.

(²) Om die uitverkiezing wordt dat volk het volk Gods genoemd. Zij noemden zichzelf Israël of zonen van Israël naar hun stamvader Jacob (zie blz. 12.). Uitsluitend bij de vreemden heetten zij Hehreën, d. w. z. „die van de overzijde komenquot;, nl. van over den Euphraat (zie blz. 9). Toen later slechts de nakomelingen van Juda overbleven, kwam de naam van Joden in zwang, die in het vervolg het meest gebruikelijk bleef.

9

I

Stamboom:

Sera

Thare I

Abraham

, I

Lsan

. /N

Kdomieten.

2. Simeon.

3. Levi.

4. Juda — 9. Issaehar.

10. Zabulon. Din a.

r

Ephra\'im. Phares.

§ I. Abraham.

(2210—2035)

a) Abrams roeping.

Abram, geboren in Ur der Chaldeën (¹).

Thare verhuist met Abram, Sara\'i en Lot naar Har an (-).

Daar sterft Thare. — Opnieuw gebiedt God aan Abram te vertrekken ; „Ik zal u maken tot een groot volk . . . En in u zullen gezegend ivorden alle geslachten der aarde⁷\' (³).

Abram, 75 jaar oud, gaat met Saraï en Lot naar Chanaan (⁴). Na een kort verblijf in Egypte, vestigen zij zich in Bethel.

Twist, der herders van Abram en Lot; verdeeling der streek ; Lot kiest het dal Siddim, Abram gaat naar Hebron in het dal Mamhre.

10

Vreemde koningen (o. a. Choclorldhomor) veroveren quot;t land van Lot en nemen ook hera gevangen mede. Abram snelt te hulp en wint, waarna Melchlsedech, koning van Salem en priester van den allerlioogsten God, hem tegemoet komt, een dankoffer opdraagt van brood en wijn, en Abram zegent (²).

L) Abrahams verlangen naar een zoon.

Abram bedroefd, dat Sara\'i kinderloos blijft, wordt door God getroost met de belofte van een talrijk nageslacht.

Ismaël (³) geboren, zoon van Abram en Agar, Saraï\'s Egyptische dienstmaagd.

God verandert Abrams naam in Abraham (⁴), en dien van Saraï in Sara (⁵), sluit een verbond met Abraham en diens geslacht en stelt ten teeken daarvan de besnijdenis in, als verplichtend voor elk kind van het mannelyk geslacht (^fi).

Bezoek der drie engelen bij Abraham (99 jaar oud): de voornaamste der drie (de Heer) voorspelt hem een zoon van Sara. Daarop naar Sudoma gaande, deelt hij Abraham mede den aanstaanden ondergang van die stad en van Gomórrha, om al de gruwelen, daar gepleegd. (Abrahams gebed.)

Twee engelen bezoeken Lof en doen hem vluchten met zijne vrouw en twee dochters. Het dal Siddim met zijne 5 steden door zwavel en vuur verdelgd. {De Uoode Zee.) Lots nieuwsgierige vrouw in een zoutzuil veranderd.

Isaac (⁷) geboren, zoon van Abraham (100 jaar oud) en Sara. c) Abrahams zorg voor zijn zoon.

Abraham zendt, op verzoek van Sara, onder Gods goedkeuring, Ismaël, die Isaac bespot heeft, met Agar weg in de woestijn. (Wonderbare waterput.)

Abraham, 114 jaar oud, moet Isaac slachtofferen op den berg Jlfón\'a ; hij gehoorzaamt, maar wordt tijdig weerhouden door een engel. God beloont hem : „Ik zal u zegenen en Ik zal uw zaad (d. i. uw nakomelingschap) vermenigvuldigen als de sterren des hemels en als

het zand, dat aan den oever der zee is____ En gezegend zullen worden

in uiv nakomeling (d. i. Jesus Christus) alle volken der aarde.quot; (⁸) (quot;)

waarsch. andere naam voor Jerusalem.

(⁸) Vierde voorafbeeldifig van Christus, eerste van \'t Allerh. Sacrament,

Melchisedech.

Koning en Priester,

stelt het H. Misoffer in onder de gedaanten

van brood en wijn.

d. i. vorstin.

H. Doopsel,

merkteeken der Christenen.

11

Sara sterft en wordt door Abraham (137 jaar oud) begraven te Hebron.

Abraham, 140 jaar oud, zendt zijn oudsten dienaar Eliézer naar Haran, om eene godsdienstige vrouw voor Isaac te zoeken ; hij vindt daar bij eenen waterput Bebecca, die hij met toestemming van Bdtkuel en Lahan meebrengt.

Abraham sterft, 175 jaar oud, en wordt begraven te Hebron.

§ II. Isaac,

(2110-1930)

geboren te Hebron ; — 40 jaar oud, gehuwd met Rebecca.

Na 20 jaren wordt hem een tweeling geboren, Esau en Jacob O).

Esau wordt jager, Jacob herder.

Esau verkoopt voor een bord linzenmoes, onder eede, zyn eerstgeboorterecht (²) aan Jacob (³).

Belofte van God aan Isaac; „Gezegend zullen worden in utcen nakomeling alle volkeren der aardequot; (⁴).

Esau bedroeft zijne ouders door te huwen met twee Chanailnietische vrouwen.

Isaac, 187 jaar oud, en blind geworden, wil zijn eerstgeborene Esau zegenen : Rebecca en Jacob bedriegen hem, zoodat deze laatste den zegen ontvangt; Esau\'s haat ontgloeit; Jacob neemt, op raad van Rebecca, de vlucht naar Haran.

Isaac ziet, na 30 jaar, zijn zoon nog terugkeeren te Hebron.

Isailc sterft, 180 jaar oud, en wordt door zyn beide zonen te Hebron bijgezet.

§ III. Jacob,

(2050—1903)

geb. in de nabijheid van Bérsabee.

a) Jacob in Haran.

Jacob, 77 jaar oud, verwerft, op bedriegelijke wijze, den aartsvaderlijken zegen en vlucht naar Haran. — Droom van de ladder; belofte van God: „Gezegend zullen tvorden in v en in uwen nakomeling alle geslachten der aardequot; (⁵). Jacob noemt die plaats Bethel (^c).

Te Haran treedt Jacob in dienst van zijn oom Laban en vraagt als loon voor zevenjarig dienstwerk diens dochter Bachel tot echtgenoote.

Na 7 jaren krijgt Jacob door bedrog haar oudere zuster Lia tot

(\') d. i. hielhouder of onderkruiper.

(⁸) Het eerstgeboorterecht: a. een dubbel deel in de vaderlijke erfenis;

b. het hoofd der familie;

en in den tijd der aartsvaders:

c. de priester der familie;

d. de drager der goddelijke beloften.

(³) \'t Linzenmoes was een rood kooksel; „roodquot; beteek ent Edoni; vandaar dat Esau ook zoo genoemd wordt, en zijne nakomelingen Edomieten.

(⁴) Gen. XXVI, 4. Vierde belofte van den Verlosser.

(⁸) Gen. XXVIII, 14. Vijfde belofte van den Verlosser.

(⁶) d. i. huis Gods.

12

vrouw, en slechts door te beloven nog zeven jaar te blijven dienen, ook Rachel.

Geboorte der elf\' zonen en ééne dochter (^.

Na die 14 jaren blijft Jacob op verzoek van zijn gierigen schoonvader nog eenigen tijd bij hem, tot beider groot voordeel, doch neemt na 6 jaar met zijn huisgezin en zijne bezittingen de vlucht.

Labans achtervolging wordt door God gekeerd.

b) Jacob in Chanaan.

Jacob zendt boden en geschenken vooruit om Esau vreedzaam te stemmen.

Worsteling met den engel bij de beek Jaboc: Jacob ontvangt den naam van Israël (²).

Hartelijke ontmoeting met Esau.

Jacob gaat wonen bij Sichem : daar wordt Dina mishandeld, waarover Simeon en Levi bloedige wraak nemen.

Jacob trekt naar Bethel en Hebron, waar Isaac nog leeft.

Te Béthlehem wordt hem op lOTjarigen leeftijd Bénjamin (³) geboren, maar sterft diens moeder Kachel.

Joseph wordt door zijne broeders verkocht : Jacob in groote droefheid.

c) Jacob in Egypte.

Jacob, Josephs verheffing vernemend, vertrekt, 130 jaar oud, naar Egypte, waar hij tot woonplaats krijgt ^oor zich en de zijnen het land Gessen of Goschen (⁴).

Op zijn ziekbed verheft hij Joseph tot eerstgeborene, in zoover hij Manasses en Ephraïm als eigen zonen aanneemt, (Ephraïm, den jongsten, boven zijn ouderen broeder stellend), Juda echter ook, in zoover hij, al zijne zonen onder voorspellingen zegenende, hem verheft tot hoofd van Israëls geslacht; ,De schepter zal niet worden tveggenomen van Judo, noch de vorst uit zijne lendenen (d. i. uit zijn geslacht), totdat Hij Icomt, die gezonden zal worden, en Hij zal de verwachting der volkeren zijn (⁵).

Jacob sterft, 147 jaar oud, en wordt plechtig begraven in Hebron.

§ IV. Joseph,

(1959-1849)

geb. in liar an.

a) Joseph in Chanaan.

Door zijn deugd uitstekend boven al zijn oudere broeders, ontvangt hij van Jacob een veelkleurigen rok : nijd der broeders.

(\') Vgl. bl. 9.

(²) d. i. strijder tegen God.

(³) d. i. zoon mijner rechterhand.

(⁴) het noordoostelijk deel van Egypte.

(⁵) Gen. XLÏX, 10. Zesde belofte van den Verlosser.

13

Twee droomen heeft bij :

1⁰. de korenschooven der anderen buigen zicb voor de zijne; 2°. zon, maan en elf sterren buigen zich voor hem ;

berisping van Jacob ; haat der broeders.

Joseph, 17 jaar oud, gaat op last van Jacob zijne broeders zoeken bij Sichem, hij vindt hen bij Dóthaïn: moordplan der broeders. Op verzoek van Ruben wordt hij niet gedood, maar in een drogen put geworpen ; op verzoek van Juda, buiten medeweten van Ruber;, aan Madianietische kooplieden voor 20 zilverlingen verkocht. Zijn kleed wordt aan Jacob gezonden, verscheurd en met bloed bevlekt.

L) Joseph, slaaf en gevangene in Egypte.

Joseph wordt de slaaf, later de opperste dienaar van Pütiphar, den overste der koninklijke lijfwacht.

Diens vrouw wil hem tot onkuischheid verleiden ; hij weigert, maar wordt nu door haar van dezelfde misdaad beschuldigd, en, 27 jaar oud, tot straf in de gevangenis geworpen.

Daar worden ook binnengebracht de opperste der schenkers en de opperste der bakkers van koning Pharao^).

Joseph verklaart hun beider droomen :

1°. wijnstok met drie ranken, uit welks druiven wijn geperst wordt voor Pharao,

2°. drie korven met brood op het hoofd, die leeggeroofd worden

door de vogelen:

nog drie dagen, en dé eerste, de schenker, zal bevrijd, de tweede, de bakker, schuldig bevonden en onthoofd worden.

Twee jaar later wordt Joseph, op aanbeveling des schenkers, aan het hof ontboden en verklaart Pharao\'s twee droomen :

1°. zeven vette koeien uit den stroom opstijgend, door 7 magere

koeien gevolgd en verslonden ;

2°. zeven volle aren op éénen halm uitschietend, door 7 dunne

aren gevolgd en verslonden ;

zeven jaren van overvloed zullen gevolgd worden door 7 jaren van onvruchtbaarheid; daarom moeten voorzorgen genomen worden.

Pharao maakt Joseph, 30 jaar oud, tot onderkoning van Egypte.

c) Joseph, onderkoning van Egypte.

Pharao geeft hem tot vrouw Asëneth, dochter van Putiphdre, priester van Heliópólis.

Joseph wordt door zijn voorraadschuren de redder van Egypte en alle landen.

Zijne tien broeders komen bij hem koren halen ; na drie dagen gevangenisstraf krijgen zij het gevraagde, maar Simeon moet blijven, totdat Benjamin komt; op de terugreis vinden zij in hunne korenzakken het betaalde geld terug.

(¹) Het Egyptische woord Pharao, (volgens eenigen Par-u = de Koning, waarschijnlyker Per\'o — het Hof,) was de gemeenschappelijke titel der Egyptische vorsten.

14

Tweede reis der negen broeders, nu met Benjamin en dubbel geld; maaltijd bij Joseph; afreis met koren; het geld wederom in de zakken, in dien van Benjamin ook Josephs beker ; achtervolging en ontdekking ; gezamenlijke terugkeer naar het paleis ; Joseph maakt zich bekend.

Derde reis, nu met Jacoh en de geheele familie: ze krijgen Gessen tot woonplaats.

Jacob sterft na 17 jaar.

Joseph sterft in den leeftijd van 110 jaar (\'j. Zijn lijk wordt gebalsemd ; later, overeenkomstig zijn laatste verzoek, medegevoerd naar \'t beloofde land, en daar begraven te Sichem.

TUSSCHENVERHAAL.

Geschiedenis van Job.

Bron: het boek Job.

In het land Hus (²) leefde, waarschijnlijk ten tjjde van Moses, een rijk en godvruchtig herdervorst Job met zeven zonen en drie dochters.

Om de waarde zijner deugd te bewijzen, laat God toe, dat de duivel hem beproeft: zijne ossen en ezelinnen worden geroofd,

zijne schapen door den bliksem gedood,

zijne kameeleu weggevoerd,

al zijne kinderen verpletterd, doordat een orkaan het huis

van den oudsten zoon doet instorten ;

hijzelf wordt door eene afschuwelijke ziekte geslagen, die hem met zweren overdekt.

Zijne vrouw bespot hem, maar hij mort niet tegen God.

Drie vrienden Elïphaz, Baldad en Sophar komen hem beklagen, maar kunnen niet dan zwijgen zeven dagen lang. Dan begint hun redetwist met Job over de vraag, of de mensch ook door onverdiend lijden kan getroffen worden.

Ook een jongeling Ellu mengt zich in het gesprek.

God verschijnt en berispt de onrechtvaardig oordeelende vrienden.

Jobs beproeving is geëindigd, hij ontvangt de gezondheid terug, een dubbelen rijkdom en weer zeven zonen en drie dochters (³).

P) Zesde voorafbeelding van Christus.

Joseph,

door zijne broeders gehaat.

verkocht voor 20 zilverlingen,

na veel lijden uit den kerker gevoerd en

door den koning verheven,

wordt de behouder der wereld,

geeft koren aan allen; stelt het H. Sacrament dés Altaars in;

allen buigen voor hem de knie. allen knielen voor Hem neder.

(²) ten Z.O. van Chanaan, in het noorden van Woest-Arabië.

(^s) Zevende voorafbeelding van Christus.

Job, Christus,

rechtvaardig, de Rechtvaardige,

vol van lijden, de Man van smarten,

gehoond en valsch beschuldigd, | bespot en valsch beschuldigd,

biddend voor zijne beschuldigers, ! biddend voor Zijne beulen,

verrijzend tot een nieuw en gelukkig leven. ! verrijzend tot het glorievol leven.

TP AFDEELING.

Vorming van het Israëlietisclie volk.

(Van Josephs dood tot Saüls dood.)

1849—1055.

Broiinen : de boeken Exodus, Leviticus, Nümeri, Deuteronómium, Jósuë, Rechters en het l^e hoek der Koningen.

§ I. Het Israëlietische volk in Eg-ypte.

Jacobs familie komt in Gessen in 1.920, in 1849 sterft Joseph.

I. Verdrukking der Joden.

Hun sterk toegenomen aantal wekt den nijd en de vrees der Egyp-tenaren, een Phdrao, die Joseph niet gekend heeft, besluit door eene vervolging het volk ten onder te brengen.

Zij moeten zwaren dwangarbeid verrichten, zooals het vervaardigen van tichelsteenen onder bespotting en mishandeling der opzichters. Al hunne pasgeboren knaapjes worden verdronken.

II. Geschiedenis van Moses tot zijne roeping (1570—1490). Stamboom :

Levi

Gerson. Caath Merari.

Amram X Jóchabed Jethro (= Raguël)

Aaron X Elisabeth Moses X Sephora

Nadab.

Abïu. Eleazar Ithamar. Gersam. Eliëzer.

i

Phinees.

Moses, drie maanden oud, in een rieten korfje te vondeling gelegd in den Nijl, wordt gevonden door de dochter des konings en, door bemiddeling van Maria ter opvoeding toevertrouwd aan Jóchabed.

Groot geworden wordt hij teruggebracht aan de prinses, die hem als zoon aanneemt en Moses (¹) noemt.

Als koninklijk prins behandeld en onderwezen, blijft hij den God van Israël dienen.

Op 40_rjarigen leeftijd doodt hij een opzichter, die een Israëliet moed-

(\') d. i. uit het water opgenomen.

16

willig mishandelt; den volgenden dag hoort hij, dat hij verraden is en vlucht over de grenzen naar de Madianieten (^.

Bij eene bron verdedigt hij de zeven dochters van Jethro tegen lastige herders en helpt haar.

Hij wordt Jethro\'s schaapherder en huwt diens dochter Séphora.

III. Roeping van Moses.

Moses, 80 jaar oud, op den berg JToreb (= Stnaï) de kudde weidende, hoort uit een braamstruik, die brandt, maar niet verteert, de stem van God, die hem beveelt tot Fharao (²) te gaan, om het volk van Israël uit Egypte te voeren naar een land, dat van melk en honig overvloeit.

