aanw. vnw., aanwijzend voornaamwoord.

aardk., aardkunde.

aardrk., aardrijkskunde, ace., accusatief.

aid., aldaar.

algeb., algebra.

algem., algemeen.

apoth., apotheek.

Ar., Arabisch.

beeldk., beeldende kunsten, bet., beteekent.

betr. vnw., betrekkelijk voornaamwoord,

beurst., beursterm.

bezitt. vnw., bezittelijk yoornaam-woord.

Bijb., Bijbel.

bijv., bij voorbeeld.

bijw., bijwoord, bnw., bijvoeglijknaamwoord.

boekb., boekbinder.

boekdr,, boekdrukker.

boekh., boekhandel.

bouwk,, bouwkunst.

caus,, causatief.

concr,, concreet.

dat., datief.

delfst., delfstofkunde.

d, i., dat is,

dicht., dichterlijk,

dichtk,, dichtkunst.

dierk,, dierkunde.

dijkb., dijksbestuur.

dominosp., dominospel.

draaib., draaibank.

drukk., drukkunst,

eig., eigenlijk gebruikt.

eitrenn., eigennaam.

el lipt,, elliptisch.

Eng., Engelsch.

fabr. fabriek.

tig., figuurlijk,

frequ,, frequentatief.

Fr., Fransch.

Fri., Friesch.

gebr., gebruikelijk.

gein. sl., gemeenslachtig.

gemeenz.. gemeenzaam.

gen., genitief.

geneesk., geneeskunde.

gepersonif., gepersonifieerd.

Germ., Germaansch.

gesch., geschiedenis.

gew., gewoonlijk.

gewest., gewestelijk.

godgel., godgeleerdheid.

goudsm., goudsmid.

Gr., Grieksch.

gramra., grammatisch.

hand., handel.

Hebr., Hebreeuwsoh.

heelk., heelkunde.

Hgd., Hoogduitsch.

hoedenm., hoedenmaker.

hoog. St., hoogere stijl.

houtzag,, houtzagerij.

iem., iemand.

Ind., Indisch.

iron., ironisch.

It., Italiaansch.

jachtt., jachtterm.

jagerst., jagersterm.

kaartsp., kaartspel.

katoensp., katoenspinnerij,

kerk., kerkelijk.

keuk., keuken.

K.Lat., Kerk-Latijn.

kleerm., kleermaker.

krijgsw., krijgswezen.

kruidk., kruidkunde.

kunstdraaierst., kunstdraaiersterm.

landb., landbouw.

Lat., Latijn.

leenst., leenstelsel.

letterl., letterlijk,

lidw., lidwoord.

log., logica.

m., mannelijk.

Mal., Maleisch.

meeck., meetkunde.

metaalbew., metaalbewerking.

metsel., metselaar.

m. gew., meer gewoon.

M.Lat., Middeleeuwsch Latijn.

Mnl., Middelnederlandsch.

modem., modemaakster.

muntw., muntwezen,

muz,, muziek.

mv., meervoud,

myth., mythologie.

naaist., naaister.

nat., ook natk. en natuurk., natuurkunde.

nat. hist., natuurlijke historie, o., onzijdig.

Ofr., ook Oudfr., Oudfransch. O.-I., Oost-Indië,

onbep, vnw., onbepaald voornaamwoord.

onbep, w,, onbepaalde wijs. onoverg., onovergankelijk,

onpers., onpersoonlijk.

onreg., onregelmatig.

ontlk., ontleedkunde.

onvolm. verl, t., onvolmaakt verleden tijd.

oudh., oudheid.

oudt., oudtijds.

overdr., overdrachtelijk.

overg., overgankelijk.

papierfab., papierfabriek.

pers., persoonlijk.

pers. vnw., persoonlijk voornaamwoord.

Perz., Perzisch,

Phoen,, Phoenisisch.

plaats., plaatsnijder.

plantk., plantkunde.

Port., Portugeesch.

Protest. K., Protestantsche Kerk.

rangtelw., rangtelwoord.

recht., ook rechtst., rechtsterm.

rekenk., rekenkunde.

rijk., rijkunst.

rijsch., rijschool.

R. K. K., Roomsch-Katholieke Kerk. Rom., Romaansch.

Rom. gesch., Romeinsche geschiedenis.

Russ., Russisch.

samenst., samenstelling.

samentr., samentrekking.

Sanskr., Sanskriet.

scheepsb., scheepsbouw.

scheepst., scheepsterm.

scheik., scheikunde.

schermk., schermkunst.

scherts., schertsend.

schild., schilder.

schilderk., ook schildk., schilderkunst.

schoenm., schoenmaker.

schrijnw., schrijnwerker.

Skand., Skandinavisch.

slag., ook slagerst., slagersterm.

Slav., Slavisch.

smed., smederij.

Sp., Spaansch.

Bpeldenfabr., speldenfabriek.

speldenmak., speldenmaker.

spott., spottend.

spraakk., spraakkunst.

spreekt., spreektaal.

spreekw., spreekwoord.

st., sterk.

sterrenk., sterrenkunde.

sthk., staathuishoudkunde.

Btofn., stofnaam.

stoommach., stoommachine.

stoomw., stoomwezen, syn. 8ynoniem(en).

tabaksb., tabaksbouw.

teek., teekenkunst.

tegenovergest., tegenovergestelde, tegenw. deelw., tegenwoordig deelwoord.

telw., telwoord.

tijdrekenk., tijdrekenkunde.

timm., ook timmerm., timmerman, toon., tooneel.

toonk., toonkunst.

tuin., tuinier.

tuinb. tuinbouw, tw., tusschenwerpsel.

v., vrouwelijk.

vad. gesch., vaderlandsche geschiedenis.

veearts., veeartsenijkunde.

veend., veenderij.

vex-k., verkorting.

verkl. uitg., verkleiningsuitgang.

verl. deelw., verleden deelwoord.

veroud., verouderd.

verv., vervolgens.

vestbk., vestingbouwkande.

vgl., vergelijk.

vissch., visscherij.

vnw., voornaamwoord.

volksetym., volksetymologie.

volksn., volksnaam.

volm. verl. t., volmaakt verleden tijd.

voorw. n., voorwerpsnaam.

vr. vnw., vragend voornaamwoord.

vuurwm., vuurwerkmaker.

vw., voegwoord.

vz., voorzetsel.

w., werkwoord.

wapenk., wapenkunde.

waterbk., waterbouwkunde.

waterst., waterstaat.

wederk., wederkeerig.

werkpl., werkplaats.

wcrktk., werktuigkunde.

wev., weverij.

w. i. g., weinig in gebruik.

wijsbeg., wijsbegeerte.

wisk., wiskunde.

zang., zangkunst.

zeew., zeewezen.

zeev., zeevaartkunde.

zegsw., zegswijze.

Z. Ned., ook Z. Nederl., Zuidneder lands ch.

znw., zelfstandig naamwoord. zw„ zwak.

II ter aanduiding van samenstellingen; 0 ter aanduiding van afleidingen ; bijv. zie GllOiVD : Haarde, d. i. grondaarde; verder: Uwet, d. i. grondwet ; Cl—herziening;, d. i. grondwetsherziening; Cï—d. i. grondwettig;((t) ter aanduiding dat de t is tusschengevoegd); Ci—tig ^iijk, d. i. grondwettiglijk; verder: 0V.\._t d. i. grondel; C- d. i.

grondeling; ^(E)l₄OOS, d. i. grondeloos ; Ca— 0 H KI li, d. 1. grondeloos-heid; enz.; — KKKK (Gr.): (Gr.) dient ter aanduiding, dat het woord aan het Grieksch is ontleend; 1gt;ASK^VIIgt; (Fr.-It.): (Fr.-It,) dient ter aanduiding, dat het woord door ons aan het FAnsch is ontleend, en in deze taal aan het Italiaansch.

A, v. —'s; de eerste letter van het alphabet: Hij leent geene a voor ee.ne b; — fig. begin, tegenover z — einde: Van a tot z; — Wie a zegt, moet ook b 2re£rfiren = men moet voortgaan, gelijk men begonnen is; — mnz.: de noot la;— Rom. get.: A = 500; A = 5000; — al-geb.: a en in't algemeen de eerste letters duiden bekende, zooals de laatste (zie x) onbekende grootheden aan; — A. P. = Amsterdamsch Peil.

A, vz.: 25 a 80 jaar, 15 a 16 gulden: maar 3 £»ƒ 4 personen, 1 of S huizen.

it, v. —*8; de naam eener rivier: de A; — rivier: de Westerwoldsche A, de Iluiten-A; —A bet. eig. water in'tal-gemeen.

I. AA F,v. aven; eig. naaf: het gat voor de as in een wiel of rad; — Alibami, m. —en, het beslag van de aaf of naaf.

II. AAF,v. —je, —ke.eigenn.; — A af je in dood = de kan is leeg, de drank is op; hier is aaf verbasterd uit avous, Fr. d vous, den groet, waarmee men elkaar oudtijds toedronk.

AAFSCII, bnw. —er, —t (w. 1. g.), afwaarts gekeerd, afwijkend; — fig.: slinksch, listig; — A||IirimN. bijw. (veroud.), averechts, onhandig, linksch; — bijw. (veroud).

I. A AGT,v. Aagje; eigenn., verk. uit Agatha: — Nieuwsgierig Aagje (van Enkhuizen).

II. aakt, v. —en, aagje, appel: de Engelsche aagt of kroonappel en het Enkhuizer aagje: — A lappcl of Aag-je«a|ipcl, m. —s, — tje.

AAi,m. —en—tje, streeling metde hand; — fig.: vleiende beleefdheid;— iron.: een gevoelige klap; — ^K\', w. zw. overg. (aai,aaide, heb geaaid), stree-len met de hand; — fig.: vleien;— iron.: eenen klap geven; — v., —en.

I. AAK.v. aken,-^je, een groot, platboomd vaartuig, op den beneden Rijn in gebruik; Keulsche aak, kolen aak, bo-venlandsche aak: — een klein vaartuig, eene roeiboot; — Aüroer, o. —en —tje; l!Mviii|tigt;4gt;r, m. —a —tje.; flacliuit, v. —en —je.

II. AAK, m. aken —je, inlandsche boom, eene soort van eschdoorn of ahorn; Spaansche aak of eik, d. i. vreemde eik,

AAKS (ook AAMSE. AMS),V. —en, bijl; zware bijl, om boomen te vellen.

AAKSTER, oudere vorm voor ekster, v. —s —tje; — A||oog, o.—en,

I. AAE, bijvorm van al in samenst. als aaloud, enz.; bijw., zeer, heel.

II. A A L (spr. uit eel), o., eene soort van Engelsch bier; oudt. was aal of ale eene soort van inlandsch bier, dat een zoeten smaak had; door eene woordspeling op den vrouwenn. Aal {Aaltje) ontstond de zegsw.: van Aaltje of mooi Aaltje zingen, d. i. drinken, feestvieren.

III. AAl., v. —tje, eigenn., verk. uit Alida, Adelheid.

IV. AAE (ook A A ET), v.; het vocht, dat uit de mest sijpelt; gier, Fri.iarrc.

V. AAE, (veroud. nu els), v. alen.

VI. AAE, voorw. n., m. — alen—tje; stofn., v.; viach; zegsw.: Aal is geen paling = het mindere is niet gelijk aan het meerdere ; Hij is zoo glad als een aal = door zijne slimheid weet hij zich uit allerlei ongelegenheden te redden; Hij is te vangen als een aalbij den staart = men kan hem moeilijk te spreken krijgen, doordat hij zoo bewegelijk en onrustig is; Hen aal bij den staart hebben = met iets bezig zijn, dat men zeer waarschijnlijk niet klaar krijgt; — Krimpen ah een aal— \\\c\-eer, verkeerde vorm, daar elger, ontstaan uit aalgeer; de naam is van het werktuig; — llfuik, v. —en —je, net om aal en paling te vangen; —II«eer, m. — en (veroiid.), nu elger: — llela'l, bnw.; — Hgronilel, m. —s —tje, visch; — || ijzer, o, —s; — !|llt;aar, v. —karen —tje; - IjkaM, v. —en —je, vischtuig om aal en paling te vangen; — |!l*orf, m. — korven —je, korf waarin de gevangen aal wordt bewaard; korf, waarin aal gevangen wordt; ||llt;iib, Hkuhbe, v. — kubben; het achterste deel van 4e aalfuik of -korf, waarin de aal vast-

AAL.

loopt; aalkorf; — ||kwabbe, ||kwab v.

— kwabben,ook llpuit, y.—en.otpuitaal, visch; — || maal, o. ||malen —tje. aalspijs; — Hmoe», o. moes, spijs uit aal en groenten bereid; —Hpoei, m. —enj— II raam net, V. —ten—je, VlSChtuig; — IIreep,m. —reepen,zetlijn om aal te vangen; — ||rijk bnw., —er, —st, rijk aan aal; — ||»chaar,v.—scharen, grootevork waarmee aal gevangen wordt, aalgeer, elger; — ||»choiver, m. — s, zwemvogel, in Noord-Brabant roffira?;.*; — |l»oep,v.

— en; — ||«peer, v.—speren,hetzelfde als aalgeer, elger (veroud.); — ||»peei, v. —speten; — ||»taari, m. —en;

— ||»tai, m. —len; eene afsluiting in het water met eene opening, waarvoor men fuiken of korven zet om aal te vangen ; — ||»teek, m., het recht om aal te steken: den —pachten; —v. — steken,de plaats, waar men aal steekt of vangt; — Ustekel*, m., mv., moerasplant: water kruid, ruiterkruid; — ||steker, m. —s, aalgeer, elger; — ||«treep,v.—strepen, de donkere strepen op den rug van den aal; de donkere streep op den rugge-graat van vale paarden; — Hvormie, bnw.; — AAEiSllgeweer, O. — geweren, vischnet; — llhuid, v. — en; — ||kruik, v, —en; zie aalkuh; — IIvel, o. —len; — Ijxak, m. —ken, vischnet.

AAL.BES, V. —sen; — ||blad, O. —eren; — AAElt;IIESSE||boam, m. —en, gew. Ilboompje, O.—S; — llutruik,

m. —en —je; —AAI^BESSEXIIgaard,

m. —en; — llRelei, V.; — Hjenever, V.;

ook bessenjenever of alleen hessen; — ||nat, o.;—||ri®t,v.—en; —ll«ap, o.; — ||»gt;aii«, V. —en; — ll*op, O. ; — ||tro», m. —sen —je; — jjvla of ||vla«ie, v. —as of —n; —1|wijn, m; — gew. bessenwijn; — A AERES# ACUTIC, bnw;plantenk.; —e -planten.

AAEIIEZIE, v. aalbeziën, deftiger vorm voor aalbes; — ook Aalbeziehlatl, Aalbexiönganrd, enz.

AAEIUOES, v. aalmoezen —je; liefdegaven aan behoeftigen en bedelaars: zegsw.: Aalmoezen geven verarmt niet; — minachtend gebruikt van eene weldaad of gunst.

AAElflOEXEXIER, m. —s —en, een katholiek geestelijke van hoogen rang, die belast is met het uitdeelen van aalmoezen en voorgaat bij de huiselijke godsdienstoefeningen; een katholiek geestelijke, die in het leger of in een gesticht liefdediensten verricht en de godsdienstoefeningen leidt; een lid van een armbestuur, die behoeftigen bedeelt. quot;—A—i*llhuii», o. huizen; liefdadigheidsgesticht; — A—»|| kamer, v. —s; het bestuur van een aalmoezeniershuis; — #SCHA1*, o., de waardigheid van aalmoezenier.

A A ET, v. zie aal, 4.

A - A E-TOEEETtl E, o.—s; draaitolletje, zesvlakkig, met de letters A, al, IJ, hij, D, dubbel, N, niet, S, zet, T, trek. tAAEWAAUDlG, AAEWARICS, 2 AAN

bnw. (veroud.); eig.: geheel waar,zeer waar; ernstig; verder: vroolijk, dartel, opgewonden, schertsend; ook: gemelijk, verdrietig, knorrig; — #1IEI», v.

AAM, o. amen, vochtmaat; een—jenever = 1,552 Ned. vat; ee»—oMe = 1,455 Ned. vat; — vat, ton.

AAMREEEU, zie aanbeeld.

AAiilREI, v. —en., pijnlijke zwelling van de speenader; — A—enllkruid, o.; helmkruid, groot speenkruid.

AAMRORSTIG, bnw. —er, —st, eene enge.beklemde borst hebbende; — jflIEIlt, v.

AAWECHTICS, verkeerde spelling voor Amechtig; zie aldaar.

AAIV1T, v., het zuchtig zwellen van den uier der koe tegen den tijd, dat ze kalven moet; — #SG, bnw.

AAM, vz. en bijw.; ellipt.: Ik heb de kleeren — (getrokken); De trein is—(gekomen.)

AAH! Haarden, w. zw. overg. (hebben), met aarde aanhoogen, aanvullen; — ||aardin{;, v., het aanaarden, hetgeen aangeaard is: de toestand waarin iets komt door het aanaarden; — ||aard-piorg, m. —en, een ploeg, waarmee men in rijen staande planten aanaardt; — Ijademeu, ||a»emen, W. ZW. overg. (hebben), (boekb.) het (blad) goud aanademen, om het te doen hechten; — Harbeiden, w. zw. overg. (hebben); — || hallen, w. zw. overg. (hebben), aanblaffen; — Hbaggeren.w.zw. overg. (hebben), door gebaggerden grond aan den oever op te hoopen, het land groo-ter maken; — onoverg. (hebben), voortmaken met baggeren; (zijn) aanslik-

ken; — Hbageering, V.; — hakken, W.

st. onoverg. (zijn), vastbakken; — (hebben), voortmaken met bakken; — ||bak-

kiiiR, V.; — ||baksel, O. —S.; — ||balken,

w. zw. overg. en onoverg. (hebben), aanblaffen; — i| baren, (veroud.) zie oan-beren; — IjbaMMen, w. zw. overg. (hebben), aanblaffen; — Hbedeelen, w. zw. overg. (hebben), toebedeelen; gew. lijdend gebruikt; — Hbedeeling, V.; — ||beeld, o. —en. —je, smidswerktuig; Altijd op hetzelfde — slaan, altijd over de zelfde zaak spreken; (ontlk.) gehoorbeentje; A—«Hblok, o. —ken, —je, stuk hout, waarop het aanbeeld rust; — ||beeld, o. —en (veroud.), fteeZ-tenis; — ||becltenis, v. (veroud.); — ||bec-nen, w. zw. onoverg. (hebben), vlug loopen; — overg., te voet afleggen; — ||bej;in, O. (veroud.)begin; — llbebouren, w. zw. onoverg. (hebben), behooren, toebehooren, behooren bij; — ||belanden, w. zw. onoverg. (zijn), ergens aanlanden, belanden, aankomen, terecht komen; — ||belang, o., van—,van groot belang; — llbelangen, w. zw. overg., alleen in: wat aanbelangt; — ||belangend (Z. Nederl.), bnw. waar iemand of iets belang bij heeft; — Hbellen, w. zw. onoverg. (hebben); — 1| beren, w. zw. onoverg. (veroud.) (schcepst.).

AAN

alle zeilen bijzetten; — llberg, m. —en, —je (veroud.), voorgebergte; — bermen, w. zw. overg. (hebben), den dijk versterken door er eenen berm tegen te leggen: eenen dijk —; — berining, v. —en, het aanbermen; de berm langs den dijk; — Hbesteden, w. zw. overg. (hebben): — llbenteding, v. —en, aan-bestedinkje; — |lbe»telt;ler, m. —s; — l)bestee«li»ter. V. —8; —llbeatelleu, W.

zw. overg. (hebben), bestellen: — Hbe-«terven, w. at. onoverg. (zijn), door erfenis krijgen, aanerven; — llbe*torvin|;, v. —en; — ||bea«oeien, w. zw. overg. (hebben), eenen dijk — aan iemand eenen dijk toewijzen om dien te onderhouden; — Hbeteren, W. ZW. onoverg. (zijn); — pietreffen, w. zw. overg. (zijn), wat die zaak aanbetreft, aanbetrof; het verl. deelw. wordt niet gebruikt; — ||betrouwen, w. zw. overg. (hebben); — IIbeuren, w. zw. overg. (hebben), voortduwen terwijl men opbeurt; — ||beveel-baar, bnw., —der, —6t; — Hhevelen, W. st. overg. (hebben), opdragen aan, onder bescherming stellen van, opwekken iets met zorg te doen; zich —, zich aanbieden (voor eene betrekking); — A —»|| waard, bnw. —er, —st; — \—•liwaaniig, bnw. —er, —st; —

llbeveline, V. —en; — A—«Ijwaard, bnw. —er, —St; — A—au waardig, bnw. —er, —St; — Ijbeveler, m. .t-S ; — IjbeveelMter, V. —8; — Rbewijxen, W.

st. overg. (hebben), toewijzen; — ||be_T wroetten, w. zw. overg. (hébben) (veroud.), aanklagen.

AAW || bidbaar.hnw.en bij w.,hetzelfde als Hbiddelijk, bnw. en bijw., —er,—st; — ^HEID, v.; — ||bidden_; W. 8t. OVerg. (bid aan en aanbid, bad amp;an en aanbód, heb aangebeden en (zelden) heb aanbé-den; geb. w.: bid aan en aanbid; on-bep. w. aanbidden en ^an te bidden; tegenw. deelw. aanbiddend), goddelijke eer bewijzen, nederig hulde bewijzen, vleien, hartstochtelijk beminnen : Het gouden kalf aanbidden = rijke lieden vleien, aan rijkdom gehecht zijn; De opgaande zon aanbidden = de bovendrijvende partij hulde bewijzen en vleien; — A—»11 waard, bnw, en bijw. —er, —st; — A—all waardig, bnw. en bijw. —er, —st; — Hbid-•ling, v. —en; — Ijbidder, m. —8; — bidttter, V. —8.

A AIV || bieden, w. st. overg. (hebben), iemand iets —; zich —, zich ter beschikking stellen, zich aanmelden, zich aanbevelen, zich vertoonen: er biedt zich eene goede gelegenheid aan-, — ||bieder,

ni. —S; — ||bied»ter. V. —8; — ||bieding,

v. —en; — ||bijt, o. (veroud.), ontbijt;— llbijten, w. st. onoverg. (hebben), beginnen te bijten : De visch bijt niet aan; fig.: zich door mooie woorden laten verleiden zich ergens mede in te laten; Hij toil niet —; — overg.: eenen afpel—; aanranden, aanvallen; — || bikken, w. zw. onoverg.(hebben),voortgaan,voort-

AAN

maken met bikken; — overg.: deboo-men aanbikken; boomen, die geveld moeten worden, met eene bijl merken; — Hbinden, w. st. overg. (hebben), vastbinden: leiboomen —; vaster binden; het touw wat —; fig.: den strijd —, be-

finnen;innen; eene zaak —, met kracht aan-evelen, doorzetten; kortaangebonden zijn, spoedig boos worden; zegsw.; De kat de bel —, met eene gevaarlijke onderneming beginnen; waar het paard aangebonden is, moet het vreten, men moet zich schikken naar de omstandigheden; — ||binder, m. —8; — IjbindMter, V. —8; — llbinding, V.; — blaffVn,

w. zw. overg. (hebben); — ijblafTer, m. —8 ; — ||blaf*.ter, V. —8 ; — Hblaffing, V. —en; — ||blaken, w. zw. overg. (hebben), tegenschitteren; — ijbiaten, w. zw. overg.; — Ijblazen, w. 8t. overg. (hebben), iemand —; naar iemand blazen ; fig. bezielen; het vuur —; fig.; den twist, den hartstocht —; — Hblaxer, m. —8; — llblaasHter, V. —8; — jjbla-zing, v.:—1| blij ven, w. st. onoverg. (zijn) een ambt of eene bediening blijven be-kleeden, niet aftreden: de ministers zullen — ; blijven aanstaan (de deur), aan het lichaam blijven (de kleederen), aan het branden blijven (de kachel, de lamp); —• (jbiik, ra., het aanblikken, hetgeen- men aanblikt; — Ublikken, w. zw. overg. (hebben), aanzien, het oog vestigen op, tegenstralen;— ||biinken, w. 8t. onoverg. (hebben), tegenblinken; fig.: toelachen; — ||bod, o. aanbiedingen, mv. van aanbieding; het aanbieden, het aangebodene; (sthk.) vraag en aanbod; — fiboegen, w. zw. onoverg, (hebben) (w. i. g.); aangeboegd hebben_% in een bepaalde richting gevaren hebben; (zijn); aangeboegd zijn, genaderd zijn; —1| boeken, w. zw. overg. (hebben), de in te schrijven posten boeken; Is alles aangeboektT — ||boeten, w. zw. overg. (hebben), het vuur —, opstoken; —1|boffen, w. zw. onoverg. (hebben), op iets of iemand —; — ||bonxen, w. zw. onoverg. (hebben), met kracht stooten of kloppen ; — ||boord, v. (veroud.), eig. aangeboorte, verder: het op bloedverwantschap berustende recht van naasting; — ||boorden, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), naasten, benaderen; — Hboorder, m. —s, die naast, benadert; — Hboorden, w. zw. overg. (hebben) (soheepst), aanklampen; voortmaken met boorden; — ||botsen, w. zw. onoverg. (zijn); — || botsing, v. —en; — Ubouw, m.; — IjbouTven, W. ZW. OVerg. (hebben); — ||bouwer, m. —s;— Ijbonw-•ter, V. —8 ; — Hbouwing, V.; — l|bouw-•el, o. —b; — ||braak, v., door dichters gebruikt voor het aanbreken (van den dag);— Hbranden, w. zw. onoverg. (zijn), van eten : de pet is aangebrand; beginnen te branden; voortgaan met branden; — overg. (hebben), doen aanbranden, tegen branden; —|| branding, v.;— Ubrttudael, O. — S ; — Ubraasen, W. ZW.

AAN

onovergf. (hebben), (zeev.) de brassen aanhalen; — t)breek,m. zie aanbraak_t dat de voorkeur verdient;—ybreien, w. zw. overg. (hebben); — ||brei«ei, o. —s; — ||brtgt;klt;gt;n, w. st. onovernr. (zijn), van den dag; beginnen; — overg. (hebben), het brood, eene Jïesch —; — || brew. zw. onr. overg. (hebben), op een bepaalde plaats brengen; medebrengen: ten huwelijk —; fig.: veroorzaken, teweegbrengen, mede-deelen, verklikken; — ||br«Mger, m. —S; — UbrengMer, V. —S; — ||bren-ging, V.; — Ubrengscl, O. —S; — ||brie-

atchen,w. zw. onoverg. (zijn), brieschend naderen; — overg. (hebben), tegen iemand ofiets brieschen; — Ijhrieven, w. zw. overg. (brief aan, briefde aan, heb-aangebriefd), overbrieven, mededee-len; — Ijbrommen, w. zw. overg. (hebben) ; — Hbruieu, w. zw. onoverg. (zijn), tegen iem. aanvallen; — overg. (hebben), tegen iem. aanwerpen; — Hbrui-•eu, w. zw. onoverg. (zijn) bruisend naderen; — overg. (hebben), iem. of iets tegen bruisen; — ||liruli«n, w. zw. overg. (hebben)j —1|buigen,w. at. overg. (hebben), naar iets toe buigen; — jlbui-tden, w. zw. onoverg. (zijn), buitelend naderen; — Ijbulderen, w. zw.onoverg. (zijn), bulderende naderen; — ||dacht, v., opzettelijk aan en over iets denken, om het te leeren kennen en met de verkregen kennis zijn voordeel te doen: met aandacht iets beschouwen, naar iets luiuteren, enz.; zijne — op iets vestigen, van iets afwenden; syn.: oplettendheid en opmerkzaamheid: de aandachtige luistert, de oplettende tracht het gehoorde te begrijpen, de opmerkzame neemt het in zijnen geest op en verwerkt het, zoodat het zijn eigendom wordt; fig.; belangstelling; hij is uwe

— niet waardig; — #(v)lijllt;, bijw. v. wijze; — 0is_% bnw. en bijw., —er, —st; hiervan: —A—Sg^beid, v.; A—ig^lijk, bijw.; — ||dak, o. —daken, het bóven de dakschilden uitstekende deel van de gevelspits: — ||dammen, w. zw. overg. (hebben); — Ijdam ming, v., het aandam-men; mv. —en; de grond, die door aan-dammen is gewonnen; — ||danMen, w. zw. onoverg. (zijn), dansende naderen; voortgaan met dansen; — Hdauweu, w. zw. overg. - (hebben) (dicht.), met dauw bevochtigen; — jjdeel, o. —en —tje; het deel, dat iemand van eene bezitting toebehoort; het deel, dat iemand heeft bijgedragen tot het kapitaal voor eene onderneming; het bewijsstuk van een bepaald — in een eigendom of bedrijf: — hebben aan of in iets, — en uitgeven of nemen; fig.: zijn

— hébben in de wederwaardigheden des levens ; — nemen in het geluk of leed van zijnen naaste; — hebben in een bestuur, in eene maatschappij ; aan huizen, eene erfenis, eenen buit, eenen diefstal, eenen moord, een oproer, enz.; — A— IJbewij», O. — bewijzen; — ||bebber, m.

AAN

—8; — Ijbouder, tn. —8; — l|heb»ter, V. —s; |jboudatter, v. —s; Byn.: \\hebher, \\houder, deelhebber, deelgenoot,vennoot', — Hdekken, w. zw. overg. (hebben), in de R. K. K.: het altaar met nieuwe doeken bedekken voor den H. dienst; voortmaken met het dekken der tafel; Ijdcnkeu, o. herinnering, het voortleven in de herinnering; fig.: een voorwerp, waarbij men aan iemand of iets denkt, gedacntenis; in deze bet. gebruikt men als mv. gedachtenissen; syn.: gedachtenis, nagedachtenis, heugenis, geheugenis, herinnering; — Hdivbten, w. zw. overg. (hebben), toedichten, te laste leggen; — Hdicbling, V. —en; — jjdienen, w. zw. overg. (hebben), zich laten—; — ||dicp«gt;n, w. zw. onoverg. (hebben) (zeev.), al peilende het land naderen; gew. aanlooden; — overg. (hebben) dieper maken; — onoverg. (zijn), dieper worden; — ||dijken, w. zw.overg. (hebben), een stuk land door het te bedijken met den vasten wal verbinden, een eiland —; — ||dijklng, v. —en; — Ijdikken, w. zw. overg. (hebben),dikker maken: — onoverg. (zijn), dikker worden ; — IjdiMcben, w. zw. overg. (hebben), opdisschen; — onoverg. (hebben), men heeft aangedischt, de spijzen opgedragen; — HdiMacbing, V. ; — ||doen, W. st. onr. overg. (hebben), aan (het lichaam) doen, aantrekken (kleeren), een harnas, een zwaard, versiersels—; Hij is netjes aangedaan, uitgedost; syn.: aanschieten, aantrekken, omdoen, omslaan, opzetten, voordoen; aanvallen, aanranden: een struikroover, een bedelaar deed hem aan;bezoeken,ecweptaatf# —;(zeew.). landen, binnenvallen,' eene stad, eene haven —; fig.: iemand blijdschap, verdriet —; iem. hoon, eene belcediglng, een proces, den oorlog —; treffen: dat schel gejiuit doel mij pijnlijk aan; gevoelig maken, roeren: zijne ivoorden deden mij aan; medelijden opwekken, treffen, roeren: zijn ellendige toestand doet mij aan; eyn.: treffen, roeren, schokken; — Hdoening, v. —en; een gevoel, dat opgewekt wordt door eenen indruk, eene gewaarwording; lichamelijk is ze, hoewel in lichten graad, van ziekelij-ken aard: eene — van koorts: geestelijk kan ze zoowel aangenaam als onaangenaam zijn: — en van vreugde, droefheid ; met —, met weemoed, droefheid; syn.: gevoel, gewaancording; — Aan-Hdóénlijk, bnw. en bijw., —er, —st; een — verhaal; een — gemoed, een gem., dat licht wordt aangedaan; syn. gevoelig; — A—#beid, V.

AAXUOOUN, — UORETV, beter A^i»04gt;si!v, — ncmi-;*!, m. — o. eene plant van de familie der lipbloemigen.

AA •Xildowsn, w. zw. overg. (hebben), iemand, zich —; — ||doN»ing, v.; — ||dou-wen, w. zw. overg. (hebben), zie aanduwen: — Ijdraaiun, W. ZW. OllOVerg. (zijn), met eenen draai naderen, al

AAN

draaiende naderen; komen—.langzaam nader komen; — (hebben) voortmaken met draaien; — overg. (hebben), vastdraaien: — fig.: iemand een toaxsen neut —, misleiden; iemand iets —, aansmeren, duur verkoopen; (zeev.) een bind-

gel —; ||«Iraaiin{j, v.; — Ijdracht, V.

—en. (w. i. g.), beschuldiging; — ||«ira. gen, w. st. overg. (hebben), naar iemand toedragen, aanbrengen: steenen —; berichten, verklikken: iets bij iemand —; — onoverg. (hebben) (veroud.), duren; het droeg geene maand aan;—

Ijdragcr, m. —8; — ijdraagMter, V. —S;—

|| ilrang, m., het aandringen: — van volk, van wind-, fig.: met —vragen, verzoeken;— lldraven, w. zw. onoverg. (hebben); — Ijdrentelcn, W. ZW. OUOVCrg. (zijn); — Hdrihbelun, w. zw. onoverg. (zijn); — ||«lrift, v., het aandrijven, aansporen tothandelen;datgene, wat iemand aandrijft, de natuur, de neiging van een levend wezen; bezieling, geestdrift; — ||drijven, w. et. onoverg. (zijn), syn. aanspoelen: op eene stroowisch komen — naakt en bloot uit den vreemde komen en zich ergens neerzetten om er zijn geluk te beproeven; — overg, (hebben), voortdrijven: gehamer, koeien —; door kloppen ergens indrijven: eenen spijker —; fig.; aanzetten, aansporen: iemand tot iets —; ||drijvur, m. —s; — Udrijfater, V. —8; — Ijdrijving, V. —en; op — van; — jjdringen, w. st. onoverg. (zijn), ergens heen dringen, bijeen-dringen, samenpakken; fig. (hebben), sterk aanhouden: bij iemand om iets—; aansporen; bij iemand op iets —;— overg. (hebben), iemand —; iets — ergens bijzonder de opmerkzaamheid op vestigen : een beicijs —; ||dring«r, m. —s; — HdringMtor, V. —S; — Hdringing, V.; —

lldrinkcn, w. st. overg. (hebben); zich, iemand eenen roes —;— onoverg., voortmaken met drinkenj — IjdruiMcken, w. zw. overg. (hebben); —• Hdrukken, w. zw. overg. (hebben), het eene voorwerp togen het andere aan drukken; — onoverg., voortmaken met drukken; — llduiden, w. zw. overg. (hebben), aanwijzen, omschrijven, te kennen geven, oiienbaren, beteekenen; — ||duiding, v. —en; — Ijdurvcn, w. zw. onr. overg. (hebben), iemand of iets —; ||dn«ven, w. zw. overg. (hebben); — ||dvtrilen, w. zw. overg. (hebben), de gang —; — lldwingen, w. st. overg. (hebben), (w. i. g.), iemand iets —.

/1ATVÉÊ1V, bij w., aan elkander, dicht by elkander, bijeen, samen, achtereenvolgens, achtereen. — De werkw. met aa leen samengesteld, zijn scheidbaar.

AAlVEiÉIV||i»eh^ooron,^w. zw. onoverg, (hebben): ||hinden, w. st. overg. (hebben); — Hbinding, v. het aaneenbin-oen; mv. — en de aaneengebonden reciis; — ||i,lijven, w. st. onoverg. (zyn); — ||iioeien, w. zw. overg. (hebben); — ||boeiing, V. —en;— ||breien, W. zw. oyerg. (hebben)| — jj breiing, v.;

i AAN

concr. mv. —en; — jjbrengon, w. zw.

overg. (hebben); — |jbrenging, v.; — IjflanHen, W. ZW. OVerg. (hebben); IIflanging, V. ; concr. mv. —en: — Hgeboren, bnw.; — llgenehakeld, bnw., (krijgsw.) —e liniën; (wisk.) —e evenredigheden; — ||gei»loten, bnw. (wapenk.), van ruiten waarvan de hoekpunten aan de stompe Moeken elkander raken; — Hgroeien, w. zw. onoverg. (zijn); — llgroeiing, V.; — ||ltaken, W. ZW. OVerg. (hebben); — llbakisig, v.; — Hbangen, w. st. onoverg. (hebben): — als droog zand; van leugens —; — jjliecbten, w. zw. overg. (hebben); — |{iierbiing, v.; concr. mv. —en; — Hbouden, w. st. onr. overg. (hebben); — Uketenen, w. zw. overg. (hebben); — ||ketening, v.; concr. mv. —en; — ||klampen, w. zw. overg. (hebben); — Hklaniping, v.; concr. —en: — Uklevcn, w. zw. onoverg. (hebben); — ||kliukcn, w. st. overg. hebben); — jjklinking, v.; concr. mv. —en: — HklniMteren, W. ZW. OVCrg. (hebben); — jjkluiiitering, v.; concr. —en: — ||knonpen, w. zw. overg. (hebben): — llknooping, v.; concr. mv. —en; — jjkoppeien, w. zw. overg. (hebben); — ykoppeling, v.; concr. mv. —en; — yiaMMcben, w. zw. overg. (hebben); — ||laonebing, 9.', COUCr. HIV. —en; — IIleggen, w. zw. overg. (hebben); — ij liggen, w. st. onoverg. (hebben); — |jlijmen, w. zw. overg. (hebben); — lllijming, v.; concr. mv. —en;— Unaaicn, w. zw. overg. (hebben); — jjnaaiing, v.; concr. mv. —en; — ||na. gelen, W. ZW. Overg. (hebben); — IInageling, V.; concr. mv. —en; — IIpausen, w. zw. overg. (hebben);—Ij passing, v.;— Ijpiaatnen, w. zw. overg. (hebben); — llplaaUing, V.; COUCr.mv. —en;— llplak-ken, w.zw.overg.(hebben);—1| plakking, v.; concr. mv. —en, — |jrijgen, w. zw. overg. (hebben); — llrijgïng, V.;— H se ba-kelen, w. zw. overg. (hebben); — ||fgt;ebakeling, V. —en; — Ijscbielen, W. st. onoverg. (zijn); — ||scbielt;ing, v.; — llscbuivcu, w. st. overg. (hebben); — onoverg. (zijn); — ||scbuiving, v.; concr. mv. —en;—Muiten, w. st. overg. en onoverg. (hebben); — jjsluicing, v,; concr. mv. —en; — ||*meden, w. zw. overg. (hebben); — Ihmeding, v.; concr. mv. —en; — IIsnoeren, W. ZW. overg. (hebben);— I|«uoering, v.; concr. mv. —en;— üsoldeeren, w. zw. overg. (hebben); — t|soide«ring, v.; concr, mv. —en; — ||spijkeren, w. zw. overg. (hebben); — ||spijkering, v.; concr. mv. —en;— Ijstaan, w» st. onr. onoverg. (hebben); — Hstrengelen, w. zw. overg. (hebben); — ||strengeiing, v.; concr. mv. —en; — ||sirikken, w. zw. overg. (hebben); — Ijstrikking, v.; concr. mv. —en; — y vlechten, w. st. overg. (hebben); — ||vlechting, v.; concr. mv. —en; — |Ivoegen, w. zw. overg. (hebben): — ||voeging, v.; concr. mv.—en;— ||wellen, yf. zw. overg. (hebbe|i)j —

AAN i

(1 wellinu.V., COllCr. mV. —eil; — Haeften, w. zw. overg. (hebben); — Hitting, v.; concr. mv. —en; — zitten, w. st. onoverg. (hebben).

