B

IM PRIM AT U R.

STOOKDR'JK. - EOUARO IJDO. - LEIDEN.

AAN DEN LEZER,

Bij de bewerking van dit boekje heb ik mij voorgesteld de gedachte van den schrijver weer te geven, de beteekenis en den samenhang der volzinnen te doen uitkomen, zonder in eene letterlijke vertaling te vervallen.

Vandaar, dat ik mij niet zelden heb veroorloofd, lot verduidelijking cenige wijzigingen aan te brengen.

In het 5de Hoofdstuk zijn een paar nummers weggevallen en heeft daarenboven eene verschuiving plaats gehad; het eerste geschiedde omdat, wat daar behandeld werd, mij voor Nederlanders minder prac-tisch toescheen, het andere, wijl eene enkele paragraaf op den inhoud der volgende eenigszins bleek vooruit te loopen.

Men gelieve tevens in het oog te houden, dat het doel van dit werkje geen ander is, dan om de godvruchtige zielen, die zich de beoefening der volmaakt-

111

INHOUD.

Hoofdstuk I.

Paragr. Bladz.

1. Over het juiste denkbeeld der christelijke heiligheid . 1

2. Wat wij moeten doen om den wil van God te volbrengen. 2

3. Dat er twee soorten van heiligheid ?ijn............2

4. Dat eene ziel, vrij van doodzonde, in waarheid eene heilige

ziel is......................................3

5. Wat vereischt wordt tot de christelijke volmaaktheid . 5

6. Dat wij allen moeten streven naar de christelij ke vol

maaktheid ..................................8

Hoofdstuk II.

Dat de christelijke volmaaktheid voor ons niet te moeilijk is.

1. Dat er twee soorten van dagelijksche zonden zijn . . 11

2. Dat fouten, uit louter onopmerkzaamheid bedreven, geen

zonden genoemd kunnen worden.........11

3. Welke soort van dagelijksche zonden een beletsel zijn

voor de volmaakte vereeniging met den wil van God 14

4. Dat het niet te moeilijk voor ons is de dagelijksche

zonden te vermijden............. 15

5. Dat het uit den aard der zaak gemakkelijker is, geheel

vrijwillige dagelijksche zonden, dan doodzonden te vermijden...................ló

6. Waarom wij ons lichter aan dagelijksche zonde dan aan

doodzonde plichtig maken...........18

7. Dat het niet te veel moeite kost in onverschillige zaken

te zoeken, wat aan God het meest behaagt .... 2(1

V

Hoofdstuk IV.

Over de schoonlieid en het nut der christelijke volmaaktheid. Paragr. Bladz.

1. De schoonheid der christelijke volmaaktheid .... 72

2. Waarin de groote voordeelen der christelijke volmaakt

heid bestaan. Vooreerst in het getuigenis van een goed geweten..................

3. Dat het tweede voordeel bestaat in de grootere zeker

heid aangaande het bezit der heiligmakende genade . 75

4. Dat het derde voordeel bestaat in de grootere zeker

heid aangaande het behoud der heiligmakende genade . 78

5. Dat het vierde voordeel bestaat in het bijzonder wel

behagen, waarmede God nederziet op allen, die naar de christelijke volmaaktheid streven.......80

Hoofdstuk V.

Over de middelen om de christelijke volmaaktheid te bereiken.

1. Dat men in de eerste plaats naar de christelijke vol

maaktheid moet verlangen...........84

2. Dat dit verlangen een besluit behoort te zijn en on

middellijk ten uitvoer gebracht moet worden .... 85

3. Dat wij in onzen ijver niet moeten verflauwen, omdat wij

tot dusverre niet geslaagd zijn.........90

4. Dat het gebed de krachtdadigheid van het verlangen

verzekert..................92

5. Dat men in de tweede plaats moet zorgen, een goeden

zielbestuurder te kiezen............94

6. Dat het noodzakelijk is, aan zijn geestelijken leidsman

te gehoorzamen . . ............97

7. Voorbeeld van een goeden zielbestuurder......100

8 Uitweiding over de bemoedigende leer in de vorige

paragraven van dit Hoofdstuk vervat.......103

Besluit. . . . •..............112

vir

AANHANGSEL.

Welk denkbeeld de godvruchtige ziel moet trachten zich te vormen van de heilige vreeze Gods.

Paragr. Bladz.

1. Dat de heilige vreeze Gods kalm en gerust moet zijn . 116

2. Dat de vreeze Gods. indien zij niet kalm is, het goede

verhindert en veel kwaad kan veroorzaken.....117

3. Over de middelen om de rust des harten te bewaren . 119

4. Dat wij de rust des harten niet moeten verliezen, al

hebben wij ook fouten en zelfs zonden bedreven . . 120

5. Dat wij de rust des harten niet moeten verliezen wegens

de onzekerheid of wij in staat van genade zijn . . . 126

6. Dat wij de rust des harten niet mogen verliezen uit

vrees voor verborgen doodzonden........129

7. Dat wij de rust des harten niet moeten verliezen uit

vreeze voor een onvoldoend berouw over onze vroegere zonden................133

8. Dat men het vertrouwen niet moet verliezen, omdat men

vreest in slechte gedachten toegestemd te hebben. . 139

9. Dat wij ook den inwendigen vrede niet moeten verliezen

wegens het voortdurend gevaar van in doodzonde te

vallen . . ................149

10. Dat de heilige vreeze Gods ons een groot vertrouwen

moet inboezemen.........•.....157

Besluit van het Aanhangsel ........162

VIII

HOOFDSTUK I.

§ I. Over het juiste denkbeeld der christelijke heiligheid.

Alle geestelijke schrijvers komen hierin overeen, dat de heiligheid van den Christen bestaat in de liefde, dat is in de vervulling van Gods heiligen wil; zoodat eene ziel, die den goddelijken wil volbrengt, inderdaad eene heilige ziel is, en hoe volmaakter zij dien wil volbrengt, des te heiliger zij ook wezen zal.

De waarheid dier leer is boven allen redelijken twijfel verheven; ook heeft, voor zooverre ons bekend is, geen meester in het geestelijk leven daaraan ooit getwijfeld.

In welken staat of toestand gij u dus bevinden moogt, herinner u steeds dat gij heilig zijt, indien gij u beijvert den wil van God te volbrengen, en dat uwe heiligheid grooter wordt, naarmate gij dit met meer volmaaktheid tracht te doen.

§ 2. Wat wij moeten doen om den wil van God te volbrengen.

Gij zult wellicht vragen, welke dan de eischen zijn tot het volbrengen van Gods heiligen wil? Het antwoord luidt: niets meer, maar ook niets minder dan de onderhouding der geboden van God en van de H. Kerk, die ons beveelt met goddelijk gezag. Onderhoudt gij die geboden, dan vervult gij ook den wil van God, zooals de H. Thomas van Aquino duidelijk aantoont.

i? 3. Dat er twee soorten van heiligheid zijn.

Wij moeten echter twee soorten van heiligheid onderscheiden. De eerste is eene eenvoudige heiligheid welke bestaat in het bezit der heilig-makende genade; zulk eene heiligheid bezitten allen, die den wil van God in groote zaken volbrengen en dus zuiver zijn van doodzonde.

De tweede is de volmaakte heiligheid , welke in de volmaakte vereeniging van onzen wil met den wil van God gelegen is; zoodat de ziel niet slechts de doodzonde maar ook de vrijwillige dagelijksche zonde verafschuwt, en bereid is te doen w-at zij duidelijk als aan God het aangenaamst erkent, zelfs in zaken welke niet uitdrukkelijk zijn voorgeschreven.

dan diezelfde genade tot hare algeheele volkomenheid opgevoerd. En daarom bezit ook de ziel, die zich nimmer aan eene zware zonde tegen de wet heeft schukiig gemaakt, of door boetvaardigheid hare schuld heeft uitgewischt, eene wezenlijke heiligheid. Blijkbaar verkeeren derhalve degenen in dwaling, die slechts zulke zielen voor braaf en heilig houden, welke bewijzen eener buitengewone volmaaktheid geven, terwijl zij andere, die aan geene zware zonde schuldig zijn, maar herhaaldelijk in fouten en gebreken vallen niet voor braaf of heilig willen beschouwen. Dit beteekent echter niet dat men de dage-lijksche zonden gering mag achten; integendeel, gelijk wij zullen zien, moeten wij die met alle zorg zooveel mogelijk trachten te vermijden. Maar ' ik wensch duidelijk de kostbaarheid der heilig-makende genade te leeren kennen, waardoor de ziel in zulk een allergelukkigsten toestand wordt gebracht; een toestand, waarin zij Gods vriendschap [geniet, en waarin zij, hoe dan ook door den dood verrast, onmogelijk het hemelsch paradijs kan verliezen.