Opdat hij zijne zending zou kunnen bewijzen, openbaart God hem Zijn Naam : „Ik ben, die hen\'\' (³), en geeft Hij hem o. a. de macht om zijn staf in eene slang te veranderen en dan weer staf te doen worden.

Opdat hij zijne zending zou kunnen volvoeren, belooft God, Pharao te zullen dwingen door vele plagen, en geeft Hij hem den welsprekender; Aaron tot ondergeschikten medehelper.

Moses verlaat zijn schoonvader, zijne vrouw en kinderen en gaat naar Egypte.

Aaron sluit zich bij hem aan.

De Israëlieten gelooven in hun beider zending.

IV. Bevrijding der Joden door Moses.

Moses en Aaron eischen van Fharao den vrijen uittocht der Joden ; het wordt hun geweigerd ; het volk wordt nog meer onderdrukt, en begint tegen Moses en Aaron te morren.

Zij gaan ten tweeden male naar Pharao ; Ailron verandert den staf in eene slang; de toovenaars doen het na, maar Aarons slang verslindt de andere. Pharao blijft weigeren.

Tien plagen, telkens door Moses en Aaron aangekondigd, verwekt en beëindigd :

1°. in hlocd wordt het water der rivier veranderd; V//

2°. vorschen overdekken het land; ?/•quot;gt; Vu, i- ir 3°. muggen, bij menigte, kwellen menschen en dieren; SyK) quot; ■i⁰. vliegen pijnigen met vurige beten; yj,

5°. de veepest woedt door geheel Egypte ; -

6°. met zweren wordt mensch en dier bedekt; / l.

7°. hagel en vuur vallen verpletterend neder; gt;/ k . \'.?■ -8°. sprinkhanen trekken, alles vernielend, rond; y i 9°. dikke duisternis verspreidt zich over Egypte; . v - ^J 10°. de dood slaat al de eerstgeborenen van menschen en dieren.

De Israëlieten blijven hiervan gespaard: zij hebben volgens Gods voorschrift op den I4^Bquot; Nisan (⁴) een lam geslacht in elk gezin,

(\') in Noord-Arabië.

(■^) Dit is dos de 3e Pharao, uit deze eerste geschiedenis der Joden bekend; vgl. bl. 13 en 15.

(³) Ex. III, 14. Eigennaam van God; Jahveh oï Jehóvah = de Zijnde.

(⁴) Nisan, de 7e maand van het jaar, van half Maart tot half April, van nu af de le maand van het kerkelijk jaar.

17

met het bloed daarvan de posten hunner deuren besprenkeld; en terwijl zij nu dat lam volgens dat voorschrift gebruiken f¹), doodt de Heer door Zijn verderfengel de eerstgeborenen, maar trekt de geteekende huizen voorbg (²) (³).

Pharao gebiedt den Israëlieten te vertrekken; de Egyptenaren dringen hen haast te maken, en alle schatten, die de Joden volgens Gods bevel ter vergoeding vorderen, geven zij hun gaarne mede.

Te Socoth verzamelt zich het Israëlietische volk ; 2 millioen zielen, waarvan 600.000 mannen.

Moses geeft hun een nieuw gebod van God: alle eerstgeborenen van het mannelyk geslacht, dieren en menschen, moeten aan God gewijd, gene geofferd, deze vrijgekocht worden.

Te Etharn geeft God hun een nieuw bewijs Zijner bescherming: een wolkzuil, overdag duister, des nachts lichtend, wordt hun gids.

Pharao, spijtig over het vertrek, achtervolgt de Joden, en vindt hen bij de Roode Zee.

Het volk mort tegen Moses.

\'s Nachts plaatst zich de wolkzuil tusschen de twee legers, stikdonker voor de Egyptenaren, helschijnend voor de Joden.

Moses deelt de wateren, de Israëlieten trekken voort door de diepte.

In den ochtend achtervolgen hen Pharao en de zijnen ; Moses strekt weer de hand uit, en de wateren verzwelgen het Egyptische leger.

Moses\' triumflied, door de kinderen Israels gezongen (⁴).

§ II. Het Israëlietische volk in de woestijn. (1490-1450)

I. Tocht naar Sinaï.

1. Dook de woestijn Sue tot Elim.

Gebrek aan water ; gemor ; eene bron ontdekt; bitter water; Moses

d. w. z. de beenderen niet gebroken; gebraden aan het vuur; geheel opgegeten; niets er bij dan ongedeesemd brood en bittere kruiden; alles gebruikt met haast en geheel reisvaardig.

(²) Een „sparende voorbijgangquot; beteekent Pesach, vandaar Faschen enz.

(³j Achtste voorafbeelding van Christus, derde van het kruisoffer, tweede van het Allerh. Sacrament.

Christus,

het „Lam Godsquot;;

aan het kruis de beenderen niet gebroken; Zijn Bloed, de zielen besproeiend, redt haar

van den eeuwigen dood;

met den dood van het geestelijk Lam begint

de verlossing der menschen; den Christenen geeft het Lam Gods Zijn eigen Yleesch als spijs, en tevens den plicht daarvan te eten.

(⁴) Tweede, voorafbeelding van het H. Doopsel.

H. Doopsel:

eenig middel om aan Satans macht te ontkomen ;

de wateren des Doopsels, de nederlaag des duivels;

daarna het leven, de weg naar den hemel; geleid door het geloof.

18

werpt er een hout in, en het water is goed ; hij geeft aan die plaats den naam van Mara f¹).

Te Elim wordt de legerplaats opgeslagen.

2. Van Elim door de woestijn Sin naar den Sinaï.

Gebrek aan spijs ; gemor ; \'s avonds wachtels, den volgenden ochtend manna (²) (³).

Gebrek aan water; gemor ; op Gods bevel slaat Moses de steenrots en ontstroomt daaraan het water (vgl. bl. 26).

Strijd tegen de Amalehieten: Josuë voert de Israëlieten aan, Moses doet hen door zijn gebed de zegepraal behalen.

Bezoek van Jethro, die dankoffers opdraagt en op wiens raad Moses rechters aanstelt over het volk (⁴).

II. Verblijf bij Sinaï (⁵).

1. Wetgeving.

God zelf kondigt plechtig van den top des Sinaï\'s, op den 50^en dag na den uittocht, aan \'t geheele volk de tien geboden af.

Aan Moses leert God verschillende andere wetten, en voorspelt Hij den Verlosser: „Eenen profeet, die op u gelijkt, zal Ik hun opwekken uit het midden hunner broedersquot; (⁶).

2. Verbond.

Moses verkondigt aan het volk de wetten Gods en de belofte Zijner hulp ; \'t volk belooft gehoorzaamheid.

Plechtige bezegeling van het verbond tusschen God en Zijn volk : aan den voet des bergs worden offerdieren geslacht, het boek des Verbonds voorgelezen, gehoorzaamheid beloofd, en \'t volk met het offerbloed besprengd;

op den berg toont zich, om ook van Zijn kant het verbond te bekrachtigen, God aan Moses, Aaron, Nadab, Abïu en 70 ouderlingen ;

groot offermaal na den afloop.

3. Afgoderij.

Moses bestijgt met Josuë den berg.

Na 7 dagen wordt Moses op den bergtop ontboden, waar hij 40 dagen blijft in strenge vasten en van God vele nieuwe wetten ontvangt, ook twee steenen tafelen, waarop de 10 (3 7) geboden gegrift staan.

¹

¹) d. i. bitterheid.

²

(²) Manna: van nu af tot na den doortocht door den Jordaan zullen deze witte korrels iederen ochtend, uitgenomen op den Sabbat, neerdalen: allen moeten vóór zonsopgang hunne maat voor den dag verzamelen, op den (5^en dag eene dubbele.

³

(³) Derde voorafheeld-ng van het H, Sacrament des Altaars.

H. Sacrament des Altaars,

eene hemelspijs;

alléén voor de aarde geschonken;

rein en wit in de broodsgedaante;

doet smaken, hoe zoet de Heer is:

behoudt de ziel in het leven, ja geeft haar te leven in eeuwigheid.

⁴

(*) Niet te verwisselen met de 70-helpers van bl. 20, noch met de Rechters van bl. 30 en vlg.

⁵

(⁵) gedurende bijna een jaar.

⁶

(⁶) Deut. XVIII, 18. Zevende helofte van den Verlosser. •

19

Het volk, twijfelend aan Moses\' terugkeer, wordt oproerig en eischt van Aclron goden.

Aaron vraagt daarvoor hun goud op, en maakt het gouden kalf, dat daarop door het volk als God vereerd wordt.

God wil het volk verdelgen (1quot; maal); Moses vraagt en verwerft erbarming.

Moses stijgt af met Josuë, en verbrijzelt in toorn de wettafelen.

Op Moses\' woord trekt de stam van Levi op, en doodt duizenden afgodendienaars: tot loon zal die stam worden uitverkozen tot den dienst des heiligdoms.

4. Boete.

Het volk toont berouw en wordt door God op Moses\' gebed weer als Zijn volk aangenomen.

Moses ontvangt in een kloof op den berg, na 40 dagen vasten, andermaal op 2 nieuwe tafelen, die hij dezen keer moest meebrengen, de door God geschreven wet.

Moses\' aanschijn straalt van Gods heerlijkheid en schiet lichthoornen uit: daarom bedekt hij het voortaan, als hij tot het volk spreken gaat, met een sluier.

5. Uitvoering dek Wet.

Bouw van den tabernakel, volgens Gods plannen en voorschriften ; de kosten gedekt door vrijwillige bijdragen en door eene heilige schatting (¹); arbeiders zijn allen, die kunnen arbeiden; de door God zeiven aangewezen bouwmeesters Beséleël en Oöliab.

Inrichting van den tabernakel; (zie bl. 20).

Inwijding van den tabernakel.

Uitverkiezing van Aaron tot hoogepriester, van diens nakomelingen tot priesters, van den stam Levi tot dienaren des heiligdoms, levieten (zie bl. 22).

Wijding van Aaron, priesters en levieten.

Eerste offer van Ailron, door het neerschietend vuur uit de wolk verteerd.(²)

Viering van het Paaschfeest (zie bl. 23).

Nadab en Abïu vallen dood neder, wijl zij met ongewijd vuur den tabernakel willen binnengaan.

6. Ordening van het leger.

Volkstelling; 603.550 strijdbare mannen boven de 20 jaar.

Orde in het kamp :

IV.

Aser — Dan — Néphthali.

levieten (Merari).

Benjamin. ,, • .

„ / .. (levieten

Moses. Issachar. Aaron. Juda. I. priesters. Zabulon.

levieten (Caath). Gad — Buhen — Simeon. II.

{^l) Het hoofdgeld bedroeg een halven sikkel (vgl. Aanh. bl. 115) voor ieder Israëliet, die den leeftijd van 20 jaren had bereikt. (⁸) Vgl. bl. 21, noot 1.

OQ

quot; •i _ C O ff\' c

® c c* £

- O p 3^:

5 Ö o e - quot;% O c

rg g.3

³ P ® :

^ | ai

® © n :

„ © 3 ff !

•-•-•quot;

21

Marschorde : I. Juda,

Gerson en Merari, (met den tabernakel); II. Ruben,

Caath (met ark en andere heiligdommen) en priesters;

III. Ephraïm;

IV. Dan.

Sein tot den optocht: God doet de wolk boven de heilige tent

opstijgen; de priesters blazen op zilveren bazuinen.

Sein tot rusten : de wolk daalt weer neder.

III. Wetgeving vau Sinaï.

De Mosaïsche toet bestond uit twee deelen:

een onveranderlijk deel, voor alle menschen gegeven, door Christus

later niet ontbonden, maar vervolmaakt: de zedenwet;

en een veranderlijk deel, den Joden alléén gegeven, door Christus later opgeheven: de ceremonieehvet en de burgerlijke wet.

1. Zedenwet.

De zedenwet is de natuurwet, op bovennatuurlijke wijze geopenbaard in de tien geboden, en door verdere verklaring en toepassing verduidelijkt en ontwikkeld.

2. Ceremonieelwet.

De ceremonieelwet is de verzameling van al de voorschriften Gods, welke den eeredienst der Joden raakten.

A. Offers.

Verdeeling :

naar den aard van het geofferde:

a) bloedige offers (slachtoffers), waarbij offerdieren geslacht werden;

b) onbloedige offers {spijs- en drankoffers), waarbij brood en wijn, alsook olie, wierook en zout geofferd werden;

naar het doel en de wijze der offering;

a) brandoffers:

doel: aanbidding van God;

wijze: het geslachte dier werd geheel verbrand, en er was altijd een onbloedig offer mede verbonden (\');

b) zoenoffers: *

aa) zondeoffers:

doel: verzoening van overtredingen der wet, door onwetendheid d i,

door menschelijke onbedachtzaamheid of zwakheid begaan;

wijze: alléén de offerstukken (²) werden op het altaar verbrand, het overige werd, als het een offer was van den hoogepriester of van heel het volk, buiten de legerplaats verbrand, in andere gevallen door de priesters in het voorhof gegeten; — geen vergezellend onbloedig offer; — die het bracht, legde de handen op het hoofd des offerdiers; — de priester bad en de zonde werd vergeven.

(\') Zulk een was het altoos brandeml offer, dat iederen ochtend en lederen avond word opgedragen, maar waarvan het vuur, ontstoken bij Aiirons eerste offerande (vgl. bl. 19), altoos door de priesters moest onderhonden worden.

(²) „Offerstukkenquot; heetten bepaalde gedeelten van het vet en de ingewanden.

22

hb) schuldoffers:

doel: verzoening van die wetsovertredingen, die het karakter eener rechtsverkrachting hadden (zooals: nalatigheid in het brengen dei-tienden, eerstelingen en andere verordende offergaven, of misdrijven tegen eens anders eigendom, die door den burgerlijken rechter niet meer bewezen of gestraft konden worden);

wijze: ongeveer als bij de zondeoffers: alleen moest er dikwijls schadevergoeding bij geschieden aan het heiligdom of aan den naaste.

c) vredeoffers, in staat van vrede met God opgedragen:

na) dankoffers:

doel: God te danken;

bb) gelofteoffers:

doel: eene gedane belofte te beëindigeft;

cc) vrijwillige offers:

doel: vrijwillig God te eeren;

wijze: alléén de offerstukken werden verbrand; — van het overige aten in het voorhof deels de priesters, deels de offeraar met zijn huisgezin; — altijd een vergezellend spijsoffer.

Uitwerking:

het offeren werkte uit zichzelf opheffing der wettelijke schuld en onreinheid, en kwijtschelding der tijdelijke straffen, doch geene vergiffenis der zonden; maar bracht de Israëliet zijn offer met een oprecht berouw,

biddende mei den priester, daartoe aangesteld, en in het geloovig vertrouwen op den beloofden Verlosser,

dan verkreeg hij vergiffenis door de kracht van het heilig Kruisoffer. (\')

B. Priesters en levieten.

Geen eeredienst zonder offers, geene offers zonder priesters.

Vroeger was de huisvader de priester des huisgezins; thans stelt God een afzonderlijken priesterstand in; waartoe hij uitkiest Aiiron en diens nakomelingen.

Eén hunner (Aiiron, Eleazar, Phineës enz.) is de hoogepriester.

Levi\'s nakomelingen worden dienaren des heiligdoms: levieten.

Kleeding:

a. Levieten: waarschijnlijk in een wit linnen kleed;

b. Priesters (in dienst): lendenkleed, lijfrok, gordel en hoofdhulsel:

alles zeer eenvoudig;

c. Hoogepriester: 1°. het witte gewaad, gelijk aan dat der priesters, en

gedragen op den grooten verzoendag;,

2°. het gouden, bestaande uit:

overrok, hemelsblauw met schelletjes en granaatappelen;

ephod, rijk en zwaar geborduurd schouderkleed;

borstschild met 4X3 edelsteenen;

hoofdhulsel met gouden diadeem, waarop: Heilig den Heer!

Dienstwerk:

a. Levieten: de priesters bijstaan, het heiligdom bewaken en vervoeren, godsdienstonderwijs geven ;

28

b. Priesters: den offerdienst verrichten in het voorhof en het heilige, godsdienstonderwijs geven;

c. Hoogepriester: op den grooten Verzoendag in het Heilige der Heiligen het groote zoenoffer opdragen voor zich en het geheele volk; ook bij andere bijzondere gelegenheden zulke zoenoffers brengen; God raar de waarheid ondervragen door de TJrim en Tkunnnim; het opperste toezicht houden over den eeredienst; voorzitten in het hoogste gerechtshof.

Onderhoud:

zij behoeven daarvoor niet te zorgen.

zij krijgen geen erfdeel in het land Chanaiin, maar

a. Levieten: de tienden, door de Joden geofferd, en later in Chanaan 35 steden;

b. Priesters: de tienden van de tienden der levieten, en later in Chanaan 13 steden.