A A Hi |1 erge ren, w. zw. onoverg. (zijn), erger worden; — florven, w. zw. onoverg. (zijn), door erfenis op iemand overgaan (alleen het verl. deelw. is in gebruik): dat is mij (dat.) aangeërfd', — overg. (hebben), door erfenis verkrijgen; overerven; ziekten, gebreken —; — Herving.v.; concr. mv. —en; — ||Huiten, w. st. overg. (hebben), uitfluiten; fig.: uitjouwen, bespotten; — llfiuiting, v.; concr. mv. —en, voorwerp van bespotting; — ||fokken, w. zw. overg. (hebben) van vee; — Ijfokker,

rn. —s; — || fokster, V. —8; — || fok-kiug, v.; concr. mv, —en; — jjgaaf, Ugave, v. — gaven; zie het betere woord aangifte; — Ijgoan, w. st. onr. onoverg. (zijn), op iemand of iets —, in de richting gaan van enz.; bij iemand —, aanloopen (om hem te spreken); fig.: op iemand of iet» —, vertrouwen, staat maken; tegen iemand —, zich met iemand meten; het gaat op een vechten aan; het vuur, de lamp, de kerk, de school gaat aan; dat gaat niet aan, dat is niet mogelijk, dat is niet geoorloofd, betamelijk; — (hebben) leven maken, razen, tieren, te keer gaan; — als een Turk; tegen of op iemand —; — overg. (hebben), beginnen, ondernemen, aanvaarden, sluiten; een werk, eene overeenkomst, een verbond, een huwelijk — syn.: fluiten, treffen, voltrekken; overvallen, aangrijpen, bevangen; wat gaat u aanT raken, treffen; wat mij of dat aangaat; wat gaat mij dat aant toe-behooren; dat huis gaat hem aan; syn.: betreffen, raken, belangen, aan-belangen,

AAlV||gA4nfie, vz. betreffende; syn.; nopens, omtrent.

AATVHgaloppeeren, W. ZW. OUOVerg. (hebben); — llgang, m. —en; op den — komen, onverwachts ergens komen, wanneer er iets begint of gebeurt; — maken (zeev.) sturen, koers houden; — Hgmpen, w. zw. overg. (hebben); — [1 {japing, V.; — Hgebedene, gem. sl. —n; — Hgcboren, bnw., ingeschapen, van nature eigen; — ||gedaan, bnw., geroerd, bewogen, hij was —, tot schreien» toe — zijn; — van deernis, van medelijden — (verleden deelw.): — Hgedachten». v., levendig aandenken; — Hgeêrfd, bnw.; — Hgo-erfde, gem. sl. — n, de bezitter (ster) van grond langs eenen dijk, eenen weg of eene watering; aangelande; — jlgehaald, ||gehouden, verl. deelw. en bnw., — goederen; — plaats (uit een boek): — llgehechtheid, V, (w. i. g.) gehechtheid; — UgehuUd, bnw.; — Hgehuiade, gem. Sl. —n;— tlgehuwd, bnw., aangetrouwd; — Hgeklaagd, verl. deelw. en bnw.; ~ jjgekiaagde,

AAN

Sem. al. —n; —em. al. —n; — Hgokomen, verl. eelw, en bnw.; fig.; van een herstellende, het kind is goed —; — Uge-land, bnw., — perceel; — Hgelande, gem. sl. —n, aangeërfde; — geleerd, verl. deelw. en bnw.; — Qgeiegen, verl. deelw. en bnw., — of belendende gebouwen-, flg.; belangrijk, — on-derwerpen; — A—l|heid, v., gewicht, belang; concr. mv. —heden, gewichtige, belangrijke zaken; — ligemerkt, verl. deelw. en bnw.; vw., aangezien, dewijl, naardien, omdat; — ||glt;gt;naam, bnw. en bijw., aangenamer, — «t,, — gevoel, aangename gewaarwordingen; een — mensch, enz.; zich bij iemand — maken; (beurst.) gewild; Turksche iets aangenamer; — bijw. v. wijze; — smaken, enz.; — A—#li«id,V. —heden: — ||genomcn,verl. deelw. en bnw.; vw.: met en zonder dat-, gesteld, ondersteld; syn.: ondens steld (dat), gesteld (dat), indien ... al, indien .... ook, indien .... ook al; — Ijgeschapen, verl. deelw., ingeschapen; — Hgespen, w. zw. overg. (hebben); — ijgeaping, V.; — Ijgesteld, Verl. deelw. en bnw.; — HgeMtorven, verl. deelw. en bnw., geërfd, — goederen; — Hgetogen, verl. deelw. en bnw.; — ijgetrouwd, bnw.; — ||(geven, W. St. overg. (hebben), aanreiken, iemand iets —; aanduiden, mededeelen; de hoofdpunten —: bepalen: den koers —; den toon —; aanbrengen, verklikken: eene müdaad —; bekend maken, kennis geven, aanmelden: een kind ; eene meid —, eene koe, wijn -—; zich — (voor eene betrekking), zich aanmelden; — Hgever, lïl. — s; — ||geef»ter_g v. — s; — IIge ving, v. — en (van accijns); — llgevroren, verl. deelw. en bnw., vastgevroren; — ||ge*et, verl. deelw. en bijw.; het mes is —; fig.; de wijn is — vervalscht; — Hgezicht, o. —en; ook ||zicht; iemand van — kennen, van — tot —; iemand eenen slag in het — geven; spreekw.: wie zijnen neus schendt, schendt zijn —; een man met twee —en; syn.; gelaat, gezicht; — A—«Ukenner, m. —8; — A—«Ijkunde, v.; — A—«Ukundige, m. —en; — A—sjlpijn, V. —en; — A—«Ijwikkcr, m. —s, iemand, die de aangezichts-kunde beoefent; — ||ge*ien, verl. deelw. en bnw.; vw. aangemerkt, vermits, omdat; — Hgieren, w. zw. onoverg. (zijn), ergens komen — (van schepen en ruiters); gierende, huilende, razende, tierende naderen; — Hgie'.en, w. st. overg. (hebben), de rand is aangegoten, te gelijk met het voorwerp gegoten, zoodat het daarmede een geheel vormt; fig.: dat kleed is als aan het lichaam gegoten; voortmaken met gieten; — ||gi«tiiig, v. —en; Ijgifto, v. —n, ook Ugift, — doen, kennis geven; memorie van —; — IIglijden, w. st. onoverg. (zijn); — liglimmen, w. st. onoverg. (zijn), beginnen te glimmen, sterker glimmen; —

AAN

overg. (hebben) tegenglimmen; — ||glin»«ereii, w. zw. overg. (hebben); — lleloeien, w. zw. onoverg. (zijn) sterker gloeien; — overg. (hebben) sterker doengloeien;tegengloeien;—Hgloeiine, v.; — lleluipon, w. zw. overg. (hebben), ter sluik beloeren; — Hgluren, w. zw. overg. (hebben); — Hgluring, v. —en; — ||gluur«ler_t m. —s; — Hgluurster, V. —8; — Hgolven, W. ZW. onoverg. (zijn); — Hgonxon, w. zw. onoverg. (zijn); — llgnnion, w. zw. overg. (hebben); — Hgooüng, v. —én; — Hgorden, w. zw. overg. (hebben), het zwaard —; de wapenen —; het harnas —, den strijd aanbinden; zich —, zich toerusten, gereed maken (voor eene onderneming); — {{gording, v. —en; — ||grauwen, w. zw. overg. (hebben), ruw bejegenen; — jjgranwer, m. —s; — 4|grauww(«r₍ V. —8; — {{grauwing, v. — en; — {{graven, w. st. overg. (hebben), een stuk land —, door het graven van eene sloot een stuk land bij zijn eigendom voegen; — ||greep, m. (dicht), het aangrijpen; — {jgren-aten, w. zw. onoverg. (het tegenw. deelw. is alleen in gebruik), aangrenzende landen; — Hgrfnxing, v.; — jjgrijnen, w. zw. overg. (hebben), met eenen vertrokken mond aankijken en toespreken; — Hgrijning, v. —en: — {{grijnzen, w. zw. overg. (hebben), knorrig, dreigend, hoonend, met een spotachtigen lach aankijken; — Hgrijn-zing, V. —en; — Hgrijpen. W. 8t.

overg. (hebben), zich —, zich inspannen; syn.: aanpakken, aanvatten; — Hg rijping, V. —en; — {{grijper, m. —S; — llgrijpster, V. —8; Hgrimmen,

w. zw. overg. (hebben), boos aankijken; — (Igrinneken, W. ZW. OVerg. (hebben), met spotachtigen lach aankijken; — Hgroei, m., gew. aanwas; — {{groeien, w. zw. onoverg. (zijn), opgroeien, fig.: grooter worden, toenemen; vastgroeien; — {{grorüng, v. — en; (geneesk.) uitwas;—{{groenen, w. zw. onoverg. (zijn) groener worden; — {{grommen. W. ZW. OVerg. (hebben), knorrende bejegenen; —

{jgrommer, m. —8 ; — {{gromwter, V. —S; — Hgromming, V. —Cli; —

{{haken, w. zw. overg. (hebben); — |{haking, V. —en; — Hhaien, W. ZW.

overg. (hebben), naar zich toe halen; vaster aantrekken; (zeev.) de brassen, schooten —; de wind haalt aan; halen; er is geen — aan; aanlokken; iemand —; in beslag nemen; ont-« leenen: schrijvers —; aanstrepen; {{ha-ler, m. —8; — {{haalttter, V. —S.

AAMHhAiig, bnw. —er, —st; — A —#heiil, V.

AAlV¹1|haling, v.; concr. mv. —en; —

A—«llteeken, O. —S; — ||hang, m.,

partij; — A—Reling, gem. sl. —en; — 11 hangen, w. st. onoverg. (hebben), aan iets hangen; (zeev.) hang aan, trek met alle kracht; kleven:

AAN

de modder hangt aan; fig.: iemand —, bij iemand blijven, aan iemand gehecht zijn, iemand toegedaan zijn; — overg., (Z. Nederl.) de jacht — (zie jacht); het roer —; de poorten —; — {{hanger, m. —s; syn.: aanhangeling, volgeling, medestander, voorstander.

AATVIjhangig, bnw., de zaak is —.

AA!%l||hang»ei, o. —s, —en; toevoegsel, bijvoegsel, bijlage; — IIhaag-

ster, V. —8; ||hangere«, V. —Sen.

AA!V'|{hankeiijk, bnw. enbijw. —er, —st; — A—#heilt;l, V.

AA iV Ij harden, w. zw. overg. (hebben), harder maken, fig.: meer gehard maken: — onoverg. (zijn), harder worden, meer gehard worden; —

{{harding, V. —Cn; — {{harken, W.

zw. overg. (hebben); — Hhebhen, w. zw. onr. overg. (hebben), van kleeren, geen hemd —; eenen roes —; eene partij —, verloren hebben; ellipt.: de lamp, de kachel —; — ||heehten, w. zw. overg. (hebben); — jjheehter, m. —s; — ||h«ehtster, V. —S; — [{heehting, v.; concr. mv. — en; — A—•-

{{punt, O. — en; — {{heehtftel, O. — 8; —

{{heeien, w. zw. onoverg. (zijn); — II heer, m. —en, gen. —en, voorvader, stamheer (eig. een Germanisme); — ||hef, m. aanvang, begin; — |{heffen, w. st. overg. (hebben), beginnen te zingen, te spreken; — 1| heffer, m. —8; — Hhefwter, V. —S; — llhefling, V.; COUCr. mv. —en; — {{heften,

w. zw. overg. (hebben), zie aanhechten; — {{helpen, W. St. OVerg. (hebben), een kleed —; ||hijgen, w. gew. zw., ook st. onoverg. (zijn), hijgend naderen; — overg. naar iemand hijgen, hijgende te kennen geven; — {{hij^ehen, w. st. overg. (hebben); — ||hink«n, W. ZW. onoverg. (Zijn); — ||hiniiiken, w. zw. overg. (hebben), het paard hinnikt zijnen meester aan; — ||hitaen, w. zw. overg. (hebben), aanzetten, aanvuren (eenen hond), opstoken (twistenden), op elkaar —; tegen elkaar — (ophitsen); — ||hit«er, m. —S; — Hhitater, V. —8; — ||hit«ing, — v.;concr. mv. — en; — Ijhitten, w. zw. overg. (hebben) (w. i. g.),heeter maken; fig.: aanvuren; — ||hitting, V.;— ||hoe-peien, w. zw. onoverg. (zijn); — {{hoeven, w. zw. onoverg. (hebben), ellipt. (spreekt.), de jas, het vuur, de lamp hoeft niet aan; — || hollen, W. zw. onoverg. (zijn); — llhompelen, w. zw. onoverg. (zijn); — {jhoogen w. zw. overg. (hebben); — ||hooging, v.; concr. mv. —en; — {{hoopen, w. zw. overg. (hebben); — {{hooping, v.; concr. mv. —en; — ||hoorder,m. -s; spreekw. er zouden geene achterklappers zijn, waren er ge ene—s; —||hoorcn, w. zw. overg. (hebben), hooren, luisteren naar; geduldig ten einde toe hooren; 't Is . niet om aan te hooren; Het is hem wel aan te hooren; — ten aanhooren van iemand; syn.: toehooren, luisteren.

AAN 8

toeluisteren: — Hhoorig, bnw.; — Hiioori-ecn, gem. sl.; gew. in 't mv. gebruikt; huisgenooten, dienaars, gevolg; — ||honri{(heilt;l, v.; concr. mv. —heden, bijbehoorende bezittingen; — Hhortvn, w. zw. onoverg. (hebben); — Hhortine, v.; concr. mv. —en; — ||hou«l, m. —en rustplaats; — gem. sl., man en vrouw, die samen leven, zonder gehuwd te zijn.

A ATV'11 hómlelijk, bnw., onafgebroken.

A AN || houden, w. st. onr. overg. (hebben), staande houden, vasthouden (een misdadiger, een vluchteling), goederen —; verbergen: boosdoeners —; houden: een huis, eene dienstbode —; aan (het lichaam) houden (van kleeren, sieraden); de kachel, de lamp — onoverg., stilhouden , pleisteren ; (zeev.) op een vuur —; op gelijke wijze voortgaan: ilc zal zoolang —, als ik kan; volharden; bij iemand —; bij iemand om iets —; spreekw. : De aanhouder teint; voortduren: het onweer houdt aan; het houdt lang aan; het zal hard —, lang duren.

AATVHhóiuicud, bnw. en bijw.; syn.: bestendig_t blijvend, duurzaam, gedurig, gestadig, langdurig, onafgebroken, onophoudelijk, voortdurend; — #hcilt;l, v., hij —.

AAHIHhouder, m. —8; — Hhoud-•tcr, V. —8; — ||haiidin{;, V.; COUCr. mv. —en; — Hhuilen,w. zw. overg. (hebben) door te huilen bedreigen; — llhuppeien, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; —1|huwelijken, w. zw. overg. (hebben), (w. i. g.), gew. aanhmoen; — ijhuwelijkins, Vr. —en; — Ij li uwen, w. zw. overg. (hebben), kinderen, nichten of neven —; — || hu wins;, v. —en; — || ijlen, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; jija^cn, w. zw. overg. (hebben) (jaag aan, jaagde of joeg aan, heb aangejaagd), ergens heen jagen, drijven: de koeien —; fig.: schrik, vrees, angst, de koorts, eenen blos —; sneller jagen, aansporen; aanstoken: het vuur —; — onoverg. (zijn), komen —; (hebben) snel —; — Hjasend, bnw. (Z. Ned.) opwindend: —e gedachten; — lljager, m. —s; de zuig- of perspomp van eene brandspuit; de klep eener kachel, die men gebruikt om het vuur sneller te doen branden; —

Hjaginj», V. —en; — ||janken, W. ZW.

onoverg. (zijn), komen —; — overg. (hebben), naar iem. janken; — Hjoelen, w. zw. onoverg. (zijn), met gejuich en getier naderen; — Hjuichen, w. zw. onoverg. (zijn), Arowie/ioverg. (hebben), met gejuich begroeten, toejuichen; — Hjuiehing, V. —en; — ||balken, w. zw. overg. (hebben), scherts, voor aanschrijven (met krijt), op iemands rekening schrijven; — Hkai-

king, V. —en; — IIkankeren, W. ZW.

vnoverg. (zijn), beginnen te kankeren, ooortgaan met kankeren; fig,: zich als de kanker verbreiden; — |]kan-

AAN

kering, V. —en; — Ijaaukantcn, W.

zw. wederk. (hebben), zich tegen iets —; — || kan ting, v. —en, gew. tegenkanting; — II kap, m., het aan-kappen, het kappen of vellen van hout (vooral in O. I. in gebruik); — || kappen, w. zw. overg. (hebben), den voorraad grooter maken door te kappen; — || karren, w. zw. overg. (hebben), met karren aanvoeren; — onoverg. (hebben), voortmaken met karren; — Ukeflen, w. zw. onoverg. (zijn), komen — overg. (hebben) iem. —; — ||kclling, v. —en; — || kermen, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; overg. (hebben), naar iem. kermen; — jjkerming, v. —en; — II kerven, w. st. overg. (hebben) (kerf aan, korf of kerfde aan, heb aange-korven), voortmaken met kerven; aankalkemvoor iemands rekening eene kerf maken (scherts.); — onoverg. (hebben) (veroud.), op rekening komen; — ||kijken, w. st. overg. (hebben), iets —, iem. schuins, scheel —, iem. niet —; syn.: aanzien', — Ijkit-telen, w. zw. overg. (hebben), iem. tot iets opwekken, prikkelen; — IIklaeht, v. —en; beschuldiging; — ||kSage, v. —n, (veroud.), aanklacht: — jjklagen, w. zw. overg. (hebben), beschuldigen; — jj klager, m. —8; —

11 k lage re», V. —Sen; — H klaagster,

V. —S; — |1 klampen, W. ZW. OVerg.

(hebben), het eene aan het andere klampen; een schip —; iem. —, aanspreken, aan boord komen; — ||klam-per, m. —s; — Hkiamping, v. —en; — ||klampM(er, V. _ —8; ||klauteren, W.

zw. onoverg. (zijn), komen —; — ||klau-wen, w. zw. overg. (hebben), den tuin — Hkleeden, w. zw. overg. (hebben), een aangekleede aap, een aangekleede pijp, boterham; zich —; — || kleeder, m. —8; — ||kleeding, V. —en; — ||kleed»ter, V. —8; — ||kleef, m.; met den aankleve van dien, met alles wat er bij behoort; — A—#i»el, o. —S: — llklemmen, W. ZW. OVerg. (heoben), meer doen klemmen, drukken; fig. klemmender maken, bevestigen; aanschroeven; — || klemming, v. —en; — ||kleven, w. zw. onoverg. (hebben), met kleefstof aan iets vasthechten; fig.: velerlei zwakheden kleven ons (dat.) aan; iem. (dat.) —, aan iem. gehecht zijn, iem. aanhangen; iets (dat.) —, aan iets gehecht blijven;—

II klever, m. —8; — Hkleving, V.; — ijkleefster, V. —8 ; — Ijklijven, Zie

aankleven;—1| klim men, w. st. onoverg. (zijn), komen —; — ||klinken, w. st. overg. (hebben) (w. i. g.), met de drink-glnzeu klinken; — met klinknagels bevestigen of vaster maken; — Uklop-oen, w. zw. overg. (hebben), door kloppen dieper indrijven; — onoverg. (hebben), aan de deur kloppen, bij iem. —, iem. iets verzoeken; — ||klop-ping_t V. —en; — |lklp»»en_t W. ZW_t

AAN !

onoverg. (zijn), hetzelfde als || klotsen, w. zw. onoverg. (zijn), komen — of—; — ||kn«*(lcu, w. zw. overg. (hebben), door kneden aan iets vasthechten; voortmaken met kneden; — Hknedin^, v. —en: — Hknielvn, w. zw. onoverg. (hebben), in de nabijheid van een bepaalde plaats gaan knielen; — (zijn) in de nabijheid van een bepaalde plaats op de knieën liggen; — ||knie-ling, V. — en; — llknijpcn, W. St. overg. (hebben), toekniji-on, vastknijpen; — llknikken, w. zw. overg. (hebben), toeknikken; — Ijknikkin;;, v. —en; — Ijknoopcn, w. zw. overg. (hebben), het eene aan het andere vastknoopen; fig.: verbinden, bijvoegen, er noq een dagje beginnen, onderhandelingen —; aanbinden; — ||knooper, m. —8; — Ijknooputer, V.

—s; — ||knooping, v. —en; — \—•-Hpunt, O. —en; — llkomclijk, bnw. —er, —st, (w. i. g.); — Ijkomeling, gem. sl. —en; pas aangekomene, beginner, knaap of meisje; — A—ƒ «chap, o.; — Ijkomen, w. st. onr. onoverg. (zijn), eene plaats bereiken; (zeev.) aan den wal komen, aanleggen; bij iem. —; raken: die slag is goed aangekomen; in eene betrekking of in eenen kring komen: wanneer is die professor, die student aangekomen; met iets —, ergens mee —, ergens raar_% vreemd mee —; nader komen; kom aan (opwekking), welaan, begin nu; (uitroep van verbazing) welnu; aanraken: kom nergens aan; aan iets geraken: er is geen — aan; grenzen aan: zijn land komt tegen mijne bezittingen aan; berusten op, afhankelijk zijn van: dat komt op hem of daarop aan; overlaten aan: het op iem. of iets laten —; afhankelijk stellen van: iets op het laatste oogenblik laten overvallen: die ziekte kwam mij onverwachts aan; indruk maken op: het kwam mij vreemd aan; aan iem. komen, hem te beurt vallen, zijn eigendom worden, door erfenis verkrijgen; aangekomen goederen; beginnen: hoe is die twist aangekomen.' groeien: de kinderen komen al aan; herstellen: de zieke komt langzaam aan; — onpers.: nu komt het er op aan; als het er op aankomt om enz.; het komt op vlugheid aan; het komt alleen op geld aan; het komt er niet op aan; wat komt het er op aan? — Hkomeml, bnw., —e week; opgroeiende: — knappen en meisjes; — Ijkomer, m. —8; — ||kom»t, V.; — jlkon-digen, w. zw. overg. (hebben), bekend maken: iem. (dat.) (ace.)—; aicA— als; zich —, zich vertoonen, zich openbaren; een boek —, onder de aandacht brengen; te kennen geven. Voorspellen; — Hkondiger, m. —s; — IjkoiidigMter, V. —8; — ||kondi{;ing, v. —en; — A—»!li»iad, o. — bladen; — jlkooicn, w. zw. overg. (hebben) (boek-dr.) de vormen naar behooren aan-

AAN

slaan; — ||koop, m. —en; — Ukoo-P«n, w. zw. onreg. overg. (hebben); —

likooping, V. —en; — II koppelen,

w. zw. overg. (hebben), aan elkaar binden (van dieren), verbinden; ftg.: een huwelijk —; — ||koppeling, v. —en; — ||koppen, w. zw. overg. (hebben) (speldenmak.), de speld van eenen kop voorzien; — ||kor*ten, w. zw. onoverg. (zijn), zich als eene korst ergens aan vastzetten, met eene korst bedekt worden; — ||kor-Mtiug, V. —en; — Ijkrammen, W. ZW.

overg. (hebben), met krammen vasthechten, voortmaken met krammen; — || kra», m. (Zuid Ned.), aangeslibde grond; — ||kriisen, w. et. overg. (hebben), aan (het lichaam) krijgen (van kleedingstukken); op zijne rekening krijgen (bi^ het spel, bv. eene partij, een appel.); nieuwe haring_% oesters —, ontvangen; een kleeding-stuk, het vuur niet kunnen —; — || krijten, w. et. overg. (hebben), iem. —— ijkruien, w. st. en zw. overg. (hebben), met eenen kruiwagen aanbrengen; voortmaken met kruien;— onoverg. (zijn), het naderen van op elkaar schuivend ijs; — Hkmiing, v. —en; —- ||kruipen, w. et. onoverg. (zijn), kruipend naderen; — overg. (hebben), tegen iem. —; — || krui ping, v. — en; — jjkuieren, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; — |{kunnen, w. zw. onr. overg. (hebben), iem. —, kunnen overwinnen; een werk —, tot een goed einde kunnen brengen; eene portie eten, een kapitaal kunnen verteren; een kleedingstuk niet —, niet kunnen dragenj — onoverg. (hebben), aan (het lijf) kunnen (van kleedingstukken), gevoegelijk kunnen dragen: die jas kan niet meer aan; aan (het branden) kunnen (van eene lamp of eene kachel); — ||kwakk«»n, w. zw. overg. (hebben), een voorwerp ergens tegen — Ijkwakkins, v.; —

llkweek, m., het aankweeken (eig. van planten).

AAIVIIkwéêkbaar (W. i. g.) bnw. —der, —st.

AAlVjlkwoekelini;, gem. sl. —en; kweekeling; m., (tuin.), jonge telg;— ||kweeken, w. zw. overg. (hebben); eig. van planten, syn. : aanplanten, aanpoten, aantelen; fig. (van menschen) opleiden; (van geestelijke eigenschappen) met zorg ontwikkelen, de ontwikkeling bevorderen; — Ijkweekcr,

m. —S; — ||kweeking, V.; — Ijkweck-•ter, V. —s; — || kwikken, W. ZW. onoverg. (zijn) (veroud.), opkwikken. verlevendigen; — overg. (hebben) (goudsm.), de oppervlakte van een metaal met kwik in verbinding bren-

Sen,en, amalgameer en; eenen spiegel —,

oor het aanbrengen van kwik in orde brengen; — ||kwikking, v. —en; — HkwiMpelen, w. zw. onoverg, (zijn), komen-, — overg. (hebben), kwiapel-

AAN

staartend liefkoozen (van dieren), fig.: streelen, vleien; — ||kwi»pel-«taartcn, w. zw. onoverg. (zijn); —overg. (hebben), zie aan kwispelen; — || lachen, w. st. overg. (hebben), toelachen; — panden, w. zw. onoverg. (zijn), landen, belanden; — ||lan«iinc, v. —en.

A A ü! |i la ml if;, bnw., de tvind is —, waait naar het land toe.

A ||langen, w. zw. overg. (hebben), overreiken; — Hlanger, m. —s; — Hlanging, V.; — ||lang«ter, V. —S; — II lappen, w. zw. overg. (hebben), schoenen —; fig. iem. iets —, duur ver-koopen; aangelapt (beurst.), verkocht; — ||iaMHc-iien, w. zw. overg. (hebben), met laRschen aan iets verbinden; —

||la««chin{;, V. —en; — ||la(en, W. St.

overg. (hebben), aan (het lijf) laten, aanhouden; de lamp, de kachel —; de

deur — llfaveeren, W. ZW. OUOVerg.

(hebben), laveerende naderen; fig. van eenen beschonkene; — (hebben en zijn) al laveerende goed vooruitkomen;— yieeren, w. zw. overg. (hebben), eene taal, een ambacht —;zijn best doen met leeren; — onoverg. (zijn) vorderen; — ||leering-, V. (W. 1. g.); — llleff, m. het aanleggen; — op stukgoederen (zeev.), de aanlegplaats; — toeleg, oogmerk, bedoeling; — rechtbank van eersten — of eerste instantie, van wier uitspraak men in hooger beroep kan komen; — de wijze waarop iets is aangelegd : de — van eenen tuin, eene schilderij ; natuurlijke geschiktheid: — hebben voor of tot iets; die jongen heeft — ; (beeldk.) ontwerp; (bouwk.) de bene-dendikte van eenen muur; een — of wandelplaats; — 1| leggen, w. zw. overg. (hebben), iets tegen een ander voorwerp —; iem. de boeien —; (rijk.) het rechterbeen —, om het paard rechts te doen zwenken; drukken, trekken (van een paard); (stoomw.) een nieuwe pakking om eenen zu iger —, om eene goede sluiting te krijgen; een schip —; een schip op stukgoederen —, in lading leggen; (kookk.) een snoek —; eene ploegschaar of eene bijl —, er nieuw staal — (smed.); een geiceer iets in overeenstemming met een bepaald doel verrichten: een werk, eene zaak goed —, het spel (zus of zoo) —; het zuinig —; het op iets — of toeleggen; het met iem. —; eene verzameling beginnen te maken; eene lijst —, inrichten; een plantsoen —; eene schilderij, een kunstwerk —; de kachel —; spoorwegen, telegrafen —; geld —, beleggen ; een proces —, beginnen; spoed maken met leggen (van papier); — onoverg. (hebben), de boot zal hier—•, op stukgoederen —, in lading liggen; pleisteren; overal, aan alle kapelletjes —; (zeev.): op een vuur —; — || legger, m. —8; — ||iegging, V. —en; —Ijlegnter, V. —8; — lilegplaats, V. —en; — ||lei-

«leiiik, bnw. —er, —st (veroud.); geschikt om aanleiding te geven tot; — |j leiden, w. zw. overg. (hebben), aanlei-) AAN

ding geven tot, ergens heen leiden; — A—0d_t bnw. —e oorzaak; — ||leider, m.

—8 ; — ||leid«ter, V. —8. ; — jjleiding,

v. —en; oudt.handleiding;— oorzaak, de — tot of van iets: naar — van;

— geven tot (gelegenheid) j — nemen uit iets tot of om; — jjlenen, zie aanleunen:

— || lengen, w. zw. overg. (hebben), eene vloeistof —; — onoverg. (zijn), de dagen lengen al aan; —||lenging, v.—en; — ||leunen, w. zw. onoverg. (hebben); zich (dat.) iets laten —, zich laten welgevallen dat men hem ten onrechte iets toeschrijft; — ||Iviming, v. —en (krijgsw.), een voorwerp waartogen de troepen aanleunen, waardoor «en of beide vleugels gedekt worden-, — A—»11 pant,o.

— en (krijgsw.); — ||li«-liien, w. zw. onoverg. (zijn), van den dag; — overg. (hebben), oplichten en voortduwen; — IIliggen, w. st. onoverg. (hebben), aan de tafel —, aangelegen zijn = aanliggen; (zeev.) in een zekere richting liggen; er ligt vuur aan: A—0A, bnw.; aangrenzend, belendend; (wisk.) — e hoeken; — ||lijken, w. zw. overg. (hebben) (zeev.), een lijk (boordsel) — (aan het zijl naaien); — ||lijmcn, w. zw. overg. (hebben); — || lij mor, m. —8; — ||lijniing, V. —en; — ||lijniKter, V.—8; — || loei en, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; — overg. (hebben) loeiende bedreigen ; — ||loeren, w. zw. overg. (hebben) ; — llioeven, w. zw. onoverg. (hebben), (zeev.) oploeven, scherper bij den wind st\iren; — (zijn) door te loeven ergens komen.

A A TV i| lok kei ijk, bnw. en bij w.—er,

— st; bekoorlijk, verleidelijk; — A— #heid, v. — heden.

AAxyiokken, w. zw. overg. (hebben), tot zich lokken, bekoren; — ||lokker, m. —8; — |jlokking, V. —en; — ||loki*el , O. —8, —CU; — Ulokkter, V.—8;—Ponken, w. zw. overg. (hebben), met eenen vriendelijken oogwenk begroeten;

— Ijlonking, V. —en; — ||looden, W. ZW.

overg. (hebben) (zeev.), al loodende naar de kust of eene ondiepte varen;

— poop, m. —en (krijgsw.); een korte, hevige aanval; — de korte, snelle loop voor eenen sprong; inleiding; herhaald bezoek, aanzoek, verzoek, zoodat het lastig is; (bouwk., werktk., timm. werkpl.); — poopen, w. st. onoverg. (zijn), op iets of iem. —; bij iem. — of aangaan; komen —; sneller loopen; (zeev.) aanvaren; — (werktk.) rad loopt aan; er tegen —; — (hebben) met iets in strijd zijn, aandruisen; — (zijn) (schild.) eene tint krijgen; aeei doen —; (zeev.) langs de kust —; — overg. (hebben) (w. i. g.), herhaaldelijk dringend verzoeken; — onpers. (hebben) duren, aanhouden: het zal nog lang —, eer enz.; — poonkleur, v. —en, de kleur, die het staal krijgt door het te verhitten; — ||lo(en, w. zw. onoverg. (hebben); — llmaak, m.; — Hmaken, w. zw. overg. (hebben), vasthechten;

AAN 1

land —; in voorraad vervaardigen, bereiden : sla voortmaken; vuur — Hmaker, m. —8; — ||making v.; — ijmaakMer, V. —8; — ||muilen, W. ZW,

overg. (hebben), tem. tot iets—; — || maner, m. —8; — {|manin{;, V. —en; — HmaaiiMter, V. —8: — ||marcheeren, W.

zw. onoverg. (hebben en zijn), in een zekere richting marcheeren: als handeling (hebben) , als plaatsverandering (zijn); (hebben) snel marcheeren; beginnen te marcheeren; — ijmaren, zie aanmeren; — [jmarsch, m.,aantocht llmatigen (zich), w. zw. wederk. (hebben), zich (dat.) iets (acc.) —, onrechtmatig toeëigenen.

AAlV||m*«i£enlt;i, bnw. en bijw. —er, —at: ayn.: laatdunkend, trotseh.

AAN|]matiginc, V. —en ; — ||melilen, w. zw. overg. (neoben), iem. (dat.)ie^« —, aankondigen, vermelden; iem. —, aandienen; — wederk., zich —; —1| melding, v. —en; — ümen^en, w. zw. overg. (hebben), met water —, toebereiden; —

l| menging, V.—en; —||mennen, W. ZW.

overg. (hebben) (veroud.), mennen; — llmeren, w. zw. overg. (hebben), meren, een schip vastleggen.

A AIVII merkelijk, bnw. en bijw. —er, —at, oudt.: opmerkelijk, merkwaardig ; — belangrijk, aanzienlijk; — Wj w. in eene aanmerkelijke mate; — A—

#hei«l, V. (W. i. g.).

A AHI||merken,w. zw. overg. (hebben), acht geven, opletten, overwegen, opmerken, iets — als_t beschouwen; afkeuren, aanmerking maken; Aij heeft altijd wat aan te merken', — A—»1| waard. Hovaardig, bnw. —er, —st (veroud.), nu meer; opmerkelijk; —1| merker, m. —8; —Ijmerking, v. —en; in —komen; niet in — komen bij iets, er niet mede vergeleken kunnen worden; uit—van, ter oorzake van, wegens, om; syn.: opmerking, bedenking; — ||merk»»ter, v. —8; — jjmeten, w. st. overg. (hebben), eene jas —; — (oudt.) wederk. zich—, zich aanmatigen, zich vermeten; —

llmeting, V. —en; — Umetaelen, W. ZW.

overg. (hebben), door metselen aanhechten; — onoverg. (hebben), sneller metselen.

AAIV||minlijk, [{minnelijk, ||minnig, bnw. en bijw. —er, —st, bekoorlijk: —

Ïminlijkheid, jjminnigheid, V.minlijkheid, jjminnigheid, V. —heen.

AAüIllmoodiRen, w. zw. overg. (hebben) ; syn.: bemoedigen, moed geven, moed inboezemen, moed inspreken; — llmoediger, m. —8; — Hmoediging, V. —en; — ||moedigster, V.—8; — ||moei-«•n, w. zw. overg. (hebben) (w. i. g.), iem. moeite veroorzaken door hem iets te verzoeken, met aandrang te verzoeken; — ||moeren, w. zw. overg. (hebben), de moer aandraaien, aanschroeven; — Hmoeten, w. st. onr. onoverg. (hebben), van kleeren of sieraden, die aan (het lichaam)moeten; moeten branden; — overg. (hebben),moeten aanheb-

AAN

ben(aanhet lichaam, n. 1.); — Ijmogen,

w.zw. onr. onoverg. (hebben), van kleeren of sieraden, die aan (het lichaam) mogen; mogen branden; — overg. (hebben), aan (het lichaam) mogen hebben;—HmonMteren, w. zw. overg. (hebben), (zeev.) van scheepsvolk, dat in dienst genomen en op de monsterrol gebracht wordt; — ||morren, w. zw. onoverg, (zijn) komen —: — overg. (hebben) morrend beschuldigen; — ||mun-ten, w. zw. overg. (hebben), geld —; Ijmunting, V. —en; — Ijnaaien, W. ZW.

overg. (hebben); iem. ooren, — iets wijs maken, op de mouw spelden; ||naaiing, V. ; — IInaderen, W. ZW. OUOVerg. (Zijn), naderen; — ||nadering, v. —en; — Una-gelcn, w. zw. overg. (hebben), met nagels bevestigen; — ||nageling, v. — en.

A ATV|| néme lijk, bnw., —er, —st; wat aangenomen behoort te worden, wat men niet mag afslaan; op —e voorwaarden ; geloofwaardig; een — (bevattelijk) kind; — A—#heid, V.

Aatviinemen, w. at. overg. (hebben), overnemen; eene boodschap — ; eigenaardigheden van iem. —: begrijpen, bevatten : hij is goed van —; ontvangen: giften, een aanbod, eene betrekking, eene belofte, eene verzekering —, eene verontschuldiging, eene bede, een verzoek, eene uitnoodiging, eenen raad —, eene schenking —, aanvaarden; eenen wissel' brief —, accepteeren; een voorstel —; iets voor goede munt —, als ernstig gemeend beschouwen, er geloof aanhechten ; eenen regel, eenen maatstaf —, zich er aan houden; goedkeuren, als waar erkennen: iets op goed vertrouwen —; omhelzen: eene leer, eenen godsdienst —; onderstellen: neem eens aan, dat enz.',— den rouw, eenen naam, de houding, den toon, den schijn —; een werk —: het is geen aangenomen werk, het behoeft niet binnen eenen bepaalden tijd klaar te zijn; ondernemen, beginnen: de reis —; iem. in genade —; in dienst nemen: werkvolk, soldaten, vrijwilligers—; opnemen in eene vereeniging, een kerkgenootschap ; iem. als of tot kind —; zich (dat. zijner (gen.) —, aantrekken, ontfermen (w. i. g.); — onoverg. (hebben), toenemen (zeev.): het — van den wind, van de zee (hooger loopen der golven); — line-

mer, m. —S; — ||neemitlt;er, V. —S; — ||neming,V. — en;— a—M||biljet, O. ten ; schriftelijk bewijs, dat iemand zich heeft verbonden voor 's Rijks zeedienst; — A—•||»om, V. —men; —IInopen, w. zw. overg. (hebben) (w. i. g.), aansporen; — [jnoper, m.—8; —jjnoping, V.; — UnoopHter, V. —8; — [Jopperen,

w. zw. overg. (hebben), aandragen; van hooi: vlug aan oppers zetten ; — ||pakken, w. zw. overg. (hebben), aanvatten, aangrijpen, aanvallen; iem. goed —, duchtig de waarheid zeggen; —

||pakker, m. —S; — jjpakking, V.; — lipakster, V. —8; — ||palen, W. ZW. On-

overg.; aangrenzen, belenden; alleen

AAN

aanbrengen; africhten (vanpaarden), gew. toerijden; — ||rijlt;l«r, m. —s; — Hrijdin», V.;— rijdster, V.—8; —Iky-_gen, w. st. overg. (hebben), aan een snoer rijgen, aansnoeren; (zeew.) twee zeilen aan elkaar rijgen; — HrijKer, m. •s; — llrijging, V. —en ; — ||rij_K».lt;«-i', —s; — ||i*ij|teii, w. zw. onoverg. (zijn), rijper worden; fig. van personen: zich ontwikkelen, opgroeien; — Hrinten, w. zw. overg. (hebben), aan een touwtje rijgen; — ||rit, m.; — ||ri(»«l, o. —s, —en (veroud.) eig.; aanritssel, prikkel; — ■■!{;, v. —en, aauprikkeling, aanvechting (tot het kwade); — üritnen, w. zw. overg. (Iiebben) (veroud.), prikkelen, aanprikkelen (tot het kwade); — HriiMstfld, o. —en (w. 1.g.)handgeld; — ||roeien, w. zw. onoverg. (zijn), komen—; snel roeien; — overg. (hebben), iem. —, naar een schip roeien; — ||roeier, m.

—3; — 1| roeiing, V.; — ||roei»ter, V. —S; — ||rue|», m.; — ||roepon, W. St.

overg. (hebben), iem. de schildwacht riep 0718 aan; God, den naam des Hee-ren —, vereeren; afhalen; — jjroeper,

in. —8; — Hroepin», V. —en; — [jroep-•ter, V. —S; — || roeren, W. ZW. Overg. (hebben), aanraken; een teedere snaar —; roer mij niet aan, sla mij niet; fig.: raken, treffen, roeren; een teede)quot;punt —, in het voorbijgaan vermelden, aanstippen ; de brij, de soep, de verf —, met ets vermengen door te roeren; — jroerder, m. —8; — Uroering, V. —en; jruerttter, V. —8; — ||roc»(en_t W. ZW.

onoverg. (zijn); aan iets vastroesten; —

Uroeitins, V. —en; — Krollen, W. ZW.

overg. (hebben), vaten aanrollen; — onoverg. (zijn), komen—;— ||roïler, m. —8; — Ijrolling, v. —en; —llrnNtcr, V. —s; — ||i-oohcn, w. zw. overg. (hebben) eene pijp —; eene aangerookte si-naar; — ||ri»ilen, w. zw. overg. (hebben); — Hruilinj^v. —en ; — |gt;rui«tehen, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; overg, (hebben) iem. —; — ||rulwken, w. zw. overg. (hebben), met eenen ruk naar zich toe trekken; (krijgsw.) aangerukt!— onoverg. (zijn), de vijand rukt aan; dreigend naderen; (scherts.) eenejlesch Uiten —; — Ijrukkine, V. —en ; — 'isar-, w. zw. overg. (hebben), eenen hond Op iem. —; — Hsarder, m. —S; — ||i»ar-'K» V, —en; — IjMarster, V. —S; —

iiiM-haflen,iiM-haflen, w. zw. overg. (hebben), , aankoopen; opdisschen,opschaften; wederk.: 2:icA(dat.) iets —Useliaf-'C-j:, V.; — IjMchakelen, W. ZW. OVCX'g.

