ocr page 1

ocr page 2

Dit boek is gescand in het kader van het Incunabelen project.

Een incunabel of wiegendruk is een boek of geschrift dat gedrukt is vóór 1 j'anuari 1501. Gezien de bijzondere aard van deze vroege gedrukte werken is besloten deze uitgebreid te beschrijven en te digitaliseren.

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: https://repertorium.librarv.uu.nl/collectie/incunabelen/

Bij deze boeken wordt ook de volledige buitenkant gescand en een scan gemaakt van het geopende boek. De hierna volgende scans zijn (in volgorde waarop ze getoond worden):

*Een deel van de banden in deze collectie bevatten meerdere titels, het is dus mogelijk dat de pagina's in deze overzichtsscan horen bij een andere titel.

ocr page 3

This book has been digitized as part of the i Incunabula project.

An incunable or incunabulum is a book, pamphlet, or broadside that was printed before January 1st 1501. Due to their special nature a | project has been started to better describe and then digitize these early printed works in our collection.

More information on this collection is available here: https://repertorium.library.uu.nl/collectie/incunabelen/

The digitized version of these books includes scans of the outside of the book and a scan of the open book. The scans after this notice are (in the order in which they are shown):

*Some of the bindings in this collection contain multiple titles, therefore it is possible that this scan shows pages which belong to a different title.

1

ocr page 4

opponebat. Pretea poft eftiml nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

fufti tuc fex^is dimicatu eft. PaJms eti/rJ^-^ nbsp;nbsp;' rut ro.triduoarf. Cl.nGcatt

ro^intfe co fpicere no mPtu poterat.virefcp auxit'qdmultitudo cim,

in manibboftiu veniebant'Sed nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ro,ruetcs baud ipo afpe

fra^l, æPter eftd ga currédo pugnat;fuer:l. defeffa corpora CTbri habest ita hn e c^p^erent.$cferuntcatboX^:es2t^$ rudant fo^7r°T-S boffin cefa eft DJI XXX. dantem feripßflfe. ^ag maforatq: A fr r'fe quot;ƒt fogis catbenis ad luicë p balfr^.quot;' aquot;^quot; dilhluerenËac milites fuo cuttn« '^ßeretad uaHu miferabiliba caïamitatiK°s c°'ugati arg conexi dimicabit :.c n^^ro admiduadAab^t futtiétes ^^hquot;'quot;^cru t.Nam mulieresq ad las aquot;:'faƒaretes amp;nbsp;fifiosinfantes manifo Piff, nbsp;nbsp;QuedSeni virosqueda fra,

nuonquot; ^L oiuguIabat.Fama eftvnae fumifrafc 'ates fubcurrib dcjjcjebatifeip rib ^eÇ- r'vtrincp pepédiffe:boim nero arbov ''PPugnacuJi lufpefam ligatis la' us oufi^e colla ifligauifle .'deinde ftimuln ^-'quot;ut'a quofHMcornibaqld^crU' amp;S expiraffe:EtGboe modo barbari n^que manu fereUtac^is bouiba tra' ■l^iadas cell rót bis totidP PecuniisX^^?^ 'apti taméex eis vitra fex ^;^figna 1 caftra catuli delata ierunt H^^r'ltes dinpuê.Spolia afc amp;nbsp;tu ^^aucllore extitiffe.Cu int mifee^i^amp;^OT? Voluit,vt appareret eil ret RH AC ^quot;a ventu eft vt legati parméGum atca^li de uidoria edtentio orire ret. Ni dudèi p cadavera boftitia militib. -^ ^'^^ aderat de bac re iudiad fer fr^ab-^wquot; e~ /forata.Dinofcebanf ex ifcri5*ef quot;' quot;culls militü catuli barbaro i^^er^rt^^er^ Fam^ amp;nbsp;gloriS bui? ^^to ~^ litteris ^ nomdcatul iin telis de dX^2. buebat. Po.ro.tercid /om ™n; .quot;'-rio diptpmam viaorilamp;nomd filiis afe^e tuc roma Icruauiflee amp;cu exadn /°U°appellabatig, nd a minori

.t(^vxonb Mari o 8lt;diis domifuror,Ita^ fetiomnes ro.cum riupbos folu agere nd tn boc mari9pfpa? ^T^'b' dignu putantibus Mariû am rebamafuerd fe fiberet cd catuli t^fe^ noluit. Na utin buiufmodi fecddis es g m ea dimicatione eduenerant.'o, fi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• Formidabat pretea miti'

priuareË.CQuinqes ita$Mari9cd{u!afrf, f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;onore excluderet ne ipe ^tnupbo

aiueexoptauit fufcepitq; obfcgis pombkquot; ?Sextu vero vtnemo ab? inde ^mm^dinis fe inchnareamp;X^I^;^^ nbsp;nbsp;nbsp;captatur? amp;nbsp;cum ad graci

erat no modo pret mole atq? edmunedi tacfopulare uideriad qdminime nat? dnT™a,^rbat; Vt fcrutin rep, 8lt;7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n'agiftrat? veru pret mgenm at$

feratis forte inuid?u$armcue in b 11 u popuhrigfe cupiditatis caufa timi au esatqj vitupatlones deponebat.Fertatm cotionib propt cdtingetes P gnauerat ciuitate donafle (Du.bnlh^ —'' e hommes camertesq egregie i pho pter ftrepitu armozp no audiuiffe'equot;:oCcuJantib) cppter lege egifretiqt pro nis expauiffe In re militari ^ppter nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;jdeë tenefadu effe amp;nbsp;clamorecdtio

reP' eu pmores vrbis necaffet nbsp;nbsp;nbsp;™u Pericia auctoritate ac potentia ba/

non~ tiaqp mftitudinis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?°™'vi^ effe ^ optimu ad gra

tra ßS ^fe c^q? Metelfu fibimuifd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Omnibo igit optimatib fefe op'

mPtitudims certaret^Je^^asg eo ingenio erat utgppter uirtuté con efeb™ glauca 8c Saturnins bofes^e eiceret iGdias tendebat.Quod vt tiam conflaverant familiares nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^mPtitudmis inopis atg; fedici

X’a^.^'l'tatis t^rgreffus con^o^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Per ip^s lege^ protulit 8lt;

^it^iufrquot; ^utarutgio fcriptfi eftveritate atamp; pfeditoem metella op ree nbsp;nbsp;nbsp;r^at mano ifenfus erat mari9 ut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^te metell? aliis freh adama

rsat^fuffragia emésa magiftratu meten-c^ ^fi/aru fortiret^p trib argentu fc BOti? $co11eamp;aï^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aût llaccu miniftrii

^•qan m^riü co friatu adierat: pter^

Vaferh coruino totèonfiiTafus poputus Ro.eontutitquinulh in revn$iWrepugn' hautt. Illerunt autem a primo illius mägiftratu ad vltimum quin$ amp;nbsp;quadraginta annos interfuide .-Marius vero poft primum confulatum vnius Fortueimpetu qut qp confulatus confecit amp;nbsp;in poftremo multa pro Saturnino minus equa faciensqui ceTinium tribunatum petentem necauerat pmultam fibiinuidiam comparauit Sa turninus. IDeinde tribunus legem de regide promulgauit 8lt; (enatum ad illam con' firmandam accerGuit cocgitcp. Lex quidem erat vt nemini nili que decerneret po' pulus in regide efle liceret Marius partim banc legem in fenatu accubare fingens iuGurandu fe aditurum ne inGpientie nomen fubiret recufabat. INam ni(i fex necet Gtatem baberet fenatum lureiurado vi adigere impium fore dicebat. Sed perfua, fiones Marii necp accepte necp audite.EHec 8lt;G aliter fentiretita difleruit. Verum cu Metello fraudes ineuitabiles ftruxiffet.'putans quidem ambire ac fraude ftrue re partem elle amp;nbsp;virtutis 8lt; eloquentie omnium rezp de quibus in pastionem cum fenatu venerat fidem labefacftauit. Sciens Metellum viru fortem elle amp;nbsp;veritate magnam principiu virtutis pro fentetia Pindari tuetem voluit illum anticipante negationi aduerfus (enatum iuliurandum non recipientem lexorabilem inimicum populo reddere. EHec res^p fententia fua profecto contigit- Metello dicente nulla modo luGurandu (e prebiturum tunc fenatus dimiffus eft. Poft vero paucos dies Saturnino cduocante fenatum in contidem cogentet^ illum ad luGurandu Marius oratidem habiturus flentibuscuncftis atq? de illius fentetia Ibllicitis longe frufta' tus eos eft qui fuerant ex eius priore contione letati aitqp non tam latum fe collum babere vt rei tante aduerfetur iuraturu($fe obtulit legicp obfecuturum Gquidem ea effet lex Huc colore taq lt;roboris tegmeappofuit Populus ^ppter boc iufurandd fetus plaufus egitatep fauore pftitit. (Dptimates ex eo g, Marius fidem labefad:a rat nec in fentetia fteterat graui merore atq; odio afficiebant. Ita$oes populu pti mefeetes pter Metellu ftati lufiurandu pftiterut. Metellus 8lt;G oraret fuppliciter amici vt iuraret: nec feipfu ineuitabilibo malis opponeret q Saturnin? pati no lur^ tes cogeret no tan e fentetia fua at$colantia dimoueri potuit nec ad iuGuradam accedit fed i jpfofito metis pmanes paratus oia poti? molefta ferre ^i aliqua tur' pitudinem labi ex contione difccffit dicens iisq vna cum eo gradiebantur ^ fedu ePe fcelera ppetrare :bonefta vero agere fine periculo omnibus pertinere. Cum dif crimine aute priuatim officium boni viri effe.IDeinde Saturninus decretum tulit: conciles per precoes publicare vt Metello aqua ignifqiac tec^o interdiceretur:8lt; quod turpiffimum fuit licere omnibo Metdlunecare.(Dptimis viris ad Metellu. concurrentibus non prriOt Metellus eius caula (editionem exoriri. Veru optima rapone vfusvrbe decedens inquitvE egom patriam reuocatus fuero meliori ftan te re p.cum populum fadi penitebit vF eodem modo rebus fe babentibus abede (a ^ius ducendumefl.Sed Metellus omnium beniuolentiam at($ bonorem i difceffii babuit:amp;qua in Rhodo cum philo(bphantibus confiietudinem habuit. Hec in phi lofophozf hidoria fed meliusin rebus ab eo geftis narrantur. Marius vero Satur, hinum qui j)hoc oblequio omnia poffe audiebat fuftinere coactus malu ingens effe d-urusclam illo euaft amp;nbsp;armis amp;nbsp;cede hominum ad tirannidem 8 lt;ad rei p.fubuer bonem confpirauit.(Dptimatesenim reuerentia multitudinemaute beneficio affi, ciens facinus tandemilliberale atc^dolofum peregit. Mam cum ad ipfiim fubno, t1:em prqmores veniffent vocaffentqp ad Saturninum clam aliis portis fufeeptus e Deinde adhibita caufa apud vtroffy fe ventris fluxu exagitari nue illoru nue illius domum petes animum ad arma capieda exacerbauit at$ irritauit. Ita$ fenatorio ac mill tari ordine congregato arma in forum ferri iuffit:8lt; illosin Capitolio Gti fa tigatosipoteftatem fixam coegit. Nam aquarum dueftus ac riuulos vt fcindarent


ocr page 5

ocr page 6

ocr page 7

ocr page 8

ocr page 9

ocr page 10

635. Plutarchus, Vitae illustrium virorum sive parallelae [latine]. [Straatsburg, Ado. Rusch c. 1473]. 2°, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;W, 2°. 125 Type 1. — HC* 13124. — BMC I p. 62. — Pr. 242.

In modernen led. band, met het oude titelplaatje achter hoorn. — In den catalogus van 1670.

ocr page 11

ocr page 12

ocr page 13

ocr page 14

ocr page 15

ocr page 16

ocr page 17

ocr page 18

ocr page 19

^MPANViS Francisco PiccoTominio Cardinali Sencnli meo Salutem Œolfegi nuper difperfas grecorû Latmoruep principu vitas a Plutarcbo teriptas grece:a diuerOs inde intpretibus latinas faaas:vt affiduis tuis Rudiis qbusnoc^tes ac dies ipendis; bMc qi addita materia habeas:hone' jorioGnîmicp laboris op? amp;nbsp;varietate biftorie 8 lt;magnitudine re^ no mi' 0 nusvti1e quaiocundu:vbi 8lt;ß fuit Plutarch?aliqu^to ^ppenGorin fuos:tamen ita ) prudent ac moderate grecos hoies fatinis hominibus coparauit'vt vtroruq^ res ge ftas tan$i trutina expendes ifloru illuftrauerit laudes:noftrorfi no obliturauerit ftudiumqi illud fuG ita vifus eft tempane:vt 8lt;greci debeat ei plurimu: amp;nbsp;noflri queri non poffint.tum comunem ea hiftoriam ita referfit magnis iHuftribufq; fen tentiis :vt non magis offendere in iis vitis que Clariffimi Principes gefferit:^ in' ftituere quid nos facere oporteat:videat. Exemplozp amp;nbsp;varietatis plene fut omnes Vtmam ea effent gracia tranflate omnes:qua funt fcripteiquan^ magna pars fell citate ingenii eoru qui tranftulerut:8lt; nitore retinent fuum:amp; latinû acceperunt. Pauce quedä rudiores nadle manus traducte funt durmfculerfed quibo gratia de fuit interpretis:rerG dignitas nihil eft imminuta.Tu vero nofti illa diui Pii auun cuii tui fententia:nullam effe hiftoria contenendamietia que (cripta imperitiffime modo Gt vera, quippe magis fides reru ex hiftoria qua verbozp pompa defideratur cumulatior amp;nbsp;abfolutior fi prellet vtruqi fed dehderare nature benignitate concef fum edomnibus habere ppauci potuerut.IKIec tu verboru efegatiam attendas la tinam in grecoautore:(ed copiam re^ diuerfi ^ateq: requiras, Aufim hoc dicere:t^ tum effe in hoc vno cognitionis rerd antiquarii: quatum in ceteris 8lt; grecis 8lt; lati nis quo2 p feripta extent vniuerfs, Pauciffimos enim ptermifit eozpqui gloria vir tute atqparmis peperunt:qua in re gloriari noftris licet:$icili^: Macedonia: Cre ciam:Africam:A^aomne cum una Igomana ciuitate collatas:minime tame ad c6' peratione fufieciffe.Fuerit Plutarch? vt effe debuitad grecos inclinacior extule' rit {uos:8lt;ex paruis magnatex mediocribo maxima dicendo fecerit:tamen cu illa rum prope nemine qui nominari poffet preterieritinoflroru coplures non attigit-Q_.Cincinnatu. Papirium (!:urßre.8lt;qui fub eo militauit priore Fabium. Atili um Regulam Claudiu DJerorem: tot $cipiones:Metellos:$empronios Flaminios Alios ex prifcis multos non alia de caufa pretmifTos arbitror niG quoniam quos iis grecorum coperare poffet non inueniebat. Expreffit Galbam atqp Othone Cela' rum minimos 8lt;nefcio an fatis dignos qui inter celares numerentur. Augufti Ve fpafioni. Titi. INerue.8lt; ut taceam ceteros:Traiani fui:quo cum coiundliffime ui' ; xit.çp nemo in coperationem veniebat:mentionem fecit nullam quozp quantus fue rit fplendor genarum reru Plutarchus non ignorauit fed ea fuit magnitudo Ro' mani nominis vt danda venia fit reliquo terraru orbi h totus vt propagatione fini, um ita ciuium gloria vni vrbi par effe no potuit. Nos vero Plutarcho haud multo minus debemus qua ipG greci . genere conciliat, iIlis quicquid preftiterit officio vifus eft preftitifTe liberalitate noftris. Vale.

VThefeus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;per Philephum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;carta jgt;parf^lt;4j

FlRomulus Tligurgus

Numa Pompilius

Solon xPuplicola ^Alcibiades ^Coriolanus pThemiftocles

per Philephum

carta

per lo.Tortelmm

carta

V111

per Lapum

carta

xvii

per Lapum

carta

xxxvi

per Lapum

carta

xxvi

per Lapum

carta

xxxxiii.

per Donatum acciaiolu

carta

xxxxviiii

per Guarinum

carta

Ixii

per Lapum

carta

Ixxi

N

ocr page 20

■TCCamiltus

per Lapum

carta

Ixxviiii

fe^Perides

per Lapum

carta

lxxxviii

7 Fabius maximus

per Ant.Tudertinum

carta

Ixxxxviii

-^Pelopida

per Ant.Tudertinum

carta

Giii

Marcellus

per Ant.Tudertinum

carta

Cxii

7~Anni bal

per Donatum acciaiolum

carta

Cxix

l^Scipio Africani

per Donatum acciaiolum

carta

CxxX

rPbilopemenes

per Cuarinû

carta

Cxxxviiii

-jTquot;Quintus Flamminius

per Œuarinum

carta'

Cxliiii

T0 Ariftides

per Leonardum aretinum

carta

4r€ato fenior

per Francifcuni Barbarum

carta

Qfviiii 1^

yTfcimelcon

per Ant.Tudertinum

carta

cixviii re

yrPaulus Emilius

per Leonardum aretinum

carta

Clxfoii

yrAgis amp;nbsp;Cleomenes

per Ant.Tudertinum

carta

Clxxxiiii'

YT.8lt; C.Gracbi -y Lifandcr

per Leonardurn aretinum

Carta

Clxxxxvii

per ŒuarinumVeronenfem

carta

Cciiii

TSdla

per Guarinum Veronenfem

carta

Ccxi ZZ^.

VJPirrlus

per Leonardum aretinum

carta

Cexxii Z|Z'

Vfylarius

per Ant.Tudertinum

carta

Cexxx

l7jËumenes

per Guarinum'

carta

Ccxlii

7Sertorius

per Leonardum aretinum

Carta

Ccxlvii

yTCymon

per Leonardu luftinianum

carta

Cdiii

-JTlucullus

per Leonardum luftinianum

carta

Cclx

Tfó Nicias

per Guarinum Veronenfem

carta

Cclxxv

-VT Craffus

per Guarinum Veronenfem

carta

Cclxxxvi

jAgefilaus

per Ant.Tudertinum

carte

Cclxxxxviii

y Pompeius

per Ant.Tudertinum

tarta

Cccv

-^Alexander

per Guarinum

tarta

Cccxxiii

-pCefar

per Guarinum

tarta

(Eccxl

-VPbotion

per Lapum Fforen.

farta

Cediiii ^lt;7

£r^ato lanior

per Lapum Floren.

tarta

Ccdxiiii 76gt;

-pipion

per Guarinum

tarta

Ccdxxvip77C' Ccclxxxviii'^fac

-irrutus

per Guarinum

carta

ypemoftenes

per Leonardum aretinum

carta

Ccclxxxxviiii ,^7

rTCicero

per Leonardum aretinum

tarta

Ccçciii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

T Demetrius 410

per Donatum acciaio!u

tarta

Ccccxiil ^rf:* CcccxxviiJEftz 6* Ccccxlvi

(Ecediii

quot;r Marcus Antonius

per Leonardum aretinum

carta

Artoxerxes

per Lapum Floren.

carta

-V Aratbi

per Lapum Floren.

tarta

ptalba

per Pbilelpbum

Carta

(Eccclxv 4dquot;Z

-yr(Dtbo

per Pbifelpbum

farta

Cccclxxi 110

-^Euagoras

per Guarinum

farta

(Tccclxxv :/

j0pomponiusAtticus

-yT-lRuFuS 4v 0lt;.V5 Slt;n„an

per Cornelium nepotem

carta tarta

Cccdxxviiil #[

Cccclxxxii ^7

-yrpiato

pel Guarinum

tarta

(Tccdxxxvi 4^/

VAriftoteles

per Leonardum Aretinum

tarta

Cccclxxxxii

yjHomerus rt^irgilius

per Peregrinum allium

tarta tarta

(Ecedxxxxvi, /

Cceccii X3,

^Carolus magnus

per Donatum acciaiolum

tarta

Cccccvi lt;d7.

ocr page 21

Plutarçbi IHiftoriograpbi greci fiber De viris cIariffimis:E greco fermone in La tinum ibluerfis plurimoru interpretationibusviro¥ illuftrmm tranffatus Incipit.

oete In vitam atŒ gcfta Tbefei viri clariffimi incipitfeliciter

felSCOSj PHILOSOPHOS tam grecos g latinosG ;^id laude dignum eorum induftria vigilando litteraru mo lamentis quadoq; mandatent confueuifle legimus:vel ami, cffimis luis: vel regiis viris illud dedicate vt 8lt; illos laude ^^oria$ immortali afficerent: amp;nbsp;libros eoru autoritäre qua :^m illuftrarent. Quod no modo Platonem amp;nbsp;Ariftotclem ac Homerum amp;nbsp;Virgilium:verfictiam diuinazp rerum feri, ftores Hieronimum amp;nbsp;Auguftinu feeiße reperimus^Quo/

^'r^^WTT^TlF^^^^^^^^Ptores ^i^eronimum«nuguitmu lecnie reperimus'^uo, iffngt; 'mamp;fc^amp;^febus diuinis bumanifep feripfermt: tamen vtrol^ virtuti qua '( ''nibil eft diuinius profpexifle arbitramur.Nam amp;res egregie geftasilucem ad ex emplum aliorum expromebant. 8lt; virtutem illorum quibus libros fuos dedicarunt claram amp;nbsp;laudibus celebratam efficiebant.Quod fi in monte (Dlimpoillos qui aut ceftu aut faltu ceteros anteffenttprcmiis ac peconiis extollendos ede putabat qui bus laudibus:quibus litterarum monumentis dignos indicabimus: qui confilio ac prudentia ceteri($ animi virtutibus alios vincunt amp;nbsp;excellunt. Ita$no immerito fapientiffimi viri virtutem carminibus extollebant.Hinc eft bumaniflime priceps

Gpprudentiffimi illi veteres gefta eoru 8lt; clara facinora magnorum virozp in con' uiuiis canere vfurpauerunt. At vt eo nanis noftra deuebat quo curium direximus reuertamur vnde noftra eft digreffa oratio.tu vitam Tbefei clariffimi viri e gre co fermone latina fecerim volui illa dignitati tue dedicare vt libro dignitate com' pararem:tibi vero laudem amp;nbsp;gloriam per ora bominfi diffiparem. Nam ih quem potius labores meos amp;nbsp;vigilias conferre debeo:^ ei quem mibi precipuu elegi: 8lt;. ^ ei qui multis virtutibus ceteros preftantiffimos viros antecellit. Multos certe clariffimos viros fuiffe in annalibus Romanozp legimus'qui vel in re militari : vel in republica ceteras anticrut:fed qni in vtroc ^ clarus fuerit:aut nullos aut perpau cos percepimus. Tibi no minus foris ^ domi tua prudentia confilio at$ vigilantia gloriam immortalem fuiffe comparata/omnibus condat te in obfidione bononienß a Cede apoftolica legatum,Nam in ore oim latinozp eft eo tempore quo bee Vrbs a fummo pontifice Martino defciuerat incredibilem fuifle laude confecuta: quis ne fcit quant' fpledoris 8 lt;glorie comparaueris ex eo magiftratu que in vrbe Roma na geffidif ' buius ciues tanta prudentia tantae»induftria gubernavi : (umma cum equitate 8lt; quiete :vt omnes romani tui defiderio capti: no modo ament veruetia admirentur 8lt; fummu pontificem exoptent 8lt; conclament.Qui omnes animi libi, dines ita fortiter Temper fuperafti vt nun$ a ratione difceßeris: amp;nbsp;animu inuidlu prefertim contra Auaritiam : contraq; infolentia feruaueris- Alexandrum vt reor ^\'c Macedemonicu imitatus qui exiftimabat no minus regu opus ede fe ipfiim ^ bo' des vincere.Taceo inauditi moderatione animi tui ate» fingularem humanitatem: ceteraffy egregias virtutes tuas. Nam mibi baud animus eft in prefentiazf laudes tuas defcribere. No ent mediocrem fed fummu 8lt; e media pbilofopbia oratore boc munus expetere videt. Itag? vitam Tbefei legenda tibi traducimus:putates vero ad pronam animi locunditate fore fi gefta buius viri perlegeris. Nam no parum m fe fructus habet 8lt;domi amp;nbsp;foris reru gefta^ cognitio. Hinc eft cp multi clariffimi

O

ocr page 22

viri parente atq; magiflra vite noftre biftori^ appellauere .gt; amp;Aatuas pftatiffimo ru vireru in foro amp;nbsp;in curia erexere ruUres illoru geftas infpitictibus in'memoria reduceret. Quapropter Licurco ILacedemoniis triginta Aridotcles flatuas erigi iuffit.Mme eft qgt; Demetrius Phalereus Ptbolomeum Egiptium admonuit: vt Ü bros in quibus boni régis officia amp;nbsp;dariffirrorü principum gefta (cripta erant nun ^e manibus dimitteret quam fententiam fecutus aHexandcr Iliadem Homeri no/ diu fub puluinar i retinebat :(ed lam vitam Tbefei legere aggrediamur.

lutarcbi IHiftoriograpbi greci de Vita atq; geflis Tbefei Viri clariffimi biftoria per Pbilelpbum oratore eximium E greco fermone in Latinû trandata Incipit.

^^'^^të^ZEfy^DIVlODVM O foffie fenecion biftorici in orbis 7/1—terraru Gtu defignando fibi incognita extrema in partibus IfàbeHarû exprimentes ilia pretereunt quod filueftria nema Ira aridaep litora fut amp;nbsp;Iimofe paludesac congelata maria amp;nbsp;montes Aitici Gc ego ^ eu cdparandas bommû vitas feribê ^grederer:pulcre a fuperioribus illis temporibus incipere ÿifu eft.Vnde (criptores reru gefta?/: cognitione principiuqp 2Ælweô*impGffe vidèrent.Hla aute que monftrofa tragical fut amp;nbsp;iCT^titudirie ac fiamp; indigna poetis amp;nbsp;fabula?/: (criptoribus:^ccrû partit fnt rclin quidam cenfeo.Poft^ Licurgi legûlatoris amp;nbsp;numine regis res geftas memoraui: onus no abfurdum putauimus Romuli vita quod vicina tempora eu Lcurgo baba .erit deleribere.Sed eu animo volutarem vt efcbilfi quolumie:cui oparare qdam ce Në leberrimu .'conditor atbenazp dignus compatione Romuli qui clariffima vrbe Ro, mam condidit venit in mente. Itacp fabulofum illud dimittentes biftoria aggredi/ amur.Cu vero in aliqd minus confentaneu incideremus opus erit nobis ea q in an tiquis fermoniboaudiuerimus in mediu efferre. Videt igit Tbefeu multis in reto Romulo Gmile extitiffe INam cu ambo nullis celebritatis nuptiis nafeerent:opinio fuit ex diis genitos fuifle. Ambo etia bellicofi. Et qomnes nouimus vna eu viri/ bus prudentia inGgnes fuere^ex clarisqdem vrbibus:alter Romam exedificauit alter Atbenas:(ed vter$ p rapinam vxore habuit 8lt;neuter inuidia amp;nbsp;odio ciuiu moriede effugere potuit. At (i qd tragicu narrabimus ad veritatis pfdium illud ptinerc cenlendu eft.Tbefei patrium genus ab Eritbeo amp;nbsp;a pnus indigenis origi' nem habuit.Maternu vero ex Pelope emanauit. Nam pelops no pecunia?/: magis ^ filioru multitudine reges Peloponenfes fiiperauit. tylultas qdem ex natis opti' matibus tradidit:multos etia principes ciuitate donauit.Inter quos Pitheu The fei auum qui vrbe Tricinozpno magnam babitauit:vnu fuiflfe legimus. eloquentia vero ac fapientia omnibus ea temperate clariffimis viris clarior fuit. Erat autem lapientia ilkis talis idea ac virtus q, ea vfus EGodus in cognofeendis dicendif^fen' tentiis cp rebus agendis maximam illi autoritäre pbuerit.Quaru vna illam Pitbei fuiffe tradunt merces pmiffa homini amico precipua Gt.Hanc etia fententiam amp;nbsp;Ariftoteles pbilofopbus protulit Euripides cu diceret ipolitum cafti pitbei erudi tione ede gloriam Pitbei declarauit.Ëgeus cu nullos haberet filios: oraculum ap pollinis confuleret:refpon{ua deo eft ne priufq; athenas peteret: cu muliere cogre deret' Quod cu no latis apertu videretur in vrbe Trigenam pfecŒus Egeus dei vocem cu Pitheo comunicauit verba oraculi buiufmodi fuere: procedente pede ab vtero optime grecozp ne (bluas priuf $dtbenas concederis, EHanc rem obfcura qde

ocr page 23

cum Pitbeusintenexifletlperfuafit Egcum atg: ?mbiuitvt Ettbram amplecteret (Turn igit EgeusiHa amplexus fuiffct cognoui{ret($ fihM eße Pithei opinareturçp concepiffe gladium 8lt; calciameta exuens Tub quodam magno 8lt; c6cauo faxo tlla de pofuit:iubens ggt; fi ex eo filium pareret obferuato tepore partus gladium 8lt; calcia menta nam potis illa erat ad eleuandu petram:at$depolita tollenda per internun du clamomnibo tranfmitteret. Egeus hanc re latere Cummis viribus curabat:qd Pallantidas qeu propt Herilitate ^plis paruifaciebat at$ infidias intedebat vehe meter pertimefcebat INa quiquaginta ex pallante filii erant:abiit ita$Egeus: cu aute Etbra Filium peperiffet: quida Thefeu propter expofitione fignoru ftatim: quidam vero poft Athenis cu Egeus fuu effe filium diceret appellatu fuiffe ferut Èducatu aute a Pitheo extitifleamp;preceptore ac pedagogum quondam hahuiffe tradunt. Cui vf^ nunc primis diebus:quibus facrificia agunt:ariete immolantes: maiori cu honored Sillanium amp;nbsp;Paralium Tbefei ftatuarios profequunë: eu tem pus veris inftaret:8lt;multi tunc ex pueris in delphum contenderent:vtdeo capil' lorum primicias foluerent.Thefeu quoq; co veniffe amp;nbsp;vl^ in hodiernu diem The' feam appellauiffe ferunt.Vnde Homerus inquit primam capitis parte tanttimodo Thefeum totondiffe:quare hoc tonfure genus Thefei propter illu appellari infti, tueiunt.(Qui primum illuc conceffere hunc radendi morem vfurpauere.Quem no ab arabiis vt quida arbitrant accipereineq? q fcelera ament fed cp bellicofi ac prope pugnam conferant Qui certamina que manibus conferunt pre tantius ceteris pmi, icere didiceruntvt his verbis teftatur mrchilocus: hi ad tendendos arcus fundas agitanda!^ amp;nbsp;ad conferendu in planicie martern cu hoftium ingeti ftrage ceteris hominibo preftare vident: huius bellandi generis magnopere periti clari in bello re ges propter vires habent qui ne hoftibus capiendi oportunitate p capillos pbeant comas anteriores capitis putandas cenfuerunt hoc ßllexandrum Macedonicum difcrepanter animaduertenté ferunt inftituiffe vt omnes milites Macedones bar, bam nouacula raderent tan^ res captu aptiffima in bello videret per cetera tepo' ra verum Tbefei genitore celatum detinuit. $ed Pitheus in medium efferebat il/ lam ex poffidione peperiffe.Nam Tricinii poffidonem deum patrium cultu ingeti fpfequunt 8lt; fructuu illi pmitias tribuunt. Et tridente infignem in numifmate ha bent. Pofl^ adoleuerat etas ac corporis robere amp;nbsp;prudentia fimul cum viribus va lebat ethrea ipfu ad petram ducens ac degenerationem certiorem faciens iuffit vt fuptibus patriis monumentis Athenas nauigaret' Ille cum ad petra veniffet facile illam afcendit. Sed 8lt;fi tute nauigare poffet 8lt;auus 8lt;mater precibo eum (pfeque rent vt mari potius $ terra ad patrem traiicerct equora contendere voluit.Nam pdurum nimis auo amp;nbsp;matri videbat had ßthenas via pedes ingrederet :nulla vie pars periculozp atq pdonum amp;nbsp;ficariorû immunis cxtaret. (Quare illius teporibus homines cogebant vt manuum conferenda?; gpmptitudine velocitateg^ amp;nbsp;corporis roboreinfignes 8lt; bellicofi edent cum ea temperate vila in re ad vtilitate ofequen da nec natura nec equitate vterent.Sed aperta iniquitate gaudentes ac potentia abutentes:crudelitateac afperitatc omnia violabant.Rubore eni 8lt; iufticia atq;e quitate humanitate^ tan^ timore accipienda?; mferendarumq; iniuriaz; 8lt; pufil, lanimitate multitudo vituperabant amp;nbsp;nulla in re decus atq; equu ab his qamplifi care diuitias 8lt; opes extendere podent feruandum effe putabatiho?;qdam Hercu fes infecutus interemit.Qui vero pfentia Herculis fugiendo p latebras latitabant errabant^ çp miferabilem vitam agebant reeufabanëatep negabantur. Poft^ Her' cules calamitate affectus Iphitum necauit 8lt; in Lidiam traiecit:ac diu ibi tempus apud Onimphale feruiuit ac fibi ^p perpetrata cede penam fufcipiensitunc res Li doz ; multam pace multamqiquiete habuere,In regionibus vero grecie cum nemo

ocr page 24

effet qui (celeratos bomiés opprimeret rurfus (celerarcuirefcebant itaep Athenas ex Peloponneso (pficifcentes infortunia fepe (ubibant. Pitheus eu animo agitaret crudelitatem predonu pfuadebant.Tbefeo vt maritimo itinere Athenas conten deret.Cu militumde gloria 8lt; virtute Herculis Thefeus audiret amp;nbsp;illam atten, tiffimis auribus acciperet:illius rebus geflis vehementer incendebat.Et preferti illis aures intentas pbebat qui illu vidifrent amp;nbsp;facftis amp;nbsp;didlis affuiffent: tunc ma' nifefle apparebat ea pafluru fore que poftp multa tempora themiftocles paOus fuit:vt queadmodu Milciadistrophea fomnu illius inquietabant:fc thefeus vir tutem Qlerculis admiransmodlu res ipfas in fbmnispfpiciebat: amp;nbsp;interdiu ardore ariimi vexatus ad IHerculemimitandu coGlio agitabat. Accedebat eti^ cp viciffitu dine Theleus 8lt; Hercules vinciebant. ])Jam Etthra Pithei filia erat. Alimeua ve, ro Lifidice.Lifidica aute 8lt; Pitheus fratres ex Ippodamea 8lt; Pelope nati:8lt; infa miam no mediocrem fibi fore ducebat patrem atq? Hercule aduerfus fceleftos ho' mines vbicunq? euntes amp;nbsp;mari ac terra infecflantes dedecore afficere: fi ipfe pro' pter euitanda diferimma maria fugiendo nauigaret amp;{jgna generationis calcia/ menta 8lt;gladiu in cruentu differret:nec i^primu magnis facinoribus argumenta manifefta natiuitatis preberet:ac animi magnitudine amp;nbsp;hoc coßlio viam ad Athe nas ingreditmd eo animo vt iniuriam inferret fed vt vim ac iniurias propulfaret. Itaqiprimu in Epidauro per Iphitum claua armatu que clauatum appellabant ruen temirteu 8lt; itinere vrgentem necauit.Qui victoria ac claua letus illa fibi arripuit amp;nbsp;Hercule pellem leonis ferente imitatus femper claua vtebat. (Quare Hercules magnitudinem (uperat leonis pelle oflcndebat. Hic autem clauam ab eo vidiam ac raptam amp;nbsp;fe cu eo infuperabilem fore declarat.In Ifchino q? fignidu q in varias fi' guras (e vertebat:quo pa^lo multos morti dederattclaua antea ab eo inufitata in' terfecit fed virtute cu arte amp;nbsp;ftudio ingeti cdiundum effe oftendit. Erat aute fig nido filia honefta magnacp forma:qu5perigone vocabant:hanc mortuo patre fugi entem Tbefeus (pfecutus eft.Illa cu ad locu veniffet multis arboribus cor,fitum:amp;: multa herba eftiua at($ fpinis refertum:puerilter atep Gmpliciter tan^ ad rem ani mat^ precibus amp;nbsp;lureiurando obtedabatur ^ fi eam faluam redderet atq? celarent nun$ ea violaturam neq^ arfura.Cuigit Tbefeus eam ad fe vocaret amp;nbsp;iuGurandu piaret fe illius cura fufeepturum amp;nbsp;nulla in re eam iniuria affecflurG ad Tbefeii egreda eft.Quecd habuiffet congreffum cu Tbefeo:facl:a grauida Menalippum peperit. IDeinde tbefeusdieni Eurici ex calienogcniti ea donauit.Vnde pofteri' ores tam mares ^ femine patrio more inftituerunt vt (pine atq^ herba illa nec fer' ro nec igne violarentiveru (acrificiis amp;nbsp;bonere^pfequerenë. A loco auté fus quam feam appellabant no flaua beflia erat:fed bellicofa femina atq; inuidla . Hanc amp;fii itinere nulla referret impedimenta ne omnia neceffitate impolfus facere videret paululu fubGftens TheCeus pemit. Nam exiilimabat bond virum oportere malozp omnid fcelera vindicare amp;nbsp;contra vadas feras certare atq? pericula irruedo {ubire (Quidam arbitrant Pbeam peccatrice amp;nbsp;funedam at(^incontinente fuifle muliere que illic in Ermione habitaret amp;nbsp;fuem a vita atq? moribus appellata deinde a The feo fuide peremptam. Scirone vero viatores fpoliante verfus megera interficiens p petram pcipitem euoluit.(Quidam aute ferunt cu hic bofpitibusp iniuria cibu pede porrigeret leiunarecp cogeret deinde illos calce feriebat atq? in mare pcipita bat.Scriptores aute Megarenfes repugnando ab bac fententia defcilcentes amp;nbsp;diu apud Simonide bellantes neq? pdonem neq? contumelie illatore fuifle Sebironem arbitrantur Verum probatis ac bonis ac iudis fefe familiare amp;nbsp;amicu prebere 'Ea cu enim grecorum fandliffimum exiftimabatamp;Cirreum falaminum deorum bono res Athenis confecutos fuiffe exiftimabant. Pelei vero 8lt; Thelamonis virtutes,^

ocr page 25

hemihe incognitas extitiffe.Schironem qdem Grrbei generu, Pelei vere 8lt; Tbe, lamonis auu aflerut q ex Eudida Schironis amp;nbsp;Charide fiha nati fuere Itaqp fraud confentaneu videë cu fceleftiffimo homine optimos viros ncceffitudiné habuiffe amp;nbsp;vtrin$ maxima preciofaq; munera fufcepta coHatacp interccffiffe.Sed ferunt The feum non nunc eu primum Athenas contendit uerum poftea EleuGnam fubditione MegarenGu pofitam exclufb diocleo necato$ fchironem occupare ab iis itaqpqda diffentientes ferunt in EfeuGna ciuitate certionem archadium in paleftra peremif (e. Et cu paululum ^pgrederct IDomafcu in ermione Obi obuiam fadu cogens ipfu per precipitia ruere :ea morte qua ipfe hoCpites efficiebat interemit hec more Her culeo geffit.Klam ille eodem genere mortis fcelefteshomines afficiens quo illi in alios vtebantur buferidem parentauit antheum paleftra fuperauit:cignu vero gla diatorum more confecit amp;nbsp;Temeru capita confringentem fuo (celere muldatum reddidit.Wnde prouerbii loco temeru malu dicere eft vfurpatu. Nam vt videt Te merius capita hominu verberibus conterebat:hoc acfto Thefeus nepharios homies pena feeozp fceferibus multaret de eo more eocp mortis genere ipG improbi quo ai 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;teros afficiebant pares penas patiebantur. Cu vlterius Thefeus ire pergeret 8lt; a'

pud Cepbifu veniret:viri quida ex genere Phitalidoru occurrctes amice eu appel' lauere:quos cu oraret vt^p patrio more eu luftrarentiiocunditate rem dining age tes domi conuiuiû celebrauere eu antea Thefeus neminem offendiflet inter profi, cilcendu q eum humanitate atqi amicitia complétèrent. (Dtauo die menbs fatur ni que nunc Ecatoueona appellant inde Athenas difceflit.Cum igit in vrbe venif fet comparit remp.(editione agitatam 8 lt;nbsp;Egeum amp;nbsp;rem familiare priuatim turba tam,Nam Medea ex Corintho fugiens pollicita Farmaco Egeum fterilitate cura turam ibi aderat cum Tbefeiaduentu preCenfiflet: Egeus vero ignoraret 8lt; fenex omnia propter (editionem extimesceret. Medea Egeum pfuafit vt hofpitem Far, maco perimeret.Cum igifThefeu haud vifu edet ^primu fefe notu egeo reddere 8lt;vellet iam fe in conuiuio Egeo cognitum facere: appoGtis carnibus gladium vt: illas cederet enudauit. Egeus ftatimillo cognito caliccmFarmaciabiecit:8lt;The feum filium appellauit atq: (alutauirconuocatir$ciuibus omnibus cognitum reddi dit.Ciucs eo q gt;Thefeus multa virtute inOgnis erat:iocudo vultu illum fufcipere Fama ed fradlo calice Farmacum eo in loco effufi ieffe vbi nunc in delpbinio locus perifraftum appellatur. Nam hic Egeum edes habuiffe afferunt 8lt; mercuriu qui eft ad partem templi auroram fpeedante in fores Egei appellant. Pallatide cu ere deret Egeumfine prole moriturum ad regnu occupandum adjecerant aim. Poft$ vero Thefeum Egei filium animaduertere:egro animo ferebant:fi ^ples Egei qui Pandionis adoptions fuerat 8lt; nullam cum tribu Erecftrioru neceffitudine babu erat imperaret. Thefeo igitur aduena regnante bellum contra eum Pallantide machinant. Quibo duas in partes diuibs palam ex ficftis qdam cum patre ad vrbe cotendunt.Gargitti vero vt bipertiti hoftes aggrederent inedias tendunt. Erat cum is feo qdam gete agnuGus nomine leo.hic Tbefeo politas effe infidias aperuit Thefeus repente faedo cotra infidiantes impetu omnes trucidat:qui cum pallante erant hoc audietes fugam arripiunt. Ferunt ,ppter hoc tribum pallineozp nullas cu agnufiis nuptias celebrare neq: patria publicaq: iuffa leone nunciante audire velle. Nam propter jpditione contra illum odio afficiunt Thefeus populi aura 8lt; rezp ge rendarum gloria auidus ad maritonium thaurum opprimendum qui multas habi' * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tantibus vrbem tetrapolim moleftias inferebat egredit.Que poft$ captum p vr'

bem durando diu oftentauit appollini dclphico macftauit.iRumores amp;nbsp;fabule aue de Echala 8lt;de eius (hcceffioneac de his que in hofpites agebat no penitusa ve^ ritate diffonare vidcnè. Nam circumdantes conuenientes:loui Echafeo facrificiu

ocr page 26

e Califimii agebant.'propter quod cum ilfa eo tempore quo Thefeum bofpité aece pit adofefentula effet Ecaluiam p dominatione Tbereus vocitabat.Poftqi pro ipG ad bellum (pficifcenteJoui pees egit pariter in re diuina ilia adfuit:fcd cu priuf^ Hercules e bello redirettmortë obnflet^vt Èbfócorus refert pmia bofpitalitatis tubente tbefeo babuit. Paulo poft ex creta infula tertio legati venerut tributum exacluri. Nam ob morte Androgei q dolo ßtbenis mterfedlus fuerat: miros mut tis malis bellado eines Atieniefes affecerat :amp; numen indigena ftenlitate frudfi at$ pefte arefactis flumimbaopprefferat regione Appollo lufferat fi Minoem ^ppi tiatione cociliaret ira fe depcfituru amp;nbsp;malis finem daturu. Itag^ babitis fuppliciis pacis coditicnesinter Atbcniefes 8lt; Minoem iadle funt vt fingulis nouis anins fep te iuuenes ex nobilioribus totidemcp virgines amp;gt;tributo minori fbluerent. luuenes in cretë delatos amp;nbsp;a minotauro in laberinto affumptos fuiffe g^ errantes aditus in' ueftigari nequiOent a tragicis fabulis tradrë Minotauru ex bomine amp;nbsp;tbauro in, fante fuiffe.Euripides inqt.Pbilocorus vero ait alia fentetia fuiffe erctenfes.Na ferunt laberintu arte omnis mali experte fuiße.'pter^ çp illi qui in ea feruabanë nullo pa Ao effuge poterant. Bfic Minos Androgei gratia gimnica certamina ifti, tuit 8 lt;vincetibus pmia pueros q in laberinto feruabant retribuebat. (Quid^ nomi ne Taurus qui maximus apud Mmoem dux babebat fuperiores omnes vi Acres vicerat:vir moribo baud manfiietus pueris AtbenienGu durum {uperbuep fefe pre bebat:Ariftoteles in policia VoAienorum manifefte oftendit: i6 fentire pueros a minoe neci traditos fed in cretaetate feruientes lenio cófeAos fuiffe amp;nbsp;oli creten' fes prifcum votfi (bluentes primitias bominu in delpbum mififfe amp;nbsp;cu bis parëtes il!o2p tan^ ad fefe educandu minus idonei effent cdceffiffe qui pmum in Italia trai cientes ibi in Ïapicis aruis babitauere.Inde rurfus in Traciam delati noAiei fut ap pellati.(Quapropter VoAianozp puelle facrificia celebrantes bec carmina cantant: camus atbenas vt videt Minos molefto animo tulit l'anc cantilena. Eteni Minoë in tbeatris aAios conuiciis afficiebant : ac femper de eo fama infigni viro indigna efferebat Sed net» Humerus qui eu cu loue colloquiû babere aiebatmec^ Hefiod? qui ipfu regem digniffimu dicebat turpem de' eo fermoné extulit, at eu potëtiores effent tragici nmlta ex rumoreac fceua tan$ moleftus eis atep violentus effet diO bpauere. Fer^t qdam Minoem rege amp;nbsp;legum conditore fuiffe J^badamantum ve ro ludicem amp;nbsp;legum cohditaru euflodem.Poft$tercii tributi tempora fbluendii ftabant amp;nbsp;iacende fortes effent fuper nobiliores adolefcentes ciuitatis rurfuS in E gefi a cluibus calumnie inferebant. Nam eines re grauiter ferentes qrebant ipfbs indies filiorum orbatos fieri 8lt; aduene atg? nota adolefcëti principatum futurum foluq? Egeum immunem atep experte pene extare eu fblus BgeusomniG malorum caufa fuiffet.His verbis Tbefeus non mediocriter verfabatur: qui cum iniquum duceret fe non eandem fortunam fubire quam ceteri eines bue forte in tributum fefe obtulit. Hac re admirabilis eius animi magnitudo apparuit. Nam cu fe more populari viAurum oftenderet ingeti amore eu cpfequebatur. Egens pofl^ tbefe um multis precibus orauit amp;nbsp;eu a lententia fua dimouere no potuit:{up alios ado' lefcentes forte iniecit.Hellanicus vero inquitmo fortitos pueros atep puellasatbe nienfes in infulam (Ebretenfem miGffe fed Minoem prefentem eleAu de pueris ba bentem Tbefeum primum ad rem decernendam eligiffe 8lt; decretum effe atbeni, enfes nauem prebere:ac cum Tbefeo iuuenes femideis qui nulla martis arma por, tarent nauigare 8lt;G Minotaurus necaretur non amplius ab atbenienfibus Minoi tributa penderentur.(Euiantea cum nulla falutts fpes inefTet in fignum calamitatis nigra vela ipfa in arbore nauis ligauere. Tunc autem cum Egeus bonam fpem fu' fcepiffit adhortationibus Tbefei tanquam Minotaurum effet necaturus alterum

ocr page 27

velum albu nauis reflori prebuit.Iubensin reditu GThefeus feruatuseffet velum albu extolleret;^ aute perditus a Minotauro effet nigro velo calamitate fignifica ret.Simonides vero refert no albu velum fed rubeum amp;nbsp;floribus virentiba plenu ad euafu periculum Ggnificandu datum fuiffe.Gubernatorem aute vt Simonides fentit Amarfiadam feredum extitiffe. Pbilocorus vero inquit a Sciro ex falamina Tbefeu gubernatore {upliffe nauteu prore vero cuftode Pbeacu Antea Atbenie fes nun^ maria nauigauerat:bec affirmare vident Naufetei facrificia atq; Pbeaci N^ Tbeleus cu in teplo fciri rem diuina ageret rfacrificia cineruiOa celebrare luf, fit Poft$fortesiadle fut fufpicies Tbefeus ex pritaneo eos fuper quos forscecide rat in delpbu veniens appolini fupplicacdnes ^p iHis babuit. Na ramum oliue lana alba cintu babebant;paàis (iipplicacdnib) feptimo die menfis mugnicbionis mare confeenderut quo tepore nûc etiam currente puellas in delpbu mittut^Fert eum 111 delpbis deu rogauiHe vt venere duce fibi faceret comitecp adiugeret.Cu iuxta mare rem diuina ageret amp;nbsp;capra femiam immolaret.Capra ex contingenti hired enixa ed.Quare dea epigragia appellauere. Poft$in cretam traiecit ut multi regt; ferdt:accepto ab adriana que eu deperibat lineo filo: docftufe^ quomodo laberinti circuitus euadere poffit Minotauzp interfecit atep adriana exinde fufeipiens 8lt;amp;' ceres nauem ingreffus abiit Ferecides aut refert Thefeum pauimenta nauid cre' tcnfiu ne infequi illu cretenfes poffent pfringi iuffiffe Dunus vero inquit thauru Minois duce nauali bello in portu cd Tbefeo pugnante ut tbefeu arceret a litore necaffe.ut aut Pbilocorus litteris mandauit'cû iam Mmoscertaminibus fine po' fuiflet contra tbaurum qui antea omnes vicerat amp;nbsp;clarus propter vicflorias appa' rebat inuidia multi afficiebant• Nam eius potentia Jppter mores exofa habebat ac rumores vagabant ed cd Pàbpbe cdgreffum babuiffe. Quare cu tbaurus vellet cu Tbefeo certare. Minos in fententia eius cdceffit.Ita$cu de more effet vt in tbea, tro etia mulieres infpiciendi gratia confederent ladriana prefens inter afpicicndd Tbefei amore correpta eft Vehementer admirata çp a Tbefeo in certamine omnes vincerent. Minos leticia affectus 8lt; prefertim vido 8lt; contumelia affecto tbaura pueros Tbefeo tradidit:Atbenalfy tributo liberauitiled (blus didimus longius ex ordiens de his rebus refert publicum grecorum decretum fuiffe: nullam trire' me nec vnde nauigare poGe fi plures quinc^ hominibus intra fe fiifciperet.At tan tummodo lafbn qui argis domiabaturivta mari piratas arceret lege excludebat IDedalum in naui fugientem Athenas Minos pter publica decreta longis fiauibo infecutus eft: qui ventis in Siciliam delatus: ibi diem fhu obiit. Poftefr Deucalion filius eius aduerfus Atbenienfes dimicas p legatos iuffit vt IDedalum ei traderet nili obfidesquos Minos acceperat interficeretimanfhete relponfu eft. Theseus cu fefe pugnaturu fciret q IDedalus fibi neceflarius erat ex matre Merope Eri tbei fi lia ad fabricandas naues incepta opera follicitabat.Nauivna ibi Idge a xemica via alteram p Pitheum in Tricema vrbe clam ftruend^ mandauerat. Quibus cu De' dalum atep exules cretenfes magnos viros fecu haberet 8lt; nemo pfciret mariacon /Icendit.fed amicas naues eße putantibus creteßbus Tbele? occupato portu i ter ram gnofiam egreffiis preliu in portis laberinti conferuit: 8lt; Deucalione atqi mili, tes eius necauit.Cu res adriane laboraret pacem cG ea compofiiit 8lt; femideis rece ptis amicos Atbenienfes atqp Cretenfes inuice reddidit 8lt;iureiurado illos adegit ne$vn$arma ad bella mifeenda capefeerent. Verum de iis atep adriana variis nulla certitudine perditi femones ferunt:Nam qdam a Tbefeo abadlam atepdere liaam quidam a nautibus inuexum delatam ab otnato bachi facerdote complexam QTbefeus alteram adamaffetiillam vero deferuiffet tradiderunt. Grauiter enim amore Egidis tbefeusexcrucibatboc verbu vtguirea megaréfis refert ab efiodo