C. Feesten.

a. Paaschfeest (= feest der ongedeesemde brooden);

wanneer? den I4^en Nisan en volg. (in de lente);

hoelang? 7 dagen;

geslacht het paaschlam enz.;

geofferd de eerste schoof der gerst;

herdenking van den „voorbijgang des Heerenquot; in Egypte.

b. Pinksterfeest (= feest der weken, oogsffeest, eerstelingendag):

wanneer? 50 dagen na Paschen;

hoelang? 1 dag;

geofferd de eerstelingen der tarwe;

herdenking van de wetgeving op Sinaï.

c. Loofhuttenfeest (= feest der inzameling):

wanneer? den 15^en Tischri en volg. (in den herfst);

hoelang? 8 dagen;

verplichting te wonen in hutten van boomtakken;

dankzegging voor de ingezamelde vruchten ;

herdenking van de weldaden door God hun in de tenten der woestijn bewezen.

d. Nieuue-waandoff :

maandelijks op den dag der nieuwe maan.

e. Nieuwjaarsdag:

begin van het burgerlijk jaar: l^e dag der maand Tischri, (het kerkelijk jaar begon met Nisan).

f. Groote rerzoendag:

wanneer? 10 dagen na nieuwjaar;

rust en strenge vasten;

geslacht een stier en een bok; de hoogepriester in het heilige der heiligen eerst met een rookvat, dan met bloed van den stier, dan met bloed van den bok; een tweede bok, met de zonden des volks beladen, in de woestijn gejaagd (\').

g. Sabbatjaar:

wanneer? elk zevende jaar;

men moest den arbeid staken, althans op \'t veld:

(God zou het 6^e jaar een drievoudigen oogst schenken);

24

men mocht zijn armen broeder niet dwingen tot terugbetaling van

geleend geld U^aagt;\' ^raH vrijlating) ■,

men moest den Joodschen slaaf weer vrij laten.

h. Jubeljaar:

wanneer? elk vijftigste jaar;

alles gelijk een gewoon Sabbatjaar; daarenboven

de verkochte landerijen en huizen keerden terug tot hun vorigen eigenaar. D. Meer bijzondere godsdienst.

a. Spijswetten;

voor het gebruik was o. a. verboden:

het vleesch van onreine dieren

(van de viervoetige dieren^waren rein, die herkauwen en gespleten hoeven hebben),

het vleesch van gestorven dieren,

bloedig vleesch,

bloed,

heidensch offervleesch.

b. Rein igingswetten :

onrein kon men o. a. worden

door het onmiddellijk of middellijk aanraken van iets onreins, vooral van lijken,

ten gevolge eener ziekte (bijv. melaatschlieid),

door moeder te worden van een zoon (40 dagen), van eene dochter (80 dagen);

gereinigd werd men

door baden en wasschingen, vaak vergezeld van een zuiveringsoft\'er.

c. Nazareaat =

eene gelofte, waardoor men zichzelven of zijn kind afzonderde voor God; verplichtingen van den Nazareër:

zich onthouden van wijn en sterke dranken,

zijne haren laten wassen,

geene lijken aanraken;

duur: meestal kort; soms levenslang (bijv. Samson en Samuël).

d. Ban of banvloek (chérem) =

eene gelofte, waardoor men iemand of iets tot onherroepelijk eigendom

Gods wijdde, gewoonlijk ter vernietiging;

voorbeelden: Jericho, Chanaanieten en de Israëlieten, die aan deeroden olferden.

3. Buköeelijke wetten.

a. Persoonlijke vrijheid:

De Joden mochten niet Joden, wel heidenen als eigenlijke slaven hebben.

b. Familiebetrekkingen:

Veelwijverij was geoorloofd;

echtscheiding, om wettelijke redenen eveneens.

Stierf een gehuwd man zonder kinderen na te laten,, dan was zijn broeder (later de naaste bloedverwant) verplicht de weduwe tot vrouw te nemen [leviraatshuwelijk — plichihutvelijk): de eerstgeboren zoon kwam dan te staan op den naam des overleden vaders. Het ouderlijk gezag werd door de wet beschermd.

c. Eigendomsrechten:

God was de landheer, de Israëlieten de pachters van het land. De verdeeling van het land moest onveranderd blijven.

Voor de armen moest gezorgd door eene belasting en door de milddadigheid.

d. Openbare macht:

Gewoon bestuur bij de stamhoofden en oudsten, later bij den koning.

25

Buitengewoon opperbestuur bij de mannen, die God van tijd tot tijd op bijzondere wijze opwekte.

Rechterlijke macht by den Hoogen Raad. en hij plaatselijke rechtbanken.

Doodstraf: steeniging of misschien vuurdood;

Lijfstraf: stokslagen (veertigmin-één);

Straf voor verwondingen: wedervergelding;

Straf voor diefstal: dubbele vergoeding.

Krijgsdienst: voor twintigjarigen algemeen verplichtend, uitgezonderd voor de levieten.

Bloedwraak = de niet verboden toepassing van het recht, dat, wanneer iemand opzettelijk vermoord was, den naasten bloedverwant toekwam, om zich ter wille der familie-eer op den moordenaar te wreken.

Vrijsteden = 6 levietensteden, in Chanaan aan te wijzen, waar de moordenaar beveiligd zou zijn tegen den bloedwreker, maar zijne zaak door de rechtbank beoordeeld zou worden. Ze waren: Bosor, Uamoth-Galaad, Gaul on, Kedes, Sichem en Hebron.

e. Verhouding tot andere ra/ken:

De Chanaiinieten moesten volgens Gods bevel verdelgd worden, zij waren dus de vijanden;

met de andere volken mochten vriendschapsbetrekkingen worden aangeknoopt.

Heidenen, die geheel tot het Jodendom overgingen heetten proselieten (= toetredenden) der gerechtigheid; die zich verplichtten alléén tot de zeven z.g. geboden van NoëC), heetten proselieten der poort.

IV. Tocht naar Chanaan.

1. Doge de woestijn Phakan.

Gebrek aan vleescli; gemor ; klacht van Moses door God verhoord ; M. moet zeventic/ helpers uitkiezen; God geeft hun deel aan den geest van M., en zij profeteeren {-). — Wachtels een maand lang : gulzigheid van het volk ; \\e\\en siamp;vvev, graven der begeerlijkheid.

Te Hdseroth: verzet van Aaron en Maria tegen Moses om wille diens echtgenoote ;

hunne aanranding van Moses\' gezag ;

God richt de schuldigen : Maria met melaatschheid gestraft, doch

op Moses\' gebed weer genezen.

2. Verblijf te cadesbarne (aan de zuidelijke grens van Chanaan).

Uitzending van twaalf verkenners, onder wie Jósuë en Caleb;

hun terugkeer na 40 dagen, met een druiventros als bewijs van \'s lands vruchtbaarheid, maar vol vrees voor de kracht dei-bevolking ; alléén Josuë en Caleb zijn vol moed.

Kleinmoedigheid en opstand des volks ; uit de wolk klinkt Gods doodvonnis over het volk (2\' maal); M. bidt; God vergeeft, maar de straf wordt slechts uitgesteld : ieder man, die twintig jaar is, zal sterven in de woestijn (uitgezonderd Josuë en Caleb) ; hunne kinderen zullen daar 40 jaar rondzwerven. Mislukte poging van eenigen om Chanaan toch binnen te trekken.

P) Volgens de Joods oh e overlevering heeft God aan Noë\'s eerste nakomelingen zeven geboden gegeven, nl. zich van afgoderij, godslastering, moord, bloedschande, diefstal en roof, en van het eten van bloed en gestikte dieren te onthouden, en te gehoorzamen aan de overheid.

(²) d. i. zij verkondigden den lof van God op zulk eene wijze, dat de werking van Gods geest voor allen duidelijk was. Vgl. bl. 33.

26

V. Omzwerving in de woestijn,

gedurende 38 jaar ;

in de dalvlakte tusschen de woestijn Pharan en het bergland Seïr. Verzet van Core (een Leviet) met Dathun, Ah iron en Hon (Rube-nieten) en 250 aanzienlijken tegen Moses en tegen Aarons priesterschap ;

gebed en vermaning van Moses ;

godsoordeel; Core met de 250 staan voor den tabernakel, ook Aiiron ;

Gods stem weerklinkt: de grond scheurt open en verzwelgt de tenten van Core, Dathan en Abiron ; vuur uit de wolk doodt de 250.

Samenscholing, den volgenden dag, van het oproerig volk ; eene vernielende plaag doodt duizenden, maar wordt ten laatste bezworen door Aiiron, die zwaaiend met zijn wierookvat, zich in hun midden begeeft.

Nieuw wonder ter bevestiging van Aarons uitverkiezing; bloeiende staf.

VI. Tweede tocht naar Chanaan(¹).

1. Ix de woestijn SlN (¹).

Te Cades sterft Maria, ongeveer 130 jaar oud.

Gebrek aan water ; gemor ; Moses moet, op bevel van God, tegen de steenrots spreken (vgl. bl. 18); hg slaat er tweemaal tegen, en water ontspringt.

Zonde van Moses en Aaron :

zij werden driftig en toornig tegen het volk ;

zij twijfelden, of God voor zulk een volk een wonder doen zou ; Moses sloeg, in plaats van te spreken.

Straf: zij zullen het volk niet binnenvoeren in het beloofde land.

¹

Tocht naak het Zuiden, om het land van Edom en Moab heen (²).

²

Op den berg Hor sterft Aiiron, 123 jaar oud.

27

3. Tocht naar het Noorden, op Chanaan aan.

Sehon, koning der Amorrhieten verslagen ; zijn land veroverd.

Og, koning van Basan, verslagen, zijn land veroverd.

4. Velden van Moab (\'j.

Balac, koning der Moabieten, ontbiedt Balaam, een waarzegger aan den Euphraat, om de Joden te vervloeken; deze weigert op Gods ingeving.

Balaam, andermaal ontboden, mag medegaan, mits hij Gods bevelen naïeve.

Onderweg krijgt hij booze plannen ; een engel houdt zijne ezelin tegen, en berispt hem; de profeet toont berouw, wil terug-keeren, moet voortgaan.

Balaam, bij Balac gekomen, vervloekt het volk Israël niet, maar zegent het in profetische woorden, o. a. „Eene Ster zal opgaan uit Jacob, en een staf zal oprijzen uit Israël (²).

Balaam, later bij de Madianieten vertoevende, geeft hun een god-deloozen raad : vele Joden vallen in wellust en afgoderij (feest van Beëlphëgor); Moses straft ze met de galg, God met eene vernielende plaag; Zanibri en de Madianietische vrouw Cozbi, samen zondigende, door Phineës doorboord ; 24.000 Joden gedood.

Phineës verdelgt de Madianieten ; ook Balailm wordt gedood; geen zoon van Israël sneuvelt.

Nieuwe volkstelling: evenveel Israëlieten als vóór 3^ jaar; alléén Josuë en Caleb nog over.

Jósuë, zoon van Nun, uit den stam van Ephraim, op Gods bevel door Moses gemaakt tot aanvoerder des volks.

Moses verdeelt het land ten 0. van den Jordaan tusschen Ruben, Gad en half-Manasse, die echter het land ten Westen moeten helpen veroveren.

M. houdt afscheidsredevoeringen ; geeft bevelen voor de toekomst; dicht een lied, dat allen moeten leeren.

M. beklimt den Nebo, ziet het beloofde land, en sterft, 120 jaar oud, in Gods armen. Zijn graf is nooit gevonden (³).

28

§ III. De verovering van Chanaan.

(1450 — 1433)

Bron : het boek Josuë.

Chanaan : grenzen : Libanon ten N., woestijn van Syrië en VVoest-Arabië ten O., woestijn van Arabië ten Z., Middellandsche Zee ten W.

grootte : gelijk Nederland.

bewoners: nakomelingen van Chanaan, zoon van Cham,

en andere Chamieten, o. a. de Philistijnen.

bestuur : bijna iedere stad had haar eigen koning, godsdienst: gruwelyke afgoderij en ontucht.

goden ; Baiil, Astaroth (= Astarthe), Moloch (kindermoord).

God had besloten de Chanaanieten tot straf te verdelgen, en gebruikte daarvoor het Israëlietische volk.

I. Vóór den oorlog.

Verkenning van Jéricho, door twee mannen, die huisvesting ontvangen bij Rahab en door haar gered worden.

Optocht van het leger.

Doortocht van den Jordaan: het water wijkt voor de priesters met de ark ; twaalf steenen opgericht in het midden der bedding, twaalf medegenomen en ten aandenken opgericht in Galgala.

Legerkamp te Galgala; besnijdenis van allen, die in de woestijn geboren zijn ; viering van het Paaschfeest; einde van den mannaregen.

Verschijning van den vorst van \'s Heeren leger, een engel, aan Josuë : bevel om den oorlog te beginnen.

II. De oorlog.

Jéricho: in optocht trekt het geheele volk, zes dagen achtereen iederen dag eens, den zevenden dag zevenmaal om de stad: dan vallen de muren, en wordt de met den banvloek getroffen stad vernield, al de inwoners gedood, uitgezonderd Rahab, die zich bekeert, en hare familie.

Hat: het eerste beleg mislukt door de schuld van een heiligschenner ; door het heilig lot wordt Achan als de banschuldige aangewezen ; hij wordt gesteenigd, en daarna Haï ingenomen en verdelgd.

Verbond der Chanaünietische vorsten tegen de Israëlieten.

De Gabaonieten zenden, uit vrees voor de verdelging, een gezantschap tot Josuë, dat zich voordoet als komende uit een ver (dus niet Chanaanietisch, dus niet vijandig) land; Josuë sluit een verbond met hen, en houdt het, ook als het bedrog uitkomt: alléén moeten zij voortaan het hout hakken en het water dragen voor den offerdienst.

Veldslag van Bethhóron: vijf koningen uit Z.-Chanaan belegeren Gahaon; Josuë verdrijft ze naar Bethhoron, waar hij door zijn

29

bevel: „Zon, verroer u niet bij Gdbaon, noch gij, maan, bij het dal van Ajalon !quot; l¹) zijne overwinning kan voltooien.

Zuid-Chanaan wordt veroverd.

Veldslag van Merom: Ja bin, koning van Asor, verzamelt de N.-Chanailnieten bij Merom ; Josuë trekt haastig op en verslaat hen geheel.

Noord-Chanaan wordt veroverd.

Nog 5 jaren duurt de oorlog.

III. Na den oorlog.

Overbrenging van den tabernakel vau Galgala naar Silo.

Plechtige bezwering van het verbond (²):

in het dal van Sichem staan de priesters met eenige levieten, die

luide de zegeningen en vervloekingen voorlezen,

op den berg Garizirn de 6 stammen, die na de zegeningen, op den berg Hebal, de 6, die na de vervloekingen „Amen !quot; antwoorden.

Verdeeling van het land ten W. van den Jordaan. (Zie Schetskaart van \'t O. T.)

Levieten ; 35 steden ; priesters 13 steden.

Caleb: Hebron met omstreken, het land der reusachtige Enakskinderen ; Otkoniël verovert daar Dabir, en wordt daardoor Calebs schoonzoon.

Josuë: de stad Tharnnath-Sare.

Afscheid en vertrek der over-Jordaansche hulptroepen (³).

Regeering van Josuë gedurende 10 jaar.

Afscheidsrede van Josuë op de volksvergadering van Sichem.

Dood van Josuë. 110 jaar oud (⁴).

Dood van Eledzar. Phineës wordt hoogepriester.

§ IV. Het tijdvak der Rechters.

(1433—1095)

Bron: het boek der Rechters en de eerste hoofdstukken van I Kon. I. Tafereelen uit den tijd der regeeringloosheid.

De stammen Juda en Simeon bestrijden en overwinnen Adonibezec, koning van Bezec; wat hij aan 70 vorsten heeft gedaan, doen zij hem nu : zij hakken hem de duimen zijner handen en voeten af.

Juda en Simeon nemen Jerusalem in, niet den burcht Sion.

Ephraïm en Manasse veroveren Bethel.

30

Langzamerhand knoopen alle stammen betrekkingen aan met de Chanaanieten en vervallen tot afgoderij.

Dan durft zijn te klein gebied niet ten koste der Philistijnen ver-grooten; een deel zoekt elders een woonplaats. Na verkenners gezonden te hebben, trekken 600 Danieten naar het Noorden, ontstelen onderweg aan Michas in Ephraïm diens zilveren afgodsbeeld, nemen zijn afgodspriester. Jonathan, den leviet, als den hunnen mee, en nemen met geweld de stad La\'is in bezit C¹).

Benjamin: de vrouw van een leviet uit Ephraïm wordt te Gabaü in Benjamin ten doode toe mishandeld. Alle stammen kiezen partij tegen. Benjamin voor Gabaa. Burgeroorlog. Geheel de stam Benjamin, op 600 man na, verdelgd.

II. De Rechters.

Het volk vervalt tot afgoderij; God straft het door het aan de vijanden over te leveren; het volk doet boete; God redt het, door rechters op te wekken.

Rechters waren mannen, door God onder de Joden opgewekt en met Zijn kracht bezield, om hunne rechten tegen de verdrukkers te handhaven en onder hen de gerechtigheid te doen herleven (soms ook om recht te spreken over de Joden).

1. Othoniël (schoonzoon van Caleb, uit den stam van Ephraïm)

verslaat Chusan-Basathmm, koning van Mesopotamia, die sinds

8 jaren N.-Chanaan plunderde.

2. Aod (uit den stam van Benjamin)

doorsteekt met de linkerhand Eglon, koning der Mo ah i eten, den plunderaar van het over-Jordaansche, en verslaat daarna het geheele vijandelijke leger.

3. Samgab (een landbouwer)

doodt met een ossenstok 600 Philistijnen.