Ineoben), met schakels verbinden; — p|Hc!iakeiing,V. — en, hetzelfde als jjeen-■f_i^c'^,a'^lt;eli^,»g, v. — en ; — ||«eliarrelen, m. zw. onoverg. (zijn), komen —; — rcliarrcline, V. ; — ||«elitgt;llen, W. ZW. )noverg. (hebben); —||«elieineren, w. 'w. onoverg. (zijn), schemerend aankeken; — llMeliciiden, OOk H■«■hennen, v. st. overg. (hebben), aantasten, aan-'iviiden, bestoken; schendig bejegenen, 'nuden; opstoken, aanhitsen;—A—jtd,

18

AAN

bnw. (veroud.),aanvurend, opwekkend ten strijde; — Haeheping, v. — en (w. i. g.) het aanvaren met schepen; — ||»elierpen, w. zw. overg. (hebben); — llMeherper, m. —8; — ||Nclier|iin{;, V.

—en; — ||«eiiieten, w. st. overg. (hebben), raken: een stuk wild —; een geweer —, voor de eerste maal afschieten om het te beproeven; spoedig aantrekken (van kleeren), aan (het lichaam) schieten, aandoen; (dicht.) zich een kleed —; (Z. Ned.) aanploegen; — onoverg. (zijn), toeschieten, toesnellen; de hond kwam op mij —; naderen: de tijd schiet aan —; (zeew.) de zee schiet aan, wordt onstuimiger: — IjMehieting, v.; — ||«ehijn, o., uiterlijk voorkomen; blik, aanblik; (dicht.) in het — van, in onmiddellijke nabijheid van; aangezicht, gelaat; in het zweet uws — ponder zwaren arbeid; — ||sciiijnen, w. st. overg. (hebben) (veroud.), bestralen, verlichten; de zon scheen mij aan; — onoverg. (hebben),schijnt Aem(dat.) aan, het heeft den schijn, dat hij iets is of doet; — IjMehijnin*;, V.; — ||«ehik. ken, w. zw. onoverg. (zijn), dichter bij schikken, aan (tafel) schikken; — jjMehimmelen, W. ZW. OnOVerg. (zijn), voortgaan met schimmelen; — Hnehit-teren, w. zw. overg. (hebben), tegen-schitteren; bekoren; — jlarhocien, w. zw. overg. (hebben), schoeisel aandoen, beschoeien; wederk. zich —; — ||«chof-felen, w. zw. onoverg. (zijn), komen —;

— overg. (hebben), de paden —; voortmaken met schoffelen; — Ijschokken, zie aan sjokken; — ||aclioninielen, w. zw. onoverg. (zijn), schommelend naderen ; — ||*gt;cliongelen, zie aanschom-meien; — ||»ehonw, m.; het aanschouwen met bewondering; het gadeslaan, overwegen; in— nemen, gadeslaan, beschouwen.

A ATV'Hwehóuwhaar, bnw. ©n bijw., —der, —st; zichtbaar; — op eene zichtbare wijze; — llHelióüwelijk, ook ||»eitóü\vlijk, bnw. en bijw.,—er,—st; iets — maken, het afgetrokkene zoo voorstellen, dat het gemakkelijk te begrijpen is; — onderwijs; eene —beschrijving, levendige, schilderachtige; iets

— (op —e wijze) voorstellen; — A— ^lieid, V. ;— Hftehóiiwen, W. ZW. Overg. (hebben) (in het proza valt de klemtoon op schouw; de dichters gebruiken ook aanschou wen met het verl. deelw. aangeschouwd, dus: aanschouw of schouw dan, aanschouwde of schouwde éan, heb aanschóüwd of aangeschouwd), zien, aanzien (in min of meer verheven beteekenis), het daglicht, het levenslicht —; ten — van, in tegenwoordigheid van; met bewondering of verwondering aanzien, de na* tuur, den hemel —; met belangstelling naar iets zien, iets gadeslaan; iets opmerken, overwegen, in overweging nemen ; gewaarworden, het inwendige syn.: gewaarworden, waarnemen, zich

AAN

het tegen w. deelw. — dis in gebruik; — HimiinK, v.; — lipart, o.—en, —je(ver-oud.), aandeel; — ||pa««eii, w. zw. overg. (hebben), eene jas —; ieni. een pak —, een pak slaag geven; — Hpeil, m., het opnemen van den voorraad handelswaren, die, bij het heffen of verhoogen eener belasting daarop, aanwezig zijn, om te bepalen hoeveel belastingpenningen er volgens de nieuwe regeling van betaald moeten worden; vroeger

Hpeilini;, V. —en; — Hpennen, W, ZW.

onoverg. (hebben), sneller schrijven; — I! perm-n, w. zw. overg. (hebben), voortgaan met persen; —onoverg. (zijn)voor-uitdringen; — ||per*in(;, v. —en; — || pioncn, w. zw. overg. (hebben), al piepende bedreigen; — llpijpen, w. zw. onoverg. (hebben), de pijp aansteken; — Hplakbiljet, O. —en;—||plak-ken, w. zw. overg. (hebben), eene kennisgeving —; iem. iets —, te duur ver-koopen ; — llplakker, m. —s; — li plak-kiu^, V.; — Hplaknter, V. —S ; — ||plant, m.., het aanplanten; — HpFanten, w. zw. overg. (hebben), aankweeken; een plantsoen vergrooten, voortmaken met planten; — ||planter^ m. —B; —

||plantint;, V. —en; — Hpleittteren, W.

zw. overg. (hebben), eenen muur —; voortmaken met pleisteren; — ||plek-ken, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), iem. iets —, met iets kwaads besmetten; — Hplempen, w. zw. overg. (hebben), eene sloot of gracht—_t dempen;—

Hplempinc, V. —en; — Hploegen, W.ZW.

overg. (hebben), een stuk land door te ploegen met een ander stuk verbinden; voortmaken met ploegen; — Hplocging, V. —en; — Hplompen, W. zw. onoverg. (zijn), plompend of plassend (door het water) naderen; — jjpoo-ten, w. zw. onoverg. (hebben), vlug met het werk voortmaken; ook: poot aan spelen; — Hporrcn, w. zw. overg. (hebben), aansporen; — ||porring, v.—en;

— Hporder, m. —8; —Hpomter, V. —-S;— llpoten, w. zw. overg. (hebben), aankweeken, aanplanten; aansteken (eene ziekte of ongedierte); — Hprnaien, w. zw. overg. (hebben) (zeew.), aanroepen (een schip); — Hpraten, w. zw. overg. (hebben), aanpreeken; iem. (dat.)i«£« —, onoverg. (hebben) voortgaan met praten; — Hpreeken, w. zw. overg. (hebben), iem. (dat.) iets —.« — onoverg. (hebben), voortmaken met preeken; — HpreHaen, w. zw. overg. (hebben), aandringen. opdringen; — Hprijzen, w. st. overg. (hebben), iem. iets —; iem. zich zeiven —; goede waar prijst (beveelt) zich zelve aan; — Hprïjior,m. —s;— Hprijzine, V. —en; — liprijsster, V. —S; — llprikkclaar, m. —8 ; — A—#»lt;cr.V.—8;

— Hprikkelen, w. zw. overg. (hebben), aansporen, aandrijven; iem. — totanzr,

— Hprikkeling, V. —en; — ||prikkel-•ter, V. —8; — jjpruilen, W. ZW. OU-

overg. (zijn), komen —; — Hpunten, w. W, ZW. over^. (hebben), eene pen, een 5 AAN

potlood —; zijne pen —, er zich toe zetten om iets te schrijven, dat scherp is; iem. —, opzetten tot een pennen- of woordenstrijd; eene paal, spelden, ijzer-draad —; — Hpiinfer, m.—8; —||pun-tinp, V. —en; — Hpuntater, V. —8; —

||puntrin{;,m.—en,hetzelfde als llpunt-•ehijf, v. —schijven, een werktuig om spelden aan te punten; — ||ra«len, w. zw. overg. (hebben), iem. iets —; op — van iem.; — ||ra«ler, m. —8; — ||railing, V. —en; — UraaiKter, V. —8; — Ura-ken, w. zw. overg. (hebben), raken, aanroeren; — ||raking, v.: met iem. in

— komen; eenpunt van—; — A—*||pun4, o. —en; — IIrak k en, w. zw. overg. (hebben) (zeew. — w. i. g.), de marszeilra —, de rak van de marszeilra om de steng brengen en op zijne plaats vastmaken; — Urammelcn, W. ZW. onoverg. (zijn), komen —; — Uraiulen, W. ZW. overg. (hebben), aanvallen, aantasten, benadeelen; iemands eer, goeden naam

—; — Hrander, m. —8;—||ranlt;ling, V. —en; — randMtcr, V. —8; —||rannen, Hranzen, w. zw. overg. (hebben), bijvorm van aanranden; — ||ranker, m.

—s; — Hranising, V. — en; — IIratelen, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; — ||rn-zeeren,w. zw. overg. (hebben), (bouwk.) de ruimte op en tusschen de gewelven met metselwerk aanvullen; — || razee-ring, V. —en; — llrazen, W. ZW. On-overg. (zijn), komen — (van pers., van stormwinden); (hebben) voortgaan met razen; — overg. (hebben), iem. —, tegen iem. uitvaren; razende bedreigen, te gemoet razen (van stormwinden);

— || recht, o. —en, hetzelfde als A—

||liank, V. —en; — ||rechten, W. ZW.

overg. (hebben), opdisschen; eenen maaltijd, ten gastmaal —; — Ijreohtcr, m. —8; — Hrecliting, V.—en; — Hreeht-uter, V. —8; — Ureehtkeuken, V. —S,

de plaats,waar men de spijzen aanrecht en het keukengereedschap bewaart; — ||reiken, w. zw. overg. (hebben), in handen geven, overgeven; —||reiking, v. —en; — || reken baar, bnw. —der, —st; toerekenbaar; — ||rekencn, w. zw. overg. (hebben); iem. iets —, iets op iemands rekening stellen; toeschrijven : iem. iets als eene eer — ; — Ijreke-

ning, —en; — Urennen, W. ZW. OnOVCrg.

(zijn), komen —met vijandelijke oogmerken op iem. toe rennen: op den vijand —; (hebben) snel rennen; — Uriehten, w. zw. overg. (hebben), veroorzaken, teweegbrengen,tot stand brengen (in ongunstigen zin): een bloedbad, verwoestingen —; — ||richter, m. —8; —|| richting, V.;—|| rich tater; V.

—s; —1|rijden,w. st. onoverg. (zijn), met een rijtuig tegen iets stooten; ergens slecht afkomen; op iem. —; bij iem. —; komen —/beginnen te rijden, afrijden; — (hebben) snel rijden; — overg. (hebben), iem. —; iem. met een verzoek of aanbod lastig vallen; zich ergens laten —, heen rijden} met wagens aanvoeren,

AAN 1

voorttellen; — ||schouwer_t m. —8; toeschouwer; — ||«chouw»ter, V. —8 ;— llMchouwini;, v. —en; syn.: ^eicoaricor-ding, waarneming_t voorstelling', — A—•

||v«rmo|;eii_t O.

A4lV||igt;ciiranen₍ w. zw. overg. (hebben), (veroud.), bijeenschrapen; — llsehrAppcn, w. zw. overg. (hebben); — IIschreeuwen, w. zw. overg. (hebben), schreeuwen naar; iem. (dat.) —, toeschreeuwen ; — onoverg. (hebben), voortgaan met schreeuwen;—l|«chreea-wini;, V. ; — [jschreien, W. ZW. OVerg. (hebben), iem. om hulp — ||schrijden, w. st. onoverg. (zijn), komen —; — ilMchrijven.w. st. overg. (hebben),fefs—, iets opteekenen, zoodat men het lezen kan; opschrijven; in een register schrijven; in een zekere klasse rangschikken; slecht aangeschreven staam.; iem. (dat.) iets —, op zijne rekening stellen; toerekenen: iem. iets als een groote verdienste —; iem. iets —, ambtshalve schriftelijk bevelen; eene vergadering —, bijeenroepen; voortmaken met schrijven; — |j»chrijver, m.—s; —Hnchrijf-stei, V. —8.; '— ijschrijving, V.—en,

een gedrukt of geschreven stuk, dat een bevel inhoudt, hetwelk ambtshalve WOrdt gegeven; — ||schroeven, w. ZW. overg. (hebben); — ijsehroevinK, v. —en; — Hschudden, w. zw. overg. (hebben); — Ijschuddinf;, v. —en; — llMehuifelen, w. zw. onoverg. (zijn),(van clangen); — Ijschuinen. w. zw. overg. (hebben), sehuiner maken; — ||«chni. ven, w. st. overg. (hebben), naderschuiven, schuivend aandoen (muilen, sloffen) ; — onoverg. (zijn), schuivend naderen; — Ijschuiving, V.—en;— ll»ij-feien, w. zw. onoverg. (zijn), sissend naderen (van slangen); — ||ajokken, w. zw. onoverg. (zijn), sjokkend, met loggen tred naderen; — ||«jorren,w. overg. (hebben), (ze ew.) door trekken stijver vastbinden (van touw); — |j»jor-

rinp, V.--en; — ||»jouwen, W. quot;ZW.

overg. (hebben), iets ergens heen sjouwen; sjouw mij (dat.) die kist eens aan: — onoverg. (zijn), met iets komen — ||*ia*n, w, st. onr. overg. (hebben), na een snelle beweging iets raken, treffen; muz.: eene toets, eene snaar het paard slaat aan, slaat onder het draven met den hoef van den achtervoet tegen het hoefijzer van den voorvoet: eenen toon —; een hoog en toon (scherts.) eene vrouw —, huwen; goederen —, in beslag nemen; iets —, met iets beginnen, iets ter hand nemen; krijgsw.: voor iem. (de hand) —, iem. groeten; het aas, de lijn, de zeilen, (wev.) den ketting —; vastspijkeren: een naambordje —; een huis — (aanplakken), te huur of te koop aanbieden; ists hoog —, op een groote waarde schatten; iem.—(in de belasting); ook het bedrag vaststellen, dat een onvermogende als bedeeling ontvangt; (wev.). de draden dieper indrijven: dt spieën —; — onoverg.

AAW

(hebben), dé klok slaat aan; de hond slaat aan; beginnen te slaan (van eene klok); krijgsw.: de kogel slaat aan; (fabr.) de klep slaat niet aan, sluit zich niet geheel; (zijn) van vloeistoffen: de ruiten slaan aan; neerslaan; (fabr.) de ketel slaat aan, beslaan; van boomen, die verplant zijn: vatten, opnieuw beginnen te groeien; — Mag, m. —en, het aanslaan; de plaats, waar de jaag-lijn aan de trekschuit wordt vastgemaakt ; (\T\i%amp;V!.)de —op Amsterdam; — een — op iemands leven; (muz.) een goeden

— hebben; hij kwam op den —, toen het begon; — (krijgsw.) inden—liggen, het geweer in dezelfde richting houden als bij het schieten; op den — schieten, dadelijk na het aanleggen van 't geweer schieten; — raming (van kosten); — in de belasting; — A—||beitel, m. —s, kruisbeitel; hij wordt gebruikt, als men het sluitwerk aanbrengt in de aanslagen van deuren en ramen; — A—llhiljet, O. — ten; A—1|kom, V.

— men (stoomw.); — A—Hraam, o. — ramen (stoomw.); — A—||roo«lt;er, m. —S (stoomw.); — A—listeen, m. —en (bouwk.); A—Ijstoel, m.—en (werktuigkunde), — Ijslappen, W. ZW. OUOVerg. (zijn), (gemeenz.) slapper worden; verminderen ;— Ijslappine;, V.;-— Ijsleepen, w.zw. overg. (hebben), iets ergens heen sleepen, met moeite aandragen, aanbrengen; vlugger sleepen; — Hsieepine, v. —en: Hslenteren, w. zw. onoverg. (zijn), slenterend naderen; — Hsiepen, w. zw. onoverg. (zijn), met de voeten langs den grond slepende, langzaam, naderen; — Hsleuren, w. zw. overg. (hebben), iets ergens heen sleuren; — onoverg. (zijn), sleurend naderen; langzaam voortgaan, vorderen; aanhouden, duren; — onper.: het sleurde lang aan, eer enz., het duurde lang; — isiibben, w. zw. onoverg. (slib aan, slibde aan, benaanges]iba),aa«t7c*//fc(i land-, — onpers,: hét slibt hier sterk aan;—llslihbinj;, V. —en;—Dslijken, w, zw. onoverg. (slijk aan, slijkte aan, ben aangeslijkt), het bezinken en aanzetten van slijk; — onpers.: het slijkt hier sterk aan; — Mijking, v, —en; — ÜNiijmen, w. zw. onoverg. (slijm aan, slijmde aan, ben aangeslijmd), het achterblijven van kruitslijm in de ziel van het geweer na het schieten; —

Itslijminc, V. —en; — ||slijpen, W. St.

overg. (hebben) scherper maken; voortmaken met slijpen; — jjsiijpinc, v.

— en; — Min_Keren, w. zw. overg. (nebben), toeslingeren; — onoverg. (zijn), slingerend, waggelend naderen: — t|sloffen, w. zw. onoverg. (zijn), sloffend langzaam naderen; — üsluiken, w. st. overg. (hebben), goederen —, ter sluik aanvoeren om de belasting te ontduiken ; — Hsluipen, w. st. onoverg. (zijn), sluipend naderen; — Hslniten, w. st. overg. (hebben), een voorwerp aan een ander verbinden; dichter doen slui-

AAN

ten; — wederk., zich bij iem. zich aan eene partij —; de teeg sluit zich daar aan den dijk aan; het middelbaar on-derwijs sluit zich aan het lager aan; — onoverg. (zijn), de deur sluit niet aan; —

llnluitcr, m. —S; — V. — S; —

IjitluitSnquot;, V. — en; — A—«ilplaatn, V. —en;— A—•||piint_lO. — en;—[jitinach-ten, w. zw. overg. (hebben) (diehtk.), smachtend aanzien; — HMmedvn, w. zw. overg. (hebben), een stuk ijzer aan een ander stuk vastsmeden; voortmaken met smeden; — ||ftm«Miine. v. —en; — ||»inel(4'n, w. st. overg. (hebben), door smelten verbinden; voortmaken met smelten; — |J*nieifing, v. —en; — 11«meren, w. st. overg. (hebben), een kleverige stof aan een voorwerp doen hechten; (metsel.) de pannen, het dak iem. (dat.) iets—, op bedrie-gelijke wijze verkoopen; iem. iets duur —; door smeren herstellen; den muur —; vlugger smeren ; — |t«meerder, m. —S; — ll«imeer»lt;er_t V. —S; — l|*»me-ring, V. —en; — Hsmeulen. W. ZW. OU-

overg. (zijn), van hetvuur; — ||Hinijten, w. st. overg. (hebben), in een bepaalde richting smijten; iem. (dat)iets—.toesmijten: iets op iem. smijten: iem. klitten —; kleeren aan (het lichaam) smijten, haastig of slordig aantrekken; — |{Hmijlt;ing, V. —en ; — ||»iiauwen. W.ZW. overg. (hebben), tegen iem. snauwen; — ||fgt;netie of ||«nee, v. —n; —en (houtzag.) de afstand tusschen de beide uiterste tanden eener zaag; — ||«nelleii, w. zw. onoverg. (zijn); — ||Mnijden, w. st. overg. (hebben), een brood —; vlugger snijden ; — Hsnoercn, w. zw. overg. (hebben), met een snoer vastbinden; iem. (dat.) de kleeren —; vaster snoeren; aan een snoer njgen; iem. aan het snoer krijgen, weten over te halen om zijne belangen voorste staan; oudt.: aanranden; — ||tmocring, V. —en; —||Hiiorren, W. zw. overg. (zijn);— ||«oldeeren, W. zw. overg. (hebben): — llMpanncn, w. st. overg. (hebben) (de verl. t. is zwak: spande aan), vaarden — (aan den wagen), den wagen — (aan de paarden); (draaib,, stoom w.) een voorwerp aan de spil van eene draaibank bevestigen of aan een bewegend deel van een stoomwerktuig, om het in beweging te brengen ; — voerman, span aan; iem. —, aan het werk zetten; goed aangespannen (ingespannen) zijn, voorzien zijn van de noodige middelen; syn.; inspannen, voorspannen; sterker spannen (snaren, riemen, enz.) — onoverg. (hebben) met iem. —, zich met iem. rereenigen; (zij n) met iem. vereenigdzijn; — lispanner, m. —s; — Ijspannter, V. —S, — Hnpan-ninp, v. —en; — |]*gt;parren, zie aansper-ren; — UnpaMen.w. zw. onoverg. (zijn); — lepelden, w. zw. overg. (hebben), vast-jhechten met spelden; — ||«perren, w. | zw. overg. (hebben), met opgesperden 'muil bedreigen(van verscheurende die-ren); — l^peten, w. zw. overg. (hebben).

AAN

aan het spit steken; — ||»pie9n, ||npljen, w. zw. overg. (spie of spij aan, spiede of spijde aan, heb aangespied of aange-spijd), (werktk.)door het indrijven van spieën of spijen vaster aansluiten;— ilftpijkeren, w. zw. overg. (hebben);— li«pijkerinK. V. —en; — ||Npijlen, w. ZW. overg. (hebben), vastmaken aan spijlen in den schoorsteen of aan den zolder om gerookt te worden of te drogen (van vleesch of spek); — II«pijlins, v.; — ||»pinnen, w. zw. overg. (hebben), vastspinnen aan; fig.: een verzinsel aan een verhaal toevoegen; vlugger spinnen; — ||»plilt;Nen, w. zw. overg. (hebben), van touw: door middel van eene splits twee touwen aan elkaar verbinden; HttpliiMinf;, v. —en; — ||Hpo«deii, w. zw. onoverg. (zijn), spoedig naderen; — |jMpoeg«n, zie aatispu-wen; — ||«poelen, w. zw. overg. (hebben), de zee spoelt lijken aan; aanslij-ken, aanslibben; — onoverg. (hebben), spoelen naar; (zijn), gespoeld zijn naar; (zijn), komen —, aandrijven; de lijken zijn aangespoeld; — onpers. (hebben), de werking: het spoelt hier sterk aan; (zijn) de toestand als gevolg der werking : het is hier in den laats ten tijd sterk aangespoeld; — ||»poeliii{;, t. —en; — ||»pocl8cl, O. —8; — ||»poken,

w. zw. onoverg. (zijn), naderen als een spook; — ||Mporeii, w. zw. overg. hebben), met de sporen aandrijven (van paarden); fig.: aanzetten, aandrijven, prikkelen; syn. aandrijven, aanjagen, aanporren, aanprikkelen, aanstoken, aanvuren, aanwakkeren, aanzetten, opwekken; — onoverg. (zijn) met den spoorwagen komen aanrijden; — lispo-ring, V.—en; — ÜMpooi-der, m.—s; — ||i»panrM(er, V. —S; — H^praak , V.

—spraken, —je; — hebben, gelegenheid hebben om met iem. te spreken; toespraak: eene — houden; — hebben op iets, recht; eene — hebben op iem., vordering ; — maken op iets; in de stijll.: het onverwacht aanspreken van iemand en de woorden, die men daarbij gebruikt; de aangesprokene kan afwezig zijn, en de — kan ook een voorwerp gelden, dat dan als een persoon wordt voorgesteld.

AAIVUnprakelijk, |j«praaklijk, bnw., hij is —, kan worden aangesproken om vergoeding; in zedelijken zin: verantwoordelijk; — A —ƒ lieid, V.; — llupra-keloo«, IjMpraakioo», bnw., geene aanspraken he obende; — !l»prékelijk,bnw. (veroud.), aansprakelijk.

A Ax || «preken, w. st. overg. (hebben), iem. —, toespreken; iem. om iets —, verzoeken; iem. over iets —, onderhouden, berispen ; ie/n. —, bezoeken; iem. in rechten —, voor den rechter dagen; zijn kapitaal —, er van gebruiken ; defiesch —, drinken; — onoverg. (hebben), geluid geven (van muziekinstrumenten) ; — ||«preek«ter, V. —S; — Hspreker, w. —E; zie aanspreken: ook

AAN 1

lijkbidder of leedaanzegger, van aan-spreken, dat oudt. ook uitnoodigen ter begrafenis beteekende; —Usprekin^ v. —en; — ItMpringen, w. at. onoverg. (zijn), komen —; (hebben), voortgaan met springen; — overg. (hebben), xem. — (om te liefkoozen of aan te vallen); — liNpugen, w. 8t. overg. (hebben), hetzelfde als üspuwen, w. zw. overg. (hebben); iem. —, fig.: smadelijk bejegenen; — HHpuging, v. —en; —

||«ipuwiiig, V. —en; — ||«taan, W. st. onr. onoverg. (hebben), de deur staat aan-, iem, (dat.) —, bevallen, behagen; ergens op —, aandringen; — doet verkrijgen, de aanhouder wint; oudt.: ophanden zijn, nabij zijn.

AA?U||ataan4le, bnw.; — Maandag',

— znw., gem. sl. —n., toekomstige echtgenoot.

AAlV||s4aartcn, w. zw. overg. (hebben), het eene paard met den kop aan den staart van het andere vastbinden; (tababsb.) de uitgetrokken tabakstrum-pels zóó op den akker leggen, dat de kop der eene plant op de wortels (staarten) der andere komt te liggen;

— ÜMialte, v. —n; gew. wordt het mv. gebruikt; — maken; syn. toehereidue-len; — Manipen, w. zw. overg. (hebben), dichter in elkaar stampen; al stampende dieper indrijven; vlugger stampen; — onoverg. (zijn), stampend naderen; — ||Maniper, m. —s; — ||N(ampf*ter, V. —S; — ||K4ampiii{;, V.

— en; — ||Mlt;a|ipeii, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; op iem., een huis —; bij iem. —, aangaan, iem. bezoeken; — (hebben), vlug stappen; syn.; aan-heenen, aanloopen; —overg. (hebben), ik kan dien weg in een uur —; — ll«tap-per, m. —S; — ||i»tapster, V. —S; — llMaroii, w. zw. overg. (hebben), met strakken blik aanschouwen, aanzien;

— IjHtaring, V.; — {|N(e«-ikka)»t, V. —en ;

(krijgsw.)., een werktuig, dat men gebruikt om eene mijn aan testeken; het draagt ook de namen van sQhuif-doos en muizenval: — ||«(ei»eren, w. zw. onoverg. (zijn), Jcomen —.

A/%!V||Ntékclijk , bnw. —er, —st., besmettelijk; — A—#heilt;l, v.

A.4TVi|tt«ckcn, w. st. ovei'g. (hebben), vaststeken: aan het spit steken; (Z. Ned.) van kleedingstukken: aantrekken, aanschieten; een vat bier —, aanbreken; een aangestoken peer; ontsteken (eene kaars), opsteken (eene sigaar); syn.; inbrand steken, ontsteken, opsteken, brandstichten, brand veroorzaken, vuur maken; — besmetten; één schurftig schaap kan de geheele kudde —; — onoverg. (zijn), van vruchten: beginnen te verrotten.

AA^!||Mtêkcnlt;l, bnw. —er, —st, besmettelijk , aanstekelijk.

A Atv || «tcker, m. —S; — ||i»lt;eek«ter, V. —S; — jjntcklng;, V. —en ; — ||Mt«?llen,

w. zw. overg. (hebben), iem. —, in dienst stellen; iem. — als, tot; syn.: benoe-\ AAN

men, beroepen; — wederk., zich —,te keer gaan; zich — als, zich voordoen als; zich dwaas —; — ||»telliiig, v.

—en ; — jjftteller, m. —S ; — ||«temnien,

w. zw. overg. (hebben), beginnen te zingen, aanheffen; — ||H«einpelcii, w. zw. overg. (hebben), papier —, den voorraad gestempeld papier grooter maken; — ||»»terkeii, w. zw. onoverg. (zijn), van een herstellende: in krachten toenemen j — ||»4erveii, w. st. onoverg. (zijn), bij erfenis ten deel vallen; dat stuk land is mij (dat.) aangestor-ven'f — llmterviiig, V. ;—||«tevenen, W.

zw. onoverg. (zijn), komen aanzei-len; — (hebben) voorwaarts stevenen (handeling); (zijn) (plaatsverandering); — |l»»ticlitcn, w. zw. overg. (hebben) (w. i. g.), kwaad —, beginnen te stichten, veroorzaken; — ||s(ich4er,m. —S; — ||i»ticht*lt;er, V. —S; — jjstirh-

ting, v.; — Ijstijden, w. st. onoverg. (zijn), komen —; — |l*lt;ïjvcn, w. zw. onoverg. (zijn), stijver worden (van vloeibare stoffen); sterker worden (van den wind); — st. overg. (hebben) beter bewerken met stijfsel; vlugger stijven; — llHtikken, w. zw. overg. (hebben), door stikken verbinden; vlugger stikken; — jjittikkiiiff, V. —en; — ||Htipp«ii, w. zw. overg. (hebben), met eene stip merken, aanstrepen; aanroeren; — llntipping, v.; — Hoflen, w. zw. overg. (hebben), de kamer —; — Ijfttoken, w. zw. ovei'g. (hebben), het vuur, de kachel —; den twist —; iem. —. opstoken;

— llMoker, m. —S; — ||M(ookHtcr, V. —s; — «toklng, V. — en; — |l»«omine-

Icn, w. zw. overg. (zijn), stommelend naderen; — ||m«ouiU, bijw. v. tijd; syn.: aldra, binnenkort, dra, eerlang, gauw, haast, onmiddellijk, onver toij ld, oog en-blikkelijk, ras, spoedig, straks, terstond, weldra, welhaast, zóó, in een ommezien, op staanden voet:— ||*taoinen, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; sneller stoomen; — ||»»toot, m. het stooten van het eene voorwerp tegen het andere; struikelblok, ergernis, — (7m?H ; steen des —s, reden tot ergernis; de persoon aan wien men zich ergert; — lijden, vijandige bejegeningen ondervinden.

AA!V||titlt;wgt;lt;elijk, bnw. en bijw. — er,

— st; ergerlijk, hinderlijk; op een —e wijze.

AATV||stooten, w. st. en zw. overg. (hebben), iem. oudt. schokken; — laten stooten; door eenen stoot in beweging brengen; stoot de deur wa t aan; vlugger stooten; — onoverg. (hebben), tegen iets stooten; fig.: tegen iets aan-druischen(veroud.); met de tong—, stameren; — A—0t\, bnw. (wapenk.), aangrenzend, van figuren in wapens, die elkander raken; — ||i««on(in£, v. — en;— ||Mtoppen, w. zw. overg. (hebben), stijver stoppen (worst); door stoppen het eene aan het andere verbinden (van kleedingstoffen). vlugger stoppen (kou-

AAN 1

een); — l|»topp«r, m. —a; — ||»(op«ter_f V. —8;— ||H(o|gt;pin{». V. —en; —|l«tor-

men, w. zw. onoverg. (zijn), met stormende vaart naderen; met den stormpas aanrukken; — overg. (hebben) (w. i. g.) bestormen; — onpers.: voortgaan met stormen, heviger stormen (van den wind); — llHiormint;. v. —en; — ||lt;««ort, o. —en (veend.), de turflagen, waar men de turf tegen stort als men een turfatapel of slag vormt; — ||i»iorlt;eii,w.zw.overg. (hebben) (veend.), zie aamtort; (dijkb.), verzwaren, herstellen door het storten van zand of puin; — onoverg. (zijn), nederstorten; zich op iets of iem. storten; — Mor-ter, m. —S; — ||*tnr(iM^, V. —en; — ||Mouwen, w. zw. overg.(hebben), dicht op elkaar stouwen; — Mnuwint;,v. —en; — ||Htraion, — w. zw. overg. (hebben), tegemoet stralen; — {jNtraiiug, v. —en; — llvtrammen, w. zw. onoverg. (stram aan, stramde aan, ben aan-

Sestramd), strammer worden (van e ledematen); —estramd), strammer worden (van e ledematen); — ||»tranlt;leii, w. zw. onoverg. (zijn), aan het strand spoelen; — ||«(rumling, V.;— ||*treelcn, W.

zw. overg. (hebben), aanhalen;— H^tre-pen, w. zw. overg. (hebben), met eeno streep merken; aanacfirappen, aan-itippen, aanteekenen; — HMtrcpin», v.; — ■tr«v«n _f w. zw. onoverg. (zijn) (hoo-gere stijl), aansnellen om een zeker doel te bereiken; — Hntreving, v. • [iHtrijfl, m., aanvechting; ik heb er geen — van, het laat mij koud, is mij onverschillig; — K«trijilen, W. St. Overg. (hebben), aanranden, bestrijden: niet ondergang bedreigen; in een woordentwist aantijgen; — ||«(i-ijken, w. st. onoverg. (zijn), komen —, met driftigen gang naderen; met snelheid naderen; (van vogels) recht op iets aanvliegen; — overg. (hebben) (van paarden), onder het loopen de pooten tegen elkaar strijken; (boekdr.) het papier —, met vocht bestrijken; eenen muur—; lucifers —: sneller strijken; — ||«trijking, v.; — [{«trihken, w. zw. overg. ^quot;hebben) ; — Utttrikking, V. —en ; — ||Htromgt; pelen, w. zw. onoverg. (zijn), strompelend naderen; — Hbirompeiing, v; — | l|H(rounien, w. zw. onoverg. (zijn), I stroomend naderen; toestroomen; — | overg. (hebben), door den stroom aan-| voeren; aani/entroomd land, aange-I filibd; — llMtruikelen, W. ZW. onoverg.

!i (zijn), struikelend naderen;i (zijn), struikelend naderen; — ||Mtrni. keling, V.; — Hntudeeren, W. ZW. OU-overg. (hebben), vlijtig doorstudee-ren; — ||«tuiken. w. zw. overg. (hebben) (smed.), het maken van koppen aan bouten, nagels, enz. door het gloeiend gemaakte ijzer in de richting der lengte te hameren; — l|»tuiking, V'..— en; — || Ht ui ven, w, st. onoverg. ton), het zand n tui ft hier aan, stuift hier heen en hoopt zich op; in volle vaart aankomen (van eene ruiterbende); met onstuimige drift aanko-

AAN

men; — HstuUIng, v.—en; zandheuvels of duinen die aangestoven zijn; — Hsturen, w. zw. overg. (hebben); op iets —, ergens heen sturen (een schip); de meid bij iem. —; — ||m(uwen, w. zw. overg. (hebben), een zwaar voorwerp naar een bepaalde plaats duwen; met kracht voortbewegen; — ||«nkllt;elen, w. zw. onoverg. (zijn), komen — |lhu Hen, w. zw. onoverg, (zijn), aanglij-den'; — lltaal, v. (veroud.), de toon waarop iem. een ander toespreekt; aanspraak (in rechten); — ||«al, o. onbepaalde hoeveelheid; syn.: getal, hoeveelheid, menigte, £«£;—||talen, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), aanspreken, ook in rechten; — ||tauten, w. zw. overg. (hebben), aanpakken: het is een heet ijzer om aan te tasten, net is een gevaarlijke onderneming; iem. van zijn zwakke zijde —; iem. in zijn zeer iem. in zijn zwak —; syn.: aangrijpen, aanpakken, aanvatten; oudt.: in bezit nemen; — (van eten), er een ruim gebruik van maken; (van vaste goederen) te gelde maken, verkoopen; het kapi' taal —; den tujawd—, aanvallen; zic/i zeiven —, de handen aan zich zeiven slaan; aanranden, beleedigen: iem. in zijne eer, zijn goeden naam —;h ij werd door eene vreeselijke ziekte aangetast; — ||ta»ter,m. —S; —1|(asten, v. —8 ; — Ijtast-•ter, v. —s; — ||(a»tin{;, v.—en, aanhouding; — der zeden, aanranding; — Hteekenaar, m. —naren;— || teeken-boek, O. —en, —je; — Ijteekenen, W. zw. overg. (hebben); iets —, ter herinnering ; eenen brief, een pak —; vei'zet — tegen iets, hoog er beroep, cassatie —, laten —; in den ondertrouw opnemen; zich laten —; syn.: aanstippen, aan-schrappen, aanhalen, aanstrepen; spoed maken met teekenen (maken van tee-keningen); — ||tceken»el«l. o. — en; — IIteekeninp, v. —en, —etje: syn.: aun-merking, noot; ter — gaan, zich in den ondertrouw laten opnemen; — A—HÜpartij, o. —en, —tje; in sommige streken van ons land noemt men zoo'n partij bruidstranen, zie aldaar; — lltee. kenkantoor, ü. —en; — ||teelt, V. (dicht.), het aantelen; — Htelen, w. zw. overg. (hebben) (van menschen en dieren), kinderen, jongen telen; (van dieren) ook aanfokken; (van gewassen) ook aankweeken; — [|tcler, m. —s; — ||teelster, V. —S; — jltelins, V. —en, aanteelt; — Utellen, w. zw. overg. (hebben), iem geld —, toetellen; vlugger tellen; — peren, w. zw. everg. (hebben), eenen muur —; — ||tergen, w. zw. overg. (hebben), door tergen woedend maken; de begeerte in hooge mate opwekken;—Hterginu, V. —en; — lltiehtea, w. zw. overg. (hebben), aantijgen; — ||ticgen, w. st. overg. (hebben) (veroud., nu aantijcen), aantrekken, aandoen (van kleederen); — onoverg. (zii u), optrekken, aanrukken (v. krijgslieden); — IItieren, w. zw. onoverg. (hebben),

AAN

voortgaan met tieren, razen; wederk., zich —, aanstellen; — litijgvu, w. st; en zw. overg. (tijg aan, teeg aan en tygde aan, heb aangetegen en aange-tijgd); de zw. vervoeging is nu de gewone ; tem. (dat.) iet» —, kwaadwillig beschuldigen, aanwrijven; —

m. —s; = litijs-ter, V. —S ; — lltijt;»¹Â»Â». v. -en; — litihken, w. zw. onöverg. (hebben), aankloppen; — overg. (hebben), iem. —, door aan de ruiten te tikken iera. verzoeken binnen te komen; aan de snaren of toetsen van een muziekinstrument tikken; de glazen —; — Htilieii, w. zw. overg. (hebben), iet* —, aanlichten; — ||«inimeren₍ W. ZW. overg. (hebben), eene schuur —, aan een gebouw; nieuwe huizen —; voortmaken mot timmeren; — ptimmering, V. —en; — |;lt;oclii, m; zie aantieoen; in

— zijn; — ||tol/kclen, w. zw. overg. (hebben), aanlokken; de snaren aanroeren om ze te doen klinken; —

kcliug, V. —en; — litokken, W. ZW.

overg. (hebben) (veroud.), aanlokken; zie oftokkew, — ||lt;ooiieii, w. zw. overg. (hebben), iets —, duidelijk maken, aanwijzen; ion. (dat.) iets —, duidelijk laten zien, bewijzen; doen Lien.

AATViitóüuend, bnw. (gramm.), —e wijs.

A ^^W^'looner, m. —S; — ||(aoiiSni;, V.

— en; — Utaovcren, w. zw. overg. (hebben), iem. (dat.) iets — (eene ziekte); — lltonnrn, w. zw. overg. ihebben), vlug de ton vullen, waarmee men meet; — ||tornen, w. zw. overg. (hebben), met moeite aandragen; — Htrapp^n, w. zw. overg. (hebben), dichter in elkaar trappen (aarde, zand); — ||lt;rapping, v. —én; — ||lt;rrlt;ir, Ijtree, V. —n, —en (bouwk.), de breedte van de treden eener trap; — ll«re«i«n, w. st. onoverg. (zijn), op iem. —; komen —; (krijgsw.) de soldaten moeten —; — (hebben), beginnen te treden; aanstappen, doorstappen; — Ijtroiline, V.; — 'IfrefTvn, W. 'st. overg. (hebben), toevallig ontmoeten; toevallig vinden (van zaken); — Ijfrck, m. (Z. Ned.), aanloop, bezoek.

