Vak 6

WOORD- EN ZINVERKLARING

VAN DEN

CATECHIS1US,

VOOHAL TEN DIENSTE VAN

[katholieks onderwijzers.!

DOOR

Een R. K. Priester m liet mm yan 's-BoscL

2'^w Vermeerderde Druk.

TILB ü EG ,

Stoomdrukkerij van het R. K. Jongens-Weeshuis, 1893.

p.

«8

-.

i

■-

' ■ -r ir'¹ —

Valt 5

P \

WOORD- EN ZINVERKLARING

VAN DBN

CATECHISMÏÏS,

VOOEAL TEN DIENSTE VAN

UMeiivsiif

EN

KATHOLIEKE ONDERWIJZERS.

DOOE

Een R. K. Priester yan het Bisdom yan 'sBoscli.

2^de Vermeerderde Druk,

IMPRIMATUR.

NI. F. DE BEER, Sup.-Gen. ad hoc delegatus.

Tilburgi, 1 Aprilis 1893.

VOORWOORD.

—lt;—•—gt;--

I Deze „Woord- en Zinverklaring van den CatechiBmnsquot;, al

is ze , volgens titelblad , vervaardigd vooral ten dienste van Religieusen en Onderwijzers in bijzondere katholieke scholen werkzaam, en bij deze hnn opgedragen, maakt toch volstrekt geene aanspraak op eenige letterkundige waarde. Onder dit opzicht moet zij bepaald hTinne toegeeflijkheid inroepen. — Ze is eenvoudig een richtsnoer, dat, naar wij meenen, veilig kan gevolgd worden, om leerlingen van eiken leeftijd, naar hunne bevattelijkheid, degelijk in de christelijke leering te onderrichten.

In gewone omstandigheden, behooren Religieusen en Onderwijzers , naar onze bescheiden meening, hunnen leerlingen allereerst te leeren de vragen en antwoorden van den Catechismus , in onderling verband, goed van buiten op te zeggen, en zich wijders tot de „ Woordverklaringquot; te bepalen.

Doch, om hierin niet te falen, moeten zij zeiven den zin der vragen en antwoorden grondig verstaan. Daarom voegden wij doorgaans „Woord- en Zinverklaringquot; samen.

Omdat vooral Religieusen, b.v., in Weeshuizen en Opvoedingsgestichten , niet zelden nog Catechismus moeten doen voor jongens en meisjes van zestien en meer jaren, helderden wij de voornaamste, de meest practische punten veeltijds door bewijzen of toepassingen nader op.

Natuurlijk wordt het den Onderwijzers ter beoordeeling ^ gelaten, welk deel der in deze handleiding verklaarde stof

voor deze of gene klas hunner leerlingen geschikt is.

't Gebeurt wel eens , dat men het les geven in den Catechismus minder hoog opneemt, als heel gemakkelijk beschouwt en dientengevolge tot deze les weinig of niet voorbereid overgaat.

Eeeds de allereerste Vr. van den Catechismus toont, dat zoodanige opvatting niet de ware, zoodanige handelwijs geenszins aanbevelenswaardig is. Immers : Welke is de allek-zaliöste , dus, de gewichtigste , de meest te waardeeren en te behartigen leering ondbe alle overige leeringen der wereld? „Be Christelijke leering of de Catechismus.quot;

Dienovereenkomstig noemde Z. H. Paus Panlus V, in zijne Constitutie, d. d. 6 October 1607, Catechismus doen „ een heilzaam werk voor db zielen en geheel db chbistenheid.quot;

Daarom ook verleende hij o. a. aan de schoolmeesters, welke op feestdagen hunnen leerlingen de Christelijke leering uitleggen, telkens zeven jaren aflaat, en indien zij op werkdagen in hunne school den Catechismus uitleggen, iederen keer, honderd dagen aflaat. Dezen aflaat, nl., van honderd dagen, verleende hij ook aan degenen, die een half uur den Catechismus bestudeeren, om hem aan te leeren of te onderwijzen. (Vgl. Recueil de Prières etc. ed. anni 1878, p. 395.)

't Wil ons schijnen, dat hieruit genoegzaam blijkt, dat de vrucht der onderrichting in de Christelijke leering veel afhangt van de zorg, welke Onderwijzers wijden om zich naar behooren voor hunne Catechismusles voor te bereiden.

Moge Gods zegen op ons nederig werk rusten. Moge het de moeilijke taak der Onderwijzers eenigermate vergemakkelijken , iets bijbrengen tot heil en zaligheid der kinderen, zoo dierbaar aan .Jesus' Goddelijk Hart!

Geloofd zij Jesus Christus! In eeuwigheid. Amen.

Dom. Quinquag. 1891.

In de tweede uitgaaf zijn eenige wijzigingen aangebracht, en achter elke Les eenige vragen gesteld, om te zien, of de kinderen de uitlegging hebben begrepen, en die tevens als prijsvragen kunnen dienen.

GATEOHISMUS

OP

CHRISTELIJKE LEERING.

ÏMLEÏDIHa EERSTE LES.

Van de Christelijke Leering, en den Menscli.

1 Vraag. Welke is de allerzaligste leering onder alle leeringen der wereld ?

Antwoord. De Christelijke leering of de Catechismus.

Catechismus wil zeggen: een leerboek met vragen en antwoorden.

Het bepalend lidwoord de geplaatst voor het zelfstandig naamwoord Catechismus, duidt bepaald dat leerboek aan, hetwelk in vragen en antwoorden de Christelijke leering, de leering van Christus inhoudt.

De Christelijke leering of de Catechismus beteekent dus een en hetzelfde. Immers de Christelijke leering wil zeggen, de leer van Christus; de leer, die Christus aan Zijne leerlingen geleerd heeft.

C. 1

6

Noemen we de Christelijke leering den Catechismus, dan wordt door deze benaming enkel nader aangeduid, dat de leer van Christus in dit leerboek in vragen en antwoorden is voorgesteld.

De Christelijke leering is en wordt de allerzaligste, d. i. de aller^e/aizaligste, onder alle leeringen der wereld genoemd , omdat zij alléén den mensch waarlijk volledig gelukkig kan maken voor tijd en eeuwigheid; tijdens zijn leven, voor zoover de mensch hier op aarde waar geluk kan genieten; en in eeuwigheid in den Hemel, waar Christus voor zijne getrouwe leerlingen volkomen geluk, volmaakte gelukzaligheid heeft bereid en beloofd.

Wanneer iemand die geloof verdient, die geloofwaardig is, ons zeide: „Ik ken een kunstje, — en wil 'tu leeren — waardoor ge zeker en gewis gelukkig, rijk, geacht.... kunt worden hier op aardequot;. Wat. zouden wij ijverig zijn om die kunst aan te leeren. Maar hoe veel meer ijver moeten wij dan aanwenden om de kunst te leeren , waardoor we niet enkel in dit kortstondige leven, voor zoover 't hier op aarde mogelijk is, maar tevens in eeuwigheid rijk en gelukkig kunnen worden in den Hemel.

Die wetenschap leert ons de Christelijke leering of de Catechismus, die dus terecht de allerzaligste onder alle lee-ringen der wereld genoemd wordt. Zij toch alleen leert hoe wij in 'tbezit van God kunnen komen, voor Wien wij geschapen zijn.

2 V. Wat is de Christelijke leering of de Catechismus ?

A. Het kort begrip van hetgeen Christus geleerd heeft en alle menschen moeten weten en doen om zalig te worden.

De Christelijke leering of de Catechismus is het kort begrip van hetgeen Christus geleerd heeft,.... d. w. z., de korte inhoud

7

van..... In den Catechismua is in 'tkort te samen gevat

hetgeen.....; met weinige woorden 't voornaamste gezegd van

al hetgeen Christus geleerd heeft, en alle menschen — grooten zoowel als kleinen — moeten weten èn doen (weten alléén is niet genoeg) om zalig te worden.

3 V. Wie heeft die leer, dat is, de leer van Christus, hel eerst op de wereld gebracht ?

A. Christus zelf. Hierom wordt zij natuurlijk genoemd Christelijke leer , of leer van Christus.

4 V. Door wie heeft Christus zijne leer in de wereld doen verspreiden ? d. i. naar verschillende we-relddeelen , landen en streken , in één woord : over de gansche aarde, doen heenbrengen, verkondigen.

A. Door de Apostelen en hunne opvolgers in de H. Kerk.

Apostelen, w. z., zendelingen (Missionarissen). De Apostelen zijn bepaald die zendelingen , welke Christus zelf heeft uitgekozen en gezonden om zijne leer over geheel de wereld, aan alle volkeren te verkondigen, met name de H. Petrus,

Paulus, Andreas, Jacobus, Joannes..... en hunne opvolgers,

d. w. z. de opvolgers der Apostelen.

Nu, de opvolgers der Apostelen in de H. K.erk, zijn de Paus van Home, en de bisschoppen der H. .Kerk in vereeni-ging met den Paus. (Zie 3^de les vraag.)

5 V. Hoe kan men de Christelijke leering of den Catechismus verdeden ?

A. In vijf voorname deelen , waarvan het eerste handelt over het Geloof; het tweede over de Hoop; het derde over de Liefde; het vierde over de HH.

8

Sacramenten, en het vijfde over de Christelijke Rechtvaardigheid.

Waarom volgt dat zoo : eerst het geloof, dan de hoop enz. P

Omdat, als wij God , en Zijne goddelijke eigenschappen, Zijne volmaaktheden, b. v. Zijne almacht, Zijne heiligheid en rechtvaardigheid, Zijne oneindige wijsheid en alwetendheid. Zijne oneindige goedheid en barmhartigheid door het geloof hebben leeren kennen, wij dan als het ware van zelf op Hem hopen, en Hem als het opperste goed in zich zeiven , en ons opperste goed zullen /ie/hebben, beminnen.

Ware liefde moet zich toonen door de werken, door te doen wat degene, dien men zegt lief te hebben, van ons wil, of verlangt, in, één woord: door te doen wat hem behaagt; èn door te laten wat hij ons verbiedt, of hem mishaagt.

Natuurlijk wordt dus in 't derde deel van den Catechismus, dat handelt over de goddelijke Liefde, ook gehandeld over de tien geboden Gods en de vijf geboden der H. Kerk, omdat we door deze te onderhouden, met der daad moeten töonen, dat we God wezenlijk en oprecht lief hebben.

Geheel natuurlijk handelt dus ook het vierde deel van den Catechismus over de HH. Sacramenten, omdat we vooral in de HH. Sacramenten de genaden, de hulp van Gods gratie, m. a. w., bovennatuurlijke kracht en sterkte vinden, die wij uit onze natuur, uit ons zeiven niet hebben , en ons toch noodzakelijk zijn om de geboden Gods naar behooren te onderhouden.

Onderhouden wij, geholpen door Gods gratie, Gods geboden naar behooren, dan komen wij van zelf tot de Christelijke Kechtvaardigheid, waarover de Catechismus handelt in het vijfde deel. Want dan zullen wij het kwade laten, of, wat hetzelfde is, de zonde vluchten, en het goede doen, de deugd beoefenen. Immers hierin juist bestaat de Christelijke Rechtvaardigheid. (Zie 39^ste les, 2^ic vraag.)

9

6. V. JVai is de mensch ?

A. Een redelijk schepsel Gods, bestaande uit eene onsterfelijke ziel en een sterfelijk lichaam.

De mensch is een schepsel Gods. Scheppen beteekent: iets voortbrengen nit niets , iets uit niets maken. Dat kan God alleen. Een schepsel beteekent dus , iets of iemand uit niets voortgebracht.

De mensch. wordt dus een schepsel Gods genoemd , omdat hij naar de ziel door God geschapen, of, uit niets is voortgebracht. (Zie S⁵quot; les , 2^de vraag.)

Hieruit volgt rechtstreeks, dat elke mensch van God afhankelijk is, aan God toebehoort: het gemaakte toch behoort aan den maker.

Gij weet nu, waarom de mensch een schepsel Oods genoemd wordt. Maar waarom is de mensch een redelijk schepsel Gods ? Omdat hij door God met rede of verstand, en vrijen wil begaafd is.

Met rede of verstand begaafd zijn, rede of verstand hebben, wil zeggen : het goede , de deugd, van 't kwade, van de zonde kunnen onderscheiden.

Tusschen het goede en kwade kunnen kiezen, dat heet

een vrijen wil hebben.

De mensch wordt dus een redelijk schepsel Gods genoemd, omdat hij, eenmaal tot het gebruik zijner rede, tot de jaren van verstand gekomen , het goede van het kwade, de deugd van de zonde kan onderscheiden, en het een kan doen ea 't andere laten, éen van twee kan kiezen.

Door zijn verstand en den vrijen wil is de mensch ver verheven boven de dieren, en overige schepselen Gods op aarde, b. v. zon , maan, sterren, planten, boomen , bloemen ; kortom : boven alle overige dingen of zaken, die men in de wereld zien kan; want al die dingen zijn in hun oorsprong

10

wel schepselen Gods, maar niet met rede en vrijen wil door God begaafde, doch redelooze schepselen Gods.

De mensch bestaat uit twee deelen, uit eene onsterfelijke ziel, d. i. eene ziel die niet sterven kan, en een sterfelijk lichaam, d. w. z. een lichaam dat sterven kan , ja werkelijk eens sterven, van de ziel gescheiden , en in deelen ontbonden worden zal.

De ziel is een onsterfelijke geest, begaafd met rede en verstand, door God geschapen en met het lichaam vereenigd, om het levend te maken en te bestieren.....

Geest is iets onstoffelijks, wat geen deelen heeft, en niet valt onder het bereik der zintuigen. Door lichaam verstaat men alles wat uit stof en deelen is samengesteld , en door onze zintuigen kan waargenomen worden. Dus hier het deel van den mensch , dat wij zien , en bestaat uit verschillende deelen en ledematen , of het stoffelijk omhulsel onzer ziel.

Waarom kan onze ziel niet sterven ? Omdat onze ziel een geest is, die niet uit deelen bestaat, en dus ook niet in deelen kan ontbonden worden. Welnu, stenen wil zeggen: in deelen ontbonden worden. Bijgevolg kan onze ziel niet sterven , omdat zij een geest is. Hoe onze ziel op een geestelijke wijze sterven kan , wordt in de 40^te les geleerd.

7 V. Welk is het waardigste deel van den mensch ? A. De ziel.

8 V. Waarom is de ziel het waardigste deel van den mensch ?

A. Omdat de ziel onsterfelijk is, en naar Gods beeld en gelijkenis is geschapen.

De ziel is dus, volgens den Catechismus, om twee redenen het waardigste deel van den mensch.

11

Ten l»^te omdat de ziel onsterfelijk is, en het lichaam sterfelijk. Wat die reden beteekent, weet ge al.

Ten 2'^1e omdat de ziel naar Gods beeld en gelijkenis is geschapen. „ Laat ons den mensch — man en vrouw — maken, scheppen naar ons beeld en gelijkenis. (Gen. I. 26, 27.)

Om deze tweede reden goed te verstaan , diene eene kleine vergelijking.

Kinderen, als de Zuster (of de Frater) u leert schrijven, dan geeft zij (hij) u een voorbeeld, voorschrift, model, dat ge moet naschrijven. Poet ge dat, dan schrijft ge letters naar 't voorbeeld en de gelijkenis van degene, welke de Zuster op bord of ... heeft voorgeschreven.

Als een schilder iemands portret moet maken , dan tracht hij de trekken van diens aangezicht, voorhoofd, oogen, neus, mond, ooren, houding , in éen woord, diens beeld en gelijkenis, zooveel hij maar kan, trouw gelijkend af te schilderen , weer te geven.

Door deze vergelijkingen toe te passen, zult ge genoegzaam begrijpen wat het zeggen wil, dat de ziel het waardigste deel van den mensch is (ten 2'^le): omdat zij naar Gods beeld en gelijkenis is geschapen. Dat wil nl. zeggen ; dat onze ziel, zooveel mogelijk een afbeeldsel van God is, veel gelijkenis heeft met God, goed op God gelijkt, staalt, gelijk men zegt: Kijk, dat kind staalt, gelijkt goed, of, juist op zijn vader of moeder.

Onze ziel kan niet volkomen , niet geheel en al op God stalen; want God is oneindig volmaakt, oneindig in alle Zijne volmaaktheden. Eene schilderij , een beeld of portret van menschen , hoe goed gelijkend, is altijd veel minder dan degene, dien het in levenden lijve voorstelt. B. v. kan het portret van N. N. spreken P ... Neen, maar toch zeggen we terecht: het portret gelijkt goed , juist, sprekend.

Zoo is 't nu ook met onze aiel in vergelijking met God. Onze ziel is niet en kan niet aan God gelijk zijn, maar toch.

12

gelijkt ze goed op God. Dit ook alléén wordt beteekend als we zeggen, dat de ziel van den mensch naar Gods beeld en gelijkenis geschapen is.

Die gelijkenis bestaat voornamelijk hierin , dat

ten l^ste God een geest is en onze ziel ook een geest is. In zóóver gelijkt dns onze ziel op God, dat èn God èn onze ziel een geest zijn. Maar tnsschen God en de ziel van den mensch bestaat toch een groot, ja, een oneindig verschil. Immers, God is een ongeschapen geest (zie 5^(le les, 3^de vraag); maar de ziel van den mensch is door God geschapen, uit niets voortgebracht, door God ingestort.

Ten 2^lt;Ie hierin, dat onze ziel door God met rede of verstand begaafd is, en ook God rede of verstand heeft, maar nit zich zei ven, en oneindig meer dan de ziel van eenig mensch, hoe geleerd en verstandig eenig mensch, b. v. Adam , Salomon en de Allerheiligste Maagd Maria, ook geweest zijn.

Ten 3'^le hierin , dat onze ziel een vrijen wil heeft en God ook, maar alweer met dit oneindig verschil, dat God, omdat Hij oneindig heilig is, niets kan willen en beloonen dan hetgeen goed is, en daarom ook het minste kwaad, de kleinste zonde moet verafschuwen en straffen, omdat Hij tevens oneindig rechtvaardig is.

Ten 4'^lc hierin, dat, gelijk God is één in wezen en drievuldig in Personen , ook onze ziel is één in wezen , drievuldig in krachten of vermogens, te weten : verstand, wil en geheugen.

(Heeft God ook geheugen?)

Ten 5'quot;-, hierin, dat gelijk God onsterfelijk is, ook de ziel van den mensch onsterfelijk is. Toch is er ook bij deze gelijkenis onzer ziel met God al wederom een oneindig verschil. God is van alle eeuwigheid en in eeuwigheid der eeuwen, in zich zeiven gelukkig. De ziel van den mensch is in den tijd geschapen, en alleen onsterfelijk in dien zin, dat ze eenmaal geschapen altoos zal blijven bestaan, nooit zal te

13

niet gaan; maar in de eeuwigheid öf wel gelukkig bf ongelukkig zijn zal, naar gelang de mensch het einde bereikt of niet bereikt, waarvoor hij door God geschapen is.

Deze vijf punten van gelijkenis tussehen God en de ziel van den mensch, toonen tegelijk duidelijk aan, dat de ziel het waardigste deel is van den mensch , veel waardiger dan zijn lichaam. Want juist hierdoor dat de mensch naar de ziel op de verklaarde wijze Gods beeld en gelijkenis is , is de ziel ver boven het lichaam verheven. Hieruit volgt, dat we voor het geluk onzer ziel ten minste zooveel, ja veel meer zorg moeten hebben, dan voor het geluk, het welzijn van ons lichaam , te meer, omdat, als we onze ziel zalig maken , ook ons lichaam eens in haar geluk zal deelen.

Wat doet men als van zelf voor 't behoud en welvaren van

't lichaam ?..... Doet minstens datzelfde voor uwe ziel.

Hoe dwaas toch zijn zij, die voor hun sterfelijk lichaam meer overhebben dan voor hunne onsterfelijke ziel.

9 V. Tot wat einde d. w. z. tot welk doel, of waarvoor is de mensch geschapen ?

A. Om in dit leven God te dienen en Hem hierna eeuwig te aanschouwen.

Ten l⁸», om ia dit leven,, dat we hier op aarde doorbrengen. God te dienen.

Maar wat is God dienen ?

Dat zult ge vanzelf verstaan , als ge maar nadenkt wat dienen, gaan dienen beteekent. Kent ge geene dienstboden P Hebben uwe ouders geen meid of knecht P Wat moeten die doen ? 't Geen hun heer of mevrouw, baas of vrouw wil dat ze doen, hun opleggen, gebieden. God dienen is dus Gods heiligen wil volbrengen , doen wat God van ons wil, en gelijk Hij het van ons wil gedaan hebben. Nu, wat God van den mensch wil gedaan hebben, heeft Hij geopenbaard,

14

kenbaar gemaakt door zijne 10 geboden, de 5 geboden der H. Eerk, en de plichten eigen aan ieders staat.

De voornaamste plichten van een kind liggen opgesloten in de deugden van leerzaamheid, godsdienstigheid en gehoor' zuamheid ; terwijl het met de jaren moet toenemen in deugd ' wijsheid en behagelijkheid bij God en menschen; zooals Christus in zijn verborgen leven ons geleerd heeft. Van Hem toch lezen wij, dat Hij onderdanig was, naar den tempel ging , de leeraren aanhoorde en ondervroeg; en toenam in wijsheid en jaren, en in genade bij God en menschen. Dit toenemen beteekent hier, dat Hij volgens zijne jaren, zijne ■wijsheid, enz. meer toonde. (Vgl. Les 9.)

Noem een gemakkelijk middel om door al onze werken Ood te dienen ? 's Morgens de goede meening maken om alles tot eer van God te doen. Het gebed van het Apostolaat is daarvoor zeer geschikt. (Li^, hes 43.)

Ten 2^de, is de mensch geschapen , om Hem , God , hierna , d. i. na dit leven, na onzen dood, eeuwig te aanschouwen, d. w. z. eeuwig, volmaakt gelukkig te zijn. Dienstboden dienen hunne meesters om op het einde des jaars hun loon, hunne huur te ontvangen. Welke belooning zal God geven aan degenen die Hem trouw dienen, Zijne geboden onderhouden F Het opperste geluk, de eeuwige gelukzaligheid, bestaande in God, ons opperste Goed, te aanschouwen, te bezitten en te genieten. Hoe lang ? Eeuwig, zonder eind. Ons leven hier op aarde duurt zoo kort. Dienen we dus God getrouw om ons laatste einde te bereiken, om God na dit leven, namaals eeuwig te aanschouwen. De verwezenlijking van dit tweevoudig doel vragen wij in de twee eerste vragen van het gebed des Hee-ren: „Geheiligd zij Uw naamquot; — „Ons toekome Uw Eijk.quot; (19^Je Les, V. 6 en 7.)

10 V, Wat wordt er van den mensch vereischt, om tot dat einde, d. i. het einde waarvoor de mensch geschapen is , te komen ? of, te geraken ?

15

A. Dat hij God kenne , God beminne, en Gods geboden tot het einde zijns levens getrouwelijk onder-boude.

Eerst staat er, dat hij God kenne, en dan, God beminne, omdat men niet kan beminnen wat men niet kent. Ongekend

is onbemind.

Maar als wij nu uit den Catechismns God goed hebben leeren kennen als een ongeschapen geest, den Schepper, Heer en Bestierder van hemel en aarde, de fontein onzer zaligheid en ons opperste goed, (ö'¹Â® les), dan zullen we, lettende op Zijne oneindige volmaaktheid in zich zelve , als zijnde een ongeschapen geest, en op Zijne grenzelooze goedheid jegens

ons als Schepper..... ook gemakkelijk inzien, dat we God

bovenal moeten beminnen , on die liefde toonen door Gods geboden tot het einde van ons leven getrouwelijk te onderhouden. Immers, „ wie volhard zal hebben ten einde toe, die zal zalig worden'' (Matth. X. 22.) „ lin hieraan weten wij, dat wij Hem (God) kenneti, indien wij zijne geboden onderhouden. Wie zegt, dat hij Hem kent en Zijne geboden niet onderhoudt, die is een leugenaar, en in dezen is de waarheid niet; maar die Zijn woord. Zijne geboden, onderhoudt, in dezen is naar waarheid de liefde Gods volkomen geworden'' (I Joannes II. 3—5.) D. w. z. deze bemint God niet enkel met den mond, maar ook met het hart, met de daad, — dezes liefde tot God is volkomen, echte, ware, oprechte liefde, noodig om ons einde te bereiken. De mensch is dan voor God geschapen, voor God — een oneindig goed — bestemd. Daarin is de diepe grond, de reden gelegen , waarom de mensch zonder God ontevreden, ongelukkig is, waarom alle goederen dezer aarde zijn hart niet kunnen verzadigen. Dat hart toch — voor God bestemd— kan door een eindig, beperkt goed niet volgemaakt, bevredigd of voldaan worden. De wereldsche menschen zijn dan ook nooit voldaan, zij verlangen altijd naar meer; en dwazen zijn het, die hier in 't vergankelijke hun geluk zoeken.

16

Vragen over de l^8te Les.

1. Wat beteekent Catechismus ?.... de Catechismus 'i....

2. Wat wil zeggen „de allerzaligste leeringquot;, en waarom

bevat de Catechismus de allerzaligste leer P

3. Wat beteekent ,,kort begripquot; — wat „Apostelenquot; — en

wie zijn hunne opvolgers P

4. Waarom handelt de Catechismus eerst over het geloof,

vervolgens over de hoop enz. V. 5, of hoe volgt natuurlijk het eene deel op het andere P

5. Wat verstaat men door geest P door lichaam P En wat

is onze ziel met ons lichaam P

6. Waarom is de mensch een redelijk schepsel P

7. Wat verstaat ge door rede en vrijeti wil ?

8. Waarin of hoe gelijkt onze ziel op God?

9. Wat beteekent „einde van den menschquot;, en welk is dat

einde P

10. Wat wil in 't algemeen zeggen „God dienen Pquot; En hoe

kan men God dienen door al zijne werken? Wat beteekent goede meening P

11. Welke zijn de voornaamste plichten, die een kind te

vervullen heeft, en heeft Christus ook daarvan een voorbeeld gegeven ?

12. In welke vragen van het gebed des Heeren bidden wij

om ons laatste einde te bereiken P

13. Waarom kan de mensch zonder God nooit gelukkig zijn P

14. Hoe heet gij de menschen, die meer over hebben voor

hun sterfelijk lichaam, dan voor hunne onsterfelijke ziel P

17

TWEEDE LES.

Van den Christen mensch en het Krnis.

IV. Wat is een Christen mensch ?

A. Een leerling van Jesus Christus, die, gedoopt zijnde, de zalige wet van Christus gelooft en belijdt in de ware Kerk.

Een ChriBten mensch is: Ten l^ate, een leerling van Jesus Christus.

Een leerling of discipel is iemand die geleerd of onderwezen wordt.

Een leerling van Jesus Christus is iemand, die geleerd of onderwezen wordt in de leer van Christns, d. i. de leer, welke Christus ons door daad en woord geleerd heeft.

Even gelijk men iemand, die bij de Fraters, of de Znsterg, of den Meester ter school gaat, een leerling van de Fraters, Zusters of van den Meester noemt, zoo noemen wij ook iemand die in de leer van Jesus Christns onderwezen wordt, een leerling van Jesus Christus.

Er staat bij, ten 2^de, die gedoopt zijnde , omdat het eerste vereisehte van een Christen is , dat hij gedoopt zij.

Ten 3^|R'. De zalige wet van Christus, dat is de zalig-, gelukkig makende wet van Christus, die Christus geleerd heeft.

De zalige wet van Christus ten 4^,,e, gelooft, dat is: die wet met zijn verstand aanneemt, en ten 5^de, belijdt, dat is: door zijne woorden en daden toont, dat hij de zalige wet van Christus gelooft; m. a. w.: dat hij èn in zijn huiselijk, èn in zijn publiek leven zich naar Christus wet gedraagt.

Ten 6'i^c. In de ware Kerk, dat wil zeggen, dat hij lidmaat van de Eoomsch Katholieke Kerk moet zijn. Want deze alléén is de ware Kerk door Christns ingesteld, gesticht.

18

2 V. Wat is de plicht van een Christen mensch ?

A. Dat hij de geboden van God onderhoude en zijn leven schikke naar de leering van Christus.

De plicht van een Christen mensch is, dat hij de geboden van God onderhoude; dat wil zeggen ; dat hij doe, wat de geboden Gods gebieden, en late wat zij verbieden, en dus zijn leven schikken, dat is plooie, inrichte, vorme naar de leering van Christus; dat hij zóó leve als Christus ons geleerd heeft.

3 V. Wat is het teelten van een Christen mensch ?

A. Het teeken van het heilig Kruis.

Een teeken is iets waaraan men iets anders kennen kan.

Bv. Als iemand een geweer op zijde heeft en eene weitaseh aan, en één of twee honden bij zich , dan kan ik daaraan kennen, dat hij een jager is. Als iemand een doek om. het hoofd heeft, dat hij tand- of hoofdpijn heeft.

Het teeken van een Christen mensch nu, dus datgene waaraan ik een Christen mensch kan kennen , is het teeken van het H. Kruis. Want als ik iemand een kruis zie maken, zie ik daaraan aanstonds , dat hij Christen is.

Hoeveel beteekenissen heeft het woord kruis ?

Drie. Ten l⁵quot;-, het kruisteeken dat wij maken, als wij zeggen: in den naam des Vaders, enz.

Ten 2'^le, het kruisbeeld en

Ten 3'^u', alles wat ons hindert of doet lijden.

Nog een ander kenteeken zijner leerlingen heeft Christus aangegeven als Hij bij Joës XIII. 35 zegt: „Hieraan zullen allen erkennen, dat gij mijne leerlingen zijt, zoo gij liefde hebt voor elkander 1quot;

19

4 V. Wat zegt gij, als gij het teeken van het heilig kruis maakt?

A. In den naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes. Amen.

Als men het teeken van het H. Kruis maakt zegt men : In den naam des Vaders, enz.

In den naam wil zeggen: O H. Drievuldigheid, op uw woord, omdat Gij het wilt, ter uwer eer.

Als men deze beteekenis kent, ziet men duidelijk, dat men₎ door vóór een werk het kruis te maken , dit werk daardoor aan God opoffert.

Het wil immers zeggen: ter uwer eer, wil ik dit werk doen , op uw woord, omdat Gij het hebben wilt; dus om daardoor uwen heiligen wil te volbrengen.

Men ziet daaruit ook , dat zeer nuttig is in bekoringen en moeilijkheden een kruis te maken.

Ter uwer eer, op uw woord, in uwen naam, wil ik dit lijden, wil ik tegen die bekoring strijd voeren, om tl, o God, daardoor te verheerlijken, om uwen wil te volbrengen.

5 V. Welke mysteriën heteekenen wij in het maken van het heilig Kruis ?

A. Twee groote mysteriën van ons geloof, te weten : het mysterie der H. Drievuldigheid, en der verlossing van den mensch uit de slavernij des duivels.

Hoe heteekenen wij door het maken nan het H. Kruis het mysterie der H. Drievuldigheid ?

In God is eenheid en drievuldigheid.

De eenheid van God bestaat in het ééne Goddelijke Wezen, en de drievuldigheid in de drie Goddelijke Personen.

De eenheid van Gods wezen of natuur drukken wij uit

20

zeggende: In den naam , en niet: In de namen. In den naam is enkelTond en slaat terug op het ééne Goddelijke Wezen, en de drievuldigheid van Personen duiden wij aan , door er aanstonds op te laten volgen de drie Goddelijke Personen, zeggende; des Vaders, en des Zoons en des H. Geestes. Wij voegen er het woordje en tusschen, om daardoor de onderscheidenheid der drie Goddelijke Personen aan te duiden.

Hoe heteekenen wij door het kruis de verlossing uit de slavernij des duivels ?

Ten l^stE, door het kruisteeken zelf, want door het kruis zijn wij verlost.

Ten 2^(le, door de wijze , waarop wij het kruis maken.

Als wij de hand van de hoogte naar de laagte, van het voorhoofd tot de borst trekken, beteekenen wij daardoor, dat Christus van den hemel op de aarde neergedaald, mensch geworden is. Als wij de hand van den linker naar den rechter schouder trekken, beteekenen wij daardoor, dat Christus ons van den staat van vervloeking en zonden, tot den staat van zegening en genade heeft overgebracht.

Er is nog een andere manier om het kruis te maken: met den duim op het voorhoofd, mond en borst, zooals wij gewoon zijn te doen bij het Evangelie, om te belijden, dat wij het aannemen met ons verstand, belijden willen met onzen mond, en van gansoher harte door onze werken volbrengen. Zoo ook kan men zeer geschikt 's morgens bij het opstaan , en 's avonds bij het slapen gaan het kruisteeken maken op het voorhoofd, mond en borst, zeggende: In den naam des Vaders, die mij geschapen heeft, en des Zoons, die mij heeft verlost, en des H. Geestes, die mij heeft heilig gemaakt wil ik dezen dag beginnen ('s morgens) — wil ik dezen dag eindigen ('s avonds). Aldus offert gij uw gedachten , woorden en werken aan God, en vraagt daarover den zegen door het kruis.

6 V. Van men hehhen wij het teeken van het heilig Kruis?

21

A. Van onze voorouders tot de Apostelen toe; ja van Christus zeiven, die door zijn kruis de wereld verlost heeft.

Wij hebben het kruisteeken van onze voorouders tot de Apostelen toe, dat wil zeggen: onze ouders hebben het van hunne ouders of van onze grootouders geleerd, die weer van hunne ouders, enz.; totdat wij eindelijk, als wij zoo terug bleven gaan, bij de Apostelen zouden komen en bevinden, dat die allen het kruis reeds gemaakt hebben.

Ja, de oude schrijvers verhalen, dat de eerste christenen nooit slapen gingen, opstonden, of eenig werk begonnen zonder het kruis te maken.

Eindelijk is het kruis van Christus zeiven afkomstig, die ons door Zijn kruis verlost heeft.

7 V. Wanneer behooren wij het teeken van het H. Kruis te maken ?

A. Als wij opstaan, eten en slapen gaan, en vóór al onze werken ; maar bijzonder als wij eenige kwelling of bekoring hebben.

Wanneer behooren wij , dat is : wanneer is het goed, past, voegt het, dat wij een kruis maken ?

Ten I^5te, als wij opstaan en slapen gaan.

lyaarom behooren wij dan een kruis te maken t¹

Ten l^ste, omdat God het eerste en het laatste van den dag wil hebben.

Ten 2'^le, om daardoor die groote waarheid te belijden, dat God ons eerste begin en laatste einde is.

Ten 3^,le, om den zegen en de bescherming van God af te smeeken over al wat we overdag doen, en over onze nachtrust.

Ten II'¹', behooren wij voor en na het eten een kruis te maken.

C. 2

22

Vóór het eten, om Gods zegen over ons zeiven en de spijzen af te smeeken, opdat zij ons niet schaden naar het lichaam, en opdat wij er ook niet bij zondigen, en ook om het eten aan God op te dragen , en het alzoo verdienstelijk te maken voor den Hemel.

Na het eten, om God te danken voor de ons geschonken spijzen. — floevelen zijn er, die ze moeten missen !

Ten III^de, vóór al onze werken, om ze aan God op te dragen.

Ten IV^,le, bijzonder als wij eenige kwelling of bekoring hebben.

Kwelling is alles wat ons hindert, moeilijk valt.

Bij eenige kwelling maken wij een kruis, om die kwelling aan God op te dragen, en om Gods bijstand af te smeeken, om ze geduldig te verdragen, en ze zoo verdienstelijk te maken voor den hemel.

Bekoringen zijn aanloksels tot zonden. Bij bekoring maken wij een kruis, om daardoor Gods hulp af te smeeken, om de bekoring te overwinnen, of or van bevrijd te worden, en den duivel weg te jagen.

8 V. Wat voordeel doen wij met het maken van het teeken van het heilig Kruis ?

A. Ten 1. Het kruis dient ons tot eene openbare belijdenis van ons geloof; ten 2. het is een kort gebed tot God; ten 3. het jaagt van ons den duivel met al zijn bedrijf.

Ten l^s«. Het kruis is eene openbare belijdenis van ons geloof, wijl wij daardoor iedereen laten zien, dat wij Christenen zijn.

Ten 2lt;ie het is een kort gebed tot God, zooals gezien is bij den uitleg van: In den naam. (Bladz. 19, 4« Vr.)

Ten 3^(,l! het jaagt van ons den duivel. De duivel is zoo bang voor het kruis, omdat hij door het kruis overwonnen is.

23

Wat doet de hond, kinderen, wanneer hij den stok ziet, waarmede hij geslagen is ?

Met al zijn bedrijf.

Een bedrijf is een ambacht, het werk, dat iemand uitoefent. Nn het bedrijf, het ambacht van den duivel is, demenschen te kwellen en tot zonden te brengen.

Nota. God heeft de schande van het kruis tot eer gemaakt.

Vroeger was het kruis eene schande, de kruisdood de schandelijkste van alle straffen; maar sinds Jesus aan het kruis gestorven is, staat het kruis als een eereteeken op alle kerken, en prijkt het zelfs als zoodanig' in de kronen van koningen en keizers en op de borst der dapperen.

Daardoor komt het, dat wij ons zoo moeilijk de schande van het kruis kunnen voorstellen.

Vragen over de 2^de Les.

1. Wat is er noodig om een waar christen mensch te

zijn P En waarom zijn protestanten, die zich christenen noemen , eigenlijk geen christenen F

2. Wat wil zeggen „ zijn leven schikken naar de leer

van Christus Pquot;

3. Heeft Christus ons maar alleen door woorden geleerd ?

En hoelang P — Ook door zijn voorbeeld P — En hoelang ?

4. Wat is kwelling? Wat is bekoring P

5. In hoeveel beteekenissen wordt het woord kruis geno

men P

6. Op hoeveel manieren kan ik het kruisteeken maken P

En waarom zoo bij het Evangelie, en 's morgens en 's avonds P

7. Wat beteekent bedrijf? Welk is het bedrijf van den

duivel P En waarom verjaagt het kruis den duivel F

24

EERSTE DEEL.

DEEDE LES.

Van het Geloof.

§ 1-

1 V. Wat is het Geloof?

A. Eene deugd en gave Gods en een licht, waardoor de mensch vastelijk gelooft al wat God geopenbaard heeft en de H. Kerk voorhoudt te gelooven.

Gelomen is iets voor waar aannemen op het zeggen, of het gezag van een ander.

Er is dus een groot onderscheid tusschen gelooven, zien en begrijpen. Ik geloof op het gezag of het zeggen van een. ander; b. v. dat elders iets gebeurd is. Ik zie met mijne oogen ; b. v. dat daar die banken staan. Ik begrijp met mijn verstand; b. v. tweemaal twee is vier. Gelooven komt nog wel in andere beteekenissen voor; b. v. voormeenen', gissen, vermoeden enz.; hier echter wordt het in genoemden eigenlijken zin genomen.

Men onderscheidt menschelijk en goddelijk geloof. Als eenig geloofwaardig mensch, bv. vader of moeder , ons iets vertelt, dat we niet van zelf begrijpen, of zelf niet gezien hebben, dan gelooven we dat met een menschelijk geloof, op menschelijk gezag. Als menschen ons iets zeggen, weten we niet altijd zeker, dat het waar is, wat ze ons vertellen; want ze kunnen of zelf bedrogen zijn of ons bedriegen.

Maar wat God ons openbaart, of zegt, is noodzakelijk waarheid ; want God is alwetend en kan dus zelf niet bedrogen worden, en evenmin ons bedriegen, omdat Hij waarachtig, oneindig volmaakt, oneindig goed is.... Eveneens ben ik niet altijd vol-

25

strekt zeker ran hetgeen ik zie, of begrijp ; want mijn oogen en veratand knnnen abuis hebben.

Het geloof is eene deugd, omdat het ons genegen maakt om goed te doen. Eene deugd toeh is eene genegenheid der ziel, door welke de mensch weldoet. (42« Les, l^e Vr.)

Wij beschouwen dus hier het geloof niet als een voorbijgaande daad, of akte; b. v.; een of andermaal iets gelooven, of aannemen op het gezag van God ; maar als een bijblijvende, bovennatuurlijke hoedanigheid of eigenschap onzer ziel, door God ingestort, waardoor wij gaarne , gemakkelijk aannemen wat God openbaart, of daartoe genegen worden.

Tot welk goed maakt het geloof ons genegen ?

Om Gods waarachtigheid te vereeren.

Hoe vereeren wij door het geloof Gods waarachtigheid?

Omdat wij dan die waarachtigheid stellen boven onze oogen , en ons verstand. Wij begrijpen het niet en meenen soms het tegenovergestelde te zien , en toch nemen wij niet aan , gelooven wij niet hetgeen wij zien , maar hetgeen God zegt. Bv. in hot H. Sacrament des Altaars, zien mijne oogen niets dan brood, mijn verstand ziet daar ook niets anders ; ik kan niet begrijpen, dat daar iets anders is dan brood, en toch verwerp ik wat ik zie , en ik neem aan wat God mij zegt: namelijk , dat het geen brood , maar het Lichaam en Bloed van Christus is.

Ik stel dus Gods waarachtigheid boven hetgeen ik zie, en boven mijn verstand of begrip

2 V. Waarom wordt het Geloof genoemd eene gave Gods ?

A. Omdat het ons van God gegeven wordt zonder onze verdiensten , en wij het uit ons zei ven niet kunnen hebben.

Het geloof is eene gave Gods, omdat wij het onverdiend

26

gekregen hebben. En al hadden wij er ook nog zooveel voor gedaan, zooals bv. sommige arme wilden , toch zou het eone gave blijven, omdat de schat des geloofs zoo groot is , dat hij nooit verdiend kan worden.