ocr page 28

Pbififtratus rircouitquëadmodum alias Blumeri funeralia inuadens Theseu P ritHoum^ deo2p generofam amp;Iem exemit vt Atbenienßbus rem grata conficeret. (Quidam vero adrian^ ex Tbefeo lopionem 8lt;ftapbi1 upepenffe volunt.qdeti^ lo noebius cu de patria cius fcriberet affirrrauit quam lopion olim Tbefeides exedr ficauit fed fabule vt brem eloquar per ora omniu deuulgate vagant. Solus Peon dfimatufius de bis rebus fcribens inquit Tbefeu fludlifo in Ciprum delatu amp;nbsp;adri anam pregnante habentem in mari fblam miferabilcg coadum ventis dimififfe de inde vero vt illi fubueniret e terra pelagus rclegiffe. Jtacp nulirrcs indigene adria nam {ufeepere 8lt; trifte confblatas fuiffe: literal fic^as Tbefei nomine fcriptas vt 1111 circa partus auxilia preftaret oftendiffe ac mortua priufi^pareret fepeliße .([fi igifTbefeus aduentaret trifticia affectus indigenis pecunias reliquit vt adriane exequias celebrarent. IDuas itacp paruas (fatuasalteram argentea alteram eneam illi erexerut.In facrificiis fecunda die mefis gorpiei p adolefcetula quanda adfus 8lt; voces querelas parturientis mulieris effixerunt.Amatufi lucu veneris vocat locfi in quo adriane tumulum cdificaucre.Quida ex naxo dumtaxat duos minoas amp;nbsp;du as fuiffe adrianas tradidere. (Quazp alteram ex baebo peperifie in naxo ftapbilu al, teram minore a Tbefeo raptam at(^deftituta vna cu eius nutrice Corcina nomine cuius fepulcrd apparet in naxum venite amp;nbsp;ibi morte obiiflfe fed diffimiles bone, res vtriq? fuerunt.Nam illi leta iocundag::buic vero fatua luduiq; cemita facrifi eia agebant .Tbefeus e cretbenß infula m delphum traiecit amp;nbsp;Pbebo honores ifti tuens ftatuam veneri adriane fimile erexit ac tripudia que adhuc delos ab indige' nis celebrari ferunt cti femideis celebrauit:bec in memoria laberinti amp;nbsp;in Gmilitu' dine rerum ibi aTbefeo geflaz; ritimos quofda^lm habentia nunc mutatione nunc, refuptione peragebaut.Hoc tripudii genus vt refert iQicearcbus (Eeranon ab de, los habitatoribo appellat,Hec tripudia ornatis fmiftris oim corniboapud ceratone altare celebrauit. Ferunt in delo etia certamina egiffe 8lt; victores tunc primu pal, ma donaffe.Cu terra acŒiticam repeterent ob vidlorie gaudiu Tbefeus atq; nauis gubernator velu illud qd Egeus in ßgnu falutis extollcndu dederatobliuioni tra, diderut. Quare falutis Tbefei fpe deftitutus ^geus e qd^ petra (e pcipitem dedit Tbefeus nauigans in Phalereo fadla vota diis foluit amp;nbsp;prccone qui Egeû de falu, te eius certiorem redderet in vrbelegauit. Hic multosqui regis obitum dolore amp;nbsp;ludlu jpfequebantur.'multos vero qui leticia afficiebant 8lt; coronasei imponebant propter falute Tbefei oHenditiQui coronata tuba cu regredereë ad mare amp;nbsp;Tbc fcum nodum re diuina abfolutiï offenderet ne facrificia turbaret paululu moras cd triuit abfblutis facrificiis 8lt; pgei morte Tbefeo renunciata clamore amp;nbsp;tumultu ce leres illi ad vrbem contendunt. Hinc eft cp nunc Elcopboriis in facrificiis qbus ra, mi portantur nd peonem ipfu verum tubam coronis exornant:8lt; heu heu o prefen tes in re diuina exclamant. Quo2/gt;altero in celeri clamore dû peana canunt alteroi terrore ac turbatione vtuntur.Sepulto patre feptima die menßs pianeffiomsap, pollini vota exoluit.Nam hoc die falute confecuti in vrbem rediere Itaq; vt fertur legumina elixauerc amp;nbsp;ppter cdfecutam falutë in vnu cibaria cdmifcuere que com, munitet vna in olla elixata inuicem diftribuere. Ërefionem oliue ramum efferunt Nam illu in vt fiipplicationibuslana coronantes variis pmitiis propter pmutatam fterilitatem complent. Cantates optimos panes ac mei in poculo oleum elixatum amp;nbsp;calicem plenu vt tbcmulentus dormiat illi conferre. Sed a gbufdam traditum legimus bec Herculis in facrificiis fieri gp fie ab athenienGbus fuerit vfurpatum. Plurimi vero vt prediximus nauem qua vna cu femideis Tbefeus nauigauit trigi ta remes habente vfqpad Demetrii Phalerei tepora athenienfes feruauiffe tradat ßt vetuftiora ex illa fubtrahetes robora minoribus roboribo retexerut. Vt d?pter

ocr page 29

itâgentern incredibileirfy famam pbilofophi exephr nautis extaret amp;nbsp;parti illud idem videret partim tan^ illud idc effet appareret Neeno fefta eftopbona a Tbe feo inftituta IBacbo ab atbenienlïbus celebrant.Non enim omnes fortitas virgines tune Tbefeus duxit'fed ex familiaribus adolefcentibus duos iuniores fexui mulie bri Gmiles fortitudine vero animi amp;nbsp;audacia inGgnes affumpfit.Quoru faciem ca fidis balneis at$vmbrofo habitaculo amp;nbsp;breuiori coma ac vndlioibus ceterifq; orna mentis femineis permutanit. Vocemep habitu greffumg edocuit vt virginibus fi' miles apparerent 8lt;inter illas nulla in parte omnib? ignorantibus a fexu femineo difcreparet.Poft^ rediit Thefeus adolefcentes iis veftibus vfi quibus nunc vtunt: qui ramos ferunt vna cuThefeo pompam egerut.Nam adriane amp;nbsp;bacho propter eaque de illis ferebant:vel potius g;co Hcdlis frudibus rediere in facrificiis rami portabantur, (Que aute cenam afferut facrificus participant 8lt; fbrtitorum matres imitantur.iMam ad eas euntes obfbnia cibariaq? prebent amp;nbsp;illis folacu amp;nbsp;leticia cau fa fabulas pueris narrandas memorant hec quoip Dinus in hiftoria (ua conferipht Ëxedificauit eni fibi templum vt cefus in facrificiis Gbi fbluerenÉ ab his qui illuc e domo feficiCcebant.Tributoru vero amp;nbsp;facrificiis phitagidis 4, hofpitalitatis re' tributione Thefeus curam demandauit . Poft lEgei morte cum magnum atep admi rabile opus in mentem veniret agrum acn:icum habitantes in vna menia collegit vt vnus efficeret populus qui tune paffim fparfi ad confiba agitanda ac dccrera (pvti litate publica inftituenda difficulter congregabantur.Quandog? inter ciues fediti' ones orirent adhibitis perfbafionib) in populo amp;nbsp;tribubus plebs 8lt; idiote ftatim oratione fua monebitur. Optimatibus vero no regio ftatu fed populari in vrbe im perarioftendens fe tantumodo principe conferuandazp legum amp;nbsp;propulfandi belli curam agere aiebat. Aliarum aute reru equam partem omnibus fe prebitura qui' bufdam hec perfuafit.CQui aute lam magnam eius potentia atqp audatiam timebat $tatuebant perfbafione ac fponte potius $ vi cedere. Où omnia magiftratusloca demoliri iuffiffet'vnä omnibus publicum locu faciens quem pritaneum at$fena' toriu nuncupant.Vbi nunc vrbs polita eft vrbem Athenas appellauit8 lt;per omes vrbis vias ac cópita facrificia publica celebrauit.Et dies feftos fexta atep decima die ecaton Veonis quo die nunc etiam rem diuina peragunt inftituit:regnu adem deponens vt pollicitus fuerat republicam décru iuffii conftituit. IKIam de vrbe in delphos fcifcitatum phebi oracula mittenti hec renunciata funt.Thefeu Egei fili Mtite.Phithei filia virgine muftis vrbibus pater meus terminos amp;nbsp;finesipofuit in veftro oopidulo.Sed tu no permultum laboris ad confilia intra animum agitanda cepifti. Vter per mare ibis,Sibillam g; poftea de vrbe vaticinante hoc locutam fu' irfe afferunt. Vter ent vndis agitaberis fed fubmergi minime fas eft. Et cû There us magis vrbem augere vellet,omnes ad equitate (puocauit:8lt;conftituto die quo' dam fefto Tbefei nomine leon preco omnes ad contione prouocauitmo eni uolebat popularem ftatum inordinata turbulentum fub diffu(a:8lt;indifcreta multitudine fieri Itam primus optimates ab opificibusatq? agricolis fegregauit 8lt; eofdem reli gione cognofeere:principatus prebere leges interpretari facra diuina$ exponere inftituit.Aliis aute ciuibus 4 , equitate impartitus eft gloriam qdem ab optimati, bus utilitatem ab agricolis multitudine uero ab opificibus relp.vendicare videbat Qui aute primu ad plebem declinauitut inquit Ariftoteles amp;nbsp;monarchiam depo fuittyVidetur eti^ hoc idem Homeru afferere dicente neuem Colos dimitto ad A' thenienflum populu orationem habens., Nummos etia fculpere iuffitac bouem ibi celauit. Siue propter maratonium thauru hue propter Minois ducem bue ut ciues ad agriculaturam prouocaretab eo ferunt ecatonneum 8lt; decatonneum appellari. Cu megara Atbenienfi agrum adeptus fuiffetunclitam in ifcino columpna erexit

ocr page 30

in qua regionis diuifionem duobus trimetris inferipEt Verba buiufmodierat tec adorientem.Sedno pelloponefus veru louia bec quidead befperu fed eftpelfopon nefus amp;nbsp;no louia amp;nbsp;ut grecos ageret primu in honoré Herculis certamia inftituit ut ille olimpia loui amp;ipfe Ifcbinia neptunno.Hic eniibi pofitus (upra melicertam nodu currebat tributi potius ^ fpecftacul i 8lt; celebrati curam habens. Quidam fe runt Tbelcum vt cedem febronis ob cognitionem expiaret fcbironi Ilcbina insitu iffc.Nam febiro caneto 8lt;Ëgrrocbapitbci filia natus erat.(Quidam bis natum Sin, num 8lt; nd febironem amp;nbsp;certamen propter bunc non propter illuma Tbefeo fuifTe inftitutum volunt.Itag? cuCorintbiis padla compofuere vt Atbenienfibus ad iftiquot; nios ludos infpiciendi caufa proficifcentibus quencurrq: locum occuparet prefides ludorum preberent.Vt ellanicus atq: andron alicarnafcus feribunt in pontum efeu fium nauigauit vt Pbilocorus amp;nbsp;quidamalii tradunt cum Hercules ad Amajonas debellandas traiecit amp;nbsp;viaorie premium antiopam fiifccpit. Plurimi vero vt Pbe recides vt ellanicus vt erodotus quod fide dignius eft tradunt. Poft Herculem p uata clafle traieciffe amp;nbsp;Ama^onam captiuam cepiffe. IDe nullo altero eo2p qui cum eo militabant fcriptum eft Amazonem captam habuiffe.Vion autem inquit The' feum verbis huius circumeuentum ea fumpta abiifle.lNam cum Tbeleus regione inuaGOet.Amazones viroru auide ad Tbeleu figna bofpitalitatis per quandd A, ma^onem mifere. Tbefeus cum illam adhortatus Fuiflfet in nauem confcenderet: poft($ingreffa eft nauigauit. Menecretes vero quidam m biftoria quam de Nicea vrbe in bitbinia polita fcribit inquit Tbefeum antiopam habente circa hec loca te, poya triuiffe per bec tempora très ex Atbenienfibus fratres adolescentes eu eo mi litauerant Enneus Tboas 8lt;Soloeon.Hic clam ceteris amore antiope captus rem vni{horum familiarium aperuit.Cum ille de bac re cum antiopa in colloquium ve niflet orabat vt periculum pro viribus retruderet remçp prudenter man{ueteq?fer ret amp;nbsp;apud Tbefeum amorem illius celaret.Soloeon cumde amore illius potiendo defperaret amp;nbsp;in flumine quodam fefe preciprtaffet. Tbefeus accepta huius rei cau, fa factum egro animo tu1it:amp; libi molefto piticum oraculum renunciatum eft nu, bere in delphis Appollinem:quoniam propter bofpitemdolorem ipfe animo incre dibilem ceperat.'ibi vrbem cadere:8lt;ibi ex fbciis ducibus quofdam diniittere.Ita ^ vrbem quam edificauit aWeo pitbopolim appellauitproximum flumen honoris gratia adole fcentis foloetam nuncupari voluit fratres illius tan^ principes amp;nbsp;legif latores ibi reliquit.'(bciumcpillis Ennium virum atbenispatricium addidit. Aq pitbopolite locum Erini domum vocabant;qui nd rede fecundam fillabam circum Hedebant: amp;nbsp;gloriam ad deum abberos tranfmutabant. Hec res occaßonem belli contra ama^onas pre buit'$ed apparet nec vile nec muliebre opus extitiffe.Nd eni in vrbe caftra pofuerunt.nec cominus dimicauiffent contra vicam: amp;nbsp;Mufeumiß ipG regionem babuiflfent.dntrepide ad vrbem manus conferuiflent $ic igitur que admodum Ellanicus refert per bofpborum Cimmericum congelatum traiicere:fi dem adbibendam effe ducimus ipfas prope vrbem pugnam cdferuifTe cum nomini bus locorum !tum fepulcris mortuorum verum effe arbitramur . Sed abvtrifp ignauia diu immoratam effe priui^ad manus conferendas irruerent. Tandem Tbefeus accepto oraculo quodam pbebo boftias madauit 8lt;cum ipfis mxnus con, (eruit. Dimicatio menfe noidromionis confeda eft quo menfe hucufep facrificia noidromia appellata ab Atbenienfibus celebratur. IDidimus diligenter fingula re' ferre volens inquit Gniftrum cornu Amajonum ad locum quem nunc Amasonium vocant declinafle dextrum vero latusad vicam verfuscrifam deuertiffe.Nam hic prelium Atbenienfes a mulco irruentes in Amafonasmilcebant. Sepulcra eorum qui in acie ceciderant apud plateam q ducit ad portas iuxta tumulu calcbodontis

ocr page 31

elfe affirmat: quas nunc piraicas appellant. Hic quidem vf^ad eunienides mulie' ribus ceffit'Sed cum a palladio amp;nbsp;arditto atqp liceo in dextrum illorum latus ir' ruident v($ m caftra multarum ftrage impetus factus eft.(Quarto autem menfeamp; pter ipolitam inducias compofuere. INam hic ipolitam eam que cum Tbefeo con' greffum habuit nominauit no antiopam.Quidam ferunt hanc cu Tbefeo dimican tem a molpadia laculo vulnerata in acre cecidifle amp;nbsp;ftatuam eius luxta delubru ter re olimpiadis poGtam fuiffe banc biftoriam ita variam extare propter rei vetufta' tem baud admirandum arbitror.Nam amp;nbsp;vulneratas Amajones ab antiopa in cal, cidem clam miflas afferunt amp;nbsp;ab ea iuxta locum quem nunc Amasonium appellat fepultas fuiffe fed bellum per indutias finem babuiffe amp;nbsp;appellatio ipfa loci a Tbe feo quem (Drcbomofion vocant amp;nbsp;oTim abama^onibus inftituta facrificia ante Tbe fei appellationem declarant. Itcrrq apud locum ronta appellatum megarenfes fe, pulturas amajonum oftendunt cum locus eft plurima latera babens ad rombu pro, ficifcuntur.Fertur etiam apud cberoniam monentem alteram penes fluuium que olim termodonta nunc autem cmona vocant fepultam fuifle de quibus in vita De mofcenis fcriptu eft. Apparet etiam ne$p Tbefaliam fine earum cede ama^onas traieciffe.Nam ibi fepulcra illarum etiam nunc apud ftotuCam canis capita mon, ftrantur.Itaqp bec de amapnibus memoria digna competimus. Ea rebellio amajo num quam in libros Tbefeidos poeta infcriplit Tbefeum videlicet pbedram in vx orem duxifle amp;nbsp;antbiopam contra Tbefeum auxiliantibus amajonibus irruite il/ lafty Herculem interfecifle figmentum effe clariffimum videtur. Verumcum anti opa diem fuum obiiffet ex qua ipolitum:vt veto Pindarus inquit IDemopbontem babuit Pbederamivxore accepit. De filio atq; ifortunio buius biftorici fimul atq; tragici conueniunt. Quidam vero aliter de nuptiis Tbefei fentientes nee principia grata nec bonam fortunam profeclam extitiffe. Nam fertur Tbefeum quadam ex amapnibus trijiniam rapuiffe 8lt; interfodio Sinoo atq? cirtione natas borum vio' laffe rfed peribiam aiacis matrem atq; Ferebiam ftatim 8lt;lopiam Ipodci in vxores babuiffe.Quidam autem Tbefeum accufant q, propter Egleamorem panopei filie cum adriana diuortium feciffet. Vt autem Helenam raperet paffim agrum adlicu bello repleuit. Illum enim amp;nbsp;fuga 8lt; pernitie tandem plenum effecit vt paulo poft feripturi fumus. Sed tunc ex multis premiis ftrenue certantibus propofitis tradit ab Herodoto nullum babuifle T befeum verum Lapbitis tantum qui cum (Tentau ris bellum conferuere illa fuifle tradita conflat. Quidam autem boc cum lafbne in infula ([olcbosfacium effe:8lt; Meleagrum cu apro manus conferuifle ferunt.Itaq? binc prouerbium illud vfurpatum eft non fine Tbefeo ;Ipfe nullo indigens fbcio in multis atgegregiis certaminibus vi dlor euafit.Etadaftro cadauera quein bello {ub cadinea commiflb ceciderant reftituit:nec vt Euripides in tragedus fcriplit fu perati fuere Thebani nili in compofitis induciis.Hoc modo a plurimis traditu eft. Sed Pbilorcus refert illas fuiffe primas inducias que pro reddendis fepeliendifqj corporibus mortuis compofuere. Quod Hercules primus cadauera hofribus con, ceffifletin rebus ab eo gems legimus.Sepulcra autem multitudinis in eleutris ca pis confpiciuntur:ducum vero amp;nbsp;principum meleufinis. Hoc Tbefeus Adaffri precibo motus effecit. Tragia Efchili EleuCna amp;nbsp;Euripidis tragedia icetides ap pellata hoc afferere videntur. Amicitiam cum Perithoo hoc modo iundiam ferunt Cum de fortitudine ac robore Thefei inclita fama paflim volitaret Perithous vt illam quendam in modum obfcuraret boucma Marathone dimifit Thefeumqi per fuabt vt armatus bouem infequeret. Tbefeus baud fugiens amp;nbsp;obuiam contra tau rum vadens illum in fugara vertit. Pofli^ alter alterum conspexit 8lt;pulcritudiné audacifythefei admiratus eft Perithous pugna fedata eft. Perithous vero pmo

ocr page 32

dextram protendens inquit ipCum Tbefeum tan$pugne indicem pro voluntate libi volenti penam pro emiffo boue indicere. Tbefeus itacp remiffa pena focium a' micumg eum fibi deiunxit. IDeftide Perithous cum deidamiam in vxorem accepif fet.Tbefeum precibus profequebatur vt m regionem eius veniret 8lt; cum laphitis neceffitudmem coniungeret.Pertibous cum Centauros ad cenam conuocaret amp;nbsp;ii iniuria lapbitasagrederentur lacevere:acebrii mulieribus non abftineret lapbite cum eis manus coferentes partim necauere partim bello (iiperauere. IDcinde e re gione vna cu TheTeo bellante illos propulGuere. Sed ab Herodoto aliter bec gefta fuiffe fenbunt.iKlam refert cu bellum inflaret Tbefeum lapbitis ad auxilium Fu, iffe amp;nbsp;tunc primo Herculem vidiffe qui cu iam errado pugnaret operam dabat vt ei circa loca a(pera ceffanti occurreret. Hunc quide occurfu multa humanitate ho noreqp amp;nbsp;laudibus ambos celebrauiflfe. Veru tamen a quibufdam traditum eft fepi us inter fele occurrite 8lt; initiationem ftudete Tbefeo Herculem fecifle amp;nbsp;ante$ Hercules initiaretur tan$eum indigentem propter qualdam operationes violen' tas expurgationem egiffe.Nam cu lam quinquageßmum annu attingeret vt Elia' ricus refert Helenam re etate fua indignam rapuit: Vnde quidam vt hanc calum niam tan$maximu crimen amoueantmo iplam Helenam rapuiOe: verum eam ab Idane amp;nbsp;Ligeo ruptam accepiffe atq; apud fe eam depofit^ feruauifle ferunt: nec Caftori amp;nbsp;Polluci eam repetentibus negauifre.8lt;cu Tindarus Enafforum Ippo' choontis Filiu timeret quod illius adolefcencie vim intulerat priuatim Thefro He lenam tribuit. Sed plurimi feriptoresin hanepotiorem fententiam concedunt. Cum iam non procul a Tegea abeffent illi qui eos inlequebantur . Cum ipf iam pericula euaGITent 8lt; in Peloponneffum ventent conueniunt vt is cui Fortes per' ribeant Helena accipiat amp;nbsp;alter altero in nuptiis cefebradis adfit. ladtis itaq; for, tibus Tbefeus virgine habuitique nondu matura viro nec plena annis extaret ad Aphindas eam mißt 8lt;illam cG matre Aphindo eiusamico (eruanda clamcpreti' nendam tradidit.Ipfe aute vt Peritheo operam fua impartiret vna cu coin Epirfi ad filiam Aidonei Mofolbzp regis iter intendit.Qui cu vxorem (P'erpinam appella , tam haberet. Filiam vero Eurincanem autem Cerberum iuffitvtis qui filiam optaret in vxorem curo Cerbero pugnaret 8lt; ß illum fuperaret illam affumeret: fed cum animaduertiOet non vt procos veniffe Thefeum ac Peritheum verum vt vim inferrent:amp;adolefcentulam raperentdHos capi niffit^SC Peritheo ^primum a cane intercepto: TheCeum m carcere feruandum tradidit. His per hec tempora Athenis Menefteus ex tribu Petea (Drnei filium quem Erecbeus genuit primus vt fertur inter eos qui fadioni Audebant:amp; beniuolentiam populi dicendo que' ritabant potentiores vrbis collegit. Et eosqui antea Thefeum graui animo fere, bant:putabantq ; principatum atep regnum cuilibet optimatum populari datu vi, uere volenti oblaturum: amp;nbsp;vna m vrbe8lt; fubditos : ac feruosillos redacturum in eum irritabat:plebem autem accufabat^quod tan^ in fomniis libertatem afpice, ret: amp;nbsp;patriis ac (anctis legibus fe priuari pateretur: quodloco multorum optiquot; morumcp ac indigenarum regum quendam aduenam Herum haberet. Cum Me, nefteus bas turbas in vrbemifceret magna momenta rebus nouis addiderunt, Tindaride qui bellu mouebant:8lt; copias cotraathenienfes durabant.Ciues pro pter res nouas in vrbe exortas illos ductare exercitus arbitrabant.lltacn primu illi nullas infcretes miuriasilcd (broreßbi reftituenda poAulabat.Cu ciues refpodiP fent:necp illa apud fe babere:ne@vbi effet fcire: ad prelia coferenda copias paraue Sed cG Tindaride per cadiuu cognoui(Tent:ea apud Apbidas deliteCcè illu inuita bonoribo amp;nbsp;boe beneficio affecerit. Et eu poftea mftotiés lacedemonii Fagrü adi' CU irruiffent Cadiui gratia achademiam iHefM dimiferc Dicearcbus a^t inquit:cu

ocr page 33

7

Efebemas amp;nbsp;fylaratbns vin arebades militarentlune eum ipfis Tindaridis ab al tero aebademiam que nunc fiebademia nuncupatur ab altero Maratonem nomen babuiffe prompto animo populo cdcedéte propter oraculum quoddam ante aciem boftias maciare'Cum igiturad Apbindas cadra mouifrent:^ victoriam cofeque rentur fuburbana amp;nbsp;villas deftruxerut. Fertur bic alicum Scbironis filium cum Cadere amp;nbsp;Polluce rei militari operam impendentem cecidiffe a quo apud Mega ram locû vbi corpus eius reconditum fuit alicum appellant Areas apud Apbindas alicum a Tbefeo mortuum fuide in biftoria fua tradidit. (Q^ ea verba que de alico feruntur teftari videntur:alicum in patetibus campis pugnantem tbefeus formo fe EHelene gracia apud apbindas interemit. Non tarnen confentaneum videturp' fente Tbefeo matrem atep atbenasfuiffc captas. (Dccupatis igiturapbindis timen tibuf$ iis qui in vrbe erant Menefebeus ad recipiendas intra menia Tindaridas populum perfuaßt vt oftenderetur tantummodo Tbefeo vim fuiffe ab illis bellanti bus illatam,'aliis autem bommibus officium atep falutem preftitifTe res ab illis ge, fte afferere videntur.(Qui longe aliorum potentiffimi nibil aliud nili initiari expe tebant Cum no minus coniuncdi effent ciuitati$ Hercules. lta$apbindus filios adoptaret vt filius Herculem illos atbenienfes initiarunt amp;nbsp;diuinos honores im, partientes illos patronos appelfaucrunt vel propter tollerantiam vel propter dili, gentiam atq; curam eorum ne quis aliquo malo afficeretur a tanto exercitu quem intra vrbem retinebant. Nam quibus rerum diligentia ate^ cura demandata ed di ligenter accurate^ babere fefe debent. Ita$iure ob banc caufam reges anaedas dix erunt. A quibufdam vero traditum eft ab aftrorum eminentia ana^^as fuiffe ap, pellatos, Nam atbenienfes ea que fupereminent anacas dicunt amp;nbsp;quod ex fuperiori parte eft finecbaten.Etbram quidem Tbefei matrem in Lacedemoniam amp;nbsp;inde ad Troiam cum Helena fuiffe delatam legimus;boe etiam (entire videtur Home' rus dices. Etbra Pithei facie filia pulcra fuit.Quidam hoc carmen amp;nbsp;fabulam de munichio calumniis profequutur que eu loadices ex IDemopbdte clam pepetiffet in 1110 Etbram nutriuiffe commemorant. Sed Ydrusdecimotercio libro reru ge' darum ab atbenienfibus de Ethra refert priuatum quendam ac varium fermonem tan$ quibufdam dicentibus alexandrum in Tbefali Aparidem vocitatu ab Achil' !e amp;nbsp;Patrodo apud Sperchium dimicando fuiffe fiiperatum. Hectorem quidem Tri^imiorum vrbem occupantem atq? diripiente Etbram ibi derelicdam Troiam adduxiflc. Sed hoc permultum videtur effe abnirdum. Nam cum Aidoneus Mo' fofforum princeps apud fe hofpitem Eflerculem accepidet amp;nbsp;forte in fermonem de bis rebus que Tbefeusatep Pentbousgefriffcnt.queq; pafTi funt incidiffent amp;nbsp;al, terum turpiter perditum fuiffe dicerethalterum perdendum rem Hercules egro animo tulit de Perithoo quidem nihil quo accufari poffet facturum amplius puta, bat.Tbefeo quidem crimina obiecda vt rem gratam illi faceret diluebat'cu The' leusab Aidoneo liberatus fuiflet: Athenas rediitamicoffy eiusfine autoritäre in vrbem effe competit 8lt; delubra que antea (ibi dedicata erant omnia Herculi dedi cauerant amp;nbsp;facrificia non Thefeia verum Herculea nili quatuor vt Philocorus feri bit vocitauerunt.Statim cum vellet vtantea tan^ princeps rempublicam pertra liare,Seditiones atq? tumultus in vrbe eum exofum habentes nibil eum timebant populum adeo alienatum ab eo animaduertit vt nedum prompte iuffis fuis obtem perareiverumetiam colere nollet:cum vim experiri inceptaret exortis in vrbe fe' ditionibus. Cum tandem nulla (pes imperandi fupereffet filios in euboiam ad Ele phinorum calcidontis tranfmifit. Ipfe Athenienfium more peraltis (applicationi, bus vbi nunc locus ed quem Aratberium appellant in infulam $chiros vbi pater, na loca amp;nbsp;amicitias habere arbitrabatur traiecit, Ea tempeftate Licomedes in bac

ocr page 34

infula imperium agebat. Ad hunc locum pro Fcdus TbeFeus aptos paternostan@ ibi vitam ducere vellet repetebat.(Quidam vero ferunt oraffe Licomedem vt con tra atbenienfes prefidium £bi prcftaret LicomedesGue hominis gloriamextime' fcensfiue vt Menefteo rem gratam faciens: illum in locum quendam excelfumad, dudlum tan$inde agros eflet oftenfurustyer ripam precipitem detrufit:ac vitam abftulit.Quidam vero fcriptores memorie litterarum tradiderunt ipfum poft ce' nam perambulantem vt confueuerat inconfulte occidiffe amp;nbsp;eius mortem baud re pente cognitam extitiffe.Quo mortuo Atbenienlium imperium Menefteus occa' pauit. Filii eiusqui apud Elepbinorum erant ad Troiam militaucreCum ibi'Me nefteus morte obiiffet Athenas Thefei filii redeuntes regnu recuperauere Paulo poft Atbenienfes Thefeu tan$ beroem honore affecerunt.Qui cd in Marathone aduerlus Medos dimicarent multisimaginem Tbeleum ante ora armatum amp;nbsp;con tra barbaros pugnantem videre vifum eft. Poft Medorum bellum Pbedone reg' nante iCum Atbenienfes oracula appollinis adirent refponfum a vate vt Thefei of fa relegerent amp;nbsp;illa honorifice apud fe repofita feruarent. Sed ex eo cp barbarorfi conuerfatione Atbenienfes non vtebantur/propter morum difficultatem qui infix' lam habitant;ad tumulum cognofcendum amp;nbsp;ad offa capienda proficifci non pote, rant.Verum cum Cimon infulam occupant:vtin eius biftoria fcriptum cft: amp;nbsp;il la inuenire cuperet:aquila quedam vt fertur in loco montofo vrguibo amp;nbsp;roftro ter ram fodiens diuino quodam aftlatu rem ipfam intelligcns cffa extulit.Inuenta cft etiam magni corporis vrna in qua bafta ferrea amp;nbsp;enfis reconditus erat. Hec cum , in trireme a Cimone portarentur Atbenienfes re cognita facrificiis ac fplcrdida pompa tan^ Thefeus in vrbem rediret fufceperunt. llliq;in medio vrbis penes lo' cum vbi nunc eftgimnaßum potierunt ibick ferais amp;nbsp;omnibus miferis ac fuperio, res timentibus Afiluminftituerunt tan^tbefeus vrbi prefes. preces mifercrum benigne auditurus effet atqiauxilium prefbaret. Preterea oclaua die pianeffionis magna illa facrificia ab athenienlibus Thefeo celebrantur. Nam hac die e creta in, fula cum femideis athenas remearatietiam eodem die ceterorum menfium hono, re illum afficiunt : vel q gt;nbsp;primum oeftaua die ecatonneonis ex vrbe Tri^ima profe, aus eft vt IDiodorus memorie litterarum mandauit vel q gt;putaret hunc numerum 1111 potius ^ alteri conuenire qui PofTidone natum ferebatur /odlauis enim diebus menGum poffidoni facrificia agebant.Nam cum odlaua die exifteret'primus qua, dratus numerus a paritate amp;nc primi quadrati duplicem formam efficiens fta bilem atepimmobilem domum habet potentie dei quem tutelam atep ponefforem terre appellamus.

i

ocr page 35

PîatarcKibinoviograpbigœide Vita atagenis IRrmuIi viri clarffmii biftoria ortelium ^^o^^^ximium In Latinum Imguagium traducta Incipit;

REIS ROME fplendor amp;nbsp;gloria omnibus ampliffimage tibus fuit.Ems^ nominis decus vnde amp;nbsp;qua potiffimu eau laciuitati emanaiit; Varie a fcriptoribus fententie tradite unt.Alii Pelafgosob incredibile rei militaris comparatam fortitudinem Romam appeUaffe ferunt.Ali iTroianosqui cum perditum effet incendio Ilion amifla patria domo pro' Fugi in ipfius tiferisoras:vi tempeflatis deuenerunt. Ibi$ ^rridiu confediffent:Inter eas quas fecum aduexerant muli viabant aftitiße traditur; Que vt genere ac fangumis dignitate preftabat. Sic etiam ingenio amp;nbsp;prudentia excellere videbatur. IHanc p fhafffe ceteris ferunt vt cum lam pride ab diuturna illa nauigatione abborrerent: communi omnium cofenfh eozp claffem fuccenderet: Quod cum facile perpetraffet incefis nauibus eam re primo Troiarorum animos magnopere offediflc.Poftea ve ro cum palatinum montem neceffitate occupaffent:loci illius demenciam amp;nbsp;incola rum benignitatem experti eo rem illam cuaGRe tradit; vt longe fepe ampliora bre ui fint confecuttltaq; vt huius rei gratiam femine tanti facinoris principi referret Romam ab ea ciuitatem conditam appellatam effe; atq; eam confuetudinem inde emanarevt 8lt; cognati 8 lt;nbsp;mulieres inter fe: familiares ^ viri mutuo ore deofcula' rcnt.Troiane enim ipfe cum nauibus incendium intuliflent.'fic viros obibant:am' plexabantur: Veniam quocp fuppliciter exorabant vt furore in fe mollirent fuum 8lt; placarent iras. Alii aute Romam Itali filiam 8lt;leucarieiquam quidam ex Te lepbo Herculida.Et Ence poftea nuptam opinant. Quidam etia illam Afeauii fu iffe filiam exiftimant. Alii Rbomanum Vlixis filium 8lt; Circes. Alii Rbomu He

matbionis;qui cum ex Troia a diomede dimiflus efletibifcecp in locis infcdiffet. Romam ab eo ciuitate codit^ appellauit. Alii Romu latinoru tirannu qui ex The falia in Lidiam 8lt; ex Lidia in Italiam eiedos Tbircenos compulit amp;ficifci. Quini mo Romulum quidam extitifle feruttquibuiufmodi ciuitati ab fe nomen indidit Cuius generis amp;nbsp;vite varie fuerunt opiniones. Nam alii Enee filiu amp;'Dexitbee Pborbantis gnate fuiffe exiftimat;atcp illum vna cu fratre Remo paruulos admo dum in Italiam delatoseffe. Qui cu proximum fluitantem alueum ingreffi edent: amidis ceteris nauibus que cu is venerant:eos tamen in tenuem ripam a periculoi columes euafiffe. Alii vero e Roma genitu Romulum ferunt Troadis illius filia que latino Telamaco nupferat. Alii ex Emilia preclara Enee ac Lauinie eius vxo' ns proie eu a Marte fuiflet compreffa.Alii preterea mira queda fabulantes aiunt Tarcbetium quendam immanem ac impium albanozp regem:ciï illi demonis cuiuf dam imago per vißonem occumbet:dies ent aliquot penes fe Priapum domi con' tinuerat.Ex Tirrbenia Athedide oraculum accepiffe.'vt G virgine filiam Priapo - coniunxerit. Venturum ex ea filiumqui turn virtute turn edam fortitudinisac fe licitatis gloria ceteros anteiret. Ita$vni e duabus quas habebat virginibus impe, raffe traditur: vt aduenienti deo fe coiungeret.'virginem vero a tanta rei feditate abhorrentem.'patris imperio defeciffc:ac pro fe ancillam fuam ftippofuide priapo tQue res cum ad aures Tarchetii perueniffet: ipfum inccn fumira : ambas iIGcovt perirent in vincula conieciffe.VcAam veto il!i per quiete vifam ac minitatam mor tem virginibus telam quodam vt texeret attuliffeipollicitantem vt çum id opere efecennt tum breui fore vt ambe maritos nancifceret,SedTarchetioimperante

ocr page 36

quantum ille interdia laborabant tantum alias nodu detexere.Ancilla interim cÉ geminos peperiffet:regem luffifTe :Taratio qui turn régis mmifter erat: vt editos infantes protinus exponeret:quo facillime necem inirent.Taratium vero fublatos puerulos luxta fluenti ripam depofiuffe. Lupam deinde aduenientem eis blande admouiffe mammas. Volucres quocp eouf^ alimenta contuliOe traditur:quoad pa ftor quidam admiratione rei captus: cum proxime acceffiffet: vagientes puerulos confpicatus domum ad vxorem detulerit.(Qui cum adoleuiOent: Rege poftea ad, ortos nepbandeimpietatis penas dare coegiffe.Quam quidem fentetiam Proma tbion attulit rerum latinarum fcriptor.Sed Diocles Peparethius:primum omni um apud grecos fidelius eam rem litteris comendauit. Quem etiam fabius pidlor in plurimis fecutus eft, Sed alia eft longe bis probabilior lententia. Nam inter al' banorum Reges qui ab iEnea duce ftirpis primordia deduxerant : totius ciuitatis imperium duobus relidlis fratribus Numitori^ Amulio per fucceffionis ordinem deuenit. Amulius vero cum res Albanas bifariam partiret:jRegnum fcilicet amp;nbsp;qd ex troia tbefaurum maiores deucxerant : vtvtram partem velit alter delige' ret. Titanidem potius Gbi Numitor elegit. Sed Amulius ob auri magnitudinem fadfus potentior: fratrem adortus federn regiam facile occupauit. Priuato igitur ea maieftate Numitore:Veritus ne ex filia liberi procrearentur eam veftc facerdo tem deuouit:vtomnem fibi pariundi fpem adimeret: perpetua virginitatis obfer, uantia:Hanc nonnulli Iliam:alii Rheam: Quidam etiam Silmam appellant.Non multo deinde tempore poft:deprebcnfa in adulterio virgo: preter veftalium con, ditionem:paulatim porrigere aluum cepit.(Quod fentiens Amulius mulierem co' feftim lummo ftudio obferuari iuffit, Antb cyero regis fiha timens ne quid mali Siluie (ue quam amabat eueniret cum per dietam areffe contineretur Ne pariens lateret Amulium non ceffabat precibus parentem afficere obfecrado obteftundocp ne velit in Siluiam infeuire.fcdidit demu geminos infantes mire magnitudinis amp;nbsp;forme.(Quapropter R ex longe amplius veritus iuffit feruulo vt puerulos expone, ret.(Quem quidam Fauftulum fuiffe dicunt. Aln potiusqui eospoftea fufeeperit opinantur. Seruus itaqp accurrens compofitos in fcapba infantes ad amnem prope fluentem vtimmergerentur deducit. Sed cum afpexiflet fluctuantem penitus a! ueum :diffidens animo timuit propius accedere: atq? abiens luxta ipGus fluminis ripas infantes reliquit.Forte euenit vt fublatos eos a fluclibus vna cum fcapba il' laicum amnis ripas admodum excefri{ret mollis vnda in litore coftituerit. (Quem locum germanum ab bis poderi vocant,Maiores en i germanos dicebant quos mo do fratres appellamus.Et caprificum quandam que eo forte loco c6ualuerat:a Ro mulo ipfo vt plurimi opinantur Ruminalem vocant. Welob eam caufam ggt; ibi pro' ftrata pecora fub vmbra ruminare confueuerant:vel notius propter puerum lada tionem:Nam mammas veteres rumas appellabant.Ferut preterea facra dee Ro' muleeob creditam in puerulos curam amp;nbsp;adbibitam ipforu vite diligentiam amp;nbsp;ftu, dium:que quide lecde potidimum celebrant. Aiunt infuper lupam quandam aevo lucrem picum adeo fuma cu beniuolentia ac claritate infantibus aftitiffe :vt amp;nbsp;bec vbera benigne amp;nbsp;alimenta plurima fibi cotuliffet:$ed cum buiufirodi animalium genera fylarti in primisdedicata fint amp;latmi quoq; pre ceteris picum colant: non mediocrem mater prebuit fidem eos preclaram Martis (bbolem extitiffe.Sunt amp;nbsp;qui dicant illam ab Amulio cum fcin armis obuiam virgini dediffet* impudenter fuiffc compredam:Verum obtecta atep obdura ipbus nutricis appellatio que illos educauit. Çu latinibuiufmodi feras ac feminas que prouulgato corpore minus pa dice victitant lupas appellent:baud mediocrem huiuifce rei dubitationem poderis reliquit: Nam buiufmodi fuiffe Fauftuli mulierem ferunt.Lauretie quidem bmç

ocr page 37

nomen Fuit. Ideo$ Romanifefta quedam celebrant que ab ea Laurentia vocant. Inftituerunt($vt iple martis Hamen fiprilis menfe iUius facris libaret,Illa pterea a Romanis Lauretia colitur: bac potiffimum quam dicam ratione. Nam cu cultor Herculis fani forte vt fit opera liber ac cura felutus per templum incederet.'com, pellaffe deum dicitur vt vna fecum iaceret aleas atepfi ipfe eius rei vidor extiterit foem daret futuri fibicuiufpiam ab eo {pedlatiffimimuneris quod Herculea digni täte dignum uiderctur.$m fecus honoratam ac bonufta illi dapibus menf a prefti' turum.Tum etia egregiam forma virgine qua potiri comodiffime poterit. Ve' ru cum Aleas in medium pofuiflet vi^um fe illico ab EHcrcule cognouit. lta$vt ipfe vidori deo fatifFaceret Copiofiffimam dapibus mefam inftituit amp;nbsp;Laurencia florentiffime etatis virginem inter Sacelli penetralia mercede conduxit. Ibi($ cum fedulum ftrauiffettpoft cenam abiens virginem intus cohibuit:tan^cu Hercule effet cobitura. Hercules demum cu venifret:imperafre Laurentie dicitur vt mane orienté verfus in forum amp;diret 8lt; qui primu ei obuiam occurriffetnllum adhibita falutatione amplexaretur fibiep omni beniuoletia ac manfuetudine amicu pareret Tarutius forte huic primu obuiam fadusivir eius ciuitatis primarius genere cla rus ac ampliffimis fortunis potens fine liberis ac vxore Laurentiam letus excepit (Qui cu poftea ad finem vite perueniffet nd mediocri rerum copia fuperftite illam luam afcripfit heredem Ex quibus ipfa poftremum plurima populo romano tefta mento reliquit. Reliquum vero ipfius vite tempus adeo ferunt cum laude amp;nbsp;glo' ria vixiffe vt ab accolis Theophila nominaret Itacp a populo romano eos honores eam$dignitatem amp;nbsp;ipfam fuifle confecutam EoT potiffimu in loco euanuiffe vbi alterius Laurentie fuperioris corpus iacebat quem ideo adhuc poderi bilaurum vocant velaturam etiam appellant quia cum fepius inundat ripas Tiberis Romani inde in forum a portitoribus conuebuntur. Alii tamen fic didam ferunt cp ciuita, tis principes cum inde ad fpedaculum prodirent qua via ad equorum curium ex foro ferebatur totam linteis velis operire confueuerint. Faudulus vero regius pa ftor cum interim vagietes puerulos offendiffet: fingulari quadam admiratione ca ptus:eos repente clam omnibus domum contulit: ac laurentieeius vxori impera, uit vt fumma cum fide 8lt; caritate educarentur. Sunt qui dicant amp;nbsp;potiffmu qui eas res familiarius pertractabant:ipfum Numitorem facti confeiumifufceptis in, fantibus alimenta quocp clam fuggefriffe:8lt; literis apud (Gabios no inftrenue era ditos cetera etiam virtutis ornameta que quifcp ingenuus adolefcens fummo loco natusindituitur perdidiciae:vocatof$effe ab ea ipfa educatione Rumulu amp;nbsp;Re mum quoniam rumas id ed lupe mammas emungere comperti funt Erant autem indole haud qua$feruih amp;nbsp;ea maxime que futuram quandam magnitudinem 8lt; probitatem pre fe ferret.Cum vero ambo adoleuiOent:viribus ac animo perditi q queep res factu difficilior erat:eo audatius fe conferebant Eminebat tamen in Ro mulo natura facilior 8lt; ad confilium ciuilem$ prudentiam aptius ingenium,Inter ent communia pecorum pabula amp;nbsp;venationes ea maxime cui$ de fe preftabat que potius imperatorio viro $ feruo aptiora eOe videbantur. Preterea contribulos fu os 8lt;quemqiex infimo loco virum ambo ad fe contrahebant. Nec pluris regis pre Fides^regii quo$ pecoris magiftros exiftimabant:ac fi nemini virtuti cederet:nec effent inferiores cui$preftantia 8lt; dignitate. Minas amp;nbsp;aliorum in fe furorem par uiducebant: victu femper amp;nbsp;confuetudme liberali pre ceteris vtebantur. Id in pri mis haud qua^ ingenii hominis officium effe rati fi ocio aut ignauiadefipifcere ani mos linerent:fed curfando venando predones quocp profligando furef$capiundo amp;nbsp;deni$violentiffimisquibufda manus inferendo gloria bbi parare pofle putabat (Quapropter euenit vt ad magnum dignitatis culmen euaderent. (Drta deinde

ocr page 38

'fontentione ob pecorum pabulationes inter Numitoris paftores amp;nbsp;Amufii amba barbatiarmis aduerfantes oppreflere:multaq? deinde preda potiti ambo domum intadli redire, Ea res adeo Numitoris animum offendit: vtconuocata ad fe non mediocri hominum multitudine quibus aliquod animi fpecimen 8lt;audatie ineraiz in Nemum vnum impetum fecerit |?omu1usipfe tum forte aberat cum diuinis rebo vacaret.Erat eni augur amp;nbsp;maximusdiuinorum cultor Sed percudis vtrinqi plurimis Numitoris paftores fuperantes viuum Remum in Herilis manus conquot; iecerunt. Numitor vero importunitatem regis veritus: fe ab ira vlcione$contiquot; nuit adienfq? confeftim ad regem rogat vt in Remum quem deprebenfum tenebat ahimaduerteret:nec pateretur ab buiufmodi feruis prêter eius dignitatem graui fepenumero affici iniuria, Moti huius rei indignitate Albani mouerunt regem q vt facilius inccnfum fratris animum extinguere poffet captum Remum eius arbi trodibertaticp donauit.Numitor itaq; cum domum cum Remo rediiffet:admira' tus iuuenis magnitudinem amp;nbsp;robur eamqiintuens de fe confidentiam animum$ minime feruilem:qui nec ipbus prefentia nec aftantium multitudine monebatur: audienfcp deniq? baud indecora facinora que nequa^ minus egregia ac magnifica erant:^ que vultu:fronte:ocu1is videbantur: diurna quad admonitione tadus in generis fui fufpitionem inceflit Siccp cognitus Remus manifeftiffimam omniba fidem cii Cingulari quada vocis manfuetudine ac benignitate:tum etiam ipfius o, ris indole de fe pbuit liberioreg? animo fretus Omnia inquit de me tibi aperia Ntt mitoticum mibi videaris apertior effe huius ciuitatis imperio ^ amulius.Quippe qui ante^ manus in quempiam feras:audis ac refpwdes equo animo: Ille vero pri/ uf^ quid iudicct fciat alienis manibus ac libertati :captos tradit. Primumquidé vulgatiffima de nobis fama ed Sumus enim gemini vno partu editi:FauftuTum re gii pecoris miniftrum amp;nbsp;Laurentiam vxorem nos peperiffe fertur. Adducuntur e tiam mira quedam atep auditu minus probanda. Nam cum paretis iuCTu iuxta ffu entemTiberim expoliti effemusilupam aduenientem ferunt nobis blande prefti' tifle mammas atip volucrem picam vidlum quoqp amp;nbsp;alimenta contuliffe.Extatad huc fcapha illa qua expoliti parentis impietatem effugimus Encis acinta vinculis ac litteris minime obfcuris infculptatque quidem cum iint falutis noftre quali mo numenta quedam cum ad pofteritatis manus peruenerint:confumptiS iam forfit^ parentibus non parum nobis afferent vtilitatis, Quibus auditis Numitor ei? eta, tem ac forme decus fecu reputans percutit eum illico animum nepotum memori a:cepitqpcogitare quo padlo filie que acciderant aperiret. Nam adhuc obfeffa vin culis a rege detinebatur.Fauftulus mterim cum captum Rernu audiffet grauiter 8lt;iniquo animo ferens:illico accito adfe Ruinulo:quo pacfto geniti:quoue educati effent indicat e quantum illi cognofcere neceffe fuit: tum primum edocuit. Ipfe vero follicitudine ac timore anxius (capham illam arripiens ad Amulium conten/ dit.'qui cum ad regiam applicuiffet: iniedla regis cuftodibus fufpitione paululum aveftibulo repieffit. Et demum quidnam veniffet dicere coadlus: No latuit Fau ftulus amp;nbsp;palliolum aperiens fcapham oftendit:oratq ;ad regem aditus patefaciant Erat tum forte inter eos quidam ex his qui antea principis imperio infantes ex., pofucrant: Qui fcapham afpitiens cum apparatu illo : leaiscp circum litteris con feftim in fufpitionem venit atq; abiens omnia regi indicauit. Accitus deinde Fau ftulus ofa cur venerat. Amulio palam fecit infantes coferuatos efle inqt fecp falutc ea libi preftiftiffe 8lt; no longe ab alba habere domicilia:vnde fepénumero ad Ilia pu erulos defèbat vt mater filiozpafpcdlu fpé capêt fature libertatis his igi t auditis examfet? amulius viru acerb lubet numitori forte fuma beiuoletia deuidu aliogn