Ai%K!|lt;rékkc-lijk, bnw., aanlokkelijk, bekoorlijk; lichtgeraakt, prikkelbaar, gevoelig; — \—0\xv\d_t v. —heden.

A AIV || trek ken, w. st. overg. (hebben), naar zich toehalen, de mapneet trekt het ijzer aan; aanlokken, bekoren; zich door iem. aangetrokken ge-voeten; den knoop nog wat—; een stuk grond bij eenen tuin —; (krijgsw.) bij de hoofdmacht doen aansluiten (eene legerafdeeling); iem. (dat.) de k leer en —; de kousen —; de stoute schoenen —; moed vatten om een stouten stap te wagen; wien de schoen past, Irekk' hem cwn; die het gezegde op zich kan toepassen, beschouwe het als tot hem gericht; zich —, kleeden; eene sigaar —, goed aan rooken; — wederk. (hebben), zich iets —, ter harte nemen; zich iets —, er gevoelig, gekrenkt, bedroefd over l AAN

zijn; hij trok zich (dat.) mijner (gen). aan, nam mij in bescherming, erbarmde zich over mij; (Z. Ned.): iem. —, in zijn huis opnemen; — onoverg. (zijn), op de stad —; (jagerst.) op het wild afgaan : de honden trekken aan; het vuur trekt aan, raakt door den trek van den luchtstroom aan het branden; — jjtrekkend, bnw., —er, —st (nat.); — ||(rekker, m. —s. een werktuig om laarzen of schoenen aan te trekken; — ||trekking;, v., de— der aarde; (zcqw.) — der magneetnaald of van het kompas; plaatselijke — (locale attractie), de invloed van het nabij zijnde ijzer op de magneetnaald; scheikundige — (verwantschap); — de invloed, waardoor iem. tot iets getrokken, waardoor hij aangelokt wordt; —A.—•||kraeiit, v.; — A—fclivermojgen, O; — ||lrekkraeht,

v., (dicht.) aantrekkingskracht; — ||trippelen, w. zw. onoverg. (zijn); — IItrouwen, w. zw. overg. (hebben), aan-huwen (m. gew.); — UtroMwiny:, v.;— ||tuiden, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), op plechtige wijze betuigen, verzekeren; zich op ernstige wijze tegen iets verklaren, protesteeren; — lltuieine. v. —en; — ||tureu, W. ZW. overg. (hebben), iem. —.

AATVüvaarden, w. z\y. overg. (aanvaard, aanvaardde, heb aanvaard), (oudt.) zich op weg begeven; zich tot iem. wenden; aanvallen; — iets beginnen, ondernemen; goederen —, ze als rechthebbende in bezit nemen; — eene reis, eenen tocht —; d# regeering, het bewind —; een ambt, eene betrekking, eenen werkkring —; den pelgrimestaf, den veldheersstaf, de kroon, de wapenen, eene rol —; aannemen: eene erfenis, eene nalatenschap —; een huis, een erf —; eenen wisselbrief —, accepteeren; —

Hvaarder, m. —S; — ||vaard»ter, V. —S ; — Hvnarding, V. —en.

A A TV || vaart, v., de. af- en —; vertrek en aankomst (van schepen); — ||val,m. —len, (het aanvallen) de —, tegenover de verdediging; bestrijding (in een geschrift); krachtige poging om iem. tot andere gedachten te brengen, om hem tot iets over te halen; plotselinge ongesteldheid of gemoedsbeweging; een — van koorts, kiespijn, beroerte, drift, woede; aanloop: hier is altijd de eerste—; — ||vallen, w. st. onoverg (zijn), aantasten, beginnen te bestrijden; op den vijand —; met graagte beginnen te eten of te drinken; — overg, (hebben), den vijand —; iem. met woorden bo-strijden, hekelen; eene bewering —; — || vallend, bnw., een — en verdedigend verhond, een —e oorlog-, bijw.; op de wijze van iem., die aanvalt;—A—er || wijy.e, of || wij», bijw.; — ||valler, m.—S.

A AIV|| val»;»;, bnw. —er, —st, bevallig, behaaglijk, bekoorlijk, liefelijk ; — A—#i«eid, v. —heden.

AATVIIvaUfront, O. —en; — A—»-kollonne, V. —S_t —n; —A—»||kreel.

AAN

m. — kreten; — A—•Hmïju, v. —en; —

A—«liptan, O. —nen; — A—I»llpunf,

o. —en; — A—o. —en; —

A—nlltceken, O. —8; —A—»11 veliltoeht, m. —en; — A—«||v«»rlt;ooniiig ₍ v.

— en; — A—«|| Avapeu, o. — en; — A—h

II werk, O. —en; — A—«Hwijxe, V.

—n ; — A—#»!!wij», v. —wijzen; — ||vang, m.; begin; een — maken; een

— nemen; — ||vangen, w. st. overg. (hebben), beginnen; hoe zul ik dat —; aanleggen, inrichten; (dicht.) beginnen te spreken; — onoverg. (zijn): de atrijd vangt aan; — Hvanger, m. —s; — || vangat ter, V. —S ; — Hvankelijk, bnw.,

waarmee begonnen wordt: — onder-wij*; —e snelheid; — bijw., wat den aanvang betreft; in het begin; — Ij varen, w. st. onoverg. (zijn), oj) iets —, koers zetten; ergens —, aanleggen; af-en aanvaren, vertrekken en aankomen; onder het varen ergens tegen atooten; komen —; (hebben), snel varen; — overg. (hebben), een schip—; met schuiten aanvoeren; — Hvaring, v. —en; — ||vatten, w. zw. overg. (hebben), aanpakken, beet nemen; te vuil om met eeiie tang aan te vatten;'t is geen katje om zonder handschoenen aan te vatten; *t is een lichtgeraakt mensch; het werk —, beginnen; —ilvatior,m.—s; — ||vading, V. —en; — Ijvechtcu, W. St. overg. (hebben), (oudt.) aanvallen, bestrijden; tegenw. wordt alleen het vcrl. deelw. aangevochten in hoo-geren stijl gebruikt; van ziekten, gevaren, hartstochten, die iem. als *t ware bestrijden; in verzoeking brengen, beproeven; — IIvechter, m. —S; —

llveehtMter, V. —S; — ||veehling, V.

—en; — ||vegen, w. zw. overg. (hebben), de kamer —, den vloer —; spoed maken met vegen; — ||verilicnen, w. zw. overg. (hebben), een ontvangen voorschot —; — ||ver«terveii, w. st. onoverg. (zijn), aanbesterven, aanster-ven, aanerven, bij erfenis ten deel

Vallen; — IIversterving, V.; — jjver-irouwen, w. zw. overg. (hebben), aanbetrouwen, toevertrouwen; — H verwant, bnw., verwant, vermaagschapt, aangehuwd; — talen, wetenschappen; — gein. sl. —en, bloedverwant, aangehuwde; — A—*»eiia|*, V. J — II vetten, w. zw. overg. (vet aan, vette aan, heb aangevet), met vet besmeren; dik besmeren; letters —, aandikken; — onoverg. (zijn) vetter worden; — llvij-l«'n, w. zw. overg. (hebben), met de vijl scherper maken; vlugger vijlen; — IIvlakken, w. zw. (hebben) (bouwlc.), het metselwerk vlak maken, aanra-zeeren; —||vlakking, v.—en; —||viam-mcn, w. zw. onoverg. (zijn), beginnen te vlammen, ontvlammen; (van li-chaamsdeelen) fel ontstoken worden ; — overg. (hebben) (dicht.), doen ontgloeien; —||vieehten, w. st. overg. (hebben), aan eene ma t een stuk spoed maken met vlechten; — iMcchiing, v.

I AAN

—en; — ||vletten, w. zw. overg. (heb» ben), met vletten aanvoeren; — Hvliegen, w. st. onoverg. (zijn), (van vogels en insecten) op iets —; met drift naderen ; met snelle vaart naderen; snel ontvlammen; — overg. (hebben), wn. —; tegen iem. uitvaren; — ||viieging, v.; — ||vlieten, w. st. onoverg. (zijn), vlietend naderen; — Hvlieting, v.;— ||vloeien, w. zw. onoverg. (zijn), komen — ||vlotten, w. zw. onoverg. (zijn), aanspoelen; — overg. (hebben) in vlotten aanvoeren; hout —; —Ijvlotting, V. —en; — ||voeden, W. ZW. OVCrg.

(hebben), (dicht.) onderhouden, versterken; — 11 voegen, W. ZW. OVerg. (hebben), aan of in elkaar voegen, bijvoegen, toevoegen.

AAIV! 11 vóégemi, bnw. (gramm.), —e wijs.

AAmilvoeging, V. —en; —||voeg»el,

o. —s, hetgeen ergens aangevoegd is, bijvoegsel, toevoegsel, aanhangsel; — IIvoelen, w. zw. overg. (hebben), met de hand aanraken om de hoedanigheid te leeren kennen; bevoelen; — ||voe. ling, v.; — ||voer, m. —en: tamp;J — tw» graan, van water, van gas; het aangevoerde ; — A—||bui«, v. —buizen; — A— Ijtloek, o. (katoensp.), het stuk lijnwaad zonder eind, dat over twee rollen rondloopt en waarop in vlokma-chines het ruwe katoen wordt uitgespreid om het te zuiveren en naar de voedingsrollen te voeren; — A—Hpijp, v. —en; — A—1|rol, v. —len; (vlas- en hennepsp.) de metalen cilinders, waar tusschen door de draad naar de rekrol wordt geleid; inlaatrol; — ||voerder, m. —S; — Hvoenoter, V. —8; — ||voe-ren, w. zw. overg. (hebben), geleiden, aan het hoofd staan, het bevel voeren over; (van zaken) ergens heen varen, aanbrengen; redenen, bewijzen —, bijbrengen ; de ivoor den van schrijvers —, aanhalen; — Uvoering, v.; onder — van, onder bevel van; — Hvonken, w. zw. onoverg. (hebben), ontvonken, in vlam geraken; — Ijvraag, Hvrage; v. —vragen; — doen om iets, officieel om iets verzoeken; het vragen naar iets, bestelling: er is weinig — naar die goederen; het aangevraagde; — Hvragen, w. zw. overg. (hebben) (de on-volm. verl. t. vraagde aan is ook vroeg aan, zie vragen), verzoeken (bij de bevoegde macht): verlof, eervol ontslag —; een fcofArfbij den boekhandelaar)—, bestellen; in het kaartspel: vragen; vragen, uitvorschen (aan regeeringen langs officiëelen of diplomatieken weg); — ||vriezen, w. st. onpers (hebben), door blijven vriezen; — onoverg. (zijn) vastvriezen; — Hvriezing, v.;— ||vrouw, v. —en,stammoeder,zieaaM-heer; — Hvnllen, w. zw. overg. (hebben); — || vulling, V. — A—•Hman-•ehap, V. —pen ; — A—it||*pant, O. —en (scheepsb.), de spanten of ribben, die tusschen de eerst opgezette worden

AAN S

geplaatst; —A—»11 troepen,m.Uvul-•el, O. —s; — 11 vuren, W. ZW. Overg. (hebben), (veroud.) in brand steken; — aanzetten, prikkelen (alleen in gunsti-genzin): iemands ijver—; met geestdrift vervullen; syn.: zie aanzetten; —

tlvuring, V.; — ||viiuriler, m. — Hvuur-

•ter, V. — U waaien, W. ZW. OUOVerg.

(de onvolm. verl. t. is ook woei aan; zie waaien) i.zijn), door den wind aan eene plaats gewaaid worden; (van personen) onverwachts en toevallig aankomen; komen —; het stof waait mij (dat.) aan; de kennis waait iem. (dat.) niet aan; door den wind in brand

geraken;eraken; (heboen), met toenemende

racht waaien; — overg, (hebben), de wind waait het zand hier aan; door waaien doen branden: —1|wachten, w. zw. onoverg. (hebben) (jagerst.), het woord wordt gebruikt van den valk, dien men in de lucht laat wachten op het wild, dat door de honden moet worden opgejaagd; — Hwaggelen, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; — || wakkeren, w. zw. overg. (hebben), iem. —, opwekken tot ijver, aansporen ; — onoverg. (zijn), sterker worden: de wind wakkert aan; — Hwakkering, v. —en; — || wandelen, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; bij iem. —; aanstappen, aangaan; (hebben) vlugger wandelen; — II wapperen, W. ZW. OUOVerg.

(zijn) (dient.), fladderend naderen (van een zachten wind); — 11 wa», m., de — van onkruid; hoornen die in — staan; de — der steden; (rechtst.) recht van —, op vergrooting der erfenis; — van grond; —sen; aangeslibde grond; — ijwaMen, w. st. onoverg. (zijn), door groeien grooter worden; toenemen, zich uitbreiden: onze krachten, onze kennis, het bijgeloof wast aan; de beek wast aan tot eenen stroom; aan iets vastgroeien, aangroeien: de long is aangewassen; — Uwasating, v.—en; — II wellen,w. zw. overg. (hebben) (sméd.), aansmeden; — ||welling, v.

AAlüH wémlbaar, bnw. (dicht.). Wat édngewend kan worden.

A An 11 wenden, w. zw. overg. (hebben), een middel —; pogingen —; syn.: gébruiken; — Hwending', V.; — 11 wenken, w. zw. overg. (hebben), iem. toewenken (w. i. g.); iem. tot zich wenken, een wenk geven om te komen, tot zich lokken; — onoverg. (hebben) (zeew.), omwenden, doen zwenken (het loeven bevorderen); — ||wennen, w. zw. wederk. (hebben), zich (dat.) iets —»• — ||wensel, O. —s; — !|went»t, V. —en, hebbelijkheid; — 11 wentelen, w. zw. overg. (hebben), naar een bepaalde plaats wentelen (van zware voorwerpen);—onoverg. (zijn), komen — (golven. Winden); — ||werken, w. zw. onoverg. (hebben), vlugger werken; — overg. (hebben), het verzuimde inhalen; werken tot een voorschot verdiend is; — Ewerp, m. (veroud.), aan-

► AAN

was, aangeslibde grond; —||werpen, w. st. overg. (hebben), iem. (dat.)iei»—; aan (het strand) werpen (van den vloed); slordig kleeden, aansmijten; —

IIwerping, V. —en; — Uwerven, W. St. overg. (hebben;, soldaten, matrozen —; leden voor eene vereeniging —; — || werf-«ter, V. —8; — ||werving, V. —en; — ||wetten, w. zw. overg. (hebben), scherper maken; — weven, w. st. overg. (hebben) (de onvolm. verl. t. is zw.: weefde aan, zie weven), door weven verbinden aan; vlijtig doorweven; — Uwezen, o.; tegenwoordigheid (w. i. g.), aanzijn, bestaan; het — geven aan; verschuldigd zijn aan, ie danken hebben aan, ontleenen aan.

A ATV1I wézend, bnw. (w. 1. g.), tegenwoordig ; — A—0vn, gem. sl., mv. tegenwoordige personen; — A—#heid_t v.; tegenwoordigheid; — l|we*ig, bnw.; syn.: aanwezend, tegenwoordig, voorhanden; — A—#heid, v.

AAft!|| wijeren, w. zw. overg. (hebben) (wijer aan, wijerde aan, heb aan-gewijerd) (pijpenm.), meteen werktuig, wijer (wijder), een gat in den steel der pijp boren.

AANII wijnhaar, bnw.

AAiv||wijzen, w. st. overg. (hebben), doen zien: iem. (dat.) iets —; iem. (acc.) met den vinger —; iem. met den natten vinger kunnen —, niet naar iem. behoeven te zoeken, omdat hij in de nabijheid is; hij is daarvoor de aan-geicezen (de meest bevoegde of geschikte) persoon-, de klok wijst dat uur aan; syn.: aanduiden', iemands aandacht op iets vestigen; iem. zijne plaats —; iem. zijn deel in den buit —, toewijzen ; syn.: aantoonen.

A atv 11 wijzend, bnw. (gramm.)—ÜOOT-naamwoord.

A AIV 1| wijzer, m. —S; — || wij*» ter, v. —s; — ||wijzing, v. —en; — opde schatkist, assignatie; — ||willen, w. zw. onr. onoverg. (hebben), aan (het lichaam) willen: die schoen wil niet aan; aan (het branden) willen: de kaars, de kachel wil niet aan; — overg. (hebben), willen aanhebben (van klee-dingstukken); — 1| winden, w. st. overg. (hebben), door winden op een bepaalde plaats brengen; vlugger winden; H win-dine, v. (zeew.), het winden van een schip; — ||winnen, w. st. overg. (hebben), geld, land —; onoverg. (hebben), — in krachten, in kennis', — ||winning, V. —en; — ||windt, V. —en; —IIwinteren, w. zw. onpers. (hebben), het aanhouden, voortduren van den winter; — 1| w ippen, w. zw. onoverg. (zijn), bij iem. —, aanloopen, aangaan; — ||witten, w. zw. overg. (hebben), den muur —; ijverig doorwitten; — H woeden, w. zw. onoverg. (hebben), met toenemende hevigheidwoeden;—i| woekeren, w. zw. overg. (hebben), door woekeren verkrijgen; — onoverg. (zijn), voortwoekeren (onkruid, kwaad); —

AAN

|{«roe1lt;ering_t V. — en: — ]|woner, m. —s (w. i. g.)» die in net belendende huis woont; — Dworstelen, W. ZW. onoverg. (hebben), worstelende vooruit trachten te komen; — || wortelen, w. zw. onoverg. (zijn), vastworte-len; — ||wrijven, w. st. overg. (hebben), tem. (dat.) eene klad, eene blaam —; (van gladde meubelen) vlugger wrijven (boenen); — Hwrijving, v. —en (van schepen), het wrijven van schepen, die op stroom liggen, tegen elkaarj — ||wroeten, w. zw. onoverg. (zijn), komen — (van eenen mol); — H wroeting, V. —en; — ||wuiven, w. zw. overg. (hebben), toewuiven; iem. door wuiven tot zich roepen; — onoverg. (zijn) wuivend nader komen; —1| zaai en w. zw. overg. (hebben), een stuk land voor *t eerst bezaaien en zoo bij ander bouwland voegen: — Uzagen, w. zw. overg. (hebben), beginnen te zagen; vlugger zagen; — Hzaging, v. —en;— ||zakken, w. zw. onoverg. (zijn), langzaam naar beneden gaan; met den stroom afdrijven; langzaam nader komen; — Hzakking, V.—en; — ||zanden, w. zw. overg. (hebben), den weg —, waar het noodig is, er zand op brengen; — Hzeg, m.; hetzelfde als lizogging; — A— ||h(ii*, o. —huizen, het huis, waar de boodschappen aan iem., die afwezig is, moeten worden aangezegd; — ||zegelen, w. zw. overg. (hebben), door zegels aan elkaar vastmaken (van losse stukken papier); —1|zeggen, w. zw. overg. (hebben) (de onvolm. verl. t. is : zeide aan, en de volm. verl. t.: heb aangezeid of aangezegd; zie zeggen); iem. (dat.) iets — of laten—, mededeelen, bekend maken, aankondigen; den dood — (aan eenen misdadiger), de wacht — (aan eenen schutter), den oorlog —, verklaren; bevelen; aantijgen, te laste leggen; men zou het hem (dat.) niet —, niet van hem Zeggen; — Hzcgger, m. — s; — llzeg»ter, v. —s; — || zegging, v. —en; — llzeilen, w. zw. onoverg. (zijn), op een vuur, eenen toren —; komen — (ook scherts van een beschonkene); ergens tegen stooten; ergens —, slecht ontvangen worden; — overg. (hebben), een tchvp —, er tegen aan; — ||z.eiiing,v. —en;— j|zenden,w. st. overg. (hebben), de knecht hij iem. —; de lijst hij iem. —; Hzetbui», v. —buizen (toonk.); — A— Ijhamer, m. —s. (werktk.); — A— llhout, o. —en (stoomw.); — A—||klo», in. —sen, zie aanzetter; — A— (|ra»n, v. —en; — A—||riem, m. —en strijk riem; — A—||«chroef, v. —schroeven (werktk.); — A—|i»taal, o. —stalen; — A—||»tuk, O. —ken; — A— llvijl, V. —en; — H zetsel, O. —S, wat ergens aangezet wordt (smed.); neerslag, bezinksel; (stoomw.), neer-filag van ketelwater, aankorsting; — Heetten, w. zw. overg. (hebben), (do-Bünosp.) eenen steen —; een mes —; de

I AAN

deur, het venster —; knoopen en haken

— (aan kleedingstukken); (smed.) staal —_# ijzer —; iem. de duimschroeven —, hem in 't nauw brengen; iem. een wassen neus —, hem wat op de mouw spelden; besmetten; iem. eene roes — (dronken maken); eene partij (op het biljart) — (laten verliezen); geld — (in rekening brengen); dat zet {zoden) aan (den dijk), dat helpt; iem — (aan den wal); de lading —, naar behooren in het geschut of geweer brengen; (stoomw.) de pakking —; (zeew.) het tuig — (vastzetten); (werktk.) houten, pinnen, spieën

— (vaster indrijven), de schroef— (vaster draaien); (toonk.) eenen toon — (beginnen); de kachel —; de paarden —; de machine — (in beweging brengen); iem. —, aansporen; iem. tot ijver —; iem. tot wraak, oproer —, opstoken; syn.; bewegen, opwekken, aansporen, nopen, aanvuren, aanstoken, aandrijven, aanjagen, aanporren; (deze woorden komen inzooverre overeen, dat wij ze bezigen, wanneer wij te kennen willen geven, dat wij pogingen aanwenden om iem. op te wekken het een of ander te doen; bewegen heeft de meest algemeene beteekenis; trachten wij iem. tot iets te bewegen, dan doen we ons best hem in een gunstige stemming te brengen voor eene zaak, opdat hij er iets voor zal doen; — bezigen wij het woord opwekken, dan gaan wij uit van de vooronderstelling, dat de neiging, tot hetgeen wij wenschen, dat er gedaan zal worden, reeds bij den persoon aanwezig is, die door ons wordt opgewekt; bestaat die neiging niet of is hij van plan in een tegenovergestelde richting te werken, dan moeten we hem bewegen, d. i. middelen aanwenden om hem ten opzichte van die zaak van standpunt te doen veranderen; — wanneer we iem. overhalen, dan bren-

fen we hem zoover, dat hij over een eletsel heen komt en datgene doet, wat we van hem wenschen; hij doet iets, wat hij eerst niet van plan was, omdat hij zich met iets anders wilde bezighouden; daarbij laat hij zich minder leiden door de zaak dan door den persoon, door wien hij zich laaten we hem zoover, dat hij over een eletsel heen komt en datgene doet, wat we van hem wenschen; hij doet iets, wat hij eerst niet van plan was, omdat hij zich met iets anders wilde bezighouden; daarbij laat hij zich minder leiden door de zaak dan door den persoon, door wien hij zich laat overhalen, veelal om dien genoegen te doen; — spoort men iem. aan het een of ander te doen, dan heeft hij reeds half en half daartoe het plan; maar omdat hij zich nog door enkele redenen laat terughouden, vordert hij langzaam of stelt het beginnen uit; door hem aan te sporen, prikkelt men da neiging, die hem tot handelen dringt; meestal gebruikt men het woord in gunstigen zin en men spoort dus iemand aan met een goed doel; — veel sterker dan aansporen is nopen, dat raken, steken, stooten, treffen betee-kent; het wordt alleen in figuurlijken Zin gebruikt; worden we tot iets ge*

AAN

noopt, dan moeten we, of we willen of niet; — dichter bij aansporen staan aanvuren en aanzetten-, het eerste heeft vooral een edele beteekenis ; als men iem. aanvuurt, ontsteekt men zijnen ijver, wekt men zijne geestdrift op, zoodat hij met meer krachtsinspanning zijn doel zal trachten te bereiken; — naast aanvuren staat «a«jrto-ken, dat altijd een ongunstige beteekenis heeft; men stookt iem. aan tot verkeerde en booze daden, tot verzet, muiterij en oproer, tot moord en brand; — met aanstoken is aanzetten nauw verwant; men zet iem. aan tot wraak en wreedheid, niet tot zachtheid en medelijden; het woord kan echter ook een gunstiger beteekenis hebben, wanneer wij net gebruiken tegenover iem., die zijne plichten met weinig ijver vervult; den leerling, die wat langzaam is in zijn werk, moeten wij wat aanzetten; maar men neemt soms eene gelegenheid te baat al de leerlingen aan te sporen hunne plichten te vervullen; — bij aanzetten behoort aandrijven, aanjagen en aanpor' ren; men wordt door zijne hartstochten aangedreven om een zeker doel te bereiken en omdat de kracht, die tot handelen drijft, zoo sterk is, gaat men gewoonlijk niet met de noodige bedaardheid of omzichtigheid te werk, zoodat men dikwijls zich zelf en anderen in het ongeluk stort; — aanjagen wordt eigenlijk gebruikt van dieren, die niet hard genoeg loopen; zoo wij het dus figuurlijk gebruiken, dan onderstellen wij luiheid en wie aangejaagd wordt, moet vlugger voortmaken ; — aanporren staat dicht bij aanjagen; wie aangepord wordt, krijgt in figuurlijken zin eenen stoot of vor, die hem herinnert aan zijne plichten; wij denken dus bij deze woorden aan eenen prikkel van buiten; veelal worden ze in gemeenzamen stijl gebruikt); spijzen en dranken —, prikkelender maken; spoed maken; — onoverg. (zijn); — van spijzen (aanbranden). van eieren (doorzakken), van ketelsteen (in stoommachines), van kruitslijm (in de geweerloop); komen —; toenemen: d-e koude zet aan; — A—0amp;, bnw. ophitsend, opwekkend; — — llasetter, m. —s, zie aanzetten; (krijgsw.) een werktuig, waarmee men de kardoes en den kogel in een stuk geschut schuift; — ||*ct»ier, v. —s;— ||K«iil«a, w. zw. overg. (hebben), een zware vracht —, half dragende, half sleepende aanvoeren; —onoverg (zijn), komen —; — Hzivht, o. —en; aanzien; in het —, voor de oogen, zoodat het te Jjien is; in tegenwoordigheid; iem. iets tn 't — zeggen, nu aangezicht; van zaken: een ander — (voorkomen) krijgen: een ander — aan iets geven; (Z. Ned.) aangezicht; ook bij dichters; — lUioMcn, w. zw. onoverg. (de samen-l AAN

gest. tijden zijn niet in gebruik) (hebben), goed staan: dat aanzicht mij (dat.); voegen, passen; — ||xien, w. st. onr. overg. (hebben) (zie aan, zag aan, heb aangezien; Z. Ned.: aanzie, aanzag, heb aanzien; geb. w.: aanziet), zien naar iem. of iets; aandachtig naar iets zien; — doet gedenken; iem. —, in het aangezicht zien; iem. met groote oogen —, met verbazing; iem. uit de hoogte —, met trotschen blik; iem. over den schouder —, met minachting; iem. met den nek —, met verachting bejegenen ; iem. niet —, uit minachting of uit schaamte; iem. ergens o/gt; —, verdenken van iets; laten geworden: kunt ge dat —T 't is niet om aan te zien; iet» nog wat —, er geduld mede hebben; iets met leede oogen —; syn.: aankijken, aanschouwen, aanstaren; — in aanmerking nemen, letten op; iets niet —, in aanmerking nemen; den persoon niet —; zonder — des persoon»; iem. — als; iem. ergens minder om —, achten; iem. — voor; iem. voor een ander —, zich in den persoon vergissen; waar ziet ge mij voor aan f dat laat zich niet mooi —; naar het zich laat —; men kan het hem —; — onoverg. (hebben), tegen iets —, opzien; — onbep. w. als zelfst. nw., o.; ten — van, ten opzichte van; zich het — geven van, het uiterlijk, het voorkomen : iem. van — kennen; een man van —, van noogen stand; — A—#«l,tegenw. deelw. als bnw. (wapenk.), van figuren van een wapen; — ||*ioner, m. —s; oudt.: toeschouwer; — iem. die handelt met aanzien des persoons.

AAXlizic-ulIjk, bnw. en bijw, —er, —st; — A—0vn, gem. sl., mv., personen van hoogen stand; — A—#l»eiil,v.

AATV||zi«gt;n*ter, V. — 8; — ||xijn, O., aanwezen; tegenwoordigheid: in mijn —; bestaan: het — geven aan iem. of iets; tiet — verschuldigd zijn, te danken hebben, ontleenen aan; in het — roepen; — lizitten, w. st. onoverg. (hebben); aan den maaltijd zitten; aangezeten zijn, de toestand, waarin men verkeert als men aanzit; — A—#lt;i«, Ugezctene, gem. sl., gew. in het mv.; — Hzitting, v; — ||zoek, o. —en, het aanzoeken; — om de hand, huwelijksaanzoek; — doen bij of om eene vrouiv, poging tot verleiding; plechtig verzoek; — ||zo«keii, w. zw. onr. overg. (hebben), verzoeken, iem. — om /tulp; ten huwelijk vragen ; trachten te verleiden; — onoverg. (nebDen), bij iem. om iets —, iem. —; — jjzoeker, m. —S; — ||zoekster, V. —S ; — ijzoekiiig;, V. —en; — ||*o«*t«n, W. ZW.

overg. (hebben), zoeter maken; — onoverg. (zijn), zoeter worden; aanlokken; — l|zo«ting, V. —en; — Ijzulgeii, w. st. wederk. (hebben), zuigende vasthechten (van bloedzuigers); — Hzuiverou, w. zw. overg. (hebben), «ewe rekening, een tekort —, betalen; (rechtst.) eene rekening en verantwoording goedkeureu en vaststel-

AAN 2!

len; — HzuaverSiiff, V. —CU; — Ilxiiren, w. zw. overg. (hebben), zuurder maken; — onoverg. (zijn) zuurder worden; — Haurinjf, V. — en ; — Hzwanieu,

w. zw. onoverg. (zijn), komen — (van eenen beschonkene); — Hawakkon, w. zw. onoverg. (zijn), zwakker worden;— |{zwce|gt;«n, w. zw. overg. (hebben), voortzweepen, krachtig aansporen; — Ijzweiien, w. st. onoverg. (zijn), voortgaan met zwellen; — llzwellins, v.

— en; — ||zwemmen, w. st. onoverg. (zijn), komen —; (hebben) goed doorzwemmen; — IIzweren, W. St. Overg. (hebben) (veroud.), iem. (dat.) iets —, onder eede bedreigen met iets (kwaads); — ||zweven, w. zw. onoverg. (zijn), komen —; — IIzwoegen, w. zw. onoverg. (zijn), komen —.

AAI^V, m. apen, — je, dier; een gezicht als een —; een aangekleede —; kinderen zijn apen, bootsen iedereen no.) iemands aap zijn, iem. dwaselijk nadoen; iem. voor den — houden, voor den gek; hij heeft den — in de mouw, houdt zijn slinksche oogmerken verborgen; daar komt de — uit de mouw, daar komen de ware bedoelingen aan het licht; aapwat heb je mooie jongen spelen, iem. vleien om hem gunstig te stemmen; wat van apen komt, toil luizen, iem. kan zijn slechte afkomst moeilijk verbergen; — schat, geldsom: den — binnen hebben; teekenaap of pantograaf; (zeew.) (veroud.): storm-bezaansstagzeil, stormaap;

bnw. en bij w., —er, —st; — A—#heilt;l, v.

— heden. A AP||je, o. —s; aopje«=kuren, Btreken, dwaasheden; — A—•llsnuir, v., eene soort van sterke snuif.

I. AAR, v. aren, —tje, het bovenste deel van den halm, waarin de korrels zitten; (kruidk.) bloemspil met ongesteelde of kortgesteelde bloemen.

II. A AH, aren,m. vogel; nog over in adelaar.

III. AAR, samentrekking van ader, ander, o. a. in elkaar.

I. AARU, m, —je. gesteldheid, natuur, kenmerkende eigenschappen; spreekw.: de wolf ruilt wel van baard maar niet van —; Mijtten —«Zaan,zijnen aard verliezen; bastaarden slaan altijd uit den —; goed, vriendelijk, driftig, oploopend van —; uit den —, uiteraard, van natuur; hij heeft een aardje van zijn vaartje, karakter; uit den — der zaak; naar den —, naar behooren; dat het een heeft, flink, terdege, duchtig; — (oudt.); bouwland: korenaord-, woonplaats, land, gewest; (Z. Ned.): markt; — aard is van denzelfden stam als aarde, grond, bouwgrond.

II. AAR£gt;, zie aarde; ^achti^, bnw.

— er,—st; — A—v.;insamenst.: ilaUer, m. —s, —tje, de eetbare knol van eene plant; de plant zelve; — llamamlel, v. —g, eetbare knol van het cypergras; — Hangel, m., eene soort van onkruid.

AAR

A A11 Dil APPEL/, m. — s, —en, —tje, de eetbare knol, de plant zelve; — A—Hakker, m. —S ; — ||bak_t m. —ken, —je; — Hbioaaem, m. —8; — ||boer, m. —en; — jjlionw, m.; — Hbrandewijn, m.; — ilbrlj, v.; — ||brooil, o. —en; — II buik, m. —en; — lldeeg, O.; — Ijdicf, m. —dieven; — ||drank,m. —en;— l|han. del, m. ; — IIbok, O. —ken; — Hjenever, v., hetzelfde als \\brundewijn-, — ||kan-ker, m.; — ||kelder, m. —8; — Hkoopcr, m. —s; — ij kop, rn. —pen; — llknil, m. —en; — ||land, o. —en; — liloof, o.;— llmand, V. — en ; — llniarkt, V. — en; — IImeel, O.; — lloogst, m. —en; — Hplaut, V. — en; — Hpoler, m. —8;— |l»cliil, v. —len; — ||«ebip, o. —scnepen; —

— Ilteebippcr, m. — S; — ||iichuit, V.

— en; — ||»cliuur, v. —echuren; — ||*ocp, V. — en; — II«pek, O.; — ««ijfKel, V.; — ||«trnnk, m. — en; —||«troop, V.; — Ij (aart, V. —en; — Hleell, V.;— II veld, O. —en ; — Hverkooper m. —S ; — IIvrouw, V. — en; — ||water, o. —en ; — ijzaad, o. — zaden; — ll*ak, m. —ken; — ijziekte, V. —; — ||zolder, m. —S.

A AUDHartUjok, v. — ken, nu aardpeer.

AARDiIRKI, v. —en; aardbezie; — A—ii blad, O. — eren; — tl plant, V. —en; — llstruik, m. —en; — A—enIIbed, O. —den; — A—enUlji», O.; — A—en||tuiu, m. —en; — A—en||veld, o. —en.

AAKRIIbereins, v. —en, het verlof der aangelanden om bij het uitdiepen eener vaart de baggeraarde op den kant hunner landen te mogen brengen; — IIbe», v. —sen, aardbezie; — ||be»elirijver, m. —s; aardrijksbeschrijver;—(| b e»c b rij ving, V. — en; —||beving, V. —en; —A—nllaanwijzer, m.—S; — A—»||afieider, m. —8; — A—»!|meter, m. —s; sismometer, —graaf;—Hbewo-ner, m. —s, —en.

AARDIIBEZIE, v. — beziën, de vrucht, aardbei; de plant; — A—Hblad, o. — eren; — llb«gt;om, m. —en, eene sierplant; — liloof, o.; — llpiant, v. —en; — IIstruik, m. —en,—je, eene sierplant.

AARlgt;i|bolt;iein, m. —a, de oppervlakte der aarde; de bewoners der aarde; — Ijbol, m., de aarde als hemellichaam; de aarde, aardglobe; — II boog, m. —bogen (bouwk.), gewelf in den grond, spaarwulf; — ||boor, v. —boren: — IIbrand, m. —en, brand in de aarde door het ontvlammen van brandbare stoffen; — ziekte; — Hbrood, o., knolgewas, vroeger varkensbrood of aarda/ppel geheeten; — llbuil, v. — en, eetbare paddestoel, trujfel; llduivel, m. — s; miereneter op Formosa.

A AH Ik E, v. —n, ook aard; aarden = aardbollen en soorten van aarde;—het hemellichaam, dat wij bewonen; de oppervlakte of een deel er van, (in tegenstelling met het water); de woonplaats der menschen (in tegenstelling met den hemel, het verblijf van God

AAR 1

en de hoogere wezens); hemel en — bewegen; ter — vallen; de oogen ter — slaan; syn.: aardbodem, aardbol, aardkloot, aardrijk; — de stof; in gewijde

— begraven; het heeft veel voeten in de —, het kost veel moeite; ter — bestellen, begraven; boven — staan, nog niet begraven zijn; Engelsche —, Brussel-tche —; — Allhaan, v, — banen; — Hpoed, o., aardewerk.

AARnileikel, m. — p, aardaker.

AARnE#L.I!VCi; gem. sl. —en (dichtk.), aardbewoner; wereldling, aardscbgezind menach.

AAROKHI, bnw.; een — pot; een — wal; fig.: — vat, de mensch.

AARDEN, (van Aard I) w. zw. on-overg. (aard, aardde, heb geaard); den aard hebben van; — vaar: een goed kind, dat naar zijnen vader aardt; — ergens niet kunnen —, met genoegen wonen.

AARRileter, m. —s; iem., die aarde eet; — ljeei»ter, V. —8.

A AROEll w«i»»cherij, V.—en, plaats waar de grondstof voor een aardewerkfabriek wordt gezuiverd en bereid; — || weg, m.—en (Z. Ned.), weg van aarde, zandweg; — jjwerk, o.;ook vaatwerk van leem en klei; —1| werker, m. —s.

A ARDEWERK$i||r*briek,v. —en; — Qschult, V. —en; — ||winkel, m. —8.

A ARREIIwind, AARD||wind, V.

—en, werktuig: kaapstander, gangspil.

AARD)lKal, v._t duizendguldenkruid, kleine santorie; — llKeent, m. —en, alven of elven, kaboutermannetjes, dwergen, eunjers, witte wijven, enz.; —

Hgewa», O. —sen; — ||gewormte, O.; — tlelohe, V. —8, soms —n ; — lleoeil, O., mindere soort van bladen van de tabaksplant ; — Hgordel, m. —s, een der deelen, waarin de aarde wordt verdeeld door de keerkringen en de poolcirkels; — Bganning, V. —en; (OUdt.) de vergunning door eenen landheer aan een vreemde regeering gegeven om binnen zijn gebied zekere landsheerlijke rechten uit te oefenen; — Hhalinc, v. —en (dijkb.), het weghalen van aarde ter herstelling van den dijk uit eens anders land;— Hkara, v. en o. (—en, voor verschillende soorten); — ||hommel, m. —s; — Ijhoop, m. —en.

A ARM O (zie Aard ƒ.), bnw. —er, —st, aangenaam in den omgang; geestig; bevallig; beleefd; iron.: wonderlijk, vreemd, onaangenaam; lief, bevallig, fraai (zaken); een — baantje, reisje; iets

— vinden; iets niet — vinden; een — kapitaaltje; een — inkomen; — bijw.: opeen aardige wijze: — zingen; — praten; — #IIE1D, v. —heden, geestigheid: fte-grijpt gij de —/ genoegen, pleizier: daar is ge ene — aan; iets uit — doen; een geestig, een grappig gezegde: zich met eene — ergens afmaken; aardige yoorwejpen; iron.: schei uit met die \ AAR

aardigheden; — A—Hje, o. —i, grap, pleiziertje; — #JES, bijw., op een aardige wijze; — #I^Ilt;IK, bijw.

AARR||kleur, V.; — )|kiomp, m. —en; — A—||zonen, m. mv. (dichtk.); — llklont, v. —en; Ijkiuit, v. —en; — ijkioot, m. —en; ijbol, oudt. Ijglobe;

A—||kunde, V.; — Hkobalt, O.; — Ijkomt,

v.; dicht. Hoppervlakte: — Hkrekel, m. —s, veenmol; — llknil, m.—en; — ||kunde, v.; — Ijkundi^, bnw.; — A—Jfe, gem. sl. —n; — IIlaag, v.—lagen; — ||levering, v. —en, het leveren van aarde door aangelanden tot herstelling van den dijk; — ||Iuim, v. — luizen, ook llvloo, v. —ien, bladkevertje; — Ijmand, v. — en; — Hmannetje, o. —s, een dwergachtige aardgeest; fig.: een klein mannetje ; — ||ma«»n, v. —'s; — ||meetkunde, v., theoretische geodosie; — ||meetkundig, bnw.; —A—0*, gem. Bi. —n ; — || meet kunst, v., practische geodosie; — ||meter, m. —8;— ||meting, V. —en; — Hmier, v. —en; — llmijt, v. —en; — ||molm, ||mulm, o. (somsm.);— l|mo«, o. —sen, yolksn. wolfsklauw; — ij mui», v. —muizen; — ||noot, v. —noten, —je, wilde wikke, aardaker (op Overvlakkee); — tjoliw, v. —oliën, steenolie, petroleum; — ||parkiet, v. —en, eene soort v. Australische papegaai; — ||peer, v. —peren, aardvrucht; — IIpek, o., ook mineraalpek, jodenpek, jodenlijm, — Hpimpernoot, v. —noten, pistache (de terre)-, — Hplakker, m. —s, een werktuig,waarmee men de oppervlakte van een nieuw aardewerk gelijk en vastslaat.