4. Débboea (eene profetes bij Bethel, omstr. 1285 v. C.).

In N.-Chanaan heerscht als dwingeland Jabin, koning van Asor, die Sisara zendt om de Joden te verdelgen.

Débbora ontbiedt Barac uit Nephthali, die daarop Sisara bij den Thahor verslaat.

Sisara, zich verbergend in de tent van Jahel, de vrouw van Haber (een herdersvorst, afstammend van Jethro, Moses\' schoonvader), wordt door haar met een pin in de slapen gedood.

Barac verslaat Jabin.

Loflied van Debbora.

5. Gédeon (jongste zoon van Joas, te Ephra, in W.-Manasse, omstr.

1245) wordt tegen de Madia nieten, die geheel Chanaün afstroopen, door een engel aangesteld tot rechter.

Hij vernielt \'s nachts altaar en bosch van Baiil (²).

P) Deze stad kreeg ook den naam van Dan. Daar zij geheel in \'t Noorden van Palestina, en Bersabee geheel in \'t Zuiden lag, beteekent de uitdrukking ^ran Dan tot Bersabeequot; hetzelfde als „door het geheele landquot;.

(^a) Vandaar zijn naam Jéróbaal = Baiils bestrijder.

31

,c

Hij verzamelt een leger van 32.000 man: \'t wonder van de wollen vacht.

De vreesachtigen mogen heengaan: 10.000 blijven; alléén die met de hand van het bronwater drinken, mogen medestrijden: 300 man.

Met dezen, elk met een bazuin en een brandenden fakkel in een kruik, overvalt hij den vijand, en verslaat hem.

Hij weigert den koningstitel (M.

Abimelech, Gedeons zoon, vermoordt na zyns vaders dood al zijne 70 broeders, uitgenomen Jóatham, den jongsten.

De inwoners van Sichem, Baiilvereerders, maken hem tot hunnen koning.

Joatham voorspelt hun, dat zij en Abimelech elkaar ten verderve zullen zijn.

Na 3 jaar, opstand in Sichem en Thebes: Abimelech vermoordt alle Sichemieten, maar wordt onder Thebes\' toren door eene vrouw met een neergeworpen molensteen gedood.

6. Thola (uit den stam van Zabulon).

7. Jaïb (uit het over-Jordaansche).

8. Jephte (uit het over-Jordaansche; omstr. 1187).

Een leger, te Maspha verzameld tegen de Ammonieten, die het over-Jordaansche geeselden, zoekt een aanvoerder en ontbiedt den verbannen Jephte, den Arabischen rooverhoofdman, die komt en vorst van Galaad wordt.

Belofte van Jephte, om dengene, die na zijne overwinning hem het eerst zal tegemoet treden, aan den Heer te offeren.

Hij behaalt de overwinning: zijne dochter gaat hem het eerst tegemoet, en wordt, na twee maanden op de bergen getreurd te hebben, door hem geofferd.

Jephte, aangevallen door de jaloersche Ephraimieten, verslaat hen volkomen (sjibbóleth = korenaar).

9. AuesAN (uit Bethlehem).

10. Ahialon (uit den stam van Zabulon).

11. Abdon (uit den stam van Ephraim).

12. Samson, (zoon van Manuë, te Sdraü in Dan ; 1155—1117),

levenslang Nazareër (²), krachtens gelofte zijner ouders.

Hij wil huwen met eene Philistijnsche uit Tharnndtha; op wegnaar het verlovingsfeest doodt hij een leeuw; op weg naar de bruiloft vindt hij in den leeuwenkop honigraten.

Raadselweddingschap : „uit den vraat kwam spijs en zoetheid uit den geweldigequot; (³), door de schuld zijner vrouw verloren, betaald door 30 Philistijnen te Ascitlon te dooden.

32

Zijne vrouw huwt een anderen man ; uit wraak jaagt Samson 300 jakhalzen met brandende fakkels in de korenvelden der Philistijnen, en doodt hij de moordenaars zijns schoonvaders.

In het land van Juda schuil, wordt hij door de bewoners uitgeleverd aan de Philistijnen; hun nieuwe touwen verbreekt hij, duizend hunner doodt hij met een ezelskakebeen, en lescht daarna zijn dorst aan een wonderbron.

In de ontucht bezwijkt zijn kracht.

Te Gaza zich daaraan overgevend, wordt hij bijna door de Philistijnen gevangen genomen, maar ontsnapt, door de poorten dei-stad uit te rukken en weg te dragen.

Aan DaUla, eene slechte vrouw, ontsluiert hij \'t geheim zijner reuzenkracht (zijne toewijding aan God door het Nazareaat, waarvan zijne lange haren het teeken waren) ; in den slaap worden zijne haren afgesneden ; hij wordt gevangen genomen, en met uitgestoken oogen in den kerker van Gaza aan den handmolen gezet.

In zijn ongeluk bekeert hij zich : en, op het dankfeest van Dagon in den tempel ter verguizing tentoongesteld, rukt hij de twee hoofdkolommen om en sterft met duizenden Philistijnen. (\')

18, Heli, (hoogepriester, 1155—1115, de eerste uit het geslacht van Ithamar).

Persoonlijk goed, maar onvergeeflijk zwak tegenover zijne zonen, de priesters Ophni en Phineës, die, van de offers des volks nemend, wat zij verkiezen, en ontucht bedrijvend in het heiligdom, het volk vervreemden van den godsdienst.

Oorlog met de Philistijnen; de ark des verbonds, in den strijd meegenomen, valt in \'s vijands handen ; Ophni en Phineës sneuvelen ; de blinde Heli valt op het bericht dood neder. (²)

14. SiiMUEL, (1154—1057, de zoon van den leviet Elcdnci en Anna, te Bdmatha), levenslang Nazareër (³), krachtens de gelofte zijner moeder.

In het heiligdom wonend, wordt hij \'s nachts door God (hij meent eerst door Heli) geroepen, om aan Heli Gods straffen mede te deelen.

Twaalfde voorafbeelding van Christus.

Samson,

vóór zijne geboorte, als verlosser van zijn volk, door een engel aan zijn moeder voorspeld,

is boitengewoon sterk;

brengt door zijn dood aan zijne vijanden den zwaarsten slag toe.

(²) De ark des Verbonds was das, sinds den intocht in Chanaün, geweest in den tabernakel te Galgala en te Silo; nu werd zij gebracht in Dagon\'s tempel te Azot; daarna in verscheidene andere plaatsen der Philistijnen; toen, om het vele onheil daar gesticht, op een door twee koeien getrokken wagen teroggebracht naar het land der Israëlieten, naar Béthsames, waar .quot;gt;0.000 hunne oneerbiedige nieuwsgierigheid met den dood boetten; en ten slotte gevoerd naar Caridthiarini (= Gabaci) in het huis van Ahinadab.

[*) Vgl. bl. 24.

33

Samuel wordt bekend als de verkondiger van Gods woord en \'s Heeren profeet.

Hij bekeert de Israëlieten, doet niet het te Maspha verzamelde volk openlijk boete; God geeft hun de overwinning over de Philistijnen.

Hij trekt het land door en herstelt de orde.

Hij sticht profetenscholen, waar jongelingen bijeen leven, om Moses\' wet stipt op te volgen en de godsdienstige wetenschap te beoefenen, en zich aldus voor te bereiden tot eene mogelijke beroeping voor het eigenlijk profetenambt C¹).

Na 20 jaar stelt hij zijne zonen Joël en AMa als mederechters aan; zij echter verdraaien uit geldzucht het recht: aanleiding (²) voor \'t volk, om, door een gezantschap, aan Samuel de aanstelling van een koning te verzoeken.

Met toestemming van God doet Samuel zulks en zalft Saül tot koning, (ezelinnen!)

Te Maspha laat hij het heilig lot werpen, dat ook Saül als koning aanwijst.

Samuel schrijft het koningsrecht en kondigt het af.

Op een volksvergadering te Galgala doet hij afstand van quot;t gezag.

Later, als Saül zich in den Philistijnenkrijg de priesterlijke waardigheid aanmatigt, dreigt Samuel hem met de verwerping; in den Amalekietenoorlog kondigt hij den aan God ongehoorza-men koning die verwerping aan.

Samuel zalft dan David tot koning.

Te Ramatha ontvangt hij den vluchtenden David; ook Saül met diens soldaten. [Is ook Saül onder de profeten (³))

Samuel sterft, waarsch. 97 jaar oud.

§ V. De negeening van koning Saül. (1095—1055)

Bron: het 1ste boek der Koningen.

I. Saül vóór zijne verwerping. (1095—ongev. 1064.)

1. Saüls verheffing.

Saül, zoon van Cis, te Gdbali, in Benjamin.

Met een knecht aan het zoeken naar vermiste ezelinnen, wendt hij zich om inlichtingen tot Samuel in Ramatha, die hem tot koning zalft.

Op de volksvergadering te Maspha doet Samuel het heilig lot werpen, dat ook Saül als koning aanwijst, en verkondigt hij het door hem opgeschreven koningsrecht.

Na afloop gaat Saül weer naar huis.

(\') Hun spreken en zingen over godsdienstige onderwerpen wordt in de H. Schrift profeteeren genoemd.

(^s) De oorzaak was de trotschheid van het volk en hun gebrek aan vertrouwen op God.

(³) I Keg. XIX, 24.

3

34

2. Saüls optreden tegen de vijanden van Gods volk.

Oorlog tegen de Ammonieten:

Jabes, in het over-Jordaansche, belegerd door Nads, koning der Ammonieten, roept Saül ter hulp ; deze verzamelt een leger (ossen in stukken gehakt!) te Bezech, en verslaat den vijand.

Volksvergadering te Galgala : Samuel draagt zijn gezag op Saül over ; bet volk bekent schuld en belooft trouw aan God.

Oorlog tegen de Philistijnen :

Saül en Jónathas, zijn zoon, hebben slechts een klein leger te Galgala ; Saül draagt zelf het offer op (aanmatiging der priesterlijke waardigheid!); Samuel komt en voorspelt hem de verwerping.

Saül trekt zich terug naar Gaban; Jónathas overvalt met zijn wapenknecht \'s nachts den vijand ; het geheele leger wordt op de vlucht gejaagd ; Saüls banvloek treft Jónathas, wiens terechtstelling echter door de soldaten wordt belet.

Vele oorlogen, vooral onder aanvoering van Abner {^l) gevoerd en gewonnen.

Oorlog tegen de Amalekieten,

door Samuel bevolen, waarbij alles verdelgd moest worden; Saül wint, maar veel buit wordt bewaard en koning Agag niet gedood (ongehoorzaamheid!); Saül houdt triomftochten (trotschheid!), draagt offers op (heiligschennis!), liegt tegen Samuel (leugen !); — Samuel verkondigt hem, dat God hem verworpen heeft.

II. Saül na zijne verwerping (1064—1055).

1. Davids verheffing.

Samuel zalft te Bethlehem in Juda, den jongsten der 8 zonen van Isaï, David, te midden zijner broeders.

David, aan het hof ontboden, om voor Saül, die door een kwaden geest gekweld wordt, op de harp te spelen, keert als vorstelijk wapendrager terug.

David, zijne drie broeders in het leger bezoekende, neemt den tweestrijd met Goliath aan en doodt hem ; hij blijft nu aan het hof, gevierd bij allen, boezemvriend van Jónathas.

2. Saüls optreden tegen David.

Saüls haat kwam voort uit achterdocht: D. kon wel zijn opvolger

zijn ;

uit jaloerschheid; D. werd meer door het volk gevierd.

Saüls eerste aanvallen op Davids leven: ■

hij werpt met een lans naar den harp spelenden David, maar mist; hij eischt van D. 100 Philistijnen, dan zou hij Michol, zijne dochter, tot vrouw krijgen: maar D. verslaat er 200, huwt

35

Michol, en wordt koninklijk prins\',

hij beveelt zijnen dienaren D. te vermoorden, maar Jonathas waarschuwt zijn vriend;

hij werpt weder zijne lans, maar mist weder; D. vlucht, dooide hulp van Michol, naar Ramatha tot Samuel;

hij zendt driemaal soldaten, gaat eindelijk zelf naar Ramatha, maar allen gaan in de profetenschool aan het profeteeren (¹).

Jonathas\' pogingen voor de verzoening:

J. en D. komen bijeen te Gabaii: J. zou Saüls gezindheid

onderzoeken en dan bericht brengen.

Feest van de nieuwe maan: D. niet aan het hofmaal.

J. bericht aan D. {„de pijl ligt nog verderquot;) Saüls vijandige gezindheid.

Davids vlucht

naar JVbèe, waar de tabernakel was en hij van den hooge-priester Achimelech door een leugen weet te krijgen de toon-brooden en het zwaard van Goliath;

Doëg, de opperherder van Saiil, bericht dit den koning, die door hem Achimelech en 85 priesters laat dooden, en geheel Nobe laat uitmoorden;

naar Geth, tot den Philistijnschen koning Achis, waar hij aan de vervolging des volks ontsnapt, door zich krankzinnig te houden;

naar de spelonk Odóllam, waar hij 400 man verzamelt;

naar de Moabieten, waar hij zijne ouders achterlaat;

naar het land van Juda, waar Abiathar, de zoon van Achimelech, aan den moord van Nobe ontkomen, zich bij hem aansluit en hoogepriester wordt.

1° veldtocht van Saül tegen David:

D. slaat de Philistijnen bij Ceil a;

S. achtervolgt hem te vergeefs; Jonathas vindt hem ;

D. naar het land van Ziph: de Ziphieten geleiden Saül daarheen;

een inval der Philistijnen doet Saül terugtrekken;

D. naar Engdddi; S. trekt hem na; D. snijdt in een spelonk

Saül een slip van den mantel.

Verzoening: D. zweert Saüls geslacht niet te zullen uitroeien. D. naar de woestijn Pharan.

David—Nabal—Abigail:

D. in het land van Juda, bij de stad Gar mei, beschermt de kudden van Nabal (afstammeling van Caleb); hij vraagt daarvoor eenige belooning, maar Nabal weigert;

D. zweert Nabals bezittingen te vernielen, maar Abigail, Nabals echtgenoote, spoedt hem tegemoet met geschenken en keert zijn schrikkelijk besluit; Nabal, van Abigail hoorend, welk gevaar hem gedreigd heeft, schrikt en sterft.

D. huwt Abigail.

,(\') Vgl. bl. 33, noot 1.

36

2quot; veldtocht van Saül tegen David:

D. in de woestijn van Ziph.

De Ziphieten geleiden weder daarheen S. en Abner en 3000 man;

D. klimt \'s nachts met Abisaï de rotsen over en neemt uit Saüls tent diens lans en beker mede.

Verzoening.

3. Saüls laatste oorlog en dood.

Voor de veiligheid gaat D. weer naar de Philistijnen tot Ach is, den koning van Geth, die hem Slceleg tot verblijf aanwijst.

D. beoorloogt van daaruit de Amalekieten.

Oorlog van de Philistijnen tegen Israël:

Achis laat ook David medeoptrekken, maar de andere vorsten doen uit wantrouwen hem terugkeeren naar Siceleg; dit vindt hij door de Amalekieten leeggeplunderd en verbrand; hij echter zet hen achterna, doodt hen bijna allen, redt de ontvoerden en bemachtigt een grooten buit.

De Philistijnen in de vlakte van Jézrahel liggen tegenover de Joden op de bergen van Gélhoë.

S., in wanhoop, roept de duivelskunst te hulp door middel van de tooveres van Endor; de geest van Samuël voorspelt hem zijn naderend einde en de nederlaag van Israël.

Veldslag op de bergen: Jonathas met zijne twee broeders sneuvelt ; Saül, doodelijk gewond, doorsteekt zichzelven; alge-meene vlucht (1055).

De 4 lijken aan de muren van Bethsan opgehangen, maar door de inwoners van Jabes, uit dankbaarheid (¹), weggenomen en begraven.

Een Amalekiet brengt aan David het bericht met kroon en armband, maar liegt door zich als Saüls moordenaar voor te stellen: waarvoor hij de doodstraf ondergaat.

D. weent en vast, en dicht een treurzang: het lied van den boor/.

TÜSSCHENVEEHAAL.

Geschiedenis van Ruth.

Bron: het boek Ruth.

EUmelech en Noëmi waren, misschien ten tijde van Gedeon, om reden van hongersnood, uit Bethlehem naar de Moabieten verhuisd. Daar huwden hunne twee zonen met Orpha en RutJi; doch de drie mannen stierven, en Noëmi keerde terug naar Bethlehem, van Ruth vergezeld.

(\') Vgl. bl. 34

37

Ruth gaat, tot onderhoud harer schoonmoeder, aren lezen op het veld van Booz, die na verloop van eenigen tijd, als bloedverwant van Elitnelech, Ruth tot echtgenoote neemt.

Jacob — Juda X Thamar — Phares .... Rahab .... Booz X Ruth — Obed — Isaï — David.

IIP AFDEELING.

Bloei van het Israëlieiische volk.

(David en Salomon).

1055-975.

Bronnen : het 2quot; en 3^e boek der Koningen en het 1quot; en 2quot; boek der Paralipomenon.

§ L De regeering van koning David. (1055—1014)

Stamboom;

Isaï (= Jesse).

I i

1 Elïab.......................8 David.

i-r-1

Abisaï. Joab. Asaël. Araasa.

-X-

-X-

Amnon.

-X-

-X-

Absalom.

Thamar.

-X-

I

Adonias.

-X-

Salomon.

Nathan.

David, koning van Juda alléén (1055—1048).