Denk u een kind, dat voor het breien van één kous honderd duizend gulden zou krijgen, dit kind heeft wel iets voor die honderd duizend gulden gedaan, maar toch zou men niet kunnen zeggen , dat het kind dat geld verdiend heeft. Het zou een gift voor dat kind blijven. Hier, gelijk bij de andere goddelijke deugden, is spraak van een bovennatuurlijk geloof; natuurlijk geloof kunnen wij hebben zonder een bijzondere gaaf. .... De gave des geloofs overtreft alles ; wat toch baat het de geheele wereld te bezitten , als wij onze ziel zonden verliezen; en zonder geloof kunnen wij aan God niet behagen, niet zalig worden.

3 V. Waarom wordt het Geloof genoemd een licht?

A. Omdat het ons verstand verlicht, om de waarheden des geloofs te kennen en te gelooven.

Het geloof is ook een licht, dat wil zeggen , dat door het geloof ons vele dingen ter kennis komen , die wij door ons natuurlijk verstand niet zouden weten, of waar w ij slechts zeer geringe kennis van zouden hebben.

Door ons verstand begrijpen wij wel iets van de waarheden des geloofs, doch het geloof maakt ons dat alles veel klaarder.

Ons verstand is als het ware een flauw nachtpitje , waardoor wij de zaken van God, de ziel en de eeuwigheid , zoo maar weinig begrijpen, gelijk wij bij een nachtpitje, ook maar ten halve de zaken zien , die zich in eene kamer bevinden ; doch schijnt de volle zon in die kamer, dan zien wij alles duidelijk en klaar.

Door het geloof kennen wij duidelijk en klaar de goddelijke zaken. Het geloof is voor ons als eene helderschij-nende zonbij het nachtpitje van ons verstand.

27

Bt, Door ous natuurlijk verstand begrijpen wij heel goed dat wij verkeerd en kwaad doen, als wij zonden bedrijven; doch als wij diezelfde zonden met de oogen des geloofs beschouwen, als wij weten, dat wij door de zonden God het Opperste Goed beleedigen en bedroeven, dat wij door die zonden beroofd worden van het onuitsprekelijk geluk des hemels en de eeuwige hel verdienen, dan zien wij oneindig beter de boosheid dier zonden in. Zoo is het met alle andere zaken gelegen.

Wanneer wij nu door het licht des geloofs, die verschillende zaken beginnen te zien, is ons verstand ook bereid ze aan te nemen; want het geloof als bovennatuurlijke deugd maakt onzen wil ook genegen om te gelooven.

Dat wij vele zaken gelooven, die wij niet begrijpen, strijdt niet tegen ons gezond verstand, wijl wij alle dagen in de natuur zien bewaarheid , dat zaken , die wij niet begrijpen , toch heel goed waar kunnen zijn.

Dat er bv. van een klein pitje een groote boom kan komen, kunnen wij onmogelijk begrijpen, en toch zien wij , dat het gebeurt.

Dat aan boomen bloemen en smakelijke vruchten kunnen groeien, begrijpen wij evenmin. Ja, de geheele natuur is voor ons een geheim. En toch nemen wij die geheimen aan, enkel omdat wij ze zien met onze oogen, die toch abuis kunnen hebben. Waarom zou het dan niet redelijk zijn, aan te nemen wat ik niet begrijp, omdat God, die niet falen kan , het ons zegt ?

Wanneer hebben wij een goddelijk geloof?

Wij hebben een goddelijk geloof, als wij gelooven wal God zegt, en omdat God het zegt.

4 V. Wat moeten wij gelooven ? of, welk is het voorwerp van ons geloof?

28

A. Al wat God geopenbaard heeft en de H. Kerk voorhoudt te gelooven.

Wat wil zeggen openbaren ?

Openbaren wil zeggen: aan 't licht brengen, bekendmaken, leeren. God is zoo goed geweest, ons door zijne gezanten te leeren wat we moeten gelooven en doen om zalig te worden. Die leeringen, die God ons door zijne gezanten heeft doen verkondigen, bekend maken, worden : de Goddelijke openbaring genoemd.

Er staat dat wij gelooven moeten, al wat God geopenbaard heeft en de H. Kerk ons voorhoudt te gelooven.

Waarom staat er bij en de H. Kerk ons voorhoudt te gelooven?

Dat staat er hij , omdat de H. Kerk het middel is om de Goddelijke openbaring te kennen; omdat de H. Kerk om zegt, wat God geopenbaard heeft.

Wien verstaat gij door de H. Kerk, die ons voorhoudt hetgeen wij moeten gelooven ?

Den Paus van Kome en de Bisschoppen der H. Kerk in vereeniging met den Paus. (10 vr.)

5 V. Hoe moeten wij dat gelooven ?

A. Vastelijk.

6 V. Wat beteekent dat: vastelijk gelooven ?

A. Zoo gelooven, dat men aan niet eene waarheid van het Geloof in het minste twijfelt.

Vastelijk gelooven , dat is zoo zeker zijn, dat het waar is, dat wij er volstrekt niet aan twijfelen.

Wat is twijfelen ?

Denken ; zou het wel waar zijn ?

Is twijfelen aan eene waarheid des Geloofs altijd zonde?

Neen, het is dan alleen zonde, als wij het vrijwillig doen.

29

7 V. Waarom moeten wij de waarheden des Geloofs vastelijk yelooven ?

A. Omdat God de eeuwige waarheid is, die dezelve geopenbaard heeft.

Waarop steunt ons geloof ?

Op Gods waarachtigheid.

Waarom moeten wij geloooen ?

Omdat God waarachtig , of omdat God de eeuwige waarheid is.

Welke is dan de beweegreden van ons geloof ?

Gods waarachtigheid.

ïsota. Men merke op dat de drie bovenstaande vragen en antwoorden , alle hetzelfde heteekenen, dat ze telkens alleen op eene andere manier zijn uitgedrukt.

Wat wil het zeggen , dat God waarachtig of de eeuwige waarheid is ?

Pit wil zeggen : dat God niet kan liegen of bedrogen worden.

Waarom kan G od niet liegen ?

Omdat Hij oneindig volmaakt is.

W'jarom kan God niet bedrogen worden ?

Omdat Hij alwetend is.

Wat wil zeggen dat God alwetend is ?

Dat Hij alles weet.

Ik geloof dus niet omdat de Kerk het leert, veel minder omdat de pastoor het zegt; maar omdat God, die waarachtig is, het ons geopenbaard heeft. De Kerk is het middel om te weten wat God geopenbaard heeft; terwijl de geloovigen door wettig gezondene Herders en priesters te weten komen wat de Kerk — Paus en Bisschoppen — voorhonden ot leeren. De pastoor wordt aangesteld door den Bisschop, de Bisschop door den Paus , die Christus' plaats bekleedt.

30

8 V. Waardoor weten wij met zekerheid hetgeen wij moeten gelooven ?

A. Door de leering der H. Kerk, die niet kan falen in hetgeen zij ons voorhoudt te gelooven.

Wij weten met zekerheid hetgeen wij moeten gelooven, door de leering der Kerk; dat is; door de prediking en onderrichting der Kerk.

Wat wil zeggen, de Kerk kan niet falen in hetgeen zij ons voorhoudt te gelooven ?

Dit wil zeggen: dat de Kerk in geloofswaarheden geen abuis, het niet mis kan hebben.

9 V. Waarom kan de H. Kerk niet falen in hetgeen zij ons voorhoudt te gelooven ?

A. Omdat zij , volgens de beloften van Christus , altijd bestuurd wordt door den H. Geest, die de geest der waarheid is.

Waarom kan de H. Kerk (dat is, de Pans en Bisschoppen) in geloofspunten niet falen of d ui alen F

Omdat zij, volgens de beloften van Christus, altijd bestnurd wordt door den H. Geest, die de Geest der waarheid is.

Met welke woorden heeft Christus dit beloofd?

„ Ik zal den Vader bidden, en Hij zal u eenen anderen „ Helper geven om in eeuwigheid bij u te blijven, den Geest „der waarheid. De Heilige Geest, dien de Vader in mijnen „ naam zenden zal, die zal u alles leereu, en u alles indachtig „ maken wat Ik n gezegd heb.quot; (Joan. XIV. 16. 26.)

Heeft Christus dat maar alléén aan de Apostelen beloofd, of betrof die voorzegging ook de opvolgers der Apostelen, namelijk den Paus en de Bisschoppen ?

Die beloften deed Christus niet alleen aan de Apostelen maar ook aan de opvolgers der Apostelen, den Paus en de

31

Bisschoppen. Hetgeen duidelijk blijkt uit de woorden: „ Hij „ zal u een anderen Helper geven om in eeuwigheid bij u te „ blijven.quot;

Christus wist heel goed , dat de Apostelen niet eeuwig op aarde zouden leven , en beloofde dus den H. Geest tevens aan hunne opvolgers.

Wanneer nu de H. Geest, dat is. God, iemand alles leert, alles indachtig maakt, kan die nog falen, abuis hebben ? Onmogelijk. Nu, dat heeft Christus uitdrukkelijk aan Zijne Kerk, dat is, aan hare leeraars, den Paus en de Bisschoppen beloofd; maar ook aan niemand anders, dan aan hen. Bijgevolg is de Kerk in geloofszaken onfeilbaar — kan zij geen abnis hebben , — maar ook zij alleen heeft dit voorrecht, omdat het door Christus aan niemand, dan aan de Kerk is toegezegd, gegeven. Hierin ligt de grond van het antwoord op Vr. 11. Wanneer ik toch niet volkomen zeker ben, dat God. iets geopenbaard heeft, en zoo ja, hoe die geheimzinnige of duistere waarheid moet verstaan worden, dan heb ik niets dan een opinie, een mij dunkt; terwijl anderen er geheel anders over denken, ook hun opinie, of goeddunken hebben; zooals wij dagelijks ondervinden bij al degenen, die zich van de Katholieke Kerk hebben afgescheiden, en die daarom het eenige zekere middel, de onfeilbaarheid , die Christus alleen aan Zijne Kerk heeft toegezegd, missen.

10 V. Wien verstaat gij door de H. Kerk, die ons voorhoudt hetgeen wij moeten gelooven ?

A. Den Paus van Rome, en de Bisschoppen der H. Kerk in vereeniging met den Paus. Bisschoppen toch, die niet in gemeenschap zijn met den Paus, zooals de Bisschoppen der Scheurmakers (— 15^de Les, Vr. 3 —) zijn geen Katholieke Bisschoppen of leeraars in de Kerk van Christus.

32

§ 2.

11 V. Wordt huiten de Katholieke Kerk ook het ware Geloof gevonden ?

A. Neen ; daar vindt men geen goddelijk Geloof, maar alleen een menschelijk goeddunken.

Buiten de 'Katholieke Kerk vindt men geen goddelijk geloof, maar alléén een menschelijk goeddunken.

Dat wil zeggen: Niet-Katholieken gelooven wat zij goedvinden, wat met hnnne denk- en zienswijze overeenkomt, en de rest, die hun niet aanstaat', verwerpen zij.

12 V. Kan er niet meer dan één waar Geloof zijn ?

A. Geenszins; want gelijk er maar één God is, die de waarheden des Geloofs heeft geopenbaard , en ééne H. Kerk , die ze voorhoudt, zoo kan er ook maar één waar Geloof zijn.

Er kan maar één waar geloof zijn , omdat er maar één God is, die de waarheden des geloofs heeft geopenbaard, en er maar ééne ware Kerk is, die ze voorhoudt.

De uitleg van dat antwoord is deze:

De waarheid is maar één. Twee tegenstrijdige dingen kunnen nooit te gelijkertijd waar zijn.

Iets kan niet te gelijkertijd en onder 't zelfde opzicht licht en donker , zwart en wit-, goed en kwaad zijn, enz , éen van de twee kan maar waar zijn. God nu kan niets openbaren dan de waarheid, die maar één is; omdat Hij de eeuwige waarheid is. En de Kerk kan niets anders voorhouden dan de waarheid , die maar één is, omdat zij , volgens Christus beloften, onfeilbaar is; bijgevolg moeten alle sekten — dat is, die zich van de Katholieke Kerk hebben afgescheiden —

33

valsch zijn. Want anders zou de waarheid niet meer één zijn, en te gelijkertijd twee tegenstrijdige dingen waar kunnen wezen.

Doch er zijn menschen , die zeggen: al heb ik het ware geloof niet, dat komt er weinig op aan , als ik maar goed leef. Zulks te beweren, is een groote dwaling, zooals blijkt uit vr. 13 en 14. Immeia wie vrijwillig niet gelooven wil, wat God geopenbaard heeft, twijfelt natuurlijk aan Gods waarachtigheid , en bedrijft dus een groote zonde, waarom men verloren gaat.

13 V. Kan een ieder in zijn geloof niet zalig worden ?

A. Neen; zonder het ééne ware Geloof is de zaligheid niet mogelijk.

14 V. Zullen de ketters om hunne dwaling dan zeker verloren gaan ?

A. Ja, als zij in hunne dwaling grootelijks schuldig zijn eu daarin volharden.

Ofschoon zonder het ééne ware geloof de zaligheid niet mogelijk is, kunnen de ketters en protestanten nochtans zalig worden als zij :

ten l^8te te goeder trouw dwalen,

ten 2^ji^! de vier punten kennen,

ten 3^,kj goed gedoopt zijn, of het doopsel van begeerte hebben en

ten 4^l,e een volmaakt berouw hebben over hunne zonden.

Dan toch behooren zij, ofschoon niet uitwendig, toch inwendig in den geest, met den oprechten wil, tot de Kerk van Christus, en hebben zij werkelijk het waar geloof, ofschoon ze in een of ander punt te goeder trouw dwalen. Aangezien nu niemand, dan God , hierover met zekerheid kan oordeelen, zoo weten wij niet met zekerheid, of protestanten

34

en die uitwendig buiten de ware kerk sterven, verloren gaan, en laten wij hieromtrent het oordeel aan God; wij veroordeelen niemand; terwijl het altijd waar blijft, dat zonder het eene ware Goloof de zaligheid onmogelijk is.

15 V. Waardoor verliest men het Geloof?

A. Door eenige waarheid van het Geloof te verwerpen , of daaraan vrijwillig te twijfelen.

Men verliest het geloof, door slechts ééne waarheid van het geloof te verwerpen of daaraan vrijwillig te twijfelen ; want als men dat doet, heeft men aan geen een punt meer een goddelijk geloof. Want opdat ons geloof goddelijk zij, moeten wij gelooven, omdat God het zegt, en als men gelooft omdat God het zegt, zal men zoo wel het eene gelooven, als het andere, omdat God zoo wel het eene als het andere heeft gezegd.

Verwerpt men dus één punt, dan gelooft men ook de andere niet, omdat God het zegt , maar omdat men het goedvindt ; want anders zou men ook dat eene punt wat men verwerpt, gelooven, wijl God dat even goed gezegd heeft. Hieruit volgt, dat men het geloof der orthodoxe of zoogenaamde geloovige protestanten niet overschatten moet, en niet te veel moet dwepen met het woord „christelijkquot;, wat sommigen zoo uitbundig plaatsen voor al hun doen en laten; ofschoon wij hun de voorkeur geven boven volslagen onge-loovigen.

§ 3.

16 V. Is het ook noodzakelijk, dat wij eenige waarheden of stukken des Geloofs weten ?

A. Ja; wij moeten eenige waarheden des Geloofs weten uit noodzakelijkheid des middels, en eenige stukken des Geloofs uit noodzakelijkheid des gebods.

35

Wij zijn wel verplicht alles te gelooven, wat Godveropen-baard heeft, maar niet, alles van buiten te weten.

Wij zijn verplicht van buiten te weten de vier pnnten nit noodzakelijkheid des middels en eenige stukken uit noodzakelijkheid des gebods.

17 V. Wat wil het zeggen, dat men eenige waarheden moet weten uit noodzakelijkheid des middels ?

A. Dit wil zeggen, dat men niet kan zalig worden, als men , tot de jaren van verstand gekomen, die niet weet.

18 V. Welke waarheden moet men weten uit noodzakelijkheid des middels ?

A. Deze vier: ten 1. dat er één God is; ten 2. dat er drie onderscheidene Goddelijke Personen zijn, de Vader, de Zoon en de H. Geest; ten 3. dat God de Zoon voor ons is mensch geworden en gestorven; ten 4. dat God is looner van het goed en straffer van het kwaad.

Dat weien wil hier zeggen, genoegzaam begrijpen wat men zegt, de woorden verstaan; 't is dus niet voldoende die punten enkel van buiten te kunnen opzeggen. Van de vierpunten uit noodzakelijkheid des middels behoort men te weten: 1° dat God bestaat, dat er maar één God is, dat God onderscheiden is van de schepselen , b. v. omdat Hij zelf Schepper is. 2» Dat in éénen God drie van elkander onderscheidene Personen zijn : de Vader, de Zoon en de H. Geest, die alle drie Goddelijke Personen zijn, omdat Zij een goddelijk wezen, of eene goddelijke natuur hebben, maar toch alle drie slechts één God zijn, omdat zij alle drie hetzelfde goddelijk wezen, of dezelfde goddelijke natuur hebben. 3» Dat de tweede der Goddelijke Personen — de Zoon — is mensch geworden —

36

ziel en lichaam heeft aangenomen , voor ons geleden heeft, gestorven is , en ten derden dage wederom van de dood ia opgestaan. 4o Dat die ééne God de goeden loonen zal met het eeuwig leven, of den hemel; en de kwaden straffen met eene eeuwige hel.

De vier punten moeten wij weten uit noodzakelijkheid des middels. Dat wil zeggen : de kennis van dip punten is zulk een noodzakelijk middel om in den hemel te komen, dat wie deze niet kent, al ware het zonder zijn schuld, hij toch niet zalig kan worden. Wanneer men echter met Gods gratie doet, wat men kan, zegt de H. Thomas, dan zal God zorgen , dat men , op welke wijze ook , tot de kennis van die punten komt.

19 V. Wat wil zeggen , dat men eenige stukken des Geloofs moet weten uit noodzakelijkheid des gebods ?

A. Dit wil zeggen, dat men op zware zonden verplicht is deze te weten, als men kan.

20 V. Welke stukken des Geloofs moet men weten uit noodzakelijkheid des gebods ?

A. Het Onze Vader, de twaalf artikelen des Geloofs, de tien geboden Gods, de vijf geboden der H. Kerk , de HH. Sacramenten bijzonder die men moet ontvangen, en ieder de plichten van zijnen staat.

Dit weten wil ook hier zeggen, genoegzaam verstaan, zoodat men over den inhoud ondervraagd, daarop voldoende kan antwoorden.

De kennis van deze pt.nten is wel geen volstrekt noodzakelijk middel om in den hemel te komen; want men kan zalig worden, al kent men ze niet; wij zijn tot die kennis slechts gehouden om een bepaald gebod van God, en zooals

37

ge weet, een gebod verplicht enkel als men het kan onderhouden ; derhalve als men onschuldig die pnnten niet kent, zal men daarom niet verloren gaan.

Kinderen, toont eens door op het volgende te antwoorden,

dat gij goed begrijpt wat noodzakelijkheid des middels.....

wat noodzakelijkheid des gebods beteekent ? In nw ouders huis — veronderstel ik — zijn twee kamers; aan de eene kamer is maar één deur; uit welke noodzakelijkheid moet ge nu door die eene deur ingaan om, volgens gewone wijze, in die kamer te kunnen komen? Wel natuurlijk uit noodzakelijkheid des middels ; deze eenige deur toch is het eenige middel, om enz.... En kunt ge die deur niet open krijgen, al is het ook zonder uw schuld, zult ge dan ooit op gewone wijze in die kamer komen? Neen, nooit; want er is geen ander middel. Goed geantwoord.

Maar aan de kamer van den anderen kant zijn twee deuren ; doch vader gebiedt u door deze deur binnen te gaan en gene dicht te laten. Is nu het binnengaan door die deur nog een noodzakelijk middel om in die kamer te komen ? Neen, want er is nog een andere deur waardoor men kan binnen komen; doch ik moet door deze deur naar binnen , omdat vader zulks geboden heeft. Bijgevolg uit noodzakelijkheid des gebods. En wanneer ge nu die deur niet kunt openkrijgen, waardoor vader gebiedt binnen te gaan, zoudt ge dan nog misdoen, door de andere, die vader verboden heeft, te openen, wanneer hij wil, dat ge in die kamer iets gaat halen ? Immers neen; want een bepaald gebod verplicht niet, als ik het niet kan volbrengen. Daarom gaat men niet verloren omdat men de punten uit noodzakelijkheid des gebods niet kent buiten zijne schuld. Maar veronderstelt eens, kinderen, dat gij die punten niet kent; wat dan ?

21 V. Welk is het het kort begrip van hetgeen men moet gelooven?

C. 3

38

A. Het Symbolum des Geloofs van de Apostelen gemaakt, en in twaalf artikelen verdeeld.

Het kort begrip , dat is: de korte inhoud , of de korte samenvatting van alles wat wij moeten gelooven, is het Symbolnm des Geloofs.

Symbolum wil zeggen: merk of kenteeken, hier waaraan men Christenen kan kennen. Ook leuze, wachtwoord. Ook korte samenvatting; formulier, belijdenis (des Geloofs).

22 V. Zeg de twaalf artikelen des Geloofs.

A. 1. Ik geloof in God , den Vader almachtig , Schepper van hemel en aarde ;

2. En in Jesus Christus zijnen éénigen Zoon onzen Heer;

3. Die ontvangen is van den Heiligen Geest, geboren uit de Maagd Maria 5

4. Die geleden heeft onder Pontius Pilatus, is gekruist, gestorven en begraven ;

5. Die is nedergedaald ter helle, den derden dag verrezen van de dooden;

6. Die is opgeklommen ten hemel, zit aan de rechterhand van God den Vader almachtig ;

7. Van daar zal Hij komen oordeelen de levenden en dooden.

8. Ik geloof in den Heiligen Geest;

9. De Heilige Katholieke Kerk, Gemeenschap der Heiligen ;

10. Vergiffenis der monden ;

11. Verrijzenis des vleesches ;

12. Het eeuwig leven. Amen.

39

Het Symbolnm, of de Apostolische geloofsbelijdenis wordt in drie dealen verdeeld : het eerste handelt over God den Vader en de Schepping. — Het tweede over God den Zoon en de Verlossing. — Het derde over God den H. Geest en de heiligmaking. Hot geheel bestaat uit twaalf artikelen. — Artikel beteekent stnk , lid , deel van een geheel, b. v. de wet bestaat uit zooveel artikelen......

Kinderen, 'tis niet voldoende, dat men zijn geloof kent eu belijdt, men moet ook volgens zijn geloof leven. Dat is: ons geloof moet werkdadig zijn , wij moeten het door onze werken toonen , of zoo denken, spreken en handelen gelijk het geloof ons leert, 't Zal goed zijn dit punt door eenige voorbeelden duidelijk temaken, b. v. Hoe zal iemand, die een levendig geloof heeft, denken en spreken over ziekten , tegenspoed, rijkdom en armoede, over vermaken der wereld enz.; en hoe integendeel een wereldsch mensch ? En welk verschil van levenswijs zal daarvan het gevolg zijn F Om echter volgens zijn geloof te kunnen leven, behoort het geloof levendig, opgewekt te zijn, men moet van de waarheden des geloofs doordrongen zijn. lï. v. Wij gelooven allen, dat Christus waarachtig in het H. Sacrament tegenwoordig is; en toch zijn er velen , ook onder de kinderen, die volgens dat geloofspunt niet leven, en, zich in de kerk oneerbiedig gedragen , omdat zij aan de tegenwoordigheid van Christus niet denken, daarvan niet doordrongen zijn. Is men van zijn geloof doordrongen, b. v. van Christus' waarachtige tegenwoordigheid in zijn H. Sacrament, dan gevoelt men daar natuurlijk eerbied, ontzag, eene heilige vrees, die ieder aan onze houding kan opmerken.

Nota. Ik geloof aan God wil zeggen : ik neem met mijn verstand aan , dat God bestaat, dat er een God is.

Ik geloof God wil zeggen, ik geloof alles wat Hij zegt; ik neem met zekerheid aan al wat God veropenbaard heeft, al wat Hij ons door de H. JLerk voorhoudt, omdat God waarachtig is, omdat God het gezegd heeft.

40

Ik geloof in God wil zeggen, ik neem met mijn verstand aan, dat Hij bestaat, waarachtig en mijn laatste einde is.

Dat God mijn laatste einde is wil zeggen : dat ik in God alleen mijn geluk kan vinden. Wij kunnen alleen in God, en niet in al het aardsche ons gelnk vinden, omdat ons hart alléén voor God, en niet voor de aarde geschapen is. Zie l^ste Les , na de 10^,le Vraag.

Vragen over de 3'^Ic Les.

1. Wat beteekent gelooven , zien, begrijpen? of welk ver

schil is daar tnsschen P

2. Hoe kom ik dan tot de kennis van iets door gelooven,

door zien , door begrijpen P

3. Wanneer heb ik een goddelijk geloof?

s; 4. Waarvan ben ik het zekerste: van hetgeen ik op het gezag van God aanneem, of van hetgeen ik zie, of begrijp P

5. Wanneer is het geloof in ons eene deugd , en welk

goed doe ik, als ik op Gods gezag geloof?

6. Wat is het voorwerp van ons geloof, of wat moeten

wij gelooven ?

7. Wat beteekent openbaren?

8. Welke is de beweegreden van ons geloof? Of waarom

moeten wij gelooven ?

9. Wat wil zeggen: God is waarachtig ? en waarom kan

God niet liegen of bedrogen worden ?

10. Op welke eigenschap van God steunt dus ons Geloof?

11. Waarom staat er bij „ en de Kerk ons voorhoudt te

gelooven Pquot; En is de leer der Kerk de beweegreden van ons geloof, of het middel om tot de kennis van Gods openbaring te komen ?

12. Wie verstaat ge hier door „de Kerkquot;—P Wat... door

ons voorhoudt ? — En hoe weet een geloovige, wat de Kerk voorhoudt of leert?

41

13. Wat wil zeggen: de Kerk kan niet falen? En waarin

kan zij niet falen F En waarom niet ?

14. Met welke woorden heeft Christns die onfeilbaarheid

toegezegd P

15. Heeft Hij ook aan den tegenwoordigen Paus en de

Bisschoppen van onzen tijd die belofte gedaan P En hoe blijkt zulks uit Christus' eigene woorden ?

16. Heeft Christns nog aan iemand anders, dan aan

Petrus — den Paus — en aan de Apostelen — de Bisschoppen , de belofte van onfeilbaarheid gedaan ?

17. Waarom is er dan buiten de leer der onfeilbare Kerk

geen zekerheid, maar enkel een menachelijk goeddunken , een opinie, een „ mij dunktquot;? En is zulk onzeker mensohelijk goeddunken voldoende voor een goddelijk geloof P

18. Wat verschil is er tusschen een menschelijk goeddunken

en een goddelijk geloof?

19. Blijkt het ook uit de onveranderlijke leer der Katholie

ken en het aanhoudend veranderen der protestanten, dat buiten de onfeilbare leer der Kerk het niet mogelijk is met zekerheid te weten, wat God geopenbaard heeft, en hoe zijn openbaring moet verstaan worden P

20. Hoe volgt uit het antwoord op vraag 12, dat er maar

één waar geloof kan bestaan P

21. Welke, en hoe groote zonde — tegen welke eigenschap

van God — bedrijft iemand, die vrijwillig eene waarheid van het geloof niet wil aannemen, of daaraan vrijwillig twijfelt P Wat moet zoo iemand van God denken ?

22. Kan zoo iemand in den hemel komen P Of waarom is

er voor hem, die vrijwillig, grootelijks schuldig, buiten het waar geloof sterft, geen zaligheid mogelijk P

23. Wie weet of b. v. een Protestant vrijwillig en groote

lijks schuldig buiten het ware geloof is ?

24. Veroordeelen wij dan de Protestanten ?

42

25. Ean een Protestant, die te goeder trouw doolt, zalig

worden ? En wanneer ?

26. Waarom verliest men zijn geloof geheel, als men maar

ééne enkele waarheid niet wil aannemen, of daaraan vrijwillig twijfelt ?

27. Moet men alle geopenbaarde waarheden niet alleen

in 't algemeen gelooven, maar ook van buiten kennen ? Zoo niet alle , welke dan ?

28. quot;Welk verschil is er tusachen noodzakelijkheid des mid

dels , en noodzakelijkheid des gebods ?

29.*1 Welk verschil is er tusschen gelooven en belijden?

30. Welk verschil is er tusschen een levendig en een flauw

geloof? Toon zulks in twee kinderen in de kerk.....

31. Wat wil zeggen; volgens zijn geloof leven?

32. Haal eenige voorbeelden aan van iemand, die volgens

zijn geloof denkt, spreekt, handelt of leeft, en van iemand die zulks niet doet.

33. Wat wil zeggen : kort begrip, symbolum , artikel?

34. Hoe wordt het Symbolum nog meer verdeeld, dan in

twaalf artikelen ? En welke artikelen behooren tot ieder der drie deelen ?.....

35. Waarom staat er voor het l^ste, 2'^le en 8^st' artikel in, en

voor het 9^lle en de volgende niet meer. ?

36. Wat wil zeggen: ik geloof, dat er eene hel is ?

Waarom gelooft gij dat er eene hel is ? Hoe weet gij, dat God geopenbaard heeft, dat er eene hel is ? Hoe weten de geloovigen, dat de Kerk — Paus en. Bisschoppen — leert, dat God geopenbaard heeft, dat er eene hel is ? ïf. B.: Deze laatste vragen kan men op verschilllende geloofspunten toepassen.

37. Wat wil het zeggen; ik geloof aan God ? — ik geloof

God ? — ik geloof in God ? —

43

VIERDE LES.

Van de H. Schriftuur en de Overlevering'.

1 V. Waaruit heeft de H. Kerk alles wat zij ons voorhoudt te gelooven ?

A. Uit de goddelijke Openbaring, die vervat is in de H. Schriftuur en de Overleveringen.

Wij moeten gelooven al hetgeen God geopenbaard heeft en de H. Kerk ons voorlioudt te gelooven.

Maar mag de H. Kerk ons mi zoo maar zeggen : dit en dat moet ge gelooven ?

Neen. De H. Kerk moet het geloof (dat wil hier zeggen: de gezamenlijke waarheden, die elk Christenmensch moet gelooven) halen nit de Goddelijke openbaring.

De Goddelijke openbaring is dns de bron, waaruit wij ons geloof putten ; maar de Kerk is het middel, waardoor wij uit die bron moeten putten.

Wij hebben immers God zeiven nooit gezien of gesproken, en weten dus niet rechtstreeks, onmiddellijk van Hem zeiven, wat Hij geopenbaard heeft.

Maar God heeft dit aan de Kerk gezegd, aan de Apostelen, aan den H. Petrus, den eersten Paus, en aan de overige Apostelen , wier opvolgers de bisschoppen zijn.

De Kerk leert ons, wat God geopenbaard heeft, en zij haalt dat uit de H. Schriftuur en de goddelijke Overlevering, waarin de goddelijke openbaring vervat is, dat is: die de goddelijke openbaring behelst, inhoudt, — waarin de goddelijke openbaring te vinden is.

De H. Schriftuur is het geschreven en de goddelijke Overlevering het gesproken woord van God.

44

Overleoering wil zeggen: dat het de een aan den andere gezegd , overgeleverd heeft.

Wij moeten beiden, nl. de goddelijke Overleveringen en de H. Schriftuur, even goed gelooven , omdat beide het woord Gods zijn.

Kinderen, veronderstelt eens : gij zijt b. v. elders gelogeerd, en vader schrijft u een brief, dat ge onmiddellijk thuis moet komen, dat is zijn geschreven woord of bevel. Bij een andere gelegenheid zendt hij zijn knecht, die zijn bevel overbrengt en 'tu mondeling mededeelt, of overlevert. In beide gevallen moet gij enz... .

2 V. Wat verstaat gij door de H. Schriftuur of den Bijbel?

A. De boeken, zoowel van het Oude als van het Nieuwe Testament, die door ingeving en onder den bijzonderen bijstand van den Heiligen Geest geschreven zijn.

Wat verstaat gij door de H. Schriftuur of den Bijhei? of wat verstaat gij daardoor , als in preek of catechismus gezegd wordt : de H. Schriftuur of de Bijbel leert deze of gene waarheid duidelijk ?

Ik meen daarmee de boeken van het oude en nieuwe Testament, die enz.

De H. Schriftuur bestaat dus uit de boeken van het oude en nieuwe Testament.

Van het oude Testament, dat is: die vóór, —en van het nieuwe Testament, dat is: die na Christus' geboorte geschreven zijn.

Die door ingeving van den Heiligen Geest geschreven zijn , d. w. z. , dat de H. Geest aan de mannen, die de boeken der H. Schrift geschreven hebben , alles heeft ingegeven wat Hij wilde dat ze schreven. Met andere woorden ; dat Hij hun

45

verstand verlichtte, en hunnen wil bewoog om alleen datgene te schrijven, wat Hij wilde, dat ze in zijn naam zonden schrijven.

En onder den bijzonderen bijstand van den H. Geest geschreven zijn , d. w. z., dat de H . Geest hnn bijzonder bijstond, hen bestnnrde in het schrijven, zoodanig dat ze in geen enkel pnnt konden falen, dus niets dan de zuivere waarheid schreven.

3 V. Waaruit iveten wij, welke hoeken een deel uitmaken van de H. Schriftuur ?

A. Uit de leering der II. Kerk , die dezelve voor voor zoodanig aanneemt en aan ons voorstelt.

Welke boeken een deel van de Schriftuur uitmaken, weten wij uit de leer der Kerk, die deze boeken voor zoodanig , voorstelt, of ons zegt: dat deze en geen andere, boeken der H. Schriftuur zijn.

Wanneer men niet weet of een boek werkelijk door dien persoon geschreven is , die men zegt dat het heeft gedaan , dan kan men niet beter doen, dan het hem zelf vragen.

Zoo ook kan niemand beter dan de H. Geest zelf ons zeggen, of een boek op zijne ingeving geschreven is of niet, en dit doet Hij, door den mond van de Kerk, (d. i. van den Paus en de Bisschoppen) die als 't ware het orgaan of de spreekhoorn is, waardoor Hij spreekt.

Als de Kerk ons dus zegt: dat een boek de H. Schriftuur is , kunnen wij ons niet vergissen ; want God zelf spreekt-door de Kerk. De Kerk is onfeilbaar. (3^de Les.)

4 V. Waaruit weet de H. Kerk, welke hoeken de H. Schriftuur zijn ?

A. Dit weet zij uit de goddelijke Overleveringen.

De Kerk zelf zegt ons ook zoo maar niet op gis , welke boeken de Schriftuur zijn. Neen, zij weet uit de godde-

46

lijke Overleveringen, welke boeken een deel van de Schriftuur zijn.

De Apostelen hebben door ingeving van den H. Geest verschillende waarheden ontvangen. Waarheden dus, die geopenbaard zijn. Onder deze waarheden nu kwam ook voor, welke boeken een deel van de Schriftuur zijn, en dus door den H. Geest ingegeven, of op zijne ingeving geschreven zijn.

5 V. Zijn de kettersche bijbels ook de H. Schriftuur ?

A. Geenszins, dewijl zij op vele plaatsen verminkt en vervalscht zijn.

Dat kettersche bijbels verminkt zijn, wil zeggen: dat er iets van de volle waarheid is afgedaan. Evenals wij iemand verminkt noemen, die een arm of been of een ander lidmaat verloren heeft.

Dat ze vervalscht zijn, wil zeggen : dat er , wat den zin betreft, iets aan veranderd , door menschen bijgevoegd is.

6 V. Is het aan een ieder geoorloofd de H. Schriftuur te lezen ?

A. Neen; het is verboden die zonder verlof der geestelijke Overheid in eene der levende talen te lezen.

Door levende talen verstaat men die talen, welke door een volk worden gesproken, b. v. Hollandsch, Duilsch, enz. Doode talen zijn die talen , welke niet meer door een volk worden gesproken; b. v. Latijn, Grieksch, Hebreeuwsch. Wie toch zulke talen kent, zal gewoonlijk met minder gevaar de H. Schriftuur lezen.

Het is verboden, de Schriftuur, zonder verlof in de levende talen , b. v: in 't Hollandsch , Duitsch , enz. te lezen :

Ten l^a,e omdat zij zeer duister, en daarom moeilijk te begrijpen is, en dus gevaarlijk voor ons kan zijn. (Volg. V.)

47

Ten 2'^Ie omdat wij in gevaar zijn verkeerde of kettersche bijbels in handen te krijgen.

Teu 3^ae omdat de H. Eerk door haar verbod de dwaling der protestanten wil bestrijden, die zeggen: dat ieder de Schriftuur moet lezen.

7 V. Is de H. Schriftuur geheel klaar , zoodat een ieder dezelve goed kan verstaan ?

A- Neen; zij is op vele plaatsen zeer duister, en daarom is het voor ongeleerde menschen gevaarlijk die te lezen.

8 V. Moeten wij ook iets gelooven, dat in de H. Schriftuur niet geschreven staat ?

A. Ja , de goddelijke Overleveringen.

9 quot;V. Wat zijn de goddelijke Overleveringen ?

A. Geopenbaarde waarheden, welke de Apostelen uit den mond van Christus zeiven of door ingeving van den H. Geest ontvangen en geleerd hebben en die als van hand tot hand tot ons gekomen zijn.

Zij zijn later wel opgeschreven; doch niet op ingeving van den H. Geest.

Nota. Hier volgen de 12 artikelen.

Het lquot;^e handelt over God den Vader en de Schepping.

Het 2^de tot en met het 7^,Ie over God den Zoon en onze verlossing.

Het 8^3te tot en met het lO¹'*' over God den H. Geest en onze heiligmaking , en daarna volgen art. 11 en 12: de verrijzenis des vleesohes en het eeuwig leven. Amen.

48

Vragen over de Les.

1. Op hoevele en welke wijzen heeft God aan de Kerk

de waarheden, die zij ons voorhoudt, kenbaar gemaakt ?

2. Waarin komen Schriftuur en overlevering overeen en

waarin verschillen zij ?

3. Waarom moet ik zoo wel de Overlevering als de Schrif

tuur gelooven ?

4. Moet elkeen zijn geloof in de Schriftuur en de Over

levering gaan zoeken ? Of waarom moet dat de Kerk. doen voor ons ?

5. Moet ieder aan den Paus of de Bisschoppen gaan vra

gen , wat zij ons te gelooven voorhouden ? Of wie zendt de Kerk (Paus en Bisschoppen) om aan de geloovigen de geopenbaarde waarheden kenbaar te maken p

6. Zijn dan de overgeleverde waarheden nooit opgeschre

ven , en zoo ja, zijn zij dan tegenwoordig nog wel het ongeschreven woord Gods ? en waarom ?

VIJFDE LES.

Tan God.

1 V. Welk is het eerste artikel van het Syrnho-lum des Geloofs ?

A. Ik geloof in God, den Vader Almachtig, Schepper van hemel en aarde.

ft geloof in God den Vader almachtig, wil zeggen: Ik geloof, dat God bestaat, dat Hij waarachtig, mijn laatste einde is, en alles kan wat mogelijk is. Voorts, dat de eerste

49

der der drie goddelijke personen Vader genoemd wordt, ofschoon die benaming ook aan de andere personen gegeven wordt b. v. in het Gebed des Heeren.

Dat er in de Godheid drie personen zijn , leeren. we in de volgende les, alsook waarom God de Vader de eerste persoon van de H. Drievuldigheid is, en waarom God de Vader meer genoemd wordt almachtig dan God de Zoon of God de H. Geest.

En in de 7'^le les leeren wij , waarom God genoemd wordt almachtig, alsmede waardoor God zijne almacht het meest getoond heeft, nl. door het scheppen van hemel en aarde. Daarom staat er bij : ik geloof in God, den Vader almachtig, Schepper van hemel en aarde.

2 V. Is er meer dan één God ?

A. Neen , er is maar één God.

Dat er een God bestaat, blijkt dnidelijk nit de natuur. Wij behoeven maar eens te vragen, waar b. v. de boomen en planten vandaan komen.

Van het zaad.

En dat zaad ? Weer van andere boomen en planten , en zoo zouden wij terug kunnen gaan, totdat wij aan de eerste boomen en planten kwamen, en dan nog blijven vragen: Wie heeft die gemaakt P Die konden er toch ook van zelf niet komen; en men A)u noodzakelijk tot antwoord moeten krijgen : Dat heeft God gedaan. Want was er geen God geweest, dan hadden zij er van zelf moeten komen, en een klein kind begrijpt toch reeds, dat dit onmogelijk zou zijn. Waar schepselen zijn, daar moet een Schepper zijn.

Wat zou men verder zeggen van iemand, die ons vertelde, dat eene klok of horloge er van zelf gekomen was , en dat al die radertjes er van zelf ingekomen waren ? zou men hem niet voor gek verslijten P

Maar kan men dan wel iemand voor wijs honden, die zonde

50

zeggen , dat zon , maan en sterren, en de gansche natuur er van zelf gekomen zijn; en dat dat alles juist zoo gekomen is, dat zomer en winter, dag en nacht, enz., alles geregeld op elkander volgt, dat al die duizenden en millioenen sterren hunnen geregelden loop hebben enz.

Uit dit alles blijkt dus duidelijk , dat er een Opperwezen, een God , een Schepper bestaat.

SDat er maar één God is, en kan zijn, blijkt hieruit, dat God het volmaakte wezen is.

Het volmaakte wezen kan maar één zijn. Want waren er twee, dan zou geen van twee meer het volmaakte wezen zijn. De een zou noodzakelijk, om van den anderen te verschillen, in zijn wezen of natuur eene volmaaktheid hebben , die de andere niet bezit, en dus had deze alle volmaaktheden niet, en was bijgevolg geen God. Bovendien hoe zou de wereld kunnen bestierd worden, zoo er meerderen vrij en oppermachtig over alles beschikken konden wat zij wilden ?

Echter kennen wij God , zijn wezen, zijne eenheid en vol. maaktheden veel beter en duidelijker door het geloof, de openbaring; dikwijls toch spreekt God in de H. Schriftuur over zich zeiven , zijne eenheid en volmaaktheden, of eigen, schappen.