AARUHRUK, o., de aarde; de aardbodem ; al wat zich op aarde bevindt; de bewoners der aarde; — A—«Hbeschrijver, m. —8; — A—sllheschrijving, V. —en; — A—all kunde, V.; — A—• Ijkundig, bnw. ; — A—aljkundige, gem. sl. —n.

A A RD || roering, v. —en (oude rechtsterm), eene zinnebeeldige handeling, die plaats had bij de overdracht van een stuk land aan een nieuwen eigenaar; men noemde ze ook grasroe-ring; — jjrol, v. —len (landb.); — Hrol. ling, v. (krijgsw.), een bijzondere manier van sappeeren; — ||rook, m., eene plant; gew. duivenkervel, vroeger grijzekom genaamd.

A ARDSC'II, bnw., wat betrekking heeft op de aarde; — Hgewnd,bnw., —er, —8t, gehecht aan het aardsche; — A—iTheid, V., OOk AARDSCH-1IE1D, V.

AARD||acliok, m. —ken;— ||»chouw, v. —en, vroeger in Gelderland in gebruik VOOr dijkschomo; — jjsehadding, v. —enj — jjschuii, v. —en: — jjsciiuw, bnw. (dicht.); — ||*iak, v. —ken, naakte slak; — Hnlang, v. —en, gew. bet.; (Germ, myth.) de slang, die op den bodem der zee ligt, het zinnebeeld der verwoestende zee; — l|«pin, v. —nen; — ||«tamper, m. —s, een werktuig om de

AAR 2

aarde aan te stampen: — l|«lt;cr_t v. —ren, eene soort van paddenstoel; — v. (dicht.); — IWtorting, v. —en; — ||»trik, m. —ken, strik voor hazen, enz.; — |{«tro«tin, m., de galvanische —; — || tor, v. —ren, loopkever; — l!lt;rap. per, m. —3 (fabr.); — ||vnl, m. —len; — II varken, o. —s, eene oiersoort in Afrika; — bnw. (rechtst.); —

||veil, o. (plantk.), hondsdraf, onder-have, krnip-door-den-tuin; — ||vcrf, v. —verven, minerale verfstof; — Hver-

■chuiving, V. —en; — ||vlakte, V. —n;

II vork, v. —en (waterbouwk.), een ijzeren vork, waarmee men taaie graszoden verwerkt; — Hvrueht, v. —en;— || wa», o. brandbaar mineraal, otoke-riet; — II werk, O. —en ; — II werker, m. —s ; — || wintie, v. —en, plant, aA'A-er-ioiwde; — II wolf, m. —wolven, eene soort van hyena in Afrika; — Hworm, m. —en, gew. bet.; fig. mensch; — ||zak, m, —ken (krijgsw.), zandzak.

AAitï,%xïgt;i;aivB;ï;xm Bï, A.%R-l.EVEEH.'SCH, bnw., van Aarlander-veen, Aarleveen; op zijn —, op een ouder-wetsche, boersche, plompe manier.

I. AAltS, bijw., aéra, samentrekking uit anders; zie aór.

II. AARS,m. aarzen, opening (gat) in het dierlijk lichaam, waardoor het onverteerde voedsel wordt uitgeworpen, het fondament; het vleezige deel van het lichaam, dat er zich om heen bevindt, het achterste; — ||bil, v. —len, nu bil;zeg3W.: de straat met aarshi!len $trooien of «aaien, grove diamanten slijpen, slenteren langs de straat; — ||«iarin, m. —en, nu endeldarm; — lili«lt;ei, v. —s, pijpvormige zweer; — 11 gat, o. —ten, gat van den aars, t/ai; volksn. van een weekdier, zeeanemoon; het worteleinde van een gevelden boom; — ||galje, O.—8 JHftezwel, O. —len; — ||krabber, m. —s (scherts), de breede rugspier, die dient om de hand naar achteren te brengen; — ||made, v. —n; — Hontsteking, v. —en; — II pijn, v. —en; — i|»pie;jel, m. —s, (heelk.) een werktuig; — ||uitxakking, v. —en; — Hvin, v. —nen; — livoei, m.—en (veroud.), eene soort van watervogel; — ||voetcr, m. —8; — ||wUeh, V. —wis-schen; — Hworm, m. —en.

AAUTS, (Gr.), voorvoegsel, dat voor persoonsnamen wordt geplaatst, om kerkelijke en wereldlijke titels aan te duiden; het beteekent dan de eerste, de voornaamste; verder staat het voor gewone persoonsnamen, met een ongunstige beteekenis, om personen aan te duiden, die een zekere ondeugd in hooge mate hebben; eindelijk voor bijvoegl. n. w., die een slechte hoedanigheid aanduiden; afl. met aarfs worden vooral veel door dichters gebruikt ; de meest voorkomende geven We hier Op; — Hbedrieger, m. —s; ||h(Mlrielt;;ster, V. —S; — IjbiuiJoin, O.

—men; — ||bisschop, m. —pen; —

i AAS

A—po#lijk, bnw.; — IjbooHiIoener, m. —S; — ||boo*wieht, rn.—en:— ||broe-«lorachap, V. —pen ; — ||deken,m. —8; — Hdengniet, m. —en; — ||diaken, m. —S; — ||«liakenMfbap, O. —pen; — lldief, m. —dieven; — Hdioecite, v. —n, veelal ||dioeee», O. —Cesen; — ||dom, bnw.; — lldomkop, m. —pen; — Hdomoor, TTl. —en; — Hengel, m. —en; — llengelin, v. —nen; — ijgauwdicf, in.—dieven; — ||gek, m. —ken; — llgekkin, v. —nen; — 11 geweldenaar, m. —s, —naren; — ||gierig, bnw. ; — Ilgicrigaard, m. —8; — {{goedheid, V. (dicht.). God; — llKquot;it, m. —en, —je; — ||heriog, m. —en,gen. —s; — A—#dom, O. —men; — A—e ^lijk, bnw.; — A—^in, v. —nen; — Hhuiebelaar, m. —8, —laren;— ||hui-ebelares, V. —Sen;—|| kamer bee r, m. —en, OOk llkamerling, m. —en; — ||kanselier, m. —8, —CU; — ||ketter, m. —8; — ||leugeiiaar, ||logenaar, m.—8, —naren; —A—#«ter,V. —8; —Hlogeua-re», V. —Sen ; — {{liefhebber, m. —8; — llliefbebster, V. —8; — lllui, bnw.;— ||luiaard, m. —8; — {{maarschalk, m. —en; — || moed er, v. —s, Eva; — ||ouderJijk, bnw.; — ||prie«t«r, m. —8; —A—#iijk, bnw. en bijw.; — A— 0utrhap, o. —pen; —||«cbalk, m. —en, —je; — ||«cbeim, m. —en, —pje; — ||«cbenker, m. —S; — ||»cbobbejak, m. —ken; — IItiran, m. —nen; — II vader, m. —s, —en; — A—#lijk, bnw. en bijw.; — ||verborgenheid, v. —heden; — {{verleider, m. —S; — ||vijand, m. —en; — A—0in, V. —nen;—llwoeke-raar, m. —s; — Hzot, bnw. en znw., m. —ten; — {{rniper, m. —S.

A A li X r: I.ic , (zie Aars II) vr. zw. on-overg. (aarzel, aarzelde, heb geaarzeld), oudt. achteruitgaan (van strijders), al vechtende wijken, terugkeeren, terugdeinzen; — schromen, weifelen, dralen; iets —d doen; zonder —, zonder dralen, zonder zich te bedenken; — AAllZELüVft, v. —en; — #8, byw. v. wijze; — AAGlZEMmaand, v. —en (oudt.), October, waarin de dagen merkbaar achteruitgaan, kleiner worden.

AAS (zie Eten), o., voedsel voor dieren, oudt. ook voor menschen; vischaas, lokaas; een dood lichaam, waarop dieren azen, kreng; — o., azen, —je, het getal één in kaart- en dobbelspel; hortemuis, twee azen gooien, aas-blank (bij dominospel); nummer éen, de eerste speler (bij het biljartspel) ; een oud gewicht, het 82ste van een engels of 0,047 dG.; geen aasje — geen zier; —||blad, o. —eren, —blaadje, (bouwk.) versiersel, eppehlad; — Hbloem, v. —en, paddenbloem; — Ühu*, v. —sen; — ||dom, m. en n., (oude rechtst.) vonnis; — A—• ||reebt, o. hetzelfde als A—»|lver»terfreebt, O. het vroegere recht van erfopvolging in Friesland; — Haier, m.—en; — Hgraaf, m. -graven, (veroud.) een ambtenaar, die

ACH »

uitspraak deed in geschillen, die het aas voor de kabeljauwvangst betroffen; — jliager,m.—s,(jachtt.) een jager, die wild jaagt, dat nog te jong is;— Ukiauw, m. —en, (jachtt.) de duim van eenen jachtvogel; —j|l kruid, o. (Z. Ned.), aanbloem; — l|r«af_t v. —raven;— l!«pe. Ier, m. —b, (veroud.) goochelaar; — ||tor, v. —ren, doodgraver; (Z. Ned.) grafmaker; — yvlieg, v.—en; — Hire, teud, bnw., —e dieren; — llzak, in. —ken , knapzak , goocheltasch; — JACHTIG, bnw., —er, —st.

AAT, v. (gewest.), eene soort van wilde haver, ook vloghaver.

A A Tij maal, o. —malen (veroud.), eetmaal.

AB, of ABC., o. —'s, de eerste letters van het alphabet; het abc van eene toetenscfiup, de eerste beginselen; — AB||liank, V. —en; — IIboek, O. —en; — II hord, Ou —CU; — Hjongen, m, —s; — ||kind, o. —eren; fig. domoor; — ||plank, v. —en, —je, letterplank; — ||»eliool_t v. —scholen.

ABKERBAAIV, ABERDAAIV, I^ABBEUDAAIV (Oudfr.), v. ZOUte-visch.

ABBIJ (M. Lat.), v. —en, klooster, dat bestuurd wordt door eenen abt of eene abdis; — ||kerk, v. —en.

ABB1S (M. Lat.), v. —sen, bestuur-deres van een nonnenklooster.

ABEEL (Rom.), m. —en, witte populier, ook tcitblad of tcitboom.

ABEL (Fr.), bnw. —er, —st. (w. i. g.), bekwaam, bedreven, geschikt, handig, behendig, bevallig, aardig, lief; — #HEIB, v. —heden, bekwaamheid, behendigheid, slimme trek, list; bevalligheid, aardigheid, welgemanierdheid.

ABEEMOSCll, (Ar.), v., een struikgewas.

A bui koos (Fr.), v.—kozen,—je,

vrucht;—m. boom; —Abrikoicnjlhoom, m. —en; — ||pit, v. —ten; — ||*chil, V. —len; — listeen, m. —en; — Abrikozen Htaart, v. —en; — jjvlo, v. —

vlaas; — H vlade, v. —n.

ABSINT, o. likeur bestaande uit brandewijn getrokken op alsem-kruidcn.

ABT (M. Lat.), m. —en, de bestuurder van een monnikenklooster; £oo de —, «oo de monniken = zoo heer, zoo knecht.

ABUIS (Fr.), o. abuizen, vergissing; bij —, — hebben.

ACACIA (Gr.), m. —'s. (plantk.)

ACAOEMIE (Gr. Lat.),v. —s, academiën, een genootschap ter beoefening en bevordering van wetenschap en kunst, de — van beeldende kunsten; hoogeschool; instelling van hooger onderwijs, de militaire —; het gebouw: — ||burger, m. —S; — ||igt;tad, V. —steden; — Ijvrieud, m. —en; — IIACABEMISCH, bnw., wat met de academie in betrekking staat.

AAT

ACCIJIVS, ACCIJS (M. Lat.), m.

—zen, belasting op levensmiddelen; — ||kantoor, O. —kantoren; — ||plirhtig, bnw.; — ||wet, v. —ten.

ACH, tw., uiting van droefheid; syn.: ai, au, helaas, och\ — znw., o. —s, —je; — en wee roepen.

ACUlEL.ES||hiel, m. —en (fig,), kwetsbare plek; — ||kruid, o., duizendblad; — Hpees, v. —pezen, de sterke en dikke pees aan het achterste deel van de hiel.

I. acht, v., oplettendheid, opmerkzaamheid; — geven; — slaan op; iets in — nemen, op iets letten, iets in aanmerking namp;m'au; zich innemen, voor zijne gezondheid zorg dragen, op zijne hoede zijn; zich voor iem. in — nemen, voor iemand op zijne hoede zijn; — is meer dan duizend (woordspeling op het telw. acM), het is van het hoogste belang, dat iem. zijne zaken goed behartigt; — Hgeving, v. (veroud.), oplettendheid, opmerkzaamheid; met — op, met inachtneming van; — #BAAR, bnw, —der, —st, (van pers.) achting wekkende, eerbied inboezemende; eeretitel van overheidspersonen; —bare heeren; het woord wordt vaak samengest. met edel tot edelachtbaar (titel van burgemeester en wethouders, leden der rechterlijke macht e. a.); — (van zaken) eerbiedwaardig, eene achtbare gewoonte; (vooral in hoog. st.) achtbare arijs-heid, — hoofd; — A—«rilEIB, v, —heden; — #(E)EOOS, bnw., bijw., —loozer, —t, onoplettend, onachtzaam, slordig; — A—^IIEIB, v., onoplettendheid; — (concr.) mv. —heden, achtelooze handelingen; — #EN, w. 7.w. onoverg. (acht, achtte, heb geacht), acht geven op, letten op; op iets —, iets ontzien; met op iets—, er weinig waarde aan hechten, zich er niet om bekommeren; — overg. (hebben), oordeelen, denken, meenen, wanen; mijns —s, mijns erachtens, naar mijn gevoelen; rekenen, schatten, gering, klein, hoog, belangrijk—; iem. niet —, geringschatten, niet mede rekenen; iem. —, achting toedragen; hoog—; een geacht man; een geachte naam; — A—»1|waard, bnw., —er, —st; —A—•üwaardifig, bnw., —er,

—St; — A—*11 waardig^beid, V.; —

v., (veroud.) oplettendheid, opmerkzaamheid; — de gunstige meening (die men heeft omtrent iemand, als een gevolg van diens edel karakter); — hebben voor iem.; met —; met verschuldigde —; met de meeste —; uit —; iemands — genieten; iem. — toedragen; iem. zijne — schenken; Syn. : hoogachting, hoogschatting, eerbied; — A—«llwaard, bnw., —er, —St.; hetzelfde als A—»11 waardig, bnw,—er, —st.; gew. achtensxoaard en achtenswaardig; — A—#iieid, v. gew. achtenswaardigheid; — bnw

ACH i

—zamer, —st. (w. i. g.). zorgvuldig, oplettend; A—#IIKID, y.

II. ACHT, telw.; zij eijn met hun (hen) of eyn achten', wij lieden met ons of zijn achten', houd dit onder u achten; Hij deed het in achten (in acht keeren; in acht stukken); iéts in achten deelen; het is hij, tegen of na achten (acht uur); de trein van achten; — znw., v. —en, de naam van het cijfer, dat het getal acht voorstelt; eene kaart, een dominostuk met acht teekens of oogen; — Hbeenig, hnw.; hetzelfde als Hpooti», hnw.; — ||biadis, hnw.; — Mik. hnw., een — compres, dat in achten is gevouwen, — Hdubhei, hnw., bijw., min juist voor acht-voudig; — Hhnlf. zie achtehalf; — llhelniig, hnw. (plantk.) ter bepaling van planten, die acht helm- of meeldraden hebben; hetzelfde als ymannig. bnw.; — ||hoek, m.—en;— A—*ig, bnw.; — ||liondercl, telw.; — A—0mtm, telw.; —A—llmaal, bijw,;— IIjarig, bnw.; ~ IIkant, bnw., acht kanten of hoeken hebbende; — znw., o. —en, figuur met acht zijden; timmermanswerktuig; — A—#lg, acht scherpe kanten hebbende; —J letter-grepig, bnw.; — ||maal, bijw.; — ||maaiid«e1i, bnw.; — Hponder, m. —3, een brood, een kogel van acht pond; een kanon, waaruit men kogels van acht pond schiet; — Hpootig, bnw.;— || pun tig, bnw.; — ||regelig, bnw.^ — llfttijlig, bnw. (plantk.), acht stijlen hebbende (planten); ook || wijvig, bnw.; zie achthelmig; — ||tal, o. —len; — (|t»en, telw.; — rangtolw.: 'psalm—; hoofdstuk —; — A—#do, bnw. (rang-telw.); A—deljhair, telw; — A—der 1| hunde, hetzelfde als A—der||lei, bnw.; — A—Hhonderd, telw.; — |l*Iak, o. —ken (meetk.);—A—#(lt)ig, bnw.; — ||voetig, bnw.; een — vers; — Ijvoud, o. —en; — bnw., bijw.; —

||werf, bnw., achtmaal;— ||zijdig, bnw, (meetk.), achthoekig; — ACUTE llhaif, telw., ook achthalf; — ACH-TK^iHdeei, o. —en, achtste deel, eene maat; — A—«llnoot, v.—noten (muz.); — [Idertiger, m. —s, een man van 38 jaar; iem., die in het jaar 38 is geboren; wijn van het jaar 38; in voorbeelden als de beide laatste is het eeuwgetal menigmaal weggelaten; op dezelfde wijze heeft men zelfst. n.w. gevormd van andere getallen die met acht Zijn samengesteld, als achtentwintiger, achtenveertiger, enz., die met achtendertiger overeenkomen in be-teekenis; — ijtwintig, m. —en, een zilveren munt van 28 stuivers, ook goudgulden, zilveren gulden en in de volkstaal klapmuts geheeten; in 1846 is deze munt aan het verkeer onttrokken; — ACIITEUIIhandc, bnw., van acht soorten; hetzelfde als ||Iei; — ACHT#STE, bnw. (rangtelw.). Lode-vijk de de — Augustus; ten —, in

ACH

de — plaats; — znw., o. —n, het

achtste deel; een — (noot), een — (procent).

III. ACHT, v. (veroud.), rijksban.

IV. ACHT, v. (veroud.), gevangenschap, hechtenis, boeien (uit hacht, hechtenis).

ACHTER, vz.; — de deur, den loom, het huis; daar zit, schuilt, steekt wat —, nl. een geheime zin of bedoeling; hij zit er —, oefent er in het geheim invloed op uit; ergens —(heen) zitten, iets met kracht bevorderen; — iets komen, iets ontdekken, te weten komen; ergens — zijn, iets goed weten; — bijw., aan de achterzijde, van achteren; hij woont, is —; ten — zijn, raken; het horloge loopt — j ÜAan, bijw.; syn. achterna. —

ACHTER.4 4% Ibliiven, W. 8t. OU-

overg, (zijn), bij anderen achterstaan (van pers.); — ilhomen, w. onr. st. onoverg. (zijn), later dan anderen beginnen met eene handeling, te laat klaar komen; — yioupen, w. st. on-overg. (zijn); — ||»tellcn, w. zw, overg. (hebben), gew.: achterstellen, achteruitzetten, verongelijken, to kort doen; — ||iteiiing, v. —en, achterstelling, versmading; met —, met voorbijzien; — ||zciien, w. zw. onoverg*. (hebben) (zeew.), zeilende achterblijven; — llailmiraal, m. —8, (verOUd.) Bchout-bij-nacht.

ACHTEtillaf, bijw. (van plaats), — zitten; (van tijd) Ik heb er—spijt van; syn.: achteraan, achterna; — znw.,o. —fen, eene bestekamer; (veend.) de stukken veen, die het laatst aan de sneê komen.

ACHTEl(4F||brengen,W. Onregelm. zw. overg. (hebben), (iets) op een verwijderde plaats brengen; (iem.) in verzekerde bewaring brengen; — Uatadje, o. —s, afgelegen plaats.

ACHTEiil|apo»toi, in. —s, —en, (scheepst.); — Ha», v. —sen (van een voertuig); — HbaU», bijw., teis — (verborgen) houden, achterhouden; zich — houden, schuilhouden;— HbakMch, bnw., achter iemands rug om, buiten zijn weten gebeurende; — IIbalk, m. —en; — libel, V. —len; — ||bende, V. —n (W. 1. g.) achterhoede; — ||be«lag, o-. —en, de hoefijzers onder de achterpooten van paarden en ezels; — HMijven, w. at. onoverg. (zijn), niet mede komen met anderen, ergens —; achteraankomen; blijven leven: de achtergeblevenen, üq nagelaten betrekkingen; niet mededoen; verzuimen, nalatig zijn; bij anderen —, minder ontwikkeld zijn dan anderen, niet vooruitkomen; (van voorw.) blijven staan, aiet medene-men; blijven bestaan; de gevolgen zullen niet —, achterwege blijven; — liblijving, v.; — Ij blij ver, m. —s, iem., die blijft als anderen heengaan; iem., die zicb laat wachten; iem., die achter-aankomt; een jongen, die in hetlee-

ACH

ren achteraankomt, een achterblijver-tje; — llhoplijn», v. (alleen het meerv. is in gebruik) (zeew.), lijn van een achterzeil; — Hboom, m.—en(wev.), kettingboom in een weefgetouw; — jlhoMch', o., het achterste gedeelte van een bosch; — ||iioiit, m. —en; — ||brciu, o. (veroud.) de kleine hersenen; — ||hrciikhnnil₍ m. —en; — libmir, m. —buren (in 't meerv. is 't woord gem. el.); — ij buurt, v. —en; — ||«iaU, o. —daken; — ||«lcol, o. —en (timm.);— achtergedeelte; het achterste; — (veroud.) nadeel; — A—bnw. (veroud.), nadeelig; — Udrnkcn, o. (alleen bij dicht.), achterdocht; — ||«Itgt;nUeuil, bnw., achterdochtig; — A—ikheid, v. achterdocht, achterdochtigheid; — IjdonklK, bnw. , achterdochtig; — ||«leur, v. —en, —tje; lig.: een —tje open honden, uitvluchten klaar hebben; — lldoc-ht, v. kwade dunk, kwaad vermoeden, argwaan, mistrouwen, verdenking; — A—#!£, bnw. —er, —st, wantrouwend; — A—ig#heiil, v.; — ||lt;loek, O. —en (toon,); — lliloft, ook ||«loeht, v. —en, achterste roeibank; — |j«lwRr»touw, o. —en (zeew.); — ||cb of ebbo, v., naeb, laatste deel van de eb; — Ijecn, bijw., achter elkander, onafgebroken, achtereenvolgens: — A—Ijvolgenil, bnw., elkaar zonder tus-schenpoozen opvolgende; — A—!|vo!-ccni», bijw., na elkaar in geregelde volgorde; — l|porRi««eren, bijw., de dag voor eergisteren; — Heinde,ook

;|ciiiil, O. —einden j — ||clkandcr, bijw.

ACIITKIISF.IV, bijw.; van —, vaar —, tot—; van voren tot —, van alle kanten, van 't begin tot het einde; ten — zijn, ten — o era ken; van — gezien, bij nadere beschouwing,

ACII'B'Elt üerve, gem. sl. —n (komt alleen voor in 't mv.), latere erfgenamen, nazaten; — l|excentriok, o. —en (stoomw.); — ||front, o. —en, achtergevel; — lltraaw, w. onregelm. st. on-overg. (hebben), van een uurwerk; achteraankomen, te langzaam gaan; — Hgang, m. (veroud.) stoelgang; — v. —en, —etje, het achterste deel van de gang, de gang achter in het huis; (zeew.) de plank, waarover men van het achterschip aan den wal komt; — ||t;ebou««r, o. —en, —tje; — HcedceKe, O. —n: — || gen tel, O.—len, het deel van het lichaam eens paards, dat achter het zadel is; — |||;e*ei,m. —s, —en; — ||gracht, v. —en; —1| grond, m. —en, van een tooneel, eene schilderij ; op den — blijven, zich op den — plaatsen, naar den — wijken, op den — treden, iet* op dev. — Hellen; — Ijhaam, o. —hamen (Z. Ned.), het tuig van het paard om de billen; — Ijhaar, o. —haren.

ACHTERHhalen, w. zw. overg. (hebben), (eenen vervolgde) inhalen; spreek w.: A l i* de Irunen non zoo snrl, de tcaafheid achterhaalt %e wei; ee\ien hoed

S ACH

—, inhalen en grijpen; de schade —, herstellen ; — || ha Ier, m. —8 ; — i|h*amp;Uter, v. —s; — Ijhaling, v. —en.

ACllTKiiiiimi», m. —halzen (w.i.g.) nek; — |jband, v.—en (ontik.), handwortel; — (rijsch.) achtergestel; (kaartspel) in de — zitten; de kaarten van den speler in de —;— ||bandMbeentje, o.

—s; — Ij bar, v. —ren, draaistijl van eene sluisdeur, ook hroekhalk; — A—||«po«. nine, V. —en; — IIbeen, bijw., — trekken, iets ongemerkt nagaan; ergens — zitten_t eene zaak bevorderen; — jjliocde, V. —n; — llboef, m. —hoeven; — l|hoek, m. —en, eene achteraf gelegen buurt of streek; de —, Twente en het gra afschap Zutfen; — 11 boeker, m. —s, iem. uit den Achterhoek; — llboekneb, bnw., afkomstig uit den Achterhoek; — Hbof,m. —hoven ; — || boofd, O. —en ; — A—«übeen, o. —(leren; — Ijbnuden, w. onregelm. st. overg. (hebben), iem. —, zich —, iets —, wederrechtelijk in zijn bezit houden, verzwijgen.

ACHTlCllljbóudond, bllW. —er, —8t, geheimhoudend, geheimzinnig; — A—f beid, v.; — Ijbóudinc, v., het ach-terhouden, geheimhouden, behoedzaam stilzwijgen.

ACIITKRHhuiji, o. —huizen; — ilbut, v. —ten (van een schip); —IIifrer, o. —s (van eenen hoef); — ||in, bijw. ; — znw. het achterste gedeelte van een boerenwoning onder één tiak (stulp.);— lijaar, o., najaar.

Al'EfTKUüjagen, w. zw. overg. (hebben) (ook met den verl. t. achterjoeg).

ACIITi:n||kabtl, m. —s; — ilkair, o. —kalven (zeew.); — l|kainer,v.—s; — Hkant, m. —en; — v., eene strook kant achter aan een kleedingstuk; — ||kasteel, o. —er. (zeew.) (veroud.) het hooge gedeelte van een vroeger oorlogsschip; — likelder, m. —8; — Ijkeuken, V. —s; — llkenvelen», o,—keuvelenzen, achtervlak van eenen molenkap; — jjklcl, v. —en (zeew.); — Hkiamp,m. —en (zeew.); — Hklap, m. kwaadsprekendheid; — ||klappen, w. zw. onoverg. (w. i. g.; men gebruikt het werkw. alleen, als de samenstellende deelen verbonden kunnen blijven; het verl. deelw. is niet in gebruik), uit onbedachtzame praatzucht, achter iemands rug kwaad van hem spreken; syn.; kwaadspreken, lasteren; — || klapper, m. —S; — IjklapMter, V.—8; — ||kieiu-doebter, V. —S ; — ||kleinkind, O. —S,

—eren; — ||kleinzoon, m.—zonen; — jjkop, in. —en (kunstdraaierst.), deel van eene draaibank; — Hkounig, bnw. —er, —st, (w. i. g.) achterhoudend, erg-denkend, angstvallig; — A—ƒ beid, v.; — IjkrooMt, o. (dicht.), nakroost; — ||kivar«ier, o. —en, afgelegen wijk; (scherts.) billen; — Hlader, m. —s; ook ||iaalt;iKe«veer, o. -geweren; deze woorden worden nog altijd, zij het dan ook niet zooveel als eenige jaren ge-

ACH 2

'leden, gebruikt; een betere naam was misschien Snider'jeiceer of eenvoudig snider, naar den naam des uit-tvinders; — ||lagc, v. —en (veroud.), hinderlaag; — ||lault;l, o.—en: — ÜSap, m. —pen (schoenm.) hak onder laars of schoen; — i|la|inen. w. zw. overg. (achterlap, achterlapte, heb geach-terlapt): — IIla»#, m. —en; de last in het achterachip; fig. aandrang tot ontlasting; — jjlantiir, bnw. —er, —st (zeew.), te zwaren achterlast hebbende; — A—V.; —||laten, W. St.

overg. (hebben), iem. —, laten waar hij is, terwijl men zelf vertrekt; (van eenen stervende) eene weduwe, kinderen —_t nalaten; de achterr/elutenen; nietvaQ' denemen, laten liggen, goederen —; schulden —; een bevel, eenen brief —; sporen, indrukken, litteekens —; || lating, V.; — lileilor, I|leep,0. (schoenm.), het leer om de hiel; — ||iccn,o. —en;— A—liman, m. —mannen; — li leggen, w. zw. overg. (hebben), (w. i. g.), achterstellen; — llliggen. w. st. onoverg. (hebben), achter iem. liggen; bij iem. — achterstaan; — IIlijf, o. —lijven; het achterste deel vaii het lijf; het achterste deel van het lichaam van gekorven dieren; (kleerm.) rug van eene jas; — l|iijl*, o. —lijken, het dunne touw (lijk), waarmee de achterkant van een zeil geboord is; — bnw., —er, —st, lichamelijk of geestelijk slecht ontwikkeld: een — kind; hij is — in zijn werk, in zijne betalingen; — H—«riBËlfi), v. —heden; — AClITEKpoopen, w st. onoverg. (hebben), te langzaam loopen (van uurwerken); syn. achtergaan; — illoopcr, m. —s, (jachtt.) achterpoot van viervoetig wild; — Ijioopnrh, bnw. (waterbk.), van sluismuren, die water door laten; — A—#lici«l, v.; — Hlnik, o. —en; —Hmado v. (gewest.), et-groen; — Hman, ra. —lui (krijgsw.); — ijniast, m. —en; — ||miillt;lag, m. —en; — A—Uwavht. v. —en (zeew.) wacht aan boord van 12 tot 4 uur 's namiddags; — Hmoion, m. —s.

ACHTKirinA, bijw., later; van achteren na; syn.; achteraan, achteraf; — wordt achterna samengesteld met een onoverg. werkw., dat eene beweging uitdrukt en in letterlijken zin wordt • opgevat, dan staat de betrokken per-l soon in den datief, bijv.: iem. (dat.) | achternahollen, —jagen, —kruipen, 1 —reizen, —rennen, —snellen, —sprin-(feu, —vliegen, enz.; — bij samenstellingen met werkw., die een begrip zien of geluid geven uitdrukken, staat de betrokken pers. in den ace.; zo zijn overg.; bijv. : iem. (acc.) achterna-k ij ken , —staren , —zien , —blaffen, —brullen , —gillen , —schreeuwen, enz.; — andere samenstellingen hebben eene zaak als object, en eenen persoon als dat.; bijv.: iem. (dat.) iets (acc.) achter nadragen, —sjouwen.

ACH

—sleepen, —gooien, —schieten, -zen-den, enz.; — hier worden alleen do samenstellingen opgegeven, waarin de beteekenis van het tweede lid gewijzigd is; de andere zijn duidelijk genoeg.

ACiiTER||naad, m. — naden, —je;— Hnaartjo, o. —s (Z.-Ned.), namiddag-beet, zevenuurtje.

AdlTKKlUA llgaan, w. onregelm. st. onoverg. (zijn) indien men de beweging opvat als eene plaatsver-andering; (hebben) indien men do beweging opvat als eene handeling; iem. (dat.) —, volgen; — overg. (hebben), iem. (acc.) —, volgen in handel en wandel; iem. in het oog houden, op zijne handelingen toezien, hem nagaan; — ||ioop«n, w. st. onoverg. (zijn) indien men de beweging opvat als eene plaatsverandering, (hebben) indien men de beweging opvat als eene handeling; iem. (dat.) of iets (dat.) —, loopende volgen; — overg. (hebben), iem. (acc.) —, op hem toezien; iem. naloopen om hem kleine diensten te bewijzen en zijne gunst te winnen; een meisje —; — || rijden, w. st. onoverg. (zijn) indien men do beweging opvat als eene plaatsverandering, (hebben) indien men de beweging opvat als eene handeling; iem. (dat.) —, rijdende volgen; — overg. (hebben), iem. — op hem toezien om te zorgen, dat hij zijnen plicht doet en hem daaraan herhaaldelijk herinneren door vermaning en berisping; iem. —; —||ntnren, w. zw. overg. (hebben), gemeenz. voor achterna-zenden; — i|zenden, w. st. overg. (hebben) iem. (dat.) iets (acc.)—, wat hij heeft laten liggen of vergeten, of wat men hem in 't algemeen wil doen toekomen; den vijand kogels, scheldwoorden, vloeken —; den vijand troepen, den vluchteling vervolgers —; — Ijzetten, w. zw. overg. (hebben), iem. (acc.) —, met snelheid vervolgen, achtervolgen om hem te grijpen; nazetten; — Hzitten, w. st. overg. (hebben), met drift achtervolgen; syn.: achternazetten-j iem. —, om te zorgen dat hij zijne plichten nakomt; achterna. loopen, —rijden.

ACUTCRHneef, m. — neven, —je, (gen.; —s), een verre bloed- of aanverwant; — Hnicht, v. —en, —je; zie achterneef; — Ijnoen, m, —en (Z. Ned.), achtermiddag; — ||noentje, (Z. Ned^, o. —s, zie , achternaartje.

ACll'i'EEamp;on, bijw., achter (iets) om, om de achterzijde (van iets); achterom vormt, behalve met kijken en zien, alleen samenstellingen met werkw., die in oneigenlijke beteekenis worden gebruikt; — znw., o. het achterste gedeelte, van eene boerenwoning onder éen dak (stulp.), zie achterin; — eene steeg of straat achter een groot gebouw; het woord wordt

ACH.

Irugwaarts, in eene richting: tegenovergesteld aan de voorafgaande; — achteruit vormt samenstellingen met werkw. die eene voortgaande beweging aanduiden; achteruiiglij-den, —rollen, —schieten, —stappen, —loopen; die eene beweging aanduiden van menschen en dieren, zonder dat deze van plaats veranderen : achteruitschoppen, —slaan, —verken', die eene handeling aanduiden, welke, in verbinding met achteruit, te kennen geeft, dat het subject in ongunstigen toestand komt: achteruithoeren, — teren, enz.; die eene beweging in het algemeen uitdrukken; achteruitduwen, —trekken, —jagen, —rukken, —stoot en, —schuiven, enz.; alleen die samenstellingen worden hier opgegeven, die in overdrachtelijken zin worden gebezigd; — (zeew.) op het achterschip, waar de officieren verblijf houden; — zuw., o. —en, —je, plaats of tuintje achter het huis; achterdeur; (fig.) uitvlucht.

ACIITFIltJITllboeren, W. ZW. On-

overg. (zijn) indien men denkt aan eeue verandering van toestand, (hebben) als men eene handeling op het oog heeft; (van eenen boer) achteruitgaan; achteruitgaan in het algem.;— Hdoinzen, w. zw. onoverg. (zijn), terugdeinzen; — Ngaan, w. st. onregelm. onoverg. (zijn), achterwaarts gaan; fig. in ongunstiger toestand komen, doordat de verdiensten verminderen of doordat men verliezen lijdt in zaken; ^van eenen zieke) minder, zwakker worden; — onpers.: het gaat met zijne zaken achteruit-, — li Kant;, m. het achteruitgaan; vermindering (van welvaart, gezondheid, beschaving, zedelijkheid, ontwikkeling); — llgcrakcn, W. ZW. On-overg. (zijn), achteruitraken; — Ijkrab. beien, w. zw. overg. (hebben), hetzelfde als Ijkrabben; alleen fig.: zwarigheid maken om eene belofte na te komen; moeite doen om zich eenen plicht van den hals te schuiven, zich terugtrekken; — ||le«ren, w. zw. onoverg. (zijn) indien men denkt aan eene verandering van toestand, (hebben) als men het oog heeft op eene handeling; — ||loopen, w. st. onoverg. (zijn), achterwaarts gaan; fig.achteruitgaan, in eenen ongunstigen toestand geraken; — onpers: het loopt met hem achteruit, wordt ongunstiger; — ||mar-Hieeren.w. zw. onoverg. (fig.; scherts.), achteruitloopen; — !|raken, w. zw. onoverg. (zijn), tegen zijnen wil naar een verder afgelegen plaats gedrongen worden; niet met anderen kunnen mede komen; fig., achteruitgaan, door tegenspoeden in een minder gunstigen toestand komen; — ||rij«l«-n, w. st. onoverg. (zijn) indien mén denkt aan eene veranctering van toestand, (hebben) als men 't oog heeft op eene handeling: de trein reed achteruit-.

81 ACH.

(hebben) (van pers.), met het gezicht naar het achtereinde van het rijtuig gezeten zijn; — ||«cboppen, w. zw. onoverg. (hebben); fig. (w. i. g.), zich driftig tegen iets verzetten; — ||«chui-vcn, w. st. overg. (hebben); fig. (w. i. g.) herhaaldelijk uitstellen; — l|«laan, w. onregelm. st. onoverg. (hebben), (van paarden, ezels, enz.) hetzelfde als achteruitschoppen (aat meer van menschen wordt gebruikt); fig. (w. i. g.), (van menschen), onwillig, weerspannig zijn; — Htcren, w. zw. onoverg. (zijn) indien men denkt aan eene verandering van toestand, (hebben) als men het oog heeft op eene handeling; meer verteren dan men verdient; zie achteruithoeren-, — ||treden, w. st. onoverg. (zijn); fig.: zich los maken van eene verplichting, die men op zich genomen heeft; terugtreden; zie achteruitkrahl)elen-,—\\\sk*rt, v. (gew.) achteruitgang (van eenen zieke), langzame verzwakking, verval van krachten; — Hvallen, w. st. onoverg. (zijn) (zeew.), van schepen, die door achter te blijven, buiten de linie komen; — (jvaren, w. st. onoverg. (zijn) indien men denkt aan eene verandering van toestand, (hebben) als men het oog heeft op eene handeling; — (zijn) (veroud.) zich uit een gezelschap verwijderen, afvallig worden, met de noorderzon vertrekken, bankroet gaan; vandaar het veroud. Hvaarder, m. —s, bankroetier, en het veroud. Hvaarf, v. —en, bankroet; — Hvliejjen, W. St. OllOVerg. (zijn), fig.: snel achteruitgaan; — ||werken, w. zw. onoverg. (hebben), de toot werkt achteruit-, (van wetten, vonnissen) terugwerkende kracht hebben; — overg. (hebben) een zwaren steen —; — ||wijken, w. st. onoverg. (zijn) uit vrees of eerbied terugtreden, uit den weg gaan; — (|*eilen, w. zw. onoverg. (zijn); fig. achteruitteren; — ||zettrn, w. zw. overg. (hebben), een voorwerp —; een horloge, eene klok—; fig.: in minder gunstige omstandigheden brengen; verarmen; zieker, zwakker worden; — jjxetting, v. —en; — Hxitten, w. it. onoverg. (hebben), zoo in een rijtuig zitten, dat men achteruitrijdt,

ACHTER Ijvak, o. —ken, —je, (draadwev.); — ||veertel, o. —s, hetzelfde als ||viertel VOOr ||vierendeel, o. —en, —tje, een der achterste vierendeelen van slachtvee; — Ijven-«ter, O. —S, —tje; — ||vertrek. O. —ken, —je; — Hvinkennet, o. —ten, (veroud.) (zeew.), boevennet, enternet, net achter den grooten mast; — ||viae, v. —gen; — ijvloeii, m., na-vloed; — Hvoegcn, w. zw. overg. (hebben); — jjvoeging, v., met — van-, — || voegsel, o. —s,—tje, hetgeen ergens achtergevoegd is, aanhangsel, hijvoeg-sels (spraakk.) afleidingsuitgang; —

ACH. :

IIvoet, m. —en; — HvolRen, w. zw. onoverg. (zijn) indien men de beweging opvat als eene plaatsverandering, (hebben) als men de beweging opvat als eene handeling; iem. (dat.) —, achternaloopen; — overg. (hebben), iem. met vijandige bedoelingen trachten in te halen om hem te grijpen, vervolgen; (w. i, g,) voortzetten (eene zaak, eene handeling); — |{ volgen», bijw., nu gew. achtereenvolgen», na elkander; — voorz. (veroud.), volgens, in overeenstemming met; — Hvol-eiiiK, v. —en, vervolging; — ||«aart», bijw., achteruit, terug; syn.: achter; uit, ruggelings, rugwaarts, terug; — A—#(»)igt;h_t bnw., een —e heiceging, eene —e (meer naar achteren gelegen) steling ; — ||wacht, v. —en (krijgsw.), de achterste manschappen der achterhoede, achtertroep; — ||wagen, m. —s (krijgsw.), tweeraderig voertuig, dat op marsch aan een tweeraderig stel, den wordt vastgehecht,

om er goederen mede te vervoeren.