ocr page 39

IO

fide amp;nbsp;probitate preditum qui fratrem adiret fcifciturus F iquid amp;nbsp;ipfe de nepoti bus prefcnfiffet cognofceretq; quid enim Numitori effet abiens ita$ Numitorem offendit qui nepotem Remum iam cognitum tcrcdibili quadam animi alacritate inter amplexus tenebat. Cepit tum nuncius eos bortari vt ad ampliora erigerent animos atep eadem ipfarcgi rependerent que olimmfetam impie confuderat poHiciensfe illis nun^ defuturum rebuOpomnibus fuam opem atq; operam prefti tuy ne vellent banc rem diu tergiuerfari effe nnnc tempus amp;nbsp;oportunitatem qua facile poterint crudeliffimi tiranni crudelitatem vindicate Inflammato itaqp ad fa cinus Remo. Nee ipfe quidem Romulus longe cum exercitu aberat qui concitata ad fe non mediocri ciuium multitudine que aut tiranni odio aut crudelitatis illius timore ad eum confluxerant in fratris fubfidium properabat. Confédéré igitur cum exercitu in inferiori ciuitatis loco i cum iam intromiffi effent amp;nbsp;partem ip, Gus plurimam occupaffent. Verutis longis armati fafciculo ftipularum adiunào quos latini manipulos vocant:vnde 8lt; nunc in exercitu pedites ab bis manipularii appellantur. Amulius vero cum ea que approbantur intueri cepit ciuibus fibi vn, diep deficientibus:pre timoris magnitudine:nullam fibi proponens vite fpem aut falutis confilium derelidlus penitus vita deceffit. Sed bec fortaffe quifpiam fabu, lofa quedam amp;nbsp;minus vera effe exiftimabit.quod fi refpexerit quibus iniciis ciui' tas ceperit:quoueetiam magnitudinis poftea creuerit amp;nbsp;populo Romano res ge ftas ^ magnifice ac ampliffime extiterint nimirum bec omnia diuina potius ^ bu mana opera eueniffe iudicabit.Adfunt etiam probatiffimi teftes Fabius pidlor 8lt; IDiocles Peparethiusquem confiat prima illa vrbis incunabula memorie commen daffe.Mortuo igitur Amulio cum adbuc viueret Numitor fefe rebus Albanis fu pereffe indignum duxerunt:Siccp rem perftantiffimam rati animo inftituerunt: Numitore Albe relidos amp;nbsp;adbibitis parentibus non mediocribus honoribus con, derc amp;nbsp;fe ciuitatem eifdem potentiffimum in locis quibus ab initio educati erant. Hec enim precipua caufa fuit mani fortaffe erat neceffe : aut eos deferere quos ipfi ad fe conciuerant ad facinus : cum antea eorum fcelera ac flagitia expulerant pa, tria aut certe vna fecum eofdem lares eandem$ ciuitatem incolere quod maxime indignum videbatur: eos potiffimum viros ciues patrie declarari ac commifceri: Albanis qui antea inter cedes furta rapinas omni fiudio conflagraffent .Quam q, dem rem haud fecus fuiffeea de raptu mulierum audatia que poftea euenit tefti' monio fuit cum id aufi fint non vt iniuriam finitimis inferrent fed mulierum pcnu ria 8lt; neceffitate cGomnes benigne maximeçp accepte fint at$ ipfi antea a ceteris defpicerefitur. Poft vero prima vrbis £undimenta templum quoddam conflituequot; runt dei Aülii appellantes quo omnes raptores ac patria profugi cuiufuis generis feruus an libcr effet fine difrcimmevndiqi libere confluebat.Quod quidem vt fta tim ciuitas bominu multitudine repleri pollet Appollinis oraculo conftitutü effe predicabant fuere ab initio non plura vt aiunt ^ mile domicilia fed de bis poftea. Condita autem ciuitate ftrudloq; Afilii templo ad vrbis appellationem animum vertere.Romulus vero quadratam Romam ab fe apellari contendebat. Erat enim ab initio quadrangularis atq illum condite ciuitati imperare. Remus autem ab fe cum infideret fornorem'Auentini locum quem ex illo poftea Rempnium appella' runt nunc vero Rigniarium vocant Compofitis demum vtrihq? animis vrbis appel lationem auiumfignificatione portendi conuenerunt quibubus feperatim infiden' tibus fex aiunt vulteres Remo amp;nbsp;duodecim Romulo occurriffe.Qudam vero re' diffime Remum vidiffe amp;nbsp;mentitum Romulum predicant. Sed abeunte ex Auen tino Remo tum eos apparuiffe fratri. Preterea nunc quoty Romani augureshoc genere auium inter augurandi ftudiu pre ceteris vtunt Herodotus vero ponticus

ocr page 40

refert Herculem quo^ eorum occurfi inter res gerendas magnopere deledatum Eft enim animal minus ceteris pernitiofum. Nam eorum que hommes arant que feminant queue edificant nihil vn$ab bis contaeflum coHifiimue reperitur . Vc' fcuntur autem cadaueribo nullam vn^ viuens morte afficiunt nec vn^ inferunt in luriam A ceteris quog;auibus tametO mortue Gnt quafi proprio fanguine mirifice abftinent. Aquile vero Mdui 8lt; Accipitres amp;nbsp;queep eius generis fint omnes {uos quoq^ amp;nbsp;vulnerant amp;nbsp;occidunt.Et vt Efchilus inquit alter alterum aucupari niquot; titûr. Preterea tanta eft huius volucris dignitas vt non niG raro humanis ocu, lis verfetur cum cetere aues continua quafi confuetudineconfpiciuntur nec facile quifpiam in eius fetus incidiffe traditur .Preterea augures non fronte nec na/ tura huiulmodi volucres apparere exiftimant. Sed ab diis miffos vt prefagium mortalibus nuncient. V'erum vbi Remus dolum bbi a fratre inieAum ede fenht ea opera que paffim ftatuebantur irridere cepit . Non nun^ etiam impedimento laborantibus effe cum ipfe Romulus incenium loca aratro fignarent quibus funda menta alcius fabricarent. Etdeniqicum tranffiliiffet incenia iratus Rcrrulus vt aiunt nonnulli fratrem confodit , Quidam vero ab alio occifum ferunt ex his qui cum eo erant.'quem Celerem appellabat. Concidit etiam in ea difceptationc Fauftulus amp;nbsp;Philiftinus Fauftuli frater quem vna educaffe Romulum ferunt. Celer vero in Thirreniam exulauit amp;nbsp;ab illo Romani viros nequa^ Segnes Cele res appellarunt. Vnde (Quintus Metellus Celer didus q-parenti mortuo gladia torios ludos pauciffimis diebus abfbluit.Cum omnes apparatus illius celeritatem obftupefeerent admirarenturq ? diligentiam. Romulus interim conflituta ingenti Icrobe in Remomio colle circa eum locum quem nunc comitium appellant fratre fepeliuit. Cungobruiffet vna cum illo quedam vite farmenta Inftituit vtonium rerum primitie que que ad vfum hominis viteq? neceffitatem lege aut natura tra, dite funt eo deporterentur.Et deni$ ex qua quif^ ciuitate aut loco Romam adi, bat parum ex ea tellure fecum ferens in fcrobem illam ingerebat.Que quidem cii in orbem deducia effet mundum vt celum appellant. Igitur vt ciuitatem denuo co deret: Aclicis ex Tirrhenia viris qui facris fblennibufcp cerimoniis ac litteris que libet erudirent:iterum inceniai orbem defcripfitlpfe enim cum feminam bouem 8lt; marem coniunxiffet aratro menium loca defignabat: fequentiu vero opera erat vt quas glebas aratrum eruiffet verterent in interiorem partem nec linerent mo, dicam quidem tellurem delabi. Nec Gquidem aratri eruptione cu quali linea qua, dam menia deßgnaßet quod loci pofthac circa erat per Gneopam pomerium quali poft murum appellauit.vbi autem vrbis aditus aptius le offerebant oportuno loci (patio relicuo intacflam tellurem pretermittebat. Vnde menia facra prêter aditus vocabant: Quibus facri nomen indicere iniquum ducebant. Cum omnia cuiuluis generis que humane vite neceffaria lint per eas inferre ac referre opus erat:que fe penumero minus fanda ac pudica effe cotingebat.Conftat itaq; Vrbem Romam ad decem Maii Caf.conditam extitiffe'quam diem Romani vnam inter facratiffii mas habent Natalem patrie apellantes:quaue nullu antea viuens corpus in facris madare cofueuiffe traditur ne fandiOimum patrie natalicium aliquo impuro fan gnine cruentarent. Celebrant quo$ante conditam vrbem eadem potiffimum die paftoralia quedam fefta fblennia q Palilia appellant Sed hec Romane Numenie longe a grecorum confuetudinedefluxxuut. Ceterum diem illa qua Romulus ciuitate condidit trigefima plane contigifle ferut amp;nbsp;eunde lune ad falem curfu ex titiffe que vidiffe Teium Antimachum opinant tertio fexte Olimpiadis anno Equot; rat ea tempeftate Rome qua Varro omni philosophie genere ac rerum geftaru fci cntia maxima claruit,Tarutius philofbpbus eius familiaris qui cu Mathematice

ocr page 41

difcipline apprime eruditus effet ad ea potiffimum que ad Methodi cognitioem circa tabulas pertinebat fefe docftiffimum babunde preftabat EHunc rogauit Var ro vt natalem iRomuli diem vf^ ad boram deduceret:faceretcp ßlogirmum ex bis que de eo viro predicabantur quemadmodum (Geometricorum probleumatu re , folutiones deducuntur eflecp eiufdem generis fpeculationcm dicebat . Si quis ent tempus illius generationis animaducrteret vitam etiam bominisprediceret.Ta rutius igitur poftbabitis ceterrs rebus rem iplam aggreffus que$feliciter Xo' mulus generat queqp etia aduarfa pertulerat 8lt; vite tempus viteis modum rede inCpiciens primam ipfius in Matre conceptionem anno tercio fecunde olimpiadis afferuit extetiffe :Menfe vero fecundum Egiptios quem Romani Decembrem vocant amp;nbsp;tercia ac vigeGma tercie bore in quo fblenniter defecitEt: natum menfe Septembri qui ab Egiptiis appellatur . Die prima poft vigeßmam circa (olis ortum :Et Romam ab eo conditam die nona inter fecudam 8lt; tertiam boram mefis Aprilis :quem Egiptii vocant Nam ciuitates quocp fuam quanep fortunam babere opinatur 8lt; propriu quodda jpfius prime ori ginis quemadmodu amp;nbsp;mortales babet quod fpeciat ad curfus imfluxufqp Hellazp Condita igitur ciuitate primu quidem Romulus eos quibus inerat etatis vigor in militaris legiones diftribuit quarum quellbet peditum tria milia amp;nbsp;equitu ter centum numero cotinebat :qua ideo legione appellauit ggt; ex eledisomniu militi' bus coftabat. Cetera vero multitudine populu vocauit.Centu deinde creat Sena tores quos patres appellauit: 8lt; ordine Senatu. Que quidem nominis appellatio afenedute emanaffe conflat: Patres autem vocatos ferunt quod liberoru patres effent aut vt quidam volunt çp qui non babeat eos poffentflios tan$patres demo ftrare quod multis contigerat amp;nbsp;bis potiffimum qui primum ciuitate tenuerat vel ggt; ipß relique multitudini patroni boc eft defenlbres eße debebant : Nam fic Romani defenfores appellant a patrono quodam vt exiflimant ex bis qui eu Eua! dro olim ea loca tenuerant:Viro quippe elaborantis inopia plebis fludiofiffim? ac opitulatori aut certe Romulus ipfe quos videbat virtute aut dignitatis excellen, tia prepare vteos aliquo premia exornaret luperiores fecit fic patres appellans vt ea nominis manfuetudine ac benignitate amp;nbsp;magiftratusaufteritatem prma torum formidinem ac inuidiam fuccidere poffet .(Que confuetudo buc vf$confer uata efl nifi cum plures in dies buic ordini aferiberentur patres conferipti mo, do appellentur :quod nomen etiam prifcum illud dignitate excellit .•amp; perigrini non patres eos fed Romanos principes vocabant 8lt; ceteros defenfione patronos . Eratenim tum primum tanta inter eos iam parta omnium bcniuolentia vt amp;nbsp;fi omnes feueriffime iudicarent neq; damnatis fugiendi fupplitii locus effet Cu effet qui de omnibus animaduerterent qui virtutem tutarentur qui mores cenferent qui leges fancirent .'Sancitasquo$ intra fiia limina cuflodirent tarnen omni flu' dio ac caritate incredibiliq? obferuantia a ceteris priuatis colerentur Ipfi enim pie bis patroni ac omnium defenfores erant Plebs vero intra obediëntie fepta fe con, tinebat Primates inferioribus filias in matrimonio dare Vbi aliquod virtutis fpe cimen intuebatur non recufabant Nulla lege cautum erat vt patronus clienti iure, iurando aftrmgeretur necp patrono cliens. Et deniep cum plurima alia preclara m' ftituta obleruarent vnimprimis indignum ac inhumanum ducebant ab bis pecu' nias accipere qui paupertate 8lt; inopia laborabant (Quarto deinde menfe poft con, ditam vrbem vt Fabius fcribit Noua quedam Romulo audacia inceffit Nam cum effet8lt;ingenio ferox vt materiam belli fufcitaret oraculis quibufdam fretus qui bus declarabatur futura Rome magnitudo fi rem militarem colerent Romani in agrum Sabinumirrupiffe a nonnullis traditur atgp inde triginta folum virgines

ocr page 42

abdaxifife . Verum alia longe laudabilior at^ uulgatior famaemanäuit Romulus fcilicet cum videret ciuitatem indies noua incolarum frequentia magnopere con, ualefcere atep ob mulierum inopiam minime duraturam magnitudinem cum a vi' cinorum connubio depellerentur fele eam rem noua arte atep confilio iniiße ratum animo fi bene cefferit futuram fibi cum Sabinis perpetuam amicitiam amp;nbsp;quanda fanguinis cdmunionem It primum ex (e fama per B^initimas vrbes quod factam cuiufdam dei aram in fubterraneo (pecu abditam offenderit quem (Eonfum Roma ni vocant 8lt; inde Confules didi quos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;grcci appellant vel potius vt

Proculo placet Neptumnum equeflremER enim fita eius ara in maiori equorum curfu quam cum equeftres ludos celebrabant omnibus adire fas erat .Reliquum vero tempus nec inspicere quidem cui$licebat Quod profecto baud qua$ fuit abfbnum fignificatione nam vt dece t confilia nemini palam effe fed archana at$|i iplis bominis penetralibus abdita fic etia baud temere qui conGliis preerant in ab ditiffima a cetcrorum cofpecftu parte colebant.Hec igitur cum primo apparuiOet Romulus illico clariffima facra folenniffy ludos Gmulat fe facturum Concitif^ ad fpecreaculum plurimis ex finitimis ciuitatibus ipfe toga purpurea redimitus int: primates affidebat Signum autem fuit vt cum e fella affurgeret amp;nbsp;purpuream clamidem complicaret atq?implicita denuo explicaret omnes pariterin Sabinas irruerent que quidem vt (peccaret ad id ludicri couenerat Erat tum circu illum] armati plurimi qui cum primu Romulus fadlo Ggno fe oftendiffet ftriAis enfibus eiatocpingenti clamore in Sabinorum virgines irru erunt.MifTifq? Gne offenfa pa tribus triginta fblu raptas fuiffe à nonnullis traditur. Vnde poflea curie ipfe ap, pellate fimt Sed Valerius Antias feptem amp;nbsp;vigmti ac quingetas lobas vero tres 8lt;odluaginta fexcetaf$extitifle tradidit A quarum contagine ipfe Romulus pe nitus abftinuit pofte^ berfiliam vnam babuitqua pleri$ignorabant (Quod maxie 11IÛ a culpa fcelereq vindicauit no profedlo id fecifle vt iniuriam Sabinis inferret Sed potius vt firmam ac flabilem amicitiam 8lt;affinitatem conubio fanciret ealt;Bl finguinis coiundlione quali neceffitate quada inter (e legittime deuinaret. Aiunt tame nonulli berfiliam banc boffilio potius contigifle Viro fane tume Romanis clariffimo Sed plurimi fuperiori (entetie conueniut at$ex ea Romulum geminos procreare ferunt vnam fcilicet feminam Promam appellataicum prima ex ambo bus genita ßt. Alteru uero mare que Aolliu appellauit ab ea ciuium multitudine conuocata fed poftea mutatis litteris Abilliu Quam opinone fecutus Xenodotus Trecenus plures fibi aduerfarios cocitauit Erat tum forte inter eas virgo queda mira pulcritudine 8lt; forma flue cu a cetu infimoru bominu deduceretur moti ei, indole quidam ingenii adolefcetes vt raperent virginem infecuti funt verum cum^ Talafio puellam adduci fenfiflent qui tu 8lt; fanguinis dignitate amp;nbsp;etatis ac probi tatis gloria plurimu preHabat fefe illico a virgine abftinuiffe ferunt atep laudaffe eius viri fortunam Nonnullos etiarri vf^ ad eius domicilium vna contendiffe Ta' lafium ipfum incredibili ftudio proclamantes quem adbuc Romani cum ipfe lingu, larem quandam ex ea virgine felicitate poflea confecutus fit in nuptiis vt greci bimeneaita 8lt; ipfi proclamore confueuerunt .Sextius vero Sillas Carchedonius vir baud qua^ dicendi dignitate ineruditus fepenumero dicere fblebat çp id nomi nis a Romnlo pro figno rapiendarum virginum omnibus fuit Nam qui puellas de ferebat Talafii nomen proclamabant Vnde ea confiietudo ad pallores emanarit : $ed vt plurimi opinant ex quibus vnus ed lobas :banc fcilicet voce primo in nup, tiis babitam fuifle no nifi vt prouocaret ac lacefleret virgines ad opera 8lt; labores 8lt; potiffimum ad lanificia Nam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;greci lanificium vocant amp;nbsp;tu

latmi ferm)nesnec dum fatis plane a grecis defeiuerant quod fi verum eft qui no

ocr page 43

diceret ex eo bello potius hanc confuetudine emanafTe quodpcftea eum Romanis, Sabini gefferunt .'Nam cum pacato iam bello fedatifyvtringaniniis ambo exerci tum in pacem concordiamcp redicent ido federe ac conditione inter fe conueniflfe

(Que confuetudo etiam ad pofteros venit vtqui filias maritis tradebantaut certe qui aderant Talafium adnupte difciplinam clamitarent teftificantes ad nullam ali am operam mulieres excitari ^ ad vfum lane$laborem.Maßt adhuc alia l^oma' nis confuetudo vt Iponfe nullo pacbo maritalis domicilii limen pertingeret fed fub late illico a preientibus intromitterentur vt vim illam Sabinisa Romulo illati teftificarentur .Aiunt prete rea Romanas mulieres nulla alia ratione acuto flilo in difeernedis crinibus vti nifi vt effet perpetuum illius acerbiffime pugne pofte, ris monumentuum .Confiât igitur tantum facinusa Romanis perpetratum die odaua ac decima menfis Sextilis quem nunc Auguftum vocant: (Qua quidem deo Conio Conlualia fefta celebrabant. At Sabini cum vidiffent tametfi plurimi effet nec ad bella fegnes quippe qui ciuitatem fine menibus colerent vt prifcam illam Lacedemoniorum confùetudinem referrent vnde in ea loca colonia deduxerant tan$ nullum alium aduerfum populum ob animi magnitudfe pertimefceret pri, tamen qi bellum inferrent Romam legatos miferunt qui adbibita manluetudine 8lt;modeftia Romulum prouocarent ad reddendas patribus mulieres : (Drarentt^ vellet tante illate iniurie culpam delere :(Quod fi fecerit (ponderent fe poftea fir' mam ac ftabilcm amicitiam 8lt;affinitatem legi tinie faamp;ros • Romulus vero cu diceret eam iam fanguinis comunionem cu Sabinis accepifle nec velle vllo pacfto virgines remittere . Inani oratione legati Rome tempus terebant. Acron interi Ceninenfium rex vir acerrimi animi cum lampridem Romuli audatiam pertime, fceret cxiftimans ob eam rem quam in Sabinos gefferat metui ac terrori cmnibo futuzf nec propterea deliturum Romulum .Illi ergo bellum inferre conftituit :8lt; comparata plurima militum manu in agros Romanos irrumpit .Cui contra cum| exercitu ferociter fit obuiam Romulus. Tumvero cum aciem vtergi paruo inter' uallo coniunxiffet compofitis in armis militibus ambo Duces inter fe pugnam co' uenernut. Romulus igitur louem deprecatus fi ex ea pugna vicl:oriam reporta , rit fe boftis fpolia eius templo dedicaturum infefto telo irruens regem traiecit. Exercitum quoq?cum fudiffet ciuitatem cepit . Nec Atrocem tamen in ciues fe pre ftitit. (QuinImo imparauit vt omnes vna fecum cum eorum rebus Romam pro ficifccrentur fieretq? ex duabus ciuitatibus vnum corpus 8lt; par voluntas Propte rea euenit vt adiecfta vndicp multitudine ita Roma mira magnitudinebreui cocre fceret Romulus vero Aerone deuidlo vt votum lampridcm animo fu'ceptum per ficeret amp;nbsp;populo rem fpeeftantinimam faceret.Ingentem quercum cuaG tropfe, um infixit : Vbi Aeronis illius (polia fulpendcns inter milites Leurca redimitus aftabat. Elatam deinde dextro humero quercum accinta clamidead ciuitatem cu exercitu armato deferebat canes carmina Appollini victoriali .(Eui ccteri Roma, ni obuiam facti comiter ac benigne Romulum excipiebant . (Que quidem pompa triunphorum pricipium fuit nec mediocrem virtutis emulationem pofteris reli' quit.IDedicauit igitur ea fpolia loui feretrio quem fic appellauit ob illata in bofte uulnera Nam ferirc uulnerari fignificat quod vnum fuerat Romulus deprecatus Vocauit etiam ea fpolia opima vel abopevtdicit Varro velab opere cu fit opus egregium ac clariffimum ducem belf i parem fibi ductorem fuperare (Quod nemini contigit Romanorum nifi duobus poft Romulum Cornelio fcilicet Coflo Cum Tolumnum Tirrbenum obtruncaret amp;nbsp;Claudio Marcello qui Britomartû Cal , Iorum rege fuperauit Sed CofTus amp;nbsp;Marcellus quadrigis euceti boftium fpolia

ocr page 44

in triupbo detulerunt (Quibus quidem TRomulum baud qua$vfum Fuiffe a IDio' nifio traditur • fiiunt enim Tarquinum IDemarati filium extitiffe qui primus ob incredibilem eius animi infblentiam boc triunpbandi genusadinuenit. Alii vero Publicolam Sed Romuli imagines licet intueri neminem niG peditem triunpbu geffide Poft igitur capta Ceninenfium ciuitatem ree adbuc tamen irritati Sabi' norum animi ob accepta iniuriam quiefcere poterit donec fidenas CruftumeriG 8lt; Antennam vicinas vrbis fibi aduerfum Romanos adfciuerit Sed deuiAi ipG pa riter a Rumulo vaftatis vndi$eorum agris opprefifcp ciuitatibus vt fefe Romaml traducerentiuffi Quo fado ipfe illico alia Romanis impartiri loca cepit 8lt;quantu raptarum parentes agri domi habebit tantu ibi vt ponderet dedit Reliqui vero Sabini grauiter id ferentes Tatio (ibi imperatore deledo aduerfum Romaos cu exercitu irrumpunt Sed erat dificillimi acceffus ciuitas cu haberet obiedu om' nibus Capitolium in quo arcem Romana conftituta Tarpeius cuftosobferuabat Illec vt quidam opinantur Tarpeia virgo qui Romulum paru prudente extitiffe indicant Sed profedo illius cuftodis filia fuitHec liquide eu aduentantibus Sa, binis arcem prodere conueniOet fi que in finiflro brachio gerebant Sabini premio darent node aperies Tacium cum exercitu tacite excepit $ed profedo illud c batiffimu eft quod Antigonus inquit Proditores quide amare tirannos Sed odif fe cuproderint Quod etia Cefaripfe in primis tcftatus eft cu de Rimitalco illo traicio dixiffet Amare quide proditionem fed gpditores magnopere abborruifle Bfec eft eni comunis omniu nah 8lt;có{uetudo vt huiufmodi viros vbi vius eßet omnes ament vbi vero periit vfus nimirum odiffe maluit Velutifi cui opuS eßet felle ac veneno quifquis eni pro necOitate laudabit Sed cu neceffitas defierit ab, horrebit (Quod eque contingit Tarpeie .Mam Tatius ne quifpianr.^abinoru vni impudetiffime femine inuideret ex his que in finiftra garebant ereptum e leua eli peu vna eu aureo anulo in virginem coniecit. Idqivt ceteri facerent imperauitop, preOagp plurima auri male proditionis penas etia hoftibus dedit Exiftimaë queep Tarpeium patre eo crimine a Romulo captu quod quidem lobas Galbam Sulpi, tium aderit tradidiffe Additur etia fabule eam virgine Tatii ipfius filia extitiffe que cum Romulo inuito parenti cdiundla edet ab eo necatum :(Quam opinione fe cutuseft Antigonus :Sed poeta Simulus prorfusinfanire creditur :Exiftimans nd Sabinis fed celtis Trapeia Capitolium prodidiffe:cu eorum rege acriter depe riret.Sic eni fere inquit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dum Capitoliu coleret Tarpeia collem Gal'

lorum exardens Regem:tunc boftibus vrbe nbsp;nbsp;nbsp;Prodidit 8lt; patrias euertit per'

fida fedes Hec multo poft fine verfus inquit hoc pacfto Arboei Ceite^ fimul populofa iuuentus Nanc fluuio imerfa fpedlata cede piarut In, fup horretis clipeos atep arma ruentes.(Dbruta ergo eo colle TarpeiaiKome quo c^ab ea locus accepitiRlcc prius id ßbi nominis defuit$Tarquinus rex eu ea lo' ca loui dedicaHet:reliquias omnesinde vna eu ca prilca appellatione fubftulcrit nili quod laxum in Capitolio conftitutum vnde damnati precipitabantur hucuCcF Tarpeium appellatum eft.Capta itaep a Sabinis arce Tatius eorum dux vbi Ro' mulus fuos ad pugnam ftimulabat fretus loci opportunitate cum videret aditu Romanis difficillimum parum illius impetum pertimefeebat : Klamid loci quod inter vtram$aciem vacabat cum effet plurimis vallatus tumulis afperam atq; dif ficilem pugnandi occafionem omnibus prebebat• Reciderat etiam qgt;amnis cum plurimis ante diebus ea loca inundaffet:altiffimum ibi lutum ac fubtecŒam illuui, em vbi nunc forumextat penitus reliquerit que cum Sabinisincognita effent peri culo adeuntibus non mediocri erat, verfi adhunc Rocum temere Sabini regonis defuetudineRomanis cdmoditate preftabat .Erat inter eos Curtius vir quidam

ocr page 45

belli gloria clarus at$animo par qui cum equum fuum in Romanos per ceteris agitaffet vCcp ad hunc locum peruenit .A quo cum diu detineretur dimiffo demu' intra illuuiem equo egre pedes euafit .'Qui locus bucufep ab eo lacus Curtiuseft appellatus .Wifo itaq; periculo Sabini acrius in Romanosirruunt.Confoffifcp ibi plurimis concidit amp;nbsp;Hoftilius qui auus pofterioris boftilii fuit qui poft Numam Pumpilium regnû accepit. Ex Herßlia illa fuperiori vt traditur genitus.Romu' lus etiam ipfe cum inter confertiffimas boftium manus acriter pungnaret idu la , pidis1 capite accepto egre fc i equo cotinuit Quo uulnere perterriti Romanivfep ad palatinum collem boftibus conceffere: Sed rediens illico in bellum Romulusfd giëtibus fuisobuiam fadlus vt ftarent imperat iubet proclamat. Qui cum adhuc? verterent terga nec auderent in pugnam rcuerti.Ipfe protendes in celum manus louem maximum deprecatus eft vt Gfteret exercitumtuum 8 lt;nbsp;res.Romanas lam cadentes erigeret.Moti plurimi regis precibo ac pudore fugientibo ceterispug' nadi animum amp;nbsp;audatiam preftiterdnt Steterunt primo eoi loco Romani vbi lo uis Hatoris templum conftitutum eft. Superior deinceps res Romana fuit : Fufo quoqiexercitu vfq; ad regiam amp;nbsp;ad Vefte facellum boftes infecuti funt. Ibiq^cum ambe acies firmato impetu conftituiffent mira res quedam 8lt; fpecHatione digna ftuporem omnibus attulit .IMam rapte Sabinorum virgines cum id vidiflentrap tis in ulnis infantibus palTif^ per terga crinibus diuinó quodam quafi fpiritu in, ftinefte cum lacrimis ac gemitu per medias acies ac tela prouolat:Èxortantes mo' do patres modoviros vt fedatasiam acies 'dirimerent amp;nbsp;parcerent (anguini.Cu, ius rei admiratione milites moti fidunt illico aciem tela comprimunt iras mittut animos colligut.Fiebat iam totus eo fpecftaculo exercitusomnefe^vt matres i me' dium prodirent aditum apperiebat.Tum vero ipfe s'Quid mali fecimus viris'Aut quid deliquimus patres ^»Jec dum fatis denobis fumptum {upplicium eft^'eum in tantum dedecus ac ignominiam deuenimus vt amiffo pudore 8lt; pudicitia alienis viris rapte premeremur nifi amp;nbsp;banc quocp fupremam omnium ac infeliciffimam calamitatemvedro telo veftro fangulne perferamus Si vindicandum erat borum fcelus fi vlcifcenda iniuria.Si redimeda tanto fanguine captiuitas noftra: Cur no ab initio aduerfum nequiffimosboftes vehiftis : Cur cotempfiftis cum reces erat fcelus : 8lt;adbuc pudorem 8lt; virginitatem noftra intra fua limina tuebamur: Sed expedaftis fcili c^vt cu bis virisaliquo pignore deuinciremur^quo maiori poftea merore ac moleftia 8lt; maritis iam faedis 8lt;vobis patribus afficeremur .Quippe que tam nefando prelio tam infeftiffimoferro: Comuni fanguini ac paricidio par, tus noftros maculari intueamur .Heccinc ^ paterna pietas f^Bdeccine liberorum amor rHeccine connubiis fidesf'Si falutem noftram pctitis:fi libertatem queritis fi pietatem colitis mittite bos animos mittite bec arma que non nifi in generos ve ftros quafi in proprium fanguinem contulidis i^Ne ve finite vt fine bis viris viua mus ex quibus iam 8lt;liberos genuimus amp;nbsp;beniuolentiam amp;nbsp;caritatem competa, uimus:ne ve in aliam fernitutem ac calamitatem copeidamus .Hec Herfilia vnacß cum ceteris locuta Ambo'illico duces ad percuciendum fedus conceffere'.Mulie, res interim depofitis armis parûtesquot; 8lt; germanos obibant congratulabatur viros quocp adducebant fuos liberos oftentabat domum re's fortunas illis'apperiebant jNon deerant feffis vite fomenta : gt;Ie$ deerat Sauciis cura ftudium 8lt; diligetia Mirari Sabinos filie domi tantam paratam libertatem .Mirari etiam tantam cu viris beniuolentiam 8lt;dignitatem confecutam . Quare mitigatiboftes hac condi tione fedus intra fe iunxiffe ferunt : vt mulicres abomni alia'öpèra 8lt;feruitute preter^a lanificio vt diximuslibere effent at$ambo vnamquot;eandém$ciuitatc co, icrent : regerentti ac imperarent pariterRomam^a Romulo Sed Romanos a

ocr page 46

Curibus Tatii patria Quirites appellent. Quo vero loco ambo duces ad percucié dum fedus conuenere eum bucufcp comitium vocant. Duplicata igitur ciuitate centum illico ex $abinis créant Senatores.Duplicatur etiam legionum numerus vtquelibet fit peditu fex milia amp;nbsp;equitu fex centum centurie quocp tres defcripte runt 8lt;appellate. PrimaaÊomulo IRamncnOs • 'Altera TatienOsa Tatio. Eta EucoLucerisvbi conflitutu erat Afilii templum. Nec plures bis fuiffe id teflat quod bucuf^ Centurie tribo didle funt. Qui vero bis preerat tribuni vocati.Bfazp quelibet decem curias continebatquas nonulli amulieri bus denominatas falfo ex, iftimant cum plurime a loco nomina confecute fint 8lt; alios fibi baud uulgares bo, nores Romani impartiti : Nam cum mulieres deambulabat viri femper priorem eius parte concedebat . Statuerutq? ne quid turpe ac impudicu loqui liceret mu' liere allante ne ve nudi ab vlla vn^ confpiccretur efTentq? ipfe audatiis libere que potiflimum in fanguinem bumanum aduertunt. Earum quo$ nati bullam quode antiquum ornamenti genus collo geftarent que quide fic ab eius rei fpecie appel' labant. Non confultare tamen vna reges : Sed alter quidem fecreto ac priuate cu filis centum Senatum inire babebantep feperatim domicilia* Hicquidem Tatius vbi nunc fitum ef lmonete templum.'Romulus vero iuxta bone ripe gradus.(Qui locus circa defeenfum ad equorum curfum ex palatino colle conflitutus e, Vbi fa eram quandam cornum extitifle ferunt. ])Jam fabula efl quod cum Romulus ia' culum corneum bunc locum verfus ex Aduentino vibraflet adeo in altam aciem penetrafle traditur vt a nemine vn^ poterit diuelli. Vigorem deinde a loco con, fecutam ampla magnitudine virentis ramos edidifTe:quam poftea inter lacratiffi mas Romuli res babita fumo cultu ac Audio Romani circumfepfere Tum fi quis forte banc fiti elaborare confpexifTet pretereuntis illico ad ferendas aquas accerf fibat. (Qui quidem tanefyad comune incendium extinguendum cum copiofiffimis aquis repente accurrebant Sed cum.C, Cefar quafdam ad bunc locum femitas conficeret qui circum confodiebant inconfiifte radices incidiffe traditur 8lt; cornu deinceps amififTe germen 8lt; deficatum penitus inpoAerum occidiffe. Sabini igit menfes a Romanis accepere nec minus alia permulta que in Nume vita confcrip, fimus.Sed Romulus ab bis arma cum antea Argolico clipeo Romani vterentur FeAa (blenniaqi facra ambo pariter inibant:Nec fubAulerunt tamen quic^ exbis que primo obferuabant.Quinimo alia denuo addidcre in matronarum dignitate conAituta que ab bis matronalia appellabant.'Cum iple belli iUius libératrices cx titerint. (Carmentalium etiam feAus additus eA dies ob Carmentam quam qui, dam cuiep generationis fortem effe exiAimant.Ideo 8 lt;matres potiffimum ea co , lebant Nonnulli Arcbadis Euandri mulierem fuiffe arbitrantur:rerum futuraru admonitricem que ^bebo dedicata carminibus oracula fignificabat:Vnde dicAa e Carmenta Nam NicoArate ei nomen fuit.(Quidam etiam id nominis alio pacfto i, terpretantur.'çp quafi careat mente Carmenta dida:vt fblet bis euenire que Ap, pollinis nomine debacbantur.De Paliliis prediximus.lLupercalia vero conficie' bant que ob temporis obferuationem ad expiandos Manes con Aituta videbantur Fiebant enim ne feAis diebus menfis februarii.'Quem quafi piacularem interpre' tantur.Vnde prifci quocpdiem il!am febratam vocabant : Quod cum bec ludicra greci licea appellent ab arcbadiis qui cum Euandro erant boe fblenne allatum fuif fe pleri$exiAimant. Potuit tarnen a lupa illa que Romulum educauit recAe ema' naße cum Lupercales inde ludicrum incoent Vbi expofitum Romulum fuiAe fer runt tametfi que ad facra pertinent minus conueniant.Capellas enim maciat dc' inde gemini adulefcentes genere preclari fanguinolenta gladio fedatam fibi facië attingunt? Alii illico cum lana lacie madida accurruntatq^abAergut fanguinem

ocr page 47

Tam Vero opus eft vt rideant adolescentes. Et demum ereptio caprarum tergori bus nudi in fubligatis per ciuitatem difcurrunt.Quicum$ribi obuiam fiunt ver bcrant coriis.Mulieres vero lam adulte vitro fe bis offerunt exiftimantes id iibi Felicem pareûdi facultatem prepare. Bucas vero quidam fabulofam fuper bis attu lit fententiam in illis elegiis de Romanorum rerum defcriptionibus. Ait eni cum Romulus Amulium fuperaffet Vna cum fratre Remo ad eum vf^ locum iniquo lupe mamasexpofiti (uxiffent pre leticia cucurriffe : Et vt cterna eius rei meoria pofteritati foret cos ludos iftituiOe Ideocp nobiles genere adoleCcentes carere ac ferite eo pado quicumcp obuiam fiebant :Vt fignificarent Romulum ac Remum^ ipfum cum olim ftridlis enfibo exAlba profugiOent. At$gladio illo fangumoleto faciem attingere.vt cedis iHtas amp;nbsp;periculi pofteris monumentum effeti denig teo ladle in fmguinis abfterfione vti vt dicarent eorum mirificam ac pene diuina educations.Cuiusvero Acilius fcribit Romulum cum ante conditam vrbem fua pecora perdidiffet fupplicatum Fauno primo conceffiffe:deinde nudum ne fudo# re impediretur omnes faltus currendo luftraOe. Ideo nudatus Lupercales bec lu, dicra celebrare Canem etiam in bis facrisimolant Romani cum ad id facrificii ge nus plurimum pertineat.Nam 8lt; greci ipG in buiuCmodi piacularibus (acris que 'vocantcatulos mactare cofueuerunt Vel potius vt Romulus ipfe lupe eius nutrici gratias referret:que atrociffimos boftes canes babeat vel forte vt lacefferet ad curfum lupercales quemadmodum Canis fiiccendi ad iracund^ facile confueuit. Aiunt preterea Romulum primo facrum fefte ignem dedicate (Euius mmifterio (aeratas virgines conftituiffe quas venales ab ea appellauit. (Quod quidem nonnulli transferet ad Numam cumcpdiuinarum rerum Imprimis ftudiofiffimus effet : Äugurem quoq; extitiffe feruntlitiuf^ adcaptanda augu' ria vfum.Hrat enim Litius baculusincuruus quo fedetes augures auibus templa defignabant Seruatufep in palatino Colle vlfy ad celtarum tempora:quibus capta vrbeincendio euanuiffe ferunt.Poftea vero expulGs a Camillo boftibus inter al' tiffimas fauillas illerum cum omnia ignis cofumfiffet inuentum . Edidit Sieges (Quarum potiffima bec fuit :Ne qua mulier amarito diuortiretur Neep propelli pof fetmiG aut veneficio in filios aut clauiumadulteratioe:aut ftupro caperetur. Sin fecusviri fortune mulieri prouenirent:Statuit quoq;cereri templum quo multe/ res facrificarent manibus. Parricidiis vero nec unam tantumodo penam in dixit tanquam ea res effet antea romanis incognita:Et parracidium nemo pofTet audetfe (Quod longa poft tempeftate vifum eft Romulum baud temere excogitare.cum nullus exacftis iam vere annis fexcentum tantum facinus Rome perpetraffe inuen tus Gt Aiunt Lucium boftium primum poft tot fecula extitiffe qui perfeclto fecu do bello punico paricidii accufaretur. Sed de bis badlenus. Anno deinde quinto. Tacii imperii quidam eius propinqui ac domeftici laurentinorum legatos m vr, bem proficifcentes facio impetu diripuerunt Hili tutantes fua ab bis demum cefi Indignum quippe facinus:(Quod Romulus egre ferens exiftimauit illico damna, tos afficere fupplicio oportere .Tatius vero eam (ententiam repellebat 'Que res potiffima eius poftea diffenGonis fuit* tametG ceteris in rebus concors imperium effet laurentes intérim iniquitate regis impulG:cum ipfevna cum Romulo in La uinio (acrificaret adorti Tatium obtruncat:8lt; Romulum illefum etiam cum lau, dibus mittuntiquaG extitiffet ipfe equitatis femper amp;nbsp;iufticie fautorTurius de' inde Romul? cu dignitate executus eft.^epeliuitqp Tatium in Armiluftrio aue tiniloco,Sed cedis auderes penitus neglexit. Sunt qui dicant Laurentes Remu 11magnitudine perterriti audores (celeris illico romam miGffe : Romulum vero cum diceret cede cede expiari oportere libereremiffis Quo quide fermoe quada

ocr page 48

amp; fufpicionem iniecit id fe non inuite vidiffe quo fibi collegam alienaret.Sed ttife runt eam rem modeftiffime Sabini tum omnium in Romulum iam parta bcniuo' lentia tum etiam eius virtutis admiratione que lam tanta erat vt eum quafi deu intuerentur obftupefeebant etiam Romulum nonull i externorum populi.Ex qui bus prifci la tini ea temperate de impetranda focietate legatos Romam miferût Ifëidenas deinde cepit ciuitatem finitimam populo Romano cum repentino illuc impetu milites ad fuccidendos portarum cardines vt aiunt nonnulli permiGlTet Seq: poftea cum reliqua multitudine ex improuifb contuliffet.Alii autem ferunt fidenates cu agrum Romand late defaftaffent ingenti preda potitosvl^m fub, Urbia penetrate 'Sed poGtum in infidiis Romnlum eos a tergo adortum multa| clade fudiffeicapta^p primo ipetu ciuitate mitem atep come fe omibus prefttiffe dedudaqi eo colonia eftidibus Aprilis duo milia amp;nbsp;quingenta Romanoru .Nec multo tempore poft grauiffima quedam morbi labes oborta vrbem inuafit que re pentina fine egritudine cede captis corporibus mortales opprimebat. Nec erant ab bac pefte libere fruges nec armenta . Peribat pecus fructus quo$deficcabant pluit etiam tota ciuitasgutis fangumeis quali ea labes deorum ira irepfiffetid quo^ cu laurentinis colonis eueniffe cognitu neglectam Tatii cede extitiffe amp;nbsp;ob perditos eorum legatos vtrumep populum deorum monitu ac pernitie fuiffe afle d:um. Traditis ergo vtri$cedis auctoribus vtrim$illico ceflauit labes factif^ infuper quibufdam piacularibus ficris in ipGs ferentinorum portis quod bucuCq; obferuatum eft.RomuluS vtram$ ciuitatem expiauit.Nec dum fatis cefferat la, bes cum (Camerii aduerfum Romanos impetum faciunt regionem vadant. Rati Romulum ob illatam ab diis cladem baud quoquam refipifcere poffe (QuiboiUico cum exercitu occurrit Romulus Modes fudit Sex quo$milia eorum cebs ciuita' tem cepit .luditp Cameriis vt dimidia pars eorum qui fupererant Romam pro/ ficifcercntur.Jple vero ex fuis qui Cameriam colerent duplices reliquit. Quod quidem CaEs.Sextihbo fuit.Tot enim eiuium Romulo eratex fexdecim fere an nis quibus Romam condiderat Interea vero que eo prelio confecutus cd Rneum currum ex Cameria euexit:quem uulcani templo conditutorfccit fe ibi a victoria coronari. $ic igitur confirmatis rebusfinitimi qui minus poterant congratulari quedam quafi propungnacula aduerfum ceteros 8lt; pacis munimen confecuti.Re' Iiqui vero quibus erat potentia maior inuidcre ac pertimefeere tantam in mcdio crefeentem magnitudinem:exidimareqp baud quada ede poft babendam Romu 11audaciam:Sedinitio reOftendum at$reprimendum imperium. Veientes itaq? quorum in Tirrenia res fatis ample fuerant principium fufcitandi belli inuenere Midi legati qui fidenas tanquam ciuitatem fibi attinentem peterent . (Quod non modo iniquum vifum eft RomuloiSed etiam ridiculum.(Quippe qui dum bello fi denates opprimerentur nec tantillum quidem intulident modo.rem perditam ci uitatem domos imperium depofcant condignum petitioni refpondim retulere le' gati .Indignati igitur Weientes vna parte copiarum Romanos qui Fidenis adeu, ftodiam relicdi erant inuadunt omneffy ad vnum trucidant altera vero parte Ro' mulo cum exercitu aduentati occurrunt. Sed vicŒi fugatiq? Veientes fupra odo milia eo prelio amifere iVictores Romani iterum Fidenas expugnant Quod qui' dem predantiffimum Romul i facinus fuide exiftimant.Quippe qui non modo i, duftriam animi$ magnitudinem pre fe tulit.Verum etiam fortitudinem celeri' tatemcp nec minus bumanita tem non mediocrem Verum illud baud quaquam ere dibile eft quod palam de eo predicatur vt quatuordecim milibus boftiuin boc pre lio cebsipf e Romulus fupra feptem milia proprio mucrone peremiffet. Quod etia Meflenii de Ariftomeno iaditant quod tercentum ipfe, Lacedemoniorum diti

ocr page 49

fitaffet Fractis igitur Veientium rebus quicp fugiebant dimiffis duitate Komu lus repente inuadit Oppidani vero ob acceptam cladem perterriti pacem in cen, tum annosa Romanis petiuere. Pace impetrata feptima parte agrorum muldati quam feptmagium appellant. Salinas quocpque circa flumen erat amifere. t)ati fimt etia ab bis pacis oblides. IXIobiliffimi ciuitatis quinquaginta.triunpbauitcF de bis Idibus ocŒobris ducens fecum in eum triumphum inter ceteroscaptiuos : Veietium ducem bominem (ane decrepitum qui prêter etatem ftultc ac imperite (uos ducŒaffe iuffiis eftddeo bucuf$ qui facra victorialia gerut canum fenem pur, pura indutum per forum in Capitolium ducunt puerilem bullam illam collo ge, ftantem .'canit tum preco (ardianos aGnos effe .Nam tirrbenos ferunt Sardiano' rum Coloniam extitiffe: Verum boc vltimum Romuli opus fuit. Pace deinde fibi vndicp parta tot ac tantis rebus geftis elatus Romulus vt ceteris vere omnibus fblet euemre ob fecundam rerum fortunam amp;nbsp;nimiam felicitatem infolentia 8lt;ttv more animofuperbire cepit. Ceflerat iam vrbanitasilla popularis :qua de fe mi, rifice preflabat Vrfacp in deficilem monarchiam ciuitas eo fe lure deffitutam effe 'videbat cacp ducis bum^itate priuatam quo lam tantum ei accreuerat imperium Ipfe enim toga purpurea redimitus inforum prodibat reddebatepius (edens Sella curuli . Aftabatiuuenes circu cuquos amiftradi prdptitudfe celeres appeMauit Peribant etiam nonnulli veftibns (uccintis adcoercedam cum virgis multitudine expediti:Vt etiam quos iudiffet vinculis colligarent. Quos litoresappellaoit ali' gandis hominibus : Nunc vero intcrpobto'c.ficlorcs appellant hos enim

greci vocant quod (int quali populi miniftri : cum iph ad huc populum 8lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;multitudinem dicant. Ceterum cum /hlbeobiiffet.Nu,

initor iple imperio potitus facula contione regem ex fabinis declarauit :quin anuu tantum obtineret magidratum :docens primates priuatim viuere opportere 8C ciuitatem liberam effe partim tamen (uperiores. Patres vero haud amplius ciui, tatis partem capiebant .Sed pridina eorum dignitatem priuat condietudine po' tius quam ex lententia in (enatum prodibant . Ip(eenim omnia (ilentiodatuens patrum fententiam properabat .Erant preterea alia his grauiora queep enim bel, lo aut armis comparauerant ipfe omnia iniuffu patrum militibo diftribuebat.Vei entibus quo$inutto Senatu oblides redituens vifuSeft rem admodum indignam facere aduerfum patres atcitomnium contemnere dignitatem (Quapropter euenit vt ipfe breui pofl in contumelioliffima inuidiam ac fufpitione prolabaretur Rap, tu($ nec admodum poft incredibile didtu e mediis ciuium oculis euanuit : Nonis quintilibus:NnIlum penitus fue mortis veftigium relinquens nili quedam humae rationis expertia : Quaquidem die adhuc poderi quedam obferuant que de Ro' muli cede merorem 8lt; egritudinem indicant . Nee id de Romulo admirandum eft : Cum etiam Scipio Äffricanus domi poft cenam quodam repentino cafu peri erit. (Euius interitus tante ad mirationi omnibus fuit vt vix credere Romani po' tuerint . Alii ferebat Affricanum cum effet imbecilli a natura corpora line alicui, minifterio periiffe . Alii veneno (e ipluni occidite .Alii abinimicis necatum cum nocftu clam dormientem inuafiffent • (Qui quidem cum diu (pecdaculo omnibus fuidet ingenite cuiufdam peftis fulpedionem dedit • Mortuo igitur ita repente Romulo nullocp penitus iplius vt dixi vedigio relicdo creditum illum ed cum in Vulcani templo fenatum coiret ab infenlis patribus laceratum 8lt; fuam qnemep partem in (inu clam extuliffe. Alii raptum a nimbis e media contione ferunt cum ad recenfendum exercitum adeapream paludem conueniffet . Vbi repente exorta tempeftas cum tonitribus ac ingenti ventorum fragore terram vndig? grandine operuiffet Sol quoq notie intepefta penitus defcciflct At$eo fpedaculo couerfe

ocr page 50

inter fe patribus ceteram multitudinem perterritam auFugifle Sed poflquamÇ data eft procella 8lt; ex tam turbido dié ferena rediit lux amiffi regis deßdeno omnes in vnum confluebant • Patres vero anxie multitudini reßftentes venerari IRomulum amp;nbsp;colere lubebant tanquam in deorum numerum raptum atq? optin u Romanis numen ex optimo futurum rege : (Quare plurimi fpe felicioris euentus erecti animos conciliabant.(Quidam vero duriter atcp afpere fadluin increrabant acculantes patres fuiffe quidifcreptum regem occiderint (etp aduerfum Aomu' Ium longe probatioresextitiffe dicebant 'Interea Iulius Proculus qui ex A!ba ori undus erat . Wir profecto inter patres 8 lt;nbsp;genere amp;nbsp;dignitate primarius tum etia cum rege fide beniuolentia 8lt; affinitate coniundlus turbatam intuens regis defi' derio multitudinem repente in contionem venit adbibitoc p ad id lurc iurado:Ro/ mulus inquit prima hodierna luce cum in forum venirem obviam fe mihi tulit for 'ma longe auguftior humana fplendidiffimis atqi ardetibus armis feptus cuius fut gore cum horruinem primo : Quid inquam rex hanc tuam infelicem ciuitatem ac miferos ciues in tam grauiffimo tui defideno lucftu amp;nbsp;merore reliquifti ;llle co tra .Sic diis placitum eft . Procule cum tot annos inter mortales extiterim modo 'ampliffima vrbe conftituta inter deorum fim cetum inmortalium 0ed letare atep anuntia. Romanis vt iufPiciam 8lt; rem militarem colant cum nulle future fint täte opes que noftris armis reeftere poffintÆgo vero meam femper propitio numine progeniem fbfpitabo. Mira huic viro tradita eft fides ob coniundlam cu rege affi nitatem tum etiam eius viri probitatem 8lt;acceptu lufiurandu : Tumve^o plebs depofita omni fuCpitione 8lt; contumelia Romulum quirinum appellant es vt deum colere ceperunt .(Greci hoc idem de Arifteo preconenß amp;nbsp;de Cleomcde Aftipa' lenii fabulantur .(Qui quidem cum. Arifteus in fulonana officina periffet :ferunt exoculis ferentium funus euanuiffe Poflea vero Cortone incedentem vifum ab his qui ex perigrinatione proficifcebantur.Sed Ckomedes cum incredibili cor poris robore ac migmtudie pre ceteriS preftaret vir (ane indomiti atqi inuicfli ani 'mi amp;nbsp;qui lam antea permulta violenta ac immanitate patrauerat in quendam de mum ftudioforum adolelccntium ludum irrupiffe traditur:in quoingens coluna condituta totum fere tectam continebat: Quam cum infpexdTet Oeomedes ma' nu adortum vna cum tecflo dilieciffe: Contritif^ omnibus ado'efcentibusfe libe¥ eripuiffe fugam .Se$cum inlequerentur accole demum in quodam fcrinio adeo arcfte conclufilTe ferunt: vt a nemine vnqua poterit aperiri .Sed fradis deniep ab his vtrimq? talibus nulquam tantum inuentum Cleomedem Cuius rei adm ratio ne captos Accolas fcifitatu Apollinem mifilTe . (Draculunq refpondide hoc pacto Vltimus heroum Cleomedesaftipafeusid etiam de Alemena tradituur cui i loco inuentus Iapis admiratione omnibus fuit plurima preterea ab his effingutur pre' ter con fuetudinem lpgcm$nature :attribuentes diuinitatis imortalitati corrup' tibifia atep caduca .Prorfus quidem virtuti diuinitatcm defperare impium ac ih humanam eft. Welle autem terrena ifta ac momentanea celo admifecre nihilabfur dius Sed permittenda eft hec opinio antiquitati cum optimu a. Pindaro preGdiu confecuta eft . Ait enim omnium mortalium corpus morte interire: Atepomniu animantium formas ab eternitate priuari : (Quod vero fblum ex deo nafcitur inde vt proficifcitur fic etiam vt eo redeat eft neceffe : non per corporis fFetiem. Sed h ab ea mole dilcefferit : fiatcp penitus purum inuiolatum atep incorruptum quod eft proprium humane anime ac Ipiritus (Que fecundum Heraclitum :cum leuiffi, 'ma at$ incorruptibilis fit quali uulgur e nebula ita evolate corpore : Sed hac mole infula atep inmerfa hoc luto tanquam turbufentiffima caligine opprimeretur