O, mochten toch alle Christenen van de kostbaarheid dier groote gave Gods doordrongen zijn! Zij zouden ongetwijfeld daarvan meer werk maken en niet zoo lichtvaardig zich aan het gevaar blootstellen om dien schat te verliezen. O, welk een edel metaal, al wordt het soms gevonden in eene ziel, nog door kleine fouten en on-

4

maakte vereeniging van onzen wil met dien van God. Deze volmaakte heiligheid bezitten die zielen, welke van alle ongeregelde gehechtheid aan de schepselen ontdaan, vast besloten zijn nooit iets te bedrijven, dat aan God mishaagt, en waar het duidelijk blijkt, steeds aan zijn welbehagen de voorkeur schenken. Om die reden wachten zij zich zorgvuldig voor dagelijksche zonden , en in zaken die niet uitdrukkelijk door God en de Kerk geboden of verboden zijn, beijveren zij zich altijd te doen wat naar hunne meening aan God het welgevalligst is. Wij zeggen, »waar het duidelijk blijktquot;, omdat wij in het algemeen wel weten welke zaken in zich zelve aan God het aangenaamst zijn; maar dikwijls is het ons onbekend wat Hij in het bijzonder van ons verlangt. Zoo weten wij bij voorbeeld dat de vrijwillige armoede Gode welgevallig is, en dat het Hem behaagt, wanneer de mensch uit liefde tot Hem afstand doet van alle aardsche goederen, gelijk de H. Franciscus van Assisië deed; maar wij weten niet of het aan God aangenaam zou zijn, dat deze afstand door ons of door een anderen persoon werd gedaan. Eveneens weten wij dat God in het algemeen het bijwonen der H. Mis verlangt, ook op de werkdagen; maar weten wij daarom ook dat hij zulks van ons of van iemand anders in het bijzonder wil, wanneer men door huiselijke omstandigheden of noodzakelijken arbeid verhinderd is ?

6

Wat wij behooren te doen, indien wij in dit leven zooveel mogelijk heilig en volmaakt willen zijn, is dit: wij moeten ons niet enkel wachten voor de doodzonde maar ook voor de dagelijk-sche zonden, door het vast besluit om daarin nooit vrijwillig toe te stemmen, welke beweegreden ons daartoe ook moge aansporen; ook moeten wij ons beijveren in alle omstandigheden te doen , wat naar ons weten aan God het aangenaamst is.

Op die wijze zullen wij zuiver zijn van alle ongeregelde liefde tot de schepselen; onze wi! zal volkomen gelijkvormig zijn met den heiligen wil van God, in één woord, wij zullen heilig zijn en volmaakt. Ik bedoel natuurlijk voor zoover dit op aarde mogelijk is, omdat geen zuiver schepsel, de Heilige Maagd alleen uitgezonderd , in alle opzichten volmaakt kan leven. Daarom zegt de H. Bernardus dat het voortdurend streven naar de volmaaktheid, in dit leven reeds als volmaaktheid wordt aangemerkt: »Jugi.s conatus ad perfectionem perfectio reputatur.quot; —

Daar nu tie volmaakte heiligheid bestaat in de volmaakte vereeniging van onzen wil met dien van God, zoo bestaat zij tevens in de volmaakte liefde tot God; immers, twee personen beminnen elkander met eene volmaakte liefde, wanneer er tusschen hen zulk eene volmaakte vereeniging van wil bestaat, dat zij beiden slechts één hart vormen.

7

Wanneer nu ons hart in zulk eene stemming verkeert, dat het niets anders verlangt dan hetgeen het allerheiligst Hart van God begeert, zoo wordt het dermate daarmede vereenigd dat beide als het ware slechts één hart uitmaken; en dan bestaat er bijgevolg tusschen God en ons eene ware liefde, ja zelfs de volmaaktheid der liefde,

L-

§ 6. Dat wij allen moeten streven naar de christelijke volmaaktheid.

God verlangt ongetwijfeld van alle Christenen zulk een graad van volmaakte liefde. Immers wie zou durven beweren, dat God ons veroorlooft dagelijksche zonden te bedrijven, of tevreden is,

wanneer wij onzen wil boven den zijnen verkiezen, en niet volbrengen wat Hem blijkbaar het meest behaagt?

Een heer wil van zijn knecht geen ernstig onrecht lijden, ook geen vrijwillige beleediging verdragen; hij is zelfs ontevreden wanneer hij iets

onaangenaams van hem moet ondervinden. Daaren-

⁰ igt; boven vordert hij, dat de knecht gehoorzame in |

al hetgeen hem geboden wordt, en wenscht ook,

dat aan zijne minste verlangens worde voldaan.

Daaruit volgt dat hij alleen als een volmaakte dienaar aangemerkt zal worden, die zich beijvert zijn heer nooit eenig ongenoegen te veroorzaken, en er steeds op uit is, hem in alles zooveel mogelijk te voldoen. i

8

i

Zouden wij nu mogen onderstellen dat onze Heer, die oneindig wijs is en rechtvaardig, met minder tevreden zal zijn? H;t antwoord kan niet anders dan ontkennend wezen. Maar dan bestaat ook de ware heiligheid in het voortdurend streven naar de christelijke volmaaktheid, waardoor onze eigen ziel geheiligd en de wil van God vervuld wordt. Tot die heiligheid spoor ik u dringend aan en ik ga u aantoonen, dat het bereiken ervan onze krachten geenszins te boven gaat.

9

HOOFDSTUK II.

Dat de cliristflijke vol maakt lieid voor ons niet te moeilijk is.

Tot de beoefening der christelijke volmaaktheid vorderen wij de volmaakte vereeniging met den heiligen wil van God, en tot het verkrijgen dier vereeniging moeten wij alle vrijwillige zonden vermijden en in alle onverschillige zaken streven naar hetgeen aan God het meest behaagt. Wij dienen nu te toonen dat deze volmaakte vereeniging met den wil van God geene zaak is, die onze krachten te boven gaat; met andere woorden, dat het niet te moeilijk voor ons is ook de dagelijksche zonden te vermijden en in alle omstandigheden te doen, wat met het goddelijk welbehagen het meest overeenkomt. Wat nu de dagelijksche zonde aangaat, is het van groot belang dat wij eerst de soorten van dagelijksche zonden leeren onderscheiden.

iO

§ i. Dat er twee soorten van dagelijkse he zonden zijn.

Er zijn dagelijksche zonden, waarvan wij ons ten volle bewust zijn, die wij met open oogen bedrijven, in het helder besef dat wij op dat oogenblik verkeerd handelen. Zoo bij voorbeeld, wanneer wij eene onwaarheid zeggen om eene onbedachtzame daad te verontschuldigen, en te gelijker tijd de boosheid van die handelwijze inzien; of, wanneer wij begrijpen dat het een of ander gezegde den goeden naam van den naaste kan benadeelen, en ons dan niet onthouden van die schuldige kwaadsprekendheid. Er zijn andere dagelijksche zonden, waarvan wij ons zeiven niet volkomen bewust zijn en die wij meer uit zwakheid dan uit boosheid bedrijven , bijv. half onwillekeurige verstrooiingen in het gebed, enkele nuttelooze woorden of ongeduldige handelingen en meer dergelijke fouten, waaraan wij ons niet zelden uit onachtzaamheid plichtig maken.

§ 2. Dat fouten uit louter onoputerkzaaniheid bedreven geen zonden genoemd kunnen worden.