ACHTEK || waren, W. ZW. OVerg. (hebben) (Z. Ned.), oppassen (van kraamvrouwen en —kinderen), kraam-waren; — Ijwaar.ter, v. —s (Z. Ned.), kraam waar ster, baker; ook ||warcs»e,

en || waregge,

ACHTERII water, o. (waterst.), het water, dat door een werktuig opgewerkt moet worden; A—1| loop, m. —en, de duiker, die het achterwater aanvoert; — A—||loop!gt;mnur, m. —muren, een zijmuur van den achterwaterloop ; — || weg, m. —en, —je.

ACHTER 1]wóge, bijw., (OUdt.) op den weg; nu: weg; —wordt gebruikt in vereeniging met de werkw. blijven, laten, houden.

ACHTER||werk, o., datgene, wat aan het achterste gedeelte van een voorwerp is bewerkt; het achterste gedeelte van een voorwerp, dat vervaardigd is; (wev.); (zeew.) achterschip; (scherts.) het achterste, de aars; (modem.), kant of speldenwerk,dat ter versiering langs smalle kant gezet wordt;— A—[Je, o. —s, boordsel van kant; — ||wey.en, o., achterstand, de som die men ten achteren is, achterstallige schulden; — jjwicl, o. —en, —tje; (scherts.) rijksdaalder; — || wijk, V-—en, afgelegen wijk, achterbmirt;— ||w impel, m. —8,—tje;— ||winkol, m. —s, de winkel achter een anderen winkel ; het achterste gedeelte van eenen winkel; (oudt.) schuilhoek; — U winter, m. —s (w. i. g.), nawinter; — ||zaal, v. —zalen; — !!*ak, m. —ken, —je; — jjzeil, O. —en; — ||zeilen, W. ZW. On-overg. (zijn), zeilende achterblijven; (van pers.) achterblijven als het schip, waarmee men moet vertrekken, uit-zeilt; niet met anderen medegaan; — overg. (hebben), een schip —, vooroij-zeilen; iem. —, laten zitten, zonder hem vertrekken; — Hxijile, v. —n; — 1 ADE.

||zolilür, m. —S, —tje; — Hzomer, m.

—s (w. i. g.), nazomer.

ADAM, m. —s, eigenn., de naam van

den eersten mensch; kinderen van —, menschen; een neef van —s wege, een verre neef, zoodat men moeilijk den graad van bloedverwantschap kan bepalen; — in A—s\\koatuum, (scherts.) naakt: met zijn A—s\\vork eten, (scherts) met de handen; fig. stamvader; — de neiging tot zonde: de oude — kwam weer hoven, den ouden — afleggen; — A—•Hnppei, m. —s, —en, eene soort van limoen, in Z. Europa; eene soort van banaan of pisang in Oost-Indië; (ontlk.) deel van het strottenhoofd; — A—»||vijgeboom_v m. —en, banaanboom.

Amgt;ER, v. —s, —en,—tje, een kruipend dier, dat tot de orde der slangen behoort en vergiftig is; zegsw.: er schuilt eene — in het gras = er is een kwade bedoeling verborgen achter een schijnbaar onschuldige zaak; alsof hij 03? eene — getrapt had, de schrik overviel hem; eene — aan zijne horst koesteren, iem. met weldaden overladen, die ze met snooden ondank zal vergelden; — #ACnTlCgt;, bnw. verraderlijk; — A—iVHEIIgt;, v.; — ARMER||beet, m. —beten; fig.: grievend leed, veroorzaakt door boos* aardigen laster of door naberouw; —

Hgubroed, A—en||gebroe«l, A—cnllge-broedwul, A—cnllbrocd, o.; boosaardige menschen, die er een genoegen in vinden het levensgenot van hunnen naaste te verwoesten; — Hgesiacht, o.; — Hcif, o.; — llkruid, o., naam, dien het volk aan verschillende planten geeft; als de addrncortel, slangenkruid of beemd-üuiznidknoop; de plant, waarvan de wort€-ls als schorreneren bekend zijn; in Groningen het pijlkruid; en elders sommige varens; — llne»t, o. —en, fig.: eene kweekplaats van onzedelijkheid, hetzelfde als ||poel,m. —en, poel van onzedelijkheid, eene plaats, waar deugnieten zich ophouden; — ||ruit, v., boschvaren, mannetjesvaren ; — ||»lang, v. —en, eene slangensoort in Oost-Indië en in Midden-Amcrika; — l|«pog, o., dichterl. voor addergif; hij doopt zijne pen in —, schrijft om te lasteren en te beleedi-gen; — llnter, v. —ren, —retje, eene soort van zeesterren; — IItong, v. —en, speerkruid; fig.; iem., die lastert, anderen in geschriften hoont; — ||varen, v. —s, eene soort van varenkruid; — ||wortel, v. zie adderkruid; — ||zee-naaid, v. —en, een zeevisch.

Aigt;i:itAAR, m. —s, —baren, dichterl. voor ooievaar; eiber.

A REE, m. de hoedanigheid, waaraan de edele zijnen stand ontleent; de aanzienlijkste stand, de adelstand; de gezamenlijke edelen; de Nederland-eche —, de Hooge Bood van —; van — djn, tot den stand der edelen behoo-

ADB. i

ren; van —, (scherts.) voor wild, dat

oud is en begint te bederven; de hooge edellieden,die tot aanzienlijke adellijke geslachten behooren; de lage of

■ kleine —, minder aanzienlijke edelen;

■ de. oude —, edellieden uit geslachten, die reeds in oude tijden tot den adelstand behoorden; de jonge of nieuwe —,

j edellieden, uit geslachten, die in lateren tijd in den adelstand zijn j verheven; (minachtend) nieuwbak-| ken adel; 83m.: adeldom, adelstand; — j lig.: edele geaardheid, uitstekend door I voortreffelijke geestesgaven, edelheid.

m.—s, adelaren; eigenl. j adel-aar_t edele arend; dichterlijke I naam voor arend, als den koning der I vogelen; het zinnebeeld van moed en kracht; wéldteéken: de Romeinse he, de Fransche wapenteeken; dubbele atlcianrticM, zoo genoemd, wanneer meer dan drie zulke wapenteekens in een schild zijn; geknotte —, wanneer bek en pooten aan die wapenteekens ontbreken en de vleugels neerhangen; een wapenschild of bord met eenen — er op; de naam van sommige ridderorden; het rijk, dat eenen — in zijn wapenschild voert: de Fransche, de Prui-sische — = Frankrijk, Pruisen; — AHE-ARS{|l*lil{,m. —blikken,fig. arends-blik; — Uhou#, o., agal-, aloë-, kalam-bak- of paradijshout, dat in Indië groeit en wegens zijnen geur in Oost-Indië, China en Japan gebrand wordt als reukwerk; — ||ne»t, o. —en; — linen*, m. —neuzen, krom als de snavel van eenen A.; — Hoog, o. —CU; fig.; — listeen, m. —en, —tje, ijzerhoudende klomp leemsteen van verschillende grootte, ronden vorm en bestaande uit laagjes, die elkaar omsluiten; van binnen is hij veelal hol en de kleur is geel, bruin, soms donkerbruin; volgens het volksgeloof draagt de arend zulke steenen m zijn nest om het broeden te bevorderen; — II vleugel, m. —s, —en; fig. bij dichters om de stoute vlucht van den menschelijken geest aan te duiden j wapenteeken; — ||vlucht, v.; fig. bij dichters, zie adelaarsvleugel ; mv. —en, wapenteeken.

AllELUhoek, o. —en, boek, waarin de namen der adellijke geslachten zijn opgeteekend; —||hor»t,m. —en, een jongeling, die opgeleid wordt tot zeeofficier; letterl. edelknaap, borst = knaap; — llbrief, m. —brieven; — l|iieer«chappij, v. —en, een republi-keinsche regeering, die onrechtmatig in handen is van den adel; de aangematigde heerschappij van den adel; hetzelfde als || reKeering, V. —en; — Mand, m. de stand der edelen in tegenstelling met den burgerstand, boeren-stand en den geestelijken stand; tot of in den — behooren; in den — verhef-fen; — II trot», m. het gevoel van den fd^le, die zich verheft op zijne ge-

\ ADB.

boorte; — #DOM, m., de toestand, waarin hij verkeert, die tot den stand der edelen behoort; fig.; de edele gevoelens, waardoor iemand zich onderscheidt; — do edelen als éen lichaam beschouwd; nu gew. de adel; — w. zw. overg.

(adel, adelde, heb geadeld), in den adelstand verheffen; fig.; edeler maken, d. i. deugdzamer, zedelijker; arbeid adelt; — *LI«IK, bnw.,—er, —st, van adel, een — heer, een — ge-slacht, —e rechten, titels, — bloed; den adel kenmerkende: —e denkbeelden,begrippen, vooroordeelen; — bij w., op eene wijze als eenen edelman betaamt: zich niet — gedragen; (scherts.) de—e jicht, het —e podagra; (scherts.) van wild dat tot bederf overgaat (zie adel), omdat het te oud is: — wild; — AUEL-LIJHHEID, v.

ADEM, m., samentr. Aam, in de volkstaal ASEM; de lucht, die levende jEezens ten behoeve van het leven (door middel van longen, kieuwen, enz.) opnemen en weer uitdrijven; meer in 't bijzonder de uitgedreven lucht, de onschuldige asempjes (in een dicht bevolkte school);fig.; — scheppen, uitrusten; ruimer — scheppen, weer op zijn verhaal komen; buiten — zijn, weer op — komen, den — inhouden, naar den — hijgen, zijnen — over iets laten gaan, ergens zijnen neus in steken; geen — voor geld, het zeer druk hebben; (zangk.) den — goed uitblazen, den — sparen; een spreker van langen—, een vervelende spreker; in éenen —, dadelijk achter elkander; den laatst en — uitblazen, sterven; al wat — heeft, wat leeft; van levenlooze voorwerpen (ge-personif.) de — der winden, der lente, des tuiniers; de bezielende kracht; de

— Gods, der poëzie, der vrijheid; — llhuiM, v. — buizen, —je, waardoor schelpdieren ademen; — ilgat, o. —en, opening van de luchtpijp; ook neusgat; — Ustilte, v. eene stilte, waarin men de ademhaling kan hooren; — Utocht, v. de ademhaling, de laatste—;

— #E!V, samentr. amen, in de volkstaal ASEMEN, w. zw. onoverg (adem, ademde, heb geademd), in betcekenis overeenkomende met ||halen, w. zw. onoverg. (hebben); bij ademen denkt men aan eene onwillekeurige levensverrichting; bij ademhalen vaak aan een opzettelijk inademen van lucht; ruimer —; leven; al wat ademt-, van levenlooze voorwerpen (gepersonif.) de zefir ademt, een geest van liefde en vrede ademt',— overg. (hebben), inademen; (dichterl.) uitademen; vuur, toraak —; — #I1UG, v. (w. i. g.), komt nog voor in inademing, uitademing, verademing', het wordt nu gewoonlijk vervangen door Ademhaling, y., het ademhalen; mv.; —en, een ademtocht; hiervan A—«H werktuigen^ o. de organen, dip

ADË. :

voor de ademhal in*? noodiff zijn; — ^l^OOS, buw., buiten adem; adem-looze stilte, doodsehe st., waarin de ademhaling hoorbaar is.

Al»KK, v. —en, — s, —tje; samentr.: A dr, vleezige buis in het dierlijk lichaam, waardoor bloed stroomt; onderaardsche waterkanalen, waardoor bronnen en putten gevoed worden; tig.: bron (van tranen, van wijsheid, van kracht, van welvaart, van leven), vergel. bronader, dichtader', lange en smalle lagen erts of andere delfstoffen in de aarde: — van poud, zilver, enz.; kronkelende streep in hout en steen (geaderd); smalle reepen hout, die aan de oppervlakte van een voorwerp zijn ingelegd ter versiering, — en inleggen-, — ||brtgt;iik, v. —en; — l!ge*wcl, m. —len, (heelk.) ||hout, o. (timm.), draadsch hout; — || ia(«n, w. st. overg. (de samenst. deelen worden nooit gescheiden; verl. deelw. a der gelaten), gew. laten, een ader openen en daaruit bloed laten vloeien; vandaar yiatin^, v.—en; tig.; het doen betalen van eene som geld; —

Ijlator, m. —S; —;|laalkiin«lo, V. — ijrijk, bnw.. —er, —st; — l|»iae, m.

—en (dicht.) net kloppen van het bloed in de aderen, polsslag; — H-nat, v. —ten. —je; — llvlio», o. — vliezen, (ontik.) in het oog; — w. zw

overg. (ader, aderde, heb geaderd) (schild.), kronkelende strepen in verf-werk aanbrengen; — 0\a, bnw., —er, —st, geaderd; — at.tt'iH, bnw., — bloed, dat naar de re-^hter helft van het hart terugkeert; de hartkamer, waarin het wordt opgenomen, heet wel — hart.

aujiiikaai.,, (Fr.),m. —s,—ralen, gen. —s,de opperbevelhebber van eene oorlogsvloot; fig.:dlt;?—heeft ge»chotcn,Alt;i gastheer heeft zijnen gasten het sein gegeven om den maaltijd te beginnen door zijn gias op te nemen; het admiraalsschip en zijne bemanning; — AllJIlltAAL., AHIKAAL. of AWE-UAAIj, m. —s, (zeew.), de zeildoek-sche emmer (slagputs), waarmee buiten boord water geput wordt; — !| generaal, m. admiraals-gen., admiralen-gen., gedurende de Republiek het hoofd der vloot; meestal bekleedde de stadhouder van Holland deze waardigheid: — AMiJllUAAL.sjpo*#,

m. —en; — jjvlag, v. —gen;— i|vrouw, V. —en; — AUUIMK AAMquot;quot;!quot;*, w.zw. onoverg. (het woord wordt alleen in de onbep.wijs en als znw. gebruikt), eenen speeltocht houden met eene vloot van jachten, boeiers, enz. onder gekozen vlagofficieren, waarbij de schepen zijn ingedeeld als bij eene oorlogsvloot; ook admiraal*chap zeilen-, — *SCIIAP, o. (w. i. g.) het ambt van admiraal; — v. —pen, (veroud.) eene overeenkomst tusachen de reeders van verschillende schepen, dat deze in vereeniging en onder verplichting

l AT?.

van elkaar te helpen en te beschermen zullen uitzeilen; gewoonlijk werd een schip aangewezen, welks gezagvoerder de vloot bestuurde; naar aanleiding van het gezamenlijk zeilen ontstond de uitdrukking —zeilen, zie aldaar; — v. —en; rechts

gebied voor zeezaken; gewone verkorting voor A—*i|eol!ege, O. —S, een lichaam, waarvan er tijdens de Republiek vijf in ons land waren, dat de zeezaken bestuurde en beheerde; — A—i||!wer, m.- —en, lid van de admiraliteit; — A—*||iior, o., de admiraliteit als gerechtshof, —

A—«|| kamer, V.

AF, bijw. (oudt. ook voorzetsel; yergel.: ga er af, ga van die plaats, ik weet er af, van die zaak, enz.); bij werkw. van beweging duidt het eene verwijdering {hij liep, reed van den hoek af) of eene richting naar beneden [hij ging den heuvel, komt de trap af) aan; bij werkw. van rust een verwijderd zijn {het station staat een kwartier van het dorp af)-, het gebruik van van af: van af de deur, voor van de deur af, van af morgen voor van morgen af is verkeerd; af voor gaat af in tooneelstukken; af staat elllpt. in: ik de trap af, de deur uit en dadelijk op hem af-, de kop af, als ik hei doe-, van zich — spreken, zich of zijne meening verdedigen; op den man —, zonder omwegen; men kan niet op hem — (gaan), vertrouwen; — en aan, heen en weer; — en toe, nu en dan; de spoorweg loopt van A — tot B toe-, van den eersten dag—; van kindsbeen —; af io overtoil, in: van nu af aan en van voren af aan-, — van de oudste af-, — hij ging op het geluid —, in de richting van de plaats, waar het gel. vandaan kwam: (zeew.) op het lood —, al peilende; bij of naar de rij —; berg op, berg —; — stroom —; de glans is er —; hij is van zijne vrouw —; dat Tcan er niet —, kan ik niet bekostigen; D. ligt drie uren van A. —; het is er verre —, het lijkt er niet naar; de aannemer is nog niet van het werk —; daar wil ik — zijn, dat kan ik niet met zekerheid zeggen; hij is al lang secretaris —; hij in goed, slecht —; (bilj.) op goed — spelen; de arbeiders waren 's avonds —(gemat-, vergel. doodaf, bekaf)-, V.et opstel is —; de vrijerij tusschrn die twee is —; — of aan , wij moeten er van afzien of beginnen; zeg mij op de minuut —, hoe laat het is; op gevaar —, terwijl men gevaar loopt; het was er bij —, bij het kantje —; het is bi) het bruine —, yerschilb weinig van br.

AFHaurdig. bnw. (vëroud.),verdorven van natuur, ontaard, verbasterd; — A—lllieitl, V.; — ||airhei(|«n₍ W. ZW.

AFB.

wederk. (hebben) als men de haudeling op het oog heeft, (ziju) indien men aan den veranderden toestand denkt; zich —, zich door zwaren arbeid afmatten; — liimardcn, W. ZW. Overi?. (hebben), oertera —, y.an de vezels ontdoen; koyel* —, als ze uit den gietvorm komen van het overtollige metaal ontdoen; (Z. Ned.) de grootste graankorrels uitdorschen; — ijimnrder, m. —s. (werktuig); — ||baai-ding, v. (W. 1. g.); —;|ljaar».en, W. ZW. OVerg.

(baars af, baarsde af, heb afge-baarsd), al de baarzen visschen uit; fig.: de nieuwtjes —, allen bespreken;— ij babbelen, w. zw. overg. (hebben), ten einde toe bepraten; over vele zuken babbelen; — ||bakenen, w. zw. overg. (hebben), door middel van bakens de grenzen aanduiden, een jacht (jebted —, eenen spoorweg — (uitsteken), het vaarwater — (betonnen); fig.: nauwkeurig bepalen; — ijbabken, w. st. overg. (hebben); — li blad eren, w. zw. overg. (yeroud.), afschieten (vuurwapens); — Itbanen, w. zw. oyerg. (hebben), banen; — j ha raten, w. st. onoverg. (zijn); — |im»ten, w. zw. overg. (hebben), ont-jolsteren (van eene noot); — onoverg. (zijn), de bast loslaten; — y bedelen, w. zw. oyerg. (hebben), afsmeekon, nederig om iets verzoeken, gunsten, gexchenken —, syn.; afbidden-, — onoverg. (hebben), de stad —, overal in de stad vragen om aalmoezen; — {afbeeld, o* —en (veroud.), afbeeldsel, afbeelding, beeld; — i|beelden, w. zw. overg. (hebben), een beeld maken van iem. of iets, eene voorstelling van iets geven; syn.: schetsen, teekenen, afmalen, afschilderen, beschrijven', — Übceldinq, v., het afbeelden; —en, af-beeldinkje, een beeld dat overeenkomt met hetgeen men heeft willen voorstellen, beeld: — fig. (w. i. g.): eene duidelijke beschrijving; een zinnebeeldige voorstelling;— UbeehUel o. —s, —en, tje, het beeld van een persoon, portret; beeld; afbeelding heeft eene edeler bet. dan —

Übeonen, w. zw. overg. (hebben) (ge-meenz.), eenen weg ten einde toe snel afleggen; vergel. aaubeenen; syn.: ojloopen, afstappen-, — ||beiden, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), afwachten; — ||beitelen, w. zw. overg. (hebben), met eenen beitel afhouwen, voltooien ; — Hbeiteling, V.; — IjbelleH, w. zw. overg. (hebben), door bellen beneden laten komen, afschellen; — Hhemen, zie afbranden-, — llbentten. Zie af barsten-, — ybentellen, w. zw.

overg. (hebben) hetgeen men besteld beeft afzeggen; — ||be»toiiing, v.:— iVialen, w. zw. overg. (hebben), betalen, wat men schuldig is; een deel betalen en zoo de schuld verminderen; icm. (ace.) —; dienstbaren hun loon geven en uit den dienst ontslaan j — gt; AFB.

Hbetalinquot;;, V. —en; — iJbeHon, W. ZW.

overg. (nebben), met eenen natten doek het bloed of de etter van eene wonde voorzichtig wegnemen; — ||bet-ting,v.; — |i beuken, w. zw. overg. (hebben) (gemeenz.), afrossen; — ||beuien, w. zw. overg. (hebben), een mensch of dier door zwaren arbeid of langdurige inspanning afmatten; tig. ook van geestelijke krachten; — wederk.;— ||beuren, w. zw. overg. (hebben), af-tillen; — Hbezigen, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), van iets zoo lang gebruik maken, dat men het tot een bepaald doel niet meer kan aanwenden; af gebezigd — afgezaagd; — llbiddelijk, bnw., —er, —at, wat door bidden af te wenden of te verkrijgen is; — ||bidden, w. st. overg. (hebben), door bidden afwenden of ontgaan (bijv. een ongeluk); door bidden verkrijgen, iem. (dat.) iets (ace.)—isyn.: afbedelen, afsmeek en; ten einde toe bidden: den rozenkrans —; —1|biddend, bnw.; — ||bidding, V.; — ||biggelen,

w. zw. onoverg. (zijn), van zweet of tranen; langs het aangezicht in droppels neervloeien; — ||bijten, w. st. overg. (hebben), de punt van de sigaar —; niets is onmogelijk, dan zijn eigen neus af te bijten; het (oudt. de) spits —, zich aan het eerste gevaar blootstellen; iem. het spits laten—; (krijgsw.) eene patroon —, aan het eene einde het papier door bijten verwijderen ; tig.: zijne woorden —, kort — het laatste gedeelte der woorden weglaten; (drukk.) af geheten woorden, regels, die niet of slechts gedeeltelijk zijn afgedrukt; door bijten van zich afhouden en verjagen (honden); door middel van bijtend vocht verwijderen (van^ roest); reinigen (metalen); —

llbijting, V. ; — (jbikken, W. ZW. OVerg.

(hebben), met een scherp werktuig de kalk van den muur, van gebruikte metselsteenen slaan; — i|bikking, v.;— ||biljoenen, w. zw. overg. (hebben) (boüwk.), de scherpe kanten van eenen balk in de lengte schuins of rond afschaven; — ||binden, w. st. overg. (hebben), iets, dat vastgebonden is, losmaken en van het voorwerp afnemen, waaraan het verbonden was; de schaatsen —, ook alleen —; (heelk.), een gewas, een gezicel, eene wrat —, door er eenen draad om te binden, den toevoer van voedende bestand-deelen door het bloed afsnijden; ee» kalf —, van de moeder losmaken; een dier —, ontmannen; eene streng garen —, het uiteinde vastbinden om het losgaan te voorkomen; (heelk.) eene ader —, afsluiten om bloedverlies tegen te gaan; — ||binder, m. —^SJ — ||binding, V. —en; — Ijblaa*-

kraan, v. —kranen, aan eenen stoomketel; — ||b!aan|ii)p, v. —en; — IIbladderen. Zie Ofblaren; — llbladrn,

w. »w. overg. (biaad af, blaadde

AFB.

af, heb afgeblaad) (tuinb.), de bladen wegnemen van kool bijv.; —

Ijblmding, V. ; — ||bladeron, Samentr.:

\\bldren, w. zw. overg. (hebben), dicht, voor ontbladeren, van de bladeren berooven, de storm, de vorst heeft de hoornen afpebtoderd; —- onoverg. (zijn), dicht, voor afschilferen van lei bijv.; vergel. afbJdren^ — ||hlnlt;ierin_K, v. —en; — ||bi«ken, w. zw. onoverg. (hebben) (veroud.; schild.), afsteken, zich door eenen bijzonderen glans van 't omliggende onderscheiden ; — overg. (hebben), dicht.; afblakeren, door groote hitte afschroeien, schroeien; — ||blak«ren, w. zw. overg. (hebben), door blakeren, schroeien verbranden; zie afblaken; — ||blAron, w. zw. overg. (hebben) samentr. van afbladeren (volkst. afbladderen), van verf of kalk; blaren vormen en dan in schilfers afvallen: de verf blaamp;rt of\ — llbiazen, w. st. overg. (hebben), het stof van de tafel —, de tafel —, (stoomw.) de stoom —, laten ontsnappen, den ketel —, reinigen; (krijgsw.) een kanon —, reinigen door het met los kruit af te schieten; (jagerst). de honden —, door blazen terugroepen als ze een verkeerd stuk wild vervolgen ; al blazende afdoen, van glasblazers of muzikanten, die blaasinstrumenten bespelen; — onoverg. (hebben) (gemeenz.), afvuren, afschieten ; (krijgsw.) door te blazen het sein geven van inrukken; (gemeenz.) den aftocht blazen, vertrekken; — Hblijven, w. st. onoverg. (zijn), het tegengest. van aankomen, van iem. of iets —; dat kan wel —_t weggelaten worden; van iets —, er niet bijkomen, het niet aanraken; van iem. —, hem geen kwaad doen; zich niet inlaten met; de hoeden bleven af, van het hoofd; — llblik, m. (w. i. g.) dicht., afstraling; — ||blikkcn, w. zw. onoverg. (hebben), dicht., neder-blikken: — |jblik«emen, w. zw. onoverg. (hebben), dicht., een bliksemstraal naar beneden zenden; — overg. (hebben) door middel van bliksemstralen naar beneden werpen: — ||blinken, w. st. onoverg. (hebben) (w. i. g.), afstralen; — ||blokken, w. zw. wederk. (hebben), door blokken afmatten; — (zijn) om den veranderden toestand aan te duiden: hij is geheel afijeblokt; — ||boeken, w. zw. overg. (hebben), alles boeken, wat geboekt moet worden; — Rboenen, w. zw. overg. (hebben), door boenen reinigen, het vuil wegboenen; fig.: iem. —, wegjagen; gedaan boenen;— ||boening, v. —en; — ||bne«en, w. zw. overg. (hebben), de schuld delgen door het doen van boete, geheel boeten; — Hboe-«ine, v.; — Ijbokiten, w. zw. overg. (hebben) (gemeenz.), afnemen door het op eene slimme wijze uit de boksen(broek) tp halen; -er li bonken, W. ?W. ©verg.

AFB.

(hebben), de bovenste onbruikbare veenlaag afsteken; — i bon ting, v.; — ||bonzen, w. zw. overg. (hebben) naar beneden bonzen,—stooten; — onoverg. (zijn), bonzend naar beneden vallen;— llboomen, w. zw. overg. (hebben), een vaartuig met eenen boom van eene plaats verwijderen; —onoverg. (zijn), zich met een vaartuig door boomen verwijderen; — overg. (hebben), met eenen sluitboom afsluiten;— HbootMen, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), afbeelden; — jiborduren, w. zw. overg. (hebben), het borduurwerk afmaken; — ||borgen, w. zw. overg. (hebben), tem. (dat.) iet? (acc.). —, van iem. iets borgen of leenen, zoodat hij er zich zonder moet behelpen; — fig. (w. i. g.): ontleenen; — ||bor«telen, w. zw. overg. (hebben), eene jas —, iem. —; fig.: streng berispen, den mantel uitvegen; — HborMeiing, w. —en; — l|bot«en, w. zw. onoverg. (zijn), afstuiten; — ||bottelen, w. zw. overg. (hebben), wijn —, in fiesschon aftappen; een vat —, leeg bottelen; —

U botteling, V.; — [{hotten, W. ZW.

onoverg. (zijn) (Z. Ned.), afbotsen; fig.: geen indruk maken op; —||bouwen w. zw. overg. (hebben), voltooien, een gebouw nl.; — ||braak, v., het afbreken, voor — verkoopen; steenen, hout, enz. van een afgebroken gebouw; — A—

jjkooper, m. —S; — Ijbraken, W. ZW.

overg. (hebben), (van vlas) zoo lang braken tot men gedaan heeft; — wederk. (hebben), (w. i. g.) zich afmatten: — (zijn) om den veranderden toestand aan te duiden; — ||bran«i, m. (nat.), de laag oxyde, die bij het verhitten op het ijzer komt; — ||branden, w. zw. onoverg. (zijn), door het vuur verteerd worden, 't zij geheel of gedeeltelijk; het huis brandt af, het lampekousje is maar weinig afgebrand; het geweer brandde af, het pankruit ontbrandde (van gew. met steensloten); fig.: een af gestrande boer, een b. wiens huis is afgebr.; hij is gelukkig afgebrand, hij heeft voordeel gehad van het afbr. van zijn huis; — overg. (hebben), eene wrat —, eene kaars —, even aansteken om de ruwe vezels aan de pit weK te branden; (metaalbewerk.); een kanon — (w. i. g.); eenen draad —, kapot branden; door brand vernielen: een huis, eene stad—[jbran-ding, V. —en; — Hbraudael, O*» wat door verhitting van het ijzer afbrandt, hamerslag;— H braden, w. zw. onoverg (zijn), (zeew.) volbrassen om weg te zeilen, weg zeilen; fig. (gemeenz.): zich verwijderen; — ||breien, w. zw. overg. (hebben), kousen —; — Ijbrek, m. (veroud.), het afbreken; schade, nadeel, (nu afbreuk)', o.,(nu afbraak)-,-' Ubreken, w. st. overg. (hebben), eenen tak van eenen boom, een stuk van eene pijp -r-; (krijgsw,) het gelid

AFD. i

deel of gedeelte; eene vereeniging, die met andere een geheel vormt; legerafdeeliug; een onderdeel van een geheel ;de — en der beide Kamers (sectiën); — Hdeinxeu, hetzelfde als Hdcizen, w. zw. onoverg. (zijn), van menschen en diei-en : achteruitgaan (uit vrees of schaamte); krijgsw.: wijken, temgtrekken; — Hdekken, w. zw. overg. (hebben), villen, koud-slachten; afnemen (de tafel); (weverij); den muur —, er een dekstuk op aanbrengen tegen het inwateren; eene tchuur —, het dak afmaken; het tafeldekken eindigen; — fig.: afranselen; — ||dekker, m. —s, vilder; — ||d«kkerij, v. —en, vilderij; — lldck-kine, v. —en, dekstuk op eenen muur; — Hdetven, w. st. overg. (hebben), (gew.) afgraven; —||delving, .v. —en; — ||dcnk«n, w. onregelm. zw. overg. (hebben), veel over iets denken; (oudt.) begrijpen; — wederk. zich —, zoo lang denken, dat men er vermoeid van ia; — lldichten, w. zw. overg. (hebben) (scherts.), gedichten afmaken; — (wederk.), zich door dichten vermoeien; — ||dieuen, w. zw. overg. (hebben), de tafel afnemen; — ildieveu, w. zw. overg. (hebben), iem. (dat.) iets (ace.) —, afhandig maken (meest van kleinigheden); — ||dijk«n, W. ZW. Overg. (hebben), met eenen dijk afsluiten; syn.: bedijken, afdammen.', —Hdijking, v. —en; —üdinsen, w. st. overg. (hebben), minder bieden dan gevraagd wordt; wat men afdingt, is het eerst betaald', daar is niets af te dingen, aan te veranderen; ergens iets op —, iets niet geredelijk toestemmen ; ergens niets op —, met iets instemmen; — ||dinger, m. —s; —

||ding*ter, V. —S ; — Hdinging, V.; —

IIdieselen, w. zw. overg. (hebben), met den dissel afhakken; — ||di«seling, v.; — lldublx'ien, w. zw., overg, (hebben), met dobbelen afwinnen; — wederk, (hebben), door dobbelen van iets vrij komen; — ||doen, w. onregelm. st. overg. (hebben),.iem. (dat.) de» mantel (ace.) —; syn.: afleggen, afwerpen, afzetten, uitdoen, uittrekken, uitschieten ; een deel weglaten, met een deel verminderen, een schelm, die er iets van afdoet (scherts.), om te kennen te geven, dat men vermoedt, dat de verhaler overdrijft; er niet iets aan toe of —, iets onveranderd laten (meestal met eene ontkenning); wegnemen, afnemen, het stof van het kleed, het deksel van den pot —; villen; reinigen; ten einde brengen, voltooien (een werk), eene taak —, eene zaak —, afgedane zaken; (beurst.) afgedaan =verkocht; iets — met, aan iets een einde maken door middel van ; een vriend zijn van —, er van houden de zaken ten einde te brengen; afgedaan hebben, te oud en afgeleefd zijn

AFD.

om langer te werken; bij iem. afgedaan hebben, uit zijnen dienst ontslagen zijn, zijn vertrouwen verloren hebben; veroorzaken, teweegbrengen; veel beteekenen. dat doet alles af\ beslissen, uitmaken; het is hij mij afgedaan, ik heb daarover een gevestigde overtuiging; dat doet bij mij niets af, dat bewijst voor mij niets; dat doet niets tot de zaak af, dat ia voor de zaak van geen belang, verandert het aanzien der zaak niet; eene schuld —, geheel betalen; een deel der schuld —, betalen; ook van een zedelijke schuld; den kerfstok —; (veroud.) afschaffen, opheffen (van belastingen, gewoonten, enz.); — lldoeud, bnw. —e maatregelen, een — middel; een — bewijs; — ||doen«r, m. —s, (scherts.), eene uitspraak, waarmede men een einde aan het geschil meent te maken; een groote partij, waarop men allen noodigt, aan wie men eene uitnoodiging schuldig meent te zijn; — ||d«riimg, v., het afdoen, ten einde brengen; (beurst.) mv. —en, van zaken; het afbetalen; — {{dokken, w. zw. overg. (dok af, dokte af, hebt afgedokt) (gemeenz.), betalen; — {{dolen, w. zw. onoverg. (zijn) (hoog. st.), afdwalen; — ||dolin_K, V. —en, fig.; — {{donderen, W. ZW.

onoverg. (zijn), met donderend geraas nederstorten; — overg. (hebben), met donderend geraas naar beneden gooien; een ruwe uitdr. voor naar beneden gooien; — {{doppen, w. zw. overg. (hebben), boonen —; — onoverg. (zijn;, zich uit den dop laten doen;— {{dorren, w. zw. onoverg. (zijn), dor worden en afvallen (van bladeren); — {{doraohen, 7,. zw. overg. (hebbe».), uit-dorschen; ten einde toe dorschen ;— wederk., zich —, zich door dorschen afmatten; — {{draaien, w. zw. onoverg. (zijn), zijwaarts afgaan; (van schepen) afhouden, zich verwijderen; de weg draait af, neemt een andere richting aan; — overg. (hebben), de brug —; afwenden (het hoofd), zich —: eenen vogel den kop —; de deur —, sluiten; biljartballen—(kunstdr.), door draaien rond maken; het zaad —, zuiveren; (kunstdr.) door draaien afwerken; zoo lang draaien tot het werk gedaan is; (veroud.) afranselen; — {{draaier, m. —s, de pers., die een voorwerp op de draaibank afdraait; een stroopersgeweer, waarvan de loop en een deel der kolf afgedraaid kan worden; — {{dragen, w. st. overg. (hebben), eene jas, eene broek —, zoo lang dragen, tot ze versleten zijn; afgedragen kleeren; naar beneden dragen; (steenbakk.); — wederk., zich vermoeien; (van vruchtboomen) uitgeput door te veel te dragen; — onoverg. (hebben), afhellen (van wegen); (veroud.), vergoeden; lasteren; (gewest.), hij heeft er geen — van

AFD.

heeft er niets mee te maken, kan

er geene schade doorlijden; — l|iir»_Kcr, m. —s; — ||«iraa£M«r, v.—s; (steen-bakk.); — Hdraven, w. zw. onoverg. (zijn), naar beneden draven; — overg. hebben), den weg —, dravende afleggen, een paard —, laten draven voor eenen gegadigde; —Hdruntelen, w. zw. onoverg. (zijn), naar beneden drentelen; — ||driigt;l»fien, w. zw. onoverg. (zijn), naar beneden dribbelen;— ijtiriefechcn, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), iem. (dat.) iets (ace.) —, door bedreigingen afpersen; — lldrift, v. (zeew.), het afwijken van den koers; afdrijving; wraak; — ||drijv*ii, w. st. onoverg. (zijn), de boot drijft af, drijft door invloed van stroom of wind uit den koers; //■et onweer drijft af, verwijdert zich; stroomafwaarts drijven; met den stroom —, zich door het voorbeeld van anderen laten meesleepen; — overg. (hebben), de tchapen van. den heuvel —, verdrijven; (Z.Ned.) afwijzen (een verzoek); dicht., terugdrijven (den vijand); (veroud.) (fig.) van den verkeerden weg drijven; (geneesk.), wormen, de vrucht —; (Fcheik.) door afdrijving, d. i. het laten afdrijven van andere bestanddeelen, zuiveren; koeien —, zoo lang drijven, tot ze afgemat zijn; naar beneden drijven (van vee); — ||drijv«nd, bnw. (geneesk.), —e middelen-, — ||drijv«gt;r, m. —S,; — lldrijfMtcr, V. —S;—l|dri|-

*'ⁿgt v. —en, (zeew.) afwijking van den koers, zie afdrift-, (geneesk.); (schcik.); — Hdriii^en, w. st, overg. (hebben), hij heeft mij van die plaats afgedrongen; iem. van de trap —; iem. (dat.) iets (ace.) —, afdwingen; (veroud.) den vijand uit eene stelling dringen; — Ijdrinken, w. st. overg. (hebben), de room van de melk — deu schrik —, door drinken de ge-gevolgen tegengaan; de kwestie —. door eenen dronk den vrede herstellen; (bij werklieden) met drinken (van koffie) gedaan maken; —wederk., zich —, zoo lang drinken tot men niet meer kan; — Ijdrotfcn, w. zw. overg. (hebben), het vocht van iets wegnemen; afwisschen; de tranen —, iemands tranen —, hem troosten, zoodat hij niet meer schreit; — ||droy.in_K,

^v; —en; Ifdrop, ||dropp«n, l|ilro|i|ti'lfn,

zie af drup enz.; — Hdruiphak, m. —ken, —je, een bak, waarin men het afdruipende vocht opvangt; — ijdrui-pen, w. st. onoverg. (zijn), in druppels naar beneden vallen; afdruppelen laten —, het vocht in druppels van een voorwerp laten afvallen; (van 'lieren) zich druipstaartend verwijderen; (van pers.) zich in stilte verwijderen, wegsluipen; — ||drnipin_K, ■—en: — lidruk, m. —en, —je, pet afdrukken (van een boek); het afgedrukte, de beeltenis: syn. : overdruk; (dicht.) een gelijkend

J AFF.

beeld; een zinnelijke voorstelling;

een zichtbaar teeken van iets, dat niet gezien kan worden; — Hdrnk-ken, w. zw. overg. (hebben), de punt van het potlood —; (veroud.) afschieten; een zegel in was —; de lettervormen op het papier—; lig. zich—, zijne gedachten en gevoelens in ■woorden uitdrukken; zich weerspiegelen ; een vel, eene courant —, alle exemplaren drukken, die gedrukt moeten worden; vele werken drukken ; de letters —, er zoo lang mede drukken, tob ze versleten zijn; —

Ijdrukkinp;, V.; — ||drukNel, O. —S,

-en, de indruk, die in iets achtergebleven is, nadat er een voorwerp op gedrukt heeft; beeltenis; een zinnelijke voorstelling van iets, dat niet kan worden waargenomen, de taal is het echte — van een oorspronkelijk volkskarakter-, — ||drup, m., dicht. Ildrop; het afdruppelen; — lldruppclon, w. zw. onoverg. (zijn), in druppels nedervallen; — Ijdruppfiiag, v. ; — |jd nippen, w. zw. onoverg. (zijn), dicht, voor afdruppelen-, ook droppen-,— Ijduikeien, w. zw. onoverg. (hebben) indien men aan de beweging denkt, (zijn) als men het oog heeft op de plaatsverandering, afbuitelen; — lldniken, w. st. onoverg. (zijn) (w. i. g.)_p nederduiken in eene ruimte;— ||duixo-len, w. zw. onoverg. (zijn), terugdeinzen, omdat men door eene duizeling wordt overvallen; — Hdnlden, w. zw. oyerg. (hebben) (veroud.), geduldig ten einde toe lijden; geduldig afwachten; — !|duwcn, w. zw. overg. (hebben), af douwen, met eenen duw of douw van iets verwijderen; —i|d walen, w. zw. onoverg. (zijn), onwillekeurig van den rechten weg gaan of zich van het gezelschap verwijderen, vtn den rechten weg, van zijn gezelschap —; fig., ongemerkt van iets afwijken (van zijn onderwerp, zijn doel); van den tekst _ —, verkeerde denkbeelden en meeningen koesteren, ongeloovig worden ; van hier ||d«va:in_K, v. —en; ook : het afwijken van het pad der deugd; (natuurk.) de — van het licht; syn.: dwaling, ||dwarrelen, w. zw. onoverg. (zijn), (dicht.) een sterker uitdrukking voor afdwalen; — ||dweilcn, w. zw. overg. (hebben), met eene dweil wegnemen (vuil); met eene dweil schoon maken; met dweilen gedaan maken;—

dweiling', V.; — ||d winden, W^r, st.

overg. (hebben), iem. (dat.) iets (ace.)—, iem. dwingen iets te doen; iem. eene belofte, eene bekentenis, eenen eed —; iem. achting, eerbied —; — lleggen, w. zw. overg. (hebben), het onkruid van den akker —, een land—, geheel en al; — Heitichen, w. zw. overg. (hebben), iem. (dat.) iets (ace.) —, met aandrang van iem. iets vorderen; syn.: eischen, opeUc.hen; — ||ei*ehin(;_f v. —en; — Heten, w. st. overg. (heb-

AIquot; I''. 4

ben), de appels van eenen boom —; de rupsen eten den boom geheel af; gedaan maken met eten; — lleting, v.; — letten, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), afweiden; — Ufeilen, w. zw. overg. (hebben) (veroud.; nog gewest.), afdweilen; — || fladderen, w. zw. onoverg. (zijn), fladderend van iets afgaan (vogels en vleermuizen); — Hfionkeren, w. zw. onoverg. (hebben), van licht, dat met een zachten glans van iets afstraalt; — Hfnuiken, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), afbreken (van takken en bloemen); — Hfolen , w. zw. overg. (hebben), afmatten door plagen; affolte-ren; — Hfuiteren, w. zw. overg. (hebben), fig.: afmartelen; — Hfutvelen, w. zw. overg. (hebben), op slinksche wijze iets van iem. verkrijgen; verg. ontfutselen', — Uk»»quot;! w. onregelm. et. onoverg. (zijn), weggaan; vertrekken ; van den rechten weg —, een verkeerd leven beginnen; van zijne vroaw —, haar verlaten; van eene kamer, een bovenhuis —, verhuizen; van een onderwerp, een voornemen, eene gewoonte — ', ontlasting hebben; (oudt.) tot of naar eene plaats —, zich er heen begeven; op iets —, in de richting van iets gaan; op iets of iem. — (met vijandige bedoelingen); recht op zijn doel —, zonder dralen; op een meisje —, aanzoek doen bij; syn.: uitgaan op; op iemands woorden —, zijne daden er naar inrichten; — (hebben) (w. i. g.), tegen iem. uitvaren, op iem. aangaan; —(zijn) (w. i. g.), van de hand gaan (van koopwaren); verlaten, scheiden (van de markt); het getoeer, enz. gaat af', dat gaat hem (dat.) handig af, dat doet hij enz.; waar afgaat en niet bijkomt, dat mindert', (Z. Ned.) verschieten (van kleuren); afgaande maan, afgaand tij, vallend water; afgaande koorts', zwakker worden; in verval geraken; loslaten : de knoop is van mijne jas afgegaan; verwijderen: het mooie gaat er af', naar beneden gaan: de trap —, de rivier—;—(hebben) afloopen.'hellen, van wegen (w. i. g.); — (zijn) dicht. het — der jaren, de — de ouderdom; (veroud.) aftreden (uit een bestuur); in onbruik komen (van gewoonten); — overg. (hebben) afioopen (de hakken van de schoenen); (van eenen weg), afleggen; loozen, bloed —: (veroud.) op listige wijze van iem. verkrijgen; — wederk. (hebben) indien men denkt aan de werking, (zijn) met weglating van het voorn.. w. als men den veranderden toestand op het oog heeft; zich vermoeien door lang te gaan; — || gang, m. (w. 1. g.) het afgaan, heengaan: — ontlasting; (veroud.)aftrek

S'an koopwaren), verval; — mv.: —en, ellende weg.'an koopwaren), verval; — mv.: —en, ellende weg.