'‘grauilTima efficitur Nec poteft ad celum vnde dilcefferat euolare Conflat igitur

ocr page 51

nullam eße tanta Felicitate ornatu corpus.quod natura acbùmanê vite conditide adurgere in cclum pofTit. Quodfblum virtuti ac anime a diis conceffum eft.(Que quidem diuma clementia homines diùos facit •'amp; ex diuis demones amp;nbsp;ex demoni, bus G emundenturatty omnemabfterferint labem non bumanalege• Sed eorum iuftitia ac benignitate in deos vertit :optimum illum atep feliciffimum beatitudi' ni$Einèm adipifcentes :Sed vt ad biftoriam redeam Nonnulli exiftimant iRomti Ium (Quirinium appellatum efle quod femper belli ac pugne ftndiofifTimus extite rit filii cum etiam Romani (Quirites appellarentur amp;1ii ab eo genere teli quod Prifci Quirinum dicebant.Vndelunonis Quirinalis imago Gtabea cufpide appel lata ^tin regia telum illud coriftitutum IVlartem vocant .Quiq? bofteseo ferie' bat ornare etiam laudibus confueuerunt.Ideo Romulum tanquam belli ac pugnç deum (Quirinum appellarunt. templu quotp conftituère in eo colle qui nunc ab eo (Quirinalisappellatur diem etiam qua ipfe e media vanuit contione turbe fug^ vocant Et nonas capratinas eo quia facra ad capream paludem ex ciuitate deffere/ bat proclamantes inter fe alternis nominibus cum timore ac animi perturbatione eum fuge ac prouocationis morem fecuti quem mortuo Romulo trepida plebs inf feconcitauerant .TametO Alii aliunde banc confnetudinem emanafle ferant. Ma poft$Celte vrbe capta a Camillo turpiter fugati effent . Latini illico duce Libio poft Poftumio bellum intulerunt rati baud facile refiAere Romanos ob acceptam a (Gallis proxime cladem Qui cum caftra pro menibus locaffent lufTit Poftumius preconem Romanos adire qui diceret latinosiam perditam veterem illam amici' tiam amp;nbsp;affinitatem renouaturn veniffe 8lt; genus fuum eam$fagumis cbmunioné houis nuptiis fancitam $iergo plurimasad fe miferint virgines quo poffint amif, hm affinitatem recuperare pollicereturfuturam cum bis pacem ac ftabilem ami' eidam Quemadmodumetiam cum $abinis antea fuit Romani vero primum per timelcere tantum belli impetum nec minus buic deditioni dedignari . Dum bec agitarenturaeceffit in mediam contionem Pbilotis ancilla quam alii Tutulam vo cant periuafjtq? neutri cedere Romanos ffibi aduor terintpóffe facile amp;nbsp;bellum a menibus propulfare 8lt;eam effugere deditionem iHortatur fele imprimis deftina' dum boftibus effe amp;nbsp;cum ea fiii generis mulieres que effent liberali ac ingenuo ap paratu perdite Klodfe deinde itempefta fefignum Romanis incendio preftituru vt repente latinos cumarmis inuadant 8lt; boftesfemifepu'tos fomno libere potia, tur Quo quidem facile perfuafo cum primum oportuna ceffit occabo Philotis an' cilla illico indicat Romanis Ggnum Caprifico quodam atergo circumfepta ne bo ftes incendii rutilatione prefentirent amp;nbsp;vt fblis rem aperiret Romanis Vt ergo primum Romani Ggnum acceperunt exciti repente latinos de improuifb inuadut fefe alternis nominibus circa ciuitatis aditus ob tetram nocftis caliginem appella, tes Vidis itacplatinis vidores Romai in victorie monumétu bec facra celebrari decernunt Non ecp capratine ab ea caprifico did:2 que ancille illos incendio ab bo, ftium confpedu Romanos liberauit Veftiuntur enim in bac celebritate mulieres ramis ficuhiis Ancille deinde circum feadeuntes colludunt pariter .poftea vero inter (e faxa collidentes prilcam illa mutuam appellatione imitantur Sed huic opi moni baud plurimi funt qui confentiant Nam 8lt; inter diu ea ludicra celebrare tum etiam mutuis appellationibus ad capream paludem mare verfus difeurrere potius (uperiori videndum conuenire opinioni aut forte in eadem die diuerfis ta' men temporibus contigit vtrum$ Romanis Euanuit igitur Romalus anos natus quatuor 8lt;quinquagintaodo amp;nbsp;triginta Vrbis imperio potitus 'Hec fiint denii^ qne de Romulo digna memoria accepimus

ocr page 52

ïER PVLCBIRA proferores amp;nbsp;eximia virtus eft fa' taaientiffime pater qua amp;nbsp;viuos cohmus amp;nbsp;in mortuorum .Remoriam atep deGderium mirabiliter 8lt; agimur amp;nbsp;ineen raimur amp;nbsp;cum omnis eius preftantia non minimi ducen' (raa fît : turn ea maximi facierda quam animiius vigor^ fpreftiterit . Nam cum animo condemus amp;nbsp;corpore . ex plf o certe quicquid vitro manat bonum id prorfus eft;a, lt;*„$.primecp diuinum . Edenim 8lt;ille diuinus ex deo$ pro' Saamp;m inbecillitas itam diu videtur excellere iquod ipfi rationi obtemperarit . At reliAoconfitio continuo titubat Jabitur ideperit : Itaq; huius quamcuncp virtutem dicimus falfo eam nomine appellamus .Nam vel ea corporif nuUa fit 'vel ficua fit • 'vfurariam poffidet .Etenim corpus moritur :i11a vero eter na permanet •Inter animi autem virtures que multiplices preclaret^omnes fuut ci primas laudis partes mea fententia dari decet : qua folam veritatem nofeere: eamq ; meditari ac feqni inducimur . Hec enim vna mortalibus felicitatem pollice tur.Hanc puto fapientiam vocant.huiusqui expers fuerit omni cnm virtute mun| dum iure fateri licet ''(Quis enim (fultus fortiSf'Quis inlipiens luftus ƒ Quis tem, perans ƒ(Quis liberaliss 'Quis magnanimis''Qui verum norit : deum etiam norit Is enim vnicus ed veritas : quam qui rcede contemplatur redle beatus haberi de bet . huiuce vero angude Virtutisnomen amp;nbsp;vetus amp;nbsp;celebre . Hanc qui fetari conplccdity putarentur •'lapientes primum : deinde quoniam id fuperbius dici vi deretur; lapientie ftudioli cognominati funt. Sic enim philo (bphos interpretari voluerunt. Inter hos vero !icurguslacedemonius antiquidimus habetur amp;nbsp;lau' datus inprimis : cuiufcumcpfuperiorem eam rem publicam : latinam reddiffem quam fummo ingenio : fumma eloquentia : fumma eruditione xenophon accura' tiffime fcriplerat. Operepretium vifum ed : vt vita etiam eius omnis more($in notefeerent . Ita nam$ non inutile fuerit: amp;qua prifci via (apientie fibi nomen vendicare molirentur : Intelligere 8lt; cum lapientia chridiana que (bla fanum fa, pit vna conferre . Quaobrem ipfius Iigurgi vitam {um ex Plutarcho interpreta, tus.Is enim advnguem vnus illiusres geftas omnes cop^exused. Qui amp;fi di' cendi eloquentia Xenophonte Gt minor docflrina tamen amp;nbsp;diligentia fy proxime ac cedit . Hunc autem ligurgum non dubito cum qmcq^otii naeffus fueris pater pre ftantiffime : non animi caufa modo : fed ea quoq; fciendi cupiditate que generous quibu'q? mentibuseft ingenita non inuituslectitabis. Quippe qui ex hac vita ani aduerfurus liquido Gsquandam vetuftiffime antiquitatis îinaginem atgidifcipli nam . IKIeq? miraberis fcio g, Fmortalibus adeo laudibus (uperiorem . Ageßlaum nofter honedarit xenopho intueberis enim eum ex lacedemoniorum illa re p.tum ex hac prefente vita is militie prcceptis amp;nbsp;indituris prudentiffimum amp;nbsp;fortifTi' mum regem illum femetipfum inftruxiffe amp;nbsp;egregie confirmaffe quibus florenti ffime reipublice clarifTimaq; imperia 8lt; lautidime augentur amp;nbsp;pacatidime confer (Ruantur puleberime exornantur .Vale

ocr page 53

E ILIGVRŒO luEGVMTatore nibilvt ita dixerim erte narrare licet cuius quidé amp;nbsp;genus amp;nbsp;peregrinatio obitus atty apud omnes ipGus inferendis fegibuS con' ]ftituendatyrep. ftudium varias biftorias fortitum é At ne tempora quidem confiant Quibus vir ille fuerit .Ahi ^^amep bipbiti temporibo claruiffe feriafcp olimpiacas vna fecum confeciffe tradunt '(Quorum eft 8lt; Ariftoteles pbi ^^^^^^opbusconiedluram trabens ex co difco quo in olimpia

enim ligurgi nomen incifum conferuatur Alii vero ex

=°nesat$ Appollodorus non pacis annis antiquorem prima olimpiade ligurgum

§ oftendut. Tbimeus autem fentire videtur duos apud fparOatas ligurgosextitiHe

°baud eodem tempore Eorumqivtriufy res gedasob gloriam in alterum referri 8lt; vetuftiorem quidem non porro ab Humeri temporibus fuiffe .(Quidam etiam Humerum illumvidiffe ferunt. Xenophon quo$videtur antiquitatem viri illius afferere lU quibusligurgum beraclidarum temporibus fuifle commemorat. Nam genere quidem nouiffimos etiam (parte regnantium beraclidas fuiffe perspicuum eft .IHic autem videtur illos nominare 1 eraclidas voluiffe: qui primi fimulcB proxi ini berculi extiterunt .Verumtamen quancp tanto in errore verCetur biforia eni temureos fequentes velqui probatiffimis argumentisvel teOibuS celeberrimis Vtuntur que de boe viro perscripta funt in medium referre Cum 8lt; Gmonides poe ta non eunomi fed prianidis filium ligurgum dicit atep ligurgum 8lt; Eunomu plu, rimi fere non bac generis origine perbibent fed ex Procle 8lt; ariftodemo inquiunt fuum natum exfoo euritionem ex quo prianin ex boe autem eunomumex eunomo vero polideAem ex priore vxore licurgum autem iuniorem ex dionaffa .Vtvero Euticbidas tradidit eum quidem fextuma proclc ab hercule autem vndecimum ex maioribus autem eius fous maxime iltuftris fuit . Quo imperante elotcsfpar' nate in feruitutem egere 8lt; agrinon nihil ab archadibus abfcidentcs fibi aduendi' carunt .Pertur autem foum nuper difficili aridoep loco a clitoriis obfeffum in ea Venice fédéra vt partam bello terram eis relinqueret fi quidé ipG atcp fat omnes ex proximo fonte biberet firmatis autem lureiurando fedcribus cogregatifcp fuis omnibus ilh qui non biberet regnum fe traditurum pollicitum cfle. Continente vero fe nemine fed cuncŒ.s potius bibentibus foumipfum poft omnes defcendiffe

\ 8lt; boftibus adhuc prefentibus cum fefe aqnaafperfifTct abfcefTiffe locumcp tenuiP fe peridc atcp non omnes bibiffent fed tarn amp;nbsp;fibasobresfoum admircntur no ab hoc tarnen fed ab eius filio familiam euritiotidascognoninarunt • Videtur enim primus Eurition nimirum regie poteratis faftum remiGffe beneficiis alliciens po pulum^multitudinicpgratificans Exbuiufmodi vero remiffione populo ad auda, tiam irritato poderis autem regibo tum multitudinis exofis tum vel ad gratiam vel propter infirmitatem diffimulando perferentibus fparta diutius leges atcp or dmem defiderauit .(Qua tempeftate 8lt;hcurgi patrem imperitam diem obire con' tigit . Dirimens enim quandam tumultuantium pugnampopinarro cultro icdus occubuit . Polidecdi filio qui erat natu grandior relido imperio . Quoquidem8C ipfo mortuo non multo poft in regnum fuccedere licurgum oportebatveluti om' nes opinabantur . Atcp priufcp manifeftum foret fratrisvxorem pregnantem effe regnabat. Sed podea ^celerrime bac de re certior faedus ed regnum declarauit pueri effe fi quide mas foret principatu veroipfe ta$tutor gubernabat pupillo^

ocr page 54

autem regum tutores lacédêmonii prodicos nommant . Sed vt mulier clanculum eum accerfere verbaqp de perdendo puero quo illi (parte imparati nuberet facere eius quidem ingenim ligurgus exofijS ac deteftatus edad ea vero que dicebantur Contradixit nibil quin laudare 8lt; admittere (imulans ilUon opotere inquit per ab ortluum partum at$ medicamentum ipfa fibi corporis detrimentum afferat pe, ricliteturc^ fibi enim cure fore vt continuo g, nafceretur e medio tollatur Hoc igië padlo ad tempus vf^ pariundi deducens mulierem vbi illam parientem fenfit mi' fit qui parturienti affiderent eamçp afTeruarent . His autem imperarat fi femina nafceretuream mulieribus traderent. Si mas eum ad fe deferrent qui quicquid rerum tunc ipf e gereret. Accidit autem vt mulier ipfo cum principibus cenante marem pareret . At minidri aderant qui ad eum infantem deportarunt. (Quem ille (ufeipiens traditur dixiffe ad difeumbentes. Rex natus e nobis o (partiate ac deinde cum in regio folo reclinauidet . (Cbarilaum nominauifTe quoniam qui ad' erant bilates omnes effet admirantes illi qnidem tum eius animi magnitudinem tum iuftitiam. Regnauit autem totos menfes odio . Ceterum eratfpedlatiffi , mus apud ciues plure($fuere qui fibi ob virtutem auCcultarent 8lt; alacres impera ta exequerentur quem qni vt regis curatori poteftatcm$regiam babenti obtem' perarent. Erat8 lt;quidam aduerfuseum inuidia ac nonnulli quoniam luuenis in incrementis effet in eum infidias moliebantur prefertim cognati amp;nbsp;familiares ma tris ipGus regis que contumelia affedla videbatur cuiuf^ frater leonidas vbi au' dacius aliquando at$ petulantius in ligurgum maledixiflet fubdidit (e plane :ac certo fcire ipfum necaturum fulpitione is prebens ac ligurgum calumnia preoc' cupans vtinfidiis vfum liquid regem pati contigerit buiufcerrodi aute verba que dam etiam a muliere efferebantur que grauiter ligurgus amp;nbsp;permolefte ferens ve ritufqi occulta conblia ftatuit peregrinatione euitare (uCpiticnem vagariq? cuo ad nepos per etatem ad fucceffionem regni prolem confequeretur. Iraq; ßc fbluens primum in cretam venit vbi res publica regionis difcens congreffuOpviriS prima riis gloria partim amp;nbsp;legibus probauit accepitq? quafi domum tranaturus atq; vßi rus partim etiam contemplit preterea virum vnum qui fapiens illic ciuilil^ babe, batur gratia 8lt; amicitia perfuafu Thalete nomine fparta mißt qui poeta verfüg liricorum exidimatus occaßone quidem amp;nbsp;pretextu banc illic artem exerceret re vero que optimi legumlatores (olent ea ipfe perficeret .Illius enim bedequedam erant orationesque modis ßmul8 lt;numeris multum decoris grauitatifq; babenti, bus ad obtemperandum concordiaq vtendum reuocarent .Isautem auditorumt genia lenßm demulcebantur amp;nbsp;a maliuolentia que tunc illisinuicem inerat rerum bonedarum ftudio ab(ue(cebant.Quamobre omnes ille quodamodo boneftiffimis Ligurgiinditutis preparauit Excerta autem Licurgusin afiam nauigauit voles vt fertur cretenß victui abidlo quide illi 8lt; (euero fumptusionicos ac deliciasque admodum medici (anis corporibus fub egra 8lt; morbo(a folent amp;nbsp;conputare 8lt; ita viuendi atep rerum publicarum differentiam decernere Quo quidem in loco cum Homeri poeinata primum legiffet que apud Creopbili filios feruabantur 8lt;iniif fent intuitus ciuile inflitutum ac eruditionem admixtam non minore fetandam ftudio ^ aurum voluptates intemperantiamq? Ii bidinis ea queep libenter fcripßt amp;nbsp;congregault vt in patriam deuedurus. Erat enim pertenuis fama quedam ver {uumapudgrecos.(Qua(dam Poefeos partes (parßm vt acciderat diuulgare con' fecuti fuerant baud multi • Earn ligurgus vel primns illudrem fecit egiptii vero etiam ad (e venide ligurgum putant amp;nbsp;abaliis nationibus pugnadi difcrime maxi me admiratum id ad (partiatas tranftulifle diuißlq; fabris amp;nbsp;uulgaribus opifici' bus vrbanam veriffime ciuitatem mundamtp reddidiffe. Que ab egiptiis dicunt

ocr page 55

bec eadem amp;nbsp;grecomm aliqui amp;nbsp;ipfrrétànî~|ëftàffîm tcripÿprès texantur Quod autem tigurgus libram bibenamcp petierit amp;nbsp;indiam pcragrans .C^mnofopbiftis congreffus fit prêter firiftocraté fpartiatam bipparcbi fflium neminem dixrfe.cp gnofcimus .Atlacedemonii abfentem ligurgum déGderabant accerfebatcp fepenu rnero quaf i reges nome dignitatemc p dumtaxat filiudjvero quo multitudini pr@' 'ftarent nibil baberent at Ï ligurgo imperatorium quoddam (ffet ingeniumamp; vis

que homines allicetur 8 lt;preftantiores feddèret . Vemm neep regibus lUiuScVUi prefentia minusdeßderabatur quiri fperebant eo prefente multitudinem minus te feadiniuriam contumeliam latum ire /Cum ergo ligurgus ad bofe jta affectos reuertiffet illico agreffuseO prefentem moucre datum rempublicam^ mutare tan^ nullum neep opus neep vfus legum lingularium effet nifi quis veluti corpori egro 8 lt;nbsp;morbis omnifariam p'erio inberentem valitudinis temperiem refolues ac deiiciens medicamentis purgationibufcp • Alterum óÖuum vinendi ordinem agre diatur .Cum boeigiturfeeum cogitaffet primumomnium Delpbos peciit amp;nbsp;ac, cepta forte adtifcp facrificiis redit celëbratum illum oraculum fecum referens quo, amp;nbsp;dile'Aus diis amp;nbsp;deus ipfe potiufquam bomoa pbitia appcnatus eft .Preclaram enim legum inftitutionem efflagitanti inquit tandem deum amp;nbsp;dare illam 8lt;annu ere que longe aliarum rarum publicarum óptima foret Itä^ bis çlatus^optimateS accerGuit aciimul rem aggredi bortatus ed clanculum amicos antea allocutus beinde fie paulatim cum plures téritaffet amp;nbsp;ad rèm ipfam conRituiffet vbi adueƒ nit tempus triginta principes iuffit ^ primu illÜxiffet inforum arnamp;atiprocédez rent eu dupons gratia turn 8lt; terroris fiqüi aduerfafentur .(Quorum vigmti illu ftrioresmermippus perfpicue fcripfit (Qui vero ligurgi facinoris ynusomniü pap ticeps fuerit amp;nbsp;Gbi in ferendislegibus foéiû ärtbemiad^ nominant.(Drto autem tumultu Cbarilaus Yex metu perculfus veluti aefuerium Ce totu negotium infurw geret in erarirdomu defugit.i)emde'{ttafionibtiamp;aamp;,feRtifyiuramentis prodiit 8lt; que gerebantur particepsfuit . Quippe qui v^adeo miti effet leniq^ ingeniovt cû aliquando fecum vna regnaret ßrcbefilaus dixeritädurrfus eos qui adolefcété laudil^s efferebant Quo paaoCbarilaus vir bonus non fuerit qui ne etia impro, bis moleftus ed.Qum multavero . Ligurgus'innöuaget.primu fuit 8lt; maximum fenioru conditu tio quam ait piato tumefcenti rc^ta'imperio ad mixtam amp;nbsp;ad max imas res adipifcendas falutem fimul 8lt; coritinenti^ equatem potedate^affecutam Sufpenfa enl refpublica 8 lt;declinans nunc ad regesquot;intirannide nunç ad plebemin. Democratiam cu ficuti munimen feniorum V'rnicipatu in medio datuidct ac neu lt;: tram effet in partem pronior tutiffimu ordmem amp;dàtum babuit-Semper enim -od:0 amp;nbsp;viginti leniores illis turn regibus affiftebantyt populari pricipatu repugn naretur turn verone tiranriis fieret rurfum poptili viribus fauebant , Tot autem eos leniores fuiffe refert firidoteles .Eorum enim qui jprimi xxx cu Ligurgo ex. titident duo id negotii pre metu reliquerunt . Spetusaute ^itab initio tot fuiffe conflii participes.Quidametiam effe poffel quod ipfenumerus per feptcnarium . quatér multiplicatur abfoluitur lEt quod fuis partibus qualis,poft fenarium per,. fecdus ed. fit mibi videtur tot maxime feniores èônftijtuiÇfe vtomnes xxx..effet, odo autem etiam viginti regibus duobus effe additos' :$ic.igitur circa buncJPtb j; cipatum liigurgusféuduerit vt ea derevaticinum8lt; .quot; Delpbisreportarit quod rbetiam vocant id e buiufeemodi'

In bifee omnibuspbilas..Pbilaxae 8lt; oVaS obaxUe mulqtudiriis imp,artas diuibo Z, nem didributionemcpGgnificat quarum alias pbilas alias obas appellauitarcbaeec te vero reges dicuntur .^AppeUacèrà aute eft concioriarï . Nä publice inftitutrois

ocr page 56

principium ac cautam in pbitium oraculum retulit ♦ Sed babicam amp;nbsp;gnationem nunc oenutem vocant. At. Ariftotifes gnationem fluuium babicam vero partem aOerit. Inter bos autem contiones agebant cum ne$atria effet neep abus ullus ap paratus (Quare 8lt; bec exiftimabat ad bene con fulendum accedere quin potius ea obeffe que nugaces 8 lt;nbsp;molles redderent mani elatione mentes coeuntium quando quidem ad ftatuas 8lt; picturas aut theatrorum profeeia aut curiarum tcdla curio fius elaborata ipG concionantes afpiciunt Ex reliqua vero coacta multitudine fen, tetia dicere nemini permittebatur. (Quam autem leniores regef^ tuliffent decer nedi populusiusbabebat • Poftero tamen tempore mnltis remouendo addcndo$ pePuertetibus violantibuf$fente tias Polidorus amp;nbsp;Tbeponpus reges becrbetrc aferipfere .CQue autem populus praue rogauerit. Abis leniores amp;nbsp;arcbagetas fe greges effe boceft non roborare fed omnino amp;nbsp;difccderc 8lt;populunidimittere t^ quam fetentiam in deterius amp;nbsp;vertentem 8lt; conmutantem Suafefcant ipG ciuitati fic effe faciundum quali bec deo imperante veluti ferme bifce Tritius meminit. Pbitius affatus quos eft oracula pbebi Difcite veridici fanaq? verba dei .Confilii imperium reges feruare luperbos. Sparta quibus cura eft vrbs capienda probis Grandeuofp lenes 8lt; qui relpondeat almis Hinc reliquum rhetris rcdla fimul po pulum Quam^ boc pacfto inftitutionem ciuilem Licurgus mifcuiffet tamen qui pod eum fecuti funt cum effrenem adbuc amp;nbsp;validam oligbarbiam ea vero eftin qua pauci dominantur ferocem ac feruidam viderent vt ait piato quali frenum in iiciunt ei Ephororum poteftatem annis maxime a ligurgo centum amp;nbsp;triginta pri mum elato conflituto Thcoponpo regnante quem aiunt cum ab vxore fibi probro obliceretur quod edet humilius regnum filiis traditurus quem ipfe accepiffct co igitur maius refpondiffe quo diuturnius. Enimuero cum mfolentiam regum cu inuidia fimul depofuiffet periculum quoq^euitauit .Quo facium efl ne ea patere turque mefenii argiuiq? aduerfus reges fuos qui nibil ex regia poteflate ad popu larem manfuetudinem ne$ cedere neq; deponere voluiflent faditarut.Et id maxi nie licurgi fapientiam prouidentiamq ? per Ipicuamac manifeflam reddidit quod ad meffeniorum at$arguiorum qui amp;nbsp;cognati 8lt; vicini populi rege($exidcrent feditiones 8 lt;rerum.P.erumnas ocnlos conuerterentli vbi namep ab initio paria confecuti effent amp;nbsp;in forte ante ire illos viderentur baud ad multum temporis fe cundis rebus vfi funt .Sed regum iniuria potius^ quod turbe obedirent prefen, tes flatus perturbantes demonflrarunt eum diuino profedlo fpartiatis fucceffui fortune$ extitiffe qui rem publicam apud ipfbs aptarit atep temperarit . Sed de bis poflea . Secundum vero licurgi inditutum ac generofiffimum ed agri diuifio Nam cum inequalitas nimia 8 lt;nbsp;grauis effet plurimi$inopes amp;nbsp;egeni vrbem per, turbarent diuitie autem in paucos prorfus confluxiffent amp;nbsp;contumeliam 8lt;inui' diam amp;nbsp;malignitatem amp;nbsp;delicias amp;nbsp;qui bifcc quocqi antiquiores rraiorefq?reipu. morbi funt diuicias ac pauperiem eiedlurus perfuaGt vt fblum omne in medio po, fitum a principio diuiderente equali fortione pariq; fubflantia inuicem omnes vi uerent primatu vero virtute arriperent quafi nihil preflaret alter alteri fuperior ne effet niG quantum rerum turpium vituperatio 8lt; honeflaru laus determinaret Volens autem fimul ac dixcrat facere diflrbuit reliquam quidem laconicam verf, municipia ad fortes xxx milia que vero ad opidum fparte ipfi adiaceret ad nouem milia. Tot enim fpartiatarum fortes extiterunt. Aliqui autem dicunt licurgum fex milia diflribuiffe led tria miha poftea pollidorum addidifle.Alii vero ex noue. millibus dimidium pollidoro amp;nbsp;dimidium licurgo alcribunt . Sors autem cuiufü' bet tanta fuit vt redditum ferret. Viro quidem frumenti Ixx medimnos (femine vero xii amp;nbsp;ex liquidis item frudlibus pro rotione copiam redderet. DJam tantum

ocr page 57

alimenti abunde is Tore arbitratus eft quod amp;nbsp;ad bonam corporis valitudinèm 8lt; habitudinem fatis effet alia vero re nulla indigerent. Narratur autem eum pofte riori tempore cum ex peregrinatioe per regione ipfam nuperrime demeffam iterI aliqnando facies videret aceruos fimiles 8lt; equales furrififfe dixiffeqiad aftantes ^omnislaconica multorum fratrum videtur effe qui eam modo diuiferint. Ag, greffus 8lt; res mobiles diuidere quo inequalitatem omnem 8lt; excelleutiam tolle, ret quoniam intuebatur eos inique ferre manifeftam oblatinem alia vfus via e me dio fuftulit banc plus babendi cupiditatem. Nam vbi primum numum omnem aureum amp;nbsp;argenteum irritum reddidiffet ferreum folum vtendum imparauit. Feciti^vt ex vafto pondere 8lt; magnitudine valeret parum ita vt.x.minarum in' ftar 8lt; magno domi penu indigeret iumenti($ad agendum boc autem fufo pluri, ma iniuriazp genera 8lt;lacedemone {unt eieAa. Quis enim aut furare voluiffet aut corrumpere muneribo aut alium priuare aut rapere quod neqjoccultare pote rat neq; cum voluntate poffidere necp etiam vtiliter incidere. Aceto enim vt feit igniti ferri aciem extiguens abftulit ad alias res 8lt;vfum amp;nbsp;vim quoniam infirmG amp;nbsp;inutile redderetur . Poft boc aute eas artes que inutiles fuperuacaneeqpeffent exvrbe deiecit.Veruntamen deiiciente etiam nemine plurime cu publico numero excidiffent cum res non haberentur in precio . Iferreus enim numus greciis aliis comunis non erat necp precium babebat quippe qui ridiculo effet. Itaq;cxpere, grinis 8lt; preciofis mercibus nibil eo licebat cmi .Necp onus aliquod negociatores in portus inuebebant.Neq? retbor in laconicam ad docendum ibat necp mendicus vates necp (cortorum enutritor neq: qui aurea nei^qui argentea ornamenta labo , raret vti numus illic non effet fed fie paulat ideferte ab is a quibus exufcitarentur alerenturcp delicie vitro defecere neep bis qui multa adepti effent plus quic($ co' modi aderat cum opibus locus in publico non effet fed domiocclude ociofeq; tene' rentur. Quamobrem expedita neceffariacp vafa bec lectuli 8lt; felle 8lt; menfe apud cos optima fiebant Cotbon$laconicus milicie vt ait (Critias maxime probabatur Nam quas aquas bibere cogebantur vifufq? abhorrebat illius poculi colore occulta bantur. Et cum turbide intus colliderentur ad boras que fubfiderent puriores ori admouebantur borum vero auctor fuerat legumlator Nam cum inutilium rerum artifices expulfi effent in necefTariis ipfis decolem artis oftedebant . Preterea eu magis animo volutaffet 8lt; aduerfus delicias bellum aggredi 8lt;diuitiarum deG' derium auferre Inftitutum tertium pulcherrimum induxit conuiuiorum appara, tum quo fimul cenatum conuenientes ad comunia 8lt; ordinata obfonia ac cibos ne' quan^domi difcumberent aut fuper Hrata preciofa menfafep magnifice iftructas inter opificum amp;nbsp;ecquorum manus fubrectem vcluti voraces animantes inping upfcerent atq.vna corpora morefcp corrumperent ad omnem libidinem faciemcpre foluti. Ac per id 8lt; multo (bmno 8lt; calidis balneis prolixaq quiete 8lt;quodamo' do languore quotidiano indigerent. Permagna igitur ea res fuit fed longe maior quod comuni illo cenandi inftitnto 8lt; facilitate victus id effecerit vt neq furto pe tende diuitie neq potius vt ait Tbeopbaftus honori habende neep diuites haberet Nam neep vfus neep fructus neep facies omnino aut oftentatio fuerat magni appa , ratus cumvna cum paupere opulentus ad cenam iret.Itaq? celebratum illud ema nault .In vna omniumcp fub fole funt vrbium fparta feruari diuitiarum deum 8lt;ce cum 8lt;iacentem vt picturam in animam ac imobilem neep enim antea cenatos do, mi ad conuiuia ventrepleno licebat ire • Sed diligenter reliqui eum afferuantes qui nimis fecum aut biberet aut ederet obiurgabant tan$intemperantem cornu, nemcp ad victum laceffentem . Quare vel ob boc maxime inftitutum locupletes dicitur aduerfus licurgum exarlineamp;ineum vniuerfos clamoribus ac tumultu

ocr page 58

infurrexiffe . Demum vero puTfatusa multis e Foro curfù elabitur Saliosante omnes in templum defugit . Sed vnus quidam adolefcens alias non ignauus verG 8lt; acer amp;nbsp;feruidus alcander inftans ac perleques eius oculum eu retro verteretur baculo feriens eruit . Atlicurgus remiffior co dolore reddituseft quin aduerfa fronte fefe conftituens faciem ciuibus cruentam erutumq? oculum oftendit . Pu' dore maximo 8lt; merore intuentes affecfti funt adeo vt ei alcandrcm traderent: 8lt; ad fuam vfqi domum licurgum ipfum fimul indignantes deducerent 1-icurgus autem illos quidem laudatos demiGt . Alcandrum vero vbi domum mtroduxiflet mali ei nibil necp fecit nei diXit fed dimiffis cofuetis miniftris qui (ibi famulabat iUum mmiftrare iuffit Hic autem qui nequafy effet obtufus filentio imperata exe' quebatur limulq? licurgo affiftens ac Gmul viuens in prefpicienda mafuetudine et eius animi effedu 8lt; vite feueritate amp;nbsp;in perferendis laboribus conftantia amp;nbsp;ipQ mirifico in eum virum amore eft redditus amp;nbsp;ad familiares amicof^ dicebat licur' gum neq? durum neqi elatum ede fed folum manfuetum atq? aduerfus alios mite; Sic igitur ille cruciatus eft amp;nbsp;buiufmodi pena lubiit vt ex improbo amp;nbsp;temerario iuuene in virum exadliffimnm continentiffimurr^ euaderet In huius autem eru ne monumentum mineruc fanum ligurgus ftatuit quam optiletin appellauit .N^ oculi apud illius regionis doricos optil i vocantur. Aliqul tan;en quorum eft diaP corides qui laconiam remp.cpnfcriFfitlicurgum oculum percuffum afferunt non autem lufcum fadlum ac fanum ipfum dee ftatuiffe in referendas recuperate vali tudinis gratias .Baculum tame ferre fpartiate in concionibus poft eam calamita, tem deftitere . Conuiuia vero certenfes andria aut viris lacedenionii philitia ap' pellant Gue quod pbiliasideft amicitias 8lt; humanitatis ea Gnt .ID.pro ^L.accipi' èntes hue quod ad tenuitatem amp;nbsp;pheidonem hoc eft parßmoniam confuefeerent. Nihil autem prohibent etiam primam extrinfecus e vocalem adicere vt aliqui dicunt edicia aut dieta que vicium Ggnificat nomen trahere conueniebant autem quidem ac parum hifccvel pauciores vel plures .Ferebant fingul i farine medim, num lingulis conuiuorum menlis vini choasodo cafei quincp minas ficuum quinti femis minas. Preterea obfonii gratia per parum quida numi alias vero cum aliquif facrificaffet primitias ac venatuseffet partem in conuiuium mittebat licebat n^qi domi cenari quando vel Gcrificiis quisquis e ffet vel venatione retardatus uerum alios adeffe oportebat . Ac maioreminmodum ea conuiuia diligenter obferuabat Itacp agis rex cum debellatis athenienlibusab exercitu reuertiflet amp;nbsp;apud vxore cenare vellet porcionel^ poftularet eastribuni militum mittere noluere . Poftri, die vero cum facrificium quod prebueratpre ira haud fbluiflet ipfum multauere ad ea autem conuiuia ibant pueri veluti ad fcolaspudicitie ducerentur. Et con, fabultioncs ciuilis audiebant amp;nbsp;liberales preceptores intuebantur .Jocariq^ipO amp;nbsp;comiter fine fcurrilitate cauillari amp;nbsp;huiufmodi cauilia non honeOepati afuvfcc , bant Admodum enim laconici moris videtur effe iocofas objurgationes nihilipe, dere . (Quod qui minus vellet licebat inhibere amp;nbsp;ille ab huiufirodi loco deGOebat Ingredientium vero vnicuicp natu maximus portas oftendens ait per ha (ce verba non egreditur qui autem le conuiuii participem fieri velit fie probari . Deindeßn guli apomagdaliam fummentes in manum miniftro vas fuper capite ferente filen tio quafi calculnmimittebat qui reprobaret (impliciter qui vero approbaret mau vehementer iprimens nam que apogmadalia preffa fuerit perforati calculi vim ha bent . (Quod hquam ex is minus prefTam offenderint non admittunt ingrediétem (Quippequi velint omnesinuicem locunde congredi ' (Qui vero fie reprobatus fue rit caddicaturn dicunt Caddicus namep vas vocatur in quod apomagdaliasim' mittut ex obfoniis autem nigrum ius maxime apud cos probatu eft vt neep carne

ocr page 59

fëniores inàigèretit fed êàm adolescentibus cedentes rtpfi iure petFufb Vefeetetüt fertur autem quidam ex ponti regibus emifle iuris gratia coquum laconicum de^ indeiure deguftato moleftc affeàum . fie tune ei dixiffe coquum o rex hoc certe iure homines in eurota loci vtuntur obfonio qui vbi modice biberunt domum ad' eunt abCep facula-Non enim licet pergere preuio lumine necpbanc neep aliam vi^ quo afuefiant etiam in tenebris atep noeftu audacter etiam intrepide proficifci Cd uiuiaigitur hunc babent ordinem leges vero ferptas nullus ligurgus tnlit • Sed Vùa èxbisrbetre appellantur bec eft . (Que igitur abfolutiffima amp;nbsp;maxima ad ci' uilem felicitatem virtuutemcp exigerent ea turn demum durare imota exiftima' uit fl vicinum moribus 8lt; vite inftituto inferta effent baberentep turn firmam ele' flionerp accerrimum Fcilicet ncceffitatis vinculum tum eam legumlatoris difpofi' tioncm quam difciplma iunioribus faciebat rationem reddens circa ipforu fingu'lt; fos: Paruas vero pecuniarias que tabellas que ad ufus ac neceffitates aliter pro tempore contingerent fatius fuit ron conprebendere neq; infcriptis nec€ffitatib3 necp in motiS confuetudinibus pro oportunitatibofinere 8lt; Tcrementa fufeiperent 8lt; detrementa queeunq ; eruditi conprobarint . Totum ac totius legittime infti , tutionis munus in difciplinam reiecit. Rhetrarum igitur vna fuit vt dictum eft non vti fcriptis legibus. Altera vero contra fumptusimodicosvt queblet don , culmen quidem fecuri lanuas vero ferra dumtaxat amp;nbsp;nullo alio inftrumento labora tashaberet. (Quod enim poderis temporibus . Epaminundamdixiffe ferunt : in menfa tale prandium haud effe proditioni obnoxium hoc ligurgus primum exeo gitauit huiufmodi domum delicias fumtuoforep apparatus nd admittere neqp pro, fecdo quifquam eft adeo incultus 8lt; rudis qui in facilem amp;nbsp;plebeiam domumim, portet fu'cra argenteis inftrucda pedibuS ftrata purpurea culignas aureas 8lt; reto quum hifce congruum luxum • Vcium neceffe fuerit equale congruere 8lt; confi, mile ede domui quidem fulcrum fulcro aute veftem ftragulam huic vero reliqua magnificentiam ex qua quidem confuetudine aiunt lontichidem illum feniorem cum cenaret corinthi fufpcxinetq; tec^i domus fabricam preciofam ate^ laqueata bofpitem rogaffe an apud eos ligna cnadrata nascerentur f 'Tertiam aute rhetra eam ligurgi fmfle predicant quei cofdem hoftis militare perhiberet ne fepius re pugnando confuefad:i beHicofi redderentur . (Quam re ftgeßlaum regem maxTe pofteriort tempore acculant vtpote qui continuis amp;nbsp;frequentibusin boctiam in curfibus ac bellis tbebanos refiftere lacedemoniis edocuerit.(Quare fautium antal] cbidas eum intuens pulchram tue doctrine mereedem inquit a tbebanis recipisq nolentes ipfos neep (cientes pugnandi peritiam docuifti. Itacp buiufmodi Candtioes rhetras nominauit quali ex deo decrete 8lt;oracula quedam effent. IDifciplinam vero quod maximu legumlatoris 8lt; pulcherrimum opus ede cenfuit longiore ag, greffus initio ftatimea confiderauit que ad conubia 8lt; fobolem procreandam atti neret . Rlon enim vt ait ariftoteles aggreffus muleres pudicas cfficeredeftititob frequ@cmvirorum militiam qua omnem illis relinquere poteftatcm cogebantur ob id que magilquam par effet eis obsequebantur herafq; appellabant quo minus multam licentiam illam ipfammuliebremcpinfolentiam refrenaret quin 8lt; harum idoneam ftatuit diligentiam . Ïïnimuero virginum corpora curfibus 8lt; ludatio , nibusiaaibuSqdifcorum atq iaculorum exercuit vt quemadmodum germinum Yadix aere in acribus corporibus principium Sumens melius germinat ita 8lt; hec partusrobufte tolerates bonefte fimul 8lt; facile aduerSus dolores repugnarent Ita g delicias remouens 8lt; cibi Subdudlionem amp;nbsp;omnem femineum morem affuefecit puellas non minusqpueros 8lt; verfari nudas 8lt;quibuSdam mfacris 8lt;faltare 8lt; canere prefentibus Gmul fpecftantibufp luuenibusinterdû etiam comiter i figulos

ocr page 60

apte$obiurgantes carpebant delinquentes ac rurfus in eos qui digni effent pre' conia cantu conpoßta dictantes multa amp;nbsp;ambitionem adolefcentibus amp;nbsp;probitatis ardorem ingerebant. Nam qui laudatus probitatis extitinet amp;nbsp;inter virgines iHudris babitus abibat exultans laudibus. (Que vero cum loco faceta obiurgatioe reprebenGones fieret nibilo erant ipfis feriis caftigationibufi^ autobtuliores aut, minus argute .Vtpote quod ad (pedlaculum cum aliis vna ciuibus tum fenio, res proficifcebantur. Nudatio illa virginum nibil babebat turpe verecundia enim aderat petulantia aberat fed fimplicem quardam confuetudinis 8lt; robuftatis ftu' dium efficiebat . Atep elationem animi quandam femineum ingenium nec igna/ uam deguftabat perinde ac non minus (ibi 8lt; virtutis 8lt;ambitionis conlbrtium ad effet. Vnde amp;nbsp;diccre illis fentite$licebat qualia amp;nbsp;de gorgone vxore leonide nar rantur Nam peregrina quadam vt videtur ad eam dicente.Sole vos lacene viris imperatis fole enim inquit viros parimus. Nec igitur ad nuptias alliciebant dicoJ autem pompas virginum 8lt;emu!ationes 8lt;ludos in iunenum cenfpeau qui non geometricis agebantur fed Cupidineis vt ait piato neceffitatibus. Prcterea ignO miniam quandam is qui nubere noluiffent ligurgus addidit . Arcebantur enimin gimnicis ludis a fpeaaculo per biemem vero principes iubebant cos in vrbem nu' dos forum circuire . Ita vero circum euntes canebant in femetipfos conpofitum quoddam carmen quo fignificabatur cos lure pati quoniam Legibus non parerent Honore autem amp;nbsp;oblequio quo iuuenes profecuntur leniores priuabantur . (Qu^, obrem dictum illud in dercillidam clamauit nemo tamamp;G probatus ille dux exti' tiffet Superuenienti enim ßbi quidam ex iuuentute fublellium baud ceffit inqui, ens.Neep enim mibi tu qui cederet genuifti nubebant aut raptu neg; paruas ne$ ad coiugium inmaturas led adultasac nubifes aflumentes . Raptam vcro ea que pro nuba dicitur accipiens capitis quidem crines ad cutem amputabat. Virili alit: amic^lu.Calciamentifq: inftrudam in torum folam declinabat One lumine. At fFO' fus non ebrius neqi deliciis demollitus fed Ibbrius vt femper poftea^ in pbidiciis cenatus effet ingreffus ac lponfe cingulu foluens cain fublata in Iccium tranffere bat . lbi$ fecum moratus baud diu bonefte abibat vbi cum aliis lunioribus confue nerat dormiturus . Idemcp inpoflerum agebat cum cqualibus quidem diem tra/ bens fimulqß quielcens ad fponfam vero quadam cum religione clam pergens :amp; verecundus 8 lt;timidus ne quis ex intimis Icintueretur. Simul enim amp;nbsp;Iponla nio Iiebatur agebatcp quo tempeftiue amp;nbsp;claminuicem conuenirent Et boc non parum temporis gerebant fed quo ad etiam aliquibus filii nafcerentur priufquam inter, diu fuas vxores alpiccrent buiufmodi vero congreffio non temperantie modo atep pudicitie exercitatio quedam erat verum amp;nbsp;verecundos corporibus 8lt; perpetuo quodam amore nouos recentelg: ad concubitum ducebat . Neq? focietate eos capi ne$ in verecundis congreffibus a mutuo affedu refrigeffere quin potius vt reli' quias femper aliquas amp;nbsp;fomentum cupidinis amp;nbsp;gratie inuicem relincuere fme, tbat. Tantum autem 8lt;ordinis amp;nbsp;pudoris iugali copule cum adbibuiffet nibilo amen minus nonam inanemcpac muliebrem de vxorum pudicicia fulpitione amo uit . Id boneftum decernens fi contumeliam 8lt; in continentiam omnem a connubio arceret . Filiorum autem 8lt; fbbolis fbcietatem dignis bominibus permifit. Eos deridens qui bec veluti que admifceri cofbrtium ve admittere nequierint cediba amp;nbsp;bellis capefeerent. Licebat enim feniori viro lunioris vxoris Gquem ex iuniori, bus boneftumac probum diligeret probaretep illum ad vxorem adducere 8lt;vbi eam generofo illius femine compleflet fuum iplbrum quod natum eßet efficere Li, cebat itidem probo viro qui fecundam aliquam pudicamcpmulierem alteri nupta admiraretur marito illius (hadere vt cum ea ipfe congrederetur tan$f folo fertili

ocr page 61

Neep alium diem ciuitâsireftioremagitur . Cum vero ad locum Feretrum delà ,' tu Fuerit folatis a mimftris viculis faccrdotG priceps precatusarebana queda fub latifcy ad deos manibusante fupplitium educit earn capite opertam conftituitepin fcalis in domicilium deferentibus. Deinde ipfe cum aliis facerdotibus auertitur Cum autem illa defcenderit amp;nbsp;fcale tolluntur 8lt; multa defupermicaa forno do: micilium operitur adeo vt is locus reliquo tumulo cqualis fiat . Siquide que facra virginitatem prodidere puniuntur .Verum dicitur INuma vefte templum rotun, dum condidiffe vbi perpetuus ignis feruaret. Imitatus vero terre figuram quali lar Focufq; Gt fed totius rrundi potius cuius medium Pitbagorici putant ignis fe dem amp;nbsp;id larem vocant amp;nbsp;monadem ^terram vero nccpTmobilem necp in medio; globi pofitam fed elTe circum ignem in girum fufpenfam . Mec autem amp;nbsp;platone iam cum fefiior effet de terra fenfifTe aiunt vt in altera regione confifteret fed ip' fum medium amp;nbsp;ab (blutiffimum terre meliori elcmeto cuidam alteri adiacere Pd' tifices autem 8lt; patrios humandi ritus querentibus declarant ab. Numa edoAi: nibilfcuiufmodi piaculum ducere quin etiam deos manes legittimis ritibus vene' rari vt qui ea que maxime noftra funt fufcipiant . Et eam precipue quam libitina appellant buiufmodi veneratione coli que deafit eorum que mortuis iufta pre' ftantur infpedltrix fiue proferpinam illamfiue vt. Romanorum difertiffimi arbi trantur Venerem crediderimus. Illi quidem iri vnam dei vim que adortum obit' $pertinent band inepte referentes Numa quo($amp; lugendi modum pro etatibus temporibuffy ftatuit in puerum no lugeri trienio minorem neq; etiam natu grandi orem plures menfis $vixiffet annos ad decem vfcp Et prolixiore fletu etatatem lu gere nullam .Sed longiffimu ludius tempus effemenfjum decem quamdiu 8lt; mor tuorum vxores viduitatem feruant. Que vero intra idtemporis nupfcritvac,m pregnantem exNumelegibusimolat .Sed cum alia plurima facerdotis ab .INu' ma inftituta funt duo adhuc inmedium referam alterum faliorum 8lt; fecialium al terum que viri pietatem maximecftendunt.Enimuero feciales quidam pacis cu, ftodes 8 lt;vt mea fert opinio ab re ipfa nomen capientescontrouerhasverto fede, bant . Cu non permitterent prius militate quam omnis fpcsiudicii abciffa effet Etenim pacem greci vecant quardo verbo noui inter fe vtentes centrouerfias fbl' uuntt .At romanorum feciales fepe ad eos ibant qui iniuriam inferrent illifcp fua' debantvt fe beniuole 8lt; amici gererent .Is autem inimice fefe 8lt; pro voluntate ge rentibus deos tcftati amp;nbsp;multa grauia in eos eorurrq patriam imprecati mfi iuftel rem agrediantur fic eis bellum indicebant. Fecialibus vero prohibentibus aut mi nus comprobantibus neq; militi fas erat necp regi romanorum arma mouere. Sed abhis neceffe erat initium belli pro uire princeps acciperet 8lt; tum demum com' muni comodoi profpiceret Fertur etiam celticam illam calamitatem vrbi cotigiffe ob hec facra violata. Barbari enim clufinosobfedebant. Ad quos cum Fabius an, buftus in caftra miffus legatus effet quo pro obfeffs fédéra iniret amp;nbsp;ci ferotius refpofum fuiffet ratus felegationis munere lam defunctum iuueniliter ac temere aufus eft pro clufinis armis fumptis barbarorum bellaciffimum ad fmgulare certa më prouocare. Secunda igitur pugna v fus 8 lt;proftrauit viru 8lt; fpo1iauit' Qua' quidem re cognita mittunt. Romam preconcm celte fabium aceufanteSquod pre ter fédéra prêter fidem prêter indicendi ordinem bellum eis intulerit .tune vero Feciales Senatui hominem illum celtis dandu fbaderent refugit ad plebem Fabius 'I?fu[$populi fauore iudicium 8lt; repulit 8lt;euafit. Paulo autem poft adorfi celte totam vrbem prêter Capitolium in predam verterunt atq; vaftarunt: Verum hec mCamilli vita diligetiustractata funt. Salios autc facerdotesex buiufmodi cau Utoftitutos dicitur annum lam odlauum regnante Fluma morbos peftifer italia