Ik heb daar fouten genoemd, waarvan wij ons bij het bedrijven niet ten volle bewust zijn. Zou er hoegenaamd geen bewustheid en derhalve ook geene vrijwillige boosheid aanwezig zijn, dan zou

er zelfs in het geheel geen sprake van dagelijk-sche zonden kunnen zijn, maar enkel van onvolmaaktheden en zwakheden der menschelijke natuur, waarvoor wij ons onmogelijk kunnen vrijwaren, en waarover wij ook geen berouw kunnen gevoelen. Immers de H. Augustinus zegt: »waar geene vrijwillige boosheid is, daar is ook geene zonde.quot; En hier moet ik mij een kleine uitweiding veroorloven , die naar mijn inzien zeer belangrijk is. Ik wenschte namelijk die waarheid zoo vast mogelijk te prenten in de zielen, welke zich van hare natuurlijke zwakheden beschuldigen alsof het zonden waren, die daarover treuren en gelooven dat zij zich daarom in een slechten staat bevinden, zoodat zij zelfs somtijds de H. Communie , door haar zielbestuurder voorgeschreven, achterwege laten , in de meening dat zij niet waardig zijn die te ontvangen.

Maar weten dan zelfs de kinderen niet, dat er geen zonde kan zijn, waar geen vrijwillige boosheid is ? Die zielen verbeelden zich echter zonde te vinden, waar niet de minste schaduw van zonde, ja waar integendeel verdienste is. Wanneer het gebeurt dat zij een oogenblikke-lijke opwelling van ongeduld, van naijver, van zinnelijkheid ondervinden, meenen zij terstond dat zij gezondigd hebben, al hebben zij ook hun best gedaan om die gevoelens te onderdrukken zoodra zij ze gewaar werden.

Toch hebben zij volstrekt niet gezondigd , want

12

zij kunnen die gevoelens niet vermijden; wat meer is, door die opwellingen bij de eerste gewaarwording te bestrijden hebben zij zich vele verdiensten verworven. Luister wat de H. Johannes van het Kruis zegt: «Indien gij uwe toe-sstemming daaraan niet geeft maar veeleer mis-»hagen en afkeer ondervindt en ze met geduld «verdraagt, dan zult ge daardoor gelouterd «worden, gelijk het goud door het vuur. Die «zwakheden en ellenden zijn het noodzakelijk «gevolg van de erfzonde, evenals ziekten en an-«dere tijdelijke wederwaardigheden rampen zijn «waaraan alle kinderen van Adam worden on-«der worpen, en hij die beweert daarvan geheel quot;vrij te zijn, maakt aanspraak op een voor-«recht dat God nooit aan iemand verleent.quot; (Het spreekt van zelf dat de H. Maagd is uitgezonderd.).

Wij moeten daarenboven opmerken dat dit de katholieke leer is, door het heilig Concilie van Trente, uitgesproken tegen de dwalingen der Protestanten, die beweren dat de onvrijwillige bewegingen der begeerlijkheid, dat is der zinnelijke lusten , zondig zijn. Verwonder u echter niet dat sommige meesters in het geestelijk leven de zielen, die naar de volmaaktheid streven, aansporen hare verkeerde neigingen en bekoringen aan hare bestuurders te openbaren; zeker is het prijzenswaard dat te doen , omdat wij door die openbaring aan onzen geestelijken leidsman , de geschikste en

13

krachtigste middelen leeren kennén om ons steeds de overwinning te verzekeren. Zeker, ik raad u dringend aan uwe geheele ziel aan uwen biechtvader te openbaren, zoowel uwe booze neigingen als de bekoringen die u verontrusten; mits zij hem nog onbekend zijn en hij u niet beveelt daarvan te zwijgen: maar om 's Hemels wil, beschuldig u er niet van alsof het zonden waren; want zonden zijn het zeer zeker niet en dus ook geene stof voor de biecht. Laat u toch door die ellendige gevoelens niet verschrikken, zij zijn immers vereenigbaar met de volmaaktste heiligheid , die op aarde wordt gevonden. Zeg mij niet dat de Heiligen zulke ellenden niet ondervonden ; want ik zou u kunnen antwoorden dat er geen godgeleerde is aan te wijzen die gelooft. dat ooit op aarde iemand heeft geleefd , met uitzondering der allerheiligste Maagd Maria, die van alle geneigdheid tot het kwaad is bevrijd gebleven.

Daarenboven moeten wij ons wel herinneren, dat zulk eene onverdiende gave geen noodzakelijk bestanddeel der heiligheid is.

§ 3. Welke soort van dagelijkse/te zonden een

beletsel zijn voor de volmaakte vereeniging met den zvil van God.

De dagelijksche zonden, die onze volmaakte vereeniging met den wil van God verhinderen, en bijgevolg onzen voortgang in de christelijke

14

volmaaktheid beletten, zijn dezulke, waarvan wij ons ten volle bewust zijn, dat wil zeggen, zooals reeds is opgemerkt, die wij met open oogen bedrijven. De overige dagelijksche zonden, die wij niet met volle kennis bedrijven, hinderen onzen voortgang in de christelijke volmaaktheid slechts weinig; deze veroorzaken wel eene soort van lauwheid, maar de H. Alphonsus durft deze lauwheid onvermijdelijk noemen, omdat de ziel daarvan niet vrij kan zijn, zonder een bijzonder voorrecht van God, volgens de leer van het heilig Concilie van Trente; en het is niet bekend dat een der Heiligen dit voorrecht heeft bezeten, met uitzondering slechts van de gezegende Maagd Maria.

Niemand kan derhalve vorderen dat gij , om voortgang te maken in de christelijke volmaaktheid, bevrijd moet blijven van dagelijksche zonden, die gij niet met vol bewustzijn bedrijft.

§ 4. Dat het niet te moeilijk voor ons is de dagelijksche zonden te vermijden.

Die waarheid is klaarblijkelijk om de volgende reden : God beveelt ons niet alleen volstrekt de doodzonde te vermijden, maar Hij beveelt ons ook volstrekt het vermijden der dagelijksche zonden. God verbiedt ons zijn heiligen Naam te lasteren, en God verbiedt ons eveneens dien heiligen Naam ijdel te gebruiken. God verbiedt

dageüjksche zonden ais van doodzonden kunnen onthouden ? Zoo wij in staat zijn de bekoringen tot doodzonde, die ons krachtiger en heviger aanvallen, te overwinnen, zullen wij dan meer moeilijkheid ondervinden in het beheerschen der bekoringen die ongetwijfeld veel zwakker zijn ? En indien wij de onstuimigheid weten te beteugelen van zekere hartstochten die zelfs de grootste Heiligen deden sidderen, hoe zouden wij dan de bekoring tot een kleine leugen of een kleine beleediging van onzen naaste niet kunnen overmeesteren ?

Samson, zoo lezen wij in de H. Schriftuur, had van God zulk eene verbazende kracht ontvangen , dat hij met eigen hand de vreeselijkste leeuwen wurgde en hunne beenderen verbrijzelde, alsof het zwakke lammeren waren geweest. Zoudt gij mij nu gelooven, wanneer ik u zeide, dat Samson geen kracht genoeg bezat om een kleinen vos te dooden ? — Zoo dikwijls wij strijden tegen de hevige bekoringen tot doodzonde, strijden wij tegen leeuwen; doch verzetten wij ons slechts tegen bekoringen tot dagelijksche zonden, dan is onze strijd gericht tegen kleine vosjes; en daarom kunnen wij, door Gods genade ondersteund, niet slechts de dagelijksche zonden even gemakkelijk vermijden als de doodzonden , maar de zegepraal over de eerste moet zonder eenigen twijfel minder inspanning van ons vorderen.

17

2

§ 6. Waarom wij ons lichter aan dagelijksche zonde dan aan doodzonde plichtig maken.