(Alleen die verl. deelw. van werkw. worden hier opgegeven, die als bij-

AFG.

voegl. nw. in gebruik zijn en als zoodanig met een bijzondere be-teekenis voorkomen.)

AF||gobiik»emd, bijw., in mwe taal in gebruik om iets krachtig uit te drukken.

A IF li geit roken, bnw. (wapenk.); bijw. hij sprak —, in afgelr. (deelw.) wovr-den; — Ijgebrniken, W. ZW. overg. (hebben), zoolang gebruiken tot het versleten is.

AFjlgodiéft. bijw., in hooge mate, een —- aardige zet; — ||gedokterd, bijw., in uitroepen, schertsenderwijze voor afgedonderd; — ||gedónderd, bijw. zie afgebliksemd; ook ||gedriedon-derd; — Ijgedra^id, bijw., ia platte spreekt., als uitroep; — ||gedricdüive-

katerd, ||duiveld, OOK Ijgedrieduiveid, Hgedriedüivekater», bij W. in de platte

spreekt, als versterkingswoord in gebruik.

A F || geer en, w. zw. onoverg. (hebben) (w. i. g.), schuins afwijken; — l|gee»e-len, w. zw. overg. (hebben), door geeselen uitputten.

AFIIgehamp;geid, bijw. zie afgedraaid.

AFIIgeknot, bnw,, (meetk.) een — (wapenk.); — ||gela*ten, w. zw. overg. (hebben) (volkst.), afkomman-deeren (krijgsw.); — Hgeleefd. bnw., een —e grijsaard', — A—#hcid, v. (w. 1. g.); — |1 gelegen, bnw., —er, —st, een — plaats, eene pl., die ver afligt, — ook een eenzame pl.; — bijw., op eene afgel. plaats, hij woont —; — A—#heid, v., het afgelegen zijn; — Hgemat, bnw., —ter, —st, zeer vermoeid; — A—#heid, V;—Hgeineten,

bnw., —er, —st, afgepast, gedwongen, deftig, stijf; — bijw., — spreken; — A—0heid, v.; — ||gepa»t, bnw.,—er, meest —, (flr/.), wat opzettelijk berekend, afgemeten is om een bepaalden indruk teweeg te brengen; ongeveer hetzelfde als afgemeten, maar het begrip van stijfheid, gedwongenheid wordt er sterker door uitgedrukt; (wev.) van stoffen, die een bepaalde maat hebben, als tafellakens, servetten, enz.; — A—#hoid, v,, ge-dwongheid, stijfheid.

AFIjgerazend, bijw., in de platte spreektaal als versterkingswoord in gebruik.

AFjlgericht, bnw.. —er, —st, bedreven, bekwaam in eenige handeling; — tot of in; slim, listig, geslepen, doortrapt; — A—#heid. v. (w. i. g.); — jjgerukt, bnw. (wapenk.), van dierenkoppen; — ||ge»cheidene, gem. sl. —n., een lid der Christelijk-Gereformeerde Gemeente, vroeger Afgescheiden Chr. Geref. Gem.; — Be⁴quot; •cheidenheid, v. (w. i. g.), het gedwongen afgezonderd zijn: de plaat» der —, de hel; geestverrukking; de staat der —, waarin de ziel verkeert na den dood; — Hgeidoofd, bnw., uitgeput door langdurige krachtsiu*

APG. lt;

spanning; — A—^held, v.j ~ Ili»e»lo-lea, bnw., besloten (van eene vergadering); een —stelsel, een st., waarvan de deelen bij elkaar behooren, zoo dat ze een geheel vormen; een — kring, afgezonderd, beperkt; (krijgsw.) afgesneden (van een deel des legers); —

A—#heid, V, j — |jgc«nc«lon, bnw.

(wapenk.); — flgeapierd, bnw.(veroud.), van beenderen, waarvan de spieren afgenomen zijn.

AFUgestampt, bijw., in de platte spreekt, als versterkingswoord in gebruik; — ggestómpt, bijw., zie afoe-stampt; — Ugeatorvene, gem. sl. —n; de —Ti» de menschen, die geleefd hebben.

AFHgeteerd, bnw., geheel vermagerd, uitgeteerd; — Heutobd, bnw., door lang tobben afgemat.

AFIjeetrapt, bijw., in de platte Bpreekt. als versterkingswoord in gebruik.

AFHgeirokicen, bnw.,—er, —st, een— (abstract) begrip, dat men getrokken heeft uit, of door redeneering afgeleid heeft van voorstellingen;van redeneeringen, waartoe men door nadenken is gekomen, van bespiegelingen; in zich zelvoft gekeerd, zich met zijn eigen gedachten bezig houdende; syn.: nadenkend, peinzend', verstrooid-, in het —e, geheel op zich zelf, afgescheiden van oorzaken en gevolgen; — bijw., op de wijze van een — redeneering: — A—0lieid, V. ; — Hgavani-digde, gem. sl. —n, iem.. die door vereeuigingen of machthebbende personen is afgezonden om een bepaalden last te volbrengen, gezant; — volksvertegenwoordiger; -- Hgevquot;#, bnw. (w. i. g.), uitgevast, door lang vasten uitgeput; — tlgov«n, w. st. overg. (hebben), genoodzaakt zijn van iets afstand te doen, zijne beurs, zijne wapenen —; overgeven, eenen brief, een pakje —; eene verklaring eenen Kissel op iem. —; rondom zien verspreiden (eenen reuk): (gemeenz.) laten merken, vertoonen; 't laatst geven (kaartsp.); — onoverg., op iem. of iets —, een afkeurend oordeel vellen over, kwaad zeggen van; bevlekken: rood of zicart — (van gekleurde stoffen); fig.: een smet werpen op; — wederk., zich met iem. of iets —-_t inlaten, bemoeien, bezighouden (in ongunstigeu zin); — figever, m, —8 ; — [lgecf»t«r, V. —S ; — llg«vleead, bnw. (veroud.), nu ontvleesd.

AFHgewèérliclii», bijw., zie af ge' hUksemd,

AFHgowond, bnw., (wapenk.)j — Ugotvonden, bnw., —er, —st. (w. i. g.) afgemat, lusteloosheid, als eon gevolg van voorafgegane opgewondenheid; — A—^heid, V. ; — Hgwzaagd, bnw., —er, —st, van een lied, eene zangwijze, een verhaal, eene anecdote, die men reeds zoo dikwijls gehoord heeft, dat

AFQ.

het vervelend is ze nog eens te hooren.

AFUgesAtgd, bijw., zia afgedraaid^ afgestampt.

AFUgeiant, gem. sl. (veeal m.) —en, afgezondene, afgevaardigde; de vertegenwoordiger van eenen vorst; — A—#»ciiap, o. —pen, (w. i. g.); nu gezantschap; — Hgczien, met van doet het dienst als voorzetsel: — van al die bezwaren, al die bczw. niet in aanmerking genomen; — Hgezonderd, bnw, van andere soortgelijke verwijderd: een — huis- een — volk, een eigenaardig v., dat boven andere be-bevoorrecht is; hij leefde —, stil, eenzaam; — A—^hcid, v.; — ||go-swijud. bnw. (platte uitdr.), uitgeput door een liederlijk leven; — [Igicren, w. zw. onoverg. (zijn), zich in een schuinsche richting verwijderen (van schepen, die voor anker liggen), in zee steken; zich op een behendige wijze verwijderen; — Ugie««n, w. st. overg. (hebben), het vocht ergens laten afloopen ; de aardappels —; naar beneden gieten; voorwerpen afbeelden door gieten; — Hgieter, m. —s; — HgietMer, V. —8 ; — [|gi«tiiig, V. —en; — ÜgleUei, o. —s, het afgegoten vocht; het afbeeldsel, dat door gieten is verkregen: in dezen zin ook jlglef-

•eitje; — A—Ijdicrtje, O. —8, micrOS-

copisch diertje, dat zich in water ontwikkelt, waarin eenigen tijd dierlijke of plantaardige stoffen hebben gelegen; — llgifte, tlgift, v., het afgeven van een voorwerp aan hem, wien het toekomt; — jjgiijdon, w. st. onoverg. (zijn), naar beneden glijden; — van of langs eene helling; fig.: het einde naderen (van het leven); den weg ten kicade —, slechter worden; het in een schuinsche richting afstralen van het licht; — llgiimmen, w. st. onoverg. (hebben), glimmend afsteken hij iets anders; — Ugiippun, w. zw. onoverg. (zijn), onverwachts van iets afschuiven, ontsnappen (van woorden); — llglipping, v. —en; — [jgluren, w. zw. overg. (hebben), heimelijk, ter sluik afkijken; iem. (dat.) iets (acc.) —; eenen afstand glurend afzien; — Hgod, m. —en, —je, een wezen (werkelijk of denkbeeldig), dat men als eenen god aanbidt, maar dat geen god is; valsche godheid; een persoon, wien men een buitensporigen eerbied betoont, van zich zelf, van iemand of iets eenen — maken; een persoon, dien men hartstochtelijk lief heeft; iets, waarmee men bijzonder veel opheeft, dat men hartstochtelijk najaagt: het spel, de buik is zijn —; in afgodje geeft de verkleiningsuitg. een spotachtige be-teekenis aan het woord; afgodsbeeld; A—#eereii, w. zw. onoverg. (afgodeer, afgodeerde, heb geafgodeerd), afgoden aanbidden ; met iem. of iets —, dwepen; — overg., hartstochtelijk ver-

AFD.

eeren; — A—enlltlienaar, m. —s, — naren: — A—en||di«nare«, v. —sen; die afgoden dient, vereert; ook A—• ||di«gt;nare», die eenen afgod dient: — A—eu||(iieii«(. Dl. —en; — A— m., de dienst van afgoden, van eenen afgod; — A—enlltempel, in. —8, —en, en A—si]tempel, tempel gewijd aan afgoden, aan eenen afgod; — A— #(er)ij, v. —en, — plegen, bedrijven, eenen afgod of afgoden vereeren; ook van personen en aaken; — A—v.—sen, (dicht.)afgodin, eene vrouw, die men afgodisch vereert j — A—*i«, v. —nen; een vrouwelijke afgod; fig.: eene vrouw, die men hartstochtelijk lief heeft: — A— 0 i«ch, bnw., de afgoden vereerende; wat betrekking heeft op afgoderij; —e liefde, hartstochtelijke 1.; — bijw., op afgodische wijze; — ffgoili**, m. —en, (dicht.) afgodendienaar, iem;. die afgoden aanbidt; (de bastaarduitgangen der afgel. woorden versterken de hatelijke beteekeni® er van.) — A—«IJbeeld, O. —en; — A-a||kruid, e., uitheemsche plant, die in onze tuinen voorkomt, van de familie der sleutelbloemigen; — A— —en, reuzenslang (boa); — A—»tl pep, v. —pen, (spott.) afgodsbeeld; — A—•

||prie«ter_f m, —8; — A—sjj tcroprl,

m. —b, —en; — Heoeden, w. zw. overg. (goed af, goedde af, heb af-gegoed), uitkeeren van het erfdeel aan medeërfgenamen, aan vóorkin-deren; — Heoeding, v. —en: — Hgoiven, w. zw. ouoverg. (hebben) indien men denkt aan de werking, (zijn) met het oog op de plaatsverandering; in golven nedervloeien; fig.: van het licht, van een kleed, van hoofdhaar, van den bodem; — Hgoocheien, w. zw. overg. (hebben), iem. (dat.) ie««,(acc.) —, door behendigheid, door list iets van iem. verkrijgen; — Ugooien, w. zw, overg. (hebben), haastig afdoen (van kleeding-stukken, wapenen, enz.); iem, (dat.) den hoed (ace.) —; naar beneden gooien; — |||;noiinp, V.—en;— Ugor-den, w. zw. overg. (hebben), wat met eenen gordel om de heupen gebonden is, losmaken (het zwaard, bijv.); —

ügording, V. —en; — Hgranw, m.,

een op bitsen toon uitgesproken woord; — Hgrauwen, w. zw. overg. (hebben), iem. —, op bitsen, norschen toon toespreken; — Hg raven, w. st. overg. (hebben), door graven (van eene sloot of eenen greppel) afscheiden ; weggraven van anderen grond; den bovengrond —; eenen weg —, slechten ; eenen dijk —, een bepaalde helling geven; — tlgraving, v. —en; — ||graien, w. zw. overg. (hebben), eene weide —, kaal vreten; — Hgrazing, v.; — ||grenzen, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), een land —, scheiden van een ander land; nu scheiden, af-\ AFD.

scheiden; — Bgreppelen, w. zw. ove*g. (hebbengt;, een land —, door het graven van greppels van het aanliggende land scheiden; — ügreppeling, v.; — Rgrijpen, w. st. overg. (hebben), iem. (dat.) iets (acc.) —, uit de handen griïpen, afnemen.

AFHgrijsbaar, bnw., —der, —St (dicht.), afgrijselijk; — RgriUelijk, bnw., —er, —st. wat bij iem. afgrijzen verwekt, wat hem afschuw inboezemt ; — bijw. op —e wijze ; syn.: vreeselijk; — A—#heid, v. —en.

AFHgrUzen, o., het gevoel van afschrik, dat men ondervindt bij het hooren of zien van afschuwelijke wreedheden; met — aan iets denken, een — van iets hébhen; — A-jjwekkend, bnw. (w. i. g.); — Hgrijzing, ▼•; — llKquot;quot;cn, w. zw., overg. (hebben) (gemeenz.), fgt;»». (dat.) iets (acc.) —, behendig afkapen, ontstelen; — || grom men, w. zw. overg. (hebben), op knorrigen toon toespreken; minder sterk dan af grauwen; — ||grnnd, m. —en; onpeilbare diepte, bodem-looee, jteillooze, gapende —; fig. 's —s holle kaken, s —s ingetcanden; de onderwereld, het schimmenrijk; de hel; de bewoners der hel; de duivel, de booze geesten; de — van het verleden, de grenzelooze tijd; de — van het hart, verborgen gevoelens ; de — van het niet; een — van rampen en ellende; aan den rand des —s, in dreigend gevaar; in den — (het verderf) storten; — jjgrondelijk bnw. (W. i. g.): — llgronden, W. ZW.

overg, (hebben), geheel in grondverf zetten, zoodat die arbeid is afgedaan ; — llgruizelen, W. ZW. OVerg. (hebben), eene ruit —, er kleine stukjes met eeu gxuisijzer afbreken — jlgunst, v. een gevoel van leed, omdat aan een ander een geluk te beurt valt; minder sterk dan wangunst of nijd; — voeden, koesteren; iem. — toedragen; de afgunstige wereld.

Afllgunstig, bnw., —er, —st, leed gevoelende over het geluk van een ander; — zijn op, jegens iem.; — zijn van iedereen; iets met —e oog en aanzien; — bijw., op afgunstige wijze; ook Af-gun«4iglijk: — A—#heid V.—heden, afgunstige handelingen (w. i. g.).

AF|jgut«en, w. zw. onoverg. (hebben) indien men denkt aan de handeling, (zijn) met het oog op de plaatsverandering; tappelings neervloeien, van Zweet Of bloed; — ||baken, w. zw. overg. (hebben), uit den haak losmaken; haakwerk voltooien; — ||baker, m. —S; — ||baak»»ter, V. —8; ■ Hhaking, V. —CU; — ||hakken, W.

zw. overg. (hebben), met eene bijl van iets scheiden, afhouwen, afslaan; eenen tak van den boom —, iem. (dat.) eene hand (acc.) —; afkappen; gedaan maken met hakken; — |]hakker. m.

—8; — hakking, T. —en; — l|halen,

AFH. i

w. zw. overg. (hebben), iett —, in ontvangst nemen om naar een bepaalde plaats te brengen; iem. —, naar de plaats gaan, waar zich iem. bevindt en hem medenemen; naar beneden halen; van iets aftrekken; iein. van iets hem nopen er zich niet verder mede te bemoeien, afbrengen; eenen paling het vel —, aftrekken; losscheuren; kapottrekken (scheepst.); de bedden —; tnijboonen —: van eene zaak iet» —, er voordeel van trekken; iem. (dat.) (acc.) —, hem nopen iets te geven ook tegen zijnen zin; de vlaggen —, neerhalen; — ||haler, m. —8, klaplooper; — Ijliaal-•tcr, V. —8; —Hhaling V.; — II*»»quot; meren, w. zw. overg. (hebben), met den hamer afwerken (van metalen); (scherts.) verschillende voorstellen achtereenvolgens zonder beraadslaging aannemen (in eene vergadering; naar den hamer van den voorzitter). Vlug afdoen; — yhandelen. W. ZW. overg. (hebben), eene zaak —, maken dat ze haar beslag krijgt; een onder-icerp—, voor zoover noodig bespreken; dat is afgehandeld^ daar behoeft niet meer over gesproken te worden; —

— iihanilelinR. v.; — [jliamlig, bnW.,

iem. (dat.) iet» (ace.) — maken, ontnemen, behendig ontn.; ontstelen; — Ijhangeling, m. —en, A—^e, V. —n, iem., die van een ander afhangt, hem naar de oogen ziet; — jjhangen, w. st. onoverg. (hebben), naar beneden hangen, neerhangen; (w. i. g.) afdalen, een —d dak, een vooruitstekend dak; van iem. —, aan iem. ondergeschikt zijn, gehoorzaamheid schuldig zijn; de hulp van iem. behoeven ; van iet» —, onder den invloed staan, met iets zoodanig samenhangen, dat het er door bepaald wordt; dat hangt van het weer af, wordt door het weer beheerscht; al» het mn mij afhing, als ik het in mijne macht had; iets van iem. laten —, aan zijne beslissing overlaten; iet» laten

— van, afhankelijk stellen van; iets doen — van, afhankelijk maken van; 't zal er van n. 1. van omstandigheden, die men nog niet kent; alles hangt af van die zaak, komt op die zaak aan; — overg., de zonne-blinden — afnemen; (scheepst.) het roer

(timmerl.) deuren —, in de scharnieren hangen; — llhanging,V. - ||hanger, m. —S; — Ijhangzaag, V. —Zagen.

AFHhAnkelijk, bnw., —er, —8t; ook IjhAnhiijk; den steun of de hulpbehoevende van; iem. van zich —maken, gezag over hem krijgen; zich van im. — maken, zijn gezag erkennen, zich onder zijn gezag stellen; iets van iem, — maken, aan diens beslissing overlaten; wij zijn — van het weer, de omstandigheden, ons doen en laten wordt daardoor beheerscht;— A—-#helil, V.

\ AFH.

AFKhappen, w. zw. overg. (hebben),

een stuk van Arocft—. afbijten; lt;«». (dat.) iets (acc.) —, ontetelen (vooral van honden); — ijharen, w. zw. onoverg. (hebben) indien men denkt aan de handeling, (zijn) met het oog op den veranderden toestand; het haar verliezen, zoodat het zich ergens aan (de kleeren) hecht; — overg. (hebben), de huiden —, het haar er afdoen; — ||harken, w. zw. overg. (hebben), de paden —, met de hark schoon maken; het onkruid met de hark wegnemen ; gedaan maken met harken; — K haspelaar, m.—S; — A—#»ter,V. —8;— yhaspelen, w. zw. overg. (hebben), garen —, op den haspel brengen; eenen klos —, al het garen van den kl. op den haspel brengen; fig.: (van zaken) in orde brengen; een werk —, al knoeiende ten einde brengen, afmaken; een geschil —, met veel moeite beslechten, terwijl het geschil weinig beteekent; harrewarrende ten einde brengen; — llhaapeling, v.; — jjhebben, w. onregelm. zw. overg. (hebben), het tegenovergest. van ophebben; de pet —; een werk—.afgemaakt h.; — jjhechten, w. zw. overg. (hebben) (kleerm.), eenen draad —, vastmaken, zoodat hij niet kan los gaan; — HhefTen, w. st. overg. (hebben), oplichten en op een andere plaats neerleggen; de kaarten —, eenige k. van het spel afnemen; dicht.; de oogen —, opheffen en daardoor afwenden; — Hheücr, m. —s;—

||beding, V. —en: — llbeien, W. ZW.

overg. (hebben), gedaan maken met heien; — Hheinen, w. zw. overg. (hebben), door eene heining afsluiten ; — ij heining, v. —en, — heininkje, het afheinen, de heining; — IIheksen, w. zw. overg. (hebben), iem. (dat.) iets (acc.) —, door hekserij afhandig maken; — Ühellon, w. zw. onoverg. (hebben), schuins afloopen; — libelling, v. —en, het afhellen, de helling; — Uhelpen, w. st. overg. (hebben), ge-meenz.: tegenovergest. van aanhelpen, (van kleeren) helpen afdoen; iem. (acc.) van iet» —, van eene plaats, waar hij alleen niet kan afkomen ; (in zedel. zin) van den rechten weg; iem. van zijn stuk —, iemand in de war brengen onder voorgeven, dat men hem wil helpen; iem. (acc.) van iets —, van eene zaak, van iets, dat hij kwijt wil zijn; iem. van zijn geld door het met hem te verteren; helpen, om beneden te komen;— Hhengelen, w. zw. overg. (hebben), een vischwater —, met den hengel de visch er uit vangen, die men kan krijgen; — !|hiei«n, w. zw. overg. (hebben) (scheepst.), de hielingsteek losmaken, waardoor twee touwen verbonden zijn; — Ubijgen, w. zw. wederk. (hebben) indien men denkt aan de handeling, (zijn, met weg-

AFH.

latin? van het Toorn, w.) als men het oog heeft op den veranderden toestand; dicht.; zich uitputten door hijgen; ||hij«ch«n, w. st. overg. (hebben), het tegenovergeBt. van ophij-

tchen-, — Hhinkelen, W. ZW. OVCrg. (hebben), hetzelfde als Hiiinken, w. zw. overg. (hebben), hinkende, op een been huppelende, afleggen; — Uhaereeren, W. ZW, OUOVerg. (zijn) (veroud.), van Ood —, Hem ontrouw worden; — Nhoeran, w. zw. wederk. (hebben) indien men denkt aan de handeling, (zijn, met weglating van het voornw.) als men het oog heeft op den veranderden toestand; zich door een liederlijk levensgedrag uitputten ; — ||hooveu, w. zw. onoverg. (hebben), de pet hoeft niet af-, Tiet werk hoeft vandaag niet af, gereed, voltooid; — tjholleu, w. zw. onoverg. (hebben) indien men denkt aan de handeling, (zijn) als men het oog heeft op de plaatsverandering; de trap —; — ijhoinpelen, w. zw. on-overg. (zijn), hompelend naar beneden komen; — ||hoogen, w. zw. overg. (hebben), iamp;m. —, hem door een hooger bod van zijn bod ontslaan; iem. (dat.) iets (acc.) —, door hooger te bieden verhinderen, dat hij het krijgt; — Hhoorun, w. zw. overg. (hebben), iem. (dat.) iet» (acc.) —, hoo-ren dat Lij iets vertelt, zonder dat hij het merkt; afluisteren; (getuigen) ondervragen; (rekeningen) onderzoeken (w. i. g.); (gewest,) eene lea —, overhooren; —flhooring, v.; — (Ihau-den, w. onregelm. «t. overg. (hebben), iem. (acc.) van zich —, verwijderd houden; de handen van iem. —, iem. niet aanraken; de oogen van iet» niet kunnen —; zich van iem. —, niet met hem omgaan; iem. van zijn werk —, hem verhinderen zijn werk te doen; zich van iet» laten —; iem. geld —, niet de geheels som geven, korten; den hoed —, niet opzetten; — onoverg. (hebben), recht», link», —, in de richting naar rechts of naar links gaan; (van rij- en vaartuigen) uitwijken ; (zeew.) het schip zulk eene richting geven, dat de wind beter in de zeilen valt; fig.: niet voortgaan: met hetgeen men bezig is, zich terugtrekken na ondervonden tegenstand, het tegenovergest. van aanhouden, niet —, volharden; — Rhoudcr, m.

—8; — |hoti(lHlt;er, V. —8; — Ijhouding, v.; — flltuuwen, w. st. overg. (hebben), den vijand (dat.) eenen arm (acc.) —, met het zwaard afslaan; (van boomen) vellen; (van beelden) voltooien; — Uhouwer, m. —8; —

Ijhoiimving, V. —en; —|]huichel«n, W.

zw. overg. (hebben), iem. (dat.) iet» (acc.) —, door huichelen van iem. een gunstbewijs weten te verkrijgen; — liiuiien, w. zw. overg. (hebben). hij huilt teut tif; — wederk. zich

amp; AFK.

door huilen afmatten; — fhatven, w. zw. overg. (hebben), den valk de huif of den kap afeetten; — Ihuron, w. zw. overg. (hebben), eene boot — geheel in huur nemen; iem. (dat.) een hui» (acc.) —, door een hoogeren huurprijs te bieden maken, dat iem. een huis niet houdt, dat hij al gehuurd heeft; — H^hurin{;.

—en; — ||huurd«r, m. —S; — ||huur. «ter, V. —8 ; — ||ijlen, — W. ZW. OUOVerg.

(zijn), snel vertrekken, naar beneden ijlen; —juoht, V., (gewest.); Ujnekter, m., bits bescheid, bestraffing in ruwe woorden; iem. eenen — geven, hem afsnauwen, ook Ik.—0en, w. zw. overg. (hebben); — Hjoffen, w. zw. overg. (hebben) (de on. volm. verl. t. is ook. joeg af), wegjagen (van eeno plaats), fig.: verwijderen, noodzaken te vertrekken; naar beneden jagen; iem. (dat.) wild (acc.) —; iem. (dat.) iet» (acc.) —, afhandig maken; fiet wild —, zoo lang jagen tot het van uitputting neervalt; het veld —, het wild, dat er op is, vangen; doorkruisen, in alle richtingen; om wild; de paarden —, door jagen uitputten; een wiel van het ryYttif/zoo jagen, dat er een wiel van het rijtuig afvliegt ; — wederk. (hebben) indien men denkt aan de werking, (zijn, met weglating van het voorn, w.), als men het oog heeft op den veranderden toestand* zich —.doorjagen uitputten,door hard rijden, vermoeien; — üjager, m. —s; — Ujakkeren, w. zw. overg. (hebben), (in ruwe spreekt.) afjachten, (gemeenz.) een paard —, jagen tot het doodaf is;—

Hjakkering, V. —en; —|japcu,W. ZW.

overg. (heoben), (gemeenz.) met éénen jaap (of ééne fenede) afsnijden; — N kaatsen, w. zw. overg. (hebben), eenen hal —, vóór hij treft in een andere richting slaan;, doen afstuiten; fig.: (van schertsende, scherpe woorden) maken dat ze geen doel treffen; — || kaatser, m.—8; — jjkaatsiiig.V.—en; — llkabbelen, w. zw. overg. (hebben), den oever doen afbrokkelen (door het water); — onoverg. (zijn); afbrokkelen; —

|| kabbel ine, V.; — Hkaden, W. ZW. OVCrg.

(nebben) (waterbk.), met eene kade afsluiten ; — fjkading, V.; — ||kakolen_f W. zw. overg. (hebben), veel kakelen (luide babbelen) over onbeduidende zaken; over vele onderwerpen kakelen; — Ukalken, w. zw. overg. (hebben), den muur —, de kalk er afbikken; (gemeenz.) afschrijven (van schoolwerk); — (onoverg.) de muur kalkt af, laat de kalk los; — nkalkine, V.;— ijkalveü, w. zw. onoverg. (hebben), een kalf ter wereld brengen en daarna herstellen, zoodat de koe weer melk geeft; fig.: met braken ophouden.; maar ook: doorbraken; — (van afgegraven slootkanten; ook van gletschers, die in zee afdalen; een ander woord dan het vorige) afbrokkelen, bij gedeelten instorten; van dit laatste UkaUing, v.

AFK. ■!

tot betaling dwingen; kwijtschelden;— KLorvcr, m. —8; — Ukerfster, V. —8 ; — fikervine, V. —en; — Ijkctsen, W. ZW.

overg. (nebben), afwenden, doen mislukken; — onoverg. (zijn), mislukken; — |ketsing;, Y. —en;— likeuren,

w. zw. overg. (hebben), het tegen-overgest. van goedkeuren, dus: afwijzen, verwerpen, omdat sommige hoedanigheden ontbreken of wegens onbruikbaarheid: bouw»toffen,eetwaren, geleverd werk —; over iets een ongunstig oordeel uitspreken, iemand» daden, woorden, beweegredenen, plannen —; dat is af te keuren, verdient afkeuring; syn.: laken, misprijzen, veroordeelen; (veroud.) door eene keur of verordening verbieden: — Hkcurdcr,

m. —8; — ||keur«ter, V. —8; — UkenrenaTCaard, hetzelfde als A—^ig, bnw., —er, —8t; — HkeuritiR, v, —en;— A—«Hteeken, o, —s, ook alleen af-keuring, eene aanteekening ten na-deele van den leerling; vergel. goed-keuring', — Ijkijken, w. 8t. onoverg. (hebben), den blik van iets afwenden; naar beneden kijken; — overg. (hebben), het moois van iets —; iem. (dat.) een kunstje (acc.) —, eene som van een ander —, overschrijven; (een aantal voorwerpen) alle bekijken; een laan —; ten einde toe door kijken; de kans —, afwachten, hoe de zaak loopt; iets zoo dikwijls bekijken, dat het onbruikbaar is geworden; — wederk. (hebben), zich —, zich vermoeien door kijken; syn.: afzien; — II kijk er, m. —8; — ||kijk«ter, V. —8; — jjkijking, V. —en; — Ukijven, W. fit.

overg. (hebben), iem. —, bekijven, een langdurige berisping toedienen om kleinigheden; vergel.: af grommen, af grauwen, afsnauwen; — lang en veel kijven; — wederk., zich —, zich vermoeien met kijven; — Ijkladden, w. zw. onoverg. (hebben), eene vlek afgeven; — overg. (hebben), slordig afmaken; (veroud.) reinigen; — U klagen, w. zw. wederk. (hebben) indien men aan de handeling denkt, (zijn, met weglating van het voorn.w.) als men het oog heeft op den veranderden toestand); door klagen uitputten; — ykiampen, w. zw. overg. (hebben), met klampen vasthechten; — Uk lappen, w. zw. overg. (hebben), (bij dansen) door in de handen te klappen te kennen

f even, dat iem. zijne bem*t gehad heeft; ang en veel klappen; even, dat iem. zijne bem*t gehad heeft; ang en veel klappen; eenen zweep —, door herhaaldelijk klappen onbruikbaar maken j lang en veel babbelen; — onoverg. (zijn), met eenen knal ontbranden; — ||klapping, V.;— Kklaren, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), klaren, in orde brengen; eene rekening —, vereffenen; — onoverg. (zijn) klaarder worden, opklaren; —Hkla-

ring, v.; — A—«li ni iildel, O. —en,

middel om een troebele vloeistof helder te maken; — UklauCeren, w.

I AFK.

zw. onoverg. (zijn), naar beneden klauteren; — overg. (hebben), afbreken of afschuren door ergens langs te klauteren; zich het vel van de handen —; — Ijkleeden, w. zw. overg. (hebben), geheel en al kleeden; (kleerm.) iem. —, hem zoo kleeden, dat hij smal over de schouders schijnt te zijn; — Ukieeiiing, v.; — tjkiemmeu, w. zw. overg. (hebben), zich (dat.) eenen vinger (acc.) —, afknellen, afknijpen; — Hkiemmer, m. —8; — |Jkleint»ter, V. —8; — Uk lemming, V.; — {jkloppen, W. ZW.

overg. (hebben), afgelasten, af com-mandeeren, afbestellen door het kleppen eener klok; (van verordeningen) voorlezen van de pui van 't raadhuis, nadat men de klok geklept heeft; — Uklepper, m. —8; — Ijkieputer, V. —8 ;

— jjkleppiiig, V. -CU;— ||kletsen, W.

zw. overg. (hebben), (smederij) ijzeren voorwerpen in koud water dompelen, nadat ze een zekere bewerking hebben ondergaan, om er het hamerslag te doen afspringen: (gemeenz.) naar beneden gooien; (plat) veel en lang babbelen; — ykleuren, w. zw. overg. (hebben), eene prent —, gereed kl.j — ||klimmen, w. st. onoverg. (zijn), naar beneden klimmen; afstijgen (van een paard), eene —de reeks-, —

— Hklimmer, UI. —8; — ijklimatcr,

V. —8; — jjklimining, V.; — jjklin-

ken, w. st. overg. (hebben), eenen twist —, afdrinken; — onoverg. (hebben) dicht.: klinkend afstuiten : naar beneden klinken: — overg. (heoben) (veroud.), met klinkend geluid afslaan (vooral van lichaamsdeelen); — jjkionven, w. zw. overg. (hebben), gedaan maken metklooven; — ||klop-nen, w. zw. overg. (hebben), door kloppen van iets verwijderen; het biljart —, bespreken; het stof van een kleed —, de jas —, het stof er van verwijderen; iem. —, afranselen; gedaan maken met kloppen; zaken met spoed behandelen, afhameren; — ||klopper, m. —S; ||klop«tcr, V. —S; — Hklopping, V. —en; — ||kluivon. W. st. overg. (hebben), eeii been —; — Qkluiver, m. —8; — ||klnifBter,V. —S; — t| kluiving, V. —en; — ||knablgt;elfn,

w. zw. overg. (hebben), ergens kleine stukjes afbijten; de beentjes —; —

jjknabbeling, V. ; — jjknagen, W. ZW.

overg. (hebben), bij kleine stukjes afbijten, afknabbelen; een been —; fig.: de zorg knaagt zijn hart af; —

Ijknager, m. —8; — Ijknangster, V. —8; — H knaging, V.; — ||knakken,

w. zw. onoverg. {z^n), de bloem is van den stengel afgeknakt; — overg. (hebben), met eenen knak afbreken; —

||knukker, m. —8; — ||knakt»ter, V. —8; — jjknakking, V. —en;— ||knal-

len, w. zw. overg. (zijn), van een schot; — ij knappen, w, zw. onoverg. (zijn), knappend afbreken; — overg.