Door de natuur of het wezen van God verstaat men een zijn, een wezen van zich zeiven , zoo volmaakt, dat het volstrekt noodzakelijk is, is van alle eeuwigheid Zoo sprak God tot Mozes, wanneer men vragen zal: wie heeft u gezonden, dan zult ge antwoorden: DIE IS, zendt mij totu. Deze verhevene uitdrukking beteekent, dafc God bestaat in den hoogsten zin, en bij gevolg zonder beginen zonder einde. Dat er dus voor Hem geen verleden, geen toekomst is, maar slechts een altijddurend tegenwoordig, dat Hem alleen het eigenlijk zijn, en het zijn door zich zeiven toekomt, terwijl al het overige voortdurend wordt en vergaat, en met Hem vergeleken, moet gezegd worden als niet te zijn. Hij alleen. Die is, en

51

van zich zelven is, geeft het bestaan aan alles, Hij is Heer van leven en dood.

Door eigenschappen verstaat men hoedanigheden , die God noodzakelijk heeft, en die uit zijne natnnrof zijn wezen voortvloeien , h. v. zijn almacht, zijne oneindige goedheid in zich zeiven en tot ons, zijne oneindige heiligheid, rechtvaardigheid, zijne alomtegenwoordigheid , voorzienigheid enz.

■quot; Oneindig goed in zich zeioen — de beweegreden onzer liefde — beteekent, dat God alle oneindige volmaaktheden in zich vereenigt; terwijl oneindig goed tot ons — de beweegreden onaer hoop — zeggen wil, dat God oneindig genegen is pm ons goed te doen. Door Gods heiligheid verstaat men, dat Hij het goed oneindig bemint, het kwaad oneindig haat; door zijne rechtoaardigheid, dat Hij elk kwaad naar waarde straft, en elk goed naar waarde beloont; door zijne voorzienigheid, de voortdurende zorg van God voor zijne schepselen, en zijne oplettendheid om alles te bestieren eu te regelen volgens de inzichten zijner vrijsheid.

3 V. Wat is God?

A. God is een ongeschapen geest, de Schepper , Heer en Bestierder van hemel en aarde , de fontein onzer zaligheid en ons opperste goed.

4 V. Waarom wordt God genoemd ongeschapen?

A. Omdat God niet geschapen, maar van zich zeiven , van alle eeuwigheid is.

5 V. Waarom wordt God genoemd een geest?

A. Omdat God geen lichaam heeft.

Is God een geest, dan heeft Hij geen lichaam ; geen oogen, geen handen, geen armen, enz; en toch wordt in de H. Schrift meermalen gesproken — zooals wij ook doen— over Gods oogen

52

enz. Daardoor worden enkel de handelingen van God, zijn werken enz. ons op verstaanbare wijzen aangednid ; b. v. door Gods oogen wordt te kennen gegeven, dat .Eij alles ziet, zijn arm en hand herinneren ons zijn macht enz.

Kinderen, er zijn slechte mensohen, — en tegelijk dwazen — die voorgeven niet te gelooven, dat er een God is; doch niet slechts het geloof, maar ook het gezond verstand, leeren het bestaan van God zoo duidelijk, dat een verstandig mensch daaraan niet rechtzinnig twijfelen kan ; die slechte menschen wenschen slechts in hun hart, dat er geen God ware, om des te vrijer te knnnen zondigen.

6 V. Waarom wordt God genoemd Schepper ?

A. Omdat God alles geschapen of uit niet voortgebracht heeft.

7 ^. Waarom wordt God genoemd. Heer ?

A. Omdat aan God alles toebehoort.

Wij noemen iemand heer van iets, als hem die zaak toebehoort ; God behoort hemel en aarde, bijgevolg is Hij ook Heer van hemel en aarde.

8 .V Waarom ivord.t God genoemd Bestierder van hemel en aarde ?

A. Omdat God alles beschikt en bestiert, zoodat er zonder den wil of de toelating van God niets geschiedt.

Tnsschen willen en toelaten bestaat een groot verschil, zooals blijkt uit dit voorbeeld : God wil, dat wij allen zalig worden, Hij laat enkel om gewichtige redenen de zonden toe, die hij niet wil.

Bestieren is beschikken of regelen, wat er moet gebeuren, en hoe en wanneer, en met welke omstandigheden het dient

53

te gebeuren; dit nu doet God in den hemel en op aarde, en daarom wordt Hij bestierder van hemel en aarde genoemd.

9 V. Waarom wordt God genoemd de fontein onzer zaligheid ?

A. Omdat alles, wat ons ter zaligheid dienstig of noodig is , van God moet komen.

Men noemt God de fontein onzer zaligheid, omdat gelijk het water uit eene fontein komt, zoo ook alle genaden en alle middelen, die wij ter zaligheid noodig hebben, of die daartoe dienstig zijn, van God komen.

10 V. Waarom wordt God genoemd ons opperste goed ?

A. Omdat wij in het bezit van God alleen waarlijk gelukkig kunnen zijn.

God is ons op-perste goed, omdat wij alleen in zijn bezit waarlijk, d. w. hier z., volkomen, volmaakt gelukkig kunnen zijn; niet in 't bezit van eenig schepsel, hoe rijk, schoon en goed het ook moge zijn; want alle schepselen samen zijn eindige, en dus noodzakelijk onvolmaakte wezens, waarin dus ook geen volmaakt geluk te vinden is; God, de bron van al wat goed en schoon is, het oneindig volmaakt wezen, kan alleen de zucht naar volmaakt geluk, die den mensch aangeboren is , bevredigen, verzadigen. (Zie l^5tlt;! Les.)

11 V. Waar is God ?

A. In den hemel, op de aarde en op alle plaatsen.

12 V. Weet God wat wij in het geheim doen?

A. Ja, God weet en ziet alles, ook het binnenste

van ons hart.

-T Gedenk Gods alziend oog, zijne alomtegenwoordigheid !

C.

54

Vragen over de 5^de Les.

1. Op welken der drie personen slaat hier het woord :

Vader ? Is dat ook zoo, als we in het gebed des Heeren bidden „ Onze Vader ?quot;

2. Hoe blijkt uit de schepselen, dat er een God is ?

Hoe uit het gezond verstand, dat er maar één God zijn kan ?

3. Hoe kennen wij God nog meer en beter P

4. Waarom moeten wij gelooven , dat er maar één God

bestaat F Wat verstaat ge door het goddelijk wezen ? Wat door zijne eigenschappen ?

5. Welk verschil is er tnsschen geest en lichaam, en wat

is het verhevenste ? (Verg. Les I bij Vr. 8.)

6. Welk verschil is er tnsschen willen en toelaten ?

7. Waarom kan de mensch alleen in ^Jt bezit van God

volmaakt gelukkig zijn? En waarom dus hier niet?

8. Welk verschil is er tnsschen „ ter zaligheid noodig en

dienstig ?quot;

9. Wat moeten wij leeren uit deze eigenschappen van God :

zijne heiligheid en rechtvaardigheid? Zijne alomtegenwoordigheid en voorzienigheid?

55

ZESDE LES.

Van de H. Driernldiglieid.

1 V. ïVai is de H. Drievuldigheid ?

A. God de Vader, God de Zoon en God de H. Geest; drie onderscheidene Personen en maar één God.

2 V. Hoe kunnen drie onderscheidene Personen maar één God zijn ?

A. Omdat zij alle drie maar één en hetzelfde goddelijk wezen, of dezelfde goddelijke natuur hebben.

Uit de 2= V. der vorige Les hebben wij geleerd, dat er maar één God is , ja , zijn kan. Hier Ieeren wij, dat de éénheid Gods te verstaan is van zijne goddelijke natunr, van zijn oneindig volmaakt wezen. In den eenig waren God is onder een ander opzicht, tevens driemddigheid, nl., m personen. (Vgl. 2^e Les, 5 V.)

Dat er in God drie onderscheidene personen zijn, God de Vader, God de Zoon en God de H. Geest, blijkt duidelijk uit het Symbolnm des Geloofs. Want zeggen wij in het eerste artikel: Ik geloof in God, den Vader , in het tweede zeggen wij even uitdrukkelijk: En in Jestts Christus zijnen éénigen Zoon , en in het achtste alweer even uitdrukkelijk : Ik geloof in den II. Geest.

Beteekent dan het woord Drievuldigheid uit zijn aard : een. wezen, dat, onder zeker opzicht, één, en tevens, onder ander opzicht, drievuldig is, dan is dit woord „ de II. Drievuldigheidquot; zeer eigenaardig gekozen en met recht in de H. Kerk algemeen aangenomen om belijdenis te doen, dat erin God zijn ; drie onderscheidene Personen, alle drie waarachtig God, t. w.. God de Vader, God de Zoon en God de H. Geest,

56

Omdat er hier dus sprake is van Gods drievuldigheid in Personen, is het overduidelijk dat bij het zelfstandig naamwoord „Drievuldigheidquot; hier het bijvoegelijk naamwoord „Heiligequot;, volkomen op zijne plaats staat, er noodzakelijk bij behoort; want God is de heiligheid zelve, is de heilige bij uitnemendheid. Alzoo de H. Drievuldigheid is, m. a. w., door de H. Drievuldigheid wordt verstaan : God de Vader, God de Zoon en God de II. Geest; deie onderscheidene Personen en maar één God.

De drie goddelijke Personen zijn dus niet van elkander onderscheiden in hun wezen of natuur; tusschen God den Vader, den Zoon en den H. Geest is geen onderscheid in hun goddelijk wezen of natuur; want juist daarom kunnen de drie onderscheidene goddelijke Personen maar één God zijn, omdat zij alle drie maar één en hetzelfde goddelijk wezen of eene en dezelfde goddelijke natuur hebben. Anders zouden zij niet maar één God , doch drie goden moeten zijn , wat onmogelijk is ; of wel zij zouden niet waarlijk drie onderscheidene goddelijke Personen zijn. En toch moeten wij uit noodzakelijkheid des middels weten en belijden ten 1quot;, dat er maar één God is: ten 2^C, dat er drie onderscheidene goddelijke Personen zijn, de Vacier, de Zoon en de H. Geest (3^e Les 18 V.) Het onderscheid tusschen Vader, Zoon en H. Geest bestaat dus niet in hun goddelijke natuur, maar in hunne persoonlijkheid, zoodat de Vader niet de Zoon, de Zoon niet de Vader en de H. Geest niet de Vader of Zoon is. De drie Goddelijke Personen zijn hierin van elkander onderscheiden, dat de Vader niet is voortgebracht, van niemand voortkomt, maar van alle eeuwigheid van zich zei ven is: dat God de Zoon van alle eeuwigheid uit den Vader geboren is, en de H. Geest van alle eeuwigheid uit den Vader èn den Zoon voortkomt. (Vgl. 7—10 V.)

De H. Drievuldigheid, één God in drie Personen, drie onderscheidene Personen en maar één God, is een geheim, of mysterie, dat is een waarheid, die wij niet kunnen begrijpen.

57

Zij is verre boven ons zioak verstand verheven. Wij moeten het hier op aarde vastelijk gelooven, en 't is ook redelijk, dat wij het zonder den minsten twijfel gelooven, omdat God dit mysterie geopenbaard heeft, en de H. Kerk het ons voorhoudt te gelooven. (Vgl. 3« Les § 1.)

In dit leven kunnen wij uit de goddelijke openbaring, die vervat is in de H. Schriftuur en de goddelijke overlevering (4quot; Les le V.), bewijzen, en in den Hemel zullen wij zien, dat het waar is; maar zelfs daar, in den Hemel , zullen wij niet begrijpen hoe het is , omdat het boven 's menschen verstand , begrip verheven is.

Hoe onnoozel stellen zich dus degenen aan, die, in hunne verwaandheid, durven zeggen ; Wat! H. Drievuldigheid ! Die strijdt tegen 's menschen natuurlijk verstand. Één God in drie goddelijke Personen ! onzin. W ant H. Drievuldigheid beteekent, dat in God één en drie hetzelfde is. Wat dient hierop geantwoord? Me dunkt, eenvoudigweg: 1° Waarlijk, vriend, gij kraamt onzin uit. 2° Gij verdraait de leer der H. Kerk. 3° Gij beoordeelt iets, dat boven uw verstand is en slaat er dus naar als een blinde naar een ei. Ver-stondt Ge het woord „ Drievuldigheidquot; of „ Drieëenheidquot;, dan zoudt Ge zoo niet raaskallen. Immers , gelijk we reeds zeiden , beteekent „ Drievuldigheidquot; een wezen , dat onder zeker opzicht, één, en onder een ander opzicht, drievuldig is. Dat is geen onzin. Daar ligt geen tegenspraak in. Dat wil niet zeggen, dat één en drie hetzelfde is. Onze ziel, bv. (of gelooft gij misschien ook niet aan 't bestaan uwer onstoffelijke, onsterfelijke ziel ?... Ware het zoo, dan basta ! want met een redeloos wezen valt niet te redeneeren. Gelooft ge er aan, wat ik voor uwe eer en waardigheid als mensch moet veronderstellen , dan zet ik mijne vergelijking door en zeg:) Onze ziel is maar één in wezen, maar in die ééne ziel zijn drie krachten, vermogens, te onderscheiden : verstand, geheugen en wil. Onze ziel is dus in zeker opzicht één, nl., in haar wezen , en onder ander opzicht, drievuldig, nl..

58

ia hare vermogens. Gelijkerwijze is God één in wezen of natuur, en drievuldig in Personen.

De H. Drievuldigheid, één God in drie Personen; drie onderscheidene Personen en maar één God , beteekent dus niet, dat één en drie in God hetzelfde is, gelijk gij daar zooeven is uwe onkunde godlasterend durfde zeggen ; maar beteekent eenvoudig, dat God de Vader, God de Zoon en God de H. Geest drie onderscheidene Personen zijn; en maar één God, omdat zij — de drie goddelijke Personen — alle drie maar één en hetzelfde ondeelbaar, onafscheidelijk goddelijk wezen , of dezelfde goddelijke natuur hebben.

Alwie ook maar de eerste beginselen der inleiding tot de wijsbegeerte, der redeneerkunde, kent, vreet, dat er geene tegenspraak , geen onzin in gelegen is aan een en hetzelfde wezen onder verschillend opzicht, verschillende eigenschappen toe te kennen

Dus toont het gezond verstand , voorgelicht door het Geloof , duidelijk genoeg, dat er geen schijn van tegenspraak of ongerijmdheid gelegen is in de zuivere leer van den Catechismus en der H. Kerk, die voorhoudt, dat onder zeker opzicht in God den Vader, God den Zoon en God den H. Geest, eenheid bestaat, nl., in hun wezen of natuur, en tevens drievuldigheid, nl., in hunne persoonlijkheid. Vriend, mag men, na deze eenvoudige verklaring, er wel bijvoegen: Als gij dus zelf niet voor een onwetende, ja onzinnige wilt aangezien worden door alwie ietwat degelijk onderlegd is in de christelijke leering , en ook maar zijn gezond verstand raadpleegt , zou ik u raden nimmer meer te redeneeren over, of den spot te drijven met zaken die gij'niet kent.

Wij verklaarden de 1'- en 2° V. dezer les ietwat breedvoeriger , omdat ze op zich zelve zoo belangrijk zijn en met een al de overige Vr. dezer Les ophelderen.

3 V. Wie is de eerste Persoon van de H. Drievuldigheid.

59

A. God de Vader.

4 V. Waarom is God de Vader de eerste Persoon der H. Drievuldigheid ?

A. Omdat Hij het beginsel en de oorsprong van de twee andere goddelijke personen is.

Een beginsel, in 't algemeen genomen, is iets waaruit andere personen of zaken voortkomen , haar oorsprong hebben.

God de Vader is dus de eerste Persoon van de H. Drie-vuldigheid, omdat Hij van niemand voortkomt, maar van zich zeiven is (8^f' V.), en het beginsel en de oorsprong van de twee andere goddelijke personen is, nl., van God den Zoon en van God den H. Geest. (9^C en lO V.)

5 V. Is God de Vader ouder of meerder dan God de Zoon of God de H. Geest ?

A. Neen ; want gelijk de drie goddelijke Personen maar één en hetzelfde goddelijk wezen hebben , zoo zijn zij alle drie even oud of eeuwig, even wijs en even machtig.

Neen; God de Vader is niet ouder of meerder dan God de Zoon of God de H. Geest; want, omdat de drie goddelijke Personen maar één en hetzelfde goddelijk wezen, dezelfde goddelijke natuur hebben (vgl. 2® V.), daarom zijn zij ook alle drie even oud , d. w. h. z., eeuwig of van eeuwigheid , even wijs en even machtig, in een woord, even volmaakt.

Dat de drie goddelijke Personen even oud zijn, zonder begin of einde , zonder tijdsopyolging , even lang, van alle eeuwigheid bestaan hebben en in alle eeuwigheid bestaan zullen, wordt eenigszins begrijpelijk door de verklaring, welke de Godgeleerden geven van de wijze, waarop God de Zoon van God den Vader alleen voortkomt, en waarop God de

60

H. Geest van God den Vader en God de Zoon te zamen , als van één en hetzelfde beginsel, voortkomt. God de Zoon komt van God den Vader voort door het verstand. God oneindig wijs als Hij is, kent zich zeiven, zijne oneidige vol, maaktheden van alle eeuwigheid op volmaakte wijze. Welnu, de volmaakte en mede-zelfstandige kennis, die God de Vader van zich zeiven heeft, is God de Zoon, de tweede Persoon der H. Drievuldigheid. Maar hoelang kent God de Vader zich zeiven ? Wij zeiden het reeds: Van alle eeuwigheid tot in alle eeuwigheid ; eeuwig. Das is God de Zoon er ook eeuwig geweest, zoowel als God de Vader. — God de H. Geest komt van God den Vader en van God de Zoon te zamen, voort door den wil, m. a. w., door de liefde. Immers God de Vader en God de Zoon beminnen elkander van alle eeuwigheid tot in alle eeuwigheid op volmaakte wijze, en die onderlinge oneindig volmaakte, mede-zelfstandige liefde des Vaders en des Zoons is de H. Geest, de derde Persoon der H. Drievuldigheid. Dus moet God de H. Geest er ook eeuwig geweest zijn. Dus, omdat de drie Goddelijke Personen maar één en hetaelfde goddelijk, oneindig volmaakt wezen hebben, daarom zijn zij ook alle drie noodzakelijk even oud of eeuwig, even wijs en machtig, enz. Want wat hier gezegd wordt van Gods eeuwigheid, wijsheid en macht, geldt eveneens van alle overige eigenschappen of volmaaktheden Gods.

6 V. Waarom wordt God de Vader meer genoemd almachtig dan God de Zoon of God de H. Geest ?

A. Niet, omdat Hij machtiger is, maar omdat Hem de Macht bijzonder wordt toegeschreven , gelijk de Wijsheid aan den Zoon en de Heiligheid aan den H. Geest

Bij den naam van God den Vader alleen staat in het Symbolum het woord almachtig, en in de H. Schrift en

61

elders zien wij veel meer, d. i. meermalen, dikwijlder, dat almachtig van God den Vader gezegd wordt, dan van God den Zoon of God den H. Geest. Waarom is ditP Niet omdat God de Vader machtiger is , wezenlijk grooter macht heeft dan God de Zoon of God de H. Geest; immers omdat de drie goddelijke Personen maar één en hetzelfde goddelijk wezen hebben, daarom zijn zij alle drie even machtig. {5^e V.) Maar God de Vader wordt meer malen dan God de Zoon of God de H. Geest genoemd almachtig, omdat Hem, God den Vader, de macht bijzonder, om bijzondere eigenaardige reden, in de Christelijke Leering wordt toe-geschreven.

En welke is die reden ? Dezelfde als waarom God de Vader de eerste Persoon der H. Drievnldigheid is, nl., omdat Hij het beginsel en de oorsprong van de twee andere goddelijke Personen is. Immers in het woord „beginsel, oorsprongquot; ligt het denkbeeld van „machtquot; nit zijn aard opgesloten. (4^e V.)

In gelijken zin en om gelijke reden wordt in de Christelijke Leering de Wijsheid bijzonder toegeschreven aan God den Zoon nl., omdat Hij van God den Vader voortkomt door het verstand, en de Heiligheid aan God den H. Geest, omdat Hij van den Vader en den Zoon voortkomt door de liefde ; omdat de H. Geest de oneindige volmaakte liefde is van den Vader en den Zoon, (5 V.), in welke liefde Gods Heiligheid gelegen is, en waaruit ook onze heiligmaking voortkomt. (Vgl. 13^e Les, 7^C V.) Want krachtens die liefde bemint God al wat ook in ons goed is, haat Hij al wat in ons kwaad is, en straft of beloont het naar verdienste.

De vier volgende V. zijn in de voorgaande genoegzaam verklaard.

7 V. Waarin zijn de drie goddelijke Personen van elkander onderscheiden ?

A. Hierin, dat de eene Persoon van den anderen voortkomt.

62

8 V. Van wien komt God de Vader voort?

A. God de Vader komt niet voort, maar is van zich zeiven.

Vgl. 1 en 2 V., waar de beteekenis uitgelegd is van drie okdebscheidene Peesonen , en 3'- en 4^e V.

9 V. Van wien komt God de Zoon voort ? A. Van God den Vader alleen.

10 V. Van wien komt God de H. Geest voort? A. Van God den Vader en van God den Zoon

te zaraen.

Vgl. 5» V.

Nota. God de Vader wordt afgebeeld in de gedaante van eenen ouden man , omdat Hij zich zoo aan den Profeet Daniël vertoond heeft.

God de Zoon als mensch, omdat Hij tevens waarlijk mensch is. God de H. Geest in de gedaante eener duif of van vurige totigen, omdat Hij zich zoo bij den doop van Christus en op het Pinksterfeest vertoond heeft.

Van het begin der Kerk af is de Zondag en later de H. Drievnldigheids-Zondag , door de H. Kerk ter eere van de H. Drievuldigheid gevierd geworden. De voornaamste gebeden ter eere van de H. Drievuldigheid zijn: Het Glorie zij den Vader, het Te Deum, het krnisteeken en de Litanie van de H. Drievuldigheid. (Vgl. 2'^,e Les, 5° Vr.)

Vragen over de 6^de Les.

1. Waarin bestaat Gods 'Eenheid, waarin zijne Drievuldigheid P

63

2. Strijdt het niet, dat hetzelfde voorwerp een en meer

voudig is , of een en drie P

3. Toont door voorbeelden, dat hetzelfde voorwerp zeer

goed één kan zijn onder dit, en meer- of drievoudig onder een ander opzicht P

4. Waarom kunnen de drie personen niet verschillend ,

of de een meer zijn, dan de andere P

5. Hoe komt het, dat de Vader niet ouder is, dan de

andere twee personen, ofschoon zij van Hem voortkomen ?

6. In den hemel zullen wij dit mysterie zien , en toch

niet begrijpen. Waarom niet?

7. Wanneer en waarom is het redelijk iets te gelooven,

wat wij niet begrijpen P (Vgl. Les 3, bij Vr. 3.)

8. Wat beteekent Mysterie P

9. Haalt eenige oefeningen, of gebeden aan, waardoor

wij dit groot mysterie der H. Drievuldigheid vereeren en aanbidden. En hoe door 's morgens en 's avonds alles aan God toe te wijden? (Vgl. Les 3.) 10. Toont in voorbeelden hoe dom het ia niets te gelooven, dan wat men begrijpt. (Vgl. Les 3.)

64

ZEVENDE LES.

Van de Scheppiog en de Engelen.

1 V. Waarom wordt God genoemd almachtig ?

A. Omdat Hij door zijnen wil alles kan maken en te niet doen.

God kan alles wat mogelijk is, alles behalve zondigen; dit strijdt tegen zijne volmaaktheid. Vóór God hemel en aarde geschapen had, was er niets dan God alléén.

2 V. Waardoor heeft God zijne almacht het meest getoond ?

A. Door het scheppen of van niet maken van hemel en aarde en al wat er is.

Door het scheppen van hemel en aarde, heeft God zijne almacht het meest getoond.

Dat wil zeggen: daardoor heeft Hij het meest laten zien , dat Hij almachtig is; scheppen toch, of iets van niets maken, — hier hemel en aarde — veronderstelt en vordert almacht.

3 V. Tot welk einde heeft God hemel en aarde geschapen ?

A. Tot zijne eigene verheerlijking en tot geluk zijner redelijke schepselen.

God heeft hemel en aarde geschapen tot zijne glorie. Als wij iets schoons zien , prijzen en eeren wij den maker; zoo eeren wij ook God, als wij zijne werken zien; die werken zeiven verkondigen Gods glorie.

Het eerste doel, dat God met de Schepping op het oog

65

had, was de openbaring van zijne goddelijke volmaaktheden, dus zijne eigene glorie : evenals een kunststuk den lof van den maker verkondigt.

Intusschen heeft zijn Goedheid zich ook het geluk zijner redelijke schepselen ten doel gesteld. Ons geluk echter strekt ook tot Gods glorie gelijk het een vader tot eer verstrekt zijn kinderen gelukkig gemaakt te hebben, die dan op hunne beurt hun vader daarvoor loven en prijzen.... Hoe treffend komen beide — zijne grootheid en goedheid — in de schepping niet uit! Let eens op die 100 000 verschillende plantensoorten, van den eenvoudigen grashalm tot den cederboom: wat een verscheidenheid, pracht en nut voor den mensch ! Bewondert die 100 000 verschillende diersoorten, van de mug tot den leeuw, van den worm tot den olifant; wat een kunstige, doelmatige lichaamsbouw, wat een vaardigheid! enz. Beschouwt het uitspansel; de millioenen vaste sterren, waarvan de meeste grooter zijn dan de zon, die bijna 1 millioen maal grooter is dan de aarde, welke nog een uitgestrektheid heeft van negen millioen vierkante mijlen. Hoe groot is dan het uitspansel, dat boven ons hangt! Waarlijk, de hemelen vertellen de heerlijkheid Gods, en het firmament verkondigt de werken zijner handen. Psal: 18.

God heeft zes dagen gebruikt om alles te scheppen, doch had ze niet noodig.

Den eersten dag schiep God het licht; den tweeden dag scheidde God de wateren boven van die onder het uitspansel, dat Hij hemel noemde; den derden dag scheidde Hij de wateren van het land, en de aarde bracht planten voort; den vierden dag schiep Hij zon, maan en sterren; den vijfden dag visschen en vogels; den zesden de landdieren en den mensch. -En God rustte op den zevenden dag van al het werk , dat Hij gemaakt had.

Dat God den dag rustte, beteekent niet, dat Hij moede was, uitrustte, maar dat Hij alsdan ophield nieuwe soorten van schepselen voort te brengen.

66

Ter dankbare herinnering aan de schepping van hemel en aarde beval God in de Oude Wet den Joden zich op den zevenden, den Sabbatdag, te onthouden van slaafsche werken, te rusten in dien zin, dat zij dien dag moesten heiligen door hem op bijzondere wijze in zijn dienst door te brengen.

In de Nieuwe Wet is de Zondag, in plaats van den Sabbatdag tot hetzelfde doel voorgeschreven. (Vgl. 25^e Les , Ie, 2^e V.)

God heeft redelijke en redelooze schepselen met of zonder verstand — geschapen. Tot de redelooze behoort alles wat op aarde is, de mensch alleen uitgezonderd.

4 V. Hoevelerlei redelijke schepselen heeft Godgeschapen ?

A. Tweederlei: Engelen en menschen.

5 V. Waarvan en hoedanig heeft God de Engelen gemaakt?

A. God heeft de Engelen gemaakt van niet en zeer gelukkig.

6 V. Hebben de Engelen een lichaam?

A. Neen, zij zijn zuivere geesten geschapen.

God heeft de Engelen zuivere geesten geschapen.

Zuivere geesten, d. w. z., dat zij geen lichaam hebben. (Vgl. ; l^e Les.)

7 V. Zijn alle Engelen gelukkig gebleven?

A. Neen, de hoovaardigen en ongehoorzamen zijn gedreven in den afgrond der hel.

8 V. Hoe worden de hoovaardige en ongehoorzame Engelen genoemd?

67

A. Duivels of booze geesten.

Het is de zonde, die de kwade Engelen tot duivels heeft gemaakt. (Afschuw van de zonde.) Zij kan ook ons ongelukkig en tot verworpelingen maken.

De zonde heeft ook millioenen menschen in de hel geworpen en tot verdoemden gemaakt.

9 V. Wat is de bediening der goede Engelen ?

A. God te dienen en te loven, en den mensch behulpzaam te zijn.

Engel beteekent: afgezant, bode, omdat God hen dikwijls gebruikt om boodschappen aan de mensehen te doen, om hun Zijn wil bekend te maken.

Zij worden afgebeeld met vleugels, om de vaardigheid te beteekenen, waarmede zij Gods wil volbrengen.

De Engelen worden afgebeeld in menschengedaante, omdat zij zich zoo vertoond hebben.

De Engel Gabriël heeft zich vertoond aan Maria. Michaël streed tegen de booze Engelen, en heeft zich vertoond op den berg Gargan in Italië. Raphael Terscheen aan Tobias.

Er is een ontelbaar getal van Engelen; zij worden in negen koren verdeeld: Engelen, Aartsengelen, Krachten, Machten, Overheden, Heerschappijen, Tronen, Cherubijnen en Serafijnen.

10 V. Zijn er eenige Engelen, die ons bewaren ?

A. Ja , elke mensch heeft eenen Engel, die hem van het begin zijns levens bewaart.

11 V. Wat hulp verleent ons de Engelbewaarder ?

A. Ten l^ste, Hij beschermt ons tegen de booze

68

vijanden ; ten 2^do, draagt onze gebeden aan God op; en ten 3^de, staat onze ziel vooral in het uiterste bij.

Wanneer de duivel ons tot zonden aanzet, zal onze Engelbewaarder ons daarvan afschrikken, door b. v. ons te doen denken aan Gods tegenwoordigheid, de afsclmwelijkheid en straf der zonden , enz. De geschiedenis van Tobias leert ons, dat Raphael zijne gebeden en goede werken aan God opdroeg. Toen Christus zich in doodstrijd bevond, kwam een Engel uit den hemel om hem te troosten en te versterken.

Wij zijn onzen Engelbewaarder dankbaarheid, eerbied en vertrouwen verschuldigd.

Dankbaarheid voor zijne weldaden.

Eerbied voor zijne tegenwoordigheid.

Vertrouwen om zijne goedheid.

Uit eerbied voor hem nooit iets onbetamelijks doen.

Uit dankbaarheid dagelijks een klein gebedje tot hem richten , vooral: o Engel Gods, die mijn bewaarder zijt, aan wiens zorg ik door de opperste goedheid van God ben toevertrouwd , gelief mij dezen dag (dezen nacht) te bewaren, te verlichten , te bestieren , te geleiden. Amen.

Hij bewaart ons naar ziel en lichaam.

Wij zien hieruit dan ook de zorg van God voor de menschen.

De aansporing tot het goede, die wij gevoelen, komt ook van den Engelbewaarder.

Vragen over de 7^de Les.

1. Wat beteekent scheppen? Waarom kan God alleen scheppen P En waarom alleen tot zijne eigene glorie P Welk doel had Gods goedheid nog bij de schepping P En strekt ons geluk ook tot zijn glorie P

69

2. Wat zijn redelijke schepselen P Heeft God ook onre

delijke geschapen , en welke P

3. Wat doet onze Engelbewaarder voor ons P Wat moeten

wij doen voor hem P

4. Is onze Engelbewaarder altijd bij ons, waarom zien

wij hem dan niet P

5. Wat wil zeggenik geloof, dat er Engelbewaarders

zijn? Waarom gelooft gij datP Hoe weet ge, dat God dit geopenbaard heeft P Hoe weet ge, dat de Kerk dit leert P

ACHTSTE LES.

Tan de schepping en den yal Tan den uiensch.

1 V. Wie zijn de eerste menschen geweest? A. Adam ea Eva.

2 V. Waarvan heeft God den mensch gemaakt? A. God heeft het lichaam van Adam gemaakt

van aarde en de ziel daarin gestort; maar het lichaam van Eva van eene rib , genomen uit Adam.

Adam beteekent: aardman. Dien naam diende om hem zijne nietigheid te herinneren.

Eva beteekent: moeder der levenden. Het bijbelverhaal van de schepping onzer stamouders verklaart de rest van het antwoord.

De nieuwe Adam is Christus.

De nieuwe Eva, Maria.

3 V. In welken staat waren Adam en Eva eer zij zondigden ?

C. 5

70

A. In den staat van oorspronkelijke rechtvaardigheid.

Oorspronkelijke rechtvaardigheid beteekent: die rechtvaardigheid die Adam had bij zijn oorsprong of begin, voor dat hij gezondigd had.

Eechtvaardigheid wil hier zeggen : gerechtig- of heiligheid.

gt; 4 V. Waarin bestond de oorspronkelijke rechtvaardigheid ?

A. In de heiligmakende gratie met eenige bijzondere voorrechten naar ziel en lichaam.

x. Eenige voorrechten, die Adam en Eva in den staat van oorspronkelijke rechtvaardigheid genoten , zijn :

a. Naar de ziel;

Ten l^ste, een buitengewoon groot versland. Kooit is er •een geleerde geweest, die znlk een groot verstand bezat, als Adam; dit blijkt vooral daaruit , dat hij aan ieder dier zijnen eigenaardigen naam wist te geven.

Ten 2^ae, dat hun wil, die na de zonde tot het kwaad geneigd is, vóór de zonde tot het goede genegen was.

len 3^de, een gemeenzaam verkeer met God.

b. Naar het lichaam :

Ten l^8te, zij waren aan geen dood of ziekte onderworpen.

Teu 2'^le, zij behoefden niet hard te werken, enz.

5 V. Zijn Adam en Eva in den staat van oor-spronkelijke rechtvaardigheid gebleven ?

A. Neen; zij zijn in de slavernij des duivels gevallen.

Zij zijn door de zonde in de slavernij des duivels gevallen. -f-( Uitleggen wat slaaf en slavernij is en dit toepassen.)

71

6 Y. Hoe zijn zij in de slavernij des duivels gevallen ?

A. Door het eten van de vrucht, welke God hun verboden had. — Door dit gebod moesten zij hunne afhankelijkheid van God toon en; het was daarom een zwaar gehad. .. .

Eerst zag Eva nieuwsgierig de verboden vrucht aan. De dood der zonde komt langs de vensters der ziel binnen.

Toen ging zij met de listige slang, waarvan do duivel zich bediende om Eva te verleiden, praten en redeneeren. Als wij de bekoring willen overwinnen, moeten wij niet met den duivel redeneeren, wijl hij veel meer verstand en ondervinding heeft dan wij, en wij dan overwonnen zullen worden. Wij moeten de bekoring eenvoudig aanstonds verzetten.

Eva zondigde niet alleen zelve , maar gaf ook Adam van de vrucht van den verboden boom; Adam at er van en werd dusdoende deelgenoot van hare overtreding.

Adam had niet naar Eva moeten luisteren , niet moeten, vreezen, Eva te mishagen.

Ook was de oorzaak van hun beider val, zucht naar verheffing , hoogmoed.

7 V. Heeft Adam maar alleen gezondigd met van die vrucht te eten ?

A. Neen ; alle mensehen hebben in Adam gezondigd , en zijn in de slavernij des duivels gevallen.

8 V. Hoe wordt die zonde' genoemd, waardoor alle menschen in Adam gezondigd hebben ?

A. Erfzonde.

\

72

9 V. Waarom wordt die zonde genoemd erfzonde ?

A. Omdat alle menschen die van Adam erven.

tWij erven die zonde van Adam over; het is dus voor ons geene dadelijke zonde, geene zonde, die wij door eigen daad of eigen wil bedreven hebben. (Zie 39^ste les 4^lle en 5^de V. — 40^te les l^ate V.)

Maar wij erven allen die zonde van Adam over, omdat God onzen wil in den wil van onzen eersten vader Adam besloten had.

Dat wil zeggen; God had vastgesteld, dat als Adam gehoorzaam bleef, ook wij allen in den zelfden gelukkigen staat van oorspronkelijke rechtvaardigheid zouden geboren worden, maar zondigde Adam, dat dan ook wij allen in den staat van zonde zouden geboren worden.

10 V. Is er niemand van de erfzonde bevrijd gebleven ?

A. Ja; het is een punt van ons geloof, dat de H. Maagd Maria, door de verdiensten van Christus, daarvan is bewaard gebleven.

Om wille der voorziene verdiensten van Jesus Christus, werd Maria, die bestemd was om de Moeder des Verlossers te worden, in het eerste oogenblik harer ontvangenis door een eenig en bijzonder voorrecht voor de vlek der erfzonde behoed, daarvan vrij bewaard.

Deze waarheid, door God geopenbaard, werd den 8^stequot; Decern, ber 1854 door de onfeilbare uitspraak van Zijne Heiligheid Paus Pius IX als eene door God geopenbaarde waarheid afgekondigd , en is dus een uitdrukkelijk punt van ons geloof.

Danken wij God dagelijks voor dit groote voorrecht Maria verleend. We kunnen dit doen door de drie weesgegroeten,

73

die we dagelijks, 's morgens en 's avonds, ter bewaring onzer zuiverheid ter eere van de Onbevlekte Onvangenis van Maria bidden; door het schietgebed: -i,, o Maria zonder zonden ontvangen bid voor ons , die onze toevlucht tot U nemenquot;; door het dragen der medaille, van het scapulier enz.

11 V. Is de mensch nog in den staat, waarin Adam hem gebracht heeft, of in de slavernij des duivels ?

A. Neen; Christus heeft hem daaruit verlost.

Vragen over de 8^s'^e Les.

1. Wat beteekent oorspronkelijke, wat herstelde rechtvaar

digheid ? In welke is Adam gestorven, en welke kunnen wij nog hebben F

2. Welke zonde (erfzonde of dadelijke zonde) was Adams

zonde voor hem, en welke voor ons ?

3. Is het altijd waar geweest, dat Maria vrij bleef van

de erfzonde ? Is het ook altijd een geloofspunt geweest P En waarom niet ?

4. Welk verschil is er dan tusschen geloofspunt, en ge

loofswaarheid P

5. Noemt eenige devoties, waardoor wij de Onbevlekte

Ontvangenis van Maria vereeren.

6. Als de Kerk een waarheid des geloofs te gelooven voor

stelt , verandert dan ons geloof niet, of neemt daardoor onze kennis en verplichting slechts toe ?

74

MGEIBE LES.

Van de menscliwording van God den Zoon.

1 V. Welk is het tweede artikel van het Sijm-holum des Geloofs ?

A. En in Jesus Christus, zijnen éénigen Zoon, onzen Heer.

Het tweede artikel is; En in Jesus Christus zijnen eenigen Zoon onzen Heer. En ziet hier ternjj op de eerste woorden van het symbolum : Ik geloof, en beteekent dns : ik geloof ook in Jesus Christus , enz.

Jesus beteekent: Zaligmaker of Verlosser.

Deze naam komt Hem toe, omdat in Hem, en in niemand anders de zaligheid is , en Hij zijn volk verlost van hunne zonden.

Christus beteekent: gezalfde. In de oude wet werden drie soorten van personen gezalfd : Koningen , Priesters en Profeten.

Christus nn was Koning van hemel en aarde; — Priester Volgens de orde van Melchisedech (omdat deze brood en wijn offerde), en Profeet, omdat Hij zooveel voorzeggingen deed.

Ik geloof in Jesus Christus, wil zeggen : Ik neem met mijn verstand aan , dat Hij bestaat , waarachtig en mijn laatste einde is.

Zijnen slaat terug op God den Vader.

Eenigen beteekent: dat God maar éénen Zoon heeft; wij zijn slechts aangenomen kinderen van God.

Onzen Heer beteekent: dat Hij Heer is van ons allen. Iemand is Heer van iets, als Hem eene zaak of persoon toebehoort.

75

Wij behooren aan Christus ten 1'»« als aan onzen Schepper. Ten 2^,le als aan onzen Verlosser; want Hij heeft ons gekocht en verlost door zijn dierbaar Bloed.

Christus is dus onze Heer, èn als onze Schepper, èn als onze Verlosser, en daarom wordt Hij ook meer genoemd Onze Heer dan God de Vader. (Zie ll'ie V.)

2 V. Wie is Jesus Christus ?

A. God de Zoon, de tweede Persoon der H. Drievuldigheid, mensch geworden.

3 V. Is Jesus Christus God of mensch ?

A. Hij is God en mensch te zamen.

4 V. Hoeveel naturen zijn er dus in Christus?

A. In Christus zijn twee naturen : de goddelijke natuur en de menschelijke natuur.

5 V. En hoeveel personen zijn er in Christus ?

A. In Christus is slechts één persoon , te weten:

de goddelijke Persoon.

De eene Persoon der H. Drievuldigheid is de andere niet. Dewijl dan alléén God de Zoon, de tweede Persoon der H. Drievuldigheid, en niet God de Vader of God de H. Geest, de menschelijke natuur in Zijne Hem eigene persoonlijkheid heeft opgenomen, daarom ook is alléén Hij , en niet ook God de Vader of God de H. Geest, God en mensch te samen.

Christus is God en Hij is mensch, en daarom komt Hem het goddelijke en het menschelijke toe.

Hij is onsterfelijk en sterfelijk, eeuwig en geboren, onlijdelijk en lijdelijk, enz.: het eerste als God, het tweede als mensch. En omdat Hij slechts één persoon is, daarom is er ook maar één Christus, de God-mensch.....

76

6 V. Hoe is God de Zoon mensch geworden ?

A. Hij heeft door eene bijzondere werking van den H. Geest de menschelijke natuur aangenomen in den maagdelijken schoot van Maria.

Maria had gelofte van volmaakte en eeuwigdurende zuiverheid gedaan. Buiten twijfel droeg de H. Joseph, haar maagdelijke bruidegom, kennis van deze belofte.