Waaraan is het toe te schrijven, dat wij met de hulp van God de bekoringen tot doodzonde overwinnen en soms maanden, zelfs jaren door-brengen zonder ons aan eene enkele schuldig te maken, terwijl wij daarentegen schier geen dag kunnen leven zonder in de bekoring tot dagelijksche zonde te bezwijken? Ziehier de reden: Zoolang wij nog eenig geloof bezitten, vervult de doodzonde ons met schrik; de eeuwige afgrond die dreigend aan onze voeten gaapt, doet ons sidderen van angst. Daarom gorden wij ons bij het eerste verschijnen van den vijand tot den strijd, en door Gods kracht gesteund, behalen wij de zegepraal. De dagelijksche zonde daarentegen schijnt ons een kwaad van geringe be-teekenis, wij schrikken voor hare boosheid niet terug; zelfs het vagevuur waarmede zij gestraft wordt, maakt op ons soms geen duurzamer indruk dan de zomerhitte, die straks door de koelte van den herfst wordt vervangen. Dat is de reden waarom wij zoo gemakkelijk door de bekoring tot dagelijksche zonde overwonnen worden. Daaraan is hef eveneens toe te schrjjven dat Christenen , die met het beste gevolg de heviger aanvallen der doodzonde afweren, te dikwijls voor de zwakkere pogingen der dagelijksche zonde

18

onderdoen. Mochten zij toch bedenken, dat ook de dagelijksche zonde een verschrikkelijk kwaad is, wijl daardoor een God van oneindige goedheid beleedigd wordt, — dat het eene ramp is, veel grooter dan elk ander tijdelijk onheil, — grooter dan eene pest die duizenden naar het graf sleept, grooter dan eene aardbeving, die de machtigste steden verwoest, — grooter dan de zondvloed, die ten tijde van Noë schier alle stervelingen heeft verzwolgen, — grooter zelfs dan het vuur, waardoor de wereld op den jongsten dag zal verteerd worden! O, mochten de men-schen toch ernstig overwegen dat het vagevuur eene straf is van een rechtvaardigen God en naar het oordeel van vele kerkvaders vreeselijker dan alle aardsche pijnen en smarten! Hadden de Christenen die heilzame waarheden gestadig voor den geest, zij zouden nooit wankelen in hun besluit om de dagelijksche zonden met alle kracht té vermijden; zij zouden dan tevens inzien, dat wij, die met de hulp van Gods genade de bekoring tot zware zonden kunnen overwinnen, nog veel beter in staat zijn de bekoring tot dagelijksehe zonde zegevierend af te slaan. Wij moeten ons dus overtuigd houden, dat de moeilijkheid niet gezocht moet worden in onze natuurlijke zwakheid en ongenoegzaamheid, maar veeleer in onzen tragen en onbeslisten wil. Door krachtig en standvastig te willen, kunnen wij ons met den bijstand Gods voor de grootste

19

Thomas van Aquino, zooals ik reeds zeidc, slechts de onderhouding der tien geboden noodzakelijk voor de volmaakte heiligheid, en mij dunkt dat zijn gezag u voldoende kan zijn. Ik hoop u echter door nog andere duidelijke bewijzen te overtuigen. Er zijn drie Evangelische raden: armoede, gehoorzaamheid en volmaakte zuiverheid. Ware nu de beoefening der genoemde raden eene noodzakelijke voorwaarde tot de christelijke volmaaktheid, dan zou daaruit volgen dat slechts religieuzen daarheen konden streven.

Dan zouden alle gehuwden en allen die niet van aalmoezen leven, of geen afstand doen van hunne bezittingen, allen die niet volkomen aan hun eigen wil verzaken, daarvan zijn uitgesloten. En wijl het eene onbetwistbare waarheid is, dat God niet van iedereen de beoefening der Evangelische raden wenscht, zou men tot het besluit komen, dat Hij ook de heiligheid niet van allen wenscht, hetgeen toch herhaaldelijk in de H. Schriftuur verklaard wordt. De orde van Gods alwijze voorzienigheid vordert dat er gehuwden en ongehuwden, rijken en armen bestaan; Hij keurt eene zekere mate van vrijheid en onafhankelijkheid niet af, ofschoon het Hem hoogst aangenaam is, wanneer iemand zich vrijwillig aan een ander onderwerpt en afstand doet van eigen wil. Intusschen wil God dat allen heilig worden, ieder volgens zijn staat. Het is derhalve klaarblijkelijk eene dwaling te beweren, dat de be-

24

oefening der Evangelische raden noodzakelijk is ter bereiking der christelijke volmaaktheid.

§ 2. Dat het daartoe ook niet noodig is

buitengewone gunstbewijzen te ontvangen.

Gij, mijne lezers, die de lofwaardige gewoonte hebt de levens der Heiligen te lezen, zult mogelijk verwonderd zijn, dat ik de volmaaktheid heb beperkt tot iets zoo eenvoudigs als het vermijden der vrijwillige dagelijksche zonden en het zoeken naar hetgeen God het aangenaamst is in onverschillige zaken. Zien wij dan de heiligheid in den regel niet verbonden met buitengewone gunsten en genaden, die ons verrassen en tevens onze bewondering gaande maken?

Gij herinnert u hier de geestverrukking, de voorspelling, de onderscheiding der geesten, de bovennatuurlijke kennis, de strenge boetvaardigheid enz., en wellicht staat gij verbaasd dat ik dit alles schijn te vergeten. Gij denkt dus dat zulke buitengewone gunsten en gaven tot het verkrijgen der heiligheid noodzakelijk zijn? Maar dan dwaalt gij wederom. Wel lezen wij gewoonlijk in de levens der Heiligen van die buitengewone genaden; toch zijn dit volstrekt de middelen niet om Heiligen te vormen; en er zijn inderdaad vele zielen, die met geen enkele dier buitengewone gunstsn begiftigd, nochtans heiliger

25

is het eene groote dwaling zich te verbeelden dat men om heilig te worden geestverrukkingen moet hebben, geheele nachten in gebed moet doorbrengen, boetekleederen moet dragen, moet slapen op den blooten grond, dagen achtereen moet vasten of andere buitengewone werken behoort te doen. Om heilig te zijn moet men den geest des gebeds bezitten, maar het is volstrekt niet noodzakelijk, dat gij den geheelen nacht doorbrengt in gebed. Doe de gebeden welke uw geestelijke leidsman u voorschrijft en wees niet bekommerd, indien gij, in plaats van zoete vertroostingen, slechts dorheden en bekoringen ondervindt. Om heilig te wezen moet gij ook den geest van versterving bezitten ; maar doe slechts de boetvaardigheden die uw zielbestuurder u heeft voorgeschreven of veroorloofd, en eenige andere kleine boetedoeningen, waarvoor wegens hare geringheid geen verlof noodzakelijk is — zooals bij voorbeeld een kleine onthouding in spijs en drank, een kleine versterving uwer nieuwsgierigheid — dan kunt gij gerust zijn en behoeft niet naar meer te streven. Door er op eigen gezag nog andere werken bij te voegen, zoudt gij u zelfs aan het gevaar blootstellen uwe eigenliefde te streelen, uwe gezondheid naar ziel en lichaam te benadeelen, in plaats van uwe heiligheid te bevorderen.

27

groot getal uitverkoren zielen verreweg de meeste behooren tot de klas derzulken, die zich door geene buitengewone teekenen onderscheiden. Zij, die met de leiding der zielen zijn belast, weten hoe-velen er zijn, niet slechts onder de religieuzen, maar ook onder de menschen in de wereld, onder de rijken zoowel als onder de armen, onder de geleerden en onder de ongeletterden, die aan een nederig en verborgen leven de voorkeur schenken! Gij, o brave zielen, treurend bij het gezicht van zoovele goddeloozen, die zonder ophouden den goeden God beleedigen en lasteren, gij moogt u troosten met de gedachte, dat er toch ook tal van brave Christenen in alle standen der maatschappij gevonden worden, die ijverig streven naar de volmaaktheid. God getrouw dienen en ofschoon onbekend aan de wereld, groote verdiensten hebben in het oog van God.