AFK. 4

(hebben), iets met eenen knap afbreken; — Uknapper, m. —8; —üknap* •ter, V. —8.; — Hknapping, —

UbnarpeB, w. zw. OTerg. (nebben), met Krakend geluid afknagen (van beenderen door dieren); fig.: van eene zaak iet» —, op slinksche wijze er een voordeeltje afhalen; iem. (dat.) xeU (ace.) —, een klein voordeel van hem halen; (veroud.) van iem. iets gedaan krijgen tegen zijnen wil; — Ikuauwalen, hetzelfde als ||knauwen_f w. zw. overg. (hebben), \fiet vlecsch van de beenen —; een heen —; — (kuauwer, m. —8; —Hknauwater, V. —8; — |jknauwing, V. ; — ||kn«lt;len,

w. zw. overg. (hebben); — Uknellen, w. zw. overg. (hebben), zich (dat.) tenen vinger (ace.) —, tusschen twee harde voorwerpen verpletteren; —

ULuelIcr, m. —S; — ||kaels(er,Y. —8 ; —• ijknclling V.; — ||kneuzen, W. ZW. overg. hebben); — ||knevelen, w. zw. overg. (hebben), iem. (dat.) ieU (acc.) —, door knevelarij afpersen; — ykneveling, V. —en; — |jknevelaar. III. —8; — A—#*ter, V. —8! — Hknib-beien. w. zw. overg. (hebben), van den koopprijs eene kleinigheid afdingen, afknijpen; iem. (dat.) ieU (acc.) —, kleine voordeelen van hem afhalen op een slinksche wijze; —

[ikuibbeling, V. —en ; — [jknibbelaar, m. —8 ; — A—0mfr_t V. —8; —

J knielen, knielen, w. zw. overg. (hebben), de nieën door herhaaldelijk knielen kwetsen; veel en lang knielen; — [knijpen, w. et. overg. (hebben), door knijpen ergens een stuk afbreken, den kop van den tpijker —; fig.: op listige wijze verminderen, een deel van eene som —; (zeew.) een schip (dat.) de loef (acc.) —, door scherp bij den wind te zeilen de loef afwinnen ; — onoverg. (zijn), afbreken, door op een scherpen kant te drukken (van touwen, riemen); — ||knij-per, m. —8 ; llknijpater, V. —8 ; — jknijping, V. —en; ||knikken, W. ZW.

overg. (hebben), onoverg. (zijn); zie afknakken-, — ||knipp«u, w. zw. overg. (hebben), door eenen knip met duim en vinger verwijderen, een itofje —; met eene schaar afsnijden; de lamp —; — (1 knipper, m. —8; —

Ikuiputcr, V. —8; — Rknipping, V. ~en; — ||knip»el, O. —8;— Rknip. i«ng, v. —en, ook kniptang, om metaaldraden of dunne metalen bladen af te knippen; — ||knoci«n, w. zw. overg. (hebben), slordig afmaken; — |{kno(ten, W. ZW. Overg. (hebben), knotten, toilgen —, de takken er afhakken; (van lichaamsdee-len) verminken; (bouwk.)van palen, afstompen; (vlasbew.), al het aanwezige vlas in knotten of bundels hinden; — de knotten of zaaddoozen van liet vlas trekken, repelen; —

{koolter, lil. —8; — ||kuut»ter, V.

AFK.

—8; — Hkuottlng, V. —en; — llknorren,

w. zw. overg. Oiebben); — Uknuivon, w. zw. overg. (hebben) (gewest.), afkluiven; Hknuttelen, W. ZW. overg. (hebben), knutselend afmaken; — || koelen, w. zw. overg. (hebben), KOe-ler maken; — wederk., ricA —; (stoom) verdichten; fig.: van hartstochten, die met vuur vergeleken worden ; — onoverg. (zijn), koeler worden; (stoom); syn.; bekoelen, koelen, opkoelen, verkoelen ; — jjkoeler, m. —8; — Ijkoei-•ter, V. —8; — {jkoeling, V. —en; — A—•tinicthocle, V. —en; — A—«Ijvvet, v. —ten, (nat.) de wet, die de verhouding aanwijst tusschen de afneming der warmte en den daarvoor noodigen tijd, — ikoken, w. zw. overg. (hebben), beenderen —, ze koken, zoodat het vleesch er afgaat; zijde—, zoodat de aanklevende stoffen loslaten, ook koken of ont-schalen; spelden —, zo door koken reinigen; groenten —, de scherpe sappen er door koken uit verwijderen; kruiden —, de sappen er uitkoken om daarvan gebruik te maken; alles koken, wat daarvoor bestemd is; — onoverg. (zijn), door koken wegvloeien of vervluchtigen van een lichtere vloeistof, die op een zwaardere drijft; een zachte stof van een hardere verwijderen door koken; — jjkoking, v. —en; — Ijko-meiing, m. —en; — \—0e, v. —n, afstammeling; — A—#»chap. v.; — jjkomeu, w. onregelm. st. onoverg. (zijn), van eene plaats komen, die men wil verlaten; (zeew.) van eene ondiepte, van een wrak komen; fig.: van iet» —, terugkomen, een vroegere meening laten varen; afgaan, dat kwam hem aardig af; op iem. —, afgaan, naderen, ook met vijandige bedoelingen; op iet» —, om het te krijgen, ook omdat men er bij wil wezen; naar beneden komen; (krijgsw.) —de wacht, die den post verlaat; eene rivier —; door den stroom er-gens heengevoerd worden; eenen weg —, eenen weg langs komen; van een hoogere streek in een lagere komen; fig.: afdalen tot zaken van minder belang; iets van den ge-vraagden prijs laten vallen; afstammen ; zijnen oorsprong ontleenen; hij ie er goed afgekomen, aan een gevaar ontsnapt, vergel. afbrengen; er gen» bekaaid, gek, gemakkelijk, goedkoop, zonder kleerscheuren —; (biljart) goed of »lecht —; men kan niet van hem —, van hem ontslagen raken; (van koopwaren) slijten; er i» geen — aan; atloopen; het werk komt van-avond af, wordt voltooid; — Ijkouiing, v., afdaling; — ||komst, v., afstamming, hij i» trotseh op zijne —, aanzienlijke —; — zegt niet; van Fran-sche —; de — (oorsprong) eener taal; kroost, kinderen; — A—^ig, bnw.; —

AFK.

Qkomiicen, w, zw. overff. (heVben), ter kennisse brengen van net algemeen, bekend maken van wetten, besluiten enz.; van den preekstoel aflezen; — Qkondigor, m. —s; —

{(kondigater, V. —S; — ||koni1isinf»,

v. —en; — ||kook«ni, o.—b, de vloeistof, waarin kruiden, enz. zijn afgekookt, zoodat de sappen er in zijn opgelost; — Ij koop, m. —en, het geven van eene som gelds om iem. uit eene betrekking te doen ontslaan, — uit den krijgsdienst, of om verbeurd- of prijsverklaarde goederen weer in eigendom te krijgen; ook om zich te ontslaan van zekere verpliohtingen (van tienden, grondrenten), of om de onaangename gevolgen van eene daad te voorkomen (beleediging, verminking van pers.); — A—ƒ baar, bnw., wat afgekocht kan Worden; — A—#baar«teiliiia^ V. —en, het afkoopbaar stellen; — jjkoo-pen, w. onregelm. zw. overg. (hebben), iem. (dat.) iets (acc.) —, het van hem koopen, zoodat men er eigenaar van wordt: iem. van den krijgsdienst —, hem loskoopen; zich —, zich doen ontslaan uit eene betrekking door het betalen van eene som gelds; zijn eigendom, dat in handen van anderen is, terugkrijgen door betaling van eene som gelds; tienden —; eene straf, eene vervolging —; tich laten —, eene som gelds aannemen en daarvoor eene bedreiging niet uitvoeren; —

Hkooper, m.—8;— Ukoopster, V.—fl» —

IJkooping, v. —en.

Afkoopiigeid, o. —en; — ti*om» v.

—men; — Up rij», m. —prijzen.

Aankoppelen, w. zw. overg. (hebben), losmaken (van werktuigen, die met stoommachines in verbinding Staan); — Hkoppelinj;, V. J — Ijkor-relen, w. zw. onoverg. (zijn), die steen korrelt afi — ykorsten, w. zw. overg. (hebben), de korst verwijderen; — onoverg. (zijn) de korst loslaten; — IJkorstiiie, V.; — ykorteu, w. zw. overg. (hebben), korter maken, (eene plank, eenen stok, enz.); hop —, snoeien; verkorten (den tijd); een woord —, letters of lettergrepen er van weglaten, zonder dat het daardoor onverstaanbaar wordt; (oudt.) aan het einde van eenen brief,—d«, nu afbrekende; (oudt.) verminderen (van eene schuld); korten, verminderen (van eene som geld); — syn.: korten, bekorten, inkorten, verkorten; —

|| korter, m. —S; — ||korUter, V. —8; — ykorting,—en; —Ijkoteren.W. ZW. OVerg.

(hebben), verwijderen door koteren; — j| kouten, w. zw. overg. (hebben), veel en lang kouten; — onoverg. (zijn), ten einde kouten; — Ijkrabbeieu, w. zw. overg. (hebben), met de nagels wegkrabben, ook afkrabben, dat minder Xilat is; mot de nagels reinigen, ook i AFK.

afkrabben; eenen brief —, haastig en slordig afmaken: — ykrabbeling, v. —en; — jjkrabben, w. zw. overg. (hebben); zie af krabbelen; met een scherp voorwerp iets door krabben verwijderen; reinigen ; (papierfabr.) papier —; — Ijkrabber, m. —8; — jjkrabster, V. —8; Hkrabbing, V.

—en ; — Ijkrabsel. O. —S ; — jjkrasscn,

w. zw. overg. (hebben), door krassen verwijderen, roestvlekken —, eene ijzeren stang —; (fig.) krassende afspelen op eene viool; — onoverg. (zijn) (gemeenz.) flg.: ook opkrassen, ophoepelen, haastig weggaan, ten gevolge van een onaangename bejegening; (scherts.) sterven; — ykra»»er, m. —8; — Ukraaster, V. —8:—|kra»-•ing, V.; — tykraiiwen, W. ZW. OVerg.

(hebben), afkrabben; (gewest.)streng berispen; — ykreppen, w. zw. overg. (hebben), gedaan maken met kreppen; — R krijgen, w. st. overg. (hebben), een voorwerp van een ander voorwerp afnemen; los krijgen om af te doen (van kleedingstukken); de deur van het slot — ; men kan hem niet van zijnen vriend, van dat verkeerde gezelschap, van dat beeld, van zijn werk —, er hem niet toe brengen, dat hij den omgang er mee afbreekt, of er van scheidt; afdingen (van eenen koopprijs); wegnemen, ik kan de spatten niet van de ia» —; voltooien, het werk —; naar beneden krijgen, brengen: — (jkrimpen, w. at. onoverg. (zijn), door krimpen losgaan; — 11 kronen, w. zw. overg. (hebben), de kroon of kruin van eenen paal, die ingeheid moet worden, afdoen, koppen; — llkronkelen, W. ZW. OUOVerg. (zijn), zich volgftns een kronkelende lijn van iets verwijderen; kronkelend naar beneden zaan; — |krooien, w. zw. overg. (hebhen), de bovenste laag veen met kruiwagens vervoeren; — ykrooier, m. —8; — Ukrooiing. V.; — llkruien, w. st. enzw. overg. (hebben), met eenen kruiwagen wegvoeren: het land laten —, de bovenste aardlaag er van met kruiwagens laten wegvoeren; naar beneden kruien; — onoverg. (zijn), het ijs kruit af, drijft op elkander schuivende met den stroom afwaarts; — ykruüng, v.; — Ij kruimelen, w. zw. overg. (nebben), bij kruimels afbreken; — onoverg. (zijn), kruimels loslaten; — Ijkruipcn, w. st. onoverg. (zijn), kruipende verwijderen, naar beneden kruipen;— overg. (hebben), door kruipen afschuren ; eenen afstand al kruipende afleggen; — ykruiper, m. —s; — ||kruip*ter, V. —8; —ykruiping, V.; — jjkuieren, w. zw. onoverg. (zijn), zich kuierend verwijderen; (hebben) indien men denkt aan de werking, (zijn) als men het oog heeft op de plaatsverandering; naar beneden kuieren; — overg, (hebben) eenen

AFK. 4

afstand al kuierende afleggen; — ikuipen, w. zw. overg. (hebben), gedaan maken met kuipen; — Hkuischim, w. zw. overg. (hebben) (Z. Ned.), Bchoonmaken; — Hkunnen, w. on-regelm. zw. overg. (hebben), ik kan mijn werk niet af, niet kunnen afmaken wegens gebrek aan tijd of voldoende kracht: ik kan het alleen vel af, heb niemands hulp noodig; i/c kan het er wel mee af, het is voor mij voldoende ; — onoverg. (hebben), die ring kan niet af, afgedaan worden ; verricht worden; zie afwillen; UkuMon, w, zw. overg. (hebben), telt —, doorkussen wegnomen (eene oneenigheid tussohen gelieven); iem. —, zijne vergiflenis verwerven door kussen; — wederk. (hebben), zich moe kussen ; — Ukwakkm, w. zw. onoverg. (zijn) (gemeenz.), met kracht naar beneden vallen; — overg. (hebben), met kracht naar beneden gooien; — ||kw»n»el©n, w. zw. overg. (hebben), iêm. (dat.) iets (acc.) —, het door kwanselen of ruilen van hem verkrijgen, maar zoo, dat hij er nadeel bij heeft; — Hkwijnen, w. zw. overg. (hebben), kwijnende door brengen (een zekeren tijd, nl.); — wederk. (alleen het verl. deelw. en de onbep. wijs worden gebruikt), wegkwijnen, aich al kwijnende uitputten; — fl kwijten, W, st. OVerg. (hebben) (veroud.), nu afbetalen', —

ikwiflpeien, w. zw. overg. (hebben), oor Kwispelen schoonmaken (meubels) of wegnemen (stof); (gemeenz.) wegjagen door te slaan met eenen kwispel (zweep, karwats); afranselen; —kwiflpeien, w. zw. overg. (hebben), oor Kwispelen schoonmaken (meubels) of wegnemen (stof); (gemeenz.) wegjagen door te slaan met eenen kwispel (zweep, karwats); afranselen; — Hiaat, m. —laten; vergiffenis, vooral in gebruik in de R. K. kerk als vergiffenis van zonden; — geven, schenken', volle, volledige, —: samenst. hiermede zijn:

Afluatljbricf, m. —brieven, —ie, een Bohriftelijk bewijs, dat iem. aflaat is geschonken; — Ijdagon, m. mv., de dagen, waarop aflaat wordt geschonken; — ⁰* —^en» — 11 handel, ^m-i — Ij»»¹quot;# O. —jaren ; — Hkraam , t., aflaathandel, door de tegenstanders der R. K. kerk gebruikt om dien handel te beschimpen; — Hkramer, in. —s; — Jk—V.; — Upenniiiff,

m. —en, een door den paus gewijde P- gt; — Hpr«dikatio, —^a; — Hprediker,

m. —B ; — |rejji»ter, O. —8 ; — i*®!*-koopwr, m. —B.

AF||iaohen, w. st. (de onvolm. verl. t. is lachte af) wederk. (hebben) indien men denkt aan de handeling, (zyn, met weglating van het voorn, w.) als men denkt aan den veranderden toestand; zich door lachen vermoeien, zich slap lachen; — |jladen, w. st. (onvolm. verl. tijd is laadde af) overg. (hebben),vrachtgoederen van een voertuig aftiemen; een voertuig ledig maken, het tegenovergest. is opia-

AFL.

den; een tchip —, volladen, foödat het den last heeft; — ||lader,m.—s; I|lnad«ter, V. —8 ; — ||ladinlt;g, V. —en; — II lakken, w. zw. overg. (hebben), gedaan maken met lakken; — ||ian. dij», bnw. (zeew.), een —e wind, een wind, die van 't land af waait, opper-walswind; (veroud.) uitlandig; — jjlangen, w. zw. overg. (hebben), (ver-oud.) in handen geven, afgeven; aanlangen, aangeven (van pakjes, enz.); (gemeenz.) geld geven, afschuiven; van boven aan eenen lager staan» de toereiken; — tl langer, m. —s; —

— Ulangster, V.—S; — B langine V.;—

— (lappen, w. zw. overg. (hebben), aan iets lappen wat er aan te lappen valt; — Hiaten, w. st. overg. (hebben), iem. ergens —, er hem laten af gaan; laten afvloeien, verlaten, aftappen; afgelaten, afgetapt (van bloed): verminderen (koopprijs); (veroud.) kwijtschelden (zie ajiaat); eenen oven —. de hitte verminderen; naar beneden laten gaan, tegenovergest. opJuilen; zich —, laten afzakken ; weglaten; niet aantrekken (van kleedingstuk-ken); — onoverg. (hebben), van iem. —, hem niet meer lastig vallen; van iets —_t met iets uitscheiden, iets nalaten: (veroud.) zonder , onophoudelijk; syn.: ophouden; — fllater, m. —8; — |ji»at«ter, V.—8; —llatinj», V.; — Rlaveeren, W. ZW. onoverg. (zijn), stroomafwaarts laveeren; — overg. (hebben) ten einde laveeren; — Klatten, w. zw. overg. (hebben), een dak —, de latten er afnemen; -« yieenon, w. zw. overg. (hebben), iem. (dat.) iets (acc.) —, van iem. ter leon ontvangen, zoodat deze het missen moet en er ongerief van heeft; —

||lcener, m. —8; — p©en»ter, V.—8;— Ijlooning, V.; — ||lc«ren, W. ZW. OVerg.

(zijn), vergeten; verleeren; ik hen mijn Framch, mijn hoeUeeren afgeleerd, door mij niet te oefenen n.1.; — (hebben) door zich moeite te geven verkeerde gewoonten of hebbelijkheden nalaten, het snuiven, bet stotteren —; iem rdat.) iets (acc.), — het van hem leeren door ongemerkt naar hem te kijken, als hij het doet, een kunstje bijv.: zoo leert men don boer de kunst af; iem. (dat.) iets (acc.) — hem iets, dat hij verkeerd geleerd heeft, doen vergeten door het hem te leeren zooals het is; moeite doen, dat iem. verkeerde gewoonten of hebbelijk, heden nalaat; hem dwingen het verkeerde na te laten; zich (dat.) iets (acc.) —; — {{loering, V.; — ||loe«klcn, v. —pen, —je, het metalen klepje van een sterrenkundig meetwerktuig, waarop men graden kan aflezen; klep- of klapnonius; ■— jjle^boei. m. —en, —tje, (studentent.) een dronken-manspartij, waarop verscheidenen te veel drinken; — l|t«KKoii,w. zw. (de vormen leide af, afgeleid zijn in de schrijf-

AFL.

taal niet aan te bevelen), overjf. (hebben), afdoen, van kleedingstokken, wapens, enz.; overgeven aan roovers, zijne beurs —; afwerpen (van dieren, die op zekere tijden lichaanxsdeelen verliezen of vernieuwen); verliezen aan gewicht (van slachtvee, met het oog op de oneetbare deelen); niet langer dragen (van kleedingetukken ofver-ftierselen); fig.: het kleed der zonde —; afgelegde kleeren ; (gemeenz.) vermageren; vergel.: een rokje uittrekken; — fig.: (Ie toga. Tiet weduwenkleed, den pelgrimsstaf —; de kinderschoenen —, uittrekken, man worden; het rouwkleed —, niet langer treurig zijn; het masker —, zich toonen zooals men is, niet langer huichelen; de wapenen —, ophouden met strijden; hoedanigheden of neigingen laten varen; het tegenovergestelde van aannemen, opvatten: zijne boosheid, zijne hartstochten, zijne tonden, zijne genegenheid, zijne liefde —, den ouden mensch, den ouden Adam, —; het leven —, sterven; het —, sterven, dronken worden (zie afleghoel), zwichten, verliezen (omdat men met sterk genoeg is), sjeezen (van studenten), niet slagen; verslijten (van eenklee-dingstuk); neerleggen (van pakken); van zich afzetten (zorgen, verdrietelijkheden, herinneringen); neerleggen (van eene betrekking); (veroud. en Z. Ned.) voldoen (van schulden); rekening en verantwoording —; zich kwijten (van een en plicht); een examen —; getuigenis, eene belofte, eenen eed, eene geloofsbelijdenis —; een bezoek —, brengen, doen; van iem. of iets — (veroud.), ongunstig over iem. praten; eenen weg —, afioopen, afkuieren; fig.: in den zin van levensweg, loopbaan; afnemen (van eene plaats); (krijgsw.) een stuk geschut —, van net affuit nemen; (papierfabr.) koetsen; een lijk —, bekleeden en van het sterfbed afleggen; tabaksland —, er gewoon bouwland van maken; (weverij); loten afsnijden om ze zelfstandig te laten groeien (bloemkw.); (Z. Ned.) op zijne plaats zetten, afschepen; afzetten door te kleuren bij plaatwerk: (gewest.) verdeelen van het land in gedeelten door den landmeter; — onoverg. (hebben) (zeew.), het tegen-overgest. van aanleggen, zich van iets afwenden (van de kust of een ander vaartuig); — ||legg«r, m. —s; — |leff««er, v. —B; (papierfabr.), koetser of legger, de pers., die het papier van den vorm op de vilten legt; iem., die een doode aflegt; een student, die zijne studiën niet voltooit: de spade, waarmee men tabaksland tot bouwland maakt; (weverij); (veroud.), eene uitdrukking, waarmede men iem. af-■cheept of terechtzet, voorwendsel;

) AFL

een afgelegd kleedingstuk; eene plant, die door afieggen van een andere is gewonnen, afleggertje; — Hlemcerij, v. (scherts.), het doen en laten waardoor een student het aflegt; —peg. ging, v. —en (het mv. w. i. g.), het afieggen, met — van; — Ulegpartlj. v.

—en; ook Hiegtroep, m. —en, zie

boel; — || leid baar, bnw. (W. i. g.), van datgene, wat afgeleid kan worden (boomtakken, water, electriciteit, enz.); A—^heid, V.; — Hleideu, bij dichters wel U w. zw. overg.

(hebben), van eene plaats leiden, voeren; eene dame —, van het orkest naar hare plaats, naar haar rijtuig, naar een ander vertrek (het tegen-overgest. van opleiden); van den rechten weg afvoeren, letterl. en fig.: iem. van zijn werk —; ranken of takken stroomen —; den stroom (volksmenigte) —; den bliksem —,-iem. van zijne plichten, van het pad der zonde —; (veroud.) iem. tot iets —_f nu verleiden; iem. van iets —; zijne aandacht op iets anders vestigen, iemands aandacht of opmerkzaamheid van iets —, het gesprek van iets —; iem. —, bezighouden, zoodat hij niet denkt aan hetgeen hem hindert of bedroeft, afieiding verschaffen, op-vroolijken, opbeuren; (van neigingen) verkeerd leiden, doen ontaarden; naar beneden leiden, de trap, den berg —; hij leidt zijn geslacht af van, beweert dat hij afstamt van; den oorsprong of de oorzaak van iets aanwijzen, iemands stilzwijgendheid — uit; woorden —, afgeleide woorden; iets uit iets anders

— opmaken; eene gevolgtrekking uit iets —; — UI*quot;*!*-'quot;!, bnw., wat iem. afieiding bezorgt, hem aangenaam bezighoudt; — ijUider, m. —s, —tje, verkorting van bliksemafleider; iets dat een gesprek afleidt, of dat de aandacht op iets anders vestigt en waardoor een gevaarlijke of onaangename toestand wordt voorkomen;— A—||*««ntr, v. —en, de stang van eenen bliksemafl.; — Uleiii««er_tv. —s; — peiding, v. —en, — leidinkje, (ge-neesk.) het veroorzaken van prikkeling in een gezond deel van het lichaam om het bloed van het ongezonde deel af te leiden; eene gebeurtenis, waardoor een dreigend gevaar wordt afgewend ; (krijgsw.) eene gebeurtenis, die den vijand noodzaakt zijne troepen van een bedreigd punt te doen aftrekken; eene wending, die het gesprek krijgt door eene vraag of eene gebeurtenis: hij heeft —

— noodig, eene bezigneid, die zijne gedachten van iets aftrekt; iem. — geven, hem aangenaam bezighouden, zijne gedachten opfrisschen, hem op-vroolijken; datgene, wat iem. van zijn werk afleidt, hij heeft té veel —/ de — van een woord; de leer der —, afleidkunde, woordajleidkunde; — A—•

AFL.

ibuio, v. —buizen; — A—«HkouI, v. -en; — A—«Ugoot, v. —goten; — A—»ligr*cht, V. —en; — A—quot;Hcreppcl,

v. —s; — A—• ||k«naai, o. —kanalen; — A—*|{ middel, O. —en; — A—«ipijp, V. —en; — A—«Hriool, o. —riolen ; — gieidkunde, T., de wotenschap, die och bezighoudt met de verklaring vau de afleiding der woorden, de leer der woordvorming, etymologie'. — lleidkandig, bnw.; wat betrekking beeft op de wetenschap, die over de afleiding der woorden handelt, ety-noloaisch; — A—0«, gem. al. —n, iem., die de wetenschap der woordafleiding beoefent^ — Hleidsel, o.—s,afleiding of afgeleid woord; — |leken, w. zw. onoverg. (zijn) (dicht.), zachtjes af-vloeien, afdruppelen (van tranen en oloeddroppels); — ü lekken, w. zw. onoverg. (zijn), nederdrnppelen door eene reet of spleet; ook aJi ik leen; —

[lekking, V.; — Rlenzen, W. ZW. OUOVerg.

(rijn) (zeew.), zonder of met weinig zeil voor den wind afdrijven, vooral bij stormweer; — Ijleppen, w. zw. Oïerg. (hebben), vocht door leppen yan een voorwerp afnemen; —• yie*, v. —sen (veroud.), het aflezen van bekendmakingen of verordeningen Tan de pui van een raadhuis; — interen, w. zw. overg. (hebben), het letteren van naaiwerk afmaken, af' morJcen; — yleunen, w. zw. overg. (hebben), (veroud.) een verzoek in beleefde woorden afwijzen; — ||leuzen, w. zw. overg. (hebbon)(Z. Ned.), iem. vleien om iets van hem te verkrijgen; — Heven, w. zw. overg. (hebben), ten einde leven; — peveraar, m. —s; — A—#»ter, V. —S; — Uieveren, W. ZW.

OTerg. (hebben), iet$ —, afgeven, aan een ander overgeven; (van personen, die aan iemands zorg zijn toevertrouwd) ze daar brengen, waar ze moeten zijn; koopwaren —; — lieve-ring, v. —en; het afleveren; een gedeelte van een boekwerk, dat bij gedeelten verschijnt; — A—«Ijroi, v. —len (spinfabr.), ook afvoerrol; — Kiezen, w. st. overg. (hebben), (w. 1. g.) afphikken (van vruchten); (van een boek) het moois er —, zoo lang lazen, tot men het moois niet meer merkt; iem. (dat.) de kiespijn —, hem door lezen daarvan bevrijden; eetien brief —, uitlezen; het boek is afgelezen, bij al de lezers rond geweest; namen—, ze achtereenvolgens oplezen; een boek —, kapot lezen; iem. —,vermoeien met voorlezen; — wederk.,2:tc/i —, zich vermoeien met voorlezen (met hebben, wanneer men denkt aan de handeling, met zijn, als men het oog heeft op den veranderden toestand; het voorn.w. wordt dan weggelaten); iet» —, voorlezen in 't openbaar, afkondigen (zie n/leg); — ilezer, m.

quot;~8; — |leee»Cer, V. —B; — ||lezing,

K —en; — ||iicbt«a, w. sw. overg.

AFL.

(hebben), door tillen, beuren iets van iets anders afnemen;.fig. iem. (dat.) eene ztcarigheid van het hart, eenen last van de schouders —; den hoed —; iem. (dat.) het masker, de schellen van de oog en —; syn afnemen; (scherts.) afschieten; — onoverg. (zijn), het licht naar beneden laten stralen; — overg. (hebben), iem. —, hem met een licht de trap af geleiden; —

Hlichter, m. —B ; — |jlicht«ter, V. —S; — yiiehting, V. —CU; — jjliggen, W. 8t.

overg. (hebben), door liggen kwijtraken, het paard heeft zijne ha/ren afgelegen', — wederk. (hebben) indien men denkt aan de werking, (zijn, met weglating van het voorn.w.) als men het oog heeft op den veranderden toestand; zich door liggen verzwakken; — i|liei;ⁱⁿggt; ï — IlijdeH, w. st, overg. (hebben), zoo lang lijden, tot men er van ontslagen wordt; — | lij men, w. zw. overg. (hebben). alles lijmen, wat gelymd moet worden j — ||lijven, w. zw. onoverg. (alleen in de onbep. wijs in gebruik) (veroud.), sterven; — Uiijvig, bnw. (veroud.), dood; — A—#e, gem. si. —n, de overledene; — A—#heid, v._t de dood; — ||lijvinR, v., de dood; — HHkken, w. zw. overg. (hebben), de boter —; het bord —, zijne vingers —; eene afgelikte boterham, (scherts.) een meisje, dat lang met een ander verkeerd heeft; —overg. (hebben), glanzig maken met likhout (bijv. van schoenen); — yiikker, m. —8; — Klikster, V. —8; — Blikking, V.; — Uloerder, m. —8; — Ijioereter, V. —8; — yioeren, W.

zw. overg. (hebben), ter sluik en arglistig afkijken, afgluren (dat meer uit nieuwsgierigheid plaats heeft); iem. (dat.) iets (acc.) —; den weg —, langs den geheelen weg loeren, afkijken; iem. —.loerend opwachten om hem aan te vallen; eene kans, een voordeel —; — im.(dat.) iets (acc.) —,op arglistige wijze ontnemen; — tlloering,v.—en; —y lokken, w. zw. overg. (hebben), iem. van eene plaats verwijderen door hem naar een andere plaats te lokken, de duif van de dakgoot —; (flg.)iem. verlokken om zijnen plicht te verzuimen of den goeden weg te verlaten; iem. de eenden —, om ze hem te ontstelen; iem. iets —, (een gezegde, eenen glimlach) ontlokken, afpersen; — yiokker, m. —S; — |lok»tcr, V. —8; — yiokking, V.—en; — yionken,

w. zw. onoverg. (hebben), vriendelijk naar beneden kijken; — Mooden, w. zw. overg. (hebben), (zeew.) een vaarwater —, de diepte er van op verschillende plaatsen onderzoeken; afkijken (in de volkst. gew. aflooien)',— yioodin^, V. (zeew.); — Uloogen, W. zw. overg. (hebben), met loog reinigen; door middel van loog afzonderen (van stoffen, die chemisch met andere zijn verbonden); — ,

AFL. I

v,; — Ulooien, (zie afloodamp;n); — H loop, m. —en, —je; het afloopen; de — van het water, afatrooming; lt;dicht.) het verloopon van den tijd; de — der eeuw, het einde; de — van een gesprek, het einde, maar ook de uitkomst, het onmiddellijk gevolg ; de — van den strijd; gedurende den — der koorts, hot afnemen; de — van eenen rin, de geregelde opvolging der deelen, het verloop; de pijp, waardoor het water afloopt; helling; (hoekdr., houwk., geschutgieterij); — yioopen, w. st. onoverg. (zijn), wegloopen, van de bank, van zijne ouders —; wegzeilen, het schip liep voor den wind af; hij is van zijne vrouw afgeloopen, afgegaan; op tem. of iets —, toeloopen, afgaan; de lijn loopt af, (van het spil), de klos loopt af, het garen laat men —: het horloge, de klok xsafgeloopen; — Oxebhen) naar beneden loopen, den heuvel, de trap, den dijk —, van de trap, enz. (scheepat.) eene rivier —; van atapel loopen (van schepen); fig.: vroeger dronk men een aanstaande moeder het wel afloopen van het scheepje toe; het zweet liep hem (dat.) van het aangezicht af; de kaarsen loopen af, laten de waa afdruipen; de assen loopen af, worden zoo aterk verhit, dat het metaal afdruipt; (van water) afstroomen; droog-loopen, men heeft den vijver laten —; afhellen, dit biljart loopt af, ataat niet waterpaa; — (zijn) ten einde loopen; de dag loopt af; het afge-loopen jaar; eindigen, de maaltijd, de vergadering, het feest is afgeloopen; het loopt af met het werk, loopt ten einde; het loopt af met hem, hij sterft; het liep goed, slecht, gelukkig a/(het werkw. is hier schijnb. onpersoonl.); die zaak, dat werk is goed, slecht afgeloopen; met eenen sisser —, tegen verwachtmg goed —; de vacantie is aangenaam afgeloopen, doorgebracht; het met een praatje laten —, voorbij-

taan;aan; ik hoop, dat alles goed afloopt, at het verloop en de uitkomat der gebeurtenissen goed mogen zijn; hoe is het met hem afgeloopen? gegaan; (van de koorts), afnemen, ten einde loopen; het tegenovergeat. ia opkomen, zich verheffen; — (hebben) van het beloop van een kunstwerk of of eenen zin (de aamengest. tijden worden weinig gebruikt), die zin loopt stroef af; de lijnen van het beeld loopen daar verkeerd af: — overg. (hebben), door loopen afslijten, afschuren, de zolen van de schoenen, de verf van den vloer —; de trap is afgeloopen, uitgesleten door het 1.; de laarzen —, acheef loopen; iem. — (bij wedrennen); iem. (dat.) den prijs (acc.) —, doen verliezen; eenen weg —, ten einde toe loopen; aj-n.: afstappen, afbeenen; (fig.) doorloopen, doorleven; het veld —, in alle rich-

A FM.

tingen doorkruisen; de huizen —, aan alle huizen aangaan, alle deuren —; den boer —; de vijand Uep het land af, plunderen, stroopen; een schip —, overvallen en uitmoorden; iem. (dat.) het huis (acc.) —, dikwijla by iem. aan huia komen; iem. zoo lang met iem. loopen, dat hij vermoeid ia; zijne b ten en —, zich moe loopen; — wederk., zich —, zich afmatten met loopen; — \~0A, bnw., — tij, vallend water; — |jioo-

fier,ier, m. —8; — ||loo|gt;k(er, v. —a; — looning, V.; — Hlorsen, W. ZW. OVerg. (hebben), (w. i. g.), iem. (dat.) iets (acc.) —, op liatige wijze ieta vp.n hem ter leen weten te krijgen en het niet teruggeven, afhandig maken; — jjios. •en, w. zw. overg. (hebben), lett. iem. van ieta loa maken, zoodat hij er af ia; iem. zijne taak overnemen; den schildwacht —; ontslaan uit of ontheffen van eene betrekking; door sterven van zijnen post ontslagen worden —; elkander —, elkanders taak overnemen; goederen —, lossen, de gelden betalen, waarvoor ze verpand zijn; eene schuld, eene hypotheek—, betalen; — (veroud.) losbranden, afschieten ; — Bio»s«r, m. —a; — jjiosMor, v. —a;— ]|io*aing, v.—en; net afloseen (van soldaten, schulden, hypotheken, goederen); eene wacht die afgelost ia; — liodng, v. (veroud.), afkomat, afstammelingen, nakome-lingachap; — fluiden w. zw. overg. (hebben), in de volkst. Hiuien, door klokgelui afgelasten, af kleppen (de schutterij o. a.); door luiden veraUj» ten; — JUuiding, v., der achuttenj

O. a.; — luisteraar, m. —8 ; — A—0mt*r, V. —8; — ||lui*teren, W. ZW. OVerg.

(hebben), ongemerkt luisteren naar hetgeen iem. aan anderen mededeelt; iem. (dat.) iets (acc,) —; (Z. Ned.) iem. —, hier; beluisteren ; syn.: afhoo-

ren; — ijlui*t«ring, v.: — |luimen, W.

zw. overg. (hebben), (pl. volkst.) iem. (dat.) iets (acc.) —, door liatige atre-ken van hem weten te krijgen; afhalen, plukken; — imaaUn, W. ZW. overg. (hebben), gras, granen —, met zeis of sikkel afsnijden; (fig.) van menachen, die door den dood worden weggenomen, vooral van aoldaten op het alagveld; ook; het leven af-anijden, wegnemen; het land —.gedaan maken met maaien; — Xmaaier, m. —S; — gmaainter, v. —B; — Hinaaiing, V.: — || maalsel, O. —8

(veroud.), afbeeldsel; — Xmaken, w. zw. overg. (hebben), iets verwijderen van datgene, waar het aanzit; de vlekken van het papier —; vergel. afdoen; eene zaak —, beslechten, ten einde brengen, tot eene schikking komen; laten wij de kwestie —, in der minne —; hij maakte het met een -praatje af; gereed maken, voltooien, gijn werk,

AFM.

ra» een ituk linven drie el —; afzonderen; eenen tuin —: den omtrek en vorm door paaltjes aangeven, uitzetten; het loon naar de bekwaamheid —, toemeten; den tijd voor verschillende werkzaamheden —, verdeelen: de *traf — naar de mie-daad, bepalen, afpassen; vergel.; afgemeten; — IJmeter, m. —8; — ||ineel. ■ter, V. —8; — Qmctini;, V. —en, het afmeten, de lengte der hoofdrichtingen van eene uitgebreidheid of van een lichaam; de richting, waarin zich een lichaam in de ruimte uit breidt, een kubus heeft drie —en; — Hmetselen, w. zw. overg. (hebben), gedaan maken met metselen; het metselwerk afmaken; — j]mijnen, w. zw. overg. (hebben), iets —, bij eenen verkoop of eene aanbesteding mijnen, kooper of aannemer worden, zoodat andere gegadigden het niet kunnen krijgen; iem. (dat.) iets (acc.) —, door te mijnen maken, dat anderen geen kooper of aannemer kunnen worden; — ||mijner, m.—s, de pers., die bij eenen verkoop of eene aanbesteding mijnt; — UmijninK, v. —en, het afmijnen; — Hmikken, w. zw. overg. (hebben), met de oogen nauwkeurig eenen afstand bepalen, afmeten \ —• tl^|n***^ent zie af mesten-, — tmoeten, w. onregelm. st. onoverg. (hebben), afgedaan moeten worden (van kleedingstukken en versierselen); dat werk moet af, afgemaakt, voltooid worden; — Kmogen, w. onregel-m. zw. onoverg. (het verl. deelw. en dus ook de samengest. tijden met hebben worden niet gebruikt), afgedaan mogen worden (van kleedingstukken en versierselen); afgemaakt, voltooid mogen worden; — ||moimen, w. zw. overg. (zijn), afvallen tenge-gevolge van vermolming; door vermolming beschadigen; — Umoiming, v.; — ||mompen, w. zw. overg. (hebben) (veroud.), (dat.) ie^(acc.) —, aftroggelen, op bedriegelijke wijze afhandig maken; —1| monsteren,w. zw. overg. (hebben), de zeelieden zijn afgemonsterd, uitbetaald en uit den dienst Ontslagen; — U monstering, V.; — ||moorden,w. zw. wederk. (hebben) (ge-meenz.), zich —, zich door langdurigen en zwaren arbeid afmatten, zich afbeulen; — II motsen, W. ZW. OVCrg. (hebben) (veroud.), afstompen door verminking (van ledematen van men-schen); — || munten, w. zw. overg. (hebben), peld —, munten en voor het gebruik gereed maken; — limn-ren, w. zw. overg. (hebben), met eenen muur omringen, afzonderen; — llmnrinK, V. —en; — ||n«*ien, W. ZW. overg. (nebben), een hemd —, afmaken, voltooien; — |jnamaten, w. zw. overg. (hebben), iem. (dat.) iets (acc.) —, noodzaken een gekocht voorwerp af te staan, ontnausten; — Uneemiioek,

t AFM.

m. —en; een doek, waarmee men een voorwerp van stof reinigt; stof. doek, of, wanneer men door mid. del van water schoonmaakt, vaat-doek; — Nnemen, w. at. overg. (heb-ben), een voorwerp opnemen en het van een ander voorwerp, waarop het zich bevindt, verwijderen, een boek van de plank, het deksel van den pot —; syn.: af beuren, af tillen, aflichten, af-heffen, afzetten; iem. (dat.) eenen latt (acc.) —: (fig.); iem. een pak van het hart—; den hoed—; (veroud.) iem. zijne waren —, afkoopen, vandaar afnemer; iem. bevrijden van hetgeen hem bezwaart; van eene kwaal, iem. de koorts, kiespijn —; iem. een examen-tem. een verhoor —, iem. den eed • , iem. belijdenis —, iem. de biecht — ; van school —; den hoed voor iem. of iets —, eerbied, ontzag toonen; afdoen, verminderen, het tegenovergest. van bijvoegen-, een stuk van de koek een kwartje van het geld —; zich het haar laten —, afknippen; iem, eenen arm of een been —, afzetten; van de tafel wegnemen, het eten, het thee-goed —; van meubels, het stof — ; schilderijen — (van den muur); de wasch — (van de stokken); de zegel*—, van goederen, die verzegeld zijn (ge. beurt het wederrechtelijk dan verbreekt men ze); een verband (van eene wonde) —; de kaarten —, af-hetfen, afzetten, coupeeren; (spin. fabr.) de volle klossen wegnemen en door ledige vervangen; lt;f« tafel —, borden, enz. wegnemen; de ruiten —, reinigen; iem. (dat.) iet» (acc.) —, ontnemen; ook veroveren. de winkelier heeft mij te veel geld afgenomen, laten betalen; iem. het woord —, ontnemen; (kaartsp.) iem. eenen slag —, afwinnen; (zeew.) iem. den wind —, ontnemen; iem. (dat.) iets (ace.) goed, kwalijk —; iem. iets in dunk —, iem. bedanken voor raadgevingen of mededeelingen (meestal van onaangenamen aard); (veroud.) iet» uit iets anders —, nu gewoonlijk afleiden, opmaken ; men kan licht —, nagaan; — onoverg. (zijn), verminderen, hare krachten nemen af; de koorts neemt af (in hevigheid); de dagen nemen af (worden korter); het tegenovergest. van toenemen-, —