Toen dan de Engel Gabriël Haar boodschapte : „ Zie , gij zult in uwen schoot ontvangen en eenen Zoon baren en zijnen naam zult gij Jesus heetonquot;, onderzocht Maria naar de wijze waarop, zonder verlies barer maagdelijke zuiverheid, geschieden zon wat de Engel haar aankondigde.

„ En de Engel antwoordde en zeide tot haar : De Heilige Geest zal over U komen, en de kracht des Allerhoogsten zal U overschaduwenquot;. (Lnc. 1: 30 — 36.) Door die woorden gaf de Engel haar en ons te verstaan ;-^_Ndat zij , door een wonder van Gods almacht, en zonder op te houden van maagd te zijn, moeder zou worden van Gods eenigen Zoon. Zóó is dan God de Zoon mensch geworden, door eene bijzondere werking van den H. Geest de menschelijke natuur aannemende in den maagdelijken schoot van Maria.

„ Christus, heeft de menschelijke natuur aangenomen , is-mensch gewordenquot; wil zeggen: Hij heeft een lichaam en eene ziel aangenomen, zoo als de menschen hebben. -V- Christus is langer God dan mensch geweest, maar Hij zal het beide eenwig blijven.

7 V. In welk artikel van het Symbolum des Ge-loofs belijden wij dit ?

A. In het derde artikel, dat luidt: Die ontvangen is van den H. Geest, geboren uit de Maagd Maria.

77

Maria is dus op miraculeuze wijze de Moeder van Christus geworden volgens zijne menschelijke natuur.

8 V. Is de H. Joseph de vader van Christus geweest ?

A. Hij is de natuurlijke vader van Christus niet

geweest, maar alleen zijn voedstervader of bewaarder.

De H. Joseph was niet de eigen of natuurlijke vader van Christus , maar alléén zijn voedstervader of bewaarder

Wij moeten hem, naar het voorbeeld van Jesus en Maria, eeron.

De H. Joseph is het voorbeeld en de beschermer van alle standen.

• .Doch wijl hij altijd voor het goddelijk Kind gezorgd , het gevoed en bewaard heeft , is hij bijzonder de patroon van de kinderen en de ouders.

9 V. Waar is Christus geboren ?

A. In eenen stal te Bethlehem.

1U V. Wanneer houden wij de gedachtenis van de geboorte van Christus ?

A. Met Kerstmis.

Kerst is een oud woord afgeleid van Christus. Kerstmis is dus zooveel als Christmmis, de H. Mis, waarin we op het JLerstfeest de gedachtenis houden van Christus geboorte in den stal van Bethlehem.

Maria en Joseph, woonden te Nazareth en toch moest Christus volgens de Voorzegging te Bethlehem geboren worden; God toonde hier wederom, dat zijne Voorzienigheid de wereld bestuurt. Hij bediende zich hier van eene door den romeinschen Keizer Augustus bevolene volkstelling. Volgens Joodsch gebruik moest elk familiehoofd opgeschreven worden, waar de stamregisters bewaard werden;. dus Maria en Joseph als behoorende tot de familie van.

78

David, in zijne stad, in Bethlehem. Maria en Joseph gingen dan beiden nit Nazareth van Galilea naar Bethlehem in Jndea. Toen zij , na eene reis van bijna 30 nren te hebben afgelegd, daar aan kwamen, vonden zij de herbergen reeds zoo bezet, dat er voor hen geen plaats meer was, on zij hun intrek moesten nemen in eene nabij Bethlehem gelegene grot, die aan de herders tot veestal diende. Daar ter plaatse nn werd Christns geboren — den 25 December. — Een Engel kondigt den herders van die streken de geboorte des Heeren aan; terwijl eene wonderbare ster de Wijzen nit het Oosten naar Bethlehem roept om den wereldverlosser te komen aanbidden — Driekoningen 6 Jan. — Den achtsten dag na de geboorte, — op Nieuwjaarsdag— bij gelegenheid der besnijdenis volgens Joodsch gebruik, werd het goddelijk Eind den naam Jesus gegeven. Op den veertigsten dag — Maria Lichtmis, 2^Jln Februari ■— werd Jesus volgens het voorschrift der Wet den hemelschen Vader opgedragen, en erkenden Hem Simeon en Anna, twee heilige menschen. Koning Herodes, die met schrik van de Wijzen uit het Oosten vernomen had, dat de nieuwe Koning der Joden geboren was, gelastte alle kinderen van het mannelijk geslacht, onder de twee jaren, te Bethlehem en in de omstreken wreedaardig om het leven te brengen. — Onnoozele-kinderenfeest 28 December. —

Intusschen waren de H. Joseph en Maria op de waarschuwing van een Engel op weg naar Egypte. Na den dood van Herodes verscheen andermaal een Engel aan Joseph en zeide hem: Sta op , neem het Kind en zijn moeder , en ga naar het land van Israël; want degenen, welke het Kind naar het leven stonden, zijn gestorven. Zoo kwam het Kind weder te Nazareth en bleef daar wonen tot in den ouderdom van omtrent dertig jaren. Van al dien tijd, genoemd het verborgen leven van Jesus, lezen wij, dat Hij opgroeide en in krachten toenam ; dat Hij zijne ouders op plechtige feesten naar Jeruzalem vergezelde ; bij zulk eene gelegenheid verloren zij

79

Hem eens, en vonden Hem weer in den tempel te midden der Leeraren , die Hij ondervroeg en aanhoorde. Hierbij voegt nu nog de Evangelist: „En Hij ging met hen af naar Nazareth, en was hun onderdanig. En Jesns nam toe in wijsheid en jaren en in genade bij God en bij de menschen.quot; Zoo heeft Christus dertig jaren geleerd door zijn voorbeeld. (Vgl. Les 1.)

Zijn openbaar leven, waarin Hij openlijk als Leeraar optrad, en zijn leer met mirakelen bevestigde, duurde slechts drie jaar. De H. Joannes, bijgenaamd de dooper, is Hem als wegbereider voorgegaan, door wien Christus ook in de Jordaan wilde gedoopt worden. Daarna begaf Hij zich naar de woestijn , waar Hij door den duivel wilde bekoord worden , en door vasten en bidden gedurende veertig dagen, zich tot zijn openbaar leven voorbereidde; en begon toen te prediken, terwijl Hij aan dooden het leven, blinden het gezicht, dooven het gehoor, stommen de spraak gaf en allerlei zieken genas ter bevestiging van zijne leer. Hij koos twaalf Apostelen met Petrus aan het hoofd: Andreas, Jacobus, Joannes, Thomas, Jacobus, Philippus , Bartholomeus, Mattheus, Simon, Thaddeus en Judas den verrader.

Nog had Hij twee en zeventig leerlingen , die Hij vooraf naar de plaatsen zond, waar Hij komen zou om zijn leer — het Evangelie — (d. i. blijde tijding) te prediken. Die prediking is door vier Evangelisten beschreven: Mattheus, Marcus, Lucas en Joannes. Christus predikte zonder aanzien van personen, berispte ook de grooten en aanzienlijken over hunne, slechte zeden en schijnheiligheid. (Priesters en Pharizeërs) Daaruit ontstond afkeer van en haat tegen Christus en wel zoover, dat men Hem besloot ter dood te brengen. Hoe Judas, zijn trouwelooze Apostel, hun hierin behulpzaam was, is bekend; eveneens zijn gebed, doodstrijd en gevangenneming in den hof van Oliveten; wat Hij geleden heeft bij Annas en Caïphas, bij Pilatus en Herodes, terwijl zijn kruisdood zichtbaar op de staties staat afgebeeld. ..

80

11 V. Waarom wordt Christus meer genoemd onze Heer dan God de Vader ?

A. Omdat Hij ons en alle menschen niet alleen gelijk God de Vader heeft geschapen, maar ook, als wij verloren waren, door zijn bloed heeft gekocht en verlost. (Zie einde der 1^st8 V.)

Vragen over de 9^de Les.

1. Waarom staat voor het 2^ae artikel „ En Pquot; quot;Waarom

„in?quot; Wat wil zeggen: mensch worden P

2. Wat beteekent Jesus — wat Christus, en waarom wordt

God de Zoon , menschgeworden , zoo genoemd P

3. Wij zijn ook kinderen van God; welk verschil is er

dan tnssohen Christns als Zoon Gods en ons P

4. Heeft God de Zoon de mensuhelijke natuur opgenomen

in zijn persoon of in zijn goddelijke natuur P En wie zonden nog meer mensoh geworden zijn, zoo Hij die had opgenomen in zijn goddelijke natuur, en waarom P

5. Om hoeveel redenen is God de Zoon onze Heer P

6. Verhaal in 't kort Jesus' geboorte, zijn verborgen en

openbaar leven en zijn lijden... .

81

TIENDE LES.

Van het lijden van Christus en de Terlossing¹.

§ 1-

1 V. Waarom is God de Zoon me/nsch geworden ?

A. Om ons door zijn voorbeeld en zijne leer den weg naar den hemel te toonen, en om ons van de slavernij des duivels en den eeuwigen dood te verlossen.

Vóór de zonde van Adam was er geen lijden; doch om die zonde had God besloten, was het zijn wil, datdemensoh door lijden zijne zaligheid bewerken zou. God de Zoon •s om twee redenen mensch geworden.

Ten l^ste om ons den weg naar den hemel te toonen. Te toonen, dat wil zeggen; ons den weg naar den hemel te laten zien, aan te wijzen.

Op twee manieren heeft Christus ons den weg naar den hemel getoond. Door zijn voorbeeld en door zijne leer of zijn woord. — Zooals wij gezegd hebben in de vorige les. —

Dertig jaren hoofdzakelijk door zijn voorbeeld in het huisje van Nazareth, en dit noemt men het verborgen leven, en drie jaren door zijn voorbeeld èn woord of door zijn prediken, en dit noemt men het opeaiaar leven van Jesus. (Vgl. 9^cIe Les.)

Er ziju twee wegen naar de eeuwigheid, de breede weg of de weg van pleizier, en deze loopt op de hel uit, en de smalle weg of de weg van lijden, waarop Jesus ons is voorgegaan , en deze loopt naar deu hemel; buiten dien éénen smallen weg van lijden, of boetvaardigheid, is er geen andere hoegenaamd , die naar den hemel leidt.

Zijn wij dus niet op dien weg, zoeken wij eenen anderen, dan kunnen wij niet in den hemel komen; want als er maar

82

één weg naar eene stad leidt, dan moeten wij noodzakelijk op dien eenen weg zijn, of wij kunnen er niet komen.

De weg, dien men in zijne jeugd inslaat, bewandelt men gemeenlijk op lateren leeftijd, en gelijk men leeft, zoo sterft men in den regel.

Lijden of kruis noemen wij alles wat onpleizierig is voor de natuur. Bv. Ik sta 's morgens niet graag op het eerste teeken op , ik gehoorzaam niet gaarne , bid niet gaarne eerbiedig enz.; dat is dus allemaal een kruis voor mij. Doe ik het toch, dan bewandel ik den smallen weg naar den hemel; maar doe ik het niet en geef ik aan mijn lui en loom lichaam , mijne kwade natuur toe, dan kom ik allengs en onopgemerkt verder en verder op den breeden weg naar de hel.

Christus is ieu 2^J|! mensch geworden, om ons van de slavernij des duivels te verlossen. (Vgl. 40^te Les , vr. 7.)

2 V. Kon de mensch zich zeiven niet verlossen ?

A. Neen ; want de mensch kon voor de zonde niet voldoen.

3 V. Waarom kon de mensch voor de zonde niet voldoen ?

A. Omdat de zonde van eene oneindige boosheid is; en dus moest de Persoon , die daarvoor voldoen en ons verlossen zou, ook van oneindige waardigheid zijn.

Verlossen kon zich de mensch zelf niet, omdat de boosheid der zonde oneindig is, wijl zij bedreven was tegen God, die van oneindige waarde is.

, Een voorbeeld zal dit duidelijk maken.

Als een jongen een anderen jongen slaan of schelden zou, zou dit wel altijd eene beleediging zijn; maar zou hij dit

83

een groot heer of vader of moeder doen, dan zou de belee-diging of misdaad grooter worden, omdat de persoon, die hij deze beleediging aandeed, grooter waarde heeft.

Zon hij hetzelfde aan den koning of Paus doen , dan zou de beleediging nog al grooter zijn, omdat die personen nog al van grootere waarde zijn.

Maar geschiedt de beleediging tegen God, dan is zij van oneindige boosheid , omdat God van oneindige waarde is.

Men heeft bijgevolg ook eene oneindige schuld aan God te betalen.

-[ Als men iemand 100 gulden schuldig is, kan men de schuld niet anders voldoen, dan door iets terug te geven , dat ook 100 gulden waard is ; als men 1000 gulden schuldig is , door iets terug te geven, dat ook duizend gulden waard is. En als men nu oneindige schuld heeft, kan men die niet voldoen, dan door iets terug te geven , dat ook oneindige waarde heeft.

Bijgevolg moeten wij ook aan God, bij wien wij om onze zonden eene oneindige schuld hebben gemaakt, iets van oneindige waarde wedergeven, om deze schuld te herstellen.

Doch dit kunnen wij niet, wij eindige en nietige schepselen, die niets bezitten of doen kunnen wat oneindige waarde heeft.

Dat kon God alléén; en daarom is God de Zoon mensch geworden , omdat alléén Hij , als God oneindig zijnde , aan God ook iets van oneindige waarde kon wedergeven ; God had ook besloten den mensch door lijden te verlossen, en als God kon Christus niet lijden.

4 V. Was Christus verplicht ons te verlossen ?

A. Neen ; Hij heeft dit dit gedaan uit liefde voor den mensch.

5 V. Waardoor heeft Christus ons verlost ? A. Door zijn lijden en dood.

84

6 V. Wat heeft Christus geleden ?

A. Zijn geheel leven lang groote armoede en verdriet naar ziel en lichaam ; doch op den dag van zijn lijden zoo groote pijnen en smarten , dat nooit eenig mensch zoodanige verdragen heeft.

Christus leed armoede en verdriet: door armoede leed vooral zijn lichaam, door verdriet zijne ziel. Men verbale hier den kinderen in 'tkort, wat pijnen en smarten Jesns in den hof van Olijven, en op Goeden Vrijdag geleden heeft, en spore hen aan om dikwijls, zeker Vrijdags, de oefening van den H. Kruisweg te doen, als eene der gemakkelijkste en heilzaamste wijzen om het lijden van Christus te overdenken.

7 V. Welken dood is Christus gestorven ?

A. Den dood des kruises.

8 V. In welk artikel van het Symholum des Geloofs belijden wij het lijden en den dood van Christus?

A. In het vierde artikel, dat luidt: Die geleden heeft onder Pontius Pilatus, is gekruist, gestorven en begraven.

In het artikel van het symbolum des geloofs belijden wij het lijden en den dood van Christus. Het luidt; Die geleden heeft, enz.

Die ziet terug op Christus; dat Hij geleden heeft onder Pontius Pilatus wil zeggen: dat Hij geleden heeft ten tijde, dat Pontius Pilatus landvoogd van Judea was.

9 V. Volgens welke natuur heeft Christus geleden en is Hij gestorven ?

A. Volgens zijne menschelijke natuur, want vol-

85

gens zijne goddelijke natuur was Christus onlijdelijk en onsterfelijk.

§ 2.

10 V. Was het voor onze verlossing ook noodig, dat Christus zooveel leed en zulken dood stierf?

A. Neen; Hij had ons met veel minder lijden kunnen verlossen; maar Hij heeft daardoor ons zijne overgroote liefde willen toonen en voorbeelden van vele deugden willen geven.

Christus had, om ons te verlossen, niet zooveel behoeven te lijden, als Hij gedaan heeft, 't Minste en geringste dat Hij deed, een enkele zucht, ware voldoende geweest om om te verlossen; want ook het minste en geringste dat Hij deed, was van oneindige waarde , wijl Hij God en mensch te samen is in één goddelijken persoon; maar Hij heeft zooveel willen lijden, om ons te toonen, te laten zien, hoezeer Hij ons beminde. Had Hij niet zooveel geleden, dan zon Hij ons toch. evenveel bemind hebben; maar wij zonden het niet zoo goed geweten hebben als nn , nn wij er het bewijs van hebben, doordien Hij zooveel voor ons geleden heeft, is gekruist, gestorven en begraven.

Ten 2^dc heeft Hij zooveel willen lijden om ons voorbeelden van vele deugden te geven. Om ons te laten zien, ons vóór te doen , hoe wij bv. de gehoorzaamheid , het geduld, de ootmoedigheid , de liefde tot God en den naaste, enz. beoefenen moeten. (Men haalt bij iedere deugd een voorbeeld aan om dat te doen zien.)

11 V. Voor wie is Christus gestorven?

A. Voor alle menschen.

12 V. Zullen dan alle menschen zalig worden ? C. 6

86

A. Neen; omdat niet alle menschen aan de verdiensten van het lijden en den dood van Christus deelachtig worden.

Wat vader verdient, al is het ook, dat hij werkt voor u, is het uwe nog niet; vader moet u , op welke wijze dan ook, daaraan deelachtig maken.

13 Y. Waardoor kan de mensch ami de verdievsten van Christus deelachtig worden ?

A. Door het ware geloof, door het waardig gebruik der heilige Sacramenten, door goede werken , vooral van boetvaardigheid.

Dat het ware Geloof, de Sacramenten , de goede werken , vooral van boetvaardigheid, ons aan Christus verdiensten deelachtig maken, of ter zaligheid noodig zijn, leert de Kerk ; maar ook de H. Schriftuur zegt ons nadrukkelijk : Wie gelooft , zooals het behoort, wordt zalig, wie niet gelooft gaat verloren. (Joës: III. Marc. XVI. Hebr. XI.) enz. (Vgl. 30^ste Les vr. .10., waar van de Sacramenten in 't algemeen gezegd wordt, dat Christus zijne verdiensten — de genade — aan do Sacramenten verbonden heeft, waaruit zij ons toevloeien , op ons worden toegepast.) Voorts van het doopsel lezen wij : „ Zoo iemand niet herboren wordt uit water en den H. Geest, kan hij het rijk Gods niet ingaan.quot; (Joes. III).— Van het H. Sacrament des Altaars : „ Tenzij gij het vleesch van den Zoon des menschen eet en zijn bloed drinkt, zult gij het leven in u niet hebhen.quot; (Joes. VI. — Van de Biecht: „ Wier zonden gij vergeven zult, dien worden zij vergeven ; en wier zonden gij zult houden, dien zijn zij gehouden. (Joes XX).

Van de goede werken lezen wij in den brief van den H.

' Paulus — (Rom : II.)— ieder zal krijgen volgens zijne werken; en de ;H. Jacobus (II) vraagt: Wat baat het geloof, zonder de werken ? En bij Luc. XIII: Indien gij geen

87

boetvaardigheid doet, znlt ge allen gelijkelijk vergaan. Ook de gelijkenis van Christus, waarin hij bij (Joes XVI) zich bij den wijnstok en ons bij diens ranken vergelijkt, toont de noodzakelijkheid des geloofs, zonder hetwelk wij met Hem niet vereenigd kannen zijn.

14 V. Waarom is het noodig , dat wij nog lijden en boetvaardigheid doen, aangezien Christus voor ons voldaan heeft ?

A. Omdat het de wil van God is, dat wij door ons lijden en onze boetvaardigheid aan de verdiensten van Christus deelachtig worden,

Christus heeft wel voor ons voldaan ; maar wij moeten door het ware geloof, door het waardig gebruik der H. Sacramenten, door goede werken vooral van boetvaardigheid, ons aan die verdiensten deelachtig maken. Dat willen zeggen : wij moeten die middelen van zaligheid gebruiken om ons deel te krijgen van de overvloedige verdiensten, die Christus door zijn lijden verworven heeft; wij moeten die overvloedige voldoeningen en verdiensten door die genademiddelen op ons toepassen. Christus heeft overvloedige schatten van genaden voor ons verdiend, en als wij nu de boven genoemde zaken doen, staat Hij die schatten aan ons af, waardoor wij dan zalig en heilig worden. Hij kon ons die verdiensten wel toepassen , zonder dat wij er iets voor deden, maar God had besloten ons door lijden zalig te maken; Hij kon het dus wel, maar heeft het niet gewild. Daarom staat er geschreven : wie niet zijn kruis opneemt en Mij volgt, ia Mijner niet waardig....

15 V. Wanneer houdt de H. Kerk de gedachtenis van het lijden en den dood van Christus?

A. In de Goede week, bijzonder op Goeden Vrijdag.

Aanbevelen het bidden van den kruisweg.

88

Vragen over de 10^de Les.

1. Leg het antwoord op Vr. 3 uit door eene vergelijking

van schTild en goed.

2. Heeft Jesus Christus ons verlost als God, of als menschP

3. V. 10. W aarom was dat niet noodig P

4. Wat heeft Christus geleden in den hof? bij Caïphas,

Pilatus en Herodes? Eu welk lijden wordt ons voorgesteld op elke der veertien staties ?

6. Wat moet ons vooral aansporen tot geduld in het lijden

en de beoefening van boetvaardigheid P

--

ELFDE LES.

Van de Verrijzenis en Hemelvaart van Christus.

1 V. Welk is het vijfde artikel van het Symbo-lum des Geloofs ?

A. Die is nedergedaald ter helle, den derden dag verrezen van de dooden.

Die ziet terug op Christus.

'Nederdalen is naar de laagte gaan.

Verrijzen wil zeggen: naar de hoogte gaan, oprijzen. Verrijzen van den dood wil zeggen : van den dood opstaan , herleven: opnieuw beginnen te leven om niet meer te sterven.

2 V. Wat heeft Christus na zijnen dood gedaan ?

A. Zijne ziel met de Godheid vereenigd is nedergedaald ter helle.

3 V. Wat verstaat gij door de hel, tot welke de ziel van Christus is nedergedaald?

89

A. Eene onderaardsche plaats, het voorgebergte der hel genaamd, waar zich de zielen bevonden der rechtvaardige afgestorvenen, die niets meer te boeten hadden.

4 V. Waarom is Christus ter helle nedergedaald ?

A. Om de zielen der heilige Oudvaders en anderen, die in Gods liefde gestorven waren, te troosten en te verlossen.

Door rechtvaardige afgestorvenen worden hier verstaan, brave en heilige overledenen.

Christus daalde bij hen ter helle neer, om hen te troosten en te verlossen.

Die zielen waren daar, omdat de hemel gesloten was. Sommige waren daar reeds drie duizend jaren ; 't was dus voor hen een groote troost, Christus, den Verlosser daar te zien verschijnen, en te vernemen , dat zij spoedig met Hem naar den hemel zouden gaan.

5 V. Wanneer is Christus verrezen ?

A. Op den derden dag van zijnen dood , dat is, des Zondags 's morgens.

Christus heeft geen drie volle dagen in het graf gelegen , maar één vollen dag, den Zaterdag, en twee gedeelten van dagen: den Vrijdag-avond en den Zondag-morgen.

Christus had zijne verrijzenis voorzegd met deze woorden: „ Breekt dezen tempel af (Hij sprak van den tempel zijns lichaams), en in drie dagen zal Ik hem oprichten.quot; (Joan H. 19—22.)

Wij vinden in de natuur, bv. in de Lente, als alles wat te voren dood scheen, begint te herleven, een afbeeldsel van onze herleving en verrijzenis.

90

ChrietuB verrees door zijn eigen macht, terwijl er verschillende wonderen gebeurden: de aarde beefde, een Engel daalde uit den hemel en wentelde den steen van het graf, zijn aangezicht flikkerde, en zijn kleeding was wit als sneeuw. Na zijn verrijzenis verscheen Christus aan Maria Magdalena. de godvruchtige vrouwen, aan Petrus, de leerlingen van Enmaüs en aan de tien Apostelen zonder Thomas enz.. ..

6 V. Waarom heeft Christus de vijf wonden in zijn verheerlijkt lichaam behouden ?

A. Om daarmede zijne verrijzenis te bevestigen, en om ze aan alle menschen in het oordeel en aan de zaligen in den hemel te toonen.

Christus heeft zijne vijf H. Wonden in zijn verheerlijkt lichaam behouden, om er zijne verrijzenis mee te bevestigen, dat wil zeggen: om door het laten zien van die wonden aan Thomas, en de overige Apostelen, hen te overtuigen, dat Hij dezelfde is, die voor ons aan het kruis gestorven was, wijl Hij de wonden der nagelen en der lans nog bezat, en dat Hij nu leeft, en dus werkelijk verrezen was.

Ten andere heeft Hij ze ook behouden om ze aan alle menschen in het oordeel te toonen en wel aan de rechtvaardigen ten troost, aan de verdoemden tot beschaming , ten bewijze dat ze door eigen schuld verloren zijn gegaan. Want de heilige vijf wonden blijven getuigen, wat Hij leed om ook hen zalig te maken, en dat zij al die liefdeblijken versmaad hebben.

Eindelijk om ze aan ie zaligen in den hemel te toonen.

Het geluk der zaligen in den hemel wordt verhoogd door het aanschouwen van de H. vijf wonden, die Christus in zijn verheerlijkt lichaam heeft willen behouden, omdat de wonden van zijne handen en voeten , en van zijn goddelijk Hart, altoos brandend van liefde, nu mede verheerlijkt zijn, en schitterend van licht en glorie het Hemelhof opluisteren als zoo-

91

veel zonnen, waarop als met onuitwischbare gouden letteren voortdurend te lezen staat: „ Zóó heeft God de wereld liefgehad.quot; (Joan. Ill: 16.) Zie, zoozeer heb Ik u bemind!

7 V. Wanneer houdt de H. Kerk de gedachtenis der verrijzenis van Christus?

A. Met het Hoogtyd van Paschen.

Er bestaat ook eene geestelijke verrijzenis, of verrijzen in geestelijken zin; opstaan uit zijn zonden, gebreken en traagheden : zich bekeeren.

8 V. Welk is het zesde artikel van het Symbolum des Geloofs ?

A. Die is opgeklommen ten hemel, zit aan de rechterhand van God den Vader almachtig.

9 V. Wanneer is Christus ten hemel geklommen ?

A. Veertig dagen na zijne verrijzenis.

10 V. Wat heeft Christus gedaan gedurende de veertig dagen , die Hij nog op de aarde gebleven is.

A. Hij verscheen aan zijne Apostelen en sprak met hen over het rijk Gods.

Hoeveel beteekenissen heeft de uitdrukking: Het rijk Gods ?

Drie, ten 1 ^stc het rijk der hemelen.

Ten 2^de het rijk Gods in onze harten, door de genade; want Christus zetelt dan in het hart, dat Hem toebehoort, als een koning op zijn troon, en de neigingen en hartstochten van den mensch, die Hem onderdanig is, zijn als het ware zijne dienaars.

Ten 3^de het rijk der Kerk, en dit rijk Gods bedoelen wij

92

ale wij zeggen: dat Christus met zijne Apostelen sprak over het rijk Gods.

11 V. Hoe is Christus ten hemel geklommen ?

A. Zonder iemands hulp, door zijne eigene macht.

12 V. Wanneer houdt de H. Kerk de gedachtenis der hemelvaart van Christus ?

A. Veertig dagen na Paschen , op onzes Heeren Hemelvaartdag.

13 V. Wat beteekenen de woorden: Hij zit aan de rechterhand van God den Vader almachtig ?

A. Dat Christus in de opperste rust en in de hoogste eer is bij God den Vader.

Door welke dezer woorden beteekenen wij dat Christus is in de opperste rust P

Door te zeggen : Hij zit.

Door welke, dat Hij is in de hoogste eer bij God den Vader.

Door er bij te voegen: Hij zit aan de rechterhand van God den Vader almachtig.

Welk onderscheid is er tusschen de Hemelvaart van Christus en van Maria?

V Dat Christus door zijne eigene macht ten Hemel opgeklommen is, en dat Maria ten hemel opgenomen is door de macht van God. — Christus klom ten hemel op den berg van Olijven, ter plaatse waar Hij zijn lijden begon; om ons te herinneren , hoe het lijden tot de glorie leidt.... Toen Christus ten hemel opklom, bleef Hij toch bij ons, niet enkel door zijne genade, macht en alomtegenwoordigheid als God, maar vooral in het H. Sacrament des Altaars.

93

Vragen over de ll^de Les.

1. Wat beteekent „ Verrijzenis Pquot;

2. In welken zin is Paaschdag de 3^de dag na Christus dood P

3. In hoeveel beteekenissen neemt men „ het rijk Godsquot;

en in welke komt het hier voor P

4. Verklaar de woorden van vraag : 13.

TWAALFDE LES.

Van het laatste Oordeel.

1 V. Welk is het zevende artikel van het Sym-bolum des Geloofs ?

A. Van daar zal Hij komen oordeelen de levenden en dooden.

Vandaar beteekent: van den hemel.

Bij wil zeggen: Jesus Christus.

Oordeelen is onderzoeken of iemand goed of kwaad gedaan heeft, dat bekend maken , en vervolgens hem loon of straf voor zijne daden toekennen. Geschieden deze zaken in het openbaar, dan is het een openbaar oordeel; geschieden zij in het geheim of in het bijzonder, dan is het een bijzonder oordeel.

2 V. Wanneer zal Christus komen oordeelen ?

A. Op het einde der wereld, doch de dag is onbekend.

8 V. Welke teekenen zullen het oordeel voorafgaan ?

A. Ten 1. Eene geweldige vervolging, die de-

94

Antichrist verwekken zal; ten 2. verscheidene vree-selijke plagen; ten 3. een vuur, dat alles zal verslinden.

De voorteekenen van het oordeel, dat is, do dingen, die vooraf zullen gaan, en aanduiden dat het oordeel nabij is, zijn onder andere deze:

Eene geweldige vervolging van den Antichrist.

Antichrist beteekent; tegen Christus , den tegenstander of vijand van Christus bij uitnemendheid.

Hij zal de Christenen vervolgen , achterna zitten , met geweld als 't ware dwingen, afstand van hun geloof te doen.

Niet zonder grond meent men, dat de Antichrist een jood zal zijn uit den stam van Dan.

Het tweede voorteeken: verscheidene vreeselijke plagen, zooals : oorlogen , pest en andere ziekten , duren tijd , aardbevingen enz. Bovendien de zon zal verduisterd worden, de maan geen licht meer geven, de sterren zullen uit den hemel vallen, enz. En dan — als geheel de natuur het naderend einde der wereld aankondigt — zal het teeken van den Zoon des menschen aan den hemel verschijnen , en dan zullen alle geslachten der aarde weeklagen, en zij zullen den Zoon des mensuhen op de wolken des hemels zien komen met groote kracht en majesteit. En zijne Engelen zal Hij zenden met eene bazuin en groot geschal en zij zullen zijne uitverkorenen vergaderen.

4 V. Hoe zal Christus ten oordeel komen ?

A. In zijn menschelijk lichaam, zichtbaar en met groote heerlijkheid.

5 V. Wien zal Christus komen oordeelen ?

A. Alle menschen, die ooit geleefd hebben.

95

6 V. Wie zijn de levenden, die Christus zal oordeelen ?

A. Degenen , die omtrent dien tijd zullen leven.

7 V. Zullen de dooden tot den laatsten dag zonder oordeel zijn ?

A. Neen ; ieder mensch wordt terstond na zijnen dood in het bijzonder geoordeeld; maar op den laatsten dag zullen de lichamen en zielen te zamen in in de tegenwoordigheid van alle menschen geoordeeld worden.

Welk onderscheid is er tusschen het algemeen en bijzonder oordeel ?

Ten l^ste, dat het bijzonder oordeel aanstouds na den dood geschiedt, en het algemeen eerst op het einde der wereld.

Ten 2'^le, bij het bijzonder oordeel wordt alleen aan de ziel, bij het algemeen aan lichaam en ziel loon of straf toegekend.

Ten 3'i^e, het bijzonder oordeel geschiedt alléén tnsschen God en de ziel; het algemeen oordeel in de tegenwoordigheid van alle menschen.

8 V. Welk vonnis zal Christus in het oordeel uitspreken ?

A. Hij zal de goede menschen met groote liefde tot zich roepen , en hun den hemel geven ; maar de boozen zal Hij met groote gramschap van zich naar de eeuwige verdoemenis jagen.

Gelijk men in zijne jeugd leeft, leeft men in den regel in latere jaren , en gelijk men leeft, sterft men gewoonlijk.

De dood is de weerklank van het leven.

Een goed leven, een goede dood.

96

Een slecht leven, een slechte dood.

En van een goed of slecht leven of sterven hangt ook een gunstig of ongunstig oordeel af.

Welke middelen kent gij om een genadig oordeel te bekomen ?

Ten lquot;^te zich zei ven goed oordeelen; zich niet voor beter houden dan men is. Dit moet men vooral doen, in het gewetens-onderzoek des avonds en bij de biecht.

Oordeelt u zeiven, en gij zult niet veroordeeld worden.

Ten 2^de anderen niet veroordeelen, want met de maat waarmee wij uitmeten , wordt ons ook toegemeten.

Ten 3^lle barmhartig zijn jegens anderen, en goed voor armen en ongelukkigen. „ Zalig de barmhartigen, want zij zullen barmhartigheid verwerven.quot;

Vragen over de 12^de Les.

1. Wat beteekent oordeel P En hoe dikwijls zullen de

menschen geoordeeld worden ?

2. Door welke middelen kunt ge een genadig oordeel

bekomen ?

3. Waarom gelooft ge, dat er een algemeen oordeel zal

plaats hebben enz. P (Vgl. de Vragen achter de 7^dlt;^! les, 5.)

97

DERTIENDE LES.

Van God den Heiligen Geest.

1 V. Welk is het achtste artikel van het Sym-bolum des geloofs?

A. Ik geloof in den H. Geest.

Ik geloof in den H. Geest wil zeggen : Ik neem met mijn verstand aan, dat; de H. Geest bestaat, waarachtig is , en mijn laatste einde is.

2 V. Wat gelooft gij van den Heiligen Geest ?

A. Dat Hij waarlijk God is, en de derde Persoon van de Heilige Drievuldigheid.

In de H. Schrift wordt de H. Geest nadrukkelijk God genoemd b. v. Hand. V ; waar de H. Petrus zegt, dat liegen tegen den H. Geest, liegen is tegen God; — zoo ook worden Hem de goddelijke eigenschappen toegeschreven, zooals de alwetendheid bij Joes XVI. enz. Is Hij waarachtig God, dan kan Hij niet minder zijn, dan de twee andere goddelijke personen. (Vr. 3), en is Hij even oud, omdat Hij van eeuwigheid is; en komt Hem zeker goddelijke eer toe (Vr. 4.)

3 V. Is de Heilige Geest minder dan de andere twee Personen ?

A. Geenszins; maar Hij is van één wezen of ééne natuur met God den Vader en God den Zoon , en even wijs , machtig , eeuwig, enz.

De H. Geest is niet minder dan de andere twee Personen, omdat Hij dezelfde goddelijke natuur heeft, waaruit al Gods volmaaktheden voortkomen ; bijgevolg moeten die van den H.

98

Geest dezelfde zijn als van den Vader en den 54oon. (Uitgelegd in de les van de H. Drievaldigheid.)

4 V. Wat eer moeten wij aan God den Heiligen Geest bewijzen ?

A. De goddelijke en opperste eer.

Vraag en antwoord geven genoeg te verstaan, dat er meer dan één soort van godsdienstige vereering te onderscheiden is. Wezenlijk verschilt de eer, die wij aan God moeten bewijzen, veel, ja hemelsbreed, oneindig van de eer, die we aan de Heiligen, Gods dienaren, en onder de Heiligen vóór alle anderen aan Maria, als de onbevlekte Maagd en Moeder Gods verschuldigd zijn.

Aan Maria bewijzen wij wel een hoogeren graad van eer dan aan de overige Heiligen, maar geenszins goddelijke eer of aanbidding. Goddelijke eer mogen en moeten we alléén aan God bewijzen. Nu , omdat de Heilige Geest wezenlijk God is, zoowel als God de Vader en God de Zoon, moeten wij ook aan God den Heiligen Geest de goddelijke eer bewijzen. Aan God den H. Geest moeten wij dus ook de opperste eer bewijzen, d. w. z., de allerhoogste eer, de eer, welke wij aan geen enkel louter schepsel, zelfs niet aan Maria, de Moeder Gods , mogen bewijzen , maar alléén aan God , één in wezen, drievuldig in personen, aan God den Vader, den Zoon, en den H. Geest, den derden Persoon der H. Drievuldigheid ; eene eer, waardoor wij erkennen dat Hij met den Vader en den Zoon ons laatste einde is, en wij geheel van Hem afhangen.

5 V. Hoe heeft zich de H. Geest vertoond ?

A. Hij heeft zich vertoond bij den Doop van Christus in de gedaante eener duif, en op Pinksterdag in de gedaante van vurige tongen.

99

Hij daalde bij ChriBtus doop in de gedaante eener duif neer, om eenige eigenschappen van Christus aan te dniden, bv. zijne goedaardigheid, zijne eenvondigheid en zuiverheid.

De vurige tongen op Pinksterdag beteekenden het vuur der goddelijke liefde, die Hij in de Apostelen kwam ontsteken, en de gaaf der talen, die Hij hnn kwam mededeelen. . .

6 V. Welk is het voornaamste werk van den H. Geest ?

A. Dat Hij de ledematen der ware Kerk van Christus door de mededeeling zijner gratiën heilig maakt.

7 V. Waarom wordt ome heiligmaking aan den H. Geest bijzonder toegeschreven ?

A. Omdat Hij de Liefde is van den Vader en den Zoon, en uit Gods liefde onze heiligmaking voortkomt.

Het woord „ toegeschrevenquot; dnidt reeds aan, dat de H. Geest niet alleen ons heilig maakt, maar ook de twee andere personen; zooals verklaard is in de de 6^,le Les 5^de vr.

Om twee redenen, te samen genomen, wordt dus onze heiligmaking aan den H. Geest bijzonder toegeschreven.

Ten l^ste, omdat Hij de Liefde is van den Vader en den Zoon. Immers reeds in de 6^ Les, handelend over het mysterie der H. Drievuldigheid, leerden wij , dat God de H. Geest van God den Vader en van God den Zoon te zamen voortkomt door de oneindig volmaakte liefde, waarmeê God de Vader en God de Zoon van alle eeuwigheid elkander beminnen, zóódat God de H. Geest de medezelfstandige Liefde is van God den Vader en God den Zoon.

Ten 2^de, omdat uit Gods liefde onze heiligmaking voortkomt. Dat wij menschen van zondaren, als wij reeds waren bij onze

100

geboorte ten gevolge der erfzonde, door het H. Sacrament des Doopsels geheiligd, en in den staat van heiligmakende gratie herschapen werden, en dat we, toen we tot gebruik van ons verstand gekomen, wellicht het ongeluk hadden door dadelijke zonde die heiligmakende gratie weer te verliezen, door eene goede Biecht in staat van gratie hersteld zijn, en dus opnieuw geheiligd werden, het recht op het geluk der Heiligen in den hemel herkregen hebben — dat alles hebben we enkel en alleen aan Gods liefde te danken. Zeker zijn we voor die weldaad zoo goed aan God den Vader, en God den Zoon dank verschuldigd als aan God den H. Geest. Want God de Vader heeft de wereld zoo lief gehad, dat Hij te harer verlossing en heiligmaking zijn eenigen Zoon ten beste gaf (Joh. III. 16). En God de Zoon had alle men-schen zoo lief, dat een ieder onzer het den H. Paulus mag nazeggen ; Hij heeft mij liefgehad en zich zeiven voor mij geleverd. (Br. aan de Galat. II. 23.) Desniettemin wordt onze heiligmaking terecht aan den H. Geest bijzonder toegeschreven, omdat Hij niet alleen de Liefde is van den Vader en den Zoon , maar omdat ook uit Gods liefde onze heiligmaking voortkomt, of, gelijk de H. Paulus dit uitdrukt: „dewijl Gods liefde uitgestort is in onze harten door den Heiligen O eest, die ons gegeven is.quot; (Br. aan de Rom. V. 5.)

Nota. Niet allen krijgen evenveel genaden van den H. Geest; dit verschil hangt grootendeels af van onze medewerking met de genade die Hij ons verleent.

De voornaamste beletselen tegen de gratiën van den H. Geest, zijn hoogmoed, onkuischheid en liefdeloosheid.

quot;Wij moeten den H. Geest dikwijls aanroepen en om zijne genaden bidden. De gebeden , waardoor wij den H. Geest bijzonder aanroepen, zijn vooral: het Veni Creator, Veni Sanete Spiritus, 7 wees gegroet ter eere van de zeven gaven en 12 wees gegroet ter eere van de 12 vruchten'van den H. Geest. Bovenal moeten wij zorgen zijne inspraken op te volgen...

101

Wat de genade van den H. Geest in ons uitwerkt, en hoe noodzakelijk zij is, leeren wij het best uit de Apostelen. Zij waren door Christus zeiven opgeleid, enz.; en toch hoe zwak waren zij vlt;5ór..., en hoe sterk na de nederdaling des H. Geestes.... Gewis een reden te meer, om jaarlijks het Pinksterfeest godvruchtig te vieren, en ons daartoe evenals de Apostelen voor te bereiden door gebed, onderlinge liefde, ingetogenheid en in .vereeniging met Maria.

Vragen over de 13^4e Les.

1. Welk verschil is er tusschen gelooveh in den H. Geest,

en den H. Geest en aan den II. Geest?

2. Waarom is de H. Geest zoo machtig en zoo oud als

de twee andere Personen ?

3. Waarin is de H. Geest van de twee andere Personen

onderscheiden ? En waarin verschilt Hij van Hen niet P

4. Waarom staat in de 7^de vraag „toegeschreven?quot;

5. Welke zonden werken de genaden van den H. Geest

bijzonder in ons tegen, en hoe behooren wij ons die genaden waardig te maken P

6. Hoe hebben de Apostelen zich tot de komst van den

H. Geest voorbereid; en hoe blijkt uit hen de noodzakelijkheid zijner genade?

€. 7

102

TEERTIMDE LES.