O, hoe vele braven zult gij in den Hemel boven anderen verheerlijkt zien, die zich gedurende hun sterfelijk bestaan voor het oog der menschen door niets bijzonders hebben gekenmerkt! Die gedachte moet u echter volstrekt niet verwonderen. Zij immers, die uitmunten door een levendig geloof, door eene vaste hoop en door eene brandende liefde, zijn zeker het heiligst voor Gods oog, en verdienen in den Hemel ook de hoogste glorie. En zijn geloof, hoop en liefde geen deugden, die iemand in hooge volmaaktheid kan bezitten, zonder daarvan uiterlijk veel te laten blijken ?

29

vervoering geraken. Zij beoefenen eene aanhoudende versterving en brengen weken achtereen in volkomen onthouding door; zij kastijden hun lichaam ten bloede, dragen haren boetekleederen en brengen de korte rust, die zij aan hare vermoeide ledematen gunnen, niet zelden door op den blooten grond. Aan zulke uitverkoren zielen openbaart God zijne verborgenheden; Hij leert haar de toekomst voorspellen en geeft haar macht over ziekte en dood. Geprezen zij de Heer, die zijne Kerk door zulke merkwaardige voorbeelden van heiligheid steeds verheerlijkt, gelijk de geschiedenis der verloopen eeuwen ons heeft opge-teekend. Daarenboven bewijzen onloochenbare feiten, dat ook in onze dagen nog beoefenaars van die hooge volmaaktheid gevonden worden.

Wij moeten echter in die schitterende voorbeelden van heiligheid vooral de almacht Gods, zijne grenzenlooze barmhartigheid en de diepte zijner wijsheid bewonderen. En wanneer wij overwegen dat die kinderen van Adam, aan alle men-schelijke zwakheden en ellenden onderhevig, dooide kracht der goddelijke genade zulke groote werken hebben kunnen doen, dan worden wij met nieuwen moed bezield in de vele moeilijkheden die wij in dit tranendal ondervinden, — wij worden opgewekt tot een onbeperkt vertrouwen op God, die niet zal gedoogen dat de beproeving onze krachten te boven gaat. Eindelijk zal hun voorbeeld ons nog tot diepe nederigheid stemmen.

31

God in een vurig gebed, dat Hij hem toch die uitstekende voorrechten zou onttrekken, wij! het zijn eenigst verlangen was, een gewoon leven te leiden en in niets zich van anderen te onderscheiden. Zouden nu die uitgelezen zielen, door God tot zulk een hoogen graad van heiligheid opgevoerd wel redelijkerwijs bedroefd hebben kunnen zijn over de zeldzame gunsten haar door God geschonken, indien zij hadden gemeend dat deze slechts eenigermate tot het verkrijgen der volmaakte liefde gevorderd werden ?

Voorzeker neen! Zij zouden dan de innigste vreugde gesmaakt hebben, zij hadden zonder ophouden hare gebeden ten Hemel opgezonden, om telkens nieuwe en grootere gunsten van God te ontvangen en daardoor steeds in zijne heilige liefde en in de christelijke volmaaktheid toe te nemen. Prenten wij de woorden der H. Teresia onuitwischbaar in het geheugen: »Zij »die vele bovennatuurlijke genaden en gunsten «ontvangen, verdienen daardoor geen hoogeren »graad van glorie, maar zijn meer dan anderen «verplicht God getrouw te dienen.quot;

ij 6. Slof der antwoorden op de gestelde moeilijkheden.

Gij ziet dus dat gij dwaalt, wanneer gij veronderstelt, dat ik u op eene andere wijze tot de heiligheid wil brengen dan met de middelen

35

waarvan da Heiligen zich steeds bedienden. Wees overtuigd dat zij zulk een verheven graad van volmaaktheid niet hebben bereikt, door buitengewone gaven en zeldzame gunsten, maar door het beoefenen der christelijke deugden met volkomen gelijkvormigheid aan den heiligen wil van God.

Ongetwijfeld hadden zij ook in de schatting der menschen een hoogen trap van heiligheid bereikt; maar dit was voor de christelijke volmaaktheid volstrekt niet noodzakelijk. Kunt gij mij bewijzen dat God u onder het kleine getal dier uitverkoren zielen opgenomen en als een lichtbaak voor de wereld bestemd heeft; dat Hij bijgevolg wenscht u in de oogen der menschen te verheerlijken, dan zal ik zeggen dat gij dezelfde paden moogt betreden, welke door die uitverkoren Heiligen bewandeld zijn. Behoort gij daarentegen tot het groote getal dergenen, die door God geroepen zijn, tot eene heiligheid, wel is waar schoon en verdienstelijk voor zijn goddelijk aanschijn, maar waarvan de volle glans niet vóór den dag des oordeels geopenbaard zal worden, stel u dan tevreden met het volgen van den gewonen weg; maak geen aanspraak op iets hoogers, opdat gij niet met I jogmoed in plaats van met heiligheid besluit. Zoudt gij niet lachen met eene' hen, die als een adelaar zich boven de wolken zou willen verheffen ? Men moet immers de vleugels van een

36

arend hebben om te kunnsn vliegen gelijk hij.

Besluiten wij derhalve met te zeggen, dat er niets buitengewoons gevorderd wordt om heilig, ja zeer heilig te worden voor het aanschijn Gods; en dat derhalve in dit opzicht de weg der volmaaktheid voor allen zeer gemakkelijk is.

§ 7. Dat de menschelijke zwakheid de christelijke volmaaktheid niet te moeilijk maakt.

Ofschoon er geene buitengewone en wondervolle werken ter bereiking der christelijke volmaaktheid vereischt worden en het voldoende is, dat wij ons van alle vrijwillige zonden zoowel doodelijke als dagelijksche onthouden, en in alle onverschillige zaken trachten te doen wat God het aangenaamst is, zegt gij wellicht dat er nog eene zeer groote moeilijkheid overblijft, welke uit 's menschen zwakheid en onstandvastigheid voortkomend, de stipte gehoorzaamheid aan de goddelijke voorschriften schier onmogelijk maakt. Laat u echter niet afschrikken en verlies den moed nooit; ook deze moeilijkheid bestaat meer in schijn dan in werkelijkheid. Ik wenschte slechts te vernemen of gij spreekt over de menschelijke zwakheid aan haar zelve overgelaten, dan wel over diezelfde zwakheid , maar gesterkt en bevestigd door de almachtige hulp der goddelijke genade? In het

37

God heeft derhalve beloofd onze zwakheid te steunen , den toorn en de razernij onzer vijanden te breidelen, zoodat zij ons, indien wij met zijne genade medewerken, in hunne aanvallen niet zullen overmogen; ja Hij verleent ons zelfs zulk een krachtige hulp, dat wij in staat zijn na de hevigste bekoring krachtiger tegen den vijand op te treden dan voorheen, gelijk een soldaat, die na een schitterende zegepraal, meer moed verkrijgt voor den komenden strijd. Daarom zegt ook de H. Teresia: »het verontrust mij niet »eene ziel te midden der hevigste bekoringen te »zien; want bezit zij de liefde en de vreeze aGods, dan zal zij daaruit met veel winst te voor-»sehijn treden.quot; Wat beteekenen dan de woorden dat wij zwak, dat wij boos zijn? Zij beteekenen dat de volmaakte onderhouding van Gods wet ons volstrekt onmogelijk zou zijn, indien zijne genade ons onthouden werd; maar zij beteekenen niet, dat diezelfde onderhouding onze kracht te boven gaat, wanneer God ons zijn hulpverleent. Wij moeten wel voor oogen houden, dat God gewoonlijk eene ziel aan vele en hevige bekoringen tegen de eene of andere deugd onderwerpt, wanneer Hij haar tot een hoogen trap van volmaaktheid in diezelfde deugd wil opvoeren. Zoo handelde Hij met den H. Paulus, maar zeide tevens tot hem: «Mijne genade is u genoeg, want de kracht wordt in zwakheid voleindigd.quot; Met andere woorden; de kracht Gods, die Hij