David, 30 jaar oud, door de hoofden van Juda tot koning gekozen en gezalfd, zetelt te Hebron.

Isböseth, Saüls zoon, door Abner, Saüls neef en veldheer, tot koning uitgeroepen, en door de andere stammen aangenomen, zetelt te Mahdnatm in het over-Jordaansche.

Davids leger onder Joab slaat na een spiegelgevecht dat van

Abner: Asaël door Abner gedood.

Abner onderwerpt zich eindelijk aan David, maar wordt tot diens

38

spijt door den jaloersclien Joab vermoord, evenals Isboseth door twee sluipmoordenaars.

II. David, koning van geheel Israël. (1048—1014).

David, door alle stammen erkend, voor de 3^P maal gezalfd.

Joab vermeestert den burcht Sion in Jerusalem en David vestigt daar zijn koningszetel.

1. Davids zorg voor ark en tempel.

Hij bouwt op den berg Sion een tent voor de ark des Verbonds.

Uit het huis van Ahinadah in Caridtkiarim (— Gdbaa) (¹) wordt op een ossenwagen, door Oza en Ahio geleid, de ark plechtig overgevoerd, doch, na Oza\'s doodstraf\', geborgen in het huis van Obédedom ; eindelijk, door levieten gedragen en door David lofzingend en huppelend voorafgegaan, gebracht naar Sion ; (bespotting van Michol, die tot straf kinderloos blijft).

Abiathar, hoogepriester te Jerusalem bij de ark ; Sadoc te Gdbaön bij den tabernakel. (⁸)

D. wil een tempel bouwen : God bericht hem door den profeet Nathan, dat niet hij, de oorlogsman, dat doen zal, maar zijn zoon, de vreedzame : „ Hij zal Mij een huis bouwen, en Ik zal zijn troon bestendigen tot in eeuwigheid. . .. En Ik zal hein bevestigen in mijn huis en in mijn koninkrijk tot in eeuwigheid; en zijn troon zal zeer vast staan voor cdtoos.quot; (³)

2. Davids oorlogen.

Veldheeren ; Joab, Abtsaï en Bandias, de bevelhebber der lijfwacht.

Heldenorde : van 37 dapperen in 3 klassen verdeeld : in de eerste Jésbadm, Eledzar en Seinrna (die den koning, tijdens het beleg van Bethlehem, dat in handen der Philistijnen was, een dronk water gehaald hadden uit een bron bij die stad).

De Philistijnen en Moabieten worden cijnsplichtig gemaakt;

Adarézer, koning van Soba, verslagen ;

de Syriërs van Damascus ten onder gebracht;

de Edomieten dienstbaar gemaakt;

de Ammonieten, wier koning de gezanten van David had beleedigd, met de Syriërs van Adarézer bij Babba op de vlucht gedreven ;

Adarezer\'s leger, aangevoerd door Sobach, verslagen ;

de hoofdstad der Ammonieten Babba door Joab vermeesterd, door David ingenomen.

Het rijk werd aldus uitgebreid van de Roode Zee tot den Euphraat.

3. Davids val.

D. verleidt te Jerusalem, tijdens het beleg van Rabba, Unas\' echtgenoote Béthsabee tot overspel, en doet met behulp van Joab Urias in den krijg sneuvelen.

(\'! Vgl. bl. 32, noot 2.

(²) De tabernakel was sinds den intocht in Chanaan geweest te Galgala, Silo, Nobe en Odbaon.

(⁸) I. Par. XVII, 12, 14. Negende belofte van den Verlosser.

39

Bethsabee wordt Davids eclitgenoote, en moeder van een zoon.

De profeet Nathan brengt David zijne misdrijven onder het oog (gelijkenis van den rijke, die het schaapje der armen steelt: „Gij zijt die man\'quot;,) en kondigt hem Gods straffen aan.

David erkent zijn schuld, toont oprecht berouw en krijgt vergiffenis, maar de tijdelijke straffen blijven ; rampen over het koninklijk huis.

Het kind van Bethsabee sterft, maar ten bewijze der vergiffenis schenkt God haar een anderen zoon: Salomon,i¹) ook Jedidejah geheeten (²).

4. David en AbsSlom.

Amnon onteert Thamar. Absalom\'s zuster.

Absalom doodt Amnon op een feestmaal, en vlucht daarom voor David.

Joab verwerft hem eerst, met behulp van de vrouw uit Thécua, verlof om terug te keeren, later volkomen verzoening en vrijheid.

Absalom wil heerschen, wint de gunst des volks, en laat zich eindelijk, vooral geholpen door Achitophel, weleer Davids raadsman, te JZeirow tot koning uitroepen : opstand door het gansche land.

David vlucht uit Jerusalem, de Cedron en den Olijfberg over, naar het over-Jordaansche. — Hem vergezelt ook Ethaïmet 600 soldaten uit Geth ; hem willen ook vergezellen Sadoc en Abiathar met de ark ; doch D. doet hen terugkeeren, evenals Chüsut, zijn raadsheer, om Achitophel\'s plannen te verijdelen.— Onderweg ontmoeten hem Siba, de knecht van Miphihoseth (den kreupelen zoon van Jonathas, aan Davids hof opgenomen), die zijn meester van verraad beschuldigt, en Sémeï, een bloedverwant van Saül, die David vervloekt en met steenen werpt.

Absalom volgt niet Achitophel\'s raad, maar dien van Chusaï; van spijt hangt de eerste zich op (= Judas).

Jónathas en AcMmaas, de zonen der hoogepriesters brengen aan David Ghusaï\'s berichten.

Oorlog: Davids leger onder Joab, Abisaï en Ethaï verslaat Absalom\'s leger onder Amdsa: Absalom tegen Davids verbod door Joab gedood.

Terugkeer van David : hem komen tegemoet Semeï, die vergiffenis vraagt en krijgt, en Miphihoseth, die zich vrijpleit van Siba\'s val-sche beschuldiging. — Te Galgala twist tusschen Juda (voortaan één met Benjamin) en de tien andere stammen over de vraag, wien het toekomt David terug te voeren naar Jerusalem; Seba gebruikt dien twist, om een opstand der 10 stammen te verwekken.

5. Opstand van Seba.

Amasa wordt eerst met de onderdrukking belast, daarna Abisaï en Joab.

(\') d. i. de vreedzame. (²) d. i. lieveling des Heeren.

40

By de ontmoeting vermoordt Joab uit afgunst Amasa.

Bij \'t beleg van Abéla wordt met Seba\'s onthoofding de rust hersteld.

6. VoLKSTEI.LING.

D. geeft, uit hoogmoed en om den krijgsdienst te verzwaren, aan

Joab bevel het volk te tellen.

De profeet Gad laat namens God hem eene straf kiezen: hongersnood van 3 jaren, of oorlog van 3 maanden, of pest van o dagen. Hij kiest het laatste.

Tot uitboeting moet D. koopen den dorschvloer van Oman (op

den Mórid) en daar offeren.

Uitslag: ruim l\'/a millioen strijdbare mannen.

7. David en de regeling van den eeeedienst.

De priesters verdeeld in 24 familiën, die elkander wekelijks aflossen. De 38000 levieten verdeeld: 24000 in 25 klassen voor den heiligen dienst, 6000 rechters en ambtenaren, 4000 poortwachters, 4000 leden van het heilige muziekkoor.

Van David zijn de meeste der 150 Psalmen, die naar hun inhoud verdeeld worden als volgt:

a) historische leerdichten,

b) zedelijke onderwijzingen,

c) lofgezangen,

d) treurzangen (o. a. de 7 boetpsalmen, Ps. 6, 31, 37, 50,

101, 129, 142),

e) Messiaansche psalmen (Ps. 2, 21, 44, 71, 109).

Voor den tempelbouw verzamelt hij schatten, teekeningen, werklieden, kunstenaars, en geeft hij lessen aan Salonion.

8. Verheffing van Salomon.

Adonias maakt met Joab en Abiathar voorbereidselen, om zich

de opvolging als koning te verzekeren.

De profeet Nathan en Bethsabee verijdelen hun plannen: op Davids bevel wordt Salomon bij den vijver Gihon gezalfd en daarop door het volk als koning gehuldigd.

Adonias onderwerpt zich.

D. geeft wijze lessen aan Salomon en aan de rijksgrooten, en

waarschuwt Salomon voor Joab en Semeï.

Groot kroningsfeest van Salomon.

David sterft, 70 jaar oud, en wordt begraven op Sion (1014) (\').

41

§ II. De negeering van koning Salomon.

(1014—975)

1. Salomons wijsheid (1°).

Te Gdbaon bi} den tabernakel viert S. een groot feest, om zich en zijn volk aan God toe te wijden : daar, in een droomgezicht, vraagt hij aan God de wijsheid, en wordt hem deze door God beloofd, alsook rijkdom en glorie, en, zoo hij trouw blijft, een lang leven.

Hij ontdekt een nieuwe samenzwering van Adonicis, Joab en Abiathar, en straft de twee eersten met den dood, den hooge-priester met afzetting.

Ook Seme\'i, die buiten Jerusalem durfde gaan, wordt gedood.

Hij beslecht den twist der twee vrouwen.

2. De tempel.

Hiram, koning van Phenicië, zendt hem cederhout, ook den bouwmeester Hiram. De berg Mória wordt vergroot. Zeven jaar duurt den bouw ; geen slag wordt daar gehoord. Zie verder blz. 42 en 43.

Inwijding ; plechtige optocht; nederdaling van de duistere wolk ; gebed van Salomon ; offervuur uit den hemel ontstoken; groote feesten.

Verschijning van God aan Salomon; belofte, bedreiging.

3. Stoffelijke welvaart.

Bouw der paleizen, van een stadsmuur, van den Davidsburcht, van vele steden.

Algemeene vrede en welvaart; bloei van koophandel en scheepvaart.

Ontzaglijk groote en rijke hofhouding.

4. Salomons wijsheid (2°).

Uitgebreide kennis o. a. van de natuurlijke historie.

Talrijke schriften; in den bijbel: het hoek der Spreuken, de Prediker en het Hooglied.

Bezoekquot; van de koningin van Saba.

5. Salomons val.

Rijkdom, weelde, wellust, tallooze heidensche vrouwen, afgoderij toegelaten, afgoderij gepleegd.

God kondigt hem zijne straf aan : de verscheuring van \'t rijk.

6. Begin van de stkaf.

Opstand van Adad; en van Eason; ook van Jeroboam, die, naar Egypte vluchtende, van den profeet Alüas zijn toekomstig koningschap over de tien stammen verneemt.

S. sterft, 58 jaar oud.

42

44

DEEDE TIJDVAK.

Geschiedenis van het verval des Jpodschen volks.

(Van 975 tot Christus¹ komst op aarde)

Het Israëlietische volk daalt van zijne grootheid neder, wordt in ballingschap weggevoerd, keert weder, herneemt nog eens zijne onafhankelijkheid, om daarna onherstelbaar te vallen. Dan is de tijd nabij, waarop de Messias komen moet.

P AFDEELING.

Geschiedenis der rijken van Juda en Israël.

975—588.

Bronnen: het 3quot; en 4quot; Boek der Koningen en het 2° Boek der

Par alip o m enon.

45

46

TUSSCHENVERHAAL.

Geschiedenis van Elias en Eliseüs.

Elias. Vgl. Gesch. van Achab, Ochozias van Israël en van Joram v. Juda. E. neemt Eliseüs tot leerling aan, bezoekt met hem de profetenscholen, verdeelt de wateren van den Jordaan, stijgt op een vurigen wagen ten hemel (\'), aan Eliseüs zijn mantel en, volgens diens verzoek (²), zijn wonderkracht achterlatende.

Eliséüs. Vgl. Gesch. van Josaphat v. Juda, Joram en Joas v. Israël. Hij verdeelt de wateren van den Jordaan; — maakt water gezond; —

(\') om vóór het Jaatste oordeel met Henoch (zie bl. 0) onder de mensohen op aarde terug te keeren.

(^a) Eliseüs had aan Elias gevraagd, dat zijn geest dubbel in hem zou zijn, d. w. z, dat hij een dubbel erfdeel, \'t deel van een eerstgeborene, dus een groot aandeel mocht ontvangen van diens profetische macht.

47

doet de spottende knapen door beren verscheuren; — vermeerdert de olie eener weduwe; • - belooft aan zijne gastvrouw te Sunam een zoon. en wekt dezen later weder ten leven op; — maakt het vergiftigde moes der profetenleerlingen onschadelijk: — vermeerdert de 20 gerstebrooden ; — doet het ijzer eener bijl bovendrijven ; — geneest Naaman, den Syrischen opperbevelhebber, van de melaatschheid door eene zevenvoudige wassching in den Jordaan; — straft zijn knecht Giëzi, den hebzuchtigen bedrieger, met de melaatschheid.

Een doode, uit vrees voor Moabietische roovers in Eliseüs\' graf geworpen, wordt weder levend.

48

49

TUSSCHENVERHAAL.

Geschiedenis van Jonas.

God beveelt aan den profeet Jonas boetvaardigheid te gaan prediken, in Ninive, de hoofdstad van Assyrië.

Jonas wil niet, uit vrees dat de Ninivieten zich zouden bekeereu (en dan Israël verdelgen).

Hij scheept zich te Joppe in naar Tharsis (= Spanje ?).

Een hevige storm breekt los. Jonas wordt door het lot als de schuldige aangewezen, erkent zijne schuld en laat zich in zee werpen.

Een zeemonster slokt hem op en spuwt hem den 3^en dag ongedeerd op het strand uit(¹).

Jonas predikt te Ninive, koning en volk doen boete. Ninive vergaat niet op den 40^en dag.

J., daarover bedroefd, wordt door God berispt, die daartoe boven hem een wonderboom doet groeien en vergaan.

4

50

51

Rijk van Jucla.

Hij doet den tempel openen,

zuiveren en herstellen. Grootsch paaschfeest.

\'t Land van afgoderij gezuiverd; ook de koperen slang van Moses vernield.

Salmamsar, k. v. Assyriê maakt

Israël schatplichtig.

O. zoekt hulp bij Egypte. Salmanasar doet heel Israël en Samaria verdelgen en voert de bevolking weg naar Medië. Einde van het rijk Israël.^)

Rijk van Juda.

Sennacherib, k. v. Assyrië, valt in Juda: \'t beleg van Jerusalem

wordt door Ezechias afgekocht.

Ziekte van Ezechias: Isaias geneest hem, belooft hem nog 15jaren levens, doet de zon terugloopen op den zonnewijzer, en verkondigt de redding uit de handen van Assyrië.

Rdbsaces, veldheer van Sennacherib, belegert toch Jerusalem en hoont Jehova. Een gerucht meldt de nadering van Thardca, k. d. Ethio-piërs. De engel der verdelging doodt 185.000 man in Sennacüe-rib\'s legerplaats. Jerusalem is gered.

Uit ijdelheid toont S. aan gezanten van den Babylonischen vorst Beródach-Bdladan zijne schatkamers ; straf: de aankondiging door Isaias van de Babylonische gevangenschap.

Man^sses (zoon van Ezechias), 698

monster van boosheid ; allerwegen afgoderij: Bacil, Moloch en in den tempel Astarthe.

De profeten en vele anderen gedood {Isaias middendoor gezaagd?). Straf: M. gevangengenomen door een Assyrischen koning en naar

Babylon gevoerd.

Daar bekeert hij zich in den kerker, en herkrijgt de vrijheid. Afschaffing aller gruwelen; herstel van den waren godsdienst: voorspoed.

Amon (zoon van Manasses), 643

slecht, onboetvaardig, vermoord.

Josias (zoon van Amon), 641

de deugdzaamste aller koningen van Juda.

Uitroeiing der afgoderij, ook in Israël; wegruiming der offerhoogten ;

verbranding van \'t altaar enz. te Bethel.

Herstel des tempels.

(gt;) Asarhdddon, koning v. Assyrië, voert later naar quot;t land van Israël nieuwe bewoners, afgodendienaars, die langzamerhand ook Jehova gaan vereeren, en ten laatste aanbidders gullen worden van den waren God; de Samaritanen ten tijde van Zorobdbel.

52

Rijk van Juda.

De lioogepriester Heidas vindt liet Wetboek van Moses terug.

De profetes Holda voorspelt de vervulling van Moses\' bedreigingen, maar niet onder Josias.

Algemeene voorlezing der Wet, plechtig Paascbfeest.

Optreden van den profeet Jeremias tegen het zondige volk.

Josias sneuvelt in een strijd tegen Néchao, k. v. Egypte.

3 zonen : EUacim, Jóachaz, Mathanias.

Jóachaz (zoon van Josias). 610

Néchao neemt Jerusalem in, voert Jóachaz mee, maakt EUacim vorst.

Joakim (= Eliacim, zoon van Josias), 610

een slecht vorst.

Jeremias, die dreigende voorspellingen doet, wordt door \'t volk vervolgd, door de rechtbank der vorsten van Juda vrijgesproken.

Nabuchodónosor, k. d. Chaldeën, overwint de Egyptenaren, verovert Jerusalem, legt Joakim schatting op en voert als gijzelaars naar Babylon mede: Daniël, Ananias, Misaël en Azarias en andere jongelingen (606 : begin der 70 jaren der Babylonische gevangenschap).

Jeremias stelt de Eechahieten (herders, afstammende van Hohah, zoon van Jetbro, genoemd naar Bechab, een hunner vroegere opperhoofden) om hunne plichtsbetrachting den Joden ten voorbeeld.