ocr page 62

dcctipans. Romam quotp innaferat. Merentibus vero cuneolis traditur. pletam eneam e celo delapfam in Nume manus deodiffe In eam autem mirabilia quedam dixiffe regem fe ex Egeria mufif$audiffe Pletam enim in vrbis falatem triffam oporterclt;B ea afTeruare aliis vndecim ad illius figuram magnitudineq; 8lt; forma effertis quo dubium ob fimilitudiuem fit celeftis illius adipifcende Perterea opus eOe carneis locum eum amp;nbsp;que circum focum prata funt facrare quo frequenter ad faum congreffum veniat. Fontem vero qui locum rigat facris virginibus veftaliba conftituere quo inde aquam quottidie fummentes inundent atqi afpergant templi aditum bis igitur teftimonium attuliffe dicunt pellem ipfam que continuo cefla uerit . Pictam autem ex eius autoritäre at$imperio effingere artifices cnm cer' taffent diffidentibus ac desperantibusceteris veturium Mamurium ex fummis vnum opificibus vf^ adeo fimilitudinem effinxifle ftruxiffecp omnis bmiles vt ne, Cp .Numa iam ipfe dignofceret. Harum autem euftodes ac miniflros conftituiffe dicitur (alios (acerdotes, ^alii vero vocati funt non vt quidam fabnlantur a viro. Samothrace feu. Mantineo (alio nomine q faltatione que m armis dicitur edocu, erit:(ed ab ipfo potius tripudio (altatorio;quod vehementius robuftiuffy per vrbe euntes fubfaltaut^cnm ad menfem Martium facras pietas (ufeipiantinduti puni ccis tunicis:encis balteis latilfy fuccmti eneas capitum galeas portates:paruis gla diis arma pullantes« Reliquum vero (altationis pedum eft opus. Monentur enim fuauiter conuer(ionesac mutationes in celeri amp;nbsp;crebro numero robufle amp;nbsp;leuiter reddentes.Eas autem. Pietas ancilia propter figuram vocant. Circulus enim non efl:necp veluti pleta circumferentiam rcddit:(ed exciffiiram babet linee. Helitoi dis cuius apices curuaturam habentes 8lt;denotate in (econuerfe figuram ancilis faciunt. Aut propter acona ideft cubitum.ad quem circumferuntur.Hec enim lo bas inquit cupiens nomen a greco deducere. Follet etiam primum hoc cog nomen ab eo vel motu vel impetu defcendere qui anechatem ideft fuperne factus fit : hue ab egrotantium curatione:que a cells dicitur aut ab Auchimonh(eos hoc eft ficci' tatum (blutione Preterea a triftium amotione quam.Anafchefin vocant:Ex quo cadorum amp;nbsp;pollucem.Anacas athenienfes appellant.•Equidem in grecum cloquiG deducendum fit. Mamurio autem artis illius fixe mercedem fuiffe perhibent me, moriam quadam pèr (aliorum carmen fimul cum pirrichii modulo ablblutum. Alii Veturium Mamurium qui canebatur fuiffe aiunt. Alii vero veterem memoriam Sed poftea quam facerdotia indituidet regiam iuxta teplum velle condidit Vbi maiore temporis partem morabaturiaut facris indulgcns:aut (acerdotes docens aut alicui rerum diuinarum (peculation! apud eos vacans Domum habuit alteram ad collem quirinalem cuius etiam nunc locum oftendunt. In profedis autem amp;nbsp;omnino in facerdotum fellis:per vrbem precones precedebat:qui vt quielcerent 8lt; ab operibus defiderent iubebat.Quemadmodum enim Pithagoricosdicunt no linere homines per tranßtum adorare deos immortales illofqiorare fed cdtiuuo ex ipfa domo mete ad id paratos pergere.Ita amp;nbsp;Numa decere ciues exiftimauit neq? audire quic$rerum diuinarum:neq;a(piccre per defidiam at(^ negligentiamrfed vacare a ceteris oportereimentemcp adbibere. Perinde vt rei ad pietatem maxfe ac deniep crepitibus drepitibus gemitibuf$amp; queg? huiufmodi necedarios vulga riumcp artium labores conlequuntur vias vacuas cerimoniis predare. Quorum ve digium quoddam in hanc v((pdiem feruantes cum imperator circa auguria (acri, ficia ve verfetur clamant hoc age Que vox quot quot rei interfuerint amp;nbsp;conuertit amp;nbsp;parat. Erat autem multa illius precepta Pithagoricis documentis ^fimillima Quemadmodum enim monebant illi fuper. Choenice (edendum non effc meq; igne gladio fodiendum nec» peregre proficilcctibus retrouertendu: amp;nbsp;fup eris imparia

ocr page 63

litare .'inferisvero paria Quorum fenfu'm per IinguYa multitudini occultabant.Ita quedam JJumepatria inftituta arcbanam rationem habent.Veruti diis libandum non eße ex vitibus non putatismeg facrificandum Erie farina . Ét cum adorant in orbem fefe vertere oportere:deinde vero federe. Ac prima quidem duo videntur manfuetudinem edocere:quaGea pietatis pars fit. Adorantium vero illa vertigo ad mundani circuitus Gmilitudinem Gt. Videri autem magis poffet is qui adorat quoniam afpeeftantibus templis adorientem aduerfatur ortus hic mutare feipfum 1% ad deum conuertere orbem faciens amp;nbsp;abfblutam precem vtrincp coniungens. Ni fimediusfidiusegiptiis rotis mutatio fcabitusamp;fignificatbuiufrrodi aliqd do' cet$rem Gmilem qualinihil ex humanis lebus Habile amp;nbsp;firmum fit. Sed vt cu$ vertat deus reuoluatcp vitam noftram id iocunde ac libenter admitti conueniat. Sedere autem cum adoraritaufpicium effe dicunt quo amp;nbsp;ratas preces amp;nbsp;in bonis perfeuerantiam fore fignificatur Aiunt amp;nbsp;actionum diuifionem quiete eße (Quali igitur priori actioni fine impofito fedendum fit apud eos quo alterius rurfum meu de ab illis fummatur initium.Poteft amp;nbsp;hoc quocpcum his que diximus confrue re affuefaciente nos legumlatore non effe deum interpellandum in occupatione amp;nbsp;negligentia fed cum tempus eft nobis amp;nbsp;otioli fumus.Éx huiufmodi vero inditu, tipne m rem diuinam adeo vrbs ad manfuetudinem amp;nbsp;quiete redacta eft amp;nbsp;ita Nu nie vi admirata vt amp;nbsp;abfurdos ac per id fabulis ^ fimillimos rumores admitteret exidimaretcp nihil effe ne^ ab ratione alienum neg quod vbi ille vellet minus fie ri pofret.Itag vt aiunt cum nonnullos eiüis Numa ad conuiuium inuitaffet vafag abieAa 8lt; cenam admodum vilem ac plebeiam appofuiflet iam illis cenare incipië, obus vbi fermonem inieciffet vt ea dea cui ipfe congrederetur ad fe venerit fubito domum precioGs referciam poculis amp;nbsp;menfas omnifariam obfbniis apparatus magni fico plenas oftendifle. Verum omnem id ad furditatem excedit quodde co greffu cum loue tradunt.Fabulantur enim m Auentinum collem cum neg adhuc vrbis pars effet neg habitaret fed largos fontes opacacparbuPa in fe haberet duof demones picum famumg incedere quos alias quidem $atirorrm titanumue gene, ris quis affimilet Medicaminum autem vi amp;nbsp;diuinis i rebus magice acrimonie di cuntur eodem modo italiam metientes peragrare-Vt ii quos grece Ideos dadilof appellant. Hos inquiunt ab Numa captos qui vino amp;nbsp;meile fontem ex quo bibere confueuerant temporarat.Captos vero in multas verti fpecies fiiamgnaturam ex uere 8lt;monflruolas formas vifug terribiles pretendere. Sed poftea quam tenaci m euitabilig uife comprebenlbsfenferc cumalia futura multa predixifle tumeam fulminum luftratione edocuiffe que in banevfy tempeftatem per cepas fit amp;nbsp;cri, nes amp;nbsp;menides pifticulos quidam autem dicunt non eos demones luftrationë edo cuifle fed ab illis arte magica louem accerfitum. Quare iratum deum Numeimpe raffe oportere luftrationem capitibus fieri . Cum vero Uluma fubdidiflet ceparum louem dixiffe hominum Cum Numarurfus inuertens orecepti acerbitatem inter rogaret capillis.T^elpondiffe louem animatis.Et tunc Numam pifticulis irenidi busintuliffe.Et bec dicere ab Egeria edoedum atq?deum quidem poftea ^ Ileos libi faauseflet hoc eft propitius abiffe amp;nbsp;locum ab illo Elitium appellatum amp;nbsp;Gc expiationem effe confummatam .Hcc igitur fabulofa plenag ridiculis oftendunt qua illius tempeftatis homines menteg quag veneratione quam fcilicet confue , tudo eis indiderat diuinitatem profequerentur. Ipfum vero Numam adeo diuina in re fpes fbas collocate perbibent vt cum aliquando fibi de hoftium aduentu atg incursu nuntiatum effet furrideret diceretg.At ego facrifico primum autemfe' runt amp;nbsp;fidei amp;nbsp;termini templum cddidifle. Ac fidem iufiurandum demonftrafle romanis maximum quo etiam nuncvtuntur, Termino vero qui meta quedam eft

ocr page 64

amp; publice amp;nbsp;priuatim ad agroru confinia facrificarit animant^ Et id nape quid^ Aiam apud veteres incrumentum fuerat IlJume facrificium quippe qui fapientiffi me docuiflet decere terminalem deum nece purum efle vtpote qui pacis euftos 8lt;• iufticie teftis fit. v idetur amp;nbsp;omnino bic rex romanum Iblum terminauine cü Êo,' mulus noluiffet menfuram prOprii agri fateri alieni ablationem $uas enim vinciri' vires (i terminum obferuaffet.Sin minus obferuaflet fe iniutie argui. Atnecp latfi' (oli vrbi fuerat ab initio maioremen eius partem armis fibi Romulus compararat' fct id omne liJuma iis ciuibus qui pauperie premerentur diftribuit quo amp;nbsp;egefta, tem que inferende iniurie caufa bt tolleret ac populum ipfhm ad agricultura ver/ teret. $ic enim isvnacum(blo man(uefieret. Nam nibil ex omnibus Audiis acre adeo pacis celeremq? amorem effecit'vt vita ruftica. Vbi 8lt; bellice audentie adde fendeda tuendamg; rem propriam robnr perdurat:amp; adeft amp;nbsp;per iniufticiam cupi ditatem$ pluris aflequendi refblutio exciffa ed.(Quamobrem cum 8lt; agricultura Illuma Geuti pacis Pbiltrum inmifcuifTet ciuibus:magi($vt morum quam vt diui tiarum^effedricem eam artem adamaffet :in partes agru omnem diuifit :quas Pa' gosapppellauit Et figillatim qui obferuarent:qui($ circumirentftatuitrinterdnm' quo$ amp;nbsp;ipfe infpecftans 8lt; ex operibus ciuium mores coniecftans alios ad bonores amp;fecreta conblia promonebat. Inertes vero 8lt; négligentes vituperans 8lt;abiicicris caftigabat:atq; inftituebat. Ex alus aute eius inftitutis multitudinis pro opifitiis diftributio maxime in admiratione babetur iNa cum ciuitas duobuS ex populis vt didlum ed conflare videretur:quin diuifa potiusforetac nullo patio vna effe vel'' Ictmeq; fieri pofTet vt factio fimultafq ; deleretur.fed offeußones arduas amp;nbsp;partiti' contentiones pateretur :cnm animo fecum. Numa verfaßet (olere homines ea cor, pora que amp;nbsp;diuerfa natura amp;nbsp;dura funt perfringendo amp;nbsp;diuidendo commifcerc:' quippe que ex paruitate conueniat.illa inter fe magis flatuit in partes plurcs cun,quot; cŒam multitudinem refeinderetvt ex is in alias contentiones cum inieciiflet priore amp;nbsp;magnam illam iminores diffeminatam penitus tolleret. Fuit autem ^partibus' ea diflributio Tibicinum aurificum: Arcbitectorum Tindorum Cerdonum Cori anorum Fabrorum figulorum. Reliquas vero artes GmuI colligens vnum ipfum ex omnibus corpus reddidit:focietates SCconuetus ac deorum bonores ctiilibet ge neri pro dignitate impartiers: tum primu illud amouit ex vrbe dici baberity alios Sabinos alios Romanos amp;nbsp;illos taciiibolce Romuli ciuesjtacp ea diuifio fuit ppul cbra quedam omnium inter fefe compobtio at$ comixtio laudatur etiam ex eiusi ftitutis emendatio cius legis qua patribus filios vendere permittebatur: illos exci piens qui vxores duxiffent fi patre approbante iubenteqinuptie fadle effent.Gra, ue nanqi amp;nbsp;iniquum exiftimauit eam muliere feruo congredi: que vt libero nup' ta effet. Preterea celeftium rerum ftudiu' Numa attigit neep acritermeq?omnino imperite Nam Romulo regnante prêter amp;nbsp;rationem amp;nbsp;ordinem menfibus vteban tur/alios quidem ne$dierum viginti alios quincpamp; triginta alios vero pluriu fup putantes. Lune autem fblif^ inequalitatis conditionem babebant nullam fed vnu dumtaxat obleruabant:vt dies tercentos ac (exaginta annus cdtineret Numa vero inequalitatis viciffitudinem dierum vndecim fieri colligens:vt lunaris tercentos quinquagintaquatuor baberet dies' Solaris vero tercentos fexagintaquinq; vnde'' cim bofee dies duplicansadiecit ad annum in m^fe Februario Emblimum hoc eft inter Calarem quern llvlercedinum Romani vocant. Ératep dierum duorum ac vi ginti. Atq?quidem quam is adbibuit inequalitatis medela ea tunc fuit que maio/ ribus olim curationibus indigeret. Jldutauit 8lt;menfium ordinem. Martius enim cui primns erat tertium fecit:primum autem lanuarium qui erat vndecimus tub Èomulo'duodecimus vero amp;vltimus Februarius quo nunc fecudo vtutur Multi

ocr page 65

etiam funt qui^dnos bofce menfesadditos a Numa inquiut lanuarium at$ Febra arium. Ab initio enim decem menfium in vfu annum extitifê. Veluti quidam ex barbaris trium. Ex greets autem quatuor Arcbades feu acannanes menfium anno funt vG.Egiptiis menftruus annus fuit deinde menfiû quatuor vt aiunt quare qui vel nuperrime earn regionem incoluerint vetuftiffimi videntur ede annorumep in , credibili multitudine in familiarum deductionibus differunt quippe qui menfes in numerum annorum collocent. (Quod autem romam menfes decem in annum ordi' narifit 8lt; non duodecim coniecturam affert vltimi appellatio. Eum enim Decem, brem etiam nunc vocant.(Quodautem iVlartius primus in ordine vocabatur obfcu rum non eft.DJam quintum ab illo quintilem fextum fextilem nominabant ac reli' quos deinceps fingulos eodem modo. Nam IanuarioFebruario$ ante Martium po fitis contingebat ante dictum menfem quintilem nominari 8lt; feptimum numerari. t)rctereavero non erat a ratione alienum Martium qui marti Romulo facratus Gt primum nominari Secundu vero Aprilem quod a Phroditis idcft Veneris habeat congnomentum.Quo menfe amp;nbsp;dec facrdicant Et ad Calendas mulieres Mirto co ronate lauant. Quidam vero non ex Appbordite nominatum Aprilem dicunt rfed quemadmodum fimplex fe nomen habet Aprilem mefem vocatum.quoniam verna temperie arridente plantarum aperiantur germina IVlaium quidem a maia vocant Eft enim Mercurio (acer lunium vero ab anni tepore.Sunt etiam qui hoCce ab eta' te maiore 8lt; iuniore cognominatosdicant.Reliquos autemGgillatin^ab ordine qG numerates nominauere. Quintilem Sextilem Septembre Qctobre Nouembre Decembre. Poftea quintilis a cefare qui Pompeiu fuperauit lulius. Sextilis vero ab eo qui Auguftus cognominatus fecundus imperauit nomiatus eft Reliquis aut deinceps duos. Domitianus fuis fibi cognomentis afciuit necp id diu fed qui rurfu illo iugulato fua refüpferunt nomina.Itaq? alter September alter October appel '^ lantur.Soli poftremiduo appellationem ab ordine ficuti ab initio habuere feruaue, runt.Qui vero a Numa additi mutati ve funt Februarius quidem veluti lufratio nis expiationifq? menfis quida fit Etenim ipfa dictio hoc proprie fignificat. Ac no^ uo tunc facrificat germine 8lt; Lupercaliorum celebritate que plurimum luftratioi eft proxima peragantlanuarius autem qui primus eft ab iano dicitur .Martium vero quafi a marte cognominatus fit co e prima fede mutauit Numa vt arbitror q mam in omnibus vellet rem vrbanam bellice in honore preferri . lanus enim apud vetuftiffimos illos Gue genius fiue rex fuerit dicitur ferum 8lt; filueftrem cultum in vrbanum ciuilemq? mutaffe proinde$ipfum bifronti fingunt tanep alteram ex al', tera amp;nbsp;forma diCpofitionemq; reddiderit. Eft 8lt; eius templum Rome duabus por tis quod belli ianuam vocat.Legitimum enim eft ipfum aperiri cum bellum fit 'In pace autem claudi Quod certe difficile aut etiam raro facium cum aliquo bello (em per imperium fufpefum teneatur Nam cum propter eius magnitudinem barbaris, nationibus vndi$ circumfufum aefeptum effet is repugnare cogebatur verutame Augufto cefare imperante poft Antonii profligatione claufu eft 8lt; ante .M' Atti' 110 8lt;.L.Malio confulibus haud multum temporis.Deinde continuo ingruente ir' rumpente^bello apertum eft. AtNuma rege ne$ illum diem apertum vifum fed tris 8lt; quadraginta annos continuos claufum manfit:vfq adeo bellicas res vrdicp prorfus abftulit amouit perdidit.Non enim romanorum populus modo regis iufti, eia amp;nbsp;modeftia ad manfuetudinem ac pacis amorem traductus eft.Verum etia vr bes vicinas quafi aliqua inde fe aura falubriuc fpiritu ferente mutationis principia cepit 8lt; in omnes dcGderium influxit tranquille pacateq, viuendi 8lt; colende terre 8lt; nuttiedorum in quiete pignorum venerandorum^ deorum.Feftiuitates autem amp;nbsp;conuiuia 8lt; corii qui fecure fe inuice adireut mixtuq? verfarentur hofpitalitates

ocr page 66

ocr page 67

aiuntne$ Pitbagoricos litteris commentaria preceptacp mandare fed ipiorum me moria aten difciplinam fiue fcriptis dignis viris Ïferere Cumep eorum traditio pré ceptorum que in geometria ambigua fecretacp dicuntur cuipi^ indigno edita effet portendere fignificare$ dicebant vt magno quodam 8lt; communi malo ac pernitie numen admiffum fcelus atep impietatem vlciCceretur. Itaqi magnais venia danda eft qui eodem tempore. Pitbagore Numam in tanta reru fimilitudine congeftum effe contemnunt Antias autem tradit duodecim libros de iute pontificio duodeci vero alios grecos de difciplina fapientic in arcam repoGtosefTe Cum autem quadri genti fere anni preteriffent.P.Cornelio 8lt;M. Bedio confulibus magno imbrium^ fadlo impetu tumulo$diruto arcas vi inundationis excudas decidentibuffy oper' culis alteram quidem vifam inanem prorfus:necppartem vUam nc$reliquias cor'; poris babuiffe In altera vero cum libri inusti effent eos legiffe dicitur Petilius qui per id temporis pretor erat. Ad fenatumep retuliffe no videri fibi neep fas ne$ piu vt que in libris fcripta effent audirentur a multitudine,Proinde$ delatos illos in^ comitium igni tradidiffe. Nempe iuftos omnis ac probos viros maior inde poft obi. tum lausfequitur.Inuidia nanep non diu fuperftes eft. Ante plerof$ etiam ea inte rit. Preterea illius gloriam regum pofterioru calamitates clariori illuftrioremcy fecere. Nam cum quinq? poft illum regnaucrint poftremus ex imperio excidens in exilio confenuit.E reliquis vero quatuor nemo natnrali morte defuncius'eft. Sed tres inediis circumuenti necati funt:IHoftiliusvero Tullus qui Nume fucceffitin' regnum 8 lt;nbsp;plurima ex illius boneftis facinoribus inprimif$ac potiffimum pieta gt;nbsp;tem in deos irrifionibus 8lt; contumeliis infedlatns vti rem inertem 8lt; muliebrem ci ç ues ad bellum vertit. Neq^ ipfe igitur audacibo bifce ac ftultis facinoribus inftitit )fed graui 8lt; varo morbo mutata mente in deorum metum at^ religionem conuer'’ lt;fus eft que nulla tamen fimilitudine ad Nume pietatem accederet. Quin etiattr mag^^i^Jbuiupno^i mprbo inficit quod fulmine idlus cbnflagrauit vt fretur

tyEDIPOST EA ^nume8 lt;ligurgivitam expo fuimus Jbifce m medio pofitis amp;fi difficile opus fit non tame pigu ^erit ipsorum differetias colligere,Nam que is communia ÿpariaep funt ex ipfis rebus apparent.Veluti virorum con Tirietia pietas ciuilitas difciplia vt vter$litium vnG leg' tondendarum a diis fumpfcrit . Quibus autem priuatim huis vterep preftiterit primu Numa quidem accepitim' Æ perium ILigurgus vëro tradidit. Et alter cepit id baud petetis Ä^er cumporfiderct reftituit. Ac Numam quidem ex priuato 8lt; perigri, quot;: -^ |no dominum alii Gbi conlfituere. At Ligurgus exrege fefe priuatum fecit.Pulcb ~^ik^ Irum eft certe regnum fibi iufticia comparaffe pulcbrum eft etiam iufticiam regno °''^pretuliffe Virtus enim illudrem adeo illum reddidit vt dignus imperio habitus fit taunc vero ita magnum effecit vt imperium contemferit Quod autem fecudum eft quoniam quemadmodum armonici Liras folent Eigurgns diffolutum amp;nbsp;deliciis deditam fpartam intendit Numa vero Rome vehementiam intentionemep re' mifit difficultas quidem operis Ligurgo additur No enim thoraces exuereenfefep deponere ciuibus fuadebat fed aurum argentumqpdimittere Et ftrata preciofa ac menfas eiicere .Necp a bellis celebritatum facrificiorumcpcaufa dcbftere fed ce/ nis cqmpotationibul$omiffis in armis amp;nbsp;paleftrislaborari amp;nbsp;execeri. Quapropter gratia amp;nbsp;veneratione quadam alter omnia fuadendo perfecit Alter autem inter pe ric ula atep ictus vix obtinuit. Atq; manfucta benignaty mufa Nume qui ad pacem 8lt;luftici a ciues ex inteperatibo amp;nbsp;feruidis traduxit ac leriiuit. Sivero de macipiis

ocr page 68

Jidturinter Ligurgi inAituta quisponere nos coegit feniffimnm illud quidem amp;nbsp;iniquiffimum facinus longe IRumam prudentiorem 8lt; humaniorem legumlatori extitiffe dicemus quidum etiam manifeftc feruos cum herisGmul in faturnalibus epulari confuefeciffet liberis honoris is guftum prebuit Etenim vnum hoc ex Nu me inftitutis effe dicunt qui ad annuas fruges perfruendas eos quibus vna opera, riis effet vfus affumeret. Quidam autem monumentum id feruari fabulantur. Sa, turnaliS ilius equalitatis qfi nemo feruus nemo herus fed cognati omnes amp;nbsp;eque digni putarentur. Omnino autem videtur ad furgalitatcm vter$ amp;nbsp;continentia multitudinem eque egiffe Æx aliis autem virtutibus Xigurgus fortitudinem ma gis Numa vero luftitiam videtur coluiffe non ob aliam caufam nifi quod ob propoli tarum vtriep rerump.diffimilem vel naturam vel confuetudinem diffimili ftudio opus fuit. IWam ne$ Numa rem bellicam pre metu diffouit fed ne fui iniuriam in' ferrent.Neep Kigurgus ad iniuftitiam fuos bellicolbs ftruxitiSed ne iniuriam pa' terentur Ambo apud fiios ciues 8lt;quod nimis effet auferendo amp;nbsp;quod parum (up plendo magnis vti mutatioibus coacfti funt. At qui diflributionis in ordines diuifi onif$ rerup.8lt;popularis admodum Nume mutatio amp;nbsp;plurimum multitudinigra ta qui ex Aurificibus 8lt; Tibicinibus ac cerdonibus promilcuum quedam amp;nbsp;varia admodum populum reddiderit. At Lgurgi auftera 8lt; fenatoria que in feruorum amp;nbsp;accolarum manus conuerterit vulgares artes ciues autem ipfbs in clipeum 8lt; ha ftam coegerit belli opifices martil^ miniftros. Aliud vero necp (cientesneq? medi' tantes ^ parere principibusex hoftibus vidoriam reportare. IKIam neqp rei pecuni arie ftudere liberis bommibns licebatquo liberi prorfus pomnia effent. Sed quod ad res parandas pertineret feruis ac mancipiis datum erat veluti cene amp;nbsp;obfonii mi nifterium Numa vero nihil buiulmodi difcreuit $ed militares auiditatis abftulit Alium vero queftum baud vetuit DJeq? huiufmodi amouit incqualitatem. Sed ad fimmum vfq: diuitiis progredi permiGt Et pauperum curam quorum magna mul titudo conflaretur amp;nbsp;in vrbeminflueret nullam habuit.Cum ftatim ab initio de, cuiffet quadoquidem ne$multa neqi magna imparitas effet fed pares fubftantia 8lt;Gmilcs ciues inter fe forent eos Geuti Ligurgus amp;nbsp;inftruere aduerfus immodica appetitum 8 lt;ea caucre detrimenta que non minima fecuta funt fed que plurimozp maximorum$ malorum queeumep inuecŒa funt fernen principiumq?prebuerit. So li autem diftributio necp fada Ligurgo vituperationem affert.Neg; Kume non fa c^a. Alteri enim ipfa equalitas federn fundamentumep reip. preftabat bcc autem quoniam fbrtitio recens eßet nullam aliam diuiGonem inducere cogebat negmoue re primam diftributionem que vti confentaneum eft fuis locis maneret. Cung con' nubiorum educandorumcp liberorum illa communio vtrig viro vxorepudicitie fu Ipitionem rite ac ciuiliter amouifTet non per omnia i eandem rem confenferunt $ed romanus quidem vir cum fatis fibi filii educati effent alterius fualionibus qui filiif indigeret vxorem cuius dedende recipiendeg ius haberet cedebat. At Lacon que domi apud fe effet manente etiam connubio in antiquo iure vxorem ei impartiebat qui ad fbbolem fufeipiendam fuafifTet.Multi quogvt dicatum eft vel exhortando rogando$eos vitro accerfebat e quibus putarent maxime formofbs pueros ac pro bos nafci. Que igitur alia diferetio inffitutionum huiufmodi nifi fortis in bifec ac vehemens erga nuptam equanimitas que profedo amp;nbsp;perturbant plurimos atg ad viuendum inter dolores ac ^elotipias admodum incendunt 8lt;ftimulant In illis aut Nume tan^ erubefeens 8lt; pudibunda humilitas quedam veluti velamen defponG' onem coniugii obtendit 8lt; eam communionem intolerabilem fatetur* Preterca amp;nbsp;raftodia virginum Nume magis ad muliebre ingenium atq? verecundiam cohibi' ta eft. At Ligurgi virgo omnino etia aperta amp;nbsp;Temina defe poetis dicendu pftitit

ocr page 69

Nam amp;nbsp;Phenomericies a retentibus femoribus eas appelant vt Ibicas amp;nbsp;Andro, manes quod viros furere faciat vt Euripides inquiens.IDomus aperto cam iuneta femore Peplis folute deftruunt ee funditus Nempe enim tunice virginalis cofute pmne non erant ab inferiori parte fed aperiebantur fimulg; vndabant totum femut in inexceffu.Quamquidem perfpicue dixit Sophocles bifcc verfibus Quapropter amp;nbsp;audatiores dicuntur efle 8lt; in ipfos viros in primis viriles vtpote que tum fie' gotiis domefticis prorfus dominentur tum i publicis amp;nbsp;fentcntiam dicat de maxi mis rebus 8lt;auctoritatem habeat Numa vero eam nuptiis apud viros dignitatem honoremg feruauit quem a Romulo habuiffent Cum rapte delenirentur obfequiis Sed pudoris is plurimum adieciticuriofitatcm remouit fobrietatem docuit. tace re amp;nbsp;abfcemias prorfus ede necp de neceflariis rebus abfente viro quic$loqui eas alTuefecitPertur igitur cum mulier aliquando propriam caufam in foro dixiffet mi ffTe fenatum deos confultumcquid nam ciuitati ea res portenderet. Atep relique eorum obedientie ac manfuetudinis permagna eß coiechura deteriorum memorial Nam Geut apud nos hiftorici primos fcribuntiqui vel ciuilem necem perpetrarint vel bellum fratribus intulerint vel patrem matrem ve necarint, Ita IRomani me^ morie tradiderunt. Spurium coruinum primum extitifle qui poft vrbem condita ducentefimo trigefimo anno cum vxore diuortium fecerit cum nihil prius huiufmo di factum effet. Prima qno$pinaril vxor Thalea nomine Tarquino fuperbo reg' nante aduerfüs (Titaniam eius foetum Jurgium fecit vfep adeo honefle ac decore q ad nuptias pertinerent ab legumlatore conftituta fuerant. Que autem de etate no' bili ambo tradiderunt relique virginum inftitutioni congruunt. Na 8lt; Ligurgus maturas illas 8lt; virorum appetentes defpofat quo tum congreffiis expetente iam natura gratie fit bcniuolctiecp principium magiiquam odii ac metus aduerfus illos nante tempus violenter tum etiam corporibus robur infit ad coceptus partui^ do lores perferendos Perinde atq; ob aliud nihil illis nubentibus q; ad fbbolem procre andam-Et romani duodenis amp;nbsp;iuniores etiam illos nuptui tradunt Gc enim maxi mequot;amp; corpus amp;nbsp;idolem puram amp;nbsp;illibatam viro preftari poffe. Itacp liquidum at$ perfpedlum eft illa quidem ad procreationem prolis magis fequi naturam Sedhec ad vite contubernium moribus formandis accomodatiora efle. At qui de liberorw gubernationibus 8lt; cociliis 8lt;ihftitutionibus amp;nbsp;fbcietatibus. Preterea amp;nbsp;circa ce, nas amp;nbsp;ŒimnaGa amp;nbsp;ipforum iocos diligctioribus tum ftudiis tum ordinibus Ligur gus preflantiorem legem quouis alio legumlatore tulit nihil parentum aut defide' riis autneceffitatibusindulgens vtpro voto liberos inftituerent Gue quis filiu vel let agriculari Gue fabricare nauim aut fabrum docere aut Tibicinem ceu non ad ali quem vnum finem agi ab initio iuuenes deberent ac moribus iifdem vti Sed vcluti vedlorcs nauim alius alio ex vfu at$lententia venientes m periculis fblum priuati metus caufain commune confufant.Alias vero quilibet rem fuam attendit Ac plu rimis quidem legumlatoribus indignum eft crimini dare^Gquid aut ignoratione aut inbecillitate omiferint. Viro autem fapienti qui populi nuper conftituti amp;nbsp;ad nihil reluctantis imperium fufccpiffet cui regi prius Audendum fuit quam filiis e' ducandis cxcrcendif^ iuuenibus quo nc$ diuerG neg turbulenti moribus fierent. Sed ad vnum aliquod commune virtutis veftigium ftatim ab initio compoGti for' inatiginuicem congruerent. Quod certe cum in aliis rebus plurimis tum in con' feruandis legibns Zigurgo porfnit.Minimuseni iuriGurandimetus extitiffet nifi difciplina amp;nbsp;inftitutione ingeniis puerorum legeS vcluti infudiflet amp;nbsp;cUm alime, to vna affectum reip. conciliaffet. Quo factum eft vt fupra quingenteGmum annu validiffima illius conftitutionis amp;nbsp;maxima perdurarint quippe cui vcluti color ve, bemens 8lt;acer iniuftus effet Qui vero ciuilis conftitutionis finis fuerit vt in pace

ocr page 70

amp; amicitia TRoma exigeret extempT o cam Numa vna defecit. Ac poft ilhas obitfi vbi iam templo quod ipfe claufum v($ tenuerat ad bellu quaG illicdetrufum effet fedandum placandumg; vtrinq? patefeci(lent lanuas fangtune atq? cadatieribuslta/ bam compleuere Et ne parum quidem temporis pulcherrimus ftatus iuftiffimuf^ permanfit vtpote qui difciplina careret qua mutuo beniuolentic federe deuincire/ tur.Quid igitur per quifpiam dixerit nonne ad fummum vfqi in melius Roma re bus bellicis proceffit iterrogationem is faciens prolixa refponfione indigentem ad eos prefertim bominestqui fummum bofiu in diuitiis amp;delitiis amp;nbsp;imperio magis quamin falute amp;nbsp;manfuetudtne;8lt;iea que cum luftitia fit frugalitate amp;nbsp;ponat amp;nbsp;locent. Quin etiamamp; id Ligurgo opitulari videatur quod Romani vbi ftatu qu^ fub IMuma habuerantimutalTent mirifice rebus exercuerunt ILacedemonii vero ^ primum Ligurgi fandione exCeOere e maximis humillimi funt effecti grecorum$ amiflb imperio periclitati funt proprium quoqp folum amittere. $ed illud i Numa magnuna eft amp;nbsp;diuinum profecto quod perigrinus accerfitus in regnum fuerit :amp; omnia fnadendo imutarit 8lt; vrbi que nondum confpirarat dominatus fit. Necp aut armis aut vlla eum vi vti oportuerit vt Ligurgus aduerfus popalu optimates egit (ed fapientia tantum 8lt;iuftitia eundos coegerit at(^compofu?rit

Æpiftola Lapi (Dra^toris In vitam at$geftam Solonis Incipit foeliciter

jféEPENVMERO VETERES rapietiffimos philofo, tffrphos mecum repetens admirari foleo beatiffime pater nec ^\üparum dubitare que caufa illos tanta impulerit vt in i/filis ciuitatibus cum amp;nbsp;honoribus maximis amp;nbsp;copiis am' ।feliffimis abundaret a rep.amp;a negociis animi quodam lU /'^icio abhorrentes is omnibus exagitatis atep contemptis: I^an$ in tutiflimum 8lt; tranquiliffimum vite portum in ^tiumfolitudincm$ confugerent. Sed cum diligentms 3| ic0gi^^u^^ffl^7i7Iiiiftudiis laboribuf$ profeciftent magna mihi ac multo maxi' q |ma pars admirationis preciditur nec eos folum diuina aliqua fapientia verumetia quot;4 | precipua quadam in nos beniuolentia fuiffe arbitror Nam amp;nbsp;ipG dum viucrent fele y^confilio prudentiacp fua nonnun$in dubiis cafibus 8lt; amicis amp;nbsp;patrie profuere amp;nbsp;°('ceterosquo prodefre poffent fuis doc2rinisat$artibus inflruxcrunt Vt Cfacome, o\,nius ille Anaxagoras Perinde Athenicnfem Siracufanum IDionem Plato Pithago )reus Lifias Thebanum Epaminundam Aliiqp complures alios qui omnes vel princi pes ciuitatumvel fummi belli dnces extiterunt Nec viui folum verum etiam poft mortem hoc idem fuis fcriptis amp;nbsp;monumentis confequuti funt vt facile appareat illos non ob inertiam amp;nbsp;defidiam fe a laboribusamouifle fed fuum omne ftudiû amp;

laborem ad noflrum commodum vtilitatem$contuliffe. Que quidem cum hancin anem admirationem amp;nbsp;dubitationem meam nec homine erudito dignam magna i^ ex parte minuiffent tu fuftulifti funditus qui cum his rebus omnibus quibus ifli in primisafllueres eorum ne dicam imitatione no enim contempfifli vt ii fecerut nec profudifli afflatn quodam impulfu$diuino ampliffimum patrimonium fubleuadis in opibus in liberalitate totum amp;nbsp;beneficentia pofuifli vt folutus amp;nbsp;liber ah omni, bus pietate ac religione veram illam amp;nbsp;perFedam felicitate quam fuperiores phi' lofbphi decepti opinionibus 8lt; inanis glorie cupiditate adduxi cum quererent nec nouerunt nec reperire quidem potuerant 8lt; tu lucnircs amp;nbsp;fruerere (Quibus tantu

ocr page 71

de te expeditionem fanditatis integritatif$toncitaftivt$on modo ea qua feque baris ßeatitudic dignus omnibus viderere veruetiamindevdihaitusad ampliffr mum dignitaris gradum omnium gentium amp;nbsp;populorum conferifu amp;nbsp;völuntaquot;, te reuocatus apertiffime declarafti nee inane nee ftultum eorum ftudium effe quii ocio amp;nbsp;folitudme viucndum fibi ftatuiffent. Nam fimul ac creatus es pontifex fta tim romanam ecclefiam proftratam amp;nbsp;aftlida fuperioris morte pontificis te fcele' ratiffimorum latronum armis vndiqß circumucntum cofilio lapientia animi magni tudine eripuifti amp;nbsp;in priftinum ftatum dignitatemq; vendicafti afperrimos amp;nbsp;im/ maniffimos boftis partim cociliafti tibi partim fuiGmilibus opprefifti cbriftianos populos non folum diffidentes armis fed etiam male fentientes amp;nbsp;prefens amp;nbsp;per le gatos tuos edocere amp;ad veram religioem reducere conatns es. m re etiam tenues at$ lopes amp;nbsp;pferti eruditi viri tuis opibus amp;nbsp;copiis affidue fuftetati funt ab eode te religiones amp;nbsp;cerimonie multis locis fandiffime indaurate pax cum in plurimis oris italie tum m aliis remotiffimis regionibus firmiffima conftitup.Itaq ? meritif fimo tibi Cbriftiani omnes vt fuo 8lt; vero pontifici parent te exiftimant ad pacem amp;nbsp;ad concordiam Cuam amplificationemcp ecclccOe non humano conGlio fed diuino beneficio amp;nbsp;muneretifta fede fandiffima coUocatum te deniep non vt hominem ex$ hominum genere natum fed de celo dimiffum colunt obferuant venerantur. (Qua propter cum cuperem 8lt; ipfe non priuato aliquo abs te officio: $ed communi bene, ficio affectus tibi quantum mea fert facultas gratias agere amp;nbsp;in alicuius excellen tiffimi philofbphi vita tuasvirtutesdiuinas at$ admirabiles collaudare amp;fi nemi ne ex omni antiquitatis memoria reperire poffem qui tecu ulla ex parte coparadus foret attamen Solonis Athenienfis res gefte mihi ex omnibus maxime cum tuis conuenire vile funt qui 8lt; lapiens fuit vnus ex feptem amp;nbsp;legumlator (blus ex fepte. At qui huc tu non virtute {blum fed fortuna etiam antecellis .Nam ille croefiopu, lentiffimi regis Lidorum thulauros contemplit quod fepe fuperbia 8C infblcntja fit tu proprios effudifti. Ille vnam vrbem fuis legibus non potuit continere tuis vero popnlipene infiniti obtemperant.Ille patriam quam libeiam amp;nbsp;magn^arti gre, cie imperantem acceperat tiranno oppreffam amp;nbsp;ferientem reliquit. iu romame eccleOe fpoliate amp;' fub iugum pene; miße libertatem (bam imperiumq; reddidifti (Quare quod pridem tibi polliciti fumus beatiffime pater Solonem ipCum ad fanefti tatem tuam attulimus non vt imerfit nec enim.tibi opus eft fed vt quam longe fu' perafle letere cuiusinftituta vite fi tibi probabilia inlegendo videbuntur debebunt te admonere vt eos hominesqui fpc tue humanitatis erecli ad ems dodrinam amp;nbsp;fapientiam quoad poffunt fuis ftudiis peruenire cotendunt vt co lucti amp;nbsp;confirmes amp;nbsp;adiuues. Wt 8lt;jp{iquod cupiunt tua ope aflequipeffînt 8lt;ceteri ad paria flu' dia excitentur Vale feliciter

ocr page 72

?gt;!utärcKi Miftorigrapbi greci de Vita ater geftis Solonis Hiftoria In la tinum per

DIMVS ŒRAMATIŒVS in cometario tabahrG Ionis ad Sofepiadem Philoclis cuiufdam fententiam po t In qua Solonem prêter aliorum opinionem quicunty liSolonis meminerunt: Euforione patre natum affirmare j,yidetur ex JEceAide enim ipfum genitum omnesvno ore ^onfentiunt qui vir quidem medium ciuium ordinem ob' __ _ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptinuit generis vero nobilitate ciuitatis facile princeps. A tyamp;^^^^^^;^-^'$^'ga:odro enim originem fanguinis babuit. Matrem autem $[$olonis tradidit Heraclides potius cofobrina piGftrati m atris fuiffe . Fuit aut int g^o eos amicitia cum propinquitate tum maxime ex vite confuetudine quibus ferunt 'quidam Solonem vehementer Pififtratum adamafle. Qua ex re fadlum eftvt cum pofteriori tempore de rep .in diffentionem veniffent mbil durum nibtl immite co/ rum inimicitie importarent fed eadem amicitie iura in eorum femper animis luio' lata manerent. Tantumepapud eos prioris amicitie recordatio amp;nbsp;gratia valuit vt incenlam adluto 8 lt;corroborato igni facem perpetuo (eruarent. Solon igitur cum eius pater vt tradit Hermippus ad humanitatem ac beneficentiam propenfus pa, trimonium minuiflet nec vn^ tamen deeflent qui eum {bis copiis fuftentare vellet fed ne ab aliis acciperet pudor quida deterreret vtqui ex ea familia natus effet q fubuenire aliis confueratadhuc admodum mucnis ad mercaturam fe contulit.Sût tamen nonnulli qui. Solonem dicant errorem eiufmodi fufceFifle periclitandi atqj videndi magis quam lucri cupiditate impulfum fapientie enim fertur apprime ftu diofus fuiffe quippe qui cum grandior ia natu foret dicere (blituseft fc multa quot tidie ddeentem fcnefcere.Diuicias autem minime mirabatur Solon fed aiebat nihil

differre eum qui vini magnam auri atep argenti multositem equos 8lt;iumenta pof fideret ab eo cui hec fbla client ventris aut lineis 8 lt;pedum morbo languent 8lt;alio in loco pecunias quidem habere defiderio per iniuriam autem parere nolim omni/ no in poderum pena confequitur prohibet autem nihil bonum virum egregiumcp ciuem nec affluentie rerum nimie luxuriofeqi ftudere nec oportunitatem neceffita' tcm$ contemnere.Temporibusautem illis Vt inquit Heßodus nullum opus igno minie erat nec vllus arrium defectus atq? diferimen Mercatura vero ad Barbaro?^ neceflitudines regumq : amicitias comparandas plurimum valere putabatur ex ea/ dem quo$ homines multarum 8 lt;nbsp;maximarum rerum vfum experientiamq? perci' pere.Ë quibus non nullos conditores maximarum vrbium extitifle. Vt Maflalias primus qui a celtis iuxta Hiradanum maxime obferuatur. Thaletem quoq? amp;nbsp;ma, themathicum Hipocratem exercuiffe mercaturam ferunt Platoni etia olei in egip to exportationem peregrinationis viaticum {uppetiffe. Solo igitur vt profusor amp;nbsp;fumptuofior 8 lt;mollior eßet in vidu vt$ liberius ac licétiusinfuis poematis de vo luptatibus loqueretur ^ philo fbphum deceret ex illa mercatoria vite rationem ex' cepiffe dicitur. Cum enim ex multis ac magnis periculis ferre cepiflet ad omnem animi quietem remiffionemqp ferebat.(Quod autem tenuum magis animumquam locupletum adainarit ex his perlpicuu cft permulti quidem ditantur improbi probi autem pauperes fiunt. Verum nos minime permutabimus virtutem pro diuiciis qnoniam hoc flabile eft ac perpetuum. IDiuitie vero mutantur tempore 8lt;alias aliter fe habent Eius vero poefis ab initio nihil grau e aut feriu habuit. Sed ioais potius vt videtur referta fuit Vt facile circufluere atep abudare ocio videret

ocr page 73

z/

Pofteriori autem tempore fententiis eam pbilofopbicis refpetfit (his quotypoen a tis ciuilium rerum permultas complexus eft nc id tam biftorie 8lt;memorie gratia fecit quam vt hortationes quafdam admonitiones obiurgationef$ ßtbenienßbüs adbiberetpleri$ autem affirmant $o!onem tentaffe leges edere verfibus harum etiam principium huiufmodi proferut. Legibus his oro primum rex iupiter affit Fortunamq^ fcrat Felix nomen$ fecundet.Earn autem moralis pbilofophie partem qua ciuilis ratio ac difciplina continetur vt plurimi tunc philofbphorum potiAim' fecutus eft.Sed vt in phiOcis vehementer fimplex fuit at^vetuftus quantum exif eius (criptis facile percipi poteft. Nube niues tenues amp;nbsp;grando gignitur atra : Et tonitrus alto fulgur ab axe eoi. Flatibusaffiduis mifcenturamp; equora fiquis. Ndn moueat quic$iuftus ede nequit. Atq? omnino talis fapietia tantum eo tepore vita eft contemplatione terminos neceffitatis excedere .Ceteri autem philofbphi ex ci' nili virtute fapientic nomen traxerunt. Dicuntur autem in Delphis vna fuiffe ac iterum Corinthi Cum eo fere omnes comuni Periandri accitu coueniOent couiuio $ab eo excepti forent.'Maxime autem eorum gloriam amp;nbsp;auctoritatem.Tripodis circumdatio auxit qui quali circuitu mafuetudinc 8lt; quadam contemtiorie fubmif fioneper fingulosiuit. Dicitur eni cois pifcatorium rethe trahentibus milcGos ho Ipites lactum emiffe hc in manifeftumdta^ aureum tripodem rethi tractum appa ruine quem ferunt Helenam cum e Troia nauigaretquodam oraculo admonitami is locis depofui fle. Primum igitur inter holpites amp;nbsp;piCcatoreS de Tripodecontro uerfia exorta eft deinde fufeipientibus ciuitatibus caufam quëvl$ad bellum por, ceflerat v^riufq? a Pitia relponfum et.Sapicntiffimo Tripodem dari oportere pri mum ad Thaletem MileGum miffiis eft permittentibus cois illi vni aciafgientibo id cuius gratia cumvniuerhs Milefiis antea bellumgenerant cum vero tales fe fa, pientiorem Biantem effeaffirmaßctiad cumbet delatus:ab eo$rurfus ad alium'. Vt ad préftantiori Capientia virum veniffe dicitur.Poftea circuens atq; ita per ma, nus reuocatuSad Taletem fecundo peruenit.Ad poftremu ex Milete exportatus Thebais adueetus Ifmenio Appollini confectatus eft;Verum Theopharrius aliter fentit ait enimprimu in Prienam Bianti effe delatnmfecûdo (-Miletum tali iuffu Biantis eße miffumtficq^ per omnes vadens:ad Biantem iterm reuertiffe.Tandem in Delphos effe aduecŒum,Hec funt igitur omnium fere fermone celebrata. In hoc tantu diffentiunt g, alii minus pro Tripode di quidem Phialama Croefb mifTam Bathidis poculum relid:um fuide afTcucrantipriuatim vero Anacharts Soloniffy ac rurfus Thaletis congreffus quidam amp;nbsp;colloquia huiufmodi fuifle memorantur Anacharlis enim Athenas Solonis domum acceffide fertur hoftiuq? pulfaffemun' ciaffecp fe peregrinum effe:coiungendeq ;cum eo amicitie atq: hofpitalitatis gratia aducnifle. IRefpondcnte Solone domi comodiorem ede amicitie firmande locum Tu igitur Anacharfis dixiffe domi amicitiam nobifeum amp;nbsp;hofpitalitate in eas.Sic Solon eins ingenium admiratus humaniter ac benigne homine accepifle .•eut^apud fe poflea quoddam tempus habuiffeicumiam publica negotia tradare amp;nbsp;leges de fcribere aggrcffiis effet. Que res cum apud Anacharfem percrebruiOet impcnfam Solonis operam amp;nbsp;ftudium vehementer irrihffe quippe qui exiftimaret fe iniurias ciuium ac cupiditates litteris cohercere poffe:que nihil ab aranearu telis differret Sed quemadmodu ille fie he ex captis debilis atq? imbecillos detinent. A potentibi autem at$ locupletibus rumpuntur. Ad hcc Solonem refpondiffe dicunt:conuen' tiones tarnen amp;nbsp;paeta homines feruare fblere que tranlgredi ex contrahentibus ne' mini conducat. Eodem modo fe ita ciuibus leges accomodare vt eas feruare cp noh vtilius 8lt; falutarius omnibus efle videaturVerum hec non eum Solon quem fpera rat fed quem Anacharbs coiecerat exitu habuerunt. Illud etiam (quit Anacharfis