39

schrikt; wij zouden dan innig overtuigd zijn, dat wij niet alleen onbekwaam zijn to¹; kleine zaken, maar tot niets hoegenaamd in staat. En in waarheid, wat vermag de mensch , overgelaten aan zich zeiven ? Volstrekt niets, in de natuurlijke orde zoowel als in de bovennatuurlijke. Zonder de medewerking van God in de natuurlijke orde kunnen wij niet eens onze hand bewegen: en zonder zijne medewerking in de bovennatuurlijke orde, zijn wij niet in staat den naam van Jezus verdienstelijk uit te spreken. Intusscher, waren wij van die waarheid overtuigd', dan zouden vele moeilijkheden ons niet langer verontrusten. Schijnt u dit misschien eene tegenstrijdigheid te bevatten? Het is toch de eenvoudige waarheid. Al wie diep overtuigd is, dat hij in zich zelf geene kracht bezit, om iets goeds van welken aard dan ook tot stand te brengen, erkent dat hij de kracht daartoe van God moet ontvangen, en daarom wendt hij zich tot God. Onophoudelijk vraagt hij de hulp van God, zoowel in kleine zaken als in zijne belangrijkste ondernemingen. Daarbij ziet hij duidelijk in, dat wij de zaken groot of klein maken naar onze opvatting, terwijl zij inderdaad niets zijn voor het aanschijn van God, omdat Hem alles even licht en gemakkelijk is, en het voor den Almachtige niet moeilijker is een wereld te scheppen dan een blad te doen vallen van een boom. Vandaar dat hij nooit alleen op zich zeiven vertrouwt, maar steunend op de hulp

41

uitslag van al hunne ondernemingen. Vóór hunne bekeering hielden de heilige Cyprianus en Augus-tinus de oogen slechts op hunne eigen zwakheid gevestigd en daarom beschouwden zij het als eene onmogelijkheid zich van doodzonde te onthouden en Gods wet na te leven. Maar nauwelijks waren zij bekeerd, of zij bewezen metterdaad dat zij met behulp der goddelijke genade niet alleen de doodzonde maar ook de dagelijksche zonden konden vermijden en bijgevolg in staat waren een hoogen graad van heiligheid te bereiken. Behartigen wij de woorden van den H. Paulus »Ik kan alles in Hem, die mij versterkt.quot; De Apostel vergenoegt zich niet met te zeggen »ik kan sommige zaken, ik kan veelquot;. Neen, hij zondert niets uit, alles zegt hij te kunnen , niet uit zich zeiven, maar met de genade van Christus. Zoo zal ook de genade van God, in weerwil van onze zwakheid, vele en uitnemende deugden in ons werken, indien onze medewerking niet ontbreekt, zij zal ons alle moeilijkheden helpen overwinnen en tot de volmaaktheid van onzen staat opvoeren.

§ 9. Dat slechte neigingen de christelijke volmaaktheid niet onmogelijk maken.

Niet ongelijk aan de menschelijke zwakheid is het beletsel onzer booze natuur, waarin zoovelen eene verontschuldiging zoeken bij hun streven naar heiligheid; en misschien ontwaart de lezer

43

teweeggebracht, de H, Thomas herinnert hem dat, zoo de gramschap wettig is en door de rede wordt bestuurd, de onrust en stoornis daardoor veroorzaakt op geenerlei wijze zondig zijn. Daarom leert hij, dat eene welgeordende gramschap niet in strijd is met de deugd van zachtmoedigheid, en dat deze hartstocht (natuurlijk op dc meest volmaakte wijze geregeld) eveneens bij onzen Heer Jezus Christus gevonden wordt. Ik heb deze gezonde leer van den H. Thomas willen aanhalen, omdat er vele geestelijke boeken zijn waarin de schrijvers, uit overdreven angst, dat er eene fout tegen de zachtmoedigheid bedreven worde, de gramschap eenvoudig als ongeoorloofd voorstellen, vergetend dat onze goddelijke Zaligmaker zelf meermalen toornig is geweest, inzonderheid tegen de Farizeën, die Hij, zooals de Schriftuur zegt, met toorn aanzag, (circumspiciens eos cum ira Mark. III, 5).

Wij moeten echter bemerken dat toorn en droefheid bij den Zaligmaker geene aandoeningen of passies waren gelijk bij ons. Christus onderging die aandoeningen niet noodzakelijk, maar Hij liet toe dat zijne menschelijke natuur deed en leed, wat haar als menschelijke natuur eigen was.

Ware het nu in elk geval eene onvolmaaktheid toornig te zijn, dan zou men in zekeren zin kunnen zeggen dat de Zaligmaker ons eene onvolmaaktheid had geleerd, welke taal slechts uit den mond van een godslasteraar kan voortkomen.

45

dezelfde feilen onderhevig. Moeten wij bijgevolg leeren dat ouders alle genegenheid voor hunne kinderen uit hun hart behooren te verbannen; dat echtgenooten elkander niet langer mogen beminnen? Integendeel, wij vergenoegen ons met hen te waarschuwen tegen de gebreken waarin zij zoo licht uit overdreven liefde zullen vallen; maar te gelijker tijd keuren wij hunne liefde goed en prijzen ze aan als passend en plichtmatig.

Wij moeten derhalve eene goede en een slechte gramschap onderscheiden. De slechte gramschap is dan aanwezig, wanneer wij toornig zijn of omdat onze ongeregelde eigenliefde is gewond, óf zonder billijke reden, of wanneer onze gramschap de behoorlijke maat overschrijdt.

Maar de gramschap is alleszins rechtmatig, wanneer de mensch, zonder de grenzen der gematigdheid te buiten te gaan, toornt, omdat hij Gods oneindige Majesteit beleedigd, de plichten verwaarloosd of de deugd verguisd ziet. Om die reden mogen, ja moeten de overheden niet zelden een heiligen toorn in zich voelen ontwaken bij de gebreken hunner onderdanen, maar met het doel om die te verbeteren; moeten allen die tot de zonde worden verlokt hunne verleiders met verontwaardiging van zich afweren; moet ook elke ziel, die God bemint, eene bittere droefheid ondervinden over de zonden van anderen. De toepassing zal ons thans niet zoo moei-

47

eischte eene heilige gramschap aan den dag legden.

Misschien zult gij zeggen; «zij waren toornig I zonder zich aan zonde schuldig te maken.quot; -— En dat is juist, wat gij behoort te doen, en ook doen kunt, geholpen door de genade van God. Wanneer gij ecne opwelling van gramschap gevoelt over een ongeluk, eene ontvangen beleedi-ging, een geleden onrecht of eene vernedering, moet gij die onderdrukken zoodra gij haar bemerkt. Gij moogt niet toornig worden, wanneer God iets tot uw welzijn toelaat of beschikt, bijv. om u te onttrekken aan de wereld, u vertrouwen in te boezemen of u tot nederigheid te stemmen.

Ik zeide, dat gij zulk eene opwelling moet onderdrukken, zoodra gij haar bemerkt, omdat zelfs de hevigste gramschap, zoolang zij onvrij- j willig blijft, volstrekt geen zonde is. Daarenboven, wanneer gij de gramschap voelt ontbranden, omdat gij ziet dat God beleedigd wordt, velen hunnen plicht verwaarloozen en de deugd verguizen, vooral wanneer gij toornig wordt omdat uwe eigen onderdanen of huisgenooten zich aan ongerechtigheid schuldig maken, tracht dan uw hartstocht dermate te beheerschen, dat gij de grenzen van recht en billijkheid niet overschrijdt.

Meen echter niet, dat gij verplicht zijt de gramschap volkomen te onderdrukken of geheel uit uw hart te bannen, ais ware zij een vuur dat slechts kan branden om verwoesting aan te

49

en verzorgiug van anderen u toevertrouwd is. Het is helaas, maar ai te waar, dat velen onder den dekmantel eener onverantwoordelijke toegevendheid, het kwaad laten voortwoekeren en niet beletten, dat Gods wet overtreden wordt. Gij moogt dat heilloos voorbeeld niet volgen, maar moet in de eerste plaats met heiligen ijver Gods glorie trachten te bevorderen.

Dit zal u niet beletten, integendeel het zal u helpen, de ware zachtmoedigheid, de ware verdraagzaamheid te beoefenen, die ter bereiking der christelijke volmaaktheid zeker onontbeerlijk zijn.