Van de H. Kerk.

§ 1-

1 V. Welk is het negende artikel van het Sym-holum des Geloofs ?

Het Ö¹¹⁶ artikel luidt:

A. De H. Katholieke Kerk, gemeenschap der heiligen.

Hier behoort weder vóór te staan: ik geloof, en wij l'njgen dus: ik geloof de Katholieke Kerk, en niet: ik geloof ia de Katholieke Kerk, omdat de Katholieke Kerk mijn laatste einde niet is zoo als God, maar slechts een middel om tot mijn laatste einde te komen. Ik geloof de H. Katholieke Kerk, w. z., ik neem met mijn verstand aan , dat dezelfde H. Kerk, die door Christus gesticht is, nog voortdurend bestaat.

2 V. Wat is de Heilige Kerk in het algemeen ?

' A. De vereeniging van alle geloovigen eu zaligen onder Christus hun Opperhoofd.

Kerk beteekent: vereeniging.

Eene vereeniging zijn eenige personen, die onder één hoofd staan en hetzelfde doen en laten moeten. Zoo kan men de kloosters eene vereeniging noemen, de H. Familie, de Congregatie , broederschappen , enz.

Hoeveel beteekenissen heeft het woord Kerk ?

\ Drie : Ten l^,tc het gebouw waar de geloovigen bijeenkomen om te bidden en andere godsdienstoefeningen bij te wonen.

Ten 2^,le de Paus en Bisschoppen, als leeraren en hoofden der Kerk.

Ten 3^lle de vereeniging van alle geloovigen en zaligen

103

onder Christus hun Opperhoofd. In de twee laatste betee-

kenissen wordt hier over de Kerk gesproken. In de 3''« Les

van Vr. 8 — 12 komt het woord „Kerkquot; in de tweede be-teekenis voor. —

3 V. Hoeveel deelen zijn er van de Heilige Kerk ? A. Drie: de strijdende Kerk op aarde, de lijdende Kerk in het vagevuur, en de zegepralende Kerk in den hemel.

Wanneer wij de Kerk nemen in de laatste beteekenis, dan wordt zij verdeeld in drie deelen : I. de strijdende Kerk op aarde, jaidns genoemd, omdat wij nog strijden moeten : Ten l»^ tegen den duivel die ons aanhoudend bekoort.

Ten 2^lle tegen de wereld, dat is, tegen de menschen, die volgens den geest der wereld leven, voor hun gemak enplei-zier, die maar praten van genieten en groot worden in de wereld, alsof wij alleen voor de aarde geschapen waren; en die zeggen: dat het nog tijd genoeg is om te bidden, naar de kerk te gaan en God te dienen als men oud is; dat men jong zijnde genieten moet, dat men God in de pleizieren ook wel kan dienen.

Doch Christus zegt: niemand kan twee hceren dienen. Wie God en der wereld te gelijk wil dienen, hij zal God vergeten , zijne plichten verwaarloozen en in zonden vallen.

Ten 3'i'- moeten wij strijden tegen het vleesch, onze eigen bedorven natuur, ons eigen lichaam, dat ten koste van God, van onze ziel en van onze plichten , altijd zijn gemak en zijne voldoening zoekt.

Zoo moeten wij strijden om den hemel in te nemen.

II. de lijdende Kerk in het vagevuur, aldus genoemd , omdat de zielen des vagevuurs daar lijden moeten , wijl zij hier niet wettig genoeg gestreden hebben. Zoo zal het ook met ons gaan, als we hier niet voor de overgeblevene schulden onzer zonden voldoen.

104

III. de zegevierende Krrk in den hemel, omdat de zaligen de zege, de overwinning, de kroon al behaald hebben.

4 V. Wie is het hoofd der H. Kerk ?

A. Het algemeen opperste en onzichtbare Hoofd der Heilige Kerk is Christus; maar het zichtbare Hoofd der Heilige Kerk op aarde is de Paus van Rome. j— Paus heteekent Vader. Hij wordt zoo genoemd, omdat hij de geestelijke vader van alle geloovigen is.

5 V. Waarom noemt gij Christus het onzichtbare Hoofd der Heilige Kerk P

A. Omdat Hij, sedert zijne hemelvaart, op aarde niet meer zichtbaar is.

6 V. Wat is de Heilige Kerk op aarde?

A. De vereeniging van alle geloovige Christenen, die onder de gehoorzaamheid van den Paus van Rome de ware leer van Christus belijden.

Zooals wij zagen, zijn vereenigingen mensohen , die onder één hoofd staan en hetzelfde doen en laten moeten.

De Christenen nu zijn vereenigd door hetzelfde geloof, door dezelfde wetten , die de Kerk hun voorsehrijft.

Zij staan ook allen onder één hoofd Christus, die op aarde vertegenwoordigd wordt door den Paus.

Geloovige Christenen wil zeggen : Christenen, die alles aannemen wat Christus geleerd heeft.

Die onder de gehoorzaamheid van den Paus van Rome, dat is: die terwijl zij zich aan den Paus onderwerpen, Hem gehoorzamen , de ware leer van Christus, dat is : dezelfde leer , die Christus geleerd heeft, gelooven, met hun verstand aannemen,

105

en belijden, dat is, door woorden en werken ook uiterlijk toonen.

7 V. Wat is de Paus van Rome ?

A. De Stedehouder van Christus zeiven op aarde en de wettige opvolger van den H. Petrus , op wien Christus Zijue Kerk gebouwd heeft.

Dat de Pans de stedehouder van Christus is beteekent; dat de Pans Christus' plaats vervangt, in plaats van Christus de Kerk bestuurt.

Dat Christus op Petfus — d. i. steenrots — zijne Kerk gebouwd heeft, beteekent dat de Kerk op het gezag van Petrus en zijne opvolgers steunt als een huis op de grondslagen. Men noemt den Paus, Paus van Rome, omdat hij tevens Bisschop van Eome is, waar Petrus, wiens opvolger hij is, zijn zetel gevestigd heeft.

Dat de Paus van Rome, Petrus opvolger, het hoofd der geheele Kerk is, blijkt onder anderen ook hieruit, dat Christus na zijne verrijzenis, Petrus tot drie malen toe gelastte zijne schapen en lammeren — d. i. alle geloovigen, grooten en kleinen, aanzienlijken zoowel als minderen — te hoeden.

8 V. Wat zijn de Bisschoppen der H. Kerk ?

A. De Bisschoppen zijn de Prinsen der Heilige Kerk en bekleedea de plaats der Apostelen.

Bisschoppen noemt men Prinsen der Kerk , omdat zij in de Kerk de eerste plaats bekleeden na den Paus.

Eet gaat daarmee als met de koninklijke familie ; hare leden, worden allen prinsen en prinsessen genoemd, omdat zij na den koning de eersten in het land zijn; zoo worden ook de Bisschoppen prinsen genoemd, omdat zij na den Paus de eersten in de Kerk zijn.

106

Gelijk de Paus de Bisschoppen benoemt en aanstelt over elk Bisdom, zoo worden de Pastoors en overige Priesters over en in elke parochie benoemd en aangesteld door den Bisschop. Zij dienen alle Sacramenten toe, uitgenomen het Vormsel en Priesterschap, waarvan de Bisschoppen de bedienaars zijn.

9 V. Wat zijn de Pastoors en Priesters in de Heilige Kerk?

A. De Pastoors en Priesters zijn de ondergeschikte medehelpers der Bisschoppen vooral in het verkondigen van Gods woord en het toedienen der HH. Sacramenten.

§ 2.

10 V. Waaruit blijkt dat de Roomsch-Katholieke Kerk de ware Kerk van Christus is ?

A. Hieruit, dat zij alléén de kenteekenen heeft, welke de Kerk van Christus hebben moet.

Alléén in de Hoomsch-Katholieke Kerk kunnen wij heilig en zalig worden. Maar daarom is het ook noodig dat die Kerk kenteekens bezit, waaraan wij haar kunnen kennen, opdat wij ons in een zoo gewichtig punt niet vergissen zouden.

Die kenteekens heeft Christus haar dan ook gegeven.

11 V. Welke zijn deze kenteekenen ?

A. Onder andere deze vier: ten l^ste dat zij één is; ten 2^de dat zij heilig is; ten y^d,: dat zij katholiek is; en ten 4^lt;le dat zij apostoliek is.

a- Onder andere (dat wil zeggen: dat er nog meer zijn) deze vier:

Ten l^ste dat zij één is.

107

12V. Waarin is de eenheid der H. Kerk gelegen ?

A. Dat zij onder één hoofd staat, en in alle stukken des Q-eloofs ééne en dezelfde leer volgt.

Zij is één in hoofd, hetwelk Christus is, die op aarde vertegenwoordigd wordt door den Paus.

£én in leer. Zij leert altijd en overal hetzelfde; terwijl bij de protestanten, de eene dit, de andere dat leert. Dat de leer niet verandert, wanneer er een nienw geloofspunt door de Kerk wordt verkondigd, blijkt uit Les 3. Wij geloofden het reeds in 't algemeen , omdat het door God geopenbaard was, maar nu eerst zijn we daartoe in 't bijzonder verplicht, omdat wij nu door de onfeilbare uitspraak der Eerk volkomen zeker zijn van die openbaring.

Zij is ten 2'¹quot;' heilig.

13 V. Waarin bestaat het kenteeken, dat de Kerk heilig is ?

A. Dat hare leer en instellingen heilig zijn; doch voornamelijk dat zij Heiligen voortbrengt en wonderen en gaven bezit, waardoor hare heiligheid ten allek tijde bevestigd wordt.

Heilig in hare leer. Alles, wat zij leert is heilig, en brengt als wij het beoefenen , ook ons tot de heiligheid.

Dat wil zeggen: als wij doen wat de Kerk ons leert, zullen wij zeker braaf en heilig worden. Zoo wederom niet bij de protestanten.

Sommigen leeren b.v. dat men zooveel kwaad kan doen als men wil, dat men toch in dea hemel komt, als men maar gelooft.

Ook zeggen zij , dat wij niet behoeven te vasten of geene boetvaardigheid behoeven te doen, omdat Christus voor ons voldaan heeft.

108

Een ieder begrijpt, dat die leer niet heilig is, en dat wie deze leer opvolgt, wel verre van een heilig, een losbandig leven zou leiden.

Ten anderen is de Kerk ook heilig in hare instellingen, dat is: hare feestdagen, plechtigheden en gebruiken zijn alle heilig.

Zoo wederom niet bij de protestanten. Zij toch hebben vele feestdagen en plechtigheden, en 't gebruik der .BE. Biecht en andere Sacramenten afgeschaft.

Een zeer voornaam bewijs dat de Kerk heilig is, is daarin gelegen: dat zij heiligen voortbrengt, dat allen, die volgens hare leer en instellingen leven, heilig worden , en dat er in de H. Kerk altijd heiligen zijn geweest, wier heiligheid God door gaven en wonderen ten klaarste kenbaar gemaakt en bewezen heeft, terwijl de protestanten en andere sekten geen enkelen heilige kunnen aanhalen; en eindelijk dat er alléén in de Katholieke Kerk voortdurend mirakelen geschieden , ten bewijze der heiligheid van erkende gelukzaligen en heiligeu.

Zij is ten 3^de ook katholiek of algemeen.

14 V. Waarom wordt de H. Kerk katholiek of algemeen genoemd ?

A. Omdat zij alle geloovigen bevat, die van Christus' tijd geweest zijn, en omdat zij verspreid iamp; onder alle volken en in alle landen der wereld.

Zij is algemeen ten l^8te wat den tijd aangaat.

Van Christus tijd af is zij er geweest.

De protestanten en andere sekten, dagteekenen veel later. Ten 2^de wat de plaats aangaat, zij is verspreid over de gansche wereld; de protestanten integendeel zijn slechts hier en daar op een klein hoekje van de aarde te vinden.

109

15 V. Waarom wordt de H. Kerk apostoliek genoemd ?

A, Omdat de Herders der Kerk door eene onaf-gebrokene opvolging met de Apostelen verbonden zijn, en omdat de Kerk altijd dezelfde leer belijdt, welke de Apostelen verkondigd hebben.

Zij is ten 4^,ie apostoliek, dat wil zeggen: het is dezelfde Kerk welke de Apostelen gegrondvest hebben ; zij heeft dezelfde leer, geloofswaarheden , gebrniken en instellingen die de Apostelen verkondigd en beoefend hebben.

Zij is ook apostoliek, omdat de herders der Kerk, de Pausen, door eene onafgebroken opvolging, met de Apostelen verbonden zijn.

Het is er mee als met een keten, waarvan alle schakels aan elkander sluiten; als men bij de eerste begint, kan men tot de laatste doorgaan, zonder dat er eene opening tusschen is.

Zoo ook als men bij den tegenwoordigen Paus begint, kan men opklimmen tot aan Petrus toe, zonder dat er eene tusschen-ruimte is; als de eene Paus dood was, volgde een andere op.

Bij de protestanten integendeel is er van Luther tot aan Christus eene gaping van 15 eeuwen.

De ware Kerk van Christus wordt bij uitstek de Roomsche Kerk genoemd, omdat reeds haar eerste zichtbaar Opperhoofd de H. Petrus, te Rome zijn zetel gevestigd heeft, — en daarom worden ook wij Roomschen genoemd ter onderscheiding van alle secten, die nog als Christenen of katholieken willen doorgaan, bv. de Orthodoxe Protestanten, Anglicanen , Russen enz.

Vragen over de 14'^Je Les.

1. In welke beteekenis wordt het woord Kerk genomen P En in welke beteekenis komt dat woord hier voor P

110

2. Waarom staat in deze en de volgende artikelen niet

meer het woordje in voor het artikel ?

3. Wat beteekent Petrus, Paus , Stedehouder P

4. Wanneer zijt ge lid der Kerk gewordenP Waardoor?

Is dat een groote weldaad ? — Vgl. Les 2. — En wat zijt ge daarvoor aan God schuldig, en op welken dag bijname ?

5. Waarom heet de ware Kerk: de IloomscheP Waarom

heeten wij Üoomsoh-Katholieken P

YIJÏTIENEE LES.

Van de gemeenschap der Heiligen.

1 V. Wat verstaat gij door de gemeenschap der Heiligen ?

A. De gemeenschap van geestelijke goederen tus-schen de ledematen der H. Kerk onderling en met Christus, hun Opperhoofd.

Door Heiligen verstaan wij hier zoowel de geloovigen op aarde als de zielen in den hemel en in 't vagevnnr.

Gemeenschap beteekent: iets gemeen of samen hebben; in gemeenschap doen , samendoen.

De gemeenschap der heiligen beteekent dns het samendoen der heiligen.

De gemeenschap van geestelijke goederen, het samendoen in geestelijke goederen, als daar zijn; sacrificiën, goede werken, enz.

Onderling , dat is, onder elkander.

Dat samendoen in geestelijke goederen is van veel meer

Ill

waarde, dan het samendoen, in compa gnie doen, in tijdelijke goederen, omdat de eerste veel meer waarde hebben.

Zij zijn er zoo ver boven verheven als de ziel boven het lichaam, de hemel boven de aarde, de eeuwigheid boven den tijd. Ja, ééne genade is meer waard dan alle schatten der wereld.

Dat samendoen in geestelijke goederen bestaat tnsschende lidmaten der H. Kerk onderling, onder elkander, en met Christus hnn Opperhoofd. Zij bestaat tusschen alle lidmaten van de lijdende, strijdende en zegepralende Kerk.

2 V. Welke gemeenschap hebben hijzonder de ledematen der H. Kerk op aarde met elkander ?

A. Dat zij deelachtig worden aan alle Sacrificiën, openbare gebeden en goede werken, die in de H. Kerk geschieden.

De lidmaten der H. Kerk op aarde, doen met elkander samen, krijgen hnn deel, ten l^ste in de H. Missen of Sacrificiën , die er opgedragen worden

Ten 2^,le in de openbare gebeden, zooals Lof, Vespers en andere gebeden die op naam der H. Kerk geschieden bv. getijden van priesters, kloosterlingen enz.

Ten 3^Je in al de goede werken, die er in de H. Kerk over de gansche wereld geschieden.

Wij krijgen dns allen ons deel in al de H. Missen, die er over geheel de wereld gedaan worden, of wij er bij tegenwoordig zijn of niet; maar natnnrlijk meer als wij er bij tegenwoordig zijn, en des te meer als wij er met groote gods-vrucht tegenwoordig zijn.

Zoo ook krijgen wij ons deel aan de gebeden en goede werken , en dat deel wordt afgemeten naar de grootte van ons geloof en onze liefde. Zoo lezen we in de H. Schrift: „ Ik ben deelachtig aan allen die U vreezen.quot; — De Kerk is

112

een zedelijk lichaam, waarvan ieder katholiek een lid is. — Zoo in ieder huisgezin. — Daarom heeft Christus ons leeren bidden, niet: mijn, maar onze Vader— niet geef mij mijn brood maar geef ons .... ons dagelijksch brood, enz.

3 V. Wie zijn huiten de Gemeenschap der Heilige Kerk op aarde ?

A. De Heidenen, Turken, Joden, Ketters, Scheurmakers , en die in den Kerkelijken Ban zijn.

Buiten de gemeenschap der Kerk wil zeggen : van dat samendoen uitgesloten zijn.

quot;f- Hiervan zijn uitgesloten de heidenen, dat is de ongeloovi-gen , die nooit gedoopt zijn, en de afgodendienaars.

Mahomedanen, die den valsohen profeet Mahomet voor bunnen stichter houden.

Zij wonen vooral in Tarkije (daarom worden zij hier met name Turken genoemd) en in Afrika.

De Joden, dat zijn menschen, die vroeger den waren godsdienst hadden, maar Christus niet als den beloofden Messias erkennen, en nog een anderen verwachten.

Zij verwachten eenen Messias, die hen groot zal maken volgens de wereld; en zij wilden Jesus niet erkennen, omdat Hij arm was.

Ketters, dat zijn menschen , die wel gedoopt zijn, maar hardnekkig een gedeelte van de leer van Christus, wat hun niet aanstaat, verwerpen, of veranderen, zooals de protestanten doen.

Scheurmakers, dat zijn menschen, die we] het ware geloof bebben , maar zich niet aan den Paus willen onderwerpen.

Zij zijn als 't ware van de Kerk afgescheurd, zooals de Jansenisten; doch deze zijn er tegenwoordig ketters bij, omdat zij niet meer alles aannemen wat God veropenbaard

113

heeft en de H. Kerk ons voorstelt om te gelooven. Eindelijk zijn nog van die gemeenschap uitgesloten, degenen, die in den Kerkelijken ban zijn.

4 V. TFat is de Kerkelijke Ban of excommunicatie?

A Eene geestelijke straf der Heilige Kerk, waardoor de schuldige om zijne misdaad en hardnekkigheid van de gemeenschap der Heilige Kerk wordt uitgesloten.

Kerkelijke ban is eene geestelijke straf die op verschillende zonden staat, b.v. op het mishandelen van Priesters en religieu-sen, het stelen van kerkelijke goederen enz., waardoor men van dat samendoen wordt uitgesloten, dus zijn deel van die geestelijke goederen niet meer krijgt. Excommuniceeren be-teekent dus: buiten de gemeenschap stellen.

5 V. Welke gemeenschap hebhen wij met de zielen in het vagevuur ?

5 A. Dat zij door onze gebeden en goede werken geholpen worden.

Wij doen met de lijdende Kerk, de zielen in het vagevuur samen, door haar onze gebeden en goede werken toe te voegen en daardoor haar te helpen.

6 V. Welke gemeenschap hebben wij in dit leven met de Heiligen in den hemel ?

A. Dat wij geholpen worden door hunne gebeden , en ook door de voldoeningen , die zij in dit leven volbracht hebben.

Wij doen samen met de zegepralende Kerk, de heiligen in den hemel, door dat wij geholpen worden door hunne gebeden en goede werken; daarin deelen wij met hen, doen wij met hen samen.

114

Wij worden geholpen door de overvloedige voldoeningen der heiligen. De volgende verklaring zal dit duidelijk maken.

Ieder goed werk in staat van gratie en ter eere Gods gedaan levert drie vruchten op ; het geeft verdienste , genade en voldoening.

Ten l^ste. De verdienste voor den hemel kunnen wij nooit aan iemand afstaan, die blijft voor ons alleen bewaard.

Ten 2^de. De genade of het reeht om iets van God te verkrijgen, kunnen wij , als wij willen, voor ons zeiven behouden. Wij kannen er eene goede eerste H. Communie voor vragen, of de overwinning onzer hartstochten , de eene of andere deugd , een zaligen levensstaat, een zaligen dood of iets anders, wat wij noodig hebben.

Maar wij kunnen die vrucht ook aan anderen afstaan, bv. aan de zondaars, door hunne bekeering er voor te vragen, aan de stervenden, om voor hen jeen zaligen dood te verwerven, enz.

Ten 3^de geeft ieder goed werk voldoening, dat is, wij voldoen er mee voor onze zonden.

Doch er zijn veel heiligen geweest, die meer afgeboet hebben, dan ze schulden hadden , en wat er op die manier van hunne voldoeningen overbleef, wat zij meer voldeden , dan zij betalen moesten, dat zijn hunne overvloedige voldoeningen , en deze worden bewaard in de schatkist der H. Kerk, en wij krijgen daar ons deel aan.

Het gaat daarmee als in een huisgezin.

Als vader meer geld verdient dan hij noodig heeft, om zijne schuld te betalen, dan gaat het overschot van dat geld in de kast, en de kinderen krijgen daar later hun deelivan.

Zoo krijgen ook wij ons deel van hetgeen de heiligen meer voldaan hebben, dan zij schuldig waren. Vooral worden wij geholpen door de verdiensten en voldoeningen van Christus ; want Christus had voor zich zeiven geen schuld, bijgevolg voor zich zeiven ook niets te boeten, niets te voldoen, en dus zijn alle zijne voldoeningen voor ons. Christus kon boven.

115

dien ook voor ons verdienen. En daar de verdiensten van Christna oneindig zijn , worden de schatten der H. Kerk ook nooit uitgepnt.

7 V. Waardoor worden de voldoeningen der Heiligen ons toegevoegd ?

A. Door de Aflaten.

Waardoor worden de voldoeningen der heiligen ons toegevoegd ? dat wil zeggen, waardoor krijgen wij ons deel van die voldoeningen P of, wat moeten wij doen om er ons part van te krijgen P

Wij krijgen er een deel van , als wij aflaten verdienen.

8 V. Wat zijn Aflaten ?

A. Kwijtscheldingen der tijdeljjke straffen, die wij voor onze reeds vergevene zonden nog zouden moeten ondergaan.

Aflaten wil zeggen : er afdoen, er wat aflaten.

Aflaten zijn dns afdoeningen of kwijtscheldingen van tijdelijke straflen; bv. als iemand eene rekening moet betalen , en men schrapt er drie of vier gulden van door, dan zijn er die afgedaan of afgelaten : zij zijn hem kwijtgescholden, en hij behoeft ze niet meer te betalen.

Zoo ook ; een kind heeft drie dagen straf, nu doet er de meester twee af; die twee dagen zijn aan het kind kwijtgescholden , 't ia als 't ware twee dagen aflaat voor dat kind.

Zoo doet ook God met ona, wanneer wij aflaten verdienen. Hij laat dan wat van onze atraf af, acheldt er wat van kwijt.

Fan welke straf doet God een gedeelte af, als wij een aflaat verdienen ?

Van onze tijdelijke straffen (niet van fa eeuwige, deze wordt met de zonde vergeven) die wij voor onze reeds vergevene zonden, nog zouden moeten ondergaan.

116

Das van de tijdelijke straffen die nog zijn overgebleven, van de zonden , dio ons al vergeven zijn.

De zonden zelf worden ons niet vergeven of kwijtgescholden door aflaten.

Die worden ons, als het doodzonden zijn, door de biecht, en als men niet biechten kan, door een volmaakt beronw met den wil van te biechten, kwijtgescholden of vergeven; en de dagelijksche zonden worden nog door vele andere middelen vergeven, bv. door de H. Mis, door een akte van berouw of van liefde , door de H. Communie, door den zegen van een Bisschop, door den zegen welke de Priester voor de H. Communie uitspreekt enz.; er moet natuurlijk altijd berouw bij zijn.

Maar nadat de zonden vergeven zijn, blijven er meestal nog tijdelijke straffen over.

Dat er na het vergeven der zonden, soms tijdelijke strafien overblijven, zien wij duidelijk aan David.

God zond zijn Profeet tot hem, om te zeggen, dat hij gezondigd had, en aanstonds riep David met een berouwvol hart uit: peccaoi! Ik heb gezondigd ! Waarop de Profeet antwoordde: God heeft uwe zonden vergeven , uwe zonden weggenomen.

De eeuwige straf was hem dus vergeven, doch er bleven nog tijdelijke straffen over, want de Profeet zeide : weet echter, koning, dat de strafiende hand Gods niet meer van uw huis wijken zal.

9 V. Wie geeft de aflaten ?

A. De Paus van Rome, de Bisschoppen en sommige andere Oversten der H. Kerk, door de goddelijke macht, die zij over de schatten der H. Kerk ontvangen hebben.

117

De Pans en Bisschoppen hebben van God de macht ontvangen om aflaten te verleenen.

Zij hebben dus daardoor eene goddelijke macht over de schatten der H. Kerk ontvangen. Christus heeft tot hen gezegd , wat gij op aarde ontbindt, zal in den hemel ontbonden zijn. (Matth. XVI).

10 V. Waaruit lest aan die schatten der H. Kerk ?

A. Uit de oneindige verdiensten en voldoeningen van Christus en de overvloedige voldoeningen der Heiligen. (Zie 6^d0 Vr.)

11 V. Wat moeten wij doen om de aflaten te verdienen ?

A. Alles wat de Paus, de Bisschoppen of de andere Oversten der H. Kerk daartoe vereischen.

12 V. Wat wordt er gewoonlijk vereischt om eenen vollen aflaat te verdienen ?

A. Dat men waardiglijk biechte en communiceere, en dat men bidde tot de intentie der H. Kerk.

Men onderscheidt tweederlei soort van aflaten, volle en gedeeltelijke.

Een volle aflaat is een aflaat, waardoor ons alle tijdelijke straflen ten volle worden kwijtgescholden.

Een gedeeltelijke aflaat is een aflaat, waardoor ons een gedeelte van de tijdelijke straffen wordt kwijtgescholden.

Wanneer wij eenen aflaat van 7 jaren, van 40 dagen of quadragenen, enz. verdienen, dan boeten wij daarmee zooveel af voor onze zonden, als vroeger de eerste Christenen af-boetten met zooveel jaren of dagen openbare boete te doen.

C 8

118

Om nu een aflaat te verdienen j moet men datgene volbrengen , wat diegenen, die den aflaat verleenen, daartoe vereischen ; d. i. men moet dat gebed, dat goed werk, die godvruchtige oefening doen, die kerk bezoeken, enz., waarvoor de aflaat verleend is.

En voor een vollen aflaat wordt gewoonlijk vereischt, dat men waardiglijk biechte en communiceere en bidde ter intentie der H. Eerk. Wij kunnen in staat van doodzonde misaehien wel aflaten voor de geloovige zielen verdienen, maar zeker niet voor ons zeiven. Gewoonlijk wordt biecht en communie voor een vollen aflaat vereischt; gewoonlijk , dus niet altijd, b. v. door het bidden van den Kruisweg , het vereeren van sommige beeldjes van het Kindje Jesus, gewijd te Bethlehem op de plaats waar Christus geboren ia , kan men zonder de HH. Sacramenten te ontvangen, volle aflaten verdienen.

Moet men ook de meening hebben, om den aflaat te verdienen P

Men behoeft zeker niet iederen heer die meening te maken; — men behoeft niet eens te weten, dat men door dit of dat gebed of goed werk een aflaat kan verdienen; maar men moet ten minste in het algemeen zoo gesteld zijn, dat men deelachtig wil worden aan de aflaten , die aan de gebeden of goede werken, welke men doet, gehecht zijn. Verder is het raadzaam, dat men eiken morgen op nieuw de meening maakt om door al wat men dien dag zal doen , de aflaten te verdienen, die daaraan verbonden zijn. En als men daarbij nog weet, welke aflaten dit zijn, zooveel te beter; dan zal men zijne gebeden, enz. met des te meer ijver verrichten.

Vragen over de 15^Je Les.

1. Wat beteekent gemeenschap? Wat: gemeenschap der Heiligen ?

119

2. Waarin doen de leden der drievoudige Kerk samen P

3. Hoe doen de Katholieken hier op aarde samen P Hof

met de zielen des VagevnnrsP (Vr. 5.) Hoe met de Heiligen des Hemels P (Vr. 6.) — Wat beteekent in vr. 6 „voldoeningenquot; P

4. Geef een ander woord voor „Aflaten.quot;

5. Welke waren de overvloedige voldoeningen der Heiligen P

6. Waarom staat in vr. 12 gewoonlijk noodig P Eu welke

aflaten — volle of gedeeltelijke aflaten — kan men verdienen door he bidden van den H. Kruisweg P Welk verschil is er tnsschen volle en gedeeltelijke aflaten P Wat beteekent een aflaat van 7 jaren P

ZESTIENDE LES.

Van de vergiffenis der zonden en de verrijzenis des vleesches.

1 V. Welk is het tiende artikel van het Symholum des Geloofs ?

A. Vergiffenis der zonden.

2 V. Wat belijden wij door dit artikel?

A. Dat er in de H. Kerk vergiffenis te bekomen is van alle zonden, hoe groot en zwaar die ook zijn.

Vergiffenis der zonden beteekent kwijtschelding der zonden. Er zijn geene zonden, hoe groot en zwaar ook, ofdeH. Eerk heeft de macht ze te vergeven.

120

3 quot;V. Van u-ien heeft de H. Kerk de macht om de zonden te vergeven ?

A. Van Christus zei ven.

Y Eigenlijk komt de macht om zonden te vergeven alleen aan God toe.

Christus heeft die macht omdat Hij God is; en Hij heeft die macht weer overgedaan aan de Kerk.

God heeft alléén de macht om de zonden te vergeven, omdat de zonde tegen God geschiedt.

Als men tegen den koning iets misdaan heeft, dan kan hij dit natuurlijk zelf vergeven, doch hij kan ook een van zijne hovelingen zenden en zeggen : Ga gij naar dien persoon en schenk hem in mijnen naam vergiffenis. Dan heeft die hoveling de macht om dien mensch kwijtschelding van zijne fout en straf te geven , wijl de koning hem die macht gegeven heeft.

Zoo ook heeft Christus de macht om de zonden te vergeven, die Hij als God alléén bezat, aan de Priesters gegeven, toen Hij aan de Apostelen zeide : Wier zonden gij vergeeft, hun zijn ze vergeven, en wier zonden gij behoudt (niet vergeeft), hun zijn ze behouden (niet vergeven).

Wat gij ontbonden zult hebben op aarde, zal ook ontbonden zijn in den hemel. En wat enz.

.Dat Jesus de macht heeft om de zonden te vergeven, heeft Hij in zijn leven getoond, toen Hij aan den lamme van het Evangelie zeide: Uwe zonden worden u vergeven. Waarop de Farizeeën zeiden; Wie is deze, dat Hij zonden vergeeft? dat kan God alléén. Maar Jesus antwoordde ; Wat is gemakkelijker, te zeggen ; uwe zonden worden u vergeven, of; sta op en wandelP Doch opdat gijlieden moogt weten, dat de Zoon des menschen macht heeft op aarde om zonden te vergeven, sprak Hij tot den verlamde: Ik zeg u, sta op, neem uw bed op, en ga naar uw huis! En dadelijk stond

121

hij op voor hunne oogen, nam het bed op, waarop hij gelegen had, en ging naar zijn huis , God verheerlijkende.quot; Zoo toonde dus Jesus, dat Hij even goed macht voor het eene als voor het andere had , dat Hij zoowel zonden vergeven, als zieken genezen kon.

4 V. Door wat middel wordt ons de erfzonde vergeven ?

A. Door het Doopsel.

5 V. Door wat middel worden ons de dagelijksche zonden vergeven ?

A. Door berouw , maar bijzonder door de Biecht.

De dagelijksche zonden worden vooral door de Biecht vergeven , doch, zooals boven reeds gezegd is, ook door de R. Mis, den zegen eens Priesters, het gebruik van wijwater, enz.; doch er moet dan altijd, zooals ook reeds aangestipt is, berouw bij zijn.

Wij moeten een grooten afschrik voor de dagelijksche zonden hebben.

Ten 1«» omdat wij er God, dien goeden Vader, door bedroeven, die ons zoo zeer bemind en zooveel voor ons gedaan heeft.

Ten 2^Je omdat onze aiel, die zoo schoon is, er door bevlekt wordt, en mishaaglijk en walgelijk in de oogen van God. Het gaat er mee als met eene tafel, waaraan men eet en drinkt; als het gedaan is , liggen er broodkruimels , melk, koffie enz. op. Als men nu dat alles telkens maar liet liggen, zou die tafel ten laatste zoo vuil worden, dat men een walg zou hebben om er aan te zitten.

Zoo gaat het ook met onze ziel: als wij maar telkens dagelijksche zonden bedrijven, en ze niet uitwisachen , dan wordt onze ziel zoo walgelijk in de oogen van God, dat

122

Hij er eenen afkeer van begint te krijgen, en op het pnnt staat om ons uit te werpen (uit zijn Hart, uit zijne liefde, door toe te laten, dat wij in doodzonden vallen) gelijk wij uitspuwen wat ons walgt.

Wij moeten, na eene dagelijksche zonde bedreven te hebben, doen , wat moeder doet na het koffie drinken.

Moeder laat de tafel zoo niet liggen, maar veegt ze aanstonds met een doek af.

Zoo ook moeten wij doen, wij moeten onze ziel aanstonds, of zeker eiken avond , suhoon maken door het berouw, dan krijgt God er geen walg van.

Ten S'¹'-¹ kunnen wij de grootte der dagelijksche zonden afmeten naar de verschrikkelijke pijnen , waardoor God ze in het vagevuur straft.

Op degelijke gronden houdt men , dat dit vuur een waar stoffelijk vuur is , gelijk aan het vuur der hel, uitgenomen dat het niet eeuwig duurt. Daarbij komt nog de tijdelijke pijn vau schade, het voor eenigen tijd derven van Gods aanschijn. Tot die vreeselijke straffen veroordeelt God zijne kinderen, die Hij nochtans meer bemint dan eene moeder hare kinderen. En die straffen verdienen de dagelijksche zonden werkelijk; want God, rechtvaardig zijnde, kan ze niet meer straffen dan ze verdienen. Een kwaad, dat zulke verschrikkelijke straffen verdient, mag men zeker niet klein achten.

Als men telkens als men loog , ongehoorzaam was, oneerbiedig in het bidden en in de kerk, onachtzaam in het leeren en andere plichten, liefdeloos enz. eens een vinger in het vuur moest houden, dan zou men die zonden niet doen; en toch krijgt men er in 't vagevuur veel meer straf voor; niet onze hand, maar geheel onze ziel moet in het vuur, en niet een half uur , maar veel langer, en in een veel vreeselijker vuur dan dat der aarde.

Die redenen zijn wel geschikt om ons een grooten afschrik

123

voor de dagelijksche zonden in te boezemen en ons tot berouw op te wekken als wij er in gevallen zijn.

6 V. Door wat middel worden ons de doodzonden vergeven ?

A. Na het Doopsel door de Priesterlijke macht in de Biecht, en ook door een volmaakt berouw.

Er staat, dat de zonden, na het doopsel gedaan, door de biecht vergeven worden, omdat de zonden, vóór het doopsel gedaan , door het doopsel vergeven worden.

De grootte van de doodzonde kan men afmeten:

Ten l^ste aan de grootheid van God, die door de zonde beleedigd wordt. Hoe grooter de persoon is, die beleedigd wordt, hoe grooter de misdaad is. God is oneindig groot, dus is de misdaad ook oneindig groot.

Ten 2^lle kunnen wij hare grootheid afmeten aan de vreeselijke hel, de straf der doodzonde.

7 V. Welh is het elfde artikel van het Syniholum des Geloofs ?

A. Verrijzenis des vleesches.

8 V. Wat is te zeggen: Verrijzenis des vleesches ?

A. Dat de doode lichamen der menschen door

Gods almacht uit de aarde weder zullen opstaan en herleven.

Verrijzenis des vleesches; men denke hier dat er voor staat: ik geloof de verrijzenis des vleesches. Verrijzenis beteekent: omhoog komen , uit het graf weer levend opstaan.

Men zegt, verrijzenis des vleesches, dat is , der lichamen, en niet verrijzenis des menschen, want dan zonden wij lichaam «n ziel meenen ; en de ziel kan niet verrijzen, omdat zij niet «terven kan, verrijzen is toch van den dood opstaan.

124

9 V. In welke gesteltenis zullen de lichamen verrijzen ?

A. Ieder in zijn natuurlijk en volmaakt wezen , nochtans verschillend in hoedanigheid.

In welke gesteltenis zullen de lichamen verrijzen beteekent : hoe zullen ze er uitzien , als zij verrijzen.

Ieder in zijn natuurlijk wezen, dat is: ieder zal dan zijn eigen lichaam, vleesch , beenderen , handen , voeten, enz. terugkrijgen.

In zijn volmaakt wezen, dat wil zeggen : dat de gebreken die men hier aan zijn lichaam had, b. v. één arm of been, één oog of slechte oogen enz. dan niet meer bestaan zullen, maar wij een volmaakt lichaam zonder gebreken terug zullen krijgen.

Verschillend van hoedanigheid wil zeggen ; dat ze echter niet allen eender zullen zijn, maar van elkander in schoonquot; heid en volmaaktheid zullen verschillen.

Die verrijzenis is niet zoo vreemd voor ons. Wij zien die als 't ware ook dikwijls in de natuur. De hoornen en struiken, des winters dor en kaal, ja voor ons oog dood, verrijzen om zoo te zeggen in de lente; zoo ook de bloemen , het koren en andere planten.

Insgelijks de zon : zij gaat 's avonds onder en 's morgens verrijst zij weer voor ons oog.

Het ontwaken uit den slaap is ook een afbeedsel van de verrijzenis: slapende schijnen wij als 't ware dood te zijn, en wakker wordende schijnen wij te herleven.

10 V. Hoedanig zullen de lichamen der zaligen verrijzen ?

A. Geheel klaar, schoon, blinkend, licht, fijn en onlijdelijk.

125

De lichamen der zaligen zullen klaar verrijzen, dat is : helder en doorzichtig, schoon en blinkend; — licht, niet zwaar, zoodat ze zich zonder moeite of vermoeienis in een oogwenk knnnen begeven werwaarts de ziel verlangt; — fijn, dat is, dnn, subtiel, zoodat ze geen behoefte meer zullen hebben aan voedsel, aan eten of drinken, en zij overal door kunnen, niets hen kan weerhouden. In die beteekenis zegt men ook : de lucht is fijn , omdat ze gemakkelijk door elke opening dringt; het licht is fijn, omdat het zelfs door glas dringt, enz.

Het zal dan met onze lichamen gaan zoo als nu met onze gedachten, die door niets tegengehouden kunnen worden , door geen muren , door niets.

Wij kunnen ons met onze gedachten duizend uren ver, ja de geheele wereld door verplaatsen; zoo zal het dan met ons lichaam gaan.

Onlijdelijk, d. w. z., vrij van alle bederf, kwetsing, pijn en smart, zoodat ze niet meer kunnen lijden.

11 V. Hoedanig zullen de lichamen der verdoemden verrijzen ?

A. Duister , vuil, zwaar , grof en geheel gesteld om te lijden.

Buister : dat is donker, zwart, akelig.

Zwaar: dat is log, lastig, moeilijk te bewegen.

Orof. Wat grof is, is leelijk.

12 V. Wanneer zal die verrijzenis van alle men-schen geschieden ?

A. Op den laatsten dag des oordeels.

Waarom zal Christus nog een algemeen oordeel houden F

Ten l^!te. Om den smaad te herstellen, die Hem door zijne rechters in zijn lijden is aangedaan.

126

Ten 2*'. Om het goede en kwade, dat hier verborgen bleef, bekend te maken, en naar verdiensten te Iconen ofte straffen.

Ten 3^dlï. Om zichzelven te rechtvaardigen, dat Hij hier de zondaars dikwijls voorspoed en de rechtvaardigen tegenspoed overzond, hetwelk sommige menschen onrechtvaardig schijnt.

Maakt hier niet veel werk van de schoonheid des lichaams, maar wel van de schoonheid en zuiverheid uwer ziel; want naar die mate zullen beiden eeuwig schoon zijn....

Vragen over de lS^de Les.

1. Tegen wien geschiedt de zonde P Wie kan ze dan ver

geven? Kan een beleedigde de macht om te vergeven ook aan andere mededeelen P Heeft God dat gedaan P En aan wie, en met welke woorden ?

2. Waarom behooren wij 's avonds ons geweten te onder

zoeken en over onze zonden een berouw te verwekken P

3. Wat beteekent verrijzenis ? En waarom staat er ver

rijzenis des vleesches, en niet des mensehen P

4. Is er nog een ander soort van verrijzenis P (Les 11

bij vr. 7.)

127

ZEYEITIEÏfDE LES.

Van het eeuwige leTen.

1 V. Welk is het twaalfde artikel van het Sym-bolum des Geloofs ?

A. Het eeuwig leven.

Er moest weer voor staan: ik geloof het eeuwig leven. Ik geloof, dat er een eeuwig leven bestaat.

2 V. Wat belijden wij door dit artikel ?

A. Dat er na dit leven nog een ander leven is, dat eeuwig zal duren.

Door het eenwig leven verstaan wij vooral den hemel; want ofschoon men in de hel ook wel eeuwig leeft, zou men dit nochtans eerder een eeuwigen dood kunnen noemen.