ocr page 74

^maxime admirari earn contioni intereret quod apud grecos bomines (apiente^ dicerent.Stulti vero iudicarent. Ad Thaletem vero in Miletum Solonem cumvé hiffet admiratum efle quod ille nuptias amp;nbsp;filiorum procreationem penitus contép liflet Tbaletum autêm tunc quidem tacuiffe fed paucis diebointerpofitis peregri,^ num queda fuborn afle qui (e Athenis nUper decimo poft difceffum die adueniffe diceret qui rogatus a Solone nu quid noui Atheis effet vt doctus erat nihil aliud refpondiffe nifi quod adolefcentis cuiufdam afferretur funus Ac ciuitas tota con' fecuta eilet quod eius pater virtute at$exiftimatione inter ciues primusobtferet quem tune minime affuifle fed iam diu ab vrbe aufuiffe dicerent.Wei11i mifero $o Ionem dixinè Sed quomodo die vocabatur audiui relpondiffe nomenfed memoria ëxcidit niOquodob eius iuftitiam ac fapientiam omnibus effet more. $ic EnguliS refpofis $olonem in metum magis conieciffe6Paftremo iam turbato animo ac (bil' dto ipfum perigrino nomen fubieciffe cotendifleq; ab co num illi ciui Soloninome eilet annuente ante homine cepiffe Solonem caput cedere atq? alia facere 8lt; dicere que ab hominibus aHlicreis 8lt;calamitate aliqua perfuncdis fieri fblentiTum Tale tem ridentem bis hominem aggreffum ferunt. Hec me o Solon a nuptus 8lt; a progt; creandis liberis dehortantur que te hominem fortiffimum 8lt; conftantiilimum ih' Ërfgut. Sed bono animo fpe optima confirmato fis nechuiufmodi te verba common ueant non enim vera funt• EHec Ermippus memorie mandata affirmata PatrecO quodam quem Efopi animum habuiffe dicitur Demiflb igitur animo atq; obieclo edqui amittendi metu rerum poffeffidem refugit.Sic enim nec diuiciis vllus nec gloria nec fapietia parta perfruatur Si ea quottidie aufferri poffe pertimefeat Et nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

enim virtntem ipfam qua nulla poffeffio maior nulla iocudior videmus morbis qui,Ï bufdamac medicametis interdum aufferri fblere. Ipfeautem tales nihil magis ob nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

hoc metu liberatus eft ni fortaffe nulla ne$amicorfi neq? familiarium neq? patrie caritate tangebatur Verum cibißum vt aiunt ex fbrore natum fibiin filium adop' tauit.IXIec enim erat eius animus dnino ab humanitate remotus. Sed vt ad fentie dum contemplandum ac memorandu optime a natura inftitutus erat Ita in amore facilis 8lt; perhumanus Infunditur enim femper aliquod externum amp;nbsp;naturali qua dam ratione ingeritur is quibus priuatum ante domefticum nihil eft. Sed veluti ih domum at(^agrum vacuum legittimis heredibus ferui alieni atq? inquilini inuadut 8lt; poffidet atq; vna cum amore curam quo$ 8lt;metum earum rerum grato animo induuntur. Ex quo intueri licet homines natura duriores de coniugibus ac libetis différentes eofdem tarnen in ancillarum filiis ac pellicibus ita animo ede fradoivt q gt;defiderium eorum ferre no queant in morbum fepiffime incidant moriaturq? amp;nbsp;voces humiles 8lt;effeminatas emittant. Ali i ex canum at$equorum interitu tur piter amp;nbsp;fede ad dolorem fe habuerunt. Aliicu filios gnauos 8lt;probos amiOffent luum cafum moderate tulere.BJec funtobid in aliquam turpitudinem deformita, temqiprolaph fed reliquam vitam conftanter fapientergi vixerunt. Infirmitas eni ac débilitas non amor amp;nbsp;caritas infinitos atcpimmenfos dolores amp;nbsp;metus affert ho minibusqui minus exercitati ratione fortune impetum ferre didicerunt. Quibus nec re optata etiam fi affit perfrui licet. Quod amittendi impofterum metu animo femper folicito fint atqi fhfpenfb IDecet autem nec pauperiei fibi ad pecuniarii amif Gonem remedium querere nec amicorum contemptione preOdium,contra priuati onem parare nec filioruminopia orbitati prolpicere. Sed omnia ratione confilioqi moderari. $ed hec ad prefens fatis fuperep effe videntur. Cum vero Athenienfibo ex graui diuturnoq? bello quod cum Megarenlibus^p falaminorum infula geflerat fatigatis capitale apud eos eße cepifTetß quis legem de vindicanda imfula ferre auderet. Eam labem ateqignominiam grauiffime tulit Solon- Cuncp intueretur

ocr page 75

pturih^am iuuentutem maxime adjbelfum fpcaare.Sed ducem ci amp;nbsp;augerem de efle, DJamipfam per ne aggrederetur legis metu deterreri fureri fe fimulauit ca que fama ex cius domo tota vrBe vebeméter inualuit $olocm defpere Ipfe interi cu elegia cla edidifTetexecuiffetq? quo mériter recitare poOfet Ceno fedat? repe te domo proGliens magno vulgi çoncurfu amp;nbsp;frequetia in forum defcendit amp;nbsp;preco nis lapidem contendens elegiam adhibitis modis 8lt;numeris recitauit cuius litjuj buiufmodiet.Ipfe quidem preco cara falamine relicta Aduenio 8 lt;cantus contio noftra tulit. Moc carmen Salamis inferiptum eft cuius funt finguli verfns multo Je/ pore venuftate vrbaitate$referti.Cunq? iam cantui finem impoluiflct Solon ap, probantibus eius amicis ac coHaudatibus.Imprimif^ Pififtrato ciuesipelleteatcp abb(^rete Solonis auctoritati narere legem abrogari rurts ad bellum incubuerat eiep Solone ducem prefecerut Ex iis igitur que maxime popularia funt buiufmodi fuiffe ferunt $olonem cum Pifitrato i Coladiem nauigafle vbi cum mulieres om/ ncsoffendiffet tcra cereri patrio ritu perfolueteshominem fidum tranffuga fc fi' mul^tem $alamicm rriGte iubenteq^ megarenles fi primarias Atheniefium femi has vellent capere in Coliadem fecum q; celeriter namgare. Cum vero bec Mega' renfibus placerent eo viros claffe emiferunt quos vbi confpexit Solon ab infula eo contedere mulieres longe abire ex iuuenibusimpuberes deliges eorum veftitumi tris amp;nbsp;calciamentis iuffit ornari gladiof^ paruos quibus e manu vti potent accipi entes occultos habere atq? ita intructos ludere F littore amp;nbsp;choreas ducere impera/ uit quoad hoftes detenderet amp;nbsp;capiendi nauigii facultatem prebercnt. (Quibus ita difpofitis afpectu decepti Mergarefescum fe propius admouiffent exifientes illiveluti in niulieresfubito inuaferunt certati inter fe ne quis effugeret.Sed om, nesgperetur cotendentes. Quare ipfi potea inflruc^a cladeipuadentes Infulam in ditioem Atheniefium redigerent.Alii vero dicuthec no eo pacto quo diximus effe gefta. Sed ex Delphis huiufmodi oraculu allatu efle. Cultores fuppfex horas ve' nerabere faens (Quos ager afbpi gremio complexus ameno Condit 8lt;occidui pro pectant lumina folis Solonem vero noctu filaminem nauigio adductum heroibus Periphemo amp;nbsp;Cicbri boftias mactate deinde quingentos ab Athenienfibus fequi volentes accepiffe facto ante decreto vt fi infulam caperent reipub. munera obire potent. $ic complurimis pifeatoriis nauiculis vna triginta remorum confequuta poftpromontoriu quoddam ad Euboiam verfum in inlidiis fe collocauit (Quod cum Megarenfes qui falamine er5tex quodam rumore hominum accepitent rem nihil firmamenti aut roboris habere ipfos tumultu amp;nbsp;trepidatione ad arma currite na, uem etiam intractam ad (peculandum mifite qua appropinquante Solone ete po' titum.Megarenfibuffy in vincula cdiectis delectos tßthenienfium in earn impotiif fe Iufrifreqivt quam occultiffime potentad vrbem curfum arriperent Ipfum vero cum reliquis copiis aggretum cu Megaréiibus pedeftri certamine manus cóferu, ite quibus ad hue pungnantibus eos qui naui adueeti erant oblata occafione ad, ortos vrbem cepite his ita geftis ea que obferuantur atteftari videntur nauis que dam attica primum Ijlentio nauigauit deinde vbi vocibus amp;nbsp;bellico clamore fe in , tulerunt. Vir quidam armatus maximo clamore ad Sciradium tumultum a terra ingruentibus citato curfu fe obuinm tulit Extat autem fanum .Solonis iuxta lit' tus politum fudit enim eo in loco Megarenfes 8lt;quos reliquos fecit pugne calami tas inito federe mrtbs fecit. Verum Dlegarefibus etiam acrius incumbentibus; multis illatis acceptif^ in bello cladibus edpoftores 8lt;indices LacedemoHios fece runt qua in caufa multi aiunt EHomeri opinionem vehementer Soloni fuffragatam effe.lNam cum in nauium catalogum verfum quendam ipfe conieciffctin ludicio recitafle.Bis fenis Salamineaiax cum nauibus ibat, Cecropidum quo caftra foco

ocr page 76

pofùere pbalanges.Ipfi autem à^tbenienfes bec pro vanis ac fidis ducunt. Verum aiunt Solonem ipUirnoAendifle iudicibus Pbi1cu8lt;^rifate Aiacis filios ab Atbe nienßbus ciuitate donatos iufulam ipOs tradidifle babitaflecp bos quidem FraunO nem bos autem iVliletam attice trionis locus curia quocp Pbilaidaru Atbenis effe Pbilei nomine appellatam ex qua Pififtratus fuit magis etiam Megarefes arguere volentem de corporibus defundorum defenfioni fue fidem {umpOffe quod in fepel bendis corporibus Salaminii non lIlegarenGum fed Atbeniefium morem feruaret In fepeUiendo enim Megarenfes mortuos ad orietem conuertunt AtbeniefeS aut^ verfus occidentem. Inflabant contra bereas Megarenfis aiebatq; Megarefes etia mortuorum corpora ad occidentem verfa bumi mandare.Illud preterea maius ad' iungebat AtbenienHum Engulos lingula fepuebra babere iMegarefes cum tria amp;nbsp;quatuor fingulis edentin vno tatum fepelliri At Soloni dicitur Pbitica queda óra cula permagno adiumeto fuifTe.ln quibus Ionia Salamis vocitata eft. Hanc caufa delecfti indices indicarunt quincp viri fpartiate Œritolidas Amonpbaretus Hifecbi das Anaxilias Eleomenes. Èx bis igitur Solonis gloria 8 lt;magnitudo magisillu, ftrata eft. Quin amp;nbsp;iam permaximum inter grecos nomen 8lt; admirationem confe/ cutuseft ex illa oratione quam pro Delpbis babuit qua fuafit occurendum effe Nee Cirreos contemnedum qui templum Pbatidicum violafTent fed eius dei gra tia Delpbos fubleuados ede. Ab eo enim impulfi Ampbietiones bellum fufeeperut quod cum alii permulti turn Ariftoteles in Pitbie victorum defcriptione fentire videtur qui boe Solonis lententia amp;nbsp;aucfloritate facŒii dicit baud tamen eft ei bel' lo Solon imperator prepoGtusvt Hermippus ex euantis Samiitedimonio affir, mat.lllecp enim boe lEfcbines orator approbat 8lt; in Delphicis monumentis Alcbe meonis ducis eft non Solonis nomen in fcriptum. Œilonis autem piaculum fblicita iam diu cluitatem tenuerat.Ex quo fbcii Cdonie coniurationis Megadis oratione adducl:1iudicio fe commiferunt. (Quoscum Gmulacri veftes fecumadduxiffent eagt; qi fe muoluident vbi ad ipfas erines ventum eft.Megades vna cum collegis lacera ta dee velle comprehendere aggreffus eft quali dea {upphceS renuente. (Quorum partim foris lapidibus obruerunt partim cum ad arasconfugiffentibi iugulatilut Illi tantum dimiffi funt qni ab eorum vxoribus luplices opem implorarunt.Ex hoc Piaculoforum nome lubeuntes odio atqi inuidie fuerunt, Ex illa autem Cilonis fa dionequi reliqui fuerant cum rurlus eorum corroborare elTentopesa IVIegadis fuccellbribus capitali Temper odio diOiderunt.Eo autem tempore plurimum inua, luerat ea feditio 8lt;ad vkimum pene difcrimen perducta erat.ltaq diffidente eti^ plebe Solon cum iam permultum audloritate valeret ad cos motus ledados vna cu principibus Athcnienfium proceffitin rredium amp;nbsp;partim oblectando partim com' monefaciendo iis qui Piaculof idicebantur perluafitvt de ea re iudicio decerni vel, lent Trecentis igitur optimatibus deletilisindicantibus acculatore mirone Phiei filio damnati funt fecefleruntcp gui vita fupererat. Defuchorum autem corpora ef folTa extra fines exportata funt Nos motus atq perturbationes obleruantibus f^e garenlibus Nileam 8lt; Salammem rurfus amifertunt Athenienfes 8lt; metus quida ex luperllitione 8lt; ollenta fblicitam ciuitatem habebat. Vael$in facris pollutioes amp;nbsp;piacula apparere amp;nbsp;expianda nuntiabat hc Epimenides Peftius cx Creta Atbe nas venit accerfitus ab Athenienlibus quem feptimum quidam ex iis qui Perian' drum reiiciunt inter lapientes annumerant. Exiflimabaturautem hic circa res di' uinas permultum religionem lapientiatp ea preltare qne fflatu numini milleriif^ concipië idcirco Balthe nimphe fihu 8lt; Curetam nouum per id temporis homines vocitabatur.Cum igitur le co tuIiHet Athenas in Solonis amicitia receptus multo rum illi adjutor fuit ad legum condendarum ratione Nam 8lt;expediitiora Gcrficia

ocr page 77

fecit amp;nbsp;circa Indiam mitiora cum facra quedamad exeqniasadiunxiffet. omne^aut horridum ac barbaricum morem quo prius mulieres vtebantur fuftuliffet amp;nbsp;quod permaximumfuit placationibus expiationibulgae ftatuarum conlocationibus ad mtfteria ac religionemvrbem mftituens iuftitie$obnoxiam 8lt; ad concordiam proquot; niorem propenGoremg ; reddidit. Dicitur etiam cum Municbiam vidiffet ac diu lo cum ipCum contemplatus eflet dixjffe quanta cecitate funt hommes rerum futura' rum.Atbeniènfes enim fuis dentibus elbros effe locum Æ quot ex eo impenderent mala ciuitati prospicerent; fimile autem quidam amp;nbsp;Thaletem coniedlaffe ferunt fel enim ipfum quodam in locqMileGi agri vili acedtempto mortuum fepelliri iufliffe Cum prediçeret ineo forum alpuando mifefiorum futuru Ep in admiratione habitus opes multas: 8lt; honores largientibus-

imenides igit magna Atheniefibus in bec

aliud quam.ex facra olea ramum porcensat$ accipiens difceffit.Athene autem G Ionia turbatione rqhderunt fubmotilip piaculofis in antiquam rurfus de rep.Seditio nem ac diScordiam reciderunt quot$ diScrimina regio habebat tot in partesdiuifa ciuitas eft.Erat enim Diacriorum genus maxime populare.Pedieorum aute pau eorum adminidrationi vehementer ftudebat. Tertii vero parali medium quendam ac mixtum regendi modum cdplexivt vtriSfy impedimento erant 8lt; ne altera pars in rep,vinceret prohibebat. Eodem tempore exorta vehementipauperu aduerfus diuites concertatione ciuitasvndiq; laborabat his tot ciuitatis incommodis ac Hu, esibus Ibla tirrannis remedium petebatur. Omnisenim plebs premebatur a diuiti bus magnitudine erjs alieni, Aut enim illis agrum colebant fextam fructuum par' tem Soluentes 8lt; Hecftemorii ac mercenarii nuncupabantur aut debito conflato ere ditoribus corpora ad portanda honera debebant. Atq? horumalii feruiebant alii acl exterasregiones emittendi vendebantur. Permulti autem proprios Iiberpscoge/ bantur vendere nulla enim prohibebat lex.8lt;exilio creditorum crudelitatem effli, gere. Sed plurimi eorum ac robuftjffimi amp;nbsp;iph rem innouare aggreffi {unt amp;nbsp;ce lt;nbsp;tetos folicitabat rem non contemnere Sed vnum principem hominem fidum creare illos autem tardos necoportunitati Se offerentes abdicare agrum diuidcreatqom nino rempublicam abdicare immutare hic ex Athenienlibus ii qui altius perfpicie bant intuentesSolonemfolum ab omni errati fuSpitipne remotum nec diuitibusin iurie Socium nec pauperum neceffitati obnoxium Hortatieum funt vtremp.caper feret 8lt;eas tantas diffenfciones comprimeret. Phanias leibius Solonem feribit in vtroS$ fraude efle vfum pro Salute communi»Egenis clam enim dinifionemagrorß locupletibus vero tabularum ftabilitatem pollicitum effe At Solo ipSe ait ab initia remp;attigite amp;G horum cupiditatem amp;nbsp;illorum infblentiam noSfet.Creatus eß autem pretor poft philombrotum eiq componendarum discordiarum amp;nbsp;le^um fe rendarum commiffa poteftas eft. Diuitibus eum Summo ftudio vt locupletemho' minem pauperibus,vt probum virum acceptantibus.ferturaute eius quedamce' lebrata vox equalitatem minime bellu efficereidg opulentis in opibufg placere ;cu hii quide men fura ac numéro illi virtute 8lt; dignitate equum fe habituros effe opi' nentur. Vnde cum vtri^ in Spem permagni addudli effent qui factionibus preerat Soloni plurimum inflabant tirannidem vitro offerentes fuadenteS^ vt audertius -ciuitatem in ditionem acciperet oblatapotiundi facultate.Multi autem e medio or dine ciues honeftam ac legitimam ciuitatis mutationem intuëtésdifficultatis plu, «imum ac laboris eOe habituram no recuSabant vnum iuftiffimum ac fapientiffimu'--virum Summe rei preficere lNonnulli etiam tradunt Piticum oraculum huiufmodi oraculi fuife. Puppe gubernator media ftans dirige curfus, Plericp tamen Athoni, enfumauxiliari maximenon eius neceffitati obiurgabant G ob nomen tirannidem' pekborrefcaUqui non dominantis virtute ad imperii dignitate ßatim fit perustura,

ocr page 78

hcq id primum Euboie vtu venerit qui Timohidem amp;nbsp;nnne midi feneis qui Piti co tirannidem permiferunt borum nibil $ofoném de (ententia dimouere potuit fed amicis ita té^póndine dicitur pulebrum effe tirannidem locum vetum cxitum noti babere Ad Phocum autem in carmine quoda tta fcribit $i fuit boc animo patricty amp;nbsp;legibus olim Parcere vity Gmul dira$ tirannide cc ffi. Nominis infamia metues nuhc nulla remorderent Facula animum cundlof^ reor fic vincere pofle.Ex quo ma, uifeftumeft ante ConditaslègeSpermagnamilli gloriam acceffiffe ea vero que in eum multi irridcntcsdixerant ita cofcripOt ipfe lUcc vir confilii $olon nec ea lidus àfta Que deus obtuleratrefpuit ille bona. NUee quodam parte contentus munere prede.Äeda delpofiiitfpefip fefellit eum llJamcpaur i inceffit mentem male lana cU pido. Atq? vnum patrie tradere iura diem. (Dptauitc^ modo victori tergore pell^ IDirripi amp;nbsp;cxtingui poft genus omne fuum Ëec de fe jpfo loquentc multitudinem imperitam introduxit At qui tamamp;ß tirannidem refpuiffet baud tarnen ÏgerfdiS negdciiS amp;nbsp;adminiftranda rep.diffolutum fe prebuit nèc potentibus amp;nbsp;faeftiofS ob ignauiam ac mollitiem fibi concedendum putauit Nec in ferendis legibus eO^ qui eumdiligerant völuptati eft obfecutus fed vt optimum ßbi faeftu Videbatur medici nam amp;nbsp;innoüationem rerum omnium minime probauit metuens ne fi omnia penit? irrita feciffet turbata ciuitate imbecillior fieret quam vt ea rurfus conftituere amp;nbsp;in optimum datum vendicare pofTet.(Quibus ante didis exidimabat eines fibi ob' temperantes 8lt; ad Subeundam neceffitatem paratos efficere ea ipfeqao$ faciebat vt ipfe affirmat Wim Gmul iuditiamcp coaptans^ (Quare cum poderiori tepore que' fitum effet abeo fi optimas Icges Atbenicnfibusdefcripfidet quibus ipGobtempe/ rant Inquit optimas. Quod autem iuniores dicere fbliti fimt Atbenienfes mitibuS nominibus 8lt; manfuetis rerum triditiam obtexiffe vrbaneq , minuendo vim atq?a' trocitatem mitigaffe prodibula meretrices tributum coordinationem ciuitatis cu ftodes autem prefidia ciuitatum domum vero carcere nuncupantes Solonis audo, fritate primu conditutumed, Qui remiffione eris alieni fi $acbtbiam ideft oneris leuationemappellauit boc enim primum ab eo in rep.conflitutumeftcum débita decreto refcidiflet nec in poderum cuipiam licere corpore obligato pecuniam foe' nerari perrmfidet. Æt fi quidam prodiderint litterisin quibus eft Androcion non debitorum remiffione fed foenoris mediocritate leuatos pauperes fatis libi fadum . putaffe amp;banc humanitatemac benignitateG Sathiam Solone vocaffe ad id quod boc confecratum ed declarat quod mcnfiirisaCnummi pretio acceffió fada eft cë' turn enim dragmarum minam c^ftituit eu ante feptingenta amp;nbsp;trium foret. Quare cum numéro quidem equum fblueretur pretio vero mirius foluctibus vtilitatis vE plurimum attulit detrimenti autem accipientibus nihil. Plurimi item funt qui di, cant abolitionem omniumtabularum fi Sachtbiam fuiffe. Atq? cu hiS poemata ma' gis conuenire videtur.Œloriatur en i in illis Solon fe priorisagri multis locis fixoS terminos fuftubne amp;nbsp;quodprimum feruiens effet nunc liberum Conftitutis aute ciuibus ad exportadas pecunias ab eo munere peregrinos reiecit qui Attice loqui nefeirent quippe qui fepiffime aberrarent qui autem feruitute indigna premebant ait fe libertate donafTe. Ex hac re plurimum turbationis ac moleftie Solon cepiffe dicitur. Vt enim aggreffus eft es alienu refeindere.Cu amp;nbsp;verba idonea 8lt;boneflK , principium quereret cum amicis communicare quorum fidei putabat tuto fe poflfe committere feruntautem ii quorum confiliovfus eft (Conon dinia amp;nbsp;EipponicuS inquiensfe agrum minime monere fed debita refeindere flatuiffe. Illi autem preue nientes ftatim preoccupanteffy multas pecunias a diuitibus foenori acceperunt a, , grumep ex illis permaximum emerunt hc poßea cognito decreto_cum illi furerent

pofleffiombus pecunias autem manus diffoluercnt maximam Soloni infamiamac

ocr page 79

calumriiam vinxenint qurfi no ipfeiniuria affeamp;sfedparticepsIcarie e^

Verum eo crimine ftatim quincp talentis feliberauit. Tantum cnimbta deberi m uentum eft quod debitumftatimper legem remiGt. Quidam vero quindecim ui fe dicut quorum vnus Poli^eluS eft Rodius.At eiusamici Creocopdcs ex debiti retentione perpetuo nuncupati funt Fuit autem eius ratio cum gratia nemini tum diuitibus permoleftia g, tabulas irritas feciffet in opibus etiam moleftior quod pe rantibus agrum non diuiGdet neep omnino vt Licurgus equiesinter e atty imi e j viueée coegiffet.Verum ille cum xi ab Hercule foret multofcp Lacedemoniis impe raffet annos . Ampliffimis amicitiis plurimum opibus 8lt; auctoritate valeret . His munitus que (ibireip.caufa optime Suppetere effet opinatus Vi tamen magi^ua fuafionibusvfus:vt oculus fibi effoderetur.rem omnium maxynam clt; etticaciUima ad falutem 8lt; concordiam ciuitatis peregit neminemex ciuibus pauperem nec di' uitem effe .Hoc Solo qui 8lt; ordine medius erat amp;nbsp;reip. popularis minime expleuit nihil autem eft aufus quod munus dignum fuis viribus putaretur ci^ ex lolayolw täte ciuiu qui illi fecommiferant ad rem gerendam effet aggrciTus Quod aute mul tos offendiffet fpe 8lt; opinione deceptos:ipfe oftedit bis yerebus. Qua fegnes me rant olim nunc eftuat ira. Omnibus atepbodemveluti me torua tuentur „Alt alius fiquis tali Gt munere faneftus,Imperii :haud vulgum potuit cohibere luretem Antea turbato quamlac detraxerat illi nbsp;nbsp;Veruntamen cognita ftatnn vti itate*

omida priuata calumnia (applicationes publice ftatuerunt id facririciu h jgt;acbtbra vocitantes. Solonem vero moderatorem reip.amp; legumlatorem de^narunt nec illl alia quidem alia minime: fed omnia magiftratus contionem forum Scnatucppermi' ferunticorumdemcp Gngulis pretium 8 lt;numerum amp;nbsp;tempus preficiendittum qd fibi vifum fuerit arrogandi probandiep poteftatem .rrimum igitur omnium draco/ nislegespreter$que de cede erat omnes propter afperitatem magnitudinecp poe narumal^ogandas curauit. Vna enim fere omnibus mors pena diffinita erat. Vt 8lt; iam qui ocii damnati effent capite mulcftarentur:8lt; cisqui olera aut frueftu^ur ripuiffent idem (upplicium quod fpeculatoribus aut homicidiis conftitutum effet. Qb quam caufam illud de Madis laudatur m primis: qui draconem non atramenta fedfanguine leges defcripfiffe dixit.Ipfe autem Dracon rogatus quamobrem puy mas:iniuriarum capite plecftandas Oatuiffet: refpondiffe dicitur fe parua quide de tid:a morte digna cenfere:magnis autem maiorem penam inuenire non pofTe.Secu' do Solon cum magiftratus omnes vt erant locupletibus relinquere vellet reliquam autem reip'gubernande partem permifeere :ad qua ante plebs afpirare non poterat ad ciuium cenfus (e contulit:8lt;qui in fecis at^bumidis quigentis cefi effent in pri mo ordine locauit:8lt; Pentacofiomcdimnos vocauit ideft quingentorum Medimno, rum.In fecundo autem eos qui equos alere poflent.aut tricentis ccnfi forent ;8lt;hos Hippodem foluentes equis nuncupauit .^eugite vero tertii cenfus homines vocitati funt qui tricentorum numeru cenfu explerent:Reliqui Thetesideft debitores aut mercennarii funt appellati quibus nullum magiOratum adire fas erat fed contionis habende 8lt;iudicandi munus in rep.tatum obibant: quod ab initio nihil: impofterG autem maximum vifum. Plurime enim controuerfiaru deferebantur ad ludices.Et quecunqiiudiciis magiftratum fubiecit de eorundem in forum adeundi volentibus poteftatem fecit . Dicitur etiam quod cumlegesobfcuriores tuliffet SC quemul'-tos contrarios fenfus reciperentivim indiciorum auxiffe. Cum enim no podent ius^ (bum legibusobticere ad iudicesneceffeerat femper confugeret omnem contro? uerfiam ad cos deferre qui quodamodo interpretandis legibus preeffe viderentur ।portendit autemipfe fibi hoc paAo adequationem futuram Quantae» fat fueratpo Ipulo permida poteras. Nec detradhusenim nec datus ullusbonos, Aft ii diuiciis.

ocr page 80

rragnis opibu(^ tuFCrbi Quis tquu fiter munera nttila dedi. Sed valida afeborä Èùmini pedlóra Fatma. Vicere at heutru vicere ne ve tuli . Magis eti^ eu puta' tet fubuehicndG (ffe imbecille multitudini omnibus licere ftatuit de iniuria alteri illata fupphciu fumere Na Gue quis verberiba cefus fiue lefus aliter fiue ei vis effj illata Lcebat alteri cuicug?.cui facultas amp;nbsp;volutas foret rei nome deferre;8lt; ludi tio iniuria pfequi. Afucfaciebat ent rcc^e ciues legulator veluti vnius corporis in comoda eqUe fenhre.ei'q: pariter angi.buic legi cofonare eius verba meorant jRo gatus enim que ciuitas optime habitaretur. Illa inquit in qua nulla affodii iniuria: hon minu's quam iniuria prouocatibprefe ferut miuriam 8lt; eos qui intulerunt vici Icuntur Cum autem m Ariopago Senatum conftituiOet ex animaduerfariis magi ftratibus ipfequoqi 'quod cum magidratu tunc effet in co concilio fuit . At cum Ffebem dbdébitorum abolitioneminflatam fibicp preßdentem videret fecundum $ehàtùth adiuhxitex Gngula tribu que quatuor erant centum deligens virosquos prëuenire conficto multitudinem ftatuitnec permittere fine confulto de aliqua re àd populu ferri Superiorem autem Senatum fFeculatorem rerum omnium ac le' gum cuftodem voluit effe. Ratus fore vt duobus Senatibus veluti. Ancboris fit 'mata ciuitas minus fato ac fludlibus iadlaretur: magi{$fe ob eam caufam fedatam 8lt;quietam plebem habiturum Vulgatior igitur fama eft Ariepagitarum cenfi' lium vt diximus a Solone effe conditutum. Que opinio ea re maxime comprobarim VidetUr'quod de ßriopagitisa Dracone nulla vCcp mentio fadla eft. Quin appa' ret eum de rebus capitalibuscum ^phetis femper communicate. In tertiadecima autem Solonis tabula odaua locita ipfis nominibus perlcriptum eft.Quicunqi honorOm immunes erant ante Solonis magiftratûæis honores capere Ijccre pre/ terq; quihb 4riopago aut ab Ephetis aut in Pritaneo homicidii aut jugulationis aut appetende tiratinidis damnati a regibus efienrCum ca lex lata eft,Èx iis igi tur rurrusvidcturamp;iamante Solonis magiAratum Anopagitii extitrfe. Qui enim fuiffcntante Solonem in Ariopagito damnati.$i Solon primis ad Ariopa' quot;gitas indittà detaliflet:ni lamfortaffe ex feriptorum defeAu obscuritas quedam 'exiffitVt qui eis crimihibuSdamnati fuiffent:de quibus Ariopagite amp;nbsp;lEpheteet pretores iudicarcntiquo tempore hec lex lata cH probitati effent honoribus reli, quisomnibus horore danatis. his igitur ita Solon profpexit. Ex alus autem eiuS ' legibusilla ptecipue incredibilis aig impritnis admiranda eft: que honoribus • abdicat eumqui orta feditione:neutram fadlionem fecutus fit. Voluit quidem:vt 'videtur.'nërnincïn cum priuatas ratioesi n tuto locaffet.nulla communi cura ;c fo/ ficitudine contineri :gloriantemquod altorum incommodis difficultatibuf^ minilt; rre angerentur. Vetum Optimisac mftiffimis viris effe proponi tum cum aliispa ritcr periculis fe offerre:atq; opem afllicAisrebuS ferre.magis quam abf^ pericu' lo quietum exitum victorie cxlpcclarc. Illavero abfurda atcp ridiculola çidetuff rue permittebat vxori fi eius vir minus ad rem veneream effet idoneus : mariti 'trcpirqucs admittere: At qui hanc reële fi hebere quidam putauit:ade^qui ca ireiFfi nequeurft:pecuniarum autem gratia vxoris accipiunt:amp; lege naturamco, • ire nituntur. Intuentes enim illam qui cum libitum ei fuerit concumbere'aut mif fam facient.'aut cum dedecore amp;nbsp;ignominia retinebant:cupiditatifq; pecuniarum amp;nbsp;coritumeliepcnas dabunt. Illud amp;nbsp;iam probatur:vtnon cum omnibus coiret vxor.fedèx mariti neceflariis vnum hbi diligeret^nec alienumeffet quod naCcere, 'tur.amp; generis nèceffitatem attingeret. Ad boc idem illud fpedlat:vt Iponfacum 'viro occludereturivnacp contonio malo pro bellariis vegeretur.vt$ter in menie

'omnino quot;congrederetur vir cum vxore . Nam fi minus liberi nafccrentur foro sputabat; vt huiufmodi honor ac benignitas viri aduerfus pudicam mulierem

r

ocr page 81

bonos filios faturas arç Fadurus bonommitemgerm^os illoscog natoFq; futuros Primum amp;nbsp;enim non proprios patrum fed conmuneS ciuitatis filios ligurgus exi' ftimabat.(Quare non ex uulgaribus quibufdam natos fed ex optimis potit^ ciues effe volebat deinde plurimam amp;nbsp;fatuitatem Gmul amp;nbsp;faftum in aliorum inltitutis intuebatur qui bifce in rebus eiaboraffentdUi namepcanes 8lt; equas vtgraua aut mercede dominis perfuafis optimis 8lt; preclaris illius generis animalibus fuppo' nuut . Vxores autem tanep prefidio occlufas feruant ex ipfis dumtaxat eas parere volentes fiue illi amentes Gnt fiue confert fenio fiue cgroti quafi filii mali non na, fcantur effe is per pirmi adepti funt 8lt; nutriunt fi ex improbis nafeantur • zlt con tra probi fi talem ortum fortiantur . Hec autem ita fe babentia cum natura tum moribus tantum tunc aberant ab ea que poftea fecuta dicitur facilitate muliera vtomnino incredibile iit eos adulterio fuiffe obnoxios .'Celebraturcp cuiuldam gerade didum hominis [patiate admodum vetuftiffimi .Qui ab bofpite rogatus quid apud eos adulteri patiuntur refpondiffe dicitur o bofpeS nemo apud nos ht adulter fubdente autem illo fin vero fieret tbaurum inquit geradas perfoluit ma gnum qui taigeto fuperato bibit ex Eurota bofpiti vero admirantem dicenterrep qui poffit fieri tam vaftus bos' Ridens geradas quo nam inquit paAo adulter que at (parte fieri .'Hec igitur de nuptiis traduntur . Partus autem nutriendi lus^ nitori non erat fed etfm quendam in locum deportabat quemlefcben vocant . Vbl fedentes ii qui ex tribulibus maximi natu edentliquidem infantem animaduerte' rent effidlum pulchre ac robuftum educari iubebat fortem illi ex noucm milibus, diftribuentes fin autem ignauum ac deforme ad potbetas appellatas exponendum demittebant locum fecus traiggetem precipitcm ac preruptum perinde quali eius vita qui minus pulcbre ftatim abinitio amp;nbsp;ad bonam corporis compofitionem 8lt;ad robuftatem natura productus effet ne$bbivtilis neqp rei vnde non aqua in' fautes fed vino mulieres abluebant . Experimentum quoddam ipforum babitudi nis facientes . Dicitur enim comitiali morbo infantes aut alii egrotationi obnoxi csadmoto mero debilitari ac refolui • Qui autem effet firme valitudinis magisa euere ac firmarebabitum erat autem circa nutrices artificiora quedam diligentia nullis adbibitis infantie panis infantes 8lt;nutrientes ipfos tum membris tu Cpecie liberales ac venuftas facerentItem 8lt; faciles 8lt; nibil delicatioris cibi appetites 8lt; tenebras minime formidantes 8lt; ad omnem folitudiuem intrepidos 8lt;dinicub tatis illiberalis atep vagituum expertes conOituerent proinde quidam etiam ex exteris alumnas laconicas filiis emebant .Et Amidam que. Alcibiadem atb^icU fem ladtarat lacenam fuiffe tradunt. Verum buie vt inquit Plato prefecit .Peri, des pedagogum coppirum qui ab ceteris ferais differret nibil . At fpartiatarum filiis ligurgus neq; emptitios ne^ mercenarios preeffe pedagogos voluit Ne$yt cuilibet liceret filium pro voluntate vel educare vel inftitucre fed omnes ftatim cum feptimum annum exegiffent ipfe affumens diftribuebat in greges eofep 'quot;'„ focios atep cotubernales cdfuefaciebat inuiccm fimul ludere amp;nbsp;fimul exerceri Pri cipem vero eis preficiebat eum qui 8lt; prudentia ceteris focus preftaret 8lt; pug' nando effet acerrimus. Adbunc intuebantur huic imperanti obediebant bunc pledlentem perferebant . Itacp difciplina erat quedam obediendi exercitatio .Se niores autem eos ludentis obferuabant .Et frequentiffime dimicationes quasdam a contentiones vfcp fuggerentes non fuperuacanee diCcebant quale effet cuiufqi in' genium qui auderet necp incertaminibus pugnam abnueret fit quilitteas pro ne ceffitate difcebant . Reliqua omnis difciplina ad reelle obtemperandum laborefcp tollerandos 8lt; prelio vincendum parabatur . Quare progrefTu etatis earn is exer' citationem intendebant vt ad cute vfep ipfos contenderent amp;nbsp;difcalciatos icedere

ocr page 82

ac frequentius nudosludere confuefacerent . lEmenf oaute duodecimo etatis anO fine tunica iam degebat pallium vnum in annu capientes Erantcp corporibus fqua Iidi8lt; qui neep balneos neq? vngueta fcirent prêter paucos quofdam anni dies qui ba buius indulgentie participes fiebant cubabant autem fecundum alas 8lt; turmas in tborisex arundine conftruais quamiFfi fecusEurotam nafcentem conuebebat fumitates manibus non ferro confringentes per biemis vero tempus cos qui Lico pbones appellantur fibi fubiiciebanttborif^imifcebant. Videbatur enim ea ma, teria calidi babere quiddam .lamvcro cum buius etatis bominibus qui probos iuuenes adamaret leniores ipG Gmul verfabatur rrenteq? adbibebant 8lt; proficiCce bantur maxime ad Gingnaba illif$ tum pungnantibus tum iocofis obiurgationi, bus inter fele vtentibus non ab re intererant vtpote qui omnes quodamodo exifti marentureffe omnium amp;nbsp;patres amp;nbsp;pedagogi amp;nbsp;prefeai.Proinde(¥i nelt;p tempus neep locum omittendum vacuum preceptoris inftitutis atep Rudiis circa delinque tem preterea amp;. Pedonomus ex boneRis 8lt; bonis virisconRituebatur.Acipfisp turmas perficiebant ex is qui Irenes dicebantur . Contineutiffirrum fen per amp;nbsp;bellaciRimum Irenas vero vocant eos qui i annu iam fecundum e pueris exceffere IVlelirenas autem natu grandiores inter pueros .EHic igitur Iren vbi annum vige limum antigerit 8lt; preeRis qui inpugnis fubiedli funt amp;nbsp;pro lingulis familiis eis miniRris m cena vtitur . Prcfcribit autem firmioribus vt ligna ferant minoribus vero olera . Que illi per furtum afferunt alii ad ortos euntes aliiad virorum con , uiuia clam ingreffi callide amp;nbsp;afferuantur Equis autem fuerit deprelenfus multis verberibus flagro afficitur quafi negligeterinepte$ furari videatur Furaturaut ex cibariis quicquid valeat .Siccp apte difcunt infdias dormientibus tendere aut négligétiusobferuantibus AtE fuerit deprcben fusmuldlatur tu verberi bus tum fame . Perquam fuauis enim is eft cena vtEiainduftria inedie occurrentes amp;nbsp;au dere caUidccp rem gerere cogantur 8lt; boc quidem caRigati vicftus opus erat Cor porum vero incremetum mirabile dicunt fertur enim in longum quandoquidem ipfe fpiritus non retardetur aut laborat per. Alimenti copia in profunditatem 8lt; latitudinem preffiis . Corporis vero leuitate folute facilecp crefcentis fuperiora pe tit . Idem autem pulcbre videtur facere. Nam graciles babitus 8 lt;macilenti ma' gis artuum agilitati cedunt tumentes vero 8lt;pingnosonere luo reludatur quali prorfuS mulieresque cum grauide funt debilitantur . Graciles quidem infantes fiut ac venufti 8lt;afpedu grati ob leuitatem materie que ab eo magis quod forint imprimit detinetur. Sed enim caufam accidentis rei conliderare in medio pofitG fit . Adeo vero amp;nbsp;diligenter amp;nbsp;attente pueri furantur vt narretur quendam cum leonis catulum furripuiffet pallioloq? inuoluiflet eius ventre vnguibuffy 8lt; denti' bus a beftia difcrepto omnia latendi gratia tollerantcm obiffe. Quod vel exbuius tempeftatis puberi bus credi licet quorum multos in ara augurii cefos verberibus mori Vidimus. Cum autem Iren cenatus difcumberetimperabat alii ex pueris ut caneret alii queftionem aliquam proponebat accurata refponßone indigentem.Vt qui Et optimus inter viros vel quenam fit buiufee adio.Quaquidcm ex re confiie fiebat Ratim abinitio amp;nbsp;bonefta ludicare amp;nbsp;de ciuibus diligenter iquirere fiqms eriim queftus quina eßet bonus ciuisaut qui minus probatuseffet befflet refpo' dendo anirri fignum effe arbitrabantur amp;nbsp;mortis amp;nbsp;qui nulla virtutis laude tan. geretur . (Dportebat autem refponfionem amp;nbsp;breuem elle 8lt; celerem caufa 8lt; de' monftratiohe concludentem quamobrem qui minus rite vel negligcntius refpon' diffet pledebatur morfum capiens ab ireneimpollicem . Sepenumero quocp feni, oribus principibufq? prefentibus pueros Iren puniebat documentum prebensad redteßC ut decet puniret , DJe^Bdumeos puniret probibeatur, Cum vero pueri

ocr page 83

abiffent pefias dabat fi aCpetiutqi deteretin iÜo^ animadttertiftet aut Contra fire' miffe amp;nbsp;lêuitcr . Fiebant autein amatores vna puerorum fame infamieep partiti pes . Itac p dicitur aliquando vocem minus ingenuam impugna puero emittente eius athatorem a prmcipib o muldlatum e(Te.Cum autem amoris vis ita apud eos Vigeret vt amp;nbsp;prechre probecp muli?resipfas etiam virgines amaict riualcs tan e fieri non licebat qui eofdem amaffent qui potius eorum amatores mutue amicitie micium faciebant perfeuerabantep pari ftudiovt quem amarent optimum redde' rent . Docebant etiam pueros ea vti oratione que grauitatem haberet iocundi, tati admixtam ac fententie plurimum breui fermone complecteretur . Enimuera ferreum numum ligurgus ftatuit magno pondere minimam vimhabetévt diAu eft at orationis numu contra ex inculta amp;nbsp;breui dictione fententiis afluere pluri, mum effecit qui multo Glcntio pueros fenfu eloqui i (cire refpondere molitus Gt Queadmodumenim iVorum fernen qui fe ad coitumintemperantes prenant mfe' tundum vt plurimum amp;nbsp;fine fructueft Ge amp;nbsp;loquendi intemperantia orationemi' anem amp;nbsp;ftolidam reddit Proinde Agis rex cum amicus quidam in laconicos enfes cauillaretur quod parui effent diceretcp facile eos abforbèriab circulatoribus in theatris poffe :Et tamem vix nos inquit attingimur hoGium gladiis longioribus Ego vero amp;nbsp;laconicam orationem intueor que breuis videtur effe maxime res co' pleamp;8lt;auditorum mentem attingere 8lt; enim ligurgusipfe 8lt;breuis oratione vi! detur effe amp;nbsp;per didlerias locutusGquide 8lt; ex cometariis conieAari licet .V eluti refponfum illud in eum cd qui vt popularem in vrbe principatum faceret eu roga bat Tune enim inquit primustua m domo huiufmodi principatum facito lit illud de facrificiis ad percontantem quid parua adeo ac vilia ftatuiffet ne vn$ait deum venerari deliftamus.. Et item illud de athletarum certaminibus. Hec enim fola exercere ciues prohibebat in quibus manus haud intenderetur .Feruntur 8lt;,eius exepiftolis huiufmodi ad ciucs refponGones.Quo nam pacfto hoftium impetu re' pellere poffimus G pauperes manferitis 8lt; contempGones mutuas amiferitis . Et rurfum de muris. Nequafy ea vrbs minus circundatamuro fuerit fiquis eam viriS fortibus non lateribus cinxerit hifce igitur huiulmodicpepidolis nccp f'dem dero gare neep item adhibere facile eft . Quante vero dicendi prolixitas calunie toret talia funt dideriarum indicia . Leonidas rex intempeftiue quodam de rebus no inutilibus verba faemteo hofpcsinquit non oportune quod oportet yteris.Charl lausvero fratris Ligurgifflius rogatusd: paucitate legum ipfius inquit eos qui non multisvuntur verbis ne$ multis legibus indigere • Archidanidas ante qui , bufdamHecateum fophiftam accusantibus quod in conuiuium fufceptus nihil dix iffet inquit qui rationem dicendi tenet etiam tempus tenet ' Quivero ex comen tariis dixi granis fententias gratie coniun^as huiufmodi funt . Demaratusim, probo quodam intempeftiuis in cum mteryogationibus cauiliante ac idem fepius lam rogante quis optimuseffet fpartiataru inquit qui tibi diffimilimusfit • Agis autem quodam helienfes laudibus efferente quod pulchre olimpia luftecp agerent Et quid magniinquit helienfes faciunt $i ex annis quin$diem vnum iufticiavtu tur . Theopompusvero cum hofpes quidam fuam in eum beniuolentiam oftenta' 'ret diceretcp aciuibus fuis pbilolaconem hoc eft laconum ftudiofum appellari

pulchrum inquit fueritphilopolitem ideft ciuitatis amatorem vocari . Pliftonax antemparfanie films rhetore quodam athenicnfi imperitoslacedemonios appella' te . Reae dicis inquit Sol i enim grecorum nosnil a vobis mali didicimus: Archi damidasvero roganti cuidam quot funt fpartiate. Tot inquit o hofpesqui malos fufficiant arcere .Licet etiam ex is que iocofe ab ipGs dicuntur morem ipforurum