Misschien is het echter met u geheel anders gesteld. Gij zijt wellicht te gevoelig, te teeder van aard, zoodat uw hart al te licht door eene ongeregelde liefde tot de schepselen ontstoken wordt, en een woord, een oogopslag zelfs, voldoende is om het vuur eener gevaarlijke drift in u te doen ontbranden? Daarom twijfelt gij of het u mogelijk zal zijn, ooit die zuiverheid des harten te verkrijgen, zonder welke de christelijke volmaaktheid onbereikbaar is.

Mocht inderdaad uw hart zoo uitermate teeder en gevoelig zijn voor de indrukken van een hartstocht, die in deze ellendige wereld misschien de meeste slachtoffers telt, dan, het lijdt geen twijfel, is voor u eene aanhoudende waakzaamheid noodzakelijk , opdat u geene wonden worden toegebracht , die helaas, niet zelden ongeneeslijk zijn.

52

Gij moet in dat geval allen gemeenzamen omgang vermijden met personen van het ander ge- | slacht, uwe oogen zorgvuldig bewaken, u wachten voor zinnelijke genoegens en vooral voor het lezen van verdachte boeken. Het zou zeer zeker onvoorzichtig zijn, indien gij nog minder waakzaamheid in acht naamt, dan zelfs in het algemeen van alle Christenen gevorderd wordt.

Maar het is tevens eene groote dwaling, te veronderstellen, dat personen, die een koud en ongevoelig hart hebben, zich aan alle gevaren kunnen blootstellen. De treurige ondervinding heeft bewezen , dat zij, die zich roekeloos in het gevaar begeven, vroeg of laat de noodlottige gevolgen ondervinden. De waarschuwing van Christus tot zijne Apostelen gericht, geldt voor ons allen zonder uitzondering. Waakt en bidt, opdat gij in de bekoring niet bezwijkt. Indien gij echter in uw hart eene heilige vrees voor God blijft onderhouden , zal uwe gevoeligheid u geen nadeel toebrengen ; integendeel gij zult daarin een krachtig middel vinden om de reinheid uwer ziel ongeschonden te bewaren. Die heilige vrees zal u tot voortdurende waakzaamheid aansporen, gij zult uwe eigen krachten mistrouwen en bij het minste gevaar uwe toevlucht nemen tot God, wiens krachtige genade u zal steunen in den strijd, en de overwinning helpen bevechten. Op zulke beweegredenen en niet op een koud en ongevoelig hart. moet onze hoop op overwinning in de gevaren geves-

53

bemint en onder wier machtige bescherming hij geen gevaren heeft te vreezen.

Mocht gij echter een koud en ongevoelig hart bezitten, en daarom minder vatbaar zijn voor die teedere aandoeningen van liefde en godsvrucht, besluit dan niet te spoedig dat de heiligheid voor ii onbereikbaar is. God vordert van ons geen gevoeligheid , geen teedere aandoeningen, maar eene krachtige liefde, de sterke liefde van den wil; met andere woorden : de gelijkvormigheid van uwen wil met den zijnen; en deze gelijkvormigheid kan zeer volmaakt zijn, zonder met eenig gevoel van teederheid gepaard te gaan. Wat meer is, indien God u die voorrechten zou willen schenken, is het volstrekt niet noodzakelijk dat gij van nature | voor zulke aandoeningen zeer ontvankelijk zijt. Een hart dat koud en ongevoelig is als een steen, kan door een enkelen straal van Gods genade van de teederste aandoeningen wegsmelten als sneeuw j voor de zon. Verleent God u echter zulk eene gunst niet, maar laat Hij u in dien toestand van koude ongevoeligheid voortleven, verontrust u daarover niet. Door Mem met volharding te dienen, zelfs zonder die zoetheid, zonder die belooningen en bijgevolg zonder eenige voldoening, zult gij u zeiven meer verdiensten en God eene grootere glorie bezorgen.

Ten slotte zij nog opgemerkt, dat de bedorven natuur van eiken mensch meer of minder gebrekkig is en geneigd tot het kwaad; dat echter

55

zakelijk zijn? Het vermoeden alleen zou mij reeds een groot onrecht aandoen. Ik weet en geloof dat de zelfverloochening noodzakelijk is ; ik zeg zelfs meer: Ik weet en geloof, dat de zelfverloochening onontbeerlijk is, om de doodzonde te vermijden en ons in staat van genade te bewaren. Ik weet en geloof bovendien, dat zonder deze zelfverloochening niemand een waar leerling kan zijn van Christus, die zegt; «Indien iemand mijn • volgeling wil wezen, hij verloochene zich zeiven.quot; Evenwel moet gij van den anderen kant goed begrijpen, waarin die noodzakeMjke zelfverloochening bestaat. Zij is gelegen in het bestrijden van elke neiging, die eenigerwijze ongeregeld is. Vooreerst derhalve van zulke neigingen die tot doodzonde zouden voeren, zooals b.v. de neiging tot wraak, tot onzedelijkheid en meer dergelijke. Vervolgens van dezulke, die tot dagelijksche zonden leiden, zooals de neiging tot kleine leugens, tot lichte dieverijen enz.; eindelijk nog van al hetgeen in ons eigen hart een beletsel kan zijn om te volbrengen wat naar ons weten, aan God het aangenaamst is, zooals de neiging om nooit aan anderen toe te geven in iets waartoe wij, het is waar, volgens de strenge rechtvaardigheid niet verplicht zijn, maar waardoor de naastenliefde toch aanmerkelijk bevorderd kan worden.

Gij zegt. dat gij al uwe neigingen en verlangens moet bestrijden; maar gij hebt in de hoogste

57

zoowel van doodzonde en Jagelijksche zonde, als tot het volbrengen van hetgeen zij wisten, dat aan God het aangenaamst zou zijn. Daarbij volgden zij tevens met de grootste nauwkeurigheid den raad van hunnen zielbestuurder.

Het woord zelfverloochening, in zijne strenge materiëele beteekenis opgevat, jaagt menigeen schrik aan, omdat zij zich verbeelden dat daardoor een geweldige, nooit onderbroken zelfstrijd bedoeld wordt; waaruit zij dan besluiten, dat de volharding hun op den langen duur onmogelijk zal zijn. Verstaan wij echter het woord in zijne ware beteekenis, volgens den geest van het heilig Evangelie, dan kan niemand daardoor beangstigd of ontmoedigd worden; omdat het niet meer of minder beteekent dan de onderhouding van Gods wet, die door Christus zelf een zoet juk en een lichte last genoemd wordt. Mochten u daarom boeken in handen komen, die in een anderen zin van zelfverloochening spreken, en meer vor-deren dan hier is aangegeven, wees overtuigd dat zij onnauwkeurig of overdreven streng zijn, en daarom met groote voorzichtigheid verklaard moeten worden. Wat mij aangaat, ik vrees voor geene vergissing, omdat hetgeen ik heb voorgedragen met de leer van den H. Thomas en van alle godgeleerden overeenkomt.

59

§ II. Dat het ook niet te moeilijk is, in alle

zaken te zoeken, wat aan God het meest behaagt.

Mogelijk beeldt gij u in , dat de grootste moeilijkheid bestaat in het zoeken naar hetgeen God in alles het aangenaamst is. Het schijnt u toe, i dat de last van deze aanhoudende opmerkzaamheid, u zonder tusschenpoos met zorg en kommer zal vervullen.