Hij doet door Baruch zijne bedreigingen opschrijven en voorlezen; aan \'s konings toorn ontsnappen de beide profeten door de vlucht.

Drie jaar na de oplegging, weigert Joakim de schatting te betalen; tot straf wordt Juda geplunderd.

Joakim sterft.

Jechoni\'as of Joachin (zoon van Joakim). 599

Nabuchodónosor belegert Jerusalem; Jechonias smeekt om lijfsbehoud : N. neemt Jer., plundert den tempel, voert koning en 3000 rijken (o. a. Ezéchiël) naar Babylon, en maakt Mathanias vorst.

Sedecias (= Mathanias, zoon van Josias). 598

Samenzwering met meerdere vorsten tegen Babyion.

Opstand ; — beleg van Jerusalem ; — Jeremias\' voorspellingen bespot, hij zelf veroordeeld, door de voornamen in een modderput geworpen, door een zwarten kamerling des konings gered; — hongersnood ; — inneming ; — \'s konings kinderen gedood ; hemzelven de oogen uitgestoken.

Jerusalem geplunderd, en door den veldheer Nabuzdrdan verbrand en vernield.

Ark des verbonds door Jeremias verborgen, het heilig vuur door eenige priesters in een put.

Koning en volk naar Babyion gevoerd.

Einde van het Kijk van Juda. 588

53

Geschiedenis van Juda tot den terugkeer (588—536).

Godolias, uit het geslacht van Juda, landvoogd,

gevestigd te Maspha.

Jeremias mag in Juda blijven.

Bevolking neemt zeer toe.

Samenzwering van Ismahel: Godolias en vele anderen vermoord. Uit vrees voor wraak vluchten velen onder Jólianan naar Egypte,

Jeremias en Baruch met zich medevoerend.

Juda bijna geheel ontvolkt.

TUSSCHENVERHAAL.

Geschiedenis van Tobias.

(ongev. 730— 630)

Bron; het boek Tobias.

Tobias, wonende (te Tisbe) in Néphthali, dient den waren God volgens Moses\' wet.

Met zijne vrouw Anna en zijn zoon Tob/as wordt ook hij door Salmanrisar weggevoerd naar Assyrië (721), en wel naar Ntnive.

Onder Sahnandsar hoog in aanzien gekomen, wordt hij onder Sennacherib vervolgd en om zijne liefdewerken, o. a. het begraven van arme dooden, ter dood veroordeeld, maar vlucht.

(Onder Asarhdddon) teruggekeerd, blijft hij in stilte de dooden begraven ; wordt blind en arm, mort niet tegen God, verdraagt de verwijten van zyne vrienden en van Anna, en bidt.

Hij zendt zijn zoon naar Gabélus, zijn bloedverwant te Rages in Medië, om vroeger geleende 10 talenten terug te halen; als reisgezel wordt gevonden „ A zarias, zoon van den grooten Ananias* (= Raphael).

Reis: T. vangt in den Tiger een visch; — hij huwt te Rages (=: Ecbdtana) zijne nicht Sara, dochter van Rdguël en Anna ; de duivel Asmodaeus, die Sara kwelde en haar reeds zeven bruidegoms doodde, wordt onder \'t branden van de lever en \'t hart van den visch door Raphaël uitgedreven naar Opper-Egypte ; — bruiloft; — Raphael haalt het geld bij Gabélus; — afscheid; terugkeer.

Aankomst te Ninive; genezing van den GOjarigen blinde door de gal van den visch; bruiloft; Raphaël maakt zich bekend.

Voorspelling van den ouden Tobias over de toekomstige glorie van het nieuwe Jerusalem (= de kerk van Christus).

De oude Tobias sterft, 102 jaar oud.

Na den dood van Anna, trekt de jonge Tobias weer naar Ecbatana, en sterft daar, 99 jaar oud.

54

TUSSCHEN VERHAAL.

Geschiedenis van Judith.

(waarsch. in 636)

Bron : het boek Judith.

Arphaxad (= Phraörtes), k. v. Medië, wordt verslagen door Nabucho-

donosor (?), k. v. Assyrië.

Nabuchodonosor zendt zijn veldheer Hol of ernes, om de wereld te veroveren ; vele volken onderwerpen zich ; de Joden, aangespoord door den hoogepriester EUachim (waarsch. = Helaas: koning Jostas nog te jong) besluiten wederstand te bieden, om Jerusalem en den tempel te redden.

Holofernes, gelegerd dicht bi] Bethnlia (in Issachar) doet Achïor, k. d. Ammonieten, die hem waarschuwt tegen de macht der Joden in de dagen, dat zij hun God trouw zijn, uitleveren.

Beleg van Bethulia, waar Oz/as bevelhebber is : gebrek aan water. Judith, eene rijke weduwe, berispt Ozias, doet boete en bidt; en gaat dan met eene dienstmaagd naar de Assyriërs, tot Holofernes. Zij wint zijne vriendschap, krijgt Vdgao tot verzorger, gebruikt hare eigen spijzen, gaat zich eiken nacht wasschen buiten de legerplaats. Den 4^en nacht, na een feestmaal, onthooft zij den slapenden Holofernes in zijn tent, en keert met het hoofd naar Bethulia terug. Groote vreugde ; bekeering van Achior; aanval op \'t ontsteld Assy-

rische leger, en vervolging tot de grenzen.

Judith gelukgewenscht door EUachim. Offers te Jerusalem.

IF AFDEELING.

Gevangenschap en terugkeer der Joden.

(Van Sedecias tot Nehemi\'as.)

588—430.

Bronnen : de boeken Daniël, I en II Esdras en Esther.

VOORBERICHT.

Overzicht der oostensche rijken en koningen.

759—330.

I. Tweede Assyrische rijk (met hoofdstad Ninire). 759—608.

Phut, (vgl. Manahem v. Israel)

Theglafphalasar, (vgl. Achaz v. Juda en Fhacee van Israël)

Salmanasar, (vgl. Osee v. Israël en Tobias)

Sargon,

55

Sennacherib, (vgl. Ezechias v. Juda en Tobias)

Asarhaddon. (vgl. Manasses v. Juda en Tobias)

Algemeene verwarring, strijd tegen de zich vrij makende Babyloniërs en Mediërs. Ninive ingenomen door Babyloniërs onder Nabojwlassar en Mediërs onder Cyaxa-res I.

II. Chaldeesch-Babylonische rjjk (met hoofdstad Babijloti). 608—537.

Begin van den opstand tegen Assyrië sinds de nederlaag van Sennacherib

voor Jerusalem. Verschillende geweldenaars o. a.

Beródach-Bdladan (vgl. Ezechias v. Juda) en Nabuvhodónosor (vgl. Judith).

Stichting van het rijk door Nahopoldssar.

Nahuchodónosor. (vgl. Joakim, Jechonias en Sedectas v. Juda; ook Daniël) Evilmeródach. (vgl. Daniël)

Baltdssar. (vgl. Daniël)

Babyion ingenomen door Cyrus van Perzië (537).

III. Medisch-Perzische rjjk (M. met hoofdstad Echutana, P. met Persépolis en Susan). 536—330.

Tijdens de regeering van Sennacherib scheidde zich Medic van Assyrië af onder Déjoces.

Phraortes. (== Arphaxad) (vgl. Judith)

Cydxares I,

Astyages,

Cydxares II.

Medië, evenals Babyion, aan Perzië onderworpen en daarmede vereenigd tot

het Medisch-Perzische rijk (536), door Cyrus, zoon van Cambyses, (afhankelijk vorst van Perzië,) en kleinzoon van

Astyages, (vgl. Daniël en § II, I)

Cambyses (= Assuérus), (vgl. § II, 1)

Pseudo-Smerdis (= Artaxerxes), (vgl. § II, I)

Darius Hystdspis, (vgl. § II, I)

Xerxes 1 (= Assuérus), (vgl. Esther)

Artaxerxes Langhand, (vgl. Estlras en Nehetnlas)

Darius Codomdnus, verslagen door Alexander den Groeten, k. v. Macedonië: einde van \'t Perzische Rijk (330).

§ I. Geschiedenis der Babylonische gevangenschap.

(588—536).

I. Algemeene toestand der ballingen.

Van de Joden van Israël, door Theglathphalasar in 739 en door Salmanasar in 721 weggevoerd naar Medië, een deel van Assyrië, weet men bijna niets. (Vgl. alléén Tobias).

De Joden van Juda, door Nabuchodonosor in 606, 599 en 588 meegevoerd, woonden deels in en bij Babylon, deels by de rivier Chohar.

Stoffelijke toestand dezer ballingen was gunstig : eigen bestuur en eigen rechters (vgl. Susanna); Jechonias door Evilmeródach zelfs tot vorst verheven.

Godsdienstige toestand ook tamelijk goed, dank zij de werkzaamheid van Banich (weleer geheimschrijver van Jeremfas) en Daniël in Babylon, en van Ezéchiël bij de rivier Chobar.

56

11. Geschiedenis van Daniël (606—533).

1. Onder Nabuchodónosoe.

Daniël, Ananias, Mlmël en Azarias, Joodsclie gijzelaars (606 ; vgl. Joakim, k. v. Juda), nu Baltdssar, Sidrach, Misach en Abdénago genoemd, worden tot \'s konings edelknapen opgeleid door Asphënez en op hun verzoek door Mdlasar slechts met veldvruchten en water gevoed.

Susanna, echtgenoote van Joakim te Babyion, door twee Joodsche rechters aangevallen, daarna valschelijk van echtbreuk beschuldigd en door het volk veroordeeld, wordt door Daniël gered (mastikboom-steeneik); de booswichten in haar plaats gesteenigd.

Droom van Nabuchodonosor, door Daniël geopenbaard : een standbeeld van goud, zilver, koper, ijzer, ijzer en leem, door een steen van den berg verbrijzeld; — en uitgelegd : 4 elkander opvolgende (heidensche) wereldrijken, ten laatste verpletterd door een eeuwig rijk (de kerk van Christus).

Daniël wordt opperhoofd van alle wijzen en blijft aan \'t hof; Sidrach, Misach en Abdenago worden bestuurders der provincie Babyion.

Oprichting van \'t gouden beeld (waarsch. Bel); bevel tot aanbidding ; weigering van Sidrach, Misach en Abdenago, die in den vuuroven geworpen, door een engel bewaard blijven {„Benedi-citequot;). Nabuchodonosor kondigt Jehova als den waren God af.

Nabuchodonosor\'s droom van den boom, door Daniël uitgelegd, als slaande op den koning zeiven.

Vervulling dier voorspelling: hoogmoedswaanzin des vorsten, zijne vernedering en zijn herstel. Eer aan God!

2. Onder Evilmeródach.

Daniël bewijst den koning, hoe niet de afgod Bel, maar deszelfs priesters de geofferde spijzen eten.

Een draak, te Babyion vereerd, krijgt van Daniël klompen pek, vet en haar tot voedsel, en berst.

Oproer van het volk : Daniël 7 dagen in den leeuwenkuil; de profeet Hdbacuc, uit Judea door een engel opgenomen, brengt een schotel met moes; D. bevrijd, de oproerlingen verscheurd.

3. Onder Baltjissar.

Daniël, reeds hoogbejaard, in \'t verborgen levende.

Zijn visioen van de 4 monsters enz.

Zijn visioen van den ram en den bok enz.

Babglon, belegerd door Cyrus met zijn Perzen. Toch geeft Baltassar een schitterend feest en gebruikt daarbij schalen en bekers uit Jerusalem\'s tempel. Eene hand schrijft op den muur: mane, thecel, phares. Daniël, ontboden, geeft als uitlegging: geteld heeft God uw rijk en een einde daaraan gemaakt, gewogen zijt gij op de waag en te licht bevonden; verdeeld is uw koninkrijk en gegeven aan de Mediërs en Perzen (^. In

(\') Dan. V, 26-28.

57

denzelfden nacht wordt Babyion ingenomen, Baltassar gedood.

4. Onder Daküis den Mediër (= Cyrus\' stadhouder van Babyion).

Daniël, de eerste der 3 rijksvorsten van Darius.

Uit afgunst lokken de rijksgrooten eene onherroepelijke wet uit (uitsluitende aanbidding des konings gedurende 30 dagen), en klagen Daniël aan.

Daniël in den leeuwenkuil, één nacht, ongedeerd ; de aanklagers verscheurd; eer aan God!

Verschijning van Gabriël, die aan Daniël de voorspelling doet, dat na 70 jaarweken de Christus komen zal (\').

5. Onder Cyeus.

Verschijning en voorspelling van Gabriël; visioen van Daniël betreffende Antiochus Epiphanes en het einde der wereld.

§ II. Geschiedenis den Joden, na de Babylonische Gevangenschap.

(536—430)

I. Geschiedenis van den eersten terugkeer, enz. (536—486).

Cyrus (536—-529) geeft bevelschrift, dat de Joden mogen terug-keeren naar Judéa, en dat zij, die niet meetrekken, de anderen moeten bijstaan. Ook geeft hij hun de tempelvaten terug.

Onder aanvoering van Zorobabel (— Sassabdsar), den kleinzoon van Jechomas, als Perzisch stadhouder van Judéa, en van den hoogepriester Josuë, keeren 50.000 Israëlieten, meest uit Juda en Benjamin, met vele levieten, naar \'t vaderland terug.

Een altaar gebouwd op den tempelberg: 1quot; offer; loofhuttenfeest.

Tempelbouw: klachten der grijsaards. Aanbod der Samaritanen, om mede te bouwen, afgeslagen; begin van hun eeuwenlangen haat; hun kwellingen en tegenwerking.

Assdérus (= Camhi/ses): schriftelijke aanklacht der Samaritanen.

Artaxerxes (= Pseudo-Smerdis): nieuwe aanklacht der Samaritanen ; antwoord des konings ; staking van den tempelbouw.

Daeios Hystaspis (521—486) verklaart alle besluiten zijns voorgangers ongeldig.

IJver der Joden verkoeld; optreden van de profeten Aggaeus en Zacharias: tempelbouw hervat.

Bezoek van Thathdnai, den opperlandvoogd; zijn brief aan Darius; Darius\' goedkeurend antwoord.

Tempel volbouwd; plechtige inwijding; Paaschfeest. (516).

II. Geschiedenis van Esther.

Assüérus of Artaxerxes (= Xerxes I van Perzië) (486—465).

Mardochaeiis, uit den stam van Benjamin, wonende te Susan, oom en pleegvader van Edissa of Esther, dochter van Ahthaïl.

Profetische droom van Mardochaeiis : strijd van twee draken.

Dan. IX, 24—27. Elfde belofte van den Verlosser.

58

Assuerus geeft een feestmaal van 180 dagen aan de rijksgrooten, van 7 dagen aan het volk; Vasthi, de koningin, aan de vrouwen.

Vasthi, door Assuerus ontboden, weigert te komen, en wordt op raad der wijzen openlijk verstooten.

Na 4 jaren O kiest Assuerus uit vele maagden, ter vervanging van Vasthi, Esther tot koningin.

Mardochaeiis, in dienst des konings, ontdekt eene samenzwering van twee poortwachters.

Aman, hoogste vorst, eischt van allen aanbidding; Mardochaeiis weigert; Aman krijgt van den koning verlof alle Joden te vermoorden : het lot bepaalt als moorddag den 13^en Adar.

Droefheid der Joden. Esther beraadslaagt met Mardochaeiis door middel van Athach ; haar besluit; algemeen gebed en vasten.

Esther bezoekt ongenoodigd den koning, en vraagt hem en Aman ten maaltyd.

Na het maal besluit Aman Mardochaeiis te doen ophangen.

Op last des konings moet hy den volgenden ochtend Mardochaeiis, ter belooning van bovengenoemde ontdekking, met koninklijke eer rondleiden.

Aan een tweeden maaltijd klaagt Esther Aman aan ; op last des konings wordt hy opgehangen.

Mardochaeiis, in Aman\'s plaats verheven, geeft den Joden bevel zich tot tegenweer voor te bereiden.

De Joden dooden op den 13eⁿ en 14e^ Adar meer dan 75.000 vijanden. Na afloop feest, dat jaarlijks herhaald moet worden; Purimfeest (¹), op den 14^en en i5^en Adar.

III. Geschiedenis van den tweeden terugkeer enz. (459—430).

Aktaxeexes Langhand. (465—425).

Esdras, een priester en schriftgeleerde, krijgt van Artaxerxes verlof om met Israëlieten terug te keeren naar Judea, en wordt aangesteld tot bestuurder.

Met 1500 man doet hij de terugreis. (459).

In Judea grove misbruiken o. a. huwelijken met heidensche vrouwen, met hulp der stamvorsten uitgeroeid.

Godsdienstige hervorming van het volk ; voorlezing der wet; groot Loofhuttenfeest; boetedag ; vernieuwing van het verbond met God.

Nehetnlas, schenker des konings te Susan, treurt over den vervallen toestand van Jerusalem, en krijgt voor een tijd verlof, om, als landvoogd van Judea, de stad weer te gaan opbouwen. (446).

Opbouw der muren, telkens gestoord door de Samaritanen onder Sanaballat, toch voltooid na 52 dagen. Inwijding der stadsmuren. Drabbig water uit den put, waarin vroeger \'t heilig vuur verborgen was (²), op de offers uitgestort, wordt ontstoken door de zon (³).

Bevolking van de stad vergroot.