'conieOare4ConÇùeuere namq^ oratione fuperuacanea nun^ vti neq% pati vtvox

ocr page 84

efffaatque quoquo modo alitaius Speculationis digham fentèntiam minus habeat lEnimuero cum quidam ad eum audiendum exhortaretur qui lufciniam imitare' turipfarn inquit audiui illam • Alius vero cum titulum hunc legiffet ' Hofee fele nuntis quicuncp tiramida manors extinxere ferus perdidit in foribus lure m quit hi viri interiere. Oportuit enim Gnere ipfam exuri omnem.Adolefcens autem pol licenti cuidam (e gallos ei daturum qui pugnando interierent. lUe tu quidem in, quit des idos mihi fed ex is potius qui dimicando occidant. Alius vero quidami tuenShomines in fellis cum ex bac luce decederent (edentes abfit inquit vt bic fe' deam vnde feniori adurgere fas non eft . Didteriarum igitur fpecies erat buiuf' modi • Quare non aßfurde inquiunt aliqui facilius effe pbilofophari quam ftudere laconum fermonem exacfte imitari Difciplina autem 8lt; cantuum amp;nbsp;morum no mi nusin ftudio erat quam dicendi emulatio ac nitor. Verum 8 lt;modulis ftimulus quidam inerat ad animum concitandum 8 lt;nbsp;ad impetum quali furentem quenda atep ftrenuu inducendum ac dicfto erat facilis amp;nbsp;virilis de rebus boneftis (euerif$ INam laudationes eorum erant vt plurimum qui preclare amp;nbsp;faufte pro (parta oc, cubuiffent. Et illorum vituperationes qui metu id agere décrétaient quali trifté vitam miferamq? vixiffent. Erat preterea exhortatio quedam amp;nbsp;excitatio pro cta tum dignitate ad virtutem horum autem vnum quidam exempli caufa non ab re fuerit in medium referre. Tribus enim choris pro tribus etatibus in celebritatiba conftitutis Vnusquidem (enec^utis incipiens canebat. AJos olim fuimus robufti iuueness. Adulte vero etatis alter fubfequens inquiebat • Nos autem fumus q^fi velis periculum facito .At pueritie tertius . Nos autem erimus multis profero meliores .Nempe Gquis laconicis prematis animum intenderit quorum aliqua ad noftram vffy feruantur etatem amp;nbsp;fenfum progredientes numeros afferuauerit qui/ bus in congreffu aduerfus boftes ad tibiam vtebantur non abfurde amp;nbsp;terpandriz amp;nbsp;pindaru muGce fortitudine coniunxiffe cenfuerit Ille nam$fic de lacedemoniis cecinit. Hic iuuenum cufpis luret amp;nbsp;dulciffima mula Iudiciu$patens : Pindar, vero ait :BIic 8lt; conf^liis (enes .Et qui prelia fortiter Concertant iuuenum chori amp;nbsp;cum cufpidibus pierides decus .Idosenim amp;nbsp;mufica fimul eruditiffimos8 lt;bel licohffimos extitiffe iudicant. Nam veluti Laconicus ille poeta inquit .'Scripfit 8lt;in ferrum. Cithare fonos ipfe canore .Etenim rex cum prelium initurus effet facra mufis ante perfbluebatvtpute qui difcipline vt Videtur ludiciorficp meminif fet quo amp;nbsp;facilesac prompte periculis adeffent amp;nbsp;facinora preliantium memorata digna redderent . Interdum vero remiflo iuuenibus duriffimo vite inftituto mini me prohibebant vt amp;nbsp;coma (efe amp;nbsp;armis 8lt; palliis exornarent gaudentes his qui' dem illi non fecus atep equis exultantibus amp;nbsp;(efe efferentibusad certamina Quare comam nutrientes continuo ex pubertate maximein obeundis periculis operam dabant vt 8lt; nitida coma amp;nbsp;difcriminata videretur quoddam ligurgi dieftum de' coma celebrantes ea pulchros venuftiores fieri deformes autem ferotiores prete' rea milicie gimnafiis mollioribus vtebantur : Ac reliquum viculum ne^feuerum adeo ne$aftricftum iunioribus prebe bant.Ïta$(olis illis in omni genere exerci/ tationis genere bellice bellum ipfum quies eft.lam vero inftruefta fimul ipfbrum acie boftibus que prefentibus. Rex fimul amp;nbsp;capram quam illi chimeram dicunt iugulabat amp;nbsp;omnes coronari mandabat 8lt; tibicenes caftorio modulo ad tibias vti rabebat fimul etiam panem ad inuadendum inchoabat : Itacp illorum afpedus amp;nbsp;pulcher erat 8lt; formidabilis qui 8lt; numero ad tibiS incederet neq? phalMgis ordi, nem mifcerent necp animis turbarentur (ed mafuete 8lt; hilariter a modulo indifcrigt; men ducerentur videtur enim nec^metum uecp furorem nimium in illis oriri pof fe qui ita fe habuerint fed firmam potius 8lt; conflantem animi magnitudine fpei

ocr page 85

audiëntie^ admixtam Perinde atty immortali deo prefente GmuIac Canente. Ibat autem rex aduerfusboftes coronatumbomine fecum habens qui certamine vidlor extitiffet. Ac ferunt quendam cum grandis fibi pecunia in olimpi e traderetur eam acciperenoluiffe fed labore plurimo aducrfariumludando fuperaffe . (Quare dixit ei .Quid tibi (Diacon ex visoria lucri comparaftif Et illum arriderem refpd diffe . Ante regem conftitutus preliabor aduerfus boftes .Cum autem vertiffent: infugam bodem viciffentcp adhuc infequebantur quo ad omnino victoria bodiu fi^a confirmata effet . IDe in continuo redibant ne$generofum ne$ grecanicum ede ducentes illos cedere 8lt; necare qui declinaret cederent abirent eratepno folii amp;nbsp;boneftum hoc 8 lt;nbsp;maximi opus verum etiam vtile . Illi nanep qui aduefus eos di micarent cum non effent ignari a Lacedemoniis illos qui pugnando refifterent ene cari cedentibus vero parci fugere quam manere conducibilius putabant . Ligur gum autem ipfum Hippias fopbida narrat amp;nbsp;bellicofiffimfi extitiffe ac multa mi' licia expertum . Pbiloftepbanusvero equitum etiam didributiones in vlamos ligurgo aferibit . Vlamum vero vt ille condituit complecti equites quinquaginta indrudum quadrato ordine . At Demetrius pbalereus tradit nullam proris re bellicam Ligurgum attigiffe fed m pace conftituiffet rem publicam . Videtur autemolimpiacarum feriarum excogitatio miti ingenio viri manfueti$fuifle .At ^ dicunt quidam veluti Herminus meminit. Ligurgu necp affuiffe ab initio necp foetum extitiffe in is que funt ab Ipbito conftituta fed interfuiffe aliqua ex caufa cP fedlum atcpfpecftantem. Audiffe autem vocem tan^hominis alicuius a tergo illG increpantis admirantifp quod ciues non exhortaretur fimul cum aliis celebritatis participes fieri . Conuerfus autem Ligurgum cum qui locutus fuerat nufquam appareret numem fuiffe arbitratum fic ad Iphitum conceffiffe comunicp ftudio fe ftiuitatem illuftriorem 8lt; firmiorem conftituiffe . Difciplina vero quo ad puber' tatis annos euafiffent perdurabat . Ncmini enim permittebatur pro arbitrio viue re fed in vrbe veluti in cadris perscriptum habebant vieftum 8lt; exercitatione circa publica negotia Atepomnino exiftimantes non fibi pueros natos effe fed patrie eos fedulo inquit aliud facere imperatum foret infpecdabant ac frugi aliquid edoce, bant aut ipG a fenioribus difcebant . Etenimbec vna ex omnibus quas fuis ciuibo Ltgurgus fabricauit 8lt; pulcherrima beatiffimaq; res fuit copia 8lt;vbertas ocii qui bus omnino prohibuit quic$uulgarium artium attigere. Pecuniarum autem ftu dium quodlaboriofam congeriem moleftamcp cotineret nulla in re ncceffariu erat Idcpob eam gratiam quod diuitie prorfus abiedte effent ac nullo in percio haberet Mancipia vero eorum colebant folum diaofcBredditus perfoluebant . Cum athe nis quidam intereffet iudiciorum tempore audiretcp ocii multe quendam obnoxiu medum incedere at$ ab amicis deduci qui amp;nbsp;ipG rem egere 8lt;inique ferrent ora uit qui ei aderat quis ille effet qui liberalem fubiffet multam Seruile adeo exifti mabant ineptam occupationem circa opificia pecuniafep parandas .(Quare cum ex ceffiffent nûmi excefferunt amp;nbsp;indicia itide neep plus cui$ minus ve aderat Equa litas erat in abundantia 8lt; inuilitate facilitas .Tripudia amp;fediuitates epule atep ftudia circa venatioes circa gimnafia circa publicos confenfus atep colloquia modo ni forte militie vacarent per omne is tempus agebantur . Atqui luniores antetri gefimum etatis annum in foru nullo modo defeendebant fed per cognatos 8lt; ama tores neceUaria tranfigebant. Senioribus autem turpe erat fi frequentius circa buiufmodi ftudia viderentur . $ed maiorem diei partem in gimnafiis 8lt; in is que Lefebe nominantur verfabantur . In hec enim loca decore 8lt;modefte conuenien, tes fermones inter fe conferebantnulliufcprei memoria tangebatur que vel ad re pecuniariam vdad ignobilemvfum fpecdaret. Sed plurimu illud erat huiuCmodi

ocr page 86

çonuenius opus vt vtlj^onêûalaüd'arent vel turpia vituperarent ld$ cum ioco amp;nbsp;rifu qui comiter ad correptionem emendationem^deduceret. Neq? enim Ligur gus ipie (euerus imodicefuit quin 8lt;rifus Ggillum abillo erectum. $ofibius tra' dit ƒ quippe qui iocum quafi laboris 8lt; afperioris vicius condimentum aliquando iniiceret in conuiuus 8lt; buiuCmodiconuentibus . Adid vero prorfuS afuefecit cigt; ues vt nccp vellent nec fcirent priuatim viuere fed velati apes ad rem comunem confererentur femper 8lt;vna omnes circum principem verterentur Gcc^ab fe ipfis ferme afflatu quodam diuino 8lt; honoris ftudio feparati totus fe patrie dederent Vt liceat etiam didis quibufclam iplbrum mentes infpicere. Pedaretus enim no eledus in numerum trecentorum abibat (crena fronte veluti geziens quod melid res fefe trecentos haberet ciuitas. Poliftratidas autem legatione fungens vna cu reliquis ad regis pretores • illis interrogantibus vtrum priuatim adfmt an pub, lice miffi . Inquit fiquidem adipfcamur publice fi minus adipifcamur priuati. Ar gilconis vero Brafiche mater cum ex Amphipoli quidam Lacedemone petentes ad eam effent ingreffi queliuit bonelene Erafidasac pro fparte dignitate occu' huiffet: Illis autem virum efferentibus fimul atcp dicentibus (partam talem alium non habere. Ne dicite inquit o hofpites Moneftus enim vir fuit 8lt; bonus Brafidas fcd multos Lacedemon habet illo meliores . Seniores vtdidumed Ligurgus co ftituit :primum ex isqui conOlii participes extitiffent. Poftea vero inde mortui locum ftatuit eum affumi qui virtute ceteris preftare indicatus effet. Ex illis fci/ licet qui annu.lx.tranfegiflent atep ex omnibus humanis certaminibus hoc maxi' mum vifüm eft : 8lt; apprime expetendum non ent qui inter celeres celerrimus aut inter robuftos robuftiffimus fed qui inter bonos 8lt; continentes 8lt; optimus 8lt; co' tinentiffimus iudicatus eßet vt haberet opportebat per omnem vita virtutis pal' mam atcp inßgnia to turn vt ita dicam principatum in rep.cui quidcm ipli poteftaf edet 8lt;mortis 8lt; ignominie 8 lt;omnino eorum omnium que maxima dicutur ludi' cium vero fiebat hoc pado. Contione coada viri eledi in proximam domum oc' eludebantur neep videntes quenq? ex contione neqi a quo^ viG fed clamorem dum taxat audientes contionantium . Clamore vt cetera competitores indicabat. No vna omnibo fed figulis pro forte admiffis ac filetio per cotionem euntibus qui igit occlufi effent habentes tabellas per fingulos clamoris magnitudinem fignabant: ignari cui iam is clamor fuffragaretur prêter^ vt primus vel fecundus vel terti, vel quotufeume p maxime eoru qui admiffi effent:cui veto primus clamor ac maxi mus fuffragaretur :hunc denuntiabant , Coronatus autem ille deosimortales cir cuibat hunc iuuenes plurimi fequebantur virum admirantes fiïmif^ laudibus effe rentes Mulieres etiam nonnulle virtutis eius preconia concinebant vitamcp beat^ eOe predicabant Preterea finguli neceffarii cenam ei apponentes inquiebant hac menfa honorari a ciuita te' Peracto autem circuitu in conuiuium abibat. Etreli, quapro confiietudine fiebant . Secunda vero portione fibi apporta eam tollebat feruabatep Ac poft cenam cum ad fores Phiditii domeftice adeflent mulieres qua ipfe maxime honorari vellet.'appellabat Cui portionem illam tradens aiebat:prc' mium hociquod ipfe accepiflet ei dare. Quare 8lt; illa in honore habita :ab a!iis mu lieribus deducebatur. At qui humandi etiam munus optime Ligurgus ipfe con/ ftituitiprimum namcpomni fuperftitione fublataihaud prohibait tum cadauera in vrbe fepelire: tum etiam fecus templa monumenta habere luniores huiufrnodi confpedlibus familiares amp;nbsp;in nutritos ftatuens . Itacp ne$ turbabantur necp horre fcebant mortem: vti ea polluerentur qui vel cadauer tetigiffent vel per fepulchra tranfifTet • Deinde nihil cu mortuo fepelire permittebant:(ed condentes corpus puniceo amidlu amp;nbsp;oliue fronde circudabant Nec, licebat mortui nome inferibere*^

ocr page 87

iuG autvMaut fendre qui pie in bello preefèreg perlent Lugendi veto temp, breue prefiniunt dies xi. duodecimo autempoft celebratam cereri fachficium fol Here ludium oportebat. Nibil enim ociofum erat nibd remiffnin ^ Sed rebus óm.'' mbusneceffariis aliquam virtutis emulationèm atc,defiderium;aut vitii vitupe, rationi admifcebat. Vrbemg refarciebat exemplorum copiaquot; quibus neceffe erat Vt qui femperadeffent ? ea que cum ladle biberent: perpetuo profectu agerentur formarenturq ^ad honeftatem à Vnde neq; peregrinari volentibus vagaricp permit tebant. Vtpote qui colligentes perigrmos mores amp;nbsp;inepte viuentium peregrina tiones ac rcrup'differentiam conueberet. Qum etiam eos qui nulliin vrbem vfui tonuenirent atq? consuerent depellebant^ Non vt ait .Tucitides quod metueret ne reip.gerende modum imitarentur amp;nbsp;aliquid quod ad virtutem accederet edi Icerentob eam rem potius ne mali cuiufquam dolores forent. Simul namq ne' celle eft cum peregrinis corporibus etiam fermoes ingreditaoui autem fermones iudicia noua afferunt . E quibus neceffe eft perturbationes oriri plurimas atq; voquot; lutates ad prefentem reip. Ratum veluti ad Harnioniam diffonantes. Quapropter magis oportere arbitrabantur afiferuare ne vrbs improbis moribus copleretur:$ morbidis corporibus extrinfecus aduenientibo• Itaq? in bis nullumeft aut iuftitie aut cupide prerogatiue veftigium quam aliqui Ligurgi legibus crimini dant.°tan quam abvnde mflrudle fint ad fortitudinem parum autem adiuftitiam. Crip' tia vero quam ipG vocant:ea vero a latendo dicitur :fiquidcm amp;nbsp;boc tandem vnG ex Ligurgiinftitutis eftivt Ariftotefes tradidit:talem amp;nbsp;huius viri famam moli atur:qualem dlt; Platonis de rep.erat autem huiufmodi. Ii qui iunioribus prefecRi eranamp;iHos poft temporis multum qui maxime prudentes viderentur : in regioni alio emittebant:gladios fecum alimentumcpneceffarium aliud vero babetes nihil Illi aute locis incognitis mterdiu difleminati fele abdebant'atq quielcebat Nocflu autem in vias defendentes qu^ hominem ex mancipiis ccpiff^t obtruncabat:fepe etiam per agros proficilcentes robuffiffimos eorum ac fortiffimos cnecabant:que admodu amp;nbsp;Tucitides in peloponenhu tradit hiRoria:eos qui ab fpartiati'S forti tudine ccteris prepare iudicati effet. Orona infignites effe tanep liberos fadlos deorum^imortalium templa circuiffe . Paulo vero poft omnes fupra duo millia periifleivtneep tunc neçppoRea quilquam dicere potuerit; quonam padlo intere' rint. Arifloteles autem maxime inquit amp;nbsp;Ephores cum in magiftratum confli' tarëmneipüs primum bellum denuntiare :quo ea interficere fas (it : 8lt;in ceteris quoq alpere 8lt;dure illis vtebantur. Itacp cogentes buifmodi feruos permultum^ potare merum agebant in conuiuia ficenim iunioribus demondrabant cuiufmodi edet ebrietas . lubebantq; carmina canere : ac tripudiis exerceri: amp;nbsp;ignobilibus 8lt; ridiculi plenis. A liberis autemaliis abftinere . Aiuntq? ob id reiipoRériore tem pore:cam Thebani in Laconicam duxiffent exercitum: amp;nbsp;que mancipia ceperant: canere iuberent. Terpandri alemanifq? 8lt; Spendontis Laconis poemata inficias efle . Quippe que dicerent:id nolle Heriles filias . Quamobremnon male diffe, rentiam illi infpexere .'qui aiuntapud Lacedemonios'8lt; liberum maxime liberum effe.amp; feruum etiam feruum maxime. At qui huiuCmodi atrocitatibus manus dediffe maxime fpartiatasexiftimo. poft magnum illum motum .quo mancipia cum meffemis confpirafle. 8lt; malisplurimis regionem affeciffe. amp;nbsp;maximum in difcrimen vrbem attuliffe perhibent .INonl8lt; enim Ligurgo ipfe quidem afrip Ierim cxccrabile adeo Criptie facimus ex reliqua eius manfuetudine amp;nbsp;iufticia co ielt;Qans .item ingenium;cui numen quoq?ipfim teflimonium attulit. Cumautem ea que maxime neceffaria amp;nbsp;optima Ligurgus coflituiflet in confuetudinem re' cqata iam effent.abundecpresp.mutata videretur:amp; que feipfam ferre,^c fure

ocr page 88

fe viribus conferuare pofTet vt ait piato deum letieiam ceprfeex mundo formato pergentiep primum motum.eodem amp;nbsp;ille modo delectatus contenture»decore;ac magnitudine inftitutioinis publice que 8lt; exerceretur luucpcurfum pergeret;cu pit quoad humana prouidetia prepare poffettSC imortalem eam relinquere imo tamqiapud pofteros . Itacp omnibus ad contionem conuocatis.Cetera quidem in, quit mediocriter fe habere:amp; ad ciuitatis felicitatem virtutemq; abunde. Quod autem amp;nbsp;primarum effet 8lt; maximum:non id illis edere prius pofle quam phoebi oraculum adierit . (Dpus igitur effe eos conftitutis legibus inGftere:nihilq; imu' tare nec» monere quoad ex delphis ipfe reuerterit tunc enim fefequicquid deo vi' fum fuerit facturum:cunctis vero confentientibus: 8lt;vt iretiubetibus:isiurame tafufeipiens ab regibus 8lt; lenioribus primum deinde ab reliquis ciuibus inOftedi vtendicp conftitutis legibus adipGus vfcp reditum Delphos peciit. Cum vero ad oraculum peruenifTet amp;nbsp;Gera deo perfoluiflct rogauitan amp;nbsp;pie leges amp;nbsp;fatisad ciuitatis felicitatem virtuteq: late fint. ReCpondente vero numine amp;nbsp;leges pie la tas effe:8lt; ciuitatem clariffimam vf$fore:vbi Ligurgi legibusvteretur: vatici, num fcripfitamp; (partam mißt . Ipfe autem facto iterum numini Gcrificio amicos natum$complexus: tatuit nequa$amplius remittere ciuibus iuriurandu:fed fua illic vitro finire vitam:eam etatem natis qua amp;nbsp;viuereiam amp;nbsp;quiescere volentibus tempeftiuum eft: Quandoquidem amp;nbsp;res fue fatiS ad felicitatem habere viderent ergo fefe ipfe in tetimens diem obiit. Ratus is quidem decere ciuiles viros opera date:quo neep eorum mors virtute in ciuili vacet:neep vite finis ociofus ht:fed iri' uirtutis parte potius adlionifcp conftituatur Sibi nanep qui fuo ftudio amp;nbsp;induftria pulcherrima facinora confeciffe obitum elle indubitato félicitas confûmationem 8lt; ciuibus fuis earum rerum quas illuftres in vita bonafq? pararat: mortem relidlu ire rafleruatricem vtpoteiqui ad illius vfp reditumconftitutis vti legigibus fe iu, reiurando obnoxios feciffent . Nec» fe fua fefellit opinio:vfqp adeo illa vrbs gretie preftitit:8lt; tranquillitate amp;nbsp;gloria in quingentelimumvf$ annum vfa Ligurgi legibus :quas nemo equatuordecim poft illum r^ibus:qui ad Agim vfcp Archi, dami filium extitiflenttmouere aufus efl. INam Ephororum conftituto: non re' miffio fuu fed ciuilis inftitutionis intentio.Et que cum a populo mftrucŒa videret effecit optimatum principatum acriorem. Agide vero regnante influxit fpartam numus primum. Poftnumum vero infaciabilis cupiditas diuiciarum^ defideru per Alexandruminceffit.qui per Lifandrum potius. Qui cum ipfe pecuniis effet infuperabilis:inferfit patriam amp;nbsp;diuitiarum Audits 8lt; deliciis • Is enim amp;nbsp;aurG amp;nbsp;argentum ex bello intulit:8lt;Ligurgi leges antiquanit. Quibus antea domina tibus non ciuitatis inftitutorem fpattaifed exercitati magis faplentifp viri vitam habebat Quin potius veluti poete fabulantur : Herculem cum pelle 8lt; claua terra rum orbem peragraffe ad iniquos immanifc» tirannos puniendos ate» plectendos Ita 8lt; ea vrbs vna fcutica 8lt; pallio gretie libenti volenticp imperitans dominatus iniuftos ac tirannos in rebus publicis perdidit. Bella diiudicauit:feditiones per fe pereftrinxit ac fedauit. Ne vno quidem ad id peragendum clipeo moto fed vno le' gato mifro:cui extemplo omnes ad imperata obtemperabant:ceu apes apparente duce:amp; concurrentes illi fimulcp in flructi. Vfq;adeo bonis inftitutis atep iuticia vrbsilla florebat. Quamobrem ipfe quidem vehementer cos admiror:qui tum di cere foliti funtfcifle Lacedemonios imperantibus parere Imperare autem ignora fleitum etiam regis Theoponpi dictum laudare . Qui dicente quodam eo feruari fpartam quod reges^mpatare didicerint.quin propterca inquit potius quod ciues imperio parent . Non enim parere illis paciunturiqui nefciunt imperare:fed fub' iedorum obedientia difciplina eft principis .Nam qui recte ducit vt re4e fequaf

ocr page 89

'tamp;tit. At$ feuti equeftris artis effeamp;sèftmantuetam prepare 8lt; obfequente equumTic 8lt; regie difcipline munusobedientes efficere . Lacedemonü vero non obedienteÉ reliquos fed percupidosredebant:vt ab feregi amp;nbsp;Gbi obaudire vellet petebant ènim qui ad eos mitterenthón nauèSno peèünia^ ab ipfis ne$milites fed fpartiatam vnum ducem:quem accipientes 8lt; bönorabnt 8lt; verebantur . Veluti Silippum SiculiBrafidam Calcidftes Lifahdrum vèro amp;nbsp;Calli Cratidam amp;nbsp;Age! (flaumomnes qui A^am incolunt . fie illos éonciliàtorès vbiq? moderatorefep po , putcrum amp;nbsp;principum nominabant . At totam vero fpartiatarum vrbem tancp ad pedagogum:aut dolorem bonefte vite conpofitéq difcipline afpedlabant At qd quidem Straconicus facete cauillari vifuS eARatuens fitbenienfes iubëfy8lt;mi, Aeria 8lt; pompas agere 'Elienfes vero ludos edere:tan^boc pulcherrime facietes Lacedemonios verofibi peccaueriht cedere. Et boc ridiculi gartia diamp;meft So craticus vero antbiftenes cum tbebanos amp;nbsp;ex confcdto in Icuaris prelio pcrmul tuni elatos intueretur Nil eos a pueris differre inquit:qui méo exultent:G peda, gogum conciderint. Neep tarnen boe, precipuum inftitutum tune Ligurgo fuerat' vt fpartam plurimis imperantem relinqueret.Sed quenoadmodum vnius viri vi'. tam Gc amp;nbsp;totius ciuitatis felicitatem exiftimanS amp;nbsp;virtute effici amp;nbsp;ad cam fe^a* dam ciuium confenfu: ad boe ordinauit fimul conciliauitcp vt 8lt; liberales amp;nbsp;frugi 8lt;continentes plurimum tempus perfeuerarettboe etiam piatoipfe reip.argumë turn fumpGt:8lt; Diogenes 8lt; ceno amp;nbsp;omnes deniq;:qiiicu$bifce de rebus quic$ dicere aggreffi laudatur Quiquidem literas 8lt; libros'folum reliquerunt bic aute non Ineras 8lt; libros fcd ea rep.quam re imitari nemo queat ilucemattulit-^ vbi-is qui lapientis illam que dicit diffolutioem atep affeclum fidium effe arbitrantur totam ciuitatem intentam pbilofopbie demonftraffet: plane omnes gloria fupera' uit :quivn$inter grecos remp.conftituerint. Quam quidem obrem 8lt; Ari^ote' les ait.quot; minoribus Eacedemonem fy par effet profequi Eigurgumbororibusttam etG maximus eum profequitur. Nam amp;nbsp;templum ei condidere:amp; Cingulis anis vt deo facra faciunt. Dicitur autem cum eius reliquie domum veherentur.Flumine eius fepulcbrum attadlum efTe.boc verO non facile alteri cuicpex illuftribus pre, ter^ Euripidi accidiffe 8lt; mortuo 8lt; condito in Macedonia fecus Aretbufam Ita Œ argumentum ac teftimoium magnumiscft: qui funt Euripidis ftudioGhlli fob poft mortem contigiffetque prius aliis imortalibusdilcdtiffimo piiffimocp Ligur go contigiffentligurgum autem obiffe alii cirtbeferut Sed Appollotenus Elin delatum dicit Tbimeus vero 8lt; Ariftoxenus in creta vita defunctum aiunt eiufe^ fepulcbrum Ariftoxenus a Cretenfibus oftendi apud pergamiam inuiam xeuam tradit • Filium quoqp vnicum reliqdiffe antiorum dicitur Quo Gne fobole mortuo' genus defecit . ^mici vero ac familiares fücceffionem quandam atq conuentum qm in multa tempOra perdurauit conftitucte . Et dies quibus conueniebant. Li gurgidasappellarunt Ariftocrates autem Hipparchi filius inquit Ligurgihofpi tes:cu ism creta diem obiiffet corpus cxuffiffe: 8lt; cir erem in mare difperfiffe :boc enim ipfc precatusfuerat: quippe qta cauiOetinequ^dd fortaffe reliquiis cius de latis Lacedemoncm amp;nbsp;obid iuramentis ciues foltiti qualiipfo reuerfo remp.mu, tarent.Hec igiturde Ligurgo perbibentur

ocr page 90

poçtg laureati In vitam atgi gefta Name Pompilii Incipit feliciter

AB INICIO totius Euius interpretandi mune fris animo condituiffem religiofiffime pater affati vt exti pno fuperioribus tribus opufcubs abfolucram . Nam cum Iamp;noftra inftituta ex gentibd legibus clariora firmiora l^ndliorac^ demonflrare 8lt; fancftimoniam iftam tuam pro ßnea in te obferuantia multorumq? deßderio ex celebrata ipfa pafTim Ligurgi Gpientia ad mirabiliorem decreuiP cnm tardius librarius qne fuidem interpretatus referret in codicem:amp; ego jintcrea temporis nume. Pompilii vita percurrißem digna 8lt; ipfa res vifaeft'qu^ Jatinam redderem. Nam amp;nbsp;regem hunc «eluti exeo iudicio plane cognofceris:qd (fo calce buiufce vite politum eft Ligurgo ipG Plutarcbus comparas lungit: 8lt; vir Iireterea efi prilca lapientia preftantiffimus:tum vnusomnium ca temperate re' igiofiflimus fuit . Quiep non ambitione non fraude non inßdiis principatum ac' quifierit : fed queßtus rogatui ^ vix admiferit. Que cum apud ipfnm Plutarcbum vlegeremimibi in mentem venit lingularis animi tui inaudita modeftia :quiomn^ dignitatis amp;nbsp;bonoris gradum ita pro fumis tuis diuinifqivirtatibusadeptus pre dicaris:vt non ad illum inuitatus fblumifed precibus fatigatus ac plane coactus fueris . (Quid vita boneHa pulchrius , Quid firma religione beatius ƒQue multi aut grandi pecunia aut nouis artibus lionorum infigma occuparunt:ea vt in te ne cppetetem ne^ volentem collata funt Id pro animi magnitudine lummacp fapie tia effecifti:vt magisabs te auda quam te auxiffe dignitate iudicarentur.Qui fa mam Icebatur ne attingit quidem^quippe que illum fugiat:vt vmbra corpus fub, fequens.Qui autem famam fugit hunc ea tandem feratur atep conpleditur'nec enim virtute nan binc virtus infeqiituc ° Ita$ cl 8lt; ip(epater ampliffime Nu, me indar vrbes at$ hominum concilia deferens :heremo abditus: deumep contem, plans'famam fugeres at$contemneres:fama illudrior faedus es. Sed que ad im mortalis laudes tuas attinent alio temoore cdmodius differentur. Nunc que de Numa illo perfcripta (hat audiamus Vale nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,.,

Plutarchi hiftoriographi greci de vita atq; geftis Nume Pompilii traducti in fati ^numjin§uagium per Lyum Incipit feliciter

$T AVTEM DE MVNE regis temporibus quibus extiterit: permagna diffcentio:tametG in hunc ab initio ijfTcemata delata plane videantur. Sed Clodius quidam in temporum argumento:fic enim ferme liber inferiptus eft ^^ affeuerat prifcas illas infcriptioes in Celticis vrbis Cla -dibus pcrii{re :quc vcro nunc videntur falfb quofdam per P viros edpofitas quibufdam gratificatos:qui priores gerr rilluAriffimalg familias ex nihil ad fe pertinentibus /dtètàpàfleë.^tum igiturfätretur Numam Pithagore auditorem fuiffe. Alii qui' 'em omnino putant nihil grece difcipline Numam attigite: fed vel natura illum roluifTe; amp;nbsp;fatis fuapte inftrudlum ingenio ad virtutem fuiffe:vel Pitbagoca me lori birbaro cuipiam inftitutionem regis ad fcribendam velint. Alii vero Pitha' ^oram quidem poft Nume tempora extitine:8lt;etate fimul eius aliquato minoré inquiunt:fed pithagoram (partiatam: qui Radium in olimpia yiciffet : olimpiade

ocr page 91

fexraamp;6ma cuius aiuKi tertio NHraiuKegnum conftrtutus eŒcirèa italiam er' rabendum. Nüme$congreffum acÈmd regnum conftituiffe • Qyare nonnila ex Laccrabuaromanis mflitutis doAore Pithagora admixta, funt. Preterea Numa fait Sabinus genere Sabini veroLacedemoniom fe Coloniam fuiffe volunt.Tem pqraigit diligentius exequi perdifficile eft:8lt;ea maximeque exvidoribus olim pie ducuntur Quorumdiscriptionem aiunt feroHippiam Elienfem edidiffemullo fubnixum neceffario ad fidem argumento# Que autemnos de Numa memoratu digna accepimus in medium referemus:congruumfummentesirntium'Septima lamamp;ttigdimum annum rege Romulo romaincoebatur . Quinto vero ineuntis menbs dic quem nonas capratmasnunc vocant:facrifictum quoddam publicump vrbefacxificabat Romulusad palude que câpre appellatur:aderatcp 8lt;.Senatus amp;populuamp;frequens .Repente vero magna cohorta in aere tempeftate ac nimbo terram operiente fragore fimul ac tonitribus reliqua multitudo perterritainfu' gam paffimvertitur • Romulus veroe medio euanuit: ncqi ipfe poftea ne$ mortui corpus muentii. (Eranis fulpitio patritios attigit emanauitqiaduerfus eos rumor inciuitatemivtiam antearegnum grauiter molcftc$ferentes voluentef^ prmci: patum in fe tranfferre rege interemerit:etenim videbatur iam Romulus 8lt; Afpe rmseisamp;imperiofius vti' Sed hanc fufpitionem obfequiis fnftulerunt: honoribus divinis Romulum perinde ac non mortuum:fed meliora fortitum fata profeqüert, tes^atqpproculusvir iHuftrisinrciurando affirmauitvidifTe . Romulum incelu cumarmis fublimem ferri eiulqp vocem audiffe'qua fequirinum iuberet nominari Alteram^ero ciuitatem de rege creado certamen feditiocp verfabat . Nondum enimaduene veteribus ciuibus admodumadmifcierant Quin etiam ipfa plebs in terfe fluctuabat fic patritii iph ob eamcontentionem fufpecti erant:regnaritame omnes volebantlt; .Contetio'vero atq; certamen non erat pro viro folu veru etiam progenexeirex fumendus effet. Etenim qui cum Romulo primi vrbem condide regndignumducebant. Sabinos qui ad vrbis agri que portionem admiffi effent: conati cnitiqivt eis imperaret:a quibus ea fufeepifrent Sabinis quoqi ratio que damera^haud abfurda quoniam latio rege ipforummortuo nulla in Romulum feditionefur.t vh^fed eumfolum imperare permifereicum dignum ducerent fui rurfum corporis principem creari • Neq; enim ex inferioribus ad eos exaccehffe 8lt; deadiectipne fua illofquoqi multitudine roborate ac fecum ad ciuitatis dignitate amp;nbsp;amplitudinempromoPife. Hias igitur obres illi certabant. Sed ne aliqua per, turbatio obfépeGm gubernatione imperii ex eo certamine oriretur:ftatuere pa' tres cum' iph centum 8lt; 'quinquaginta effent in parte quilibet cum regalibusin fignibusBClcgittima diis (aera perfolueret:imperaret$faciundo fex horas nodtis 8Cfexdieiquirino tantundem vero Tatio diftribuentes . Etenim hec temporum diuifweque in vtrumep diftributa poteftatifcp permutatio ad amouendam popu, limuidiam qui eodem die ac nodte eundem ex rege priuatum intueretur:recle ha ben patribus vifa eft.Munc autem principatus modum interregnum Romani vo' eant. Sedquaxi^ita ciuiliter 8lt; quiete regnare videretur contumelias tamen tur' bulentofd;clamores effugerenon poterant . Perinde atq; in paucorum dominate res tranfferrent 8lt; in fefe ftatum reip. traducerent regnari autem nollent Ex qua quiderare diffidentesee partesinuicem confenferetvt altera ex altera reg^ decla rarebSicenim maxime quiefcere contentione poffe 8lt;qui declaratus effet equate vtnfqifore.Nam 8lt; alteros vt qui fe elegiffent amaturum alteris autem vt cogna tisbeniuolum futurum^ Itacp permittentibus Sabinis regiS electionem prioribus' romanisvifumis eft Sabinum potius eligendum fe ipfis auctoribus cp romanum illis defignantibus . Quamobre inter fc confultantesdefignant ex Sabinisregem'

ocr page 92

Mimiàm Pompilium qui vir tfctGnôn ëXis faiMet qui in vrtemrécèpti Girit ita tame virtuteomnibus probatuserat Vt ftudioßus eti^ Sabini ^ eligentes ipG au dito nomme regem admitterent. Expoßtis igitur populo que decreta flint com' muni fententia legates exutrag? parte primarios ad virti mittunt qui vt veniret ac regnu acciperet precarentur. EratNuma iltuftri inter fhbinos vrbe turibus.-Ex qua fe romani fimul cu receptis labinis quirites appellarunt Poponii viri fpedlati filius equatuor fratribusnatuminimus eo diuina forte quada die natus quo l^o' mulus vrbem condidit.Is vero eft.xiiii6CaEs. Maius6Cum autëeffet ingenio ad omnem virtutem accomodatus:feipfum magis amp;nbsp;per difciplinam laborem philo' fbpbiamq ; excoluit non animi deteftandas perturbationes modo :fed laudatam quo qi inter barbaros vim 8lt;babedi cupiditatemab fe amouens:ac veram fortitudini libidines in feipf o ratione fuperaturam exiftimans Hinc vero omnis domo delitias fimul atep magnificos fumptus pellens amp;nbsp;omnibus fe cum ciuibus tum peregrinis itegerrimum iudicem8lt; confultorcm vtendum preflanstper otium autem no ad voluptates ac delitias non ad queftus fed ad deorum [mortaliumèultum 8lt;ad ip' forum naturam ac vim quantam ratione poterat cognofeendam femetipfb vtens magnum adeo nomen atep gloriam adeptus eft:vt amp;nbsp;tacitus qui fimulcum Romu lo rome regnabat eX vnica filia quam habebat Tatia generum illum fibi affciue' rit.Ne$is tamenco conubio elatus migrauitad focerum.Sed patrem iani leniori fouens amp;nbsp;nutriens in Sabinis manfit fimulq, Tatia priuati viri quietem $ rome honorem gloriaip patris gratia maluit . Jtaq? tertio decimo poft nuptias anno:ea die obiffe dicitur . Numa vero confilia vrbis deferens frequentius in agris mo, rabatur.peragrabat^ libenter fblus:amp;i dearum locis:8lt; in facris pratisac m de' fertis locis vitam degens. Vnde non minime quad de dea fertur initium fumpfit* vt certe Numa ille namabf^ fblicitudme quada animi 8lt;errore hominG fbeietaté reliquerit:fed eo magis quod honeflius confbrtium deguftarit : diuinug coiugiu meruerit. Egerie enim dee amanti congregus:ac vna degens amp;nbsp;felix vir amp;nbsp;diui' narum rerum peritiflimus facflus ed. Quod autem hec multis vctuftffimifp Gmd lima fabulis videntur quas Phrigesde /hiteamp;Bithinidehctodoto 8lt;de Endimi one. Archadesaede aliis multis:qui felices quidam extitiffe diif^ cari haberent libentiflime receperunt obfcurum certe non efb. Ac dicat ferme ratio [mortalem deum non equos non auesfed homines amare per id que velle is qui bonitate pre, flant congredi neep grauiter ferre neep afpernari mirabilis alicuius viri fapientiffy congrefTum . Sed quod illa deo demoniep fit cum humano corpore atg venuftate vel coniundlio vel gratia id iam per difficile eft creditu . At qui videntur eg^ptii non abfurda vti partitide :qui aiunt Mulieri quidem fpiritum dei appropinquare poße:amp; quedam (obolis principia ingignere Viro autem nullam effe corporis cum deoneqicdmixtionem ne$ congregum. ignorantautem mixtum cui mifcètur cd mumone viciffim equalem reddere. At caritatem effe deo cum homine: 8lt; ex bac amorem illum qui dicitur gigni ad morum virtutifqi diligetiam curam amp;nbsp;fludid decorum id certe fuerit. Neg erant hoc pado qui Pborbantem heinthum ad me turn ab AppoHineamatos fabulatur.Queadmodum item amp;nbsp;Sicinionium Hippo, litum fingunt Cui quotiens ex ficione Cirrham adnauigaflet oraculum eti^ nunc memorant Pbithiam reddidiffeiveluti deo fentiente amp;nbsp;edere gaudente huiufmo' di Heroicum.Hippoliti rurfus card capud equora fudit Pindari vero amp;nbsp;eius car' minumamatorem fuiffe pana fabulantur. Reddidit ite honorem quendam 8lt;Ar chiloco amp;nbsp;Hefiodo poft mortem per mufas numd. Sophodi vero adhuc viuo efeu,' lapium hofpitio fufeeptu fama eft:multas in hanc vf$diem coniedluras feruans. Cui etia aliusdeusvtfertur fepultura mortuo prebuit. Dignd ne igitur fuerit:

ocr page 93

qui bee corfceffirint biCdc derogareG 8lt; caWb amp;nbsp;minus amp;nbsp;coTOaftaamp;DJume8lt; Lgurgo régna gubernatibas conponentibuf^resp.eodem modo. Name congre; deretur At bis quidem deos etiam ftudio congredi Confentaneumeft vt que ƒ Cent optima 8lt; docerent amp;nbsp;amoncrent Poetis vero 8lt; Liricis querulis loco vti:B' quidembifce tandem vterentur Quod Gquis aliter dicat illud bac^lidis i^r equo ris amplum nccpenim aliter fermo quic$habet ineptam quem de Ligurgo amp;nbsp;N, ma alnCq; Gmilibus viris narrant : qui vt infrënes ditticilefq; multitudines caperet magnafep rebusp.nouitates afferrent dei opinione comenti runt:queipfis illis qzp gratia fingebatur faluti effet. Sed enim cum annum iam' Numa quadragesimum etatis ageret'venere,legati roma qui eum ad fufeipiendum regnum hortabantur Verba fecere proculus 8lt; Velefus. Quorum prius alterum regem apopulo crean dum expc^atio fuerat .Proculo quidem iRomuli Velefo vero Tatii partibus fa' nentibus. Ergo bi paucis Numam allocuti funt Putabant enim buiufmodi nun, tiumgratiffimum illi fore . fit erat plane opus non mediocre rfed quod amp;nbsp;verbis multis amp;nbsp;precibus indigeret:inducere atep trafferre viri fentetiam qui in quiete paceq? vixiffet ad eius principatum vrbis capeffendum que quodamodo amp;nbsp;bello nata 8lt;aucfta effet Ita$tum eius patre tum martio qui vnusex cognais effet pre (entibus aiebat vt omnis quidem bumane vite mutatio periculoCa eft. Cuivero neqp rerum neceffarium quic$ deeft necp prefentium aliquid querim^ia dignu fitibunc aliud nibil nifi amentia a confuetis ftudiis 8lt;immutat 8lt;träniert quibus 8lt;Gnibil aliudirfit eo tamen quod certa funt incertis prenant . At ne regnires objure funt quidem Gquis ex Romuli cladibus conied:uram traxerit quod amp;nbsp;ipfe ne quam opinionem ceperit:permde quali college.Tatio tetenditne quam 8lt;pa' tribus compararit tan$ ab eis interemptus • fitep Romnlum bi deorum fobolem rumoribus celebrant:8lt;diuinum quoddam cius alimentum 8lt; falutem incredibi lern ipfius adhuc infantis narrant. Mihi autem 8lt; g enus mortale eft:8lt;educatio eruditioq? ab hominibus: quos iph noftis . Que vero de illius viri moribus laudes referuntur, quem porro regnantium petitis: funt8 lt;murta quies amp;nbsp;pbilofopbie ftudium. Hic autem amor pacis rerumepabello vacantium 8lt;hominumin deoru veneratione ac mutuam beniuolentiam in vnum coeuntium aliaicp vel agricu tv^e vel pafcuis indulgentiam 8lt; acerrimus eft : amp;nbsp;nobifeumvna connutritus. vobis autem Romani permultos Romulus fortadis inuieftos reliquit boftes' Ad quos arcendos 8lt; ardentis animivrbs regi robufto que indiget . Multa preterea tum bellandi confuetudo tum etiam alacritas populo ob fecundas resineft .Neminiep obfcurum eft 8lt; incrementa illum 8 lt;vt ceteris imperitet debderare . Itaqyidi' culo ille futurus alias (it qui deos colere ludicium venerari vim autem ac bellum odioinfeqni eavrbem docere voluerit cui militari duce magifquam ^gefit opus Huiufmodi verbis lure Numa regnum abnuente tum Romani omni ftudio etiam , atep etiam rogabant orabantepne rurfum cos in feditionem ac ciuile bellum mifcegt; ret cum alter non effet in quem ambe factiones confenferint turn etiam 8lt;pater Martius fecedentibus illis priuatim inftantesNume perfuadebantvt magnu atep diuinum munus fufceperet. Quod fi ipfe necpdiuitiarm egeas quoniam tuo con' tentus Gs necp imperii neqp ditiois gloriam ambias quoniam eam meliorem ex vir tute poffideas . fit ipfum regnandi munus deiminifterium ducens qui profero erigit ne$lacere tantam in te iuftitiam ociofamcpeffe patitur ne fugenecp euita imperium:quod prudenti viro ad preclaras 8lt; magnasres obeundas preftiterit lo cum.Vbi 8lt; deorum (mortalium cultus magnifici funt 8lt;ad religionemhommes manfuefeunt facillime enim Gmulcp ii4 principe adboneftiorem fententiam tradu cunt, Romani 8lt; Tatium qui aduena effet imperatoremamplexi funt amp;nbsp;romuli

ocr page 94

Anemoriam didiniëhonoribus profequuntür. Otiis ante feit fi amp;nbsp;vidore pdpufum facietas belli ceperit. Et triumphis predaqp referti mitem ducem amp;nbsp;iufti amicG in quiete pace$ defiderant. Quod fi etiam nunc prorfuS feruidi funt furentefp ad bellum nonne melius fuerit aliorfum eoru impetum vertere cu habenas mariti tenueris ac patrie te omnicp fabinorum genti aduerfus florentem amp;nbsp;prepotentem vrbem beniuolentie amp;nbsp;amicitie vinculu preftare. Accedebantad hec vt fertur amp;nbsp;fecunda Ggna amp;nbsp;ciuium ftudium atqi debderium : qui audita legatione illum ire regnumcpcapefcere ad ciues beniuolentia caritateip iugendo precabantur. Vbi er go rem probaffetidiisimortaUbus facra faciens fe romam contulit. (Cui aduenieti fenatusobuiam plu($ fit mirifico illius viri 8lt;incredibili defiderio:digfiiseu muj heres laudibus infcquuntur:Gcrificia in templis fiunt. Eetitia 8lt; gaudio conplen, tur omnes quali non regem fcd regnum potius vrbs fu(ceperit. $ed poftea qua eu in forum cóftituere.Spurius vedius qui per id temporis forte interfuit decretu ciuibus exhibuit amp;nbsp;omnes fuffragiu tulere.(Cum autem infignia imperii fibi affe, rentur ea feruari vrbem inquit deum eße con{Iilendu:qui fibi regnu confirmaret Auguribus igitur faccrdotibufq;afrumptis capitolium afcendit. Id Tarpeiu coi/ fem Tunc Romani appellabnt vbi qUi auguribns preerat illu velato capite ad me ridiem vertens. Ipfe autem retromanens 8lt; eius caput dextra manu tenens preca tus eft amp;nbsp;contra quam longiffime profpedu oculi ferebant:que ab diis imortaliba aufpitia Ggna ve mitterentur circumluftrabatrfilentium furnum tanta in multitu, dine forum tenebat: cunelis euentu obferuantibus8 lt;de futuro fulpenfis. Ac mox cum bone aues dextre$apparuiflet infignia ei tradiderunt. Sic autem regali af' fumpta vefte delcendit Numa ex arce in multitudinem. Tunc amp;nbsp;voceS 8lt;accla' mationes omnium erant perinde vt piiffimum diif$ cariffimu regem fulcepiffent ItacpaPumpto imperio Numaomnium primum tercentorum illorum turmas qui bus a d corporis tutelam Romulus vf^ utens celeres eos appellauit difToluit.Neq, enim dignum putabat aut credentibus minus credere aut non credetibusimpe' rare Secundo autem loco louis martifq; facerdotibus a lEomulo conditutis tertiu ipfe Romuli conftituit quem flaminem quirinalem nommauit. Vocabant 8lt; facer dotes antea conditutos flamines ab eis is qui circu caluaria funt pileis quibus ad tegenda capita vtuntur quad piliamines quidam effent. Vt tradunt.Tunc longe magif^ nunc grecis nominibo latmis admixtis . Etenim lenas quibus reges indue bantur Lobas Clenas efle ait. Et qui iouis templo miniftrat pnbefcentem pueru camillum dici quomodo grecorum aliqui mercurium ab obfequio camillum appel larunt. Cu bec Numa ad populi beniuolentia gratiacp condituiffct nUico aggredi tur vrbem ceu ferrum ex dura 8lt; bellicofa molliore reddere atepiudiorem. Qua enim piato exeduantem ciuitatem timentemep appellat . Plane illa tunc erat : quippe que dati abinitio audenti elalatione quada proteruagiaudatia eorum con' ftitidet audaciffimi fimul amp;nbsp;bellicofflimi vndiq? confluentes illuc comigraffent. Frequenti preterea militia bellif$ cdtinuisad alimentum potentie incrementuep vfa effet. Ac veluti ex ea que altius funt defixa magis ipfa agitatione firmantur ex periculis inualefcere inroborari$ videretur fic autem elatum amp;nbsp;alperum inge' nio popul u non minimi necpignobilis negotii effe ratus fi ad pacem traducere at$ tranfferre poffet diuinum auxilium implorauit Gcrificiis Plurimis 8lt;ludis amp;nbsp;tri pudiis que fimul cum grauitate gratam confuetudinem benignaq; voluptatem ha' bcntia. Ipfemet cclebrauit:conftituitq ; regens atq? deliniens animorum ferocita, tem ac bellandi ftudium . Interdum etiam diuinis quofdam metris annGtiauit amp;nbsp;vifiis numinum monftruofbs atrocefq? clamores fubigebat demilTamcp eoru mente religione reddebat. (Quibus quidem ex rebus potiffimum ille vir fapien tie nomen

ocr page 95

pvu^itionrfqi tan^ PitBägore congreffiis adtytuseftnata quemadrhodum ilh ad fapientiam ita 8lt; Huic circa gubernandamr^.magna pars m numinis affinitate' congreffd 8lt;ftudio verfabatnr . Prteterea dicitur faftum exteriorem amp;nbsp;cultu ab; ea ipfa Pithagore fententia{up{iffe:Etenimille videtur amp;nbsp;aquilam quibufda voci bps excantans faperneq? volantemdeducens manfuefacere folitu 8lt; femur aureu fuboftendereidum iq qlipuSper celebritatemtranGtum faceret. Miacpmonftro' Üeius,iruenta amp;tesnuntiatur. Quibus in rebus fcriplit Timopbliafius Pitbago ramcp tuere magnum qui nomine flagrans pergeret eloquiis homines captareve^ nuftis. SedNume figmentum dee vel montane cuiufda nimpbeamor rfecretu^ illius ad eumcongreffus yt di^um cft amp;nbsp;c6munia cum mufis confortia . Plurima' ex vaticiniis in eas referebat quarum precipuevnam 8lt; infigniter romanus vene' rari docuit banc tacitam appellauit. Quod viri videtur effe Pithagoream Ecbe^. mitbiam quamtaciturnitatem 8lt;mifterium dicunt cominifeetis fimul 8lt; honora tis. (Que de deotu Tmortalium Ginulacbris etia • Numa ftatuit $ fimilia funt prorl fus Pitkagore documentis. Nam primum principium illa neep fenfui neep pertur, bationi fubiedtum fed mentem muiGbile amp;nbsp;increatam effe cenfuit. Hic autemro, manos prohibuitexiftimare imaginem dei ant hominis fpecicm aut animalis ba ?. bere formam . Nte fuit apud eosne$ piëta neep fi^a dei prius fpecies. Sedin prioribus centum 8lt; Septuaginta annis templa quidemedificabat facracp tuguria erigebant fimulachru vero nullum corporeu faciebant perinde at(pneep fas effet deterioribusmeliora affmoilare ne^ aliter attp intelligentia percipi deus poffit. Sacra quocp ab Numa inftituta ritum fanaimoniamep pithagore vehementer at' tingunt. Erant enim fine Sanguine corumep plurima ex farina 8lt; libo rebufcpjvilif hmis comporta. Prèterea exterioribus aliis ccnicdturis enituntur qui Numa pi' tbagore familiarem fuiffe volunt Quarum vna eft romanos fue reip Pithagoram aferipfiffe ficuti Epicarinus. Comicus quadam in oratione ad antenorem tradidit vetuftiffimnsquideto ifevir 8lt; Pitbagorice particeps difciplme- filii vero dicut; cum quatuor Numa filioshabuiffét. Mamercum ynum ex pithagore filio appel lauiffe. amp;b ilfo autem 8lt; emeliorumfamiliam admixtam patriciis nominatam e runtGe rege blandiloquio illius viri quod Emiliamvocant amp;nbsp;indicendo gratie ar, ridente atep amplexante. Ipfi etiam audiuimusrome e multisnarrantibus vt ro' manis aliquando oraculo reddito de illius viri erigenda apud fe ftatua qui prud^ tiffimus grecarum 8lt;fortiffimus extitiffet duas in foro eneas imagines ftatuifle amp;kibiadis alteri vero PKthagore:hec igitur concretatioibus refedtiffima amp;nbsp;pr° lixius exequi 8lt;vt veraadmittere iuuenilis eft pertinatie.Nume autem pontih^ ordinem conftitutionemcp attribuunt aiunt$eum horum vnum primum extiti e Vocatos autem pontifices alii dicunt quoniam deos colunt potetie illos ac omnyi dominos Alii vere inquiunt nomeneffictum effe'ad potentum fetligatiofiem„ta^ iubete legulatore facerdotesobire potetia facra Sivero qd maioris ipedimeti fu erit crimini illo haud apponente. Aliivero plurimi quod in nominibus rideri fokt maxime autumantatq confirmant vt nihil aliud potificefcp açentibus faciGdis effe vocitatos abfanffiffimis BCvetuftiffimisfacrificiis que ad ponte fierent Elle autem earn obfcruationem ^Rrudturam veliti aliud quiccÿ eximotis patriie^ fa cris facerdotibus delegatam . Nefas enim amp;execrabile apud romanos exiftima ri lignei pontis diffolutionem.Œonneaabatur aute lignjs vt aiunt pro diuino qda diamp;oomni pror{u$amoto ferro lapideus enim pons diu poftéa extrusus eft ab Etntho queftórc' Qui etiam ligneum poft. Nume tempora faftum amp;nbsp;abfolutum dicunta Martoirege qui Numeex filia neposfuit Maximus vero ex pontificibus vdutiherpretis 8lt; pronuntiaturos quin Blierophante potius ordine 8lt;1ccm tenet