Ik moet mij toeleggen , zult gij wellicht zeggen, om in alle dingen na te vorschen wat aan God het meest kan behagen, en dat onderzoek zal in mij voortdurende twijfelingen en onzekerheden voortbrengen, die den vrede des harten verstoren. Blijkbaar heeft hier wederom eene groote dwaling plaats. Er wordt volstrekt niet van ons gevorderd dat wij , in elke bijzondere zaak, moeten trachten op te sporen, wat met den wil van God het meest overeenkomt; of het bij voor- i beeld aan God aangenamer zou zijn dat ik thans de H. Mis ga bijwonen, dan dat ik ga Luisteren naar eene preek? — of het beter is, nu een rozenhoedje te bidden dan andere gebeden te verrichten ? — of ik dezen morgen moet vasten of ontbijten ? — of ik eene aalmoes zal geven aan de armen of aan de Kerk? — Ik zal mij wel wachten iemand aan te raden op zulke wijze den heiligen wil van God uit te vorschen. Over het

60

algemeen genomen, zou dit niets anders zijn dan de ziel drijven in een toestand van onafgebroken angst en verwarring. Mogen al degenen, die tot dergelijke haarklooverijen eenige neiging gevoelen, de woorden van den H. Franciscus van Sales voor oogen houden: »Wij moeten niet al onze «nietigste handelingen elk afzonderlijk gaan wegen, »om te onderzoeken of de eene meer waarde »heeft dan de andere.quot;

Eenvoudigheid en wijsheid van ziel is in alle zaken noodig. De volmaaktheid eischt van ons, dat wij volbrengen hetgeen, als aan God het behaaglijkst, duidelijk door ons erkend wordt; want volgens de leer van den H. Thomas kunnen wij niet verplicht zijn den goddelijken wil te vervullen, tenzij voor zoover hij ons bekend is; en daarin kan toch geen oorzaak van droefheid of verwarring gelegen zijn. Nemen wij, bij voorbeeld, dat ik tijd en gelegenheid heb eiken dag de H. Mis te hooren, dan zie ik toch duidelijk in, ofschoon het niet geboden is, dat het volbrengen dezer godsdienstige oefening aan God veel aangenamer zal zijn dan het niet volbrengen.

Alles spoort mij aan de heilige Communie te ontvangen, zoo dikwijls mijn zielbestuurder mij daartoe verlof geeft, al schrijft hij het ook niet voor. Maar dan handel ik klaarblijkelijk meer overeenkomstig het welbehagen van God, door op aanraden van mijn biechtvader deel te nemen

61

niet door ecne dagclijksche zonde, maar nauwkeurig zijn heiligen wil te volbrengen in al hetgeen Hij u voorschrijft, zult gij u als het ware vanzelf aangespoord gevoelen, om in zaken die onverschillig zijn, te doen wat aan God het aangenaamst is. Herinner u daarenboven, dat dezelfde goddelijke liefde u Gods welbehagen zal leeren kennen aangaande vele zaken, die voor anderen duister blijven. Immers de liefde Gods is een vuur, dat ons met ijver en opgewektheid doet handelen; zij is tevens een licht, waardoor wij duidelijk leeren zien, wat wij behooren te doen.

Al die redenen zullen echter vruchteloos zijn, en nooit zult gij de waarheid begrijpen van hetgeen ik u heb voorgehouden, indien eene prac-tische ondervinding het bewijs niet levert. De woorden van den H. Franciscus van Assisië vinden hier eene juiste toepassing: »Tantum scit homo quantum operatur.'' De mensch weet zooveel als hij werkt; dat is, men heeft geen ware kennis van hetgeen men niet zelf metterdaad heeft volvoerd. Tracht gij te doen wat ik u heb voorgehouden, dan zult gij begrijpen dat het niet alleen uitvoerbaar, maar billijk en zelfs gemakkelijk is. Sluiten wij dan met de woorden der-H. Teresia: Wanneer eene ziel, die God waarlijk bemint, inziet, dat het eene werk volmaakter is dan het andere en aangenamer aan God, dan brengt zij het zonder eenige moeilijkheid ten uitvoer, uithoofde der voldoening, welke zij smaakt in het

63

verschillende levensstaten op deze wereld niet door Gods wijze voorzienigheid beschikt ? En mogen wij onderstellen, dat Hij sommige daarvan gewild zou hebben, waarin de heiligheid onbereikbaar was, terwijl Hij toch te gelijker tijd van allen zonder onderscheid de heiligheid vordert? Wees dus niet bevreesd; heb slechts een goeden wil, dan zult gij, ondanks, al uwe huiselijke zorgen en beslommeringen, te midden zelfs der onvermijdelijke gevaren die de wereld oplevert, de christelijke volmaaktheid volgens uw staat bereiken.

Ik heb reeds gezegd, dat God ons zijne genaden mededeelt overeenkomstig onze behoeften; en de waarheid, dat elk volgens zijn staat heilig kan worden, staat zoo onwrikbaar vast, dat de H. Franciscus van Sales het gedrag afkeurt van hen, die in een levensstaat geplaatst, het verlangen koesteren tot een anderen over te gaan. Opdat echter niemand in den waan worde gebracht, dat de Heilige hiermede elke verandering veroordeelt, deelen wij zijne woorden mede. «Ik «schenk mijne goedkeuring niet aan hen, die aan «eene bepaalde bediening of roeping verbonden, »blijven verlangen naar eene andere levenswijze, «welke met hun ambt of bediening onvereenig-;gt;baar is.quot; — Tot bevestiging der bovenstaande leer hebben wij voor ons het feit, dat er onder de Heiligen, die op onze altaren vereerd worden, personen zijn van eiken staat en stand.

65

§ 13- Dat de ambtsbezigheden en zorgen voor het huisgezin de christelijke volmaaktheid niet weinig kunnen bevorderen.

Het is mij niet voldoende, u het bewijs te leveren, dat de werkzaamheden aan onzen levens-i staat verbonden, geen beletselen zijn, die ons de hoop op het verkrijgen der christelijke volmaaktheid mogen ontnemen; ik wil u bovendien aan-toonen. dat zij de volmaaktheid zeer bevorderlijk kunnen zijn. Of is het eene uitgemaakte zaak dat de bezigheden, waartoe een levensstaat verplicht, uiteraard slecht zijn ?

Voorzeker niet. Ik ga natuurlijk van de onderstelling uit, dat gij in geen schuldige ondernemingen gewikkeld zijt. Uwe werkzaamheden zijn op zich zelve onverschillig; hetzij gij handel drijft, studeert of handwerk verricht; hetzij gij leeft van uwe inkomsten, of persoonlijk uwe bezittingen beheert en de opbrengsten inzamelt. Deze werkzaamheden zijn op zich zelve beschouwd niet heilig, maar evenmin zijn ze slecht. Is het u niet duidelijk, dat uiteraard onverschillige werken dan heilig en verdienstelijk worden, wanneer men ze onderneemt en volbrengt, uit liefde en ter liefde van God, tot zijne grootere glorie ?

Gij verbeeldt u, dat gij op den weg naar den Hemel uwen tijd verspilt, wanneer gij uwe zaken

66

der Hemelen moeten vergenoegen? Wie in den Hemel de laagste plaats verlangt, is iemand, die voor Gods glorie op aarde het minst wenscht gedaan te hebben, en bijgevolg Hem de minste glorie in den Hemel wil geven. En waarom wilt gij, die in staat zijt aan God eene grootere glorie te verschaffen voor tijd en eeuwigheid, u vergenoegen met Hem eene mindere te schenken ? Alsof de almachtige God niet verdiende, dat gij alles voor Hem deedt wat gij vermoogt! De ziel die de laatste plaats in den Hemel verworven heeft, zal volkomen met het bezit daarvan tevreden zijn, omdat er in den Hemel geen teleurstelling of droefheid bestaat; maar zoolang wij op aarde verblijven, moeten wij ons niet vergenoegen met enkel te streven naar het bezit der laagste plaats. Veeleer moeten wij ons bestT'doen om een hooge plaats te verwerven, door ons toe te leggen op de christelijke volmaaktheid, met het doel om daardoor aan God eene grootere glorie voor tijd en eeuwigheid te bezorgen.

»Gij verdient werkelijk de genade der christe-))lijke volmaaktheid niet. En hoe denkt gij over »de vele zonden van uw verloopen leven ? Hoe «aangaande uwe ondankbaarheid en trouweloosheid?quot; — Zulke woorden kan de duivel u onophoudelijk toefluisteren; en ik ben ook ten volle overtuigd , dat gij die genade niet waardig zijt. Maar wat doet dit ter zake ? Kunt gij enkel van God verwachter wat gij zelf verdiend hebt ?

69