¹

(²) Dit feest ontving waarsch. zijn naam van phur = lot, omdat Aman door het lot den

²

moorddag had doen bepalen.

³

(³) Zie bl. 52. (*) Zie bl. 41.

59

Woekerwinsten afgeschaft; schulden kwijtgescholden.

Na Nehemias\' vertrek naar Perzië (434) herleven de misbruiken onder den hoogepriester EUasib. Optreden van den profeet MalacMas.

Nehemias, andermaal bestuurder van Judea geworden, roeit de misbruiken weer uit.

AANHANGSEL A.

Geschiedenis den Joden tot het tijdvak der Machabeën.

(430—180)

Onder de Perzische heerschappij (tot 330) heerschte er rust in Palestina. Het bestuur komt hoe langer hoe meer in handen van den hoogepriester. De Samaritanen bouwen een tempel op den berg Garlzim.

Alexander de Groote, koning van Macedonië (330—323). die, in 330 Perzië veroverend, te vergeefs hulp van de Joden eischte, wordt door den hoogepriester Jaddus met priesters en volk plechtig buiten de stad ontvangen; daardoor goedgunstig gestemd, verleent hij groote voorrechten.

Aanhoudende strijd tusschen Alexanders veldheeren (323—301).

Egypte met zijne Ptolemeüssen behoudt (301—199) Palestina, dat in macht en aanzien stijgt. Vele Joden trekken naar Egypte. Te Alexandria worden de bijbelboeken in het Grieksch vertaald {Septuaginta).

Antiochus III de Groote, koning van Syrië, verovert Palestina. (Syrische over-heersching: 199—142). Hem volgt op zijn zoon Seleucus IV Philópator.

AANHANGSEL B.

Lijst der profeten in de jaren 1095—430.

HO

TIF AFDEELING.

Geschiedenis der Joden onder de Machabeën.

(van Onias III tot Joannes Hyrcanus.)

180 — 135.

Bronnen : de twee boeken der Machabeën.

§ I. Geschiedenis den Joden vóór de Machabeën.

(180—165)

1) Onder Seleucüs IV Philópator (187—176).

Onias III, de edele hoogepriester (195—171).

Simon, een Benjamiet, verraadt de tempelschatten aan den koning : Heliodórus, gezonden om ze te rooven, wordt in \'t tempelgebouw door een hemelschen ruiter en twee hemelsche jongelingen gegeeseld.

Bondgenootschap met de Spartanen.

2. Onder Antiochüs IV Epi\'phaxes (broeder van SeleucusIV). (175—162).

Deze maakt voor geld Jason, den heidenschgezinden broeder van Onias, tot hoogepriester en stadhouder (175—172), en later voor nog meer geld Menelüüs, broeder van Simon. Beiden voeren \'t, heidendom te Jerusalem in.

Onias III vermoord.

Dreigende luchtverschijnselen.

Antiochüs te Jerusalem plunderend en moordend.

Jerusalem andermaal, nu door Apollonius, landvoogd van Syrië en Saman\'a, uitgemoord en grootendeels verwoest.

Antiochüs schrijft onder de strengste straffen de Grieksche afgoderij voor ; Jupiter in den tempel enz. — De Samaritanen verkrijgen van den koning verlof hun tempel op den berg Garizim (\') ook aan Jupiter te mogen toewijden. — Wreede vervolging der deugdzame Israëlieten, o. a. marteldood van den 90 jarigen Eledzar en te Antiochië van eene moeder met hare 7 zonen (de zg. Machabeesche broeders).

Mathathias, een priester te Modin (in W.-Judea), weigert den afgoden te olferen, verzamelt het God getrouwe volle in \'t gebergte (1000 hunner op een Sabbat in eene spelonk gedood) en begint den heiligen krijg tegen het heidendom. Bij zijn dood laat hij 5 zonen na : Joannes, Simon, Judas, Eledzar en Jónathas.

§ 11. Judas de Machabeën.

(165—160)

Judas, de 8quot; zoon, bijgenaamd Machabéüs (Makkabi — hameraar) wordt tot opvolger gekozen.

(\') Vgl. bl. 59, Aanh. A en bl. G3.

61

J. slaat de Samaritanea onder Apollónius.

J. slaat Seron, opperbevelhebber van Coele-Syrië bij Bethhóron.

J. slaat Ptolemaeüs, Nicdnor en Górgias bij Emmaüs.

J. slaat Lysias. (Verschijning van een hemelschen ruiter.)

J., nu meester van het land, beveelt de tempelreiniging en inwijding (jaarlijksch feest).

Versterking van den tempelberg tegenover de Syrische bezetting op den burcht Sion.

J. slaat de Edomieten, Ammonieten enz. (verschijning van vijf hemelsche krijgers), Simon, zijn broeder, de heidenen in Galiléa.

J. doet te Jerusalem offers opdragen voor de overledenen.

Joseph en Azarlas, Judas\' onderbevelhebbers, door de Philistijnen geslagen.

Antiochus, uit Perzic naar Judea trekkend, sterft aan eene schrik-kelijke ziekte.

3. Onder Antiochus Y Eüpator (zoon van Antiochus Epiphanes),

(162 —160), die met Lysias, den eigenlijken bestuurder, naar Judea optrekt, en Menéluüs in een aschtoren doet dooden.

J. wint twee gevechten, maar verliest bij Bethzdchara {Eleazar\'s, heldendood onder een olifant).

Beleg van Jerusalem, afgebroken door een opstand in Syrië van Fhilippus, den door Lysias verdrongen regent en voogd van den minderjarigen koning.

Vrede: Judas wordt landvoogd van Judea, Alcïmus hoogepriester.

Begin van de regeering der Machabeesche vorsten (162).

4. Onder Demétkius I Soteu (zoon van Seleucus IV). (160—152), die

Antiochus en Lysias doodt.

Demetrius zendt op aanstoken van Alcimus, die door de Joden niet erkend wordt, eerst Bacchides, die velen vermoordt, en dan Nicdnor.

J. slaat Nicanor bij Capharsdlama, later bij Bethhóron. (Verschijning van Omas III en Jeremias.)

Verbond van Judas met de Romeinen.

J. wordt door Bacchides geslagen bij Beréa-Laïsa en sneuvelt.

Hij wordt door Jonathas en Simon te Modin begraven.

§ III. Jónathas de Machabeër.

(160—142)

Algemeene rampspoed en vervolging.

Jónathas, de jongste zoon van Mathathias, door de soldaten in de woestijn tot opvolger van Judas gekozen.

Joannes, de oudste zoon, door de Madabieten vermoord, maar door Jonathas, die hen. op een bruiloft overvalt, bloedig gewroken.

Bacchides doet Jonathas vluchten en herstelt de Syrische macht in Judea.

Alcimus doet den tempelmuur slechten, maar sterft.

Bacchides keert terug naar Syrië; 2 jaren vrede in Judea.

62

Nieuwe oorlog met Bacchides; slag bij Bethbéssen.

Vrede; Jonathas bestuurder des volks ; 5 jaren rust.

5. Onder Alexander Balas (zich noemende zoon van Antiochus Epiph.)

(152—145).

Jonathas, die in den strijd tusschen Demetrius en Alexander partij kiest voor den laatste, wordt door dezen aangesteld als hooge-priester en onderkoning. Demetrius sneuvelt.

J. slaat in dien oorlog Apollonius, landvoogd van Coele-Syrië, bij Azot.

Alexander, door verraad van zijn schoonvader Pfolemeüs Philométor van Egypte verslagen en gedood.

6. Onder Demetrius II NicaTOR (zoon van Demetrius I) (145).

J. ook door Demetrius geëerd.

Opstand van Tnjphon, die een zoon van Alexander koning maakt.

7. Onder Antiochus VI Theos (zoon van Alexander Balas) (144—141).

J. bevestigd in zijn macht; Simon veldheer.

Hernieuwing van het bondgenootschap met de Romeinen en de Spartanen.

J. door Tnjphon belaagd en in Ptolemaïs gevangen genomen.

§ IV. Simon de Machabeër.

(142—135)

Simon, de 2quot; zoon van Mathathias, tot aanvoerder uitgeroepen.

Tryphon kan hem niet misleiden en doodt Jonathas.

Hij doodt ook Antiochus en maakt zich koning.

Grafmonument voor de Machabeën gebouwd te Modin.

De Joden kiezen partij tegen Tryphon voor Demetrius H, die hen vrij en onafhankelijk verklaart. (142, begin der Joodsche jaartelling.)

Simon, hoogepriester, opperbevelhebber en vorst der Joden.

Hij neemt den burcht Sion in.

\'t Hoogepriesterschap in zijne familie erfelijk verklaard.

Algemeene welvaart en voorspoed.

Verbond hernieuwd met Romeinen en Spartanen.

In Syrië oorlog tusschen Tryphon en Antiochus Sidétes (broeder van Demetrius H,) die ook de Joden aanvalt; maar wiens veldheer Cendebaéus verslagen wordt door Simon\'s zonen Joannes en Judas.

Simon wordt met zijne zonen Judas en Mathathias te Jéricho vermoord door zijn schoonzoon Ptolemaéüs.

Joannes, bijgenaamd HYRcamis, volgt op als vorst en hoogepriester.

63

AANHANGSEL.

Geschiedenis dep Joden tot Christus. (135-7 v. C.)

I. De Machabeesche koningen (135—63).

Joannes Hyrcdnus (zcon van Simon) (135—106),

de laatste edele Machabeër,

breidt zijn rijk ver uit, verwoest den tempel op Garizim, onderwerpt de Edo-

mieten, die zich bekeeren;

hernieuwt het verbond met de Romeinen, die hem den titel van koning geven. Aristóbulus (zoon van Joannes Hyrcanus) (106—105),

een wreedaard.

Alexander Jannéüs (zoon van Joannes Hjroanus, gehuwd met Aristóbulus\' weduwe, Alexandra) (105—78),

een liederlyke dwingeland,

als Sadduceër gehaat bij de Phariseën en het volk.

Phariseën (= afgescheidenen), oorspronkelijk ijverend voor den godsdienst, later de uiterlijke naleving der wet boven alles stellend, partij der priesters en van het volk.

Sadduceën (= rechtvaardigen), voorgevende de ware deugd te bezitten, zich verheffende boven de wet, en eindelijk de geestelijkheid en onsterfelijkheid der ziel, alsmede het bestaan der engelen loochenende: partij dei-voornamen.

Woedende burgeroorlogen.

Alexandra (weduwe der beide vorige koningen) (78—69),

Als hoogepriester volgt haar zoon Hyrcdnus op.

Aristóbulus II (2^e zoon van Alexander en Alexandra)

volgt op als koning en hoogepriester.

Hyrcanus, opgeruid door den Idumeër Antipater, betwist hem den troon. Pompéjus, de Romeinsche veldheer, door beide partijen uit Syrië te hulp geroepen, neemt Jerusalem in, maakt Judea schatplichtig en stelt Hyrcanus aan als hoogepriester en afhankelijk vorst (63).

11. He Joden onder de Romeinsche heerschappij (van 63 af).

Hyrcdnus II (zoon van Alexander Janneüs) (63—41),

hoogepriester en vorst, in wiens naam eigenlijk Antipater regeert.

Herhaalde opstanden van Aristóbulus en zijne zonen Alexander en Antlgonus, telkens onderdrukt door de proconsuls van Syrië: o. a. door Gabinius, die het bestuur geeft aan 5 raden van aanzienlijken, en door Grassus, die den tempel plundert.

Julius Caesar herstelt na 48 (slag van Pharsdlus) Hyrcanus II in waardigheid,

maar geeft het bestuur aan Antipater.

Antonius maakt na 42 (slag van Philippi) de twee zonen van Antipater, Heródes en Phdsaël, tot tetrarchen of viervorsten.

Antlgonus (zoon van Aristóbulus 11) (41—36),

de laatste Machabeër, neemt met de Parthen Jerusalem in, en verjaagt Hyrcanus II.

Herodes, bijgen. de Groote, (zoon van Antipater) (40—3 v. C.)

wordt in Rome tot koning der Joden aangesteld, neemt Jerusalem in en doet Antigonus onthoofden.

64

Afschuwelijk monster van -wreedheid; hij doet o. a. Hyrcanus II en al de leden van den Hoogen Raad, met uitzondering van twee, vermoorden, alsmede zijn eigen vrouw en kinderen.

Herbouw des tempels.

Nu is _rde schept er van Juda tveggenomen, en het oppergezag uit zijn geslacht\'quot; (vgl. bl. 12), een Idumeër is koning, nu moet komen Hij, „die gezonden zal worden (= de Messias), die de verwachting der volkeren zal zijn\'quot; C).

Geboorte van den goddelijken Zaligmaker. (25 Dec. 8 v. C.)

(\') Gen. XLIX, 10.

De stam van Juda was, volgens Jacobs voorspelling, door alle tijden van het Israë-lietische volksbestaan de eerste der stammen gebleven met scheptereer en vorstenmacht :

1°. in de woestijn heeft hij de eereplaats in het kamp (naar het Oosten en dicht bij Moses) en in den optocht (aan de spits);

•2°. na den dood van Josnö moet hij het eerste optrekken tegen de Chanaanieten ;

3°. David en al zijne opvolgers tot de Babylonische ballingschap zijn uit zijn stam;

4°. tijdens die ballingschap behouden Juda\'s stamhoofden hun oppergezag, bijv. over leven en dood (zie de gesch. van Susanna); — terwijl in Palestina Godolias uit Juda landvoogd is;

5°. na de ballingschap keeren vooral Israëlieten uit Juda naar Palestina terug; wat van de overige stammen is overgebleven, wordt bij Juda ingelijfd; — de naam van Joden wordt algemeen; — bij alle lotsverwisseling behoudt Juda het recht om onder eigen overheid naar eigen wetten te leven ;

6°. onder de Machabeën, die van Levi\'s stam waren, blijft de Hooge Baad of het Sanhedrin, dat vooral uit nakomelingen van Juda bestond, het hoogste bew^Tind voeren;

7°. eerst onder de Bomeinen, die aan de Joodsche overheid haar vorstenrecht van leven en dood ontnamen, en vooral onder Herodes, die geen Jood, maar een Idumeër was, en geheel het Sanhedrin liet uitmoorden, verliest Juda zijn oppergezag.

HET NIEUWE TESTAMENT.

VERDEELING.

r Tijdvak. Geschiedenis van Christus\'\' leven op aarde . 8 v. C.—33 n. C. (van Joannes\' geboorte tot Christus\' hemelvaart.) (¹)

r Af deeling. Geschiedenis van Christus\' geboorte

en verborgen leven......8 v. C.—29 n. C.

IP Afdeeling. Geschiedenis van Christus\' openbaar

leven............ 29—33

IIP Afdeeling. Geschiedenis van Christus\' lijden,

dood, verrijzenis en hemelvaart . 33

IP Tijdvak. Vroegste geschiedenis van Christus Kerk . 33—100 (van Christus\' hemelvaart tot het einde van het apostolisch tijdvak.)

P Afdeeling. De Kerk van Christus in Palestina . 33—42 (van Christus\' hemelvaart tot het begin van Petrus\' Pausschap in Rome.)

IP Afdeeling. De Kerk van Christus onder de

heidenen.......... 42—63

(van Petrus\' komst te Rome tot het einde van Paulus\' eerste gevangenschap in Rome.)

IIP Afdeeling. Einde van het apostolisch tijdvak . 63—100 (tot den dood van den apostel Joannes.)

(\') De jaartallen, waarin Christus zou geboren en gestorven zijn, worden door de schrijvers zeer verschillend opgegeven. Wij volgen hier de opgave van Pastoor Mnré z. g. (Eijb. Geseh. III, bl. 42 en bl. G09).

Naast het jaar 8 als geboortejaar, worden ook aangenomen de jaren 5 en 1 v. Chr.; naast het sterfjaar 33 ook het jaar 29.

Als geboortedag stelt men algemeen den 23en December, als sterfdag dikwijls den 25en Maart, volgens bovengenoemden schrijver echter den 3en April.

De meening, dat het openbaar leven des Heeren ongeveer 3\'/_a jaar zou geduurd hebben, kan tegenwoordig de meest verspreide genoemd worden.

66

EERSTE TIJDVAK.

Geschiedenis van Christus\' leven op aarde.

(Van Joannes\' geboorte tot Christus\' hemelvaart.) 8 v. C.—33 n. C.

INLEIDING.

Bronnen: de 4 Evangeliën (\'):

1°. het Evangelie volgens den H. Matthaeiis, den Apostel,

dat het oudste is (waarschijnlijk geschreven omstreeks het jaar 51), en opgesteld voor de Christenen in Palestina; 2°. het Evangelie volgens den H. Marcus, leerling van den H. Petrus, .

dat het kortste is,

en opgesteld voor de Christenen in Rome;

3°. het Evangelie volgens den II. Lucas, leerling van den H. Paulus,

dat het langste is,

en opgesteld voor een zekeren Theóphilus;

4°. het Evangelie volgens den H. Joannes, den Apostel,

dat het laatst geschreven is (waarschijnlijk tegen \'t einde der 1ste eeuw),

en opgesteld tegen de dwaalleeraars, die Christus\' godheid loochenden (^a).

Het Evangelie van den H. Matthaeiis werd eerst geschreven in het Aramaeisch-Palestijnsch, en daarna, misschien door hemzelven, vertaald in het Grieksch; de drie andere Evangeliën werden oorspronkelijk in het Grieksch geschreven.