3 V. Waarheen gaan de zielen der overledenen ?

A. Naar eene van deze drie plaatsen , te weten : naar den hemel, naar de hel of naar het vagevuur.

4 V. Welke zielen gaan naar den hemel?

A. De zielen dergenen, die in de liefde Gods sterven, en niets meer te boeten of te zuiveren hebben.

5 V. Hoelang zal de zaligheid des hemels duren ?

A. Eeuwig.

Het geluk des hemels is zoo groot, dat wij het niet begrijpen kunnen, en ons hart is ook te klein, om al dat geluk in zich op te nemen; daarom staat er in de H. Schrift; wij zullen

128

ingaan in de vreugde des Heeren , en niet, do vreugde des Heeren zal in ons gaan. Al dat geluk zal niet in ons kunnen gaan, wijl het te groot is , en wij het niet allemaal in ons bevatten kunnen. Even gelijk wij wel in een huis kunnen gaan, maar het huis niet in ons.

Wij zullen geheel van vreugde en geluk vervuld zijn, en dan zal er, om zoo te spreken , nog zoo veel van dat geluk overblijven, dat wij ons nog geheel in dat geluk bevinden en er van omringd zijn.

Geen oog, zegt de H. Paulus, heeft gezien, en geen oor heeft gehoord, en in geen menscheahart is opgekomen , wat God bereid heeft voor die Hem liefhebben.

Dat is: al hadden wij al het schoone gezien, dat er ooit op de wereld beslaan heeft, dan hadden wij nog op verre na niets van het geluk des hemels gezien. En al hadden wij al de schoone muziek of den zang gehoord, die er gehoord is of gehoord zou kunnen worden, dan zou het in de verste verte toch niet bij de verrukkelijke muziek des hemels halen ; en al zou men duizend jaren besteden, om alle mogelijk geluk uit te denken , dan zou men toch het minste geluk des hemels niet bedacht hebben; want dat geluk is zoo groot, dat het nooit in 's menschen gedachten kan opkomen. En dat geluk zal eeuwig duren, zonder dat wij behoeven te vreezen, dat het ons ooit ontnomen zal worden. De vreugde der wereld echter is kort en vergankelijk, en de gedachte, dat alle wereldsch pleizier zoo spoedig een einde neemt, en niets van zich achter laat, (dan de spijt dat het voorbij is , en als het zondige vermaken waren, de straf) vergalt alle geluk, en verbittert de zoetste vreugde.

Behalve dat de doodzonde ons voor eeuwig uit den hemel sluit, zijn er nog twee zaken , die er ons voor eenen tijd uitsluiten, nl. de dagelijksche zonden en de overgebleven straffen van dood- en dagelijksche zonden.

Wij zien daar weer uit, hoezeer de dagelijksche zonden

129

aan God mishagen , en hoezeer wij er op bedacht moeten zijn, om ze vooral 's avonds door een oprecht berouw uit te wisschen.

6 V. Wat verstaat gij door het vagevuur?

A, Eene plaats, in welke de zielen der overledene rechtvaardigen door het vuur en andere straffen van hunne schulden gezuiverd worden

7 V. Welke zielen gaan naar het vagevuur ?

A. De zielen dergenen, die wel in de liefde Gods sterven , maar nog niet geheel voldaan hebben voor hunne zonden.

Vagevuur beteekent: zuiveringsplaats.

Fayevuur , vegewnr : even als een doek het vuil afveegt, of zoo als het vuur als het ware den roest van het ijzer veegt, zoo veegt het vagevuur de schuld-vlekken van de zielen der overledene rechtvaardigen. Door de zielen der overledene rechtvaardigen worden hier — gelijk uit het zevende antwoord blijkt — verstaan : de zielen dergenen die wel in de liefde Gods gestorven zijn, maar bij hun dood nog niet geheel voldaan hebben voor hunne zonden.

De Catechismus voegt er bij , dat die zielen daar door het vuur en andere straffen van hunne schulden gezuiverd worden.

Dat men dit vuur voor een waar, stoffelijk vuur dient te houden , is reeds bij de uitlegging van de 5^,,e V. der vorige Les aangemerkt. Door dat vuur zullen de zielen der overledene rechtvaardigen op menige wonderbare wijze gepijnigd worden, zoodat door het vuur hier tevens de andere straffen schijnen aangeduid, waardoor die rechtvaardigen van hunne overgeblevene schnlden gezuiverd worden.

Beteekent dus vagevuur , eene zuiveringsplaats , dan mag men deszelfs vuur ook een zuiverings- of zuiverend vuur

130

noemen, dus ook in die hoedanigheid verschillend van 't vuur der hel.

Wij kunnen het vagevuur gemakkelijk ontgaan, als wij hier maar buete doen, en den tegenspoed en al het onaangename en lastige dat ons overkomt, maar tot boeting onzer zonden aannemen.

Onder die boete kunnen wij alles rekenen, wat wij niet gaarne doen, b.v. 'smorgens ijverig opstaan, in school en kerk en catechismus stil zitten.

Het is zeer nuttig, 's morgens aan God te zeggen, dat men al het onaangename, wat ons overkomt, zooals : koude, hitte, honger, dorst, pijn enz. aanneemt tot boeting zijner zonden, dan zal men het gemakkelijker en met meer verdiensten lijden.

Tijdens dit leven is God barmhartig en kunnen wij met ■weinig veel bij Hem afdoen ; hierna is Hij rechtvaardig en moet alles gestreng tot den laatsten penning betaald worden. Daarom moeten wij ;

Ten l^ste zorgen onze eigene zonden hier uit te boeten, en

Ten 2'^le medelijden hebben met de zielen in het vagevuur haar helpen door veel voor haar te bidden.

8 V. Hoe lang blijven de zielen in het vagevuur?

Tótdat zij door haar lijden aan de goddelijke rechtvaardigheid voldaan hebben, of door de hulp van anderen verlost worden.

Uit dit antwoord blijkt genoegzaam , dat de arme zieltjes in het vagevuur zelf alleen door baar lijden aan de goddelijke rechtvaardigheid kunnen voldoen, en er in moeten blijven, totdat zij door haar lijden aan de goddelijke rechtvaardigheid voldaan hebben , als wij haar niet te hulp komen.

Keeds deze waarheid moest meer dan voldoende zijn om

131

ons te bewegen tot medelijden met die arme zielen, en ons op te wekken haar te verlossen.

Als we hier iemand in 't vuur zagen liggen, vooral iemand die ons dierbaar is , bv. vader of moeder, zuster of broeder, een weldoener of vriend, ja ook maar een onbekend mensoh, zouden we hem niet uit het vuur redden , uit de vlammen verlossen, als we maar eenigszins konden P Zeker. Welnu, wij kunnen zonder eenig gevaar niet alleen, maar met groot voordeel voor ons zei ven, door velerlei en zeer gemakkelijke middelen de zielen uit het vagevuur verlossen of althans hare pijnen verkorten.

9 V. Door welk middel hunnen, de zielen uit het vagevuur verlost of hare pijnen verkort worden ?

A. Door de gebeden en goede werken der levenden, en bijzonder door de H. Offerande der Mis en het toevoegen van aflaten.

De voornaamste middelen om haar te helpen zijn: de H. Mis en de aflaten.

Maken wij dus bij elke Mis en 's morgens bij de opdracht onzer afïaten de intentie om de geloovige zielen daaraan deelachtig te maken.

Voor welke zielen dienen wij het meest te bidden?

Ten lquot;^te voor die zielen , waaraan wij de meeste verplichting hebben, zooals : onze ouders, familie, weldoeners of degenen waarvan wij zeiven de schuld zijn dut zij lijden, omdat wij hen tot de zonden gebracht hebben.

Ten 2¹¹⁰ voor de meest verlatene zielen.

Ten. 3'^k' voor de zielen die het naast bij hare verlossing zijn.

Wij mogen door de zielen des vage vuurs ook veel voor ons zeiven en de zondaars vragen. Zij kunnen niet voor zich, maar wel voor anderen bidden en verkrijgen.

132

Men veronderstelt ook dat zij weten wie haar verlost; zij znllen dus zeker uit dankbaarheid voor ons bidden.

10 V. Wat is de hel?

A. Eene onderaardsche plaats van onbegrijpelijke pijnen en smarten, die God bereid heeft om de duivels en de verdoemden eeuwig te straffen.

Eene onderaardsche plaats, d. w. z., eene plaats onder de aarde, welke wij met onze voeten betreden; ook daar dicht bij denkt men het vagevuur.

Van onbegrijpelijke pijnen en smarten. Welke pijnen en smarten de verdoemden in de hel lijden, leert de Catechismus in de laatste Les, 8^st« Vraag.

Die God bereid heeft om de duivels en de verdoemden eeuwig te straffen.

Overwege hier eenieder ter bevestiging van dit antwoord , en ter bevestiging in de heilzame vreeze Gods, het vonnis, dat Jesus tegen de verdoemden zal uitspreken: Gaat weg van mij, gij vervloekten! in het eeuwig vuur, dat bereid is voor den duivel en zijne engelen, dat is, zijne volgelingen, zijn aanhang, dis in hun leven God door doodzonde hebben verlaten en den duivel aangehangen, en zonder oprechte boetvaardigheid , in staat van doodzonde gestorven zijn.

11 V. Waarheen gaan de zielen dergenen, die in staat van doodzonde sterven ?

A. Naar de hel.

In de 40quot;« Les v. 8 verzekert de Catechismus, dat ééne doodzonde gedaan te hebben genoeg is om naar de hel te gaan, als men er geene oprechte boetvaardigheid over doet. Zoo groot is dus de boosheid ook van slechts ééne enkele doodzonde, dat de ziel dergenen, die er in sterven , door

133

God, den rechtvaardigen Hechter, moet verwezen worden naar de eenwige straffen der hel.

En toch, hoevele Christenen maken er als niets uit, eene doodzonde te bedrijven. Hoevelen leven roekeloos in staat van doodzonde voort, zonder te bedenken dat ze elk oogen-blik in dien staat kunnen sterven !

Amen achter de twaalf artikelen beteekent: Het is zoo; alles wat hier gezegd is , is waar.

Achter het Onze Vader beteekent amen: Het zij zoo ; moge alles zoo gebeuren , als wij hier gevraagd hebben.

Vragen over de 17^de Les.

1. Waarom wordt de zuiveringsplaats terecht vagevuur genoemd F

3. Waarheen gaat de mensch als hij sterft?

3. Op welk geloofsartikel steunen de antwoorden op

vr. 8 en 9 P

4. Waarom gelooft ge, dat er een vagevuur is P Hoe

weet ge, dat God dit geopenbaard heeft P Hoe weet ge, dat de Kerk dit leert P (Zie 3¹¹⁵ Les blz. 29 onderaan).

5. Waarom moet de hel eeuwig duren P of waarom ver

dient een enkele doodzonde eene eeuwige straf P

6. Wie zijn in de hel om ééne doodzonde P

C.

134

TWEEDE DEEL.

--

ACHTTIENDE LES.

Van de Hoop en het Gebed.

1 V. Wat is de Hoop ?

A. Eene deugd en gave Gods, door welke wij met een vast vertrouwen van God verwachten de eeuwige zaligheid en alles wat ons daartoe helpen kan.

De hoop komt uit het geloof voort.

Als wij Gods eigenschappen , vooral zijne almacht, goedheid en getrouwheid, door het geloof hebben leeren kennen, dan volgt daar als van zelf uit, dat wij op Hem hopen zullen.

Hopen is vertrouwelijk iets goeds verwachten.

Verwachten wij nu vertrouwelijk iets goeds van de menschen, dan hebben wij eene menschelijke hoop; maar verwachten wij vertrouwelijk van God het eeuwig leven en al wat ons daartoe helpen kan , dan hebben wij eene goddelijke hoop.

Wanneer wij nu en dan eens op God vertrouwen, dan hebben wij nog de goddelijke deugd van hoop niet. Dan verrichten wij alleen akten van die deugd. Maar wanneer die deugd zoo in ons is, dat zij ons tot vertrouwen op God aanspoort, daartoe genegen maakt, zoodat wij voortdurend in alle omstandigheden op God vertrouwen, dan is het eene deugd in ons, omdat wij dan in onze ziel genegen zijn op God te hopen.

(Zoo is het ook met de andere deugden.)

De hoop is eene deugd, omdat zij ons genegen maakt om

135

goed, om wel te doen. Het goede waartoe zij ons genegen maakt, is : Gods goedheid , almacht, en getrouwheid in zijne beloften te vereeren; zoodat wij ons, ondanks alle moeilijkheden daarop, verlaten.

2 V. Waarom wordt de Hoop genoemd eene qave Gods ?

A. Omdat zij ons van God gegeven wordt zonder onze verdiensten , en wij ze uit ons zeiven niet kunnen hebben. {Vgl. Les 3. vr. 1.)

Wij krijgen die deugd met de andere goddelijke en bovennatuurlijke deugden in het doopsel.

3 V. Hoe wordt de Hoop verloren ?

A. Door wanhoop en vermetel vertrouwen.

De hoop wordt door wanhoop en soms door vermetel vertrouwen verloren, en ook door het geloof te verliezen; want als we het geloof verliezen, dan gelooven wij niet meer dat God waarachtig, goed en almachtig is, en kunnen dus ook niet op Hem hopen.

Wanhopen is niet of te weinig hopen. Zoo iemand denkt: mijne zonden zijn te groot, God zal ze niet vergeven , hij twijfelt aan Gods goedheid , hij hoopt niet of te weinig.

Vermetel vertrouwen, waardoor de Hoop verloren wordt, is te -ceel hopen; b.v. als iemand kwaad doet, omdat God goed is. Hij denkt; juist omdat God zoo goed is, zal ik er maar vrij op aan zondigen; Hij is te goed om mij met de hel te straffen.

4 V. Wat moeten wij van God hopen, (Of; welk is het voorwerp onzer Hoop) ?

A. De eeuwige zaligheid en al de middelen , die daartoe noodig zijn.

136

De eeuwige zaligheid zal bestaan in God te zien, te bezitten , te genieten. Waarom zal dat zien en aanschouwen van Ood ons gelukkig maken?

Als wij God zien, dan kennen wij God ; als wij God in den hemel kennen, dan beminnen wij God ; als wij God in den hemel beminnen, schenkt Hij daarvoor zich zeiven aan ons, dus dan bezitten wij God; en als wij God bezitten, dan genieten we God en in God alle goed. Want in God is alle goed in de hoogste mate vereenigd; God is het opperste goed.

Het voorwerp onzer hoop is dns Ood, en alles wat er noodig is om tot het bezit van God , tot de eeuwige zaligheid te geraken. De middelen, ter zaligheid noodig, zijn op de eerste plaats de heiligmakende genade , en de dadelijke genaden die God ons geeft. Verder het gebed en de H. Sacramenten, omdat wij daardoor de heiligmakende genade en bijzondere dadelijke genaden van God verkrijgen. (Vr. 7.)

5 V. Hoe moeten wij dit van God hopen ? A. Met een vast vertrouwen.

Onze hoop moet vast zijn. Wij moeten niet twijfelen, of denken: zou God mij wel geven wat mij zalig is ? Alles wat ons zalig is, geeft God mildelijk aan allen die er Hem om bidden gelijk het behoort. Men vrage dus dat alles met geloof, vastelijk geloovende aan, vertrouwende op Gods belofte , niet twijfelende; want die twijfelt, is gelijk aan eene zeegolf, die door den wind bewogen en herwaarts en derwaarts geslingerd wordt. Mij meene dan niet, die mensch , dat hij iets van hetgeen hij zóó van God zou vragen , van den Heer ontvangen zal, juist omdat hij de middelen, die ter eeuwige zaligheid noodig zijn, niet met een vast vertrouwen van God hoopt. (Vgl. den Brief v. d. H. Jacobus, I. 5—7.) Christus vorderde ook in het Evangelie een geloovig vertrouwen, alvorens een wonder te doen.

137

6 V. Waarom moeten icij met een vast vertrouwen op God hopen ?

Welk is de beweegreden van onze Hoop, of, waarom moeten wij hopen ?

A. Omdat God is oneindig goed tot ons, almachtig en getrouw in zijne beloften.

Met andere woorden, hetzelfde; W aarop steunt onze Hoop P Op Gods goedheid, almacht en getrouwheid in zijne beloften. God kan ons dus den hemel geven, omdat Hij almachtig is. (Om dit te kunnen is macht noodig.)

Hij wil hem ons geven, omdat Hij oneindig goed is jegens ons.

Hij zal hem ons geven, omdat Hij getrouw is in zijne beloften.

7 V. Welke middelen zijn er om te verkrijgen hetgeen wij hopen ?

A. Een godvruchtig leven, goede werken, en bijzonder het gebed.

De middelen om te verkrijgen hetgeen wij hopen , zijn in het algemeen :

Ten l^ste een godvruchtig leven.

Ten 2'^ie goede werken.

Ten 3'^,e vooral het gebed.

1°. Wie leidt een godvruchtig leven ? Die de gewoonte heeft Gods heiligen wil in alles trouw te volbrengen. Nu wat God van ons wil, weten wij uit de tien geboden Gods, de vijf geboden der H. JLerk , en de plichten van onzen staat. Deze zijn voor alle menscben niet dezelfde. De plichten van een kind zijn vooral gehoorzaamheid, leerzaamheid en godsdiens-

138

tigheid, zedigheid en kaisuhheid. (Vgl. I^squot;-^- Les bladz. 14.) Het bestaat dus niet in veel en lang bidden, in dikwijls com-mnniceeren, in veel naar de kerk te gaan ; dit zijn enkel middelen om godvruchtig te kunnen leven, indien ze met wijsheid gebruikt worden. Een goed teeken van godvruchtigheid en een noodzakelijk vereischte voor dezelve is de gevoegzaamheid , de inschikkelijkheid , veel kunnen verdragen , enz.

2quot;. Door goede werken worden hier verstaan alle werken , die wij, geholpen door Gods dadelijke gratie, met een bovennatuurlijk inzicht (d. i. ter eere Gods) verrichten. Als iemand niet in staat van gratie , maar in staat van doodzonde is , dan zijn znlke goede werken voor hem middelen om van God barmhartigheid en vergiffenis te bekomen; doch als men ze in staat van gratie verricht, zijn zij verdienstelijk voor den Hemel. Wie dit goed begrijpt, zal er uit besluiten: Ik zal zorgen om niet alleen bij al wat ik doe, eene goede meening te hebben, het te doen ter eere Gods, maar ook om alles te doen in staat van gratie ; want dan wordt alles, ook wat op zich zelf nog zoo gering of onverschillig is (b. v. eten en drinken), mij tot verdienste aangerekend.

(Het voorbeeld van den kluizenaar, wiens voetstappen door den Engel geteld werden , aanhalen.)

3°. Vooral het gebed.

8 V. Wat is het gebed ?

A. Eene samenspraak met God , waardoor wij de begeerten en gevoelens van ons hart aan God te kennen geven.

Als wij bidden, spreken we dus met God zeiven! Eeeds uit den aard van het gebed volgt dus de waardigheid van het gebed, en dat men altoos — gelijk op de 10'^le V. geantwoord wordt — met grooten eerbied, aandacht en volharding moet bidden. Omdat God alom tegenwoordig is, en harten en

139

nieren doorschouwt, het binnenste van ons hart doorziet, kunnen wij overal bidden, met God spreken, zonder dat anderen het zien of merken kunnen; zonder teekenen of woorden te gebruiken, door alleen inwendig ons hart tot God te verheffen, de begeerten en gevoelens van ons hart aan God te kennen te geven. De begeerten van om hart wil hier zeggen, datgene wat we van God verlangen en hopen te verkrijgen. Veelsoortig zijn de gevoelens van ons hart die wij in 't gebed aan God kunnen te kennen geven; b.v. gevoelens van geloof, hoop , liefde , berouw , dankbaarheid, ootmoedigheid, bereidvaardigheid om. God voortaan beter en trouwer te dienen , ook gevoelens van droefheid, verdriet, vrees, enz. enz.

9 V. Wat is de reden, dat velen hidden en niet verkrijgen ?

A. Omdat zij niet bidden gelijk het behoort, of dingen begeeren, die hun schadelijk of min voordeelig zijn.

Er zijn dus twee redenen, waarom velen bidden en niet verkrijgen.

De eerste reden is : Omdat zij niet bidden gelijk het behoort. Hoe men moet bidden om te verkrijgen, leert het antwoord op de volgende, de 10^lc V.

De tweede reden is : Omdat zij dingen begeeren, die hun schadelijk of min voordeelig zijn. Deze reden wordt verklaard in de ll^Je V.

10 V. Hoe moet men bidden?

A Met grooten eerbied , aandacht en volharding.

Met eerbied bidden is uitwendig eene nette houding aannemen , zóó als het past aan een schepsel, dat spreekt met zijnen Schepper. Eene nette houding, dus niet hangen, liggen, rondzien of draaien. Met aandacht bidden is denken, wat

140

men zegt en met Wien men spreekt. Met volharding bidden, dat is : blijven bidden, niet opbonden, God als het ware lastig vallen, totdat men verhoord wordt.

Bidden zonder aandacht heet men verstrooid bidden, omdat onze gedachten nu hier dan daarop gevestigd, als het ware gelijk strooisel verspreid zijn. Onvrijwillige verstrooidheid hindert ons bidden niet. Men kan echter op tweevoudige wijze vrijwillig verstrooid ziju : door het rechtstreeks te zoeken, b. v. met rondzien, opzettelijk met andere zaken zich bezighouden enz.; en door de oorzaak daartoe te stellen zonder het opzettelijk te willen, b. v. met te gaan zitten op een plaats, waar men verstrooidheden voorzien kan.

II V. Mag men alle dingen op dezelfde wijze hegeeren in het gebed ?

A. Neen, want geestelijke dingen mag men onvoorwaardelijk begeeren ; maar tijdelijke dingen voor zoover zij dienstig zijn ter zaligheid.

Oeestelijke dingen , dat is , dingen die betrekking hebben of nuttig zijn voor de zaligheid onzer ziel, welke een geest is (en daarom geestelijke dingen genoemd worden) mag men onvoorwaardelijk begeeren , dat is zonder voorwaarde; daar behoeven wij niet bij te zeggen; als het ons zalig is, want die zijn ons zeker zalig. Maar tijdelijke dingen, dat is, die het lichamelijk, het tijdelijk leven, aangaan, zooals spijzen , kleederen, gezondheid, geld, goed, eer enz., moeten wij vragen op voorwaarde, dat ze ons zalig zijn, dat wil zeggen : dat die dingen ons helpen om zekerder in den hemel te komen, ten minste, dat ze daartoe geen beletsel zijn.

Hoort, wat daarvan de H. Apostel Jacobus in hoofdzaak zegt: Wat gij aan tijdelijk goed voor u zeiven en de uwen behoeft, zou God u verleenen, indien gij er Hem om badt; maar gij bidt niet, of, ja, gij bidt, maar verkrijgt toch niet, omdat gij kwalijk bidt, omdat gij met eene verkeerde bedoeling

141

bidt, omdat gij de tijdelijke goederen , waar gij om bidt, in moe begeerlijkheden, tot voldoening van uwe verkeerde zinnelijke lusten wilt doorbrengen. (IV. 3. 4.)

12 V. Wanneer behoort men te hidden?

A. 'a Morgens als men opstaat, 's avonds als men slapen gaat, vóór en na het eten , bijzonder als men in de kerk is of eenige bekoring of moeielijkheid heeft.

Welk middel kent gij om altijd te bidden ?

Al wat wij doen , voor God doen en om zijnen wil te volbrengen. Dan is al ons werken bidden.

Hier bevele men den kinderen dringend aan het morgenen avondgebed trouw en goed te doen; men late ieder kind het morgen- en avondgebed van den Catechismus (bl. 78, 79) opzeggen.

Men prijze hun ook aan, eerbiedig te bidden vóór en na het eten, en bij voorkomende bekoringen of moeilijkheden aanstonds een schietgebed te doen , vooral de zoete namen van Jesus , Maria, Joseph aan te roepen.

Als beweegredenen voor morgen- en avondgebed kan men aanhalen, 1° dat God daarop recht heeft, als zijnde ons eerste begin en laqtste einde; dus moeten wij met God den dag beginnen en eindigen; 2° 'tls een middel om Gods zegen te verkrijgen, en dank te betuigen voor ontvangene weldaden ; 3° Christus heeft beide ons geleerd door zijn voorbeeld; wij lezen in het Evangelie, dat Hij nog den laatsten avond volgens zijn gewoonte, met levensgevaar, in den Olijfhof ging bidden; en zeer dikwijls, dat Hij 's morgens vroeg bidden ging. Voor het tafelgebed pleiten bijna dezelfde redenen : zegen over — dank voor de spijzen ; Christus' voorbeeld bij de vermenigvuldiging der brooden , in het avondmaal enz. ..

In de kerk: De kerk toch is bestemd om te bidden; hoe weerde Christus diegenen, die er kwamen om niet te bidden ! —

142

Eindelijk in de bekoringen leerde ChristuB ons bidden in de woestijn : en in moeilijkheid in den hof van Olijven enz....

Vragen over de 18^de Les.

1. Wat beteekent hopen ? Wanneer is de hoop in ons

eene dengd ? Eene goddelijke deugd P

2. Wat is er noodig om redelijk op iemand te vertrouwen,

en zijn die vereischten in God P Op welke eigenschappen van God steunt dan onze hoop P

3. Waarin bestaat een godvruchtig leven niet ? Waarin

wel ?

4. Kan ik met eten, spelen, enz. den hemel ook verdienen ;

en wanneer, of hoe moet het dan geschieden P

5. Met wien en waarover spreekt ge, als ge bidt P Kan

men ook bidden zonder spreken, of inwendig P

6. Wat is bidden met eerbied, aandacht, verstrooidheid P

En waarom heet men het verstrooid bidden , als men onder het gebed met andere zaken in den geest bezig is P Is zulk gebed altijd slecht P Kan iemand vrijwillig'verstrooid zijn, al zegt hij ook het niet te willen P En hoe velerlei is de vrijwillige verstrooidheid P

7. Wat zijn geestelijke, wat tijdelijke dingen P Wat is voor

waardelijk , wat onvoorwaardelijk bidden P

8. Haalt drie redenen aan , waarom men 's morgens en

's avonds moet bidden; en waarom voor en na het eten P

143

NEGENTIENDE LES.

Oyer het Onze Vader.

1 V. Welk is het waardigste en beste gebed ?

A. Het Gebed des Heeren of het Onze Vader.

Het waardigste en beste gebed is het Gebed des Heeren of het Onze Vader. Het heet: het gebed des Heeren , omdat het gemaakt is door Christus, die om bijzondere reden meer, d. w. z., meermalen dan God de Vader, Onze Heer genoemd wordt. (Vgl. 6 Les 6 V., en 9 Les 11 V.) Het gebed des Heeren wordt ook het Onze Vader, in 't Latijn, Pater noster, genoemd, omdat het met die woorden begint.

2 V. Waarom is het Onze Vader het waardigste en beste gebed ?

^A.. Omdat het van Christus den Oppersten Leermeester gemaakt is, en alles bevat, wat wij naar ziel en lichaam noodig hebben.

gt;Het Onze Vader is ten l^e, het waardigste, d. w. z., het eerbiedwaardigste gebed , het gebed dat boven alle andere gebeden onzen eerbied en onze hoogachting waardig is, verdient , omdat het gemaakt is, niet door een louter mensch, noch door een Engel, maar van, door Christus zeiven, die als God en mensch de Opperste Leermeester is, die het zelf aan zijne Apostelen, en in hen aan alle Christenen, zijne leerlingen, geleerd heeft.

Het Onze Vader is ten 2^dl!, het beste van alle gebeden, omdat het alles bevat, inhoudt, wat wij naar ziel en lichaam, voor tijd en eeuwigheid, noodig hebben om en hier en hiernamaals gelukkig te zijn.

Het Onze Vader is dns het beste gebed om zijn inhoud, het waardigste om zijn maker.

144

3 V. Zeg het Onze Vader.

A. Onze Vader, die in de hemelen zijt;

1. Geheiligd zij Uw naam ;

2. Ons toekome Uw rijk ;

3. Uw wil geschiede op aarde als in den hemel;

4. Geef ons heden ons dagelijksch brood;

5. En vergeef ons onze schulden , gelijk wij vergeven onzen schuldenaren;

6. En leid ons niet in bekoring;

7. Maar verlos ons van den kwade. Amen.

Het Onze Vader bestaat uit eene inleiding , zeven vragen, en het slotwoordje; Amen , dat hier beteekent: Het zij zoo. (Vgl. bl. 133.)

Eene inleiding, in 'talgemeen genomen, is iets dat de eigenlijk te behandelen zaak voorafgaat. Bv., als een kind aan vader of moeder een brief schrijft om iets te vragen , dan zet dat kind als inleiding voorop: „ Dierbare Vader en Moeder.quot;

Heeft men iets van een eerbiedwaardig Heer te verzoeken, dan valt men zoo maar niet met de deur in 't huis, dan zegt men zoo maar niet plomp weg : Geef me, a. j. b., dit en dat, maar men maakt zijne inleiding, naar behooren, door Mr. beleefd te groeten , met twee moorden aan te spreken , en dus te zeggen , naar gelang van de waardigheid des per-soons: Mr., Eerw. Hr., enz., wilt ge zoo goed zijn mij te geven , enz., mag ik verzoeken , enz.

Eischt reeds de burgerlijke beleefdheid, dat men zich van deze of soortgelijke inleiding bediene , als men iets van een eerbiedwaardig persoon te vragen heeft, dan begrijpt ge van zelf, dat dit nog veel meer passend is , ja , vereiseht wordt als wij, nietige schepselen, God komen bidden om alles, wat wij naar ziel en lichaam noodig hebben.

145

Wij mogen onzen Heer Jesns Christus wel dank zeggen , bedanken, dat Hij ons geleerd heeft op zoo vertrouwelijken, voet zijn hemelschen Vader aan te spreken, door in de inleiding van het gebed des Heeren te zeggen : Onze Vader, die in de hemelen zijt. Want al de redenen, waarom wij God Onze Vader mogen noemen , zijn even zooveel bewijzen van zijne overgroote goedheid en liefde jegens ons. Elk woord van dit gebed vloeide nit zijn goddelijk Hart, drukt de gevoelens van Jesns' Hart nit; bij gevolg knnnen wij zeer geschikt onder ons wachtunr dit gebed bidden, of den zin er van overwegen.

4 V. Waarom noemen wij God Onzen Vader ?

A. Omdat H|j ons geschapen, van den eeuwigen dood verlost, door het Doopsel tot zijne kinderen aangenomen en voor ona de hemelsche erfenis bereid heeft.

Wij noemen God, één in wezen, drievuldig in Personen, God den Vader, den Zoon en den H. Geest, onzen Vader om vier redenen; ten 1»quot; omdat Hij ons naar de ziel geschapen heeft. (Vgl. 1 Les, 6 V., 8 Les, 2 V.) Ten 2^d|!, omdat Hij ons door de mensohwording, het lijden en den dood van Jesus Christus van den eeuwigen dood, dien wij om de erfzonde of doodzonden verdiend hadden, verlost heeft. (Vgl. 8 Les, 7, 8, 11 V., en 10 Les). Ten 3''^e, omdat Hij ons door het Doopsel tot zijne kinderen aangenomen (30 Les 3 V. en 31 Les) en ten 4^de, voor ons de hemelsche erfenis bereid heeft. Gelijk een vader zijne kinderen erfgenaam maakt van zijne goederen , zoo ook heeft God ons erfgenamen van den hemel gemaakt, ons de hemelsche erfenis bereid.

God laat ons ook den zoeten naam van Vader gebruiken , om ons tot vertrouwen op te wekken. Want als een kind iets aan zijn vader vraagt dat goed is, vertrouwt het verhoord te worden.

146

Wij zeggen hier niet, 'mijn, maar owze Vader, omdat Christus ons wil leeren, dat wij broeders zijn, en voor elkander moeten bidden, en zoo de liefde beoefenen. (Vgl. 15^de Les.)

5 V. Waarom zegt gij: Die in de hemelen zijt ?

A. Omdat God, ofschoon Hij alle plaatsen met zijne tegenwoordigheid vervult, nochtans in den hemel zich zeiven in zijne heerlijkheid aan de Heiligen vertoont.

Deze woorden herinneren ons, dat wij onze gedachten van de aarde moeten aftrekken , en naar den hemel verheffen , waar God, onze Vader, woont, en waar dus ook ons vaderland is.

Nu volgen de 7 vragen , waarin alles vervat is, wat wij naar ziel en lichaam noodig hebben.

6 V. Wat verzoeken wij aan God, als wij zeggen : Geheiligd zij Uw naam ?

A. Dat God van ons en van alle menschen moge gekend, gediend en geëerd worden.

7 V. Wat verzoeken wij, als wij zeggen: Ons toekome uw Rijk?

A. Dat God hier op aarde door zijne liefde in onze harten heersche, en dat wij na onzen dood deelachtig mogen worden aan zijn hemelsch rijk.

In de eerste vraag : Geheiligd zij Uw Naam, vragen wij alles, wat wij noodig hebben, om tot ons laatste einde te komen, tot het doel, waarvoor wij geschapen zijn, namelijk om in dit leven God te dienen en Hem hierna eeuwig te aanschouwen, en dus God kennen. God beminnen en Gods geboden tot het einde van ons leven getrouwelijk onderhouden.

147

In de 2^de vraag : Oks toekome uw rijk, vragen wij aan God dat Hij ons, nadat, wij Hem. hier, zooals wij gevraagd hebben, gekend, bemind en zijne geboden onderhouden hebben , het loon voor onzen trouwen dienst geve , namelijk den hemel. Ook vragen wij Hem dat Hij moge heerschen in zijn rijk, het rijk onzer harten, en het rijk zijner kerk. (Vgl. ll^,Ie Les, lOi» Vr.)

8 V. Wat vragen wij, zeggende: Uw wil geschiede op de aarde als in den hemel ?

A. Daardoor vragen wij aan God de gratie, om ons in alles aan zjjnen heiligen Wil te onderwerpen en dien te volbrengen , gelijk de Engelen in den hemel doen.

In de derde vraag vragen wij God het middel om in den hemel te komen, namelijk : zijnen wil te volbrengen, en ook om in alles onderworpen te zijn aan, en tevreden met Gods wil. Welk onderscheid is er in tevreden te zijn met, onderworpen te zijn aan Gods toil, en G ods wil volbrengen ? Gods wil volbrengen is zijne geboden onderhonden. Tevreden met en onderworpen aan Gods wil, is tevreden zijn met alles, wat God doet en ons laat overkomen , daar niet over morren of klagen. (Vgl. 5'^lc Les, 8^ste Vr.)

Men mag echter dien tegenzin wel gevoelen , als men dan toch maar zeggen kan: Ja Heer, Gij wilt het, ik wil het ook. Uw wil geschiede, o Heer. Zelfs mag men bidden met Christus: Heer, laat dien lijdenskelk voorbijgaan; nochtans niet mijn, maar uw wil geschiede.

9 V. Wat is het dagelijksch brood, dat wij van God verzoeken ?

A. Alles wat wij naar ziel en lichaam noodig hebben.

148

In de vierde vraag verzoeken wij alles, wat wij noodig hebben naar lichaam en ziel. Brood, kost, kleederen, alles wat wij behoeven voor 't lichaam. Voor de ziel Gods genade, de H. Sacramenten, vooral het hemelsch brood der H. Communie.

Door de woorden: Geef ons heden ons dagelijksch brood, leert Christus ons, niet te zeer voor de toekomst bezorgd te wezen, en te blijven bidden.

Het dagelijksch brood van God verzoeken , is het gewone levensonderhoud, geen overtolligen rijkdom vragen; tevreden zijn als men den kost maar goed heeft. Rijkdom is dikwijls nadeelig voor onze zaligheid en altijd gevaarlijk; dus moeten wij er niet om bidden.

10 V. Wat verzoeken wij aan God, zeggende: Vergeef ons onze schulden, gelijk wij vergeven onzen schuldenaren ?

A. Dat God ous onze zonden en straffen vergeve, gelijk wij vergeving schenken aan hen, die iets tegen ons misdaan hebben.

In de 5^de vraag bidden wij , dat God ons onze zonden vergeve, en de straffen, die wij om onze zonden verdiend hebben, kwijtschelde; maar het vervolg der vraag: gelijk wij vergeten onzen schuldenaren , geeft genoegzaam te kennen, dat, als wij onzen evennaaste, die ons eenig persoonlijk (Vgl. 27^stl! Les vr. 4.) onrecht mocht hebben aangedaan, dit onrecht niet willen vergeven, ook wij niet op vergeving onzer zonden en schulden mogen rekenen. Onmiddellijk toch na zijne leerlingen het „Onze Vaderquot; geleerd te hebben, zeide Christus: want indien gij den menschen hunne misdrijven vergeeft, dan zal uw Hemelsche Vader u ook uwe zonden vergeven; maar indien gij den menschen niet vergeeft, dan zal ook uw Vader a vice zonden en schulden niet vergeven. (Matth. VI: 14, 15.)

149

Als wij dus anderen niet vergeven, dan vragen wij tevergeefs dat God ons vergeve; als wij dns haat in ons hart dragen, herinneren ons die woorden Gods straf welke ons bedreigt.

11 V. Wat verzoeken wij, als wij zeggen: En leid ons niet in bekoring ?

A.. Dat God de bekoringen van duivel, wereld en vleesch van ons afwere, of ons de gratie geve om dezelve te overwinnen.

Wij laten aan het goedvinden van God over : of wel de bekoringen, d. i. aanloksels tot zonden van ons te verwijderen, of wil God toelaten, dat we bekoord worden, dan vragen wij de gratie om dezelve te overwinnen.

God zelf bekoort niemand , kan niemand bekoren, of tot zonde aanzetten; dat zon strijden met zijne oneindige heiligheid. Hij laat enkel de bekoring toe, en wel om gewichtige redenen: om ons te beproeven, in de gelegenheid te stellen bewijzen van trouw te geven, om ons in de deugd te versterken , veel te laten verdienen voor den hemel, enz.

De bekoring komt eigenlijk van den duivel, de wereld en het vleesch. Door wereld wordt hier verstaan de valsche grondregels en ijdelheden der wereld, de menschen die dezelve aannemen, als regel volgen, en voorts alles wat ons in de wereld tot zonde aanzet.

Valsche grondregels zijn leerstellingen, gezegden, spreuken, waardoor men tracht te misleiden en tot zonde te brengen.

b. v. Als men, jong is moet men pleizier zoeken, later is er nog tijd genoeg, om zich op het goed toe te leggen ; — men moet niet zonderling zijn, naar doen gelijk anderen, de mode volgen; — zij» vijanden vergeven is laf, enz.

IJdelheden zijn gevaarlijke vermaken, zooals de meeste C 10

150

pleizieren der wereld, overdreven pracht, en al wat strijdig is met de christelijke eenvoudigheid en zedigheid.

Door vleesch verstaat men de hegeerlijkheid tot het zinnelijke en zondige, die voortkomt uit de erfzonde en wederom tot zonde aanspoort.

De middelen tegen de bekoringen en derzelver oorzaken, noemt Christus , waken, en biiden. Wij moeten waken op onze zintuigen ; de wereld, en de gelegenheden tot zonden vluchten.

Wij moeten bidden op geregelde tijden , maar vooral onder de bekoring: een zeer krachtig middel in zware bekoring is, volgens den H. Franciscus de Sales, zich in den geest in het H. Hart van Jesus neerleggen.

12 V. Van wat kwaad hegeeren wij verlost te worden, als wij hidden: Maar verlos ons van den kwade ?

A. Van alle kwaad, dat ons naar ziel of lichaam kan hinderen en ons tij dol ijk of eeuwig geluk beletten.

Van alle kwaad. Wij vragen hier onvoorwaardelijk verlost te worden van alle kwaad, dat nadeelig is voor onze ziel, zooals traagheid, een wereldsche geest, gevaarlijke gelegenheden tot zonden, de zonden zelven, zooweljkleine als groote, doch vooral van het grootste ongeluk, nl. te sterven in ongenade met God. Van tijdelijk kwaad , of wat onze tijdelijke welvaart en ons lichaam hindert, vragen wij voorwaardelijk bevrijd te worden, in zoover het niet noodzakelijk is voor onze zaligheid, of in zoover God die beproeving niet van ons verlangt; want anders moeten wij ons gelaten onderwerpen.

Vragen over de 19^,,e Les.

1. Waarom noemt men dit gebed het gebed des Heeren ? Het Onze Vader ? Waarom is dit gebed het waardigste ? Waarom het beste ?

151

2. quot;Waaruit bestaat het, of hoe wordt het verdeeld ?

3. In welke vragen verzoeken wij te komen tot ons laatste

einde P In welke vragen verzoeken wij de noodige middelen daartoe ?

4. Wat zijn bekoringen? Zijn zij zonden? Wie bekoort

ons P

5. Wat verstaat ge door wereld? Wat door vleesch?

Wat zijn leerstellingen? Wat ij delheden ?

6. Welke middelen tegen de bekoringen leerde Chriatna

aan zijne Apostelen ?

7. Als een lichamelijk ongeluk : ziekte, armoede, tegen

spoed , of welk ongeval ons tijdelijk geluk hindert, maar ons eeuwig geluk bevordert, is het dan nog een kwaad, waaraan wij bevrijding behooren te vragen ?

--O^Co-

TWIITIGrSTE LES.

Over het Wees gegroet.

1 V. Waarom voegen wij gewoonlijk de Groetenis des Engels of het Wees gegroet hij het Gebed des Heeren ?

A. Om door de Heilige Maagd onze gebeden aan God op te dragen.

Door de Moeder naar den Zoon, door den Zoon naar den Vader. H. Aug.

Dit gebed wordt „Wees gegroetquot; genoemd, omdat het met die woorden begint. Het wordt „ de Groetenis des Engelsquot; genoemd, omdat de Engel G-abriël het eerste deel van het Wees gegroet heeft uitgesproken.