De drie eerste Evangeliën, de synoptische, verhalen vooral Christus\' werkzaamheid in Galilea, dat van den H. Joannes vooral Zijn optreden in Judea en Samaria, — de drie eerste Evangelisten schreven voor Christenen, die reeds geloofden in Jesus\' godheid: zij verhalen daarom meer het aardsche leven des Hoeren, echter zóó, dat Diens godheid daarin voortdurend verondersteld wordt, en zich telkens duidelijk openbaart; Joannes echter, die zijn Evangelie schreef tegen de dwaalleeraars, welke Jesus\' godheid loochenden, toont daarin duidelijk tot hoofddoel te hebben genomen die godheid te bewijzen.

In het O. T. was de Verlosser meermalen beloofd; o. a. aan Adam en Eva (bl. 5), aan Abraham (hl. 9 en 10), aan Isaac (bl. 11), aan Jacob (bl. 11), aan Juda (bl. 12), aan Moses (bl. 18), door Balaam (bl. 27), aan David (bl. 38), aan Achaz (bl. 50), aan Daniël (bl. 57).

Ook vindt men in het O. T. vele voorafbeeldingen van den Messias; o. a. Adam (bl. 6), Abel (bl. 6), Noë (bl. 7), Melchisedech (bl. 10), Isaac (bl. 10), Joseph (bl. 14), Job (bl. 14), het Paaschlam (bl. 17), Moses (bl. 27), Josuë (bl. 29), Gedeon (bl. 31), Samson (bl. 32), David (bl. 40), Jonas (bl. 48).

(\') Evangelie, van het Grieksch, beteekent eigenlijk : blijde boodschap, d. i. van de komst des Verlossers, en de leer des Heeren. Hier is die naam gegeven aan de vier geschiedverhalen van Christus\' leven op aarde.

{-) Bekend is de zinnebeeldige wijze, waarop de 4 Evangelisten dikwijls worden afgebeeld; de H. Matthaeüs met een inensch, omdat hij zijn Evangelie begint met de menschelijke

afstamming van Christas;

de H. Marcus met een leeuw, omdat hij begint met de stem des roependen in de woestijn;

de H. Lucas met een rund (als offerdier), omdat hij aanvangt met het offer van Zacharias;

de H. Joannes met oen adelaar, omdat, als in een arendsvlucht, zijne eerste woorden „ht den beginne tvas het woordquot; opsteigeren en ons opvoeren naar Gods Troon.

67

F AFDEELINGr.

Geschiedenis van Christus\' geboorte en verborgen leven.

§ I.

Geslachtsboom des Heeren :

Jacob — Juda — Phares —____Booz

Obed — Jesse —

David

-1-f

Nathan

Zacharias X Elisabeth

Joseph X Maria

, . -i I

Joannes de Dooper. Jacobus min. Joseph. Simon. Judas. Jesus.

Onder de regeering van koning Heródes den Groot en leefden in eene stad van Juda de priester Zacharias en diens huisvrouw Elisabeth.

Aan Zacharias wordt in den tempel van Jerusalem door den engel Gabriel een zoon voorspeld, Joannes, maar hij zelf wordt om zijn twijfelen met stomheid (en doofheid) geslagen.

Te Nazareth in Galiléa (in het vroegere Zabulon) brengt Gabriel aan Maria, de verloofde van Joseph i¹) de blijde boodschap (²). Menschwording van Gods Zoon. Maria Moeder Gods.

Bezoek van Maria bij Elisabeth : Joannes, gereinigd van de erfzonde ; begroeting van Elisabeth; Magnificat van Maria (³).

Geboorte van Elisabeths zoon, die op den 8^en dag Joannes genoemd wordt (⁴). Genezing van Zacharias ; zijn lofzang Benedictus.

Huwelijk van Joseph met Maria, waartoe hem een engel had aangespoord.

§ II. Bethlehem (⁵)-

Om wille van de volkstelling, op last van den Romeinschen keizer Augustus ook in Palestina gehouden, en wel onder den landvoogd van Syrië Cyrinus (⁶), gingen Joseph en Maria op reis naar de

(\') Het feest van Maria\'s verloving met den H. Joseph viert do H. Kerk op den 23en Januari.

(²) 25 Maart, 8 v. C.

(³) Het feest van Maria\'s bezoek bij de H. Elisabeth viert de H. Kerk op den 2en Juli.

(⁴) 23 Juui. (⁶) = huis des broods.

(«) Het is zeker, dat Cyrinus of P. Salpicius Quirinius geen landvoogd van Syrië was vóór don dood van Herodes.

Het is waarschijnlijk, dat de bedoelde volkstelling begonnen was onder den landvoogd C. Sentius Saturninas en eindigde onder een eerste legaatsehap van Quirinius (3—1 v. C.) Tgl. bl. 112.

68

plaats, waar hunne stamregisters, die van Davids nakomelingen, bewaard werden, naar Béthlehem in Juda.

Daar geen plaats vindende in het karavaanshuis, gaan zij overnachten in een grot, een veestal, buiten de stad.

Geboorte van het goddelijk Kind Jesus. Aanbidding der herders (¹).

Besnijdenis van het Kind, waaraan de naam Jesus (= Verlosser) gegeven wordt (²).

Op den veertigsten dag opdracht van het Kind, als eerstgeborene, in den tempel te Jerusalem, en zuivering van Maria, die, als arme, slechts twee duifjes offert. Lofzang van den priester Simeon („Nunc dimittisquot;), lofzang van de weduwe Anna (³).

Tocht der wijzen uit het Oosten naar Jerusalem, en vandaar naar Bethlehem ; aanbidding en offering van goud, wierook en mirre. Op aansporing van God keeren ze niet over Jerusalem naar huis weder (-).

Joseph, gehoorzaam aan het waarschuwend bevel eens engels, vlucht met de Zijnen naar Egypte. Intusschen doet Herodes in en om Bethlehem alle mannelijke kinderen onder de twee jaren vermoorden (⁵) (⁶).

§ 111. Egypte.

De heilige familie blijft (waarschijnlijk twee jaar) in Egypte tot den dood van Herodes.

Geslachtsboom van de Herodessen (vgl. bl. 63).

Herodes de Groote

X Mariamne X Mariamne X Malthace X Cleópatra

(kleindochter v. (d. v. Simon)

Hyreanus II)

Aristóbulus Alexander. Philippus Afcheldüs Herodes Antipas Philippus

X Heródias (^ethii. v. Jude* (tetr. van Galilea (tetr.v.Trachonitis j enz.) enz.) enz.)

Salome.

Herodes Agrippa I (koning v. Judea)

Her odes Agrippa II Berenice. Drusilla

(koning v. Chalcis.) X Felix (landv. v. Judea.)

C¹) 25 Dec., 8 v. C. (²) 1 Jan. 7 v. C.

(³) 2 Febr., 7 v. C. — Vgl. bl. 17 en bl. 24, D, h.

(⁴) 6 Jan., 6 v. C. — Deze aanbidding der wijzen wordt door de H. Kerk herdacht op het Driekoningenfeest of feest der verschijning (Epiphania) des Heeren aan de heidenen, den Gen Januari.

(⁵) Den marteldood dier onschnldigen viert de H. Kerk op het feest van Onnoozele Kinderen, den 28en December.

(^G) De opvolging der hier vermelde gebeurtenissen wordt ook wel anders genomen, bijv. geooorte — besnijdenis — aanbidding der wijzen — opdracht in den tempel — vlucht naar Egypte.

69

Toen Herodes stierf, werd hij opgevolgd door Archeldüs als ethnarcli of volksvorst van Judéa, Samaria en Iduméa, Herodes Antipas als tetrarch of viervorst van Galiléa en Peréa, en Ph Hippus als viervorst van Trachom\'tis, Gaulomtis en Batanéa.

Op bevel van een engel keert nu Joseph met de zijnen terug, maar uit vrees voor Archelaüs niet naar Bethlehem, maar naar Nazareth.

§ IV. Nazareth.

Twaalf jaren oud, gaat Jesus met Maria en Joseph te Jerusalem het Paaschfeest vieren. Na afloop blijft Hij ongemerkt achter, en eerst na drie dagen vinden Maria en Joseph Hem terug in den tempel, de schriftgeleerden onderwijzende.

Jesus is verder aan Maria en Joseph onderdanig, en neemt toe in wijsheid en jaren. (!)

Dood van den H. Joseph.

m AFDEELING.

Geschiedenis van Christus\' openbaar leven.

Overzicht :

§ I. 1® reis: van Nazareth naar den Jordaan;

§ II. 2® , : van den Jordaan naar Galilea;

§ III. 3^e , : van Galilea naar Jerusalem en dan door Judea.

§ IV. 4® , : van Judea door Samaria naar Galilea.

§ V. 5® „ : door Galilea (I^st® Evangeliereis),

§ VI. Verblijf in en nabij Capharnaüm.

§ VII. 6® reis: van Galilea naar Jerusalem en terug.

§ VIII. Verblijf in en nabij Capharnaüm.

§ IX. 7® reis: door Galilea (2® Evangeliereis.)

§ X. 8® , : door Galilea en omliggende landstreken (3® Evangeliereis.)

§ XI. Verblijf te Capharnaüm.

§ XII. 9® reis: van Galilea door het over-Jordaansche naar Jerusalem.

§ XIII. Verblijf te Jerusalem.

§ XIV. 10® reis: door Perea (4® Evangeliereis.)

§ XV. 11® „ : van Perea door Judea naar Jerusalem.

§ XVI. Verblijf in en nabij Jerusalem.

§ I. Eenste reis des Heeren : van Nazareth naar den Jordaan.

a) Joannes de Dooper,

zich voorbereid hebbende in de woestijn,

wordt door God aangesteld tot boeteprediker en wegbereider van Christus, en

treedt op; „Doet boetvaardigheid, want het Rijk der hemelen is nabijquot; (Matt. Ill, 2),

(\') Maria en Joseph hebben de maagdelijke zuiverheid ongeschonden bewaard. Als er in de H. Schrift sprake is van „broeders en zusters des Heerenquot;, dan worden daarmede volgens het Hebreeuwsche taaleigen bedoeld neven en nichten van Jesus.

70

in de streek bij den Jordaan, meestal in de woestijn bij Jéricho, soms ook te Bethdnia (= Bethabara) in Perea, en te Aénnon bij Salim.

Velen komen uit Judea tot hem, gelooven, belijden hunne zonden

en laten zich doopen (door indompeling) in den Jordaan; de Phariseën en Sadduceën worden streng berispt.

6) Doop van Jesus.

Joannes verklaart, dat niet hij de Messias is: „Deze zal u doopen

met den Heiligen Geest en met vuur.quot; (Matt. Ill, ll)

Jesus, uit Nazareth naar den Jordaan gereisd, wordt door Joannes herkend en op Zijn uitdrukkelijk verzoek door dezen gedoopt : de hemel opent zich, de H. Geest daalt neder onder de gedaante eener duif, en eene stem klinkt: , Gij zijt Mijn welbeminde Zoon ; in U heb Ik Mijn uelbehagen.quot; (Matt. Ill, 17 ; Mc. 1,11; Luc. Ill, 22) C¹).

c) Christus in de woestijn.

Door den H. Geest gedreven, gaat Christus naar de woestijn (de

streek bij den berg Quarantdnia, ten W. van Jericho),

waar Hij 40 dagen en nachten vast en bidt,

en daarna door den duivel bekoord wordt (Matt. IV, 1—11; Luc. IV, 1—13): 1°. „Zeg tot dezen steen, dat hij brood worde

antw. v. Chr. : „De mensch leeft niet van brood alleen,\'quot; enz. ; 2°. Op de tinne van Jerusalems tempel: „ Werp u naar beneden, want\' enz.;

antw. v. Chr. : , Gij zult den Heer uwen God niet op de proef stellen;quot;

3°. Op een hoogen berg : „Dit alles zal ik u geven, indien gijquot; wt,.; antw. v. Chr. : „Ga weg, Satan, want\' enz.

d) Getuigenissen van Joannes over Jesus.

Te Bethania door een gezantschap van priesters en levieten ondervraagd, antwoordt Joannes: „Ik ben de Christus niet,\' maar „de stem eens roependen in de woestijn.\' (jo. I, 20, 23)

Een dag later, als ook Jesus bij Joannes is, legt deze getuigenis af, dat Jesus is èn God èn mensch èn Verlosser der wereld : „Ziet, het Lam Gods\' enz. „Deze is de Zoon Gods. (Jo, I, 29, 34)

e) Eerste roeping der eerste leerlingen.

Daags daarna komen twee van Joannes\' leerlingen tot Jesus: Andréas (geboortig van Bethsaïda en zoon van Jona) en Joannes (zoon van Zebedaéüs en Salóme).

Kort daarop voert Andreas zijn broeder Simon tot Jesus, Die hem zegt: „Gij zult genoemd worden Cephas, dat is Petrus.\' (jo. I, 42) Joannes brengt waarsch. nu ook zijn broeder Jacobus tot den Heer.

(\') Vgl. bl. 79, h. — Bij deze gelegenheid openbaarde zich de H. Drievuldigheid: de Vader sprak, de Zoon werd gedoopt, de H. Geest verscheen. — Het feest van \'sHeeren Doopsel wordt in de H. Kerk op den 6en Januari gevierd.

71

Nog roept Jesus Philippus, en deze brengt weder Nathanaël (= Bartholomaeiis) tot Hem.

Met deze 5 of 6 leerlingen gaat Jesus terug naar Galilea.

§ II. Tweede reis des Heeren :

van den Jondaan naar Galilea.

a) Bruiloft te Cana,

waarschijnlijk gevierd door bloedverwanten des Heeren, Die met Zijne Moeder en Zijne leerlingen ook aanwezig is;

\'s Heeren eerste wonder : op verzoek Zijner Moeder verandert Hij het water van 6 kruiken in wijn (¹).

b) Verblijf te Capharnaüm,

voor slechts korten tijd.

§ III. Derde reis des Heeren :

van Galilea naar Jerusalem en dan door Judea.

o) Tempelreiniging op het Paasehfeest (²).

Christus, met Zijne leerlingen te Jerusalem aangekomen, ora ook het Paasehfeest te vieren, jaagt met een geesel de kooplieden uit den tempel (³).

Daarover aangevallen door de priesters, antwoordt Hij : „Breekt dezen tempel af enz. (Jo. II. 19).

b) Onderhoud met Nicodémus,

een Phariseër en Overste der Joden, waarin Christus hem o. a. leert 1°. de noodzakelijkheid der geestelijke wedergeboorte, 2°. „ „ van het H. Doopsel,

3°. Zijne eigene goddelijke afkomst en natuur,

4°. Zijnen toekomstigen kruisdood.

c) Rondreis door Judea,

waar Jesus aan de geloovigen door Zijne leerlingen het doopsel (waarschijnlijk het H. Sacrament des Doopsels) laat toedienen.

Joannes de Dooper legt te Aénnon voor zijne afgunstige leerlingen getuigenis af ter verheerlijking van Christus : „ Hij moet (/rooter iv or den, maar ik kleinerquot;. (Jo. III, 30)

(¹) Ook dit -wonder op de bruiloft te Cana wordt door de H. Kerk op den 6^en Januari herdacht.

(²) Eerste Paasehfeest tijdens \'s Heeren openbaar leven.

(³) Vgl. bl. 85, 6.

72

TUSSCHENVEEHAAL.

Gevangenneming van Joannes den Dooper.

Herodes Antipas, in overspel levende met zijne schoonzuster Heródias, doet Joannes, die hem daarover berispte, in de over-Jordaansche vesting Machérus gevangen zetten.

§ IV. Vierde reis des Heeren:

van Judea door Samaria naar Galilea.

a) Gesprek met eeue Samaritaansche vrouw,

hij Jacobs put, huiten Sichar (= Sichem) in Samaria; Christus leert haar :

1°. dat Hij zal geven een levend water (= het geloof), dat lescht

ten eeuwigen leven,

2°. dat God in geest en waarheid moet aanbeden worden, 3°. dat Hijzelf de Messias is.

Tweedaagsch verblijf des Heeren te Sichar ; bekeering van velen.

h) Tweede wonder te Cana:

een hoveling (van Herodes Antipas) vraagt genezing voor zijn zoon; „ga, uw zoon leeft* (jo. IV, 50); het geheele huisgezin gelooft in Jesus (\').

c) Aan het meer Genésareth

vindt Jesus Zijne leerlingen terug, bezig met de vischvangst, en onderwijst uit Petrus\' scheepje.

Wonderdanige vischvangst (²).

Tweede roeping der leerlingen, eerst van Simon : , Van nu af zult gij memchen vangen¹¹ (Matt. IV, 19; Mc. I, 17; Luc. V, 10), dan van Andreas, Jacobus en Joannes, die allen nu voor goed met Jesus medegaan (³).

d) Te Capharnaüm

onderwijst Hij in de synagoge, als machthebbende, en geneest Hij een bezetene ;

in Simons huis geneest Hij diens moeder van de koorts ;

vóór dat huis vele zieken en bezetenen.

§ V. Vijfde reis des Heeren:

door Galilea. (Ie Evangeliereis).

Weldoende gaat Hij rond, predikend in de synagogen, duivelen uitdrijvend en zieken genezend, o. a. een melaatsche : „Ik wil, word gereinigd\'quot; (Matt. VIII, 3; Mc. I, 41; Luc. V, 13).

(\') Vgl. bl. 75, d. (2) Vgl. bl. 97. quot;) Vgl. bl. 70, e.