152

2 V. Zeg het Wees gegroet.

A. Wees gegroet Maria, vol van gratie, de Heer is met u, gezegend zijt gij boven alle vrouwen , en gezegend is de vrucht uws lichaams, Jesus. Heilige Maria , Moeder Gods , bid voor ons , zondaars , nu en in het uur van onzen dood. Amen.

Maria beteekent: Ster der zee. Zij wordt aldus genoemd, omdat Zij voor ons is , wat de zeester voor den zeeman is.

De zeeman, wil hij behouden aanlanden en alle klippen en gevaren vermijden , moet voortdurend zijn oog naar eene ster wenden; zoo ook moeten wij, willen wij eens behouden in den hemel aanlanden, voortdurend ons oog op Maria richten : Ten lquot;^te om te zien hoe zij in deze en gene omstandigheid handelde , ten einde haar voorbeeld na te volgen.

Ten 2^de moeten wij ons oog naar Maria richten in alle omstandigheden van het leven, vooral in bekoringen en moeilijkheden om hare hulp in te roepen en daardoor alle gevaren te boven te komen.

8 V. Wie heeft het Wees gegroet gemaakt?

A. De Engel Gabriël, die van God tot Maria gezonden was, heeft het eerste deel uitgesproken; Elisabeth de nicht van Maria, het tweede deel; en onze Moeder de H. Kerk, heeft er het derde deel bijgevoegd.

Wees gegroet Maria. Dat is de groet, dien de Engel aan Maria bracht, de goede dag, dien hij Haar zegde, wenschte. Ook wij moeten haar dikwijls aldus groeten.

Maria's antwoord luidde: „Zie de dienstmaagd des Heeren, Mij geschiede naar uw woord.quot;

4 V. Waarom zegt gij van de Heilige Maagd,

153

dat zij is vol van gratie en gezegend boven alle vrouwen ?

A. Omdat zij overvloediger gratie van God ontvangen heeft dan eenig ander schepsel, en zij onder alle vrouwen uitverkoren is , om de Moeder öods te zijn.

Vol van genade wil zeggen: dat Maria van Gods genade zoo vol is, als nooit eenig schepsel geweest is. Ofschoon er wel meer heiligen vol van genade geweest zijn , had Maria toch eene grootere volheid van genaden, dan ooit eenig andere Heilige gehad heeft.

Het is daarmee als met een glas en een overgroot vat; beide kunnen vol zijn, maar het vat zal, als het vol is, veel meer inhouden dan een glas, al is dit ook tot den boord toe vol. Zoo was het ook met Maria ten opzichte van de andere heiligen.

De Heer is met U met zijne genade, zijne hulp, met zijnen bijstand, met zijne liefde, met zijn welbehagen.

Gezegend, dat ia lofwaardig en van God begunstigd , zijt gij boven alle Trouwen.

Tot hiertoe zijn de woorden van den Engel.

Elisabeth herhaalde de laatste woorden des Engels : Gezegend zijt gij boven alle vrouwen, en voegde er bij : en gezegend is de vrucht uws lichaams.

Die woorden, welke voor Maria eene lofspraak waren, heeft Zij beantwoord door haar schoon Magnificat, waardoor Zij alle eer aan God toeschreef.

Doen wij in dergelijke gevallen naar 't voorbeeld van Maria. Ontkennen wij onze talenten niet, maar schrijven wij ze aan God toe.

De volgende woorden: Jesus. 11. Maria, Moeder Gods, enz., heeft de H. Kerk er bijgevoegd.

154

5 y. Waarom wordt Maria genoemd Moeder Gods ? A. Omdat zij is de Moeder van Jesus, die God is.

6 V. Wat hulp en bijstand hunnen wij van de H. Maagd verwachten ?

A. Zij helpt ons in dit leven met alles wat ons voordeelig is; zij vertroost de zieken in hun uiterste, en helpt ons tot de eeuwige zaligheid.

Eerst noemt de H. Kerk haar Moeder Gods, en dan zegt zij : Bid voor ons, zondaars, om haar daardoor als 't ware te zeggen ; aan ons zijt gij die waardigheid verschuldigd. Omdat wij zondaars zijn , is God mensch , en zijt Gij zijne Moeder geworden. Gij zijt dus verplicht voor ons te bidden.

Bid dan ook voor ons , nu , in dit leven , dat zoo vol gevaren is, maar vooral in 't unr van onzen dood, in dat beslissend uur , waarvan eene gelukkige of ongelukkige eeuwigheid afhangt; sta ons dan vooral bij en breng ons in den hemel. Ja, als wij Maria zoo gedurende ons leven dikwijls aanroepen , zal Zij ons ook in dat gewichtig uur, waarin de duivel zijne aanvallen vermeerdert, getrouw bijstaan ; terwijl Zij in dit leven van ons verwijderen zal gevaarlijke omstandigheden : b.v. het wonen in zekere huizen, het werken op zekere plaatsen en fabrieken , het omgaan met sommige personen.

Bovendien zal Zij ons helpen in de keuze van een levensstaat ; bezorgen verschillende middelen van zaligheid: Missies, Retraites , enz., het lidmaatschap van sommige Vereenigingen en Broederschappen. Ook zal Zij ons in tijdelijke aangelegenheden , die niet schadelijk voor onze ziel, behulpzaam wezen, zoodat wij Haar ook in tegenspoed en ziekte en soortgelijke ongevallen behooren aan te roepen.

De beweegreden van ons vertrouwen op Maria, is niet alleen hare overgroote macht als Moeder Gods, maar ook

155

hare goedheid en liefde als onze Moeder; Zij toch ia Moeder van alle menschen geworden, toen haar goddelijke Zoon aan Haar in den persoon van den H. Joannes, alle mensehen als kinderen aanbeval, en Haar tegelijk voor alle menschen moederlijke gevoelens mededeelde. Zij kan ons dus helpen als Moeder Gods, om hare macht, en wil ons helpen als onze Moeder, om hare goedheid.

7 V. Hoe kunnen wij onze gebeden aan onze Lieve Vrouw het aangenaamste maken ?

A. Door bij onze gebeden goede werken te voegen, en allermeest door bare deugden na te volgen.

8 V. Noem eenige voorname gebeden, die wij tot Ome Lieve Vrouw stieren.

A. Het Wees gegroet, de Litanie van O. L. V. van Lorette , den Rozenkrans , enz.

Men late de kinderen afzonderlijk de mysteriën van den allerheiligsten Rozenkrans opzeggen, gelijk die voorkomen op bl. 77 van den Catechismns.

De goede werken, -waardoor wij ons aangenaam aan Maria kannen maken, zijn b. v. het versieren harer altaren, beelden en kapellen, daar licht ontsteken , iets offeren, bidden, of b. v. op Zaterdagen te harer eer een aalmoes geven, vasten, enz. Voorts bedevaarten doen naar plaatsen Haar toegewijd, lid worden van hare Broederschappen , Congregaties, Processies enz.; dragen haar Schapulier, Rozenkrans en Medailles enz.

De voornaamste tien deugden, waarin Maria het meest heeft uitgeschenen , zijn : de zuiverheid , ootmoedigheid , het geloof, de godsvrucht, de gehoorzaamheid, de armoede, de verduldigheid, de liefde, de barmhartigheid en voorzichtigheid.

156

Vragen over de 20^9te Les.

1. Waarom heet men dit gebed het „Wees gegroet Pquot; de

groetenig des Engels P

2. Bij welke gelegenheid, waar en met welke woorden

heeft de Engel Maria gegroet ? Elisabeth Haar geprezen P En hoe beantwoordde Maria de beide groe-tenissen enz. P

3. Noem eenige gebeden, oefeningen en werken, waardoor

wij Maria kannen eeren P

4. Wat beteekent Maria P en waarom wordt Zij aldus

genoemd P

157

D3SRDK DEEL.

EEI Elf TWIITIGrSTE LES.

Over de Liefde.

1 V. Wat is de Liefde ?

A. Eene deugd en gave Gods, door welke wij God bovenal beminnen en onzen evennaaste gelijk ons zeiven.

Iemand liefde toedragen of beminnen is welwillend jegens iemand gezind zijn uit ware toegenegenheid.

Daaruit volgt, dat men bedroefd is , over hetgeen hem bedroeft, blij , verheugd om hetgeen hem verheugt, en dat wel uit ware toegenegenheid.

Wij hebben de goddelijke liefde, als wij welwillend jegens God gezind zijn, uit ware toegenegenheid. De goddelijke liefde zal dus maken, dat wij bedroefd zijn over hetgeen God bedroeft, en wel op de eerste plaats over de zonde, waardoor Hij zoo dikwijls door ons en anderen beleedigd wordt; over de vervolging der H. Kerk enz.

Zij zal ook teweegbrengen, dat wij verheugd zijn over Gods eer, over den bloei derKatholieke Kerk, der katholieke scholen en over al het goede, dat er ter bevordering van Gods glorie over de gansche aarde geschiedt.

De liefde is eene deugd, (Vgl. 3^de Les. vr. 1.) omdat zij ons genegen maakt om wel te doen , en dat weldoen bestaat in alle eigenschappen Gods (waarom wij Hem beminnen) te

158

vereeren , en Hem te dienen en den naaste om God, want de liefde toont zich door werken. Alleen aan de werken kan men men zien of iemand ons bemint. Wij moeten dan ook door werken onzo liefde aan God bewijzen, doen wat Hij van ons verlangt, ons voor Hem opofferen. Zoo ook moeten wij onzen naaste door werken onze liefde toonen , hem helpen en bijstaan, waar wij knnnen.

Op het geloof en de hoop volgt de liefde, omdat als wij God door het geloof kennen, door de hoop op zijne goedheid vertrouwen, wij Hem ook als van zelf beminnen zullen. Er is niets van zooveel waarde als de liefde Gods. Daarom moeten wij liever alles zelfs ons leven verliezen, dan die liefde, wijl zij het grootste goed is, dat wij op aarde kunnen bezitten.

Vandaar dan ook , dat wij gelukkig knnnen zijn zonder geld , zonder goed , zonder vrienden , alleen door het bezit dier liefde; door de gedachte , dat God ons bemint en wij Hem liefhebben , en wij dus alle mogelijke goed van, en in God te verwachten hebben. En zonder die liefde zijn wij met alle schatten, vermaken en vrienden der wereld toch niet gelukkig. (Vgl: Les Vr. 9.)

Hier kan men spreken over het schijngeluk en wezenlijk ongeluk der wereldlingen en zondaars.

1° Het aardsche — wat ook — kau een hart, voor het oneindige bestemd, onmogelijk bevredigen, omdat het eindig is; van hier, dat pleizieren do pleizierzucht, rijkdom de geldzucht, enz. eer opwekken, dan bevredigen. 2° Al zou het ons hart ook bevredigen kunnen , het duurt zoo kort, en daarom maakt het 's menschen hart hoe langer zoo ongeduriger hiernaar. 3° Wat, zoo men denkt aan, staat vóór de eeuwigheid ? 4° Salomon, en allen die oprecht zijn, hebben dit door eigen ondervinding geleerd, openlijk bevestigd.

2 V. Waarom wordt de liefde genoemd eene gave Gods ?

A. Omdat de Liefde ons van God gegeven wordt

159

zonder onze verdiensten, en wij ze uit ons zeiven niet kunnen hebben. (Vgl: 3^de Les Vr. 3.)

Wij moeten God en onzen evennaaste beminnen; zij zijn het voorwerp onzer liefde. God moeten wij bovenal beminnen.

3 V. Wat is God beminnen bovenal ?

A. Hem zoo beminnen , dat wij liever alles zelfs het leven willen verliezen dan God met eene doodzonde vergrammen.

Bovenal dat is: boven geld en goed, boven vrienden en vermaten , zelfs meer dan , of boven ons leven.

En wij beminnen Hem boven al, als wij liever alles, zelfs ons leven verliezen, dan eene doodzonde te doen.

Mijn God, ik bemin U bovenal wil dus zeggen : Mijn God , ik ben uit ware toegenegenheid zoo welwillend jegens U gezind , ik hond zooveel van U , dat ik liever alles , zelfs mijn leven zou willen verliezen, dan U met eene doodzonde vergrammen.

4 V. Waarom moeten wij God bovenal beminnen ?

A. Omdat God het opperste goed in zich zeiven is.

Dat God het Opperste goed in zich zeiven is beteekent, dat God alle volmaaktheden in den hoogsten graad bezit.

Dat Hij dus niet alléén alles bezit wat maar schoon, rijk, goed, edel, enz. is, maar dat Hij dat alles bezit in de hoogste mate; dat zijne goedheid, barmhartigheid, schoonheid, liefde enz. niet grooter kunnen zijn.

Wij beminnen het goede, wij verlangen en zoeken het; daarom moeten wij God bovenal beminnen , omdat er geen grooter goed dan Hij bestaat, en daarom moeten wij Hem het meest zoeken en naar zijn bezit verlangen.

160

Het goede toch moet ons gelukkig maken, en al wat goed is, is in Hem te vinden.

Zoeken wij ons geluk in de mensehen, in hunne goedheid, zachtmoedigheid , schoonheid, wijsheid , macht enz., dan vinden wij het niet, want zij bezitten dat alles slechts in geringe mate; maar in God zijn al die dingen volmaakt. Hij bezit meer goedheid, zachtheid , lieftalligheid , schoonheid , wijsheid, liefde enz. dan alle schepselen te zamen. Al die bovenstaande eigensahappen nu, drukken wij uit, door God het Opperste goed in zich zelven te noemen. Onze liefde steunt dus op Gods opperste goedheid in zich zelven, of, wat hetzelfde is, op al zijne eigenscahppen , die daardoor worden uitgedrukt, of daarin alle begrepen zijn. Beminnen wij God bovenal, omdat Hij het opperste goed in zich zelven is , dan is onze liefde tot God hier op aarde volmaakt. Beminnen wij God slechts om het goede , dat wij reeds van Hem ontvangen hebben en nog hopen te verkrijgen, dan is onze liefde tot God wel eene goede , ware liefde , maar eene onvolmaakte liefde, omdat dan de beweegreden onzer liefde onvolmaakt is , namelijk ; ons eigen welzijn.

5 V. Wat is onzen evennaaste beminnen gelijk ons zelven ?

A. Hem zoo beminnen , dat wij hem geen kwaad doen of willen, hetwelk wij zelven niet willen lijden, en hem het goed gunnen en zoeken te bewijzen, dat wij aan ons zelven wensehen.

Wij moeten ook onzen evennaaste beminnen , maar met eene ware liefde, waardoor wij hem gelukkig zoeken te maken voor de eeuwigheid, hem van de zonde, zijn wezenlijk ongeluk, terughouden, hem een goed voorbeeld geven, enz.; anders is alles, wat wij voor hem doen, geene ware liefde; en als wij hem tot zonde brengen, dragen wij hem eerder

161

haat dan liefde toe, wijl wij hem dan in zijn grootste ongeluk storten. Het onderscheid tnsschen ware en valache liefde kan men door eenige voorbeelden ophelderen.; b.v.: wat doen de kerk, de priesters, fraters en zusters voor u; wat de wereld, slechte vrienden enz. Wie zijn dan nw ware vrienden , wie niet P

6. V. Om welke reden moeten wij onzen evennaaste beminnen gelijk ons zeiven ?

\A. Om God.

Wij moeten onzen naaste beminnen om God , dat wil zeggen: dat God het doel en de beweegreden der naastenliefde moet zijn.

Het doel, dat is , wij moeten onzen naaste beminnen, opdat God door onzen naaste in dit en het andere leven verheerlijkt worde; dns den naaste van zonde afhouden, tot deugd aansporen , is inderdaad zijn geluk betrachten ; en dat moeten wij doen om daardoor God te verheerlijken, om zoo zielen voor den hemel te winnen, die Hem daar voor eeuwig kunnen loven, danken , prijzen en beminnen.

Dat God de beweegreden onzer naastenliefde zijn moet, wil zeggen; dat de reden , die ons bewegen moet onzen naaste te beminnen, moet zijn Gods opperste goedheid in zich zeiven , die over en over waard is door alle redelijke schepselen bemind en verheerlijkt te worden.

7 V. Wie zijn onze evennaasten ?

A. Alle redelijke schepselen, die met ons deel kunnen hebben in de hemelsche glorie.

-i Ten l^,te zijn onze evennaasten dns alle goede Engelen, alle Heiligen in den hemel, alle zielen in het vagevuur; omdat wij met hen deel kunnen hebben in de hemelsche glorie.

Ten 2^it alle menschen, die nog op aarde leven; niet alleen

162

de rechtvaardigen, en onze vrienden , maar ook de grootste zondaars, en onze grootste vijanden, ja zelfs de Heidenen, Turken , Joden , Ketters, Scheurmakers, en die in den geestelijken ban zijn ; omdat zij zich nog bekeeren, en met ons deel kunnen hebben in de hemelsche glorie.

Alleen zijn dus de duivels en de verdoemden in de hel niet onze evennaasten , omdat zij voor eeuwig van de hemelsche glorie zijn uitgesloten, er niet meer op hopen kunnen, en dus zeker met ons er geen deel in kunnen hebben.

Wij moeten wel alle menschen beminnen ; maar toch is er zekere orde, of, wij moeten den een meer dan den andere beminnen. Zoo komen op de eerste plaats onze ouders, oversten, zoo geestelijke als wereldlijke, onze bloedverwanten, weidoeners, haisgenooten , geburen enz.; ook meer dan anderen , godvruchtige personen en hoogbejaarde menschen. Ook moeten wij ons vaderland om God beminnen, en deszelfs geestelijk en tijdelijk welzijn, volgens den staat, waarin God ons geplaatst heeft, behartigen.

Christelijke vriendschap bestaat hierin, dat twee of meer personen elkander op eene bijzondere wijze om God beminnen , en elkanders geestelijk en tijdelijk welzijn behartigen. Hieruit blijkt genoegzaam welk soort van zoogenaamde vriendschap dien naam volstrekt niet verdient, ja eerder vijandschap diende te heeten.

8 V. Waardoor wordt de Liefde verloren ? A. Door de doodzonde.

Ja, en door iedere, zelfs door ééne enkele doodzonde wordt de liefde Gods verloren. Dus als wij het ongeluk hebben eene doodzonde te bedrijven , verliezen we de liefde Gods; maar daarom verliezen we meestal nog niet het geloof of de hoop; doch als we het geloof of de hoop verliezen, dan verliezen we ook van zelf de liefde; want dan doen wij eene doodzonde , en door iedere doodzonde wordt de liefde

163

verloren. Door elke doodzonde stel ik het schepsel boven den Schepper, bemin ik het voorwerp der zonden meer dan God; dns daardoor wordt de liefde noodzakelijk vernietigd....

9 V. Waardoor wordt de Liefde vermeerderd ? A. Door ieder goed werk , dat in staat van gratie

en ter eere Gods gedaan wordt.

De liefde is als de zon, die altijd hooger klimt, tot dat zij des middags haar toppunt bereikt heeft. De liefde Gods zal eerst in den hemel haar toppunt bereiken. Dit toppunt is toch betrekkelijk , en zal afhangen van het zien van God, en het zien hangt af van de heiligheid of verdiensten. In dit leven wordt de liefde vermeerderd door ieder goed werk, dat in staat van gratie en ter eere Gods gedaan wordt. Die waarheid moet eenieder in zijn eigen welbegrepen belang aansporen om den staat van gratie, de liefde Gods, met alle zorg te bewaren, zeker nooit of nimmer in staat van doodzonde voort te leven, en om eiken morgen al zijne werken aan God op te dragen ; want in staat van gratie en ter eere Gods gedaan, zijn al onze werken, ook de onverschilligste uit hun aard, als eten, drinken , spelen, slapen, verdienstig voor den hemel, en vermeerderen steeds in ons de liefde Gods.

Welnu, naarmate de liefde Gods in ons vermeerdert, toeneemt, vermeerderen ook onze verdiensten, en zullen we dns in den hemel een grooter loon , eene hoogere plaats krijgen, gedurende de geheele eeuwigheid een hoogeren graad van glorie en gelukzaligheid genieten.

Doen we dus het goede zoolang we den tijd hebben! Vergeten wij vooral niet onze werken 's morgens aan God op te dragen.

10 V. Welk is het hort begrip van hetgeen wij moeten doen , om de Liefde te behouden en te vermeerderen ?

A. De wet Gods in tien geboden verdeeld.

164

Wij moeten God onze liefde toonen door daden, door het onderhonden zijner geboden. Indien gij Mij liefhebt, onderhoudt mijne geboden. (Joes. XIV.)

Wij kunnen Gods geboden niet onderhouden, dat is , doen wat zij gebieden, en laten wat ze verbieden, als wij die niet kennen.

Wij zijn dan ook nit noodzakelijkheid des gebods, op doodzonde verplicht, die te kennen , d. i. in hoofdzaak te weten wat zij inhouden; ook behoort elk die geboden van buiten te kunnen opzeggen. In ieder gebod wordt iots geboden en iets verboden. Sommige geboden zijn bevestigend uitgedrukt, dat is : zij zeggen ons wat wij doen moeten, en verbieden dan daardoor van zelf het tegenovergestelde; b.v. het 3''« gebod gebiedt den Zondag te heiligen, en verbiedt dus van zelf dien te onteeren. Andere geboden staan in de ontkennende wijze; zij zeggen ons, wat wij niet doen mogen. Zij verbieden ons iets en daardoor wordt ons wederom stilzwijgend het tegenovergestelde geboden ; b.v. het 7^de gebod verbiedt ons te stelen ; dus gebiedt het ons van zelf eerlijk, rechtvaardig te zijn.

11 V. Wie heeft de tien geboden gegeven ?

A. God zelf heeft die van het begin der wereld in de harten der menschen gegrift, daarna heeft Hij die, geschreven op twee steenen tafels, aan Mozes gegeven; en Christus heeft die vernieuwd in het Nieuwe Testament.

Ten l^ste. God zelf heeft de tien geboden tan het begin der wereld in de harten der menschen gegrift, d. w. z., dat ieder mensch van nature, ingevolge de wet der natuur, zonder eenige geschreven of mondeling afgekondigde wet, alleen door het licht van zijn natuurlijk verstand, van zijn gezonde rede, kan en moet weten en beseffen, dat hij verplicht is de tien geboden Gods te onderhouden, en dat hij goed doet

165

als hij ze onderhoudt, kwaad, ala hij een derzelve overtreedt. Dat weet, ja gevoelt ieder mensoh genoeg in zijn eigen hart, aonder dat het hem gezegd wordt, uit de getuigenis van zijn geweten.

Ten 2^de. Daarna, d. w. z. , na den zoogenaamden staat der natuur, heeft God de tien geboden, geschreven op twee steenen tafels, aan Mozes gegeven, en op den berg Sinaï plechtig aan het volk van Israël afgekondigd. Op de eerste tafel stonden de drie eerste geboden, die de plichten van godsdienstigheid voorschrijven, die we rechtstreeks jegens God te vervullen hebben. Op de tweede tafel stonden de zeven laatste geboden, welke de plichten voorschrijven die we jegens onzen evennaaste en ons zeiven moeten onderhonden. ¹ Ten 3'^u'. Christus heeft de tien geboden vernieuwd in het Nieuwe Testament, d. w. z., ze van de valsche uitleggingen der Farizeërs en Schriftgeleerden gezuiverd; ze door betere, verhevenere beloften eu straffen bekrachtigd en derzelver onderhouding door zijne genaden gemakkelijker gemaakt.

12 V. Zeg de tien geboden?

A. 1. Ik ben de Heer uw God. Gij zult geene vreemde goden voor mijne oogen hebben. Gij zult u geene gesneden beelden maken. Gij zult die niet aanbidden of godsdienst aandoen.

2. Gij zult den Naam van den Heer uwen God niet ij del gebruiken.

3. quot;Wees gedachtig, dat gij den Sabbatdag heiligt.

4. Eer uwen vader en uwe moeder, opdat gij lang moogt leven op aarde.

5. Gij zult niet doodslaan.

6. Gij zult geen overspel doen.

7. Gij zult niet stelen.

C. 11

166

8. Gij zult tegen uwen naaste geen valsche getuigenis geven.

9. Gij zult uws naasten huisvrouw niet begeeren.

10. Gij zult zijn huis niet begeeren, noch zijn land, noch zijnen dienstknecht, noch zijne dienstmaagd , noch zijnen os , noch zijnen ezel , noch iets ■ van alles wat hem toebehoort.

Men late ieder kind de tien geboden Gods ook opzeggen gelijk ze in rijmpjes staan op bl. 76 van den Catechismus.

Vragen over de 21^ste Les.

1. Wat beteekent liefde — iemand beminnen ?

2. Wanneer is de liefde in ons eene deugd, en waarin

bestaat het deugdelijke der liefde P

3. Welk is het voorwerp, wat de beweegreden onzer

liefde; of wie en waarom moeten wij beminnen ? Op welke eigenschappen van God steunt dan onze liefde ?

4. Waarom zijn Gods eigenschappen begrepen in het

woord : „ Oneindig goed in zioh Pquot; En waarin verschilt dit van „Oneindig goed tot ons?quot;

5. God moet doel en beweegreden zijn onzer liefde, of

wij moeten onzen naaste beminnen „om Godquot; —'leg die woorden uit.

6. Waaraan kan men zien of iemand God bemint P

7. Hoe dikwijls en bij welke gelegenheden heeft God zijne

geboden gegeven P Zijn er maar tien P

8. Op hoeveel tafels, en hoeveel op elke tafel, gaf God

die geschreven aan Mozes, en welk verschil is er tusschen die twee tafels P

9. Uit welke noodzakelijkheid moeten wij de 10 geboden

kennen P Is het genoeg, zoo men ze van buiten kan opzeggen P

-»-©£S3Qgt;-®«-

167

TWEE m TWINTIGSTE LES.

Van het eerste gebod.

1 V. Hoe luidt het eerste gebod ?

A. Ik ben de Heer uw God. Gij zult geene vreemde goden voor mijne oogen hebben. Gij zult u geene gesneden beelden maken. Gij zult die niet aanbidden of godsdient aandoen.

2 V. Wat gebiedt het eerste gebod ?

A. Eénen God alleen te erkennen , te aanbidden en te dienen.

Het eerste gebod gebiedt éénen God als God te erkennen. 'Erkennen als God wil zeggen , aannemen dat Hij werkelijk God is.

Het gebiedt ons ook , God te aanbidden, dat is, Hem te hnldigen als den Heer van leven en dood, als het Opper, wezen, van Wien wij afhankelijk zijn, en Wien wij die afhankelijkheid ook in- en uitwendig, afzonderlijk en in 't openbaar, moeten toonen. Eindelijk God ie dienen, d. i. alle zijne geboden te onderhouden.

3 V. Welke deugden worden er vooral vereischt om God behoorlijk te eeren en te dienen ?

A. De goddelijke deugden van geloof, hoop en liefde , en de deugd van godsdienstigheid.

Wij erkennen , aanbidden en dienen God vooral door het geloof, de hoop, de liefde, en aanbidden Hem bijzonder door godsdienstigheid.

Door het geloof eeren wij Hem, door Hem voor waarachtig

168

te houden, en daarom alles met ons verstand aan te nemen wat Hij ons zegt, of wij het begrijpen of niet.

Door de hoop eeren wij zijne goddelijke goedheid, almacht en getrouwheid, met altijd en overal, in welke omstandigheden ook, ons op God te verlaten.

Door de liefde al zijne eigenschappen of volmaaktheden, waarom wij Hem beminnen.

Door de godsdienstigheid, de verhevenste der zedelijke deugden, verstaat men in 't bijzonder die deugd, en die daden , waardoor we God als het levend, persoonlijk opperste en oneindig volmaakt wezen vereeren , hetzij in- of uitwendig : b.v. door het gebed, de aanbidding, het sacrificie en alle godsdienstoefeningen.

4 V. Wanneer behoort men een acte van geloof, hoop en liefde te verwekken?

A. Ten 1. als men tot de jaren van verstand gekomen is ; ten 2. bij het ontvangen der HH. Sacramenten ; ten 3. in sommige bekoringen tegen die deugden ; ten 4. als men in gevaar is van sterven, — Christelijke menschen doen het alle dagen.

In de vier gevallen door den Catechismus opgenoemd behoort men zeker, is het minstens altoos passend en geraadzaam , ja , is men soms krachtens het eerste gebod op zonde verplicht, eenigerwijs, hetzij inwendig in zijn hart, hetzij tevens uitwendig met woorden of werken, eene acte (d. i. handeling , daad enz.) van geloof, hoop en liefde te doen.

Ten l^ste als men tot de jaren van verstand gekomen is. Dan is men op zonde verplicht, dan moet men op eene der gezegde wijze éénen God alleen erkennen, aanbidden en beminnen. Een ook maar gewoon goed, braaf kind voldoet zoo lichtelijk aan dien plicht, b.v. door dan eenig godsdienstig werk godvruchtig te verrichten, 's morgens of 's avonds god-

169

vruchtig de acten van geloof, hoop en liefde te bidden enz. AIb ge niet stellig weet, dat ge dien plicht toen verzuimd hebt, kunt ge gernst zijn, er aan voldaan te hebben; iets anders is het met verwaarloosde, reeds vroeg bedorven kinderen , die school en godsdienstig onderricht verwaarloozen, door eigen schuld eerst laat hun eerste H. Communie kunnen doen, enz.

Ten 2^de bij het ontoangen der HH. Sacramenten. In het godvruchtig ontvangen der HH. Sacramenten zelf liggen acten van geloof, hoop en liefde opgesloten ; dus men verwekt dan ook die acten van zelf met de daad. Nochtans behoort men vooral bij de voorbereiding tot de H. Communie de gevoelens van geloof, hoop en liefde ook uitdrukkelijk in zich te verlevendigen, en als men te biechten gaat, de acten van geloof, hoop en liefde te verwekken. {Zie 33^ste Les, 20^te vr.; 35^8te Les , 27^ste vr.)

Ten 3^lle in sommige bekoringen tegen die deugden. Men zou weer verplicht zijn deze acten van geloof, hoop en liefde te verwekken , wanneer , zonder dat te doen, eenige bekoring tegen die deugden niet te overwinnen zou zijn. Dit zal wel zelden het geval wezen. Wat in 't bijzonder de bekoringen tegen het geloof aangaat, doet men het best van al, met ze eenvoudig te verachten; men doet den duivel te veel eer aan, als men zijne schijn- en leugenredenen zou willen weerleggen. Wil men in die bekoringen iets zeggen, dan zegge men ; ik geloof alles, wat God geopenbaard heeft en de H. Kerk mij voorhoudt te gelooven. Liever wil ik sterven, dan aan de minste waarheid des geloofs twijfelen. Of: ik geloof, Heer! maar vermeerder mijn geloof.

Als de duivel ons tegen de hoop bekoort, kan men b.v. zeggen : al had ik nog duizendmaal meer gezondigd, zon ik nog door de verdiensten van Christus de vergiffenis mijner zonden, en de eeuwige zaligheid hopen te verkrijgen. Ik heb den hemel niet verdiend , maar Jesus heeft hem voor mij verdiend.

Als wij aangezet worden om eene doodzonde te doen, kun-

170

nen wij zeggen: liever, o mijn God, wil ik sterven dan uwe liefde door eene doodzonde verliezen.

Ten 4^de als men in gevaar is van sterven. Dan is 'took weer plicht eene acte van geloof, hoop en liefde te verwekken. Maar ala we het geluk hebben de laatste HH. Sacramenten , in 't gevaar van sterven te ontvangen, dan voldoen we alweer van zelf aan dien plicht door het ontvangen der HH. Sacramenten ; en als we, gelijk we wenschen en hopen, dan het geluk hebben die HH. Sacramenten nog met volle kennis te kunnen ontvangen, dan zullen we ook graag en van geheeler harte die acten van geloof, hoop en liefde verwekken. Door het l^stl! en 4^lt;le erkennen wij God als ons eerste begin en laatste einde...

De Catechismus voegt er nog bij : Christelijke menschen doen het alle dagen, d. i., bidden alle dagen, ten minste in het avondgebed, de acten van geloof, hoop, liefde en vooral van berouw, gelijk die op blz. 76 en 77 in den Catechismus worden aangegeven.

Z. H. Paus Benedictus XIV heeft den 28 Jan. 1756 verleend a.) een vollen aflaat eens in elke maand, aan hen, die iederen dag de acten van geloof, hoop en liefde godvruchtig en van harte zullen verwekt hebben , op den dag waarop ze na met een goed berouw gebiecht en gecommuniceerd te hebben, bidden tot intentie van onze Moeder de H. Kerk.

b.) Een vollen aflaat in het uur des doods , en

c.) Een aflaat van 7 jaren en 7 maal 40 dagen (7 quadra-genen) eiken keer dat men die acten godvruchtig en van harte verwekt.

Wel eene krachtige opwekking om, gelijk christelijke men schen doen, alle dagen die acten te bidden.

5 V. Welke zonden geschieden tegen het eerste gebod ?

A. Afgoderij, bijgeloovigheid, heiligschennis, en de zonden tegen het geloof, de hoop, en de liefde tot God.

171

Ten l^ste afgoderij , dat is van God afgaan , iets voor God erkennen, wat geen God is.

Ten 2'ie bijgeloovigheid, dat is, nog iets bij het geloof bij doen, of er bij gelooven , wat er niet bij hoort b.v. : als ik een papier bij mij draag , dat de lengte van Christus heeft, dan zal ik geen ongelukken krijgen; als men den zooge-naamden brief van Keizer Karei bij zich draagt dan zal men van 80 ongelukken bevrijd blijven, enz.

Ten 3^de heiligschennis. Wat heiligschennis is, en hoe velerlei leert de 8«^e vraag.

Verder strijden tegen het l»quot;¹ gebod de zonden tegen het geloof: niet gelooven of vrijwillig twijfelen.

Tegen de hoop : niet of vermetel hopen.

Tegen de liefde, als men die niet verwekt, wanneer men er toe verplicht is. (zie 4 V.)

De zonde tegen het geloof strijdt tegen het 1«quot; gebod, omdat wij God dan niet meer als waarachtig en dus ook niet meer als God erkennen; want is Hij niet waarachtig, dan ontbreekt Hem iets om God te zijn. Wij onttrekken Hem dan ons verstand. (Aldus kan men het ook uitleggen van de hoop en van de liefde, door de bijzondere beweegreden dier deugden in plaats van Gods waarachtigheid aan te halen.)

6 V. Wanneer maakt men zich schuldig aan bijgeloovigheid of superstitie ?

A. Als men, om iets te weten of te bewerken, woorden of zaken bezigt, welke daartoe geene kracht hebben noch uit eigene natuur, noch van God, noch uit instelling der H. Kerk.

7 V. Is het gebruik van gewijde voorwerpen, als: gewijde kaarsen , palm, paternosters , schapulieren , medailles , enz. ook bijgeloovigheid ?

172

A. Geenszins; omdat die voorwerpen kracht hebben uit de gebeden en zegeningen der H. Kerk.

Men maakt zich schuldig aan bij geloovigheid of superstitie : als men om iets te weten, dat wil zeggen, om iets te weten te komen, bv., wie dit of dat gedaan heeft, of te bewerken, dat is, om iets gedaan te krijgen, b.v. een zieke te genezen, woorden of zaken bezigt, gebruikt, die daartoe geene kracht hebben, noch uit eigene natuur , noch van God, noch uit instelling der H. Kerk.

Planten en kruiden hebben kracht uit de natuur, en bijgevolg doet een dokter geen bijgeloovigheid , als hij kruiden gebruikt ter genezing van zieken.

De H. Sacramenten hebben kracht van God. Als men dus gelooft, dat men door het ontvangen van het H. Oliesel beter zal worden van zijne ziekte, als het zalig is, is dit geene bijgeloovigheid. *

Het is ook geene bijgeloovigheid , als men denkt, dat men door Maria bijzonder zal beschermd worden , als men haar schapulier of gewijde medailles draagt, omdat die voorwerpen kracht hebben uit de instelling en de gebeden en zegeningen der Kerk. Maarwei zou men bijgeloovigheid doen, als men dacht zeker van de koorts genezen te worden, met driemaal om eenen boom te loopen ; dit toch heeft geen kracht uit een der drie bovenstaande dingen. Bijgevolg kan men die kracht nergens anders zoeken , dan bij den duivel. Daarom strijdt bijgeloovigheid juist tegen het lquot;^te gebod, of wel a). wijl men bij den duivel eene kracht gaat zoeken, die men niet in God erkent of die God alleen toekomt; en men moet dus denken, dat God niet almachtig is, en het ons niet geven kan , of wel, dat Hij niet oneindig goed is en het ons niet geven wil; en als men Hem die eigenschappen ontkent, moet men Hem van zelf ook als God ontkennen; of b.) men zou ten minste ook den duivel toeschrijven, wat God alleen toekomt.

173

Ook zij men op zijn hoede tegen bedriegers en bedriegsters, b. y. zoogenaamde kaartlegsters enz., die bedrieglijk voorgeven, geheimen te kunnen ontdekken enz., aan wier zonde diegenen , die ze raadplegen, medeplichtig worden; zelfst al zon men het slechts doen uit pleizier , zonder er geloof aan te slaan, kan men nog door ergernis misdoen.

8 V. Wat is heiligschennis ?

A. Het mishandelen of onteeren van heilige of Gode toegewijde personen, zaken of plaatsen.

Er is dus drieërlei heiligschennis :

Ten l^ste, het schenden van heilige zaken , als kelken, ciboriën, vrijwillig de HH. Sacramenten onwaardig ontvangen, enz.

Ten 2^de het schenden , onteeren of mishandelen van Gode toegewijde personen b.v. Priesters , religieuzen.

Ten 3'^1|: het schenden van heilige plaatsen , b. v. de kerk , het kerkhof. Is de heiligschennis merkelijk, dan is zij een groote zonde ; zoo niet, dan eene dagelijksche, b.v. eene kleine oneerbiedigheid in de kerk.

Vragen over de 22^ste Les.

1. Waarom worden de tien geboden goddelijke geboden

genoemd P Zijn alle geboden in denzelfden zin of op dezelfde wijze gegeven P

2. Wat wil zeggen eenen God alleen erkennen, aanbidden

en dienen ?

3. Hoe eer ik God door geloof, hoop , liefde en godsdien

stigheid ?

4. Waarom moet men die acten verwekken in 't begin en

op het einde van ons leven P

174

5. Wat beteekent acte, en welk verschil is er tasschen

acte en dengd P

6. Uit hoeveel oorzaken kan een zaak kracht hebben P

Geef van elk een voorbeeld.

7. Waarom mag ik van den dnivel nooit iets verwachten,

of trachten te verkrijgen P

8. Wat bedoelt de Catechismus in Vr. 6 door „iets te

weten...... te bewerkenquot; P geef van elk een voorbeeld.

9. Waarom mag ik door kaartlegsters geen geheim trachten

te achterhalen? Wat moet men denken van personen, die bij kaartlegsters en soortgelijken te rade gaan P Of hoe toonen zij weinig verstand te hebben P

10. Hoevelerlei is de heiligschennis P Geef van elk een

voorbeeld. — Is heiligschennis altijd doodzonde?

11. Welke heiligschennis is oneerbiedigheid in de kerk?

12. Wat gebiedt en verbiedt dan het l^,te gebod ?

DRIE EI TWINTIGSTE LES.

Van de vereering en aanroeping der Heiligen, en van de Beelden en Reliqnieën.

1 V. Wat leert ons de H. Kerk wegens de vereering en aanroeping der Heiligen ?

A. Dat het goed en nuttig is de Heiligen te eeren en aan te roepen.

Waarom is het goed, en waarom is het nuttig, de Heiligen te vereeren en aan te roepen ?

1- Het is goed de Heiligen te eeren en aan te roepen, omdat zij het verdienen. (Even gelijk het niet anders dan goed kan zijn iemand eer te geven, die ze werkelijk verdient.)

175

vHet is nuttig, omdat wij daardoor veel voor ons zeiven verkrijgen kannen.

2 V. Strijdt het niet tegen het eerste gebod, dat wij de Heiligen eeren en aanroepen ?

A. Geenszins; omdat wij de Heiligen niet eeren of aanroepen als goden, maar als vrienden en dienaars van God, die met ons en voor ons God bidden.

Wij eeren de Heiligen niet als goden, d. w. z., wij katholieken eeren geen enkelen Heilige, zelfs Maria , de koningin van alle Heiligen niet, alsof we meenden dat zij wezenlijk goden waren. We weten immers te goed, dat er maar één God is en zijn kan, en dat alle Heiligen, Maria zoowel als al de overigen , louter schepselen Gods zijn. En daarom ook bewijzen we zoo min aan Maria als aan een der overige Heiligen de goddelijke of opperste eer , die Gode alleen toekomt; maar enkel de godsdienstige vereering, welke de Heiligen als vrienden en dienaars van God verdienen, en Maria, als de onbevlekte Maagd en Moeder Gods, vóór of boven alle overige Heiligen verdient.

Wij roepen de Heiligen ook niet aan als goden, d. w. z. alsof we hen aanzagen, hielden voor den oorsprong, of ook maar als gevers van eenig goed uit zich zeiven. Als heer en gever van alle goed erkennen we God alleen. We roepen dus de Heiligen niet aan als goden, maar alleen als vrienden en dienaars van God, die met ons en voor ons God bidden.

VDit alles blijkt duidelijk uit de verschillende manier, waarop we God en de Heiligen aanroepen. Als we God om iets bidden, zeggen we : Oeef ons , ontferm U onzer enz.; maar als we de Heiligen vereeren en aanroepen , zeggen we: Bidt voor ons, verkrijgt ons van God, enz.

Het strijdt dus geenszins tegen het eerste gebod, dat wij Katholieken de Heiligen eeren en aanroepen ; want, gelijk wij

176

het, Tolgens de leer der Boomsuh Katholieke Kerk, doen, is er geen schijn van afgoderij , bijgeloovigheid, heiligschennis, of van zonde tegen het geloof, de hoop of de liefde in gelegen. Integendeel ons geloof, onze hoop en liefde wordt door de godsdienstige vereering en aanroeping der Heiligen verlevendigd en versterkt.

3 V. Wie beknoren wij onder de Heiligen vóór alle anderen te vereeren en aan te roepen ?

A. De Heilige, Onbevlekte Maagd eu Moeder Gods Maria.

Waarom behooren wij Maria onder al de Heiligen het hoogst te vereeren en het meest aan te roepen ?

Ten l^ste, omdat zij als de Onbevlekte Maagd en Moeder Gods het waardigste schepsel is. Als dusdanig toch verdient zij vóór of boven alle andere Heiligen door ons te worden vereerd en aangeroepen ; als dusdanig zijn wij haar een hoogeren graad van godsdienstige vereering schuldig dan aan de overige Heiligen , die immers allen slechts vrienden en dienaars van God zijn. (Vgl. 13 L., 4 v., blz. 98.)

Ten 2'^1i! omdat zij alles voor ons van God verkrijgen kan.

Ten 3^dc behooren wij Maria onder alle Heiligen het hoogst en het meest te vereeren, omdat Jesns zelf ons er het voorbeeld van gegeven heeft.

Daarom hebben wij ook een grootere devotie tot den H. Joseph. Boven anderen vereeren wij nog onze patronen, de patronen onzer parochie, de Heiligen die in onze streken geleefd , gepredikt hebben of gestorven zijn.

Er is ook volstrekt geen bijgeloovigheid in gelegen, den eenen Heilige meer voor deze, den anderen meer voor gene weldaad aan te roepen ; de macht der Heiligen toch hangt geheel en al af van den wil van God, die zelf getoond heeft meer op eene dan op eene andere plaats, in dezen of

177

genen Heilige — voor deze of gene gunst — vereerd te willen worden ; de Kerk ook kenrt die devotie goed, en door alle tijden hebben de geloovigen ze beoefend.

4 V. Zondigen de Katholieken niet tegen het eerste gebod met het maken van heelden ?

A. Geenszins; want zij maken de beelden slechts . om God of zijne Heiligen te vereeren.

f Beelden maken om die als God te vereeren, is afgoderij ; maar dit doen de Katholieken niet. Zij maken die beelden slechts om zich de Heiligen beter te ktinnen voorstellen; evenals men beter aan zijne vrienden kan denken , als men hnn portret ziet.

Ook zeggen anderagezinden wel eens, dat God volstrektelijk verboden heeft beelden te maken, zeggende : Gij zult u geen gesneden beeld noch eenige gelijkenis maken.

Men kan hierop antwoorden: Ten lquot;^te, dat het niet waar is , dat God volstrektelijk verboden heeft beelden te maken. Want de heilige boeken van Mozes verhalen, dat God zelf bevel gaf de beeltenis van een Cherubijn aan de twee zijden der ark te plaatsen, en een koperen slang op te richten.

Ten 2^Je. Dat God zelf den zin dier woorden zóó verklaard heeft, dat het alleen verboden is beelden te maken om die te aanbidden of godsdienst aan te doen. Want er volgt onmid. dellijk op: Gij zult die niet aanbidden of godsdienst aandoen. Alleen wordt er dus alle afgoderij en bijgeloovigheid door verboden , waaraan men zich bv. zou schuldig maken als men aan de beelden in zooverre ze van hout, steen , koper enz. vervaardigd zijn, godsdienst zou bewijzen; maar dat doen wij Katholieken niet.

Ten 3^l,e. Voor een oogenblik toegegeven, maar in 't geheel niet toegestemd, dat die woorden de beteekenis zonden hebben, waarin andersdenkenden ze ons tegenwerpen, dan zou het verbod van beelden te maken nog maar enkel en

178

alleen tijdens de oude Wet gegolden hebben, omdat de Joden toen zoo tot afgoderij vervielen; maar dat gevaar bestaat voor ons niet meer. Het is daarmee alsof er in een hnis een slechte persoon zon zijn, die ons tot zonde zon brengen dan mogen wij daar niet komen , omdat dat hnis dan eene gelegenheid tot zonde voor ons is; maar wanneer die persoon weg is, dan gernst; dan'is dat gevaar voorbij , en niemand zal ons dat huis verbieden.

5 V. Is het kwaad de heelden te versieren, daarvoor licht te ontsteken of te hidden ?

A. Neen; want deze eer geschiedt niet aan de beelden, maar aan God of zijne Heiligen, die wij ons voorstellen bij het eeren der beelden.

Om dezelfde reden is het ook geen kwaad voor de beelden te knielen. Immers we knielen er niet voor om rechtstreeks aan beelden van hont of steen enz., eer te bewijzen, maar aan Ood of zijne Heiligen, die wij ons voorstellen bij het eeren der beelden.

Knielen is nit zich zelf, nit zijn aard geen teeken van aanbidding , maar van allerlei soort van vereering. Als b. v. Sineesche heidensche kinderen knielen voor hunne onders, meesters of andere overheidspersonen, is dat eene natuurlijke of burgerlijke eerbewijzing. Als wij Katholieken knielen, b. v. voor de beeltenis van O. L. V. of van den H. Joseph enz., dan hebben we de meening O. L. V., den H. Joseph enz., de godsdienstige vereering te bewijzen, die we hun mogen en behooren te bewijzen. Knielen we voor het H. Sacrament, dan doen we dat om Jesus Christus, als God en mensch daarin onder de gedaante van brood tegenwoordig , te aanbidden, Hem de goddelijke eer te bewijzen. Het onderscheid bestaat dus niet in de kniebuiging, maar in de meening waarmee, en de waardigheid van den persoon, voor wien we knielen.

179

Door mirakuleuze of wonderbeelden verstaat men die beelden, waarbij God op aanroepen b. v. van de B. Maagd mirakelen gedaan heeft; waardoor Hij te gelijk toonde , dat Hij hier, in dit beeld, in zijne Moeder bijzonder wilde vereerd worden.

6 V. Wat noemen wij Reliquieën of Overblijfsels?

A. Beenderen , kleederen en andere voorwerpen , die de Zaligmaker en de Heiligen hebben achtergelaten of door hunne aanraking geheiligd.

Eeliquieën zijn dingen die de Heiligen hebben nagelaten, b. v. hunne kleederen, of die zij door hunne aanraking geheiligd hebben, b. v. die zij in hun gebruik hebben gehad, b. v. de pen, waarmede de H. Aloyaius schreef.

Beliquie komt van het latijnsohe woord reliquia, dat overblijfsels beteekent.

7 V. Wat leert ons de H. Kerk tvegens de Reliquieën ?

A. Dat het goed en nuttig is de Reliquieën der Heiligen te vereeren.

Waarom is het goed, en waarom is het nuttig de reliquieën der Heiligen te vereeren ?

Het is goed, de reliquieën te vereeren, omdat die eer op de Heiligen terugkomt, en zij die eer verdienen.

Het is nuttig, omdat God er bijzondere gunsten door verleent, zooals genezingen enz.

(Opwekking van een doode, toen hij op het lijk van Eliseüs viel.)

180

Vragen over de 23^8te Les.

1. Wat beteekent goed en nuttig? En waarom is het

goed en nnttig de Heiligen te vereeren P

2. Noem eenige Heiligen, die wij bij voorkeur behooren

te vereeren.

3. Wanneer zou Heiligen-vereering met het l^ste gebod in

strijd zijn P

4. Waarom zondigen afgodendienaars, wanneer zij hunne

afgodsbeelden versieren; terwijl wij goed doen met onze Heiligen-beelden te versieren P

5. Wat zijn Eeliquieën en waarom is het goed en nuttig

de Eeliquieën der Heiligen te vereeren P

VIER m TWINTIGSTE LES.

Van het tweede gebod.

1 V. Hoe luidt het tweede gebod ?

A. Gij zult den naam van den Heer uwen God nietijdel gebruiken.

2 V. Wat gebiedt het tweede gebod ?

A. Den naam van God hoog te achten en dien altijd met eerbied te gebruiken.

3 V. Wat verbiedt het tweede gebod ?

A. Alle oneer, die den Goddelijken Naam wordt aangedaan, vooral door godslastering, zondig zweren en breken van beloften.

181

Alle oneer-, met b.v. lichtzinnig, onbezonnen, ijdel, noode-loos, zonder reden den naam Gods in gesprekken te mengen.

Naam van God staat hier in de plaats van God.

Dit gebod is ontkennend uitgedrukt.

Wij kunnen vooral op drie manieren Gods Naam onteeren:

Ten l^ate door godslastering; ten 2^ie door zondig zweren; ten 3^de door breken van beloften.

4 V. Wat is godslastering ?

A. Een onteerend spreken van God, zijne Heiligen of van heilige zaken.

■s

Dat kan op drie manieren geschieden; ten 1»«« door God iets toe te kennen wat Hij niet heeft. B.v. vrijwillig denken of zeggen : God is wreed, onbarmhartig.

Ten 2'^ie door Hem iets te onttrekken, wat Hem toekomt. B.v. zeggen: God is niet almachtig, niet alomtegenwoordig, niet eeuwig enz.

Ten 3^de door spotsgewijzen van Hem, of van zijne Heiligen of van heilige zaken te spreken.

5 V. Is godslastering groote zonde ?

A. Ja, eene zeer groote zonde, die door God hier op aarde dikwijls gestraft wordt.

quot;■) Werkelijke godslasteringen of vloeken zijn altijd doodzonde.

Er zijn dus geene kleine vloeken, maar wel bastaardvloeken of leelijke woorden, en deze zijn gevaarlijk, omdat men daardoor soms het vloeken leert.

Godslastering is eene van die zonden, die zoo boosaardig zijn, dat God er niet mede wacht, om ze in het andere leven te straffen, zooals Hij anders gewoon is, maar dat Hij daar reeds dikwijls in dit leven mee begint.

C 12

182

Wie soms de gevaarlijke gewoonte van ruwe, onwelvoeglijke woorden, of bastaardvloeken te spreken, mocht aangenomen hebben, zorge zich daarvan spoedig te beteren door: 1» eiken morgen daartegen een voornemen te maken en dat voornemen door het gebed te bekrachtigen , 2« bij elke gelegenheid, dat hem een soortgelijk woord ontvalt, een schietgebed te spreken: b.v. geheiligd zij uw naam! enz. 3° 's avonds daarover zijn geweten te onderzoeken.

Tegen de godslastering kan men hier aanbevelen het broederschap van het geestelijk verbond, de vijf Onze Vaders na de laatste Mis , enz.

6 V. Wat is eed doen of zweren ?

A. God, of iets wat God bijzonder aangaat, tot getuige nemen van hetgeen men zegt.

Eed doen of zweren is God, of iets wat God bijzonder aangaat , b.v. onze ziel, het dierbaar Bloed, de H. Kerk, het Evangelie enz. tot getuige nemen van hetgeen men zegt.

God tot getuige nemen van hetgeen men zegt, wil zeggen: hetgeen ik hier zeg is zoo waar, dat ik hoop, dat God mij straflen zal, als het niet waar is, wat ik zeg.

7 V. Is eed doen altijd zonde ?

A. Neen; het is zelfs goed , als de eed gedaan wordt met goed oordeel, rechtvaardigheid en waarheid ; doch het is zonde, als er eene van deze voorwaarden ontbreekt.

Om een goeden eed te doen, zijn er drie voorwaarden noodig: goed oordeel, rechtvaardigheid en waarheid. Als men met de noodige voorwaarden eed doet, is het goed en deugdelijk, omdat men door zulk een eed belijdt, dat God alles weet, en de onfeilbare waarheid is.

188

Om een eed niet goed, zonde te doen zijn, is het genoeg, dat er eene van die drie voorwaarden ontbreekt.

8 V. Wie zweren zonder goed oordeel ?

A. Die zonder wettige reden of lichtvaardig zweren.

Lichtvaardig eed doen, is eed doen, zonder dat er wettige reden voor bestaat.

Men heeft reden om eed te doen , b.v. als men voor de rechtbank onder eed getuigenis, of bij successie voor den kantonrechter een zuiveringseed moet afleggen , enz.

9 V. Wie zweren zonder rechtvaardigheid?

A. Die iets met eed beloven , dat kwaad of verboden is; en deze eed mag niet gehouden worden..

Tegen de rechtvaardigheid zweren is een eed doen op iets dat verboden is , b.v. zich te wreken op zijnen vijand, nooit meer te zullen biechten enz. (Men verbale het voorbeeld van Herodes.) 't Is duidelijk, dat zulk een eed niet mag gehouden worden; immers de eed kan niet verplichten , verbinden tot iets wat kwaad of verboden is; hij dus die zulk een eed zou gedaan hebben, is verplicht terstond van voornemen te veranderen.

10 V. Wie zondigen tegen de waarheid van den eed ?

A. Die eenen valschen eed doen of de verplichtingen van hunnen eed niet nakomen.

Een valschen eed doen is iets met eed als waar bevestigen, dat men weet niet waar te zijn, of waaraan men inderdaad twijfelt of het wel waar is.

Een valschen eed doen ook zij , die onder eed iets beloven wat ze op den oogenblik dat ze zweren niet voornemens zijn na te komen. Doch zij die op den oogenblik dat ze iets onder eed beloofden , den wil hadden de verplichtingen van hunnen

184

eed na te komen, maar later ze niet nakomen, doen wel geen valschen eed, maar zondigen toch tegen de verplichting van hunnen eed, en zeker grootelijks, als de zaak, welke ze onder eed beloofd hebben, groot is.

11 V. Wat is breken van beloften ?

A. Niet volbrengen hetgeen men met genoegzame kennis en vrijen wil aan God of zijne Heiligen beloofd heeft.

Er staat in den Catechismus; hetgeen men met genoegzame kennis en vrijen wil beloofd heeft; omdat, als kennis of vrije wil ontbreken, men niet gehouden is zijne beloften na te komen.

Zijne beloften verbreken strijdt tegen het 2^de gebod, omdat men dan trouweloos jegens God is.

12 V. Wat vereischt gewoonlijk de voorzichtigheid hij het doen van beloften ?

A. Dat men daarover eerst zijnen biechtvader raadplege.

Bij het doen van beloften is het goed zijnen Biechtvader te raadplegen, omdat er dikwijls moeilijkheden aan verbonden zijn, die men niet kent.

JPelk onderscheid is er tusschen belofte en voornemen ?

Belofte is iets onder verplichting van zonde op zich nemen.

Voornemen is den goeden wil hebben om iets te doen, zonder er zich op zonde toe te verplichten; die verplichting kan echter van elders komen; b.v. ik maak bij de biecht het voornemen de naaste gelegenheden van zonden te vluchten; ofschoon ik dan geen eigenlijke belofte doe, ben ik er toch toe verplicht; anders had ik geen oprecht voornemen, en dus geen waar berouw.

185

Vragen over de 24^8te Les.

1. In welken zin staat het 2^de gebod uitgedrukt P

2. Wat verbiedt en gebiedt het 2^de gebod P

3. Op hoeveel wijzen kan men zich aan godslastering

schuldig maken P

4. Waarom is het zoo gevaarlijk zich de gewoonte eigen

te maken, ruwe, onwelvoeglijke woorden , of zoogenaamde bastaardvloeken te spreken P 6. Noem eenige middelen tegen die leelijke en gevaarlijke gewoonte P

6. Welk broedersahap heeft de Kerk tegen de godslaste

raars ingesteld P

7. Noem de drie vereischten voor een goeden eed, en

geef van elk een voorbeeld.

VIJF m TWINTIGSTE LES.

Van het derdo gebod.

1 V. Hoe luidt het derde gebod ?

A. Wees gedachtig, dat gij den Sabbatdag heiligt.

Dat wil zeggen: denk er aan, dat gij u dien dag onthoudt van die werken, welke u van de heiligheid kunnen aftrekken, en dat gij die werken oefent, welke u totde heiligheid brengen kunnen. Door het woord „wees gedachtigquot; geeft God te kennen, dat Hem dit gebod bijzonder ter harte gaat.

2 V. Wat gebiedt het derde gebod ?

A. Den Zondag, die aan God is toegewijd, behoorlijk te Tieren.

186

quot;Wij vieren tegenwoordig volgens het gebod der Kerk, den Zondag in plaats van den Sabbat- of Zaterdag, omdat Christus op dien dag verrezen, en de H. Geest over de Apostelen nedergedaald is.

Ook vieren wij den Zondag om niet met de Joden gelijk te zijn.

3 V. Zijn wij verplicht nog andere dagen behalve den Zondag te vieren ?

A. Ja, volgens het eerste der kerkelijke geboden, ook nog de feestdagen, die van de H. Kerk zijn ingesteld.

Zulke dagen worden genoemd heiligendagen, om reden wij dan vieren de gedachtenis van een of ander mysterie, b.v. 2^llen Paaschdag, H. Sacramentsdag, of van een Heilige, b.v. van O. L. Vrouw, onzen Patroon-Heilige, en die dagen bestemd zijn om ons op meer dan gewone wijze te heiligen.

4 V. Wat wordt er vereischt, om de Zon- en feestdagen te vieren ?

A. Dat wij ons onthouden van alle werken, welke op die dagen verboden zijn, en ons begeven tot godsdienstigheid.

Ons onthouden van verboden werken wil zeggen : ze niet doen.

Ons begeven tot godsdienstigheid wil zeggen: ons toeleggen op werken, oefeningen van godsdienstigheid, die op zulke dagen vooral in de kerk geschieden.

5 V. Welke werken zijn op de Zon- en feestdagen verboden ?

A. Alle slaafsche werken en ambachten, koop-

187

handel en processen, ten ware de nood het anders vereischte.

gt;■ Ten l^8tl: zijn alsdan verboden slaafsche werken, dat is: werken , die vroeger de slaven deden , als spitten , zaaien, ploegen enz., zoo ook ambachten: smeden, metselen enz.

Koophandel, markt en verkooping houden; echter is het niet verboden kleinigheden voor de huishouding te koopen, ofschoon brave mensohen er zoo min mogelijk gebruik van maken.

Processen zijn dingen, die voor de rechtbank beslist moeten worden.

Al deze zaken zijn ons verboden, omdat de Zondag aan God toegewijd is, en deze zaken ons juist van God aftrekken; want zijn wij daarmee bezig, dan zullen wij niet naar behooreu met godsdienstige zaken bezig zijn; zij houden onzen geest te veel bezig en verhinderen ons de godsdienst-oefeningen bij te wonen.

Ten ware de nood het anders vereischte wil zeggen: als het niet anders kan, dan mag men zulke dingen wel doen, maar dan wil de Kerk toch in de meeste gevallen, dat wij verlof aan de geestelijken vragen, indien daar tijd en gelegenheid voor is.

6 V. Wat zijn wij verplicht te doen op Zon- en feestdagen ?

A. Ten minste Mis te hoeren; doch het betaamt, dat wij ook de preek, de Christelijke leering en andere kerkelijke diensten bijwonen.

Wij moeten tek minste Mis hoor en, dat wil zeggen, minder kan het niet.

Doch het betaamt, dat is : het past, het hoort zoo, dat men ook de preek, den catechismus, en andere kerkelijke

188

diensten, vooral het Lof bijwone ; en brave christenen, die daar voor tijd hebben, bepalen zich niet bij ééne H. Mis...

7 V. Wie zijn verplicht op Zon- en feestdagen Mis te hooren ?

A. Zij , die tot de jaren van verstand gekomen zijn en door geene ziekte of andere gewichtige reden belet worden.

Tot de jaren van verstand komt men gewoonlijk omtrent de zeven jaar.

Qewichtige, dat ig, groote redenen knnnen ons alleen ontslaan van Mis te hooren, niet iedere kleinigheid. B.v. staat iemands huis in brand, dan behoeft hij niet naar de kerk te gaan en zijn huis maar te laten afbranden. Of zon iemand gevaarlijk ziek zijn, en niemand bniten mij dien persoon knnnen of willen oppassen, dan zon ik bij hem mogen blijven.

Zoo ook is iemand ontslagen, die zelf zwaar ziek is.

De ondervinding leert, dat menschen , die het 3^llc gebod niet meer onderhonden , volslagen ongodsdienstig zijn; terwijl het verwaarloozen van preek en catechismus , om het gevolg der onwetendheid, daartoe van zelf leidt.

8 V. Wanneer zondigt men tegen de verplichting van Mis te hooren ?

A. Ten 1. Als men zonder wettige reden de H. Mis geheel of gedeeltelijk verzuimt; ten 2. als men de H. Mis niet bijwoont, gelijk het behoort.

Als men des Zondags de geheele Mis of een merkelijk deel zonder reden verzuimt, of merkelijk oneerbiedig bijwoont, doet men doodzonde; een klein gedeelte, dagelijksche zonde. Het kan om twee redenen een merkelijk deel zijn:

Ten l«^te om de langdurigheid. Als men een langen tijd oneerbiedig is, of veel te laat komt, bv. na de offerande.

189

Ten 2'^lf kan het een merkelijk deel zijn , om de waardigheid van het deel, dat men verzuimt of waaronder men oneerbiedig is; b.v. men zou niet bij de Consecratie zijn, ofschoon deze maar een paar minuten duurt, of wat hetzelfde is, daaronder vrijwillig uiterlijk oneerbiedig zijn, b.v. praten of slapen. In deze gevallen maakt men zich aan groote zonde schuldig, tenzij men er op rekende nog eene andere Mis te hooren. Doet men dit, dan is men nog wel schuldig aan oneerbiedigheid , maar men is niet te kort gekomen aan de verplichting van Mis hooren.

Welke middelen kent gij, om in de kerk eerbiedig te zijn?

Ten lquot;^t|!, zoodra men er inkomt, denken : ik ben hier in Gods huis.

Ten 2'^le met eerbied wijwater nemen.

Ten 3'^le eerbiedig en zedig, zonder rondzien, naar zijne plaats gaan.

Ten 4^de eerbiedig buigen voor het H. Sacrament.

Ten 5^de op zijne plaats zittende , zich op nieuw in Gods tegenwoordigheid stellen, d. i. denken : God, Christus in zijn H. Sacrament ziet mij , let op mij hoe ik me hier gedraag ; daarna de gratie vragen om goed te bidden. Bovendien behoort men op Zon- en feestdagen bijzonder bezorgd te zijn om zich van zonden te onthouden , die rechtstreeks met het doel der feestdagen — onze heiliging — in strijd zijn.

Ten 6^de de meening maken voor wie, of waarvoor men wil bidden.

Vragen over de 25^9te Les.

1. Waarom staat er bij dit gebod „ wees gedachtigquot; enz.

2. Welke menschen begeven zich op Zon- en feestdagen

tot godsdienstigheid, en welke komen hier gedeeltelijk, welke grootelijks te kort P

190

3. Waarom maken kinderen, die in de kerk oneerbiedig

zijn, zich schuldig aan heiligschennis P

4. Welk is de voornaamste oorzaak van oneerbiedigheid ?

(Vgl. 3^de Les over het geloof.)

5. Noem eenige middelen daartegen.

6. Wat is gewoonlijk het gevolg, als men op Zon- en

feestdagen niet meer luistert naar preek of catechismus P En welk soort van menschen zijn het die dit gebod verwaarloozen ?

———-0«Ce«-

ZES EI TWimamp;STE LES.

Van liet vierde gebod.

1 V. Hoe luidt het vierde gehod ?

A. Eer uwen vader en uwe moeder, opdat gij lang moogt leven op aarde.

2 V. Wie verstaan wij in het vierde gehod door vader en moeder ?

A. Onze ouders en alle oversten, zoo geestelijke als wereldlijke.

Op de eerste plaats onze ouders, aan wie wij naast God ons leven te danken hebben.

Op de tweede plaats stief- en /j/ee^-ouders, voogden , die de zorg voor onze opvoeding op zich genomen hebben en de plaats onzer ouders innemen; dus ook onderwijzers, de eerwaardige Fraters of Zusters, die ons katholiek onderwijs geven, te. meer als zij tevens met onze geheele opvoeding, verzorging naar lichaam en ziel belast zijn, b.v. in eene katholieke kostschool, in een weeshuis.

Verder alle oversten, zoo geestelijke als wereldlijke.

191

Oeestelijke oversten zijn degenen, welke over onze zielen staan, ons besturen in al hetgeen de eeuwige zaligheid onzer ziel aangaat; dus in 't bijzonder de Paus van Rome, onze Bisschop, onze Pastoor en andere Priesters, die met de zorg onzer zielen belast zijn.

Wereldlijke oversten zijn degenen die in wereldlijke zaken ons besturen, over ons staan, b.v. Zijne Majesteit de Koning, de burgemeester enz.

3 V. Wat zijn wij volgens het vierde gebod aan onze ouders verschuldigd ?

A. Liefde, eerbied, gehoorzaamheid en behulpzaamheid.

Aan onze ouders zijn wij verschuldigd: Ten l^ste, in- en uitwendige liefde, d. w. z., dat we welwillend jegens hen gezind moeten zijn uit ware toegenegenheid, en dit ook met woord en daad moeten toonen, vooral wanneer ze oud , gebrekkig worden, ja zelfs wanneer zij misslagen zouden begaan.

Ten 2^ae, eveneens in- en uitwendigen eerbied, d. w. z., dat wij hen altijd in ons hart moeten hoogschatten, en die hoogachting ook door woord en daad moeten toonen , wederom vooral wanneer zij oud of gebrekkig worden, ja zelfs wanneer ze fouten of misslagen zouden begaan. We mogen hun zeker met kinderlijken eerbied op die fouten wijzen , maar moeten hnn ook als we dat doen, en in alle omstandigheden beleefd en bescheiden toespreken, hen altoos eerbiedig bejegenen, behandelen.

Ten Si's, Gehoorzaamheid, d. w. z., dat wij gewillig en zonder tegenspraak alles moeten doen, wat zij ons gebieden, en laten wat zij verbieden, zoolang ze niets gebieden dat kwaad is. (zie 7^de V.)

Ten 4^(lc, Behulpzaamheid, d. w. z., dat wij onze ouders, als zij in geestelijken of tijdelijken nood verkeeren, moeten helpen zooveel wij kunnen.

192

4. V Wie zondigen tegen de liefde, aan hunne ouders verschuldigd ?

A. Die hunne ouders haten, bedroeven of hun kwaad wenschen.

Ten lquot;^te, die honne ouders haten, dat is, omdat zij hun niet genegen zijn, blij zijn, als het hun kwaad gaat, en integendeel droevig zijn, als het hun goed gaat.

Ten 2^ie, bedroeven, hun verdriet aandoen, b.v. door koppigheid , verzet, slecht gedrag enz.

Ten 3^de, hun uiterharte gemeend kwaad toewenschen.

5 V. Wie zondigen tegen den eerbied, aan hunne ouders verschuldigd ?

A. Die hunne ouders minachten, spijtig toespreken, bespotten of kwaad van hen zeggen.

Ten l^ste, die hunne ouders in hun hart minachten of smadelijk verachten, of minachtend behandelen ; die uit minachting of trotschheid zich over hunne ouders schamen, ze niet willen erkennen, er geen omgang mee willen hebben.

Ten 2^ie, die hunne ouders spijtig, kortaf, bits, norsch, brutaal toespreken, scheldwoorden toevoegen of scheldnamen geven.

len 3^dlt;^!, die hunne ondera bespotten, beschimpen, uitlachen, de tong tegen hen uitsteken enz.

Ten d'¹Â® die kwaad van hen zeggen, bekend maken, of verdichten , hen lasteren.

6 V. Wie zondigen tegen de gehoorzaamhied, aan hunne ouders verschuldigd ?

A. Die de wettige geboden hunner ouders niet of slecht volbrengen.

193

De Catechismus zegt: Die de wettige geboden enz.

Welnu, ouders en oversten kunnen hunne kinderen en onderdanen, b. v. dienstboden , wettig gebieden, ten lquot;^te, de huiselijke orde te volgen, b. v. in eten, drinken en kleeding; om op een gesteld uur 's avonds thuis te zijn, dit of dat werk te doen, dit of dat ambacht uit te oefenen.

Ten 2^,le, kunnen zij wettige geboden voorschrijven in al het geen de zedelijke opvoeding en het zielenheil hunner kinderen of onderdanen betreft, b. v. dat ze op tijd te biechten, naar het Lof gaan enz., en met geene verdachte kameraden omgaan , of geene verboden of gevaarlijke gezelschappen of vermakelijkheden bijwonen.

Kinderen en onderdanen die deze en soortgelijke geboden hunner ouders of oversten niet, of slecht, d. w. z. ten halve, slordig, tegenpreutelend, morrend enz. volbrengen, zondigen, meer of minder naar gelang der zaak, tegen de gehoorzaamheid aan hunne ouders of oversten verschuldigd.

7 V. Moet men ook aan zijne ouders gehoorzamen, als zij iets gebieden, dat kwaad is ?

A. Neen; dan mag men hun niet gehoorzamen.

Als het mocht gebeuren, dat ongodsdienstige ouders iets zouden gebieden dat kwaad is, b. v. liegen, stelen, tot stelen helpen, Zondags zonder wettige reden geen Mis te hooren, enz. , dan mag men hun niet gehoorzamen, omdat ze geen recht hebben iets kwaads te gebieden, en dus hunne geboden dan zeker onwettig, niet verplichtend zijn.

In de keuze van een staat des levens behoeven kinderen aan hunne ouders wel niet te gehoorzamen, omdat zij in deze keuze vrij , aan hen niet onderworpen zijn; maar ze moeten hen in deze gewichtige aangelegenheid wel degelijk raadplegen, vooral als ze een huwelijk willen aangaan. De eerbied, dien kinderen aan hunne ouders verschuldigd zijn.

194

vordert dat zij hun raad vragen , en bijtijds kennis geven van hnn voornemen.

Denken kinderen, dat hier gewichtige redenen bestaan om van dezen regel meer of minder af te wijken, dan moeten zij daarover hun biechtvader raadplegen.

8 V. Wie zondigen tegen de behulpzaamheid, welke men aan zijne ouders moet bewijzen ?

A. Zij , die hen in hunnen geestelijken of licha-melijken nood niet bijstaan , als zij zulks kunnen.

Wij zondigen tegen de behulpzaamheid aan onze ouders verschuldigd, als wij hen niet helpen als wij kunnen, ten l^3te in hunnen geestelijken nood , d. i., als hunne ziel en zaligheid in blijkbaar gevaar verkeert, b. v. als wij verzuimen voor hunne bekeering te bidden als ze ongodsdienstig leven; als we geen zorg dragen dat ze, gevaarlijk ziek zijnde, bijtijds bediend worden; dat ze na hnn dood een uitvaart krijgen volgens hun stand; als we hunne niterste-wilsbeschikkingen niet uitvoeren enz

Ten 2^ie, als we hun in hunnen lichamelijken nood, d. i. in hunnen nood naar het lichaam, in tijdelijke behoefte niet bijstaan als we kunnen ; b. v. als we verzuimen hen op te passen, te bezoeken , van 't noodige te voorzien, den dokter te laten komen als ze ziek zijn ; als we hen niet naar vermogen ondersteunen als ze zelf den kost niet meer kunnen verdienen, tot gebrek of armoede vervallen enz. Wat te denken van kinderen, die bij hun ouders kostgeld verteren P

9 V. Waarom moeten wij onze ouders zoo zeer eer en en beminnen ?

A. Omdat ons alle goed naast God van hen komt, en zij ons in Gods plaats besturen.

Dus moeten wij, volgens dit antwoord van den Catechismus, om twee redenen onze ouders zoo zeer eeren en beminnen.

195

Ten l^5te, omdat ons alle goed in zijn oorsprong, naast God, van hen komt, het leven, de eerste verzorging enz. Daarom drnkt de H. Schrift ons dien plicht van dankbaarheid zoo zeer op het hart , zeggende : „ Her uwen vader uit geheel uw hart, en vergeet de smarten uwer moeder niet. Bedenk, dat gij zonder hen niet zoudt geboren zijnquot;. Hoe kunt gij hun vergelden wat zij u gaven P (Eccli. VII. 29. 30.)

Ten 2^, omdat zij ons in Gods plaats besturen , omdat zij Gods plaatsbekleeders zijn, en wij dus God zeiven in den persoon onzer ouders moeten eeren en beminnen. God toch is de oorsprong van alle vaderschap en gezag!

In de volgende vraag geeft de Catechismus eene 3'^lc beweegreden aan, om onze plichten jegens onze ouders toch trouw te vervullen , nl. dat God aan de onderhouding van dit gebod eene bepaalde , eene bijzondere belofte verbonden heeft.

10 V. Wat heeft God beloofd aan de hinderen , die hunne ouders eeren ?

A. Hier een lang en gelukkig leven, en hierna het eeuwig leven.

Hier, d. i., op aarde, een lang en gelukkig leven. Een kind dat dankbaar is voor het leven, dat het, naast God, van zijne ouders ontving, is waard dat het die gave lang geniete , dat het hier lang leve , en gelukkig. Dit bevestigt de H. Apostel Paulus zelf, zeggende: „ Eer uwen vader en uwe moeder , welk gebod het eerste is , waaraan eene bijzondere belofte verbonden is : opdat het u welga , en gij lang levet op aarde. (Br. aan de Ephes. VI. 2. 3.)

Maar, zal wellicht iemand uwer denken: die en die was toch zoo braaf, had zijn vader en moeder zoo innig lief, en toch hebben ze zoo lang gesukkeld, en zijn zoo jong gestorven. Hoe is dan Gods belofte aan hen vervuld P

Die belofte is voorwaardelijk: als een lang en gelukkig,

196

menschelijker wijze gesproken, een Toorspoedig leven hun zalig is. Is voor sommige brave kinderen een lang en voor spoedig leven op aarde niet zalig, dan geeft God hun vroegtijdig het eeuwig leven, dat veel beter is dan het langste en gelukkigste leven op aarde. Veronderstel, iemand heeft u een kwartje beloofd als ge goed oppast. Ge hebt goed opgepast, en nu geeft hij u in plaats van een kwartje een gouden tientje. Zult ge nog zeggen, dat die goede man zijne belofte niet heeft vervuld P

Bovendien leert de geschiedenis, en de dagelijksche ondervinding , dat kinderen die hunne ouders trouw eeren, meestal op aarde lang en gelukkig leven, op zichtbare wijze door God gezegend worden. Daarom geldt het spreekwoord onder de menschen ; dien braven zoon gaat het hier goed ; geen wonder : hij heeft het aan zijne ouders verdiend. Hij was er zoo goed voor ! En omgekeerd, van een ondeugenden, ontaarden zoon : 't gaat hem slecht: geen wonder: hij heeft het aan zijne ouders verdiend. „ Vervloekt zij hij — zoo lezen we in de H. Schriftuur — die zijnen vader en zijne moeder niet eert; en al het volk zal zeggen : Amenquot; , het zij zoo. (Deut. XXVII. 16.)

Kinderen , eert dus uwen vader en uwe moeder al de dagen uwb levens, opdat gij lang en gelukkig moogt leven op aarde, en hierna, na dit leven, m den hemel het eeuwig leven moogt verwerven. Eindelijk kan men hier nog aanhalen het voorbeeld van Christus zeiven.

Vragen over de 26^ste Les.

1. Noem de vier verplichtingen, die het vierde gebod de

kinderen oplegt P Waarin bestaat elke verplichting en hoe zondigt men er tegen P

2. Noem vier redenen, waarom men het vierde gebod

met zorg moet onderhouden P

197

ZEVEI EI TWINTIGSTE LES.

Van het Tijfde, zesde en negende gebod.

1 V. Hoe luidt het vijfde gebod ?

A. Gij zult niet doodslaan.

God verbiedt in het 5'^Ie gebod door te zeggen : gij tuit niet doodslaan , niet alleen onwettigen vrijwilligen doodslag, maar ook alles wat tot doodslag leiden kan; en niet alleen alles waardoor we met de daad, maar ook slechts met woorden, ja enkel met den ml, ons zeiven of andere menschen on-reohtvaardig benadeelen, vooral naar het lichaam. Dit blijkt meer duidelijk uit het rijmpje : „ Met wil af met werken sla niemand dood.quot; Verder zal dit alles duidelijk worden door de verklaring der twee volgende vragen.

In dit gebod wordt ons de naastenliefde geboden. ...

2 V. f'Fat verbiedt het vijfde gebod ?

A. Zich zei ven of andere menschen, zonder wettige macht en reden, te dooden, te kwetsen of merkelijk te hinderen.

Het vijfde gebod verbiedt dus: ten l^8te zich zeiven te dooden, zelfmoord te bedrijven, bv., zich zeiven moedwillig verdrinken, ophangen , doodschieten , enz.

Ten 2^,le zich zeioen zonder wettige reden te kwetsen, d. i. vrijwillig bezeeren, verwonden, van een of ander lidmaat beroo-ven, verminken enz. Is zoo iets noodzakelijk, b.v. hand of vinger af te snijden, om de overige ledematen te behouden, het leven te redden, dan strijdt zulks niet met het vijfde gebod, dan is 't geen kwaad , omdat er dan wettige reden bestaat om in tijd van nood dat zelf te doen, en anders door een dokter te laten doen.

C. 13

198

Ten 3'^u~ zich zeioen zonder wettige reden merkelijk te hinderen in zijne gezondheid, in zijn lichamelijk welzijn. Hij dus die zich zeiyen dikwijls overgeeft, b.v. aan dronkenschap, on-knischheid of losbandigheid, zondigt niet alleen tegen de deugd ran matigheid en zuiverheid, maar tevens tegen het vijfde gebod, omdat hij zijne gezondheid, zijn leven door de gewoonte dier zonden merkelijk hindert, en verkort. ...

len 4^lle verbiedt het vijfde gebod , andere menschen, zonder wettige macht en reden, te dooden, te kwetsen of merkelijk te hinderen.

God alleen is de Heer van leven en dood. Hij alleen heeft uit zich zeiven recht en macht over het leven van den mensch, zijn schepsel. Maar, wijl Hij er de Heer van is, kan Hij dat recht en die macht ook aan anderen meededen. En hij heeft dat gedaan. Hij heeft aan de hooge wereldlijke machtbeklee-ders, aan Zijne Majesteit den Koning, en diens plaatsvervangers, b.v. aan de rechters in strafzaken de macht verleend om groote booswichten tot de doodstraf te veroordeelen, ter dood te doen brengen.

Als dus de rechters over groote misdadigers de doodstraf uitspreken, zondigen zij geenszins tegen het vijfde gebod, omdat zij er wettige macht en reden toe hebben. Dit leert de H. Apostel Paulus nadrukkelijk, waar hij (in zijn Brief aan de Romeinen , XIII. 4) zegt; „ Doet gij het kwade , zoo vrees ! want dan hebt gij de straf der hooge wereldlijke overheid te vreezen. Want niet te vergeefs, als tot ijdele vertooning, tot bangmaking, draagt zij het 'zwaard, het zinnebeeld der straffende gerechtigheid, en bijzonder van de macht over leven en dood, maar om het te gebruiken, waar dit noodig is ; want ook tot het bestrallen van den misdadiger is de overheid Qods dienares, eene wreekster om te straffen wie kwaad doet.quot;

Kinderen, weet wel, dat ook uwe ouders en hunne plaatsvervangers , eenigermate in die macht deelen, en u dus gerust eenige lichamelijke straffen , des noods een goed pak slaag mogen geven, als gij ongehoorzaam, koppig, astrant, brutaal

199

tegen hen zondet zijn. Dooden, kwetsen, merkelijk hinderen mogen zij u zeker niet; want zoover strekt hnnne macht zich niet uit.

Alwie , zonder wettige macht en reden, zijn evenmensch vrijwillig doodt, b.v. door met een geweer op hem te schieten, met een knuppel of kei hem te slaan, met eene sabel of een mes doodelijk te wonden enz., of op eenige wijze hem merkelijk kwetst aan een zijner ledematen, of hem merkelijk hindert in zijne gezondheid, b.v. met vechten en slaan, doet metterdaad groote zonde tegen het vijfde gebod.

Het volgend antwoord leert wanneer wij met woorden of enkel met den wil tegen het vijfde gebod zondigen.

Hoe laag en verachtelijk stellen zich aan, die van vechten, baldadigheden, anderen te hinderen , in hun eigendom, hun huizen enz. te benadeelen, als het ware hun beroep maken, en wel bij name op Zon- en Feestdagen. Zulke wezens schuwt elk fatsoenlijk mensch.

3 V. Zondigen wij tegen het vijfde gebod slechts dan , als wij met de daad iemand hinderen ?

A. Neen ; maar ook als wij iemand vervloeken , hem kwaad wenschen, en gramschap, haat of nijd in het hart toedragen.

De Catechismus antwoordt: Neen; d. w. z., dat wij tegen het vijfde gebod niet slechts dan zondigen, als wij met de daad iemand zonder wettige macht en reden dooden, kwetsen of merkelijk hinderen, maar ook ten l^ste als wij iemand anders, andere menschen met woorden vervloeken , d. i., onder aanroeping van God of den duivel de eeuwige verdoemenis of ander groot kwaad toewenschen. Zeker kunnen we ook tegen het vijfde gebod zondigen door enkel inwendig, alleen met den wil, van harte gemeend, een ander, of ook ons zeiven te vervloeken. Maar deze woorden van den Catechismus slaan voornamelijk, zoo niet uitsluitend op zonden, die we tegen

200

het vijfde gebod uiterlijk door woorden tegen andere menschen kunnen bedrijven. •

Ten 2^,i^e, ook als wij hem, onzen evenmensoh, kwaad wenschen, zonder daarbij God of den duivel aan te roepen , dat onze wen ach vervuld worde. Daarin vooral bestaat het verschil tusschen iemand v er vlo eken, en hem kwaad wenschen. Iemand vervloeken is dus uit zijn aard nog erger dan hem louter kwaad wenschen.

Ten 3^de geeft de Catechismus de voornaamste zonden aan die enkel met den wil tegen dit gebod kunnen bedreven worden, als hij zegt: en hem, onzen evenmensoh, gramschap, haat of nijd in het hart toedragen.