ocr page 96

qui quidem ron lofam res que publice Ëiunfturatfed amp;nbsp;privatim Sacrificantesob feruatimpedimétoqi eft nequis fegittima tranfgrcdiatur docet$ qua quifpiam re ad uenerationem deorum aut ad populandam veniam indigeret. lErat amp;nbsp;facrarG virginum cuftos quas venales appellant.Nam Nume etia veftaliu virginu facer' dotium ac prorfus ignis perpetui quem ce tuetur amp;nbsp;cultum 8lt;bonorem afcribunt fiue vt puram 8lt; incorruptamignis fubftantiam inuiolatis item integrifi^ corpori bus illis comendarentbue quod Perile amp;nbsp;infecundum effet feite virginitati adiu, geret Nempe enim8lt;i gretia vbi perpetuus feruaturignis vt Phi tie amp;nbsp;atbenis non virgines fed mulieres (blute cojugio eiufce rei curam amp;nbsp;diligentiam babent. (Quod G forte quandoep ignis deficiat veluti atbenis ariftone tirranno facram lu' cernam extineftam aiunt.Etapud delpbos templo ab medis incenfo 8lt; rometum mitridatici turn ciuilis belli temporibus Omul eu ara amp;nbsp;ignis periit dicunt nequa quam decere ex altero igne accipi fed nouum 8 lt;peregrinum elici oportere acceri'' fa ex fole flama pura amp;imiculata Accendunt$maxime fcapbis vafis que ftruuné quidem abatere Ifbfceli triaguli recfti eag? cauata Refpiciunte^in vnum ex circum ferentia centrum Cum igitur foli aduerfa opponantur ita vt vndiqpacceli radii co gantur cdnedanturcp ad centrum amp;nbsp;ipfum difcernunt aerem attenuatum amp;nbsp;eora que appofita fomenta funt leuiffimas ardiffimaffy partes celeriter accendit ex ob icedo corpus amp;nbsp;idlum igneum radio affummete . Itaqinibil aliud a facris virgini' bus quam mextinguibilem illum ignem afferuari quidam putat. Aliqui veroque dam inquiunt facra ede que aliis videre no licet abdita :de quibus queeurrg amp;nbsp;au diri amp;nbsp;dicere faseftin camilli vita perferipta funt Primumigitur .(Ceganiamamp;, Bereniam a Numa facratas aiunt deinde Camillam amp;nbsp;Tarpeiam poftea vero fer, uio alias duas numero illi addente id in bec vf$tempora multitudinem obferuafle His autem virginibusannorum triginta ab regecaftitas preferipta eft Acprimu quidem decennium quefaciunda funt difcunt, Secundum vero que didicere fa, ciunt.iReliquum autem decennium be alias edocent.Tum demum volenti permit. titur poftid tempus 8 lt;nubere amp;nbsp;ad aliam vitam verti fblute iam facerdotio. IDi cuntur$ baud multe banc licentiam libfter amplexe ne$is que eam amplexe fuC rint fecundas res contigiffe fed penitentia amp;nbsp;merore reliquum vite tempusagen' tes perbibentur alias 8lt; ludeorum metum regionemgin iicere vt ad fenium amp;nbsp;ad mortem vf^ pudicitiam virginitateq; obferuent' IUis autem magros honores red didit quorum is eft vt etiam viuo patre tedamentu condere ac cetera gerere fine curatore queant queadmodum 8lt; trium filiorum matres. Cum falcibus cum pro' deunt deducuntur Bt fi cafu i quen^ inciderint cum ad letum agitur necari eum non licet. Verum deierare virginem oportet (e non vitro fed forte non autem de' dita opera 8lt; de induRria obuiam faciam. Qui autem occurrerit cum ipf e feretrolt; vehuntur moritur. Atçp aliorum criminum caufa puniuntur virgines verberibus interdum amp;nbsp;nudam pontifex maximusque deliquerit obtenfo linteo in abditiore obfcurioreqp loco eam plectit Sed que virginitatem prodiderit viua ad porta qua collinam vocant defoditur. (Quoquidem in loco fiipercilium eft intra vrbem terre ftre porro fcitendens quod latirorum ideomate vocatur tumulus. Hic ftructa eft fubterranea dorrus baud magra in quam e loco {uperiore defeenditur. lacet in ea ftratus Iectnlus8 lt;lucerna ardens prirritiag . rerum èarum que ncccflarie funt ad victum breutsqueda panis aqua in vale lac 8lt; oleum qualicaueat ipfa demus ne' fame eius corpus intereat que maxirr is expiationibus dedicata fit. Ipfam vero pe ne obnoxiam feretro impettam amp;nbsp;exterius obtectam lorifq; ligatam quo ncqi vox queat etiam audiri per forum vehunt. Silentio adfcedunt omnes eamq; fine voce grani cum merore quodam deducunt Neq; aliud fpectaculnm horribiliuset

ocr page 97

permultas frequenter colletas indignationes tolleretnec Gneret penitus odio abquot;^ alienari animos. Ex ceteris autem matrimoniis dotesfuftu1it:trestatum yeftes 8lt; quedam parua empta vafa :aliud perterea ribil nuptam fecumiportare iubens.Vo' luit enim.virivxonfep confortium non pretio ac rrercede:fed liberorumcaritate gra tia beniuolentia$ coiungi .Dionirium enim tirannum cu rogaretur a matre :vtqua, damexciuibusin matrimonium acciperet: JgefpondifTe ferunt ciuitatis qudem leges abrogari a tiranno;nature autelegescoginullomodo pofTeifi prêter etate vxo ri (e lunxerit hanc autem abfurditatem ac deformitatem fibi itveiuitatem numen in ducendam videri:nec permittidum vt affinitatesalieno tempore fierent:amp;q ne(^ gratiequippiam nec officiinuptiarum nec finem effent babiture . Verum in fenem puellam ducentem a diligente principe autlegumlatore idiure optima dici queat quod in Pbilotetcm dictum memoratur: Quam bene igitur nubere potes mifer ac habitans in tbalamo diuitis vetule vt perdices ex concubitu pinguem te comperiens tranabis ad virginem fponfam viri indigente.Hec igitur fatisad prefens. llla vero Solonislex laudatur precipue, que prohibetindefundlos maledida coiicere. Nam 8lt;pium eft eos.(aerosducere qui a vita difcefferint: amp;nbsp;iuftum loisqui effe deberut abftinere 8lt; ciuile inimicitiarum aliquando modii ftatuere: nec in infinitum progre' difmere.In*viuum aute Gquis Geris inlocis vel in iuditio vdapud magiftratusaut cum certaminum fpedaculum inflaret maledictis effet inueflus is priuatï ilÜ tres - dragmas Erario duas alias (oluere cogebatur nunquam enim iram continere impe, riti eft bominisat$intemperantisvbicp vcrodiffinliirum quibufdam etiam impof fibile effe videtur. IDecet autem inferendis legibus pofTibilitatis 8lt; facultatis ratio nem habere G quis velit vtiliter in paucos q fine' vtilitate in multes animaduertere Illa etiam lexqua teftamentis profpcxit audoritatis plurimum habuit i ciuitate amp;: fummo in honorefuit .Antea enim non licebat alio deriuarc hereditates verum pe' cunia sfimulamp; domum in defuncti familia manere oportebat.Solo autem cum per, miEffet pro voluntatecuiufq^in fupereffent filüzheredem ccditui vifus ed amicitia propinquitatis gratiam neceffitatfeprcferre.Pecuniafy poffeffioncm ede habetiu ftatuiffe,Non tarnen temere acnulló habito refpeauhuiufmodi licentiam permifit At G non morbo, ingrauefcente aut medicamentorum vi impellente aut vinealis amp;nbsp;cruciatu coaedus aut coniugis fuaboniba acblandiciis effet adductus. Exiftimabat enim 8 lt;quidem recfle 8lt; fapienter prêter decus aliquid honeftatemqp fuaderi nibil avi ac neceditate differe. In eodem vero cumneceffitate fraudemdnquo dolore cu voluptate in comparatione iungebat .Que omnia pariter homing a mente acratione diftraherent. Egreffionibusquocp mulierum ac fletibus 8lt; celebritatibus leg e jp, fpexit:quod omnem inmodeftiam intemperantiae^ fuftulifrct.Exirc cum tribus té turn veftibusiubens:nee cibum aut potum plufquam obuli afpotare nee cubito maiorem habere* nec noeftu iter fufeipere nifi preelatolumme in vehiculo de : ferretur lacerationes vero (ecedentium amp;nbsp;que lucuum prouocarefolent :ploratus. quo$8lt; lamentationes flebiles in alieno funere penitus fuftulit nec immolari boui permißt:nec pluribus quam tribus veftibus vti.nec ad aliéna monumenta accedere nib quo tempore efferretur funus quorum plurima fieri nodris quocp legibus pro' hibentur.Eft enim illis optime coparatum vt molles atq: effeminati homines:amp; bis perturbationibus ac deliAis que circa hec genera fut obnoxi 8lt;mulierum more hec ticientesfupplicium luerent:Cumautem intuerentur Vrbem refertam hominibus^ qui in Atticam quotidielicetie atep impunitatis gratia confluebant.Maximi vero agri partem incultam infruduofamep ede 8lt; qui nauigationi rebuff maritimis in' tenti effent nihil iis importare confueffe qui nibil contraafferrepoffent ad artes ci uestraduxitlege etiam fahxit falmmbaudp^rtF neceffariavite fubbdia debere;a^

ocr page 98

quo nullam artem accepiOet. Iticurgo enim datum laudi merito eftivt cum Wr, Bem vacuam haberet ab omni peregrihorum amp;nbsp;conuenarum cetu ac comertio am^ piam etiam regionem ac bis totidemfuppetentem.vt Euripedes inquit* feruo2%:. prêterea multitudinem Lacedemonii ciricufufam.quam optimufaAu erat baud ociofam dimittere:fed opere fatigare'amp; labore affiduo humiliore efficere* ciueslt; ab omnibus illiberalibus artificiis amp;nbsp;queftibus remoneret co tincretcp in armis amp;nbsp;eam vnam illis artem difcendam atq? exercendam proponere.At Solon leges rebo magis quam res legibus accomodauit. Regionifcp Gtum 8lt;naturamcotemplatus; que vix laborantibus ac agrum colentibus ad vicium rufficeret:ociofamaute mul, titudinem alere non poffetfartibus bonorem habedum ftatuit. Ariopagitis quo$; negotium dedit:vt vndecuiq; ncceffaria forent :profpicerent de inertibus ac deh/ diofis fupplicium fumerent.In eo autem vehemetiore feprebuit ut qui emere, tricibus nati edent parentes alere non tenerent*ut Heraclides pontieus feriptu re liquit. (Qui enim in congreffione 8lt; cdmercio mulieris decore non Gruat:is facile declarat fe non liberozp gracia ad eam rem impelli; fed uoluptati potius indulgere. Itacp mercede fe priuatmec (ibi ius parentis in liberos reliquu facit. Quibus ipfa amp;gt;nbsp;creatione dedecus 8lt; ignominia attulit Omnino tame Solonis legisde rebus ue, nereis deformitatis plurimu continere uidentur.fyloecbu enim interimere fas ee, deprehendet!uoluit.Si aute rapte libere mulieri uim attulinet:eum dece drag, mis mulcftauit:$in fuafione in fentcncia fua traxidet uiginti dragmazp penam fta, tuit teneri.prêter^ eas que palam ßbi mdixiffentqueüû.IDico aute meretrices. Namep ille manifefte fe permittunt iis qui pretium aderunt. Suflulit enim lus ve dendi filias 8lt; forores* nifiqui cum viro coeunté virginem deprebendiffetln ea' dem autem re puniendamune fe feuerù amp;nbsp;immitem nunc clemente 8lt; facilem pre here :eiq;quacunep fors attulit penam definere a ratione profecto admodum diffo' nare videtur . INi iam quod nummipenuria in ciuitatcm turn foret pecuniarias penas reddebat penuria ipfa grauiores : ad pretia quide exidimationef^ GerorG pecus computabat:8lt; pro Medimno dragmam habebat.Ei qui lAbiniadeuiciffct centum dragmasdari placuit. Olimpiam vero*cfuingentas.Qui vero attuliflet lu pumiquicp dragmas iuffit accipere:lupam autemtantumodo vnam:vt Phalerius IDemetrius tradit.hoc bout prétium.'illud pecudis elfe ftatuens. Quas enim in fex tadecima tabula extimationes eximiis victimis prefiniuiticonfentaneum eft mul, tiplices extitideiattamen ee quoq? pre illis quibus nunc vtimur:cxilcsparce$ fut Vetuda eft autem confuetudo Atbenienhbo bellum cum lupisgereretpafcuo vero agro indulgere quam agriculture latius ede ducunt.eft etiam opinio quorundam ,vnde nomina tribuum non ab louis filiis tribus Sed a generibusin que diuife vite ab initio funt nomina accepiOe. Bellicum quidem oblitas ab armis operis intentum • Ergodes ab operibus que Œreciamp; EpG vocant effe appellatos. Duarumautem, reliquarum hos quidem qui agrum colebat ab agricultura (Oedeodes alios qui rei pecuniarie operam dabant. Egicores a Capris congnomenta traxiffe Sed cum nec ,perennibus fluuiis nec lacubus quibuldam nec vberibus fontibusregio abundaret fcd plericp Atticoru puteis vterentur manu factis Lege (latuitvt vbicuqiputeus publicus effet eo intra Hippicum homines vterentur.cflaute Eflippicum quatuor Radiorum diftantia qui autem abeffent longius propriam fbi aquam exquirerent.

. Sin autem effodientes decem palmorum profunditate haudinueniffent aqua tunc accipere a vicino liceret fex hydrias bis diebus (ingulis.Indigentie enim ac neceffi tati fiibueniendum.Inertie vero ac defidie minime concedendum putabat. Defini', uit etiam plantationis prudentiffime menfuras.Cu qui in agro quid vis aliud pia, tatet: quinçp pedibus a vicino abeOe iuffiffet*qui vero ficu vel oleam noueXdgius

ocr page 99

enimbee arbores protendunt radicem nec fine detrimento ceteris plantis propius admoneri poffunt. Verum nutrimentum auferut: amp;nbsp;quibufdam humorem nocuu tranfmittunt: Scrobes autem 8lt; folias effodiendi volentibus poteftatem ledt* mo do quantum fofe faftigium foret: tanto abeffettab alieno. Quicunq? ^tem apium aluearia conderet:buncab alterius ante conditis tricentis paribus abire Dollt;^is lege videbatur. Ex frudibus autem eum folum ad peregrinos exportari licebit: alorum nullumius erat afportadi:8lt;in eum qui exportaret fanxitetiam magiora tum execrationes facere;autipfumErariocentumdragmasdiffoluerc. Ac Prima quidem tabula ea eft in qua lex buiuCmodicontinetur nec illis vllam omnino tide habendam quis dixerit:qui aiunt fupeïiorum etate ficos etiam exportare no ^cuil fe'idcp ex eo maxime perfpicuum ede: % ii qui ficus exportantes indicaffent Xico' pbante apud veteres dicerentur. In oftenfionem etiam quadrupedum legem tulit qua canem qui quippiam mortu affeciffet capiftro quatuor pedum alligatum dedi mffit.In ea autemlege maxime vifus eft fecuritati cdfulere: fed penurie minus co futuit:cum ex peregrinis niliqui perpetuo exilio patria pulfus effet, aut qui adar' tem aliquam exercendam cum tota domo diif$penatibus Athenas inigra et;ne' minem ciuitate donaret hoc autem fe feciffe dicit non vt ceteros deterreretled vt eos reip. promiffa Athenas alliceret amp;nbsp;(imul Exiftimantem eos ciuitati fidos futuros 8lt;quineceOitate patriam amififlent 8lt; qui fixa iponte amp;nbsp;voluntate rel' quiffent.illud etiam proprium Solonis inftitutum putatur quo in erario epulum prebuitquodipfe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quafi accubare vocauit.Non enim eundem permit'

tebat cibarii eo loco fepius fi is autem cui forte obuenerat recufabat• pledlabaturt quod illud plus equo appetentis effe:hoc fuperbi amp;nbsp;faftidioG nimis 8lt; communia contemnentis putaret.'Statuitautem in centum annos legesorrnes ratas haberi: amp;nbsp;in ligneis tabulis defcripte funt quos Axonas appellauit:quorum parue quide relique in Pritaneo adnoftram vq ^ memoriam peruenerut eos vt Ariftotele^ra' dit Grbes nuncupabant. Et Cratinus comicus quodam in loco de Solone amp;nbsp;Dra, cone ait quibus non lam legumina amp;nbsp;heus cirbibusGccant. (Quidam vero opinetur in quibus facra tantum folemniaq; continentur cirbes Axon^ autem reliquos ap' pellari.Communi igitur iure iurando aftrinxit fe Senatus Solonisleges ratasha' biturum:priuatim etiam finguli in foro ad lapidem adito iuramento ic-h quid nbsp;nbsp;;

tra eas conftitutiones commiffum fuerit auream (fatua fui equali fundere in IDeI phis polituroseffe dixerunt.tills igitur peratis cum ammaduertiffet Solon di^p portionem men(ium;8lt;commutatione varietatem^ lune:que ne$in occafu necp m ortu cum Sole conueniret fed eadem plcrumqidie amp;nbsp;affequeretur folem8lt; pre' teriret eam ftatuit veterem amp;nbsp;nouam appellari eiufq^ partem ante congrenum ei, cum Cole finito menfi: 8lt; que fupereffet venienti atq? inflanti menfi deberi arbitra tus eft vt qui antea id quod apparet Homerum audiffet dicentem dcbnentis men' fis at^inftantis.Que vero deinceps fequeretur dies: earn Calendas appeUauit nec vigefimo die menfem finiuit reliquumq? fequentiadiunxit fed auferens at$ diffol tiens vf$adtrigefimum quatenus luna lucem retineret annumerauit.Latis igitur legibus cum fe quotidie quidam adirent qui laudarent vel improbarent aut 8lt;iam confulerent (criptis adiicere aliquodaut detrahere:permulti autem aderant qui

ipeterent refponderentq: iubentesvt quo pa^o fingula fe haberent:eorumcBfente, tiam edoceret atepdeclararet.PerCpicicns hec 8lt; negare abfurdum effe 8lt;facerei uidiofum futurum:ftatuit his fe difficultatibus liberare offenfionemqB ciuium amp;nbsp;calumniam effugere.In magnis enim rebus adminiftradis difficilimum eft vt ipfe inquit omnibopoffe placere:lta$quo erroris fui caufam tegeret fortitus nauis ad mimftrationem Athenis nauigauit cum impetraret ab Athenienlibusvtabvrbe

ocr page 100

Ebi decem annos abefê liceret. Sperabat cnimeo tempore Teges vfu amp;nbsp;con{u'ettf/ dine ciuibus gratiores fieri primum igitur in Egiptum applicuit ibicp aliquanditï mora traxit vt ipfe primu affirmat:Hoftia qua Nili refbnant vicini Ca'nopi.-(Quod dam 8lt;iam tempus apud Pfcenopbem Hebopolitam amp;nbsp;Sonebem Saitam eloque' tiffimos amp;nbsp;(apientiffimos facerdotum:pbilofbpbie operam dedit amp;nbsp;prefens Atlan tico fermoni interfuit vt a Platone fcribitur eumqjeft carminibus grecis conatus exprimere. Deinde in Ciprum delatus a Pbilocipro quodam ex eiuS loci regibus fconorificentiffime exceptus eft:qui paruam ciuitate a IDemopbonte Tbefei filio conditam babitatam$tenebat:in loeiSmunitis quidem verum difficilibus 8lt;incul tis politam.SuaGt igitur illi Solonvt nacŒus ameniorem locum ciuitatem eo tra, duceret.'ea$iocundiorem 8 lt;nbsp;maiorem pararet amp;nbsp;ipfe ad c^ rem adiutorem fe pre' buit 8lt; vna ciuitatem optime amp;nbsp;ad dirciplinam 8lt; ad fecuritatem inftituit que reS habitatores complures Pbilocipro comparauit 8lt; ceteros reges ad emulatione con citauit. Quare cum Soloni gratiam referre vellet: vrbem ante id tempus Epena appeUatamabeoTolos nuncupauit. Et ipfe Solon huius condite vrbis mentionem fecitln elegiis enim Pbilociprum vocans ita alloquitur. Tu nunc fceptra tenens foliis per fecula felix Regens bancqivrbem poft genusomne cola. nbsp;nbsp;nbsp;Me cipris

antiquo celeri cum puppe remittatr Littcre ^ violis frondea ferta gerit. nbsp;nbsp;Et

mihipoft tanto nomen pro munere grates nbsp;nbsp;nbsp;Soluat 8lt;in patriam diua fecundet

iter Eius autem cum Croefo congreffum amp;nbsp;colloquium videntur quidamvt fiaa temporibus arguere; Egoautem famam adeo celebratam 8lt;tot grauiffimiS' teOibuscomprobatam amp;que 1 primis Solonis moribus couehire amp;nbsp;eius anni mag nitudine 8lt; lapientia digna effe videtur.'annalibusquibufdam canonibus nuncupa' tis permittenda non arbitroriquosinfiniti pene vfgi in hanc diem emëdarc conati repugnantiaseorum tollere vllo modb nequierunt Soloni igiturcfi rogatu Croeb in Sardos fe contulifietidem quod terefiri bominirum ad mare primum defeen, dit:eueni{Ie ferunt, IHeenim mare alpiciens fluuios alium exaho fluetes putat fe intueri.Ita Soloni per aulamtranfeuntimultof^ ornatu luxu que regio iftrudfos intuenti amp;nbsp;cum magnificentia quadam amp;nbsp;rraieffate magna$ ftipatos turba feruo rum 8 lt;nbsp;comitum incedentes finguli CroefuS videbitur quoad ad eum perductus effet.vtquicquid effetindapidibus precio (iim'quicquid coloris in vedibus quic/ quid ex auro artificiofelaboratnmiquicquid ornatus aut magnificetie aliquid pre fe ferret:quicquid deniq;optadum foret:idomnem regem circumflare vifum eft-Vt fpedlaculum fplendidiffimum fumma varietate ornatiffimum Solonioftedere tur. Poflea vero quam Solon harum afpeeftu rerum nihil cdmotusefl:necpinquit aliquid eorum que Croefus expedlabat vt facile appareret prudentibus cum illa' omnia vt vilia abiedacp cotemnere luOit ei Croc fus {uostbefanros apperiri amp;nbsp;ce' terarum fuppellecflilem amp;nbsp;magnificentiam regiam nihil roganti offendi neep appe tenti. Ceperat enim ipfe fecum ingenium Solonis agnofeere. Ad poflremumirur' fus cumperfecftrs omnibus ad eum rcuertiflet rogaffetq? illum Croefusnum que alium hominem fe beatioremvidiffet tum Solon Tellum fefuum ciuem vidiffe rc, fpondit. Vt vero expofuit illi Tellum optima virum fuifle; filioffy probatiffimos' habuifle 8lt; cu integerrime fandlifTimeq; vixiflet flrenue pugnate pro patria parta' pugne gloria iterifle putauit Croefus vrbaitatis penitus illu 8lt; humaitatisexper tem fino magna vi auri atep argeti felicitate metiretur Sed Plebei hominis amp;nbsp;pri= uati vita vel interitum potius tantis opibus imperii anteponendam putaret. VerG tamen abeorurfus contendit num poft Tellum alium beatiorem nodet iteru Cleo hem amp;nbsp;Bitonem dixit viroscum mirifico interfe amore tum in matrem fumma ableroantia qui tardantibus bobus iph iugum currus fubeuntes ad lunonis tep1ult;

ocr page 101

1

matrem traxerunt fetam amp;nbsp;ab omnibus duibus felicem babitim. Deinde cump adis Ucrificiis epulati accubuiffent.'pof} diem nun$affurrexerut amplius fed de' fun^ivita viB fantin tanta gloria 8lt; expecftatione mortem omnium doloru 8lt; mo^, leftiarum expertem 8lt; vacuam oppetiffe. At nos inquit CroefuS ita meenfus nuila in numerum beatorum reponis.Et Solon cum necblandiciis 8lt;affeclatioibus de linire bommem velletmec vlteriusprouocare O rex inquit Lydorum nos quidem grecosbomines ad alia que nobis deus ipfe mediocria concept bona 8lt; lapientie. cuiufdam fidutia.vt videtur optima cofirmare •amp; popularis magnat regie:nec ad modumob mediocritatem fplendide particepsfecit:que cum perfpiaat vitambo ' minumvariis fortune motibus affidue agitariiprefentibus bonis effer^pon lmit. nec felicitatem cuiuf^ admirari que temporum mutationi fubiec^a fit.Conlequen tis enim temporis varietas ex uicio Gngula infert .Qui autem felicitatem fuamad finem perduxerit:eum nosfelicem opinamur.ViuentiS vero adlyic felicitas ac: pe' riditantis in vitaivt decertantis denuntiatio victorie amp;nbsp;coron^ftabllis incerta^, eft.Poft bec Solon ftatim cofe^o fermone difceffit:cum turbaret magna eius ora tio Croefum:quam admonuiffet per id temporis Efopus biftoricas torte ^rdis

, nbsp;aderat eo accerGtus a Croefeo magniOpbonoribus affcflus Solonis caulavebeme'

ter indoluit qui ita bumane arege effet acceptus:cu$Colaretur 1 Ium iceret^ re gum confuetudine aut $ minime, aut $maxime vtioporter e. Immo re pon it me Hercule aut quam minime aut ^optime $ic igitur tunc Croefusbolonem de fpexit.Poftea vero ^ cu Cyra collata acre prelio (uperatused/BCami«a yr ecap' tiuus mccndioq deftinatus Pyraminftru^am alligatus confcediiiet fpecxantlbus Perbs ac Ciro quantum maxima potuit voce ter o Solon exclamaui^ Admiratus. igiturCirusmiGt cui rogarent:quifnam bominum autdeorum iS effet ^olon que in dubiis cafibusfolum imploraret. At Croefus nibil diffimulans ynus eft inquit exgrecie lapientibusquem ego accerfiui non audiendi aliquid di^edi ne ftudio eo. rum quibus maxime indigebam fed vt mibifpelator adeffet teftifq? eius felicity tisabiretrinqua amittenda pius calamitatis erat:$in confequeda boniVerbo em 8lt; opinione bonum erat re autem vera ea commuta, omnes eius iocundita,s ad intollerabiles dolores 8lt;calamitofas erumnas reciderunt, nbsp;nbsp;qm ip vW exdhs fe,

cundiffimis rebus bec omnia mifernmafutura coniiciens cofiderari vite ej^um bebat:nec inflatu opinionibus incertis peculanter amp;nbsp;temere exu^are . Que vbfl ad Cirum perlata funt vt qui amp;nbsp;fapientior effet quam CroefuS 8lt; Solonis moni^. ex prefentibus exemplis comprobatum c«e perfpiceret non folum Crocfiun roiAiz fecit fed fumo etiam tonore quoad vixit apud fe babuit. Ex quo vifus eft Solon eadem oratione alterumferuaffc regibuscautiorem 8lt; prud^tiorem alterum red didiffe. At poft Solonis difceffum Atbenis inter ciues grauiffime feditiones exci, täte funt. fit paediorum factioni Ligurgusparoiorum autem Megadis filem,' msfilius prefuit .Diacriorum autem Pifift,tusinqua debito,mturba contine batur que vebementer diuitibusinimica infeftaq^era^dQuite ftabat quidem ad' buc ciuitas fcruandis inftitutis Solonis 8lt; legibus fed rerum nouaru immutlde$ duitatis ftatum cupido incefferat fuis rationibus melius cofultum iri ea mutatioe lingulis opinantibus amp;nbsp;aduerfe fa^ionis fupèrandefpe optima confirmatis.PIis . igitur malis difficultatibufcp turbata ciuitate Solon reuerfus Athenasad bonore fii fadtorum$verecundiam couertit omnes Sedne in reip. eo quo foljtuserat ftu dio8lt; affiduitate verfaretur infirme vires affcdlacpiam etas prohibebat fed priua ti principes fasionum adiens a feditione adducere ac pacare nitebatur quam ad. rem Pibftratus videbatur apprime Solon affen tiri. Etenim in fermoriibus çollocu ftionibufy affabilitates amp;nbsp;humanitatis plurimum habebat eius oratio arparebat$.

ocr page 102

ënm pauperum carfeimpente Kauere ad inimicitias autem cfementeaé moderati ffle amp;nbsp;que illi a natura rrimus inerant iis affimuTatis facile putabatur cisquibutf illa inGta at$ innata erant virtute ac probitate (uperare. lta$oftehdebat fe equi' tatis amantiffimum, ftudiofifTirnirmcp amp;nbsp;prefentis ftatuS mutatione grauiffime effe laturumobuiamcp Iterum fiquis ftucTiononarum rerum cUm monere effet ag' greflus^Blic Igitur timoribus decipiebat eines. Solonem tamen Gmulatum ciasilt; genium diu latere nonpotuit eicp mfidie Pifidratum primum patuere baud tarife odio eum prosecutus cft:fed leniendo admonendoip conabaturbommem ex ea me,' tedepellere ipfbg PiGftrato fepe dixit amp;nbsp;aliis multisaudientibiis fi quisquot; ex eius animoexpelleret amorem principatus amp;nbsp;dominandi cupiditatem fanaret nemine eQe eo melius ad virtutem natura inffitutum neqi probiorem Ciucm. Cumautem' eepiflet Tbefpis Tragediam edere ea res ob nouita tem multi tudmis ftudirçin fc conuertit, Non dum enimin emulationem certameni^ciuium venerat:tuita dolori' innata quadam audiendi drfcendicy cupiditate quotidie magna ctate ingrauefeete' fibefaliocio amp;difeiptme amp;nbsp;me iHercufedifputationibusamp;mufce indulgens Tbe, free fpc datorem fe preBuit cum isTragediam vt iroS erat veteribus ipfe ageretquot; poff id autem fpedaculam cum Tbefpiam appellaffct rogauit nam puderet eum tot prefentibus at$audientibus talia ementiri cunq? ille diceret baud abfurdum efle eiufmodi res per iocum dicereac facere baculo vebementet terram percucieSquot; At inquit talem iocum fiei laus amp;nbsp;bonor habebitur a nobisin tabellis propediem' fumusbabituri ,jCumautem' Pißftratus illatis fibi ipp Vulneribus curru delatus defeendit in forum multitudinif^ animos cocitauit:cum diceret ea fe ab inimicis per inedias accepiffe multofcF fibi rei indignitatem egre feretes clamitante fy com' parauit. Ad eum profectus Solon affiRenfep non rede inquit o Filii' Hppocratis rlomericum Vlixemaffimulas.Eis enim ad ciues decipiendosa ButeriS quibus' feipfum ceders boftes deceperat. là mg erat Pififtrati gratia in preliüm defcefura' multitudo amp;nbsp;populus in contionem conuenerat. Ariftone decernente Vt quinqua, gin ta armati.qui ab armis quibus vtebantur CorihcpborcS dicebantur PiGftrato' darenturadeuftodiam corporis AfTurgens Solon contradixit permulta bis fimilia' in medium referens que poft carminibus edidit. Afpicite in linguam amp;nbsp;blandi fa' fentiacuneffos Verba viniqui nos vulpinis paffibus ambit. Engidus at nobis pe' dora fanguisagit.$dcum ahimaduertiffet pauperes ad gratiam Pififtrati pro' penfós rem aggredi tumultu amp;nbsp;trepidatione:diuitcs cohtta metu perculfbs diffu* gere abiit inruiens fe bis prudentiorem bis fortiorem effe prudentiorem quidem' 'is qui rem banc baud profpicerentifórciorem vero iHis qui cum projicerent ne ti' rannidi oBftarentmetu prohibebantur Comprobato autem iw plèbe decreto :baud vitra félicita fuit multitudo de paucis Corinepboris Pififlrato dccemcdis fed cG' quot vellet nutriet fecumcf palam haberet paruifedt:quoad arce potituscft.^a' ré turbata ciuitate Mrgadesßatim cum Afemeonidesfugit. At Solonilam eni diutiffimefenex eratmec adiutoreshabebat:attamen in fbrum procedens:fua ora tione partim ciuium ametiam amp;nbsp;fegniciem obiurgauit: partim incitare atgadhor tari conatus cd:ne libertatem abiicerent.Illud etiam celebratum addidit facilius ' certe illisante fuiffe tirannidem furgentem opprimere:nuncautem maius glorio' fiufty futurumiconfirmatam iam ac corroboratam euertere ac delere:vbi vero Obi' ob metum nemo mentem adhibuit digreffus e loco domum fe contulit accipienf$ arma in Angiporto ante fóÈes depófuit. Ego inquiens quoad a me fieri potuit pa'' trie ac legibus opem tirü:ex eog in poftérum quieuït. Adhortantibufq? ad fugam' amicis nun^ pare in animum induxit:fed carminibus edetis vehementerm Atbe' menfibus iuee^us eft.Triftia comifleluitiG premianoxe,DJevos in fuperos cocitet'

ocr page 103

ira deos Na$ viras anxitveAri caCtodia qtondarä: Subdita eidi Kobis futi lugä tollo premunt. Poft bec multis comonoEacietibus mortem Sipi a tiranno im pendere:querertiburcy quare fretus ita pro Qlute defidiofus effet fenefute refe dit . Verum Pififtratus return potius:ita Solonem obferuauit:ita in bonore ba, luit adeo benignum in eum amp;nbsp;manfuetum fe prebuit vt8lt; accerbret amp;fibi etiam fa cohlilium adbiberet permulta^ ex eius auctoritate gereret : Etenim plurimas Solonisleges feraauit uCq; ipfe ante alios parensamicos parere cogebat. Nam ce' dis in Ariopagum accerficus modele 8lt; teporate^ iusVenit fe defenfurUs fed eid fam aceufatór detituitdegés ëtia ipfe tulit e quibus eft dia que lubet:vtq^amp;cu , losin beUd amififfentpubüce alerentur, fit qui boe antea qUo tempore Trefiput cecatuseft decretuma Solone PifiOratum imitatum effe tradit meraclides:£cri bit etiam Tbeopbraftus ocii legem PiGftratinon Solonisfuiffe qua amp;nbsp;regioriem cultiorem 8lt; pacatiorem clibtaterri reddidit. /Kt Soloucum Ædænticum multi^. fermonem que ex SaidoS Capientibus in Egiptocueffet acceperat:re multe opere laboris. Atbcnienfibus maxime conducibilem ab incepto deditittnoi? occupatio' nibusvtinquit Plato fed fenedlutc potius impeditus 8lt; voluminis magnitudinem reformidans.Ocio enimillum tunc abundaffe declarant bmuCmodi voces. Dum propero ad fenium diCcere multa libetGrata$ font nobisveneris oCducia bacbi. (Queepuiris mufe.munera leta ferunt. Vt autem amene 8lt;ferti lis regionis Colum defertum quodammodo 8lt;incultumtPlato qui $olonierat pro pinquitati coniunAuS .Atlanticam illam materiam excolere atq exornare cupigt; ens magnis quibufdam quafrvcftibulis 84 circuitibus 8C aulis circundedit eius mi^ tium quibus nec oratio aut fermo aliquis ne$ fabula neq? poeGsreperitur fëdeu fero admodum cepiffet opusid mors viri anteuertit-Quantoigitur plus feripta at tulerantvoluptatis plus iis que fupererant defiderii reliquifti vt enim ^tbcnien' fium ciUitas O/ympicumbc Platonis fapientia inter multa preclara amp;nbsp;eximia boc tantum opusimpetfedbim reliquit.Vixit Solon poO initium Pgiftrati tjranriidis Vt Ponticus Heraclides prodidit multum temporis autem Pbanias Epbclius fcribit minus duobus annis.Comii enim temporibus PiCidratus inuafit tira^ide Hegeftratiautem etate qui poft comicum regnauit affirmat Pbanias diem Sologt; nem obiiffe :cius autem cineris circa Salaminem diffipatio ac diCperfo abfurdit^e rei incredibilis admodum^ fabulofa effe videtur .Idautem cum alii bomfes aucto titate digniffim litteris prodiderunt tum Ariftotcles pbiloCopbus in primis ferip fas fais comprobauit. nbsp;nbsp;nbsp;~^

ocr page 104

imÜ De vita ätep geftisPublieoIe Incipit feliciter

^ROPERANTI MIHI bumaiffime pater promiffa (jtibi munus perfoluere amp;nbsp;te meis ftudiis impartiri: relt; lt;cens recordatio tui veterem temporum querelam re / faocauit. Etenim fepiffime cum perficio eloquentie ftu ia que deferta amp;nbsp;inculta lam diu iacueruntrfongom, eruallo repetita 8lt;ad nos relata effe:noftros vero bo/ lines ita dicendi cupiditate flagrates ita ad eam rem — nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ature muneribus indrucflos:vt non deCpererem nosp Omnium laude' aratum oratorem effe babituros^queri vebemeflter foleo bahe noftram etatem in ea tempora incidiffe:quibus eis facultas erepta fit ne ad priftinam illam eloquentie gloriam peruenire poffint vt mibi aliquodinfeftu nu' men huiufmodi laudem inuidiffe nobis videtur. |Jam illi litterarum:tbefauri:illa

dodlrine monumenta illa vberrimà librorum copia quos maiores noftri feriptosno bis reliquerunt deleta eft amp;nbsp;interriit egeftas amp;nbsp;inopia cofequata eft. Vt eni omit t^ de lingulis Cogit^do;recordari vbi tot latini poete Tragici Satirici Lirici Ele' gi quos vna ciuitas tua tulit:q nam abierunta quibus oratori granditas verboru 8lt; fententiarnm vbertas numerorum preterea ac pedum concentus 8 lt;harmonia quedampetenda eft. Vbi illa biftoricorum turba que nobis monumenta rerum gc ftarum amp;nbsp;vetuftatis exempla fuppediret que nili orator percurfa ahimo amp;nbsp;decan tata habeat ignarus quidem amp;nbsp;ebes videatur, vbi tot amp;nbsp;tamampUffima volumina in quibus itis l^um 8lt; iuris ciuilis fcientia continebatur queadeo temeritas amp;in confulta imperitorum licentia lacerauit vt nerui quidem amp;nbsp;oda vt ita dixerim t^ tum fuperGnt fpiritum vëro amp;nbsp;languinem amififle videantur. Ad bec actiones de fenfiones laudationef$vbi nam terrarumrequiremus.-'Quiscafus :que calamitas que clades liobis' iHasteripuitdnquibus tanta tadura faAa eft vt ex infinito pene oratorum numéro vhum tantum nec eum quidem integrum habeamus:adde pbi. folbpborum Iibrose quibus omnis dodrina oratoris depromenda eft. Hosenpqui orator non legerit peruolutarit audierit intelligimuseum non elocuentiamfed garrulitatem 8lt; verborum volubilitatem inanem atq? irridendam efle habiturum In quibus illud etiam egrius ferendum puto quod in boe non tam robisfortuna^ eorum qui ante non fuerant extitiffentnun^ profecto hoc tantum detrimentum pateremur. 0 Iniquam temporum conditionem miferam$ fortunam.® inanesamp; repudiatos ac fruftra fufeeptos labores noftros qui cum in altum procefferint qui temperate reiecfti in mediis fludibus obruuntur nec curfiim fnum conficere pof/ funt.Sed mein hac tanta moleftia mea illa res maxime confiilatur quod Iperoim^ mortalem deum bis noftris incommodis difficutatibuf$aliquado tandem profpi cere voluiffe cum te nobis pater clementiffime tradidit :qui mihinon forte natus fed precipuo quodam fato huius etatis genitus amp;nbsp;procreatus efle videris'quiftu dioGs hominibus inopia laborantibus tuo ftudio labore diligentia tuis deniq? facul tatibus fubuenires. Siquidem vnus tot iam feculis extitifti qui latinam linguam attollere iacentem amplificare ornare conatus cs:nccp comparandorum librorum gratia conatus es fblum rfed magna lam expteperfeciAi.Tu enimaffedla etate lo giffima itinera 8lt;difficilima ad remotiffimas regiones magnis fumptibus labore periculo fufeepifti Tu veteres permultos dcdiffimos viros inuentis eoru operibp que ante ignorabantur ab obliuione hominum amp;nbsp;ßlentio vendicaftimam vt notos amp;nbsp;mulgatos pterea qui permulti fuut abde latinis hominibus rcftituti coplurfos

ocr page 105

ifrîùcem prothfifti nobis: quorum ne nomina^quide uoueramus. fecë tot ia folus' fabros:vt audio in omni genere doctrine;in tuam vrbemvndi$contuliftfqui plu' ribus ciuitatibus ad legendum fufFiccrent vt illis bomihes discendi cupidi {jrièlair bore fine fumptu fine moleftia vterentur. (Quis igitur un^ vir doAus tam inGg,, nite impudens erit:quamG minus referte tibi gratias poffit non maximasfe tame debere fateatur que tam immemorpoderitas^que tam ingrate litteret que no tut', urn nemen immortalitas memoria profequantur.Itacp ne quod in aliis G contingat E'Cprebenfuros videor in eo ipfe deprehendar datui referendam tibi gratiam quo' ad meafacultasferret:boc me crimine non ingratitudinis fblum fed etiamarroga, tie in pofterum liberate.Vt 8lt;tibi fi non digno grato tamen munere quod a mé de; betetur perfoluerë: amp;nbsp;reliquos ad fimile facium ptouocarem.Ita$publicolé ciuis tui clariffimiviri vitam tibi ex Plutatcbo interpretatus (um non tam quod intel^ ligetem te Plutarcbiopera ftudiofe querere quam quod banc tibi precetetis iocu. dam fore exiftimaui quod ab eo vito tua ciuitas cxadis regibus: libertatis initiu babuiflet 8lt;fimnlquoddum bec legerés maiorum tuorum resgede tibi ac virtu', tes legende forent qui mibi guide videntur pulcbetrimi illitis fadii gloria excitati• non minori ftudio amp;nbsp;ardorequot;in defendenda rctinenda$ patre amp;nbsp;Romane cccleCe libertate qua in vendicanda Publicola extitiOe .Erat etiam in boe aliqua mea par s virilis vt in qua ciuitate clariffimus vir auus 8lt; gentilismens fummis funamp;s. bo' noribus fenator diem oblidet 8lt;in qua fepultus effet eius ciuitatis liberatoris res geftas latinis litteris illuftrarem.Hisomnibus de caufis tuum eft nunebumaniffi, me pater quod facturum (pero bunc libellum libenter accipere nec munus quodƒ paruum fit defpicere .fed in eo dantis animum qui eft certe optimus amp;nbsp;voluntate' agnofeere Quod fi abs te fieri intelligam baud bbc tantum tecum contetus ero fed^ nadusociumtuo nomine ftatim maiora aggrediar. Vtamp;tue quantummme eft voluntati fatiffaciam amp;nbsp;mibi aliquam ex tuo ludicio gloriam comparem.Vale

i; Plutarcbi Miftotiograpbi greci de Vita at$geftis Publicole per Lapum oratore'

( 7Qin lautum tradutla Incinit feltcitér

VM IGITVR HIS moribus preditus fuiffet Solor/' non immerito vt mibi videor cum eo Publicolam com, paramus:cui boc pofterius nomen bonoris gratia po. JR. inuenit' Antea enim Publio Valerio ci nomenfue, ^rat :quoda progenitore Valerio videtur inditumqut-^vir vnus ex veteribus illis maxime audior fuit vt Ro' ^maniac $abinicum ante boftesfuiffent iri vnum popu riJum cobiret. Ule enim in primis fuadendo regum feda _________difideris pactionem induxit buiusigiturvt accepim, /° Valerius ex genere neceffarius cum adhuc Roma effet fubrcgiEus diuidis 8lt; elo' quentia claruitquarum cu altera redle femper 8lt;libere pro equitate iufticia$vte retur quippe qualiberalitcr bumane q fupplicibus opem ferretbaud dubie vide' batur hres traduceretur ad populärem principatum primasin reip.partesbabi, turus.Cum autem Tarquinius fuperbus regno non virtute fed ipietate 8lt; (celere parto non regio more fed tiranni contumeliofecp vterrturici^infenfas odio popu' taris atepegre ferens ad defe^ionem fremaret : cuirei Lucretie que fibi vi accept ta^mortceonciuidet: contumelia occafioné attulerat. Lutiüs Brutuseu in nou^ify

ocr page 106

rebus adieciflet animum ad bane'primum regeletufit^eoq^adiutdrekicerrirno.ffe' tus reges exegit - Etquadiu epraio fuit populem vnum pro rege confutem effe creaturumquietus fuit Valerius cum Bruto magis deberi cofubtum exHlimaretf, qui audior amp;nbsp;pr^ceps recuperadelibertatis fuerat'Cum vero mvnius dominio of fenderetur animi'multitudinis viderentur^ omnes diuifum imperium hbentijis' faturi SCduos confutes porcerent fperantem Valerium poft Brutum creatum iri fecoHegamq? illi in cdfulatu futurum fefellit opinio Creatus eft enim pro Valerio' muito Bruto Lucretie vir collatinus Tarquinius baud quidem Valerio virtute, fuperiorifed patricia metu regum qui multa extra moliebantur quotidie:ciuitate' (^ blandiciis delinibant. ftatuerunt$ infeftiffimoillis bofti vt in hoc vrç cocefTu' ro confulatum mandare.hac re Valerius vehementer permotus fiquod nulla pri' uataiumna aregibus effet affedus non putaretur omnia patrie caufa fadutus: Senatu fe abdicauit patrocinia renuntiauit:amp; anégoces publicis penitus fe remo' uit vt rumor 8lt; curafolicitosmultos haberet metuentes nec obiram additus regi' busresomneamp;8lt; ciuitatem Gmul immitantem cuerteret. Poftea veroqua Bru'' tusaliorum quoq; fufpitione offenfus:ftatuit cebs boftiis iure lurando Senatum æ ftringere driemep prefiniuit Valerius leta admodum fronte dépendit in forum vbi' cum luraffetprimusrfe animefemper infrado in Tarquinios propugnatorecp Ii , bertatis accerrimunrfumrum voluptatem Senatui amp;nbsp;fpem optimam confulibuS^ attulit.ftatimqpiufiurandum opera confequuta funt Legati enim venerant a Tar, quiniorum litteris mandatifep mitibus amp;nbsp;ad demulcendos multitudinis animos' accommodatisiquibus fperabat multos cum ex regis verbis ducerentur poffe cor' rumpi ß videretur moderate rogando fpiritus illos regios amp;nbsp;contumaciam pofu iffe. Cenfamp;itibusautem confulibus legatosm populum producendos effemon per, mißt Valoriuamp;f^ inftamp;titvehementer prchibuit$hominibus pauperibus8 lt;nbsp;bellu magif^ tirannidcm formidantibus nouitatis initium amp;nbsp;occaßortem dari poft hec' legati iterum a regeaderant illum regnum remittere a bello difcedere:bona t^tu amicifq* Ciisac familiaribus répétere quibus exilium fuftchtare poffent^mdinanti' bus iam mulris8lt; Colatino maxime ßiadcnte BrutuSViracet amp;nbsp;vehemens ad ira' in forum excurrit.'proditorem collegam materiam amp;nbsp;adiurnetum tirannidiS per' gratiam largiri clamitans: quibus indigniflimum effet viaticum füge decernere.-Conuenientibus ad bocciuibus Caius Minutius homo priuatus in contione orati'' onem habuit Brutum admonuit romanofq? adhortatus eft prouidendu eße vt bo, na pro fe magis contra tirannos ^ pro illis contra fe pugnarent. Vifum eft tamenlt; Komanisparta libertate proqua dimicarent bonorum gratiapacem abiiaendam' non effe led eam vna cum tiranms exigendam: Æratautem Tarquinius de bori^' recuperandis^minime folicitusfed ea petitioe experiri populiammosvolebat amp;nbsp;fi' mul proditioni occaßonem parare:quam legati clam Aruebant bonorum pretextu' moram trahentes hec fe Vendere illa afferuarë mittete alia affirmâtes quoad duas. Ratriciorum domos corrumperunt:Vitelliorum dnos^Aquikerum tres*qui omnef ex matrefhtrestrant'amp; Colbatini confutes hèpotes hi^rimis commiffa res eft pnuatim etiam Vitellis alia rum Bruto neceffitUdo fait.Éorum ent fororem Bru] tusin matrimonio habebat.lamgi ßbi ex ea filii plurèserahtadolefcentesdao Ti' tusTiberiuf^ quos cum Vitelli haberent neceffitudihCm infamiliàritatem coiunquot; dios in focietatem quoqq conßÜiaflumpférunt fuadentibus vt fe iri genus magnum' Tarquiniorum amp;nbsp;fpes regiasdarentdcmentiahi amp;nbsp;duriciam patris effugerent fe' atritatem eius«acrimoniamin improbis duritiam appellantes amentiam vero fi mulationem arnentie quadiu metu tirannorum cetus latuerat neq in poflerum ei?', Irtacognomentumfugiritompulfus autem in ftnmfcntentiamadolefccntibusamp;i'^

ocr page 107

eolfoqaiam adductis. Placuit comuni (entetia iureiurando magno amp;nbsp;borredoomgt;c nes adigere: lugulato homie (anguine libare exta eius attingëtes horum gratia in Aquiliorum domum conuenerut. Fuit autem domus in qua hec tranfigenda erat defata amp;nbsp;fub obfcura. Latuit igitur eoS feruus quida cui Vindicionomefuit qui ibi (e occultarat non ex mduftria nec vt ea tractari fenCiffet fed cum intus foret illis ingredifeminantibus timens (e oftendere fuftitit 8lt; capfa quada que forte aderat fe protexit. Quare profpexit res omnes 8lt; conGlia eoru excepit. IDecreuerut aute tonfules obtruncare reges node in vrbem arripere: 8lt; hec per litteras legatis tra, ditis Tarquinio fignificabant. Eteni legati cumad Tarquinios proficifcerentur

। nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;apud Aquilios cenatum e Tet tunc coniurationi aderant. QuibuS confectis abeu

tibus illisclam domo profestis quod conGlii in iis rebus caperet non fatis fciebat IDubitabat eni necfasere ducebat:apud Erutu partem filios accufaretaut apa Collatinum auunculu fororis filios. Priuatum preterea nemine Romanu exiftim tam dubiis in rebus fatis fidei habitura: Rem omne quoad potuit claufam habuit Impulfus autem coalentia:rem ad Valeriu detulit adductus maxime facilitate 8 humanitate viri Quodad eum indigentibusfaciliS effet aditus'eiafcp quottidie de mus aperta auresomnifi fermonibus 8lt; querimoniis paterent. Vt nee vnq? tenuu tuiufquam colloquiu aut neceffitate repudiarit Vt igitur ad eum Vlndidus venit atep omnia patefecit: M.irco eins fratre 8lt; vxore prefentibus ftupore affeaus ac metu Valerius non vitra hominem dimifitifed cum domi occluG{ïet:cuf}odiëdi fo tes negotii vxori dedit.fratrem domiï regiam circumfedentë epiftularum curam he intercideret:iaffit habere 8Cfcruos G fieri po{ïetobferuare:Ipfe aute cum mag, no clientumatepamicorûferuorlep comitatu qui illi affidue prefto erant ad Aqui^ lioru domumcontendit ipfis abfentibus.Quare ex improuifbipulGs foribus domu ingreffus in litteras incidit ibi ä legatis relieras .Dum bis Valcriusintentus erat Aquilii citato curfufecerut impetum foribus:confertis manibus nitebantur: litte tas aufferre contra repugnabant: laŒfy ad collum veftibus vi ac magno cu labore impulfi impellentefcpper vicos:in forum traxerat. Eademferma circum regiam gefta funt.QQam Marcus aliis deprebenCis litteris que ad legatos delate erant; 8lt; ex regia familia quot potuit comprebenfos pertraxit in foru vbi comprefio a con' fulibus tumultu :Vindicius domo produdlus tconOitutacp accrfatione littere aper te 8lt; recitate funtnecilli contradicere quicquam aubfant mefticia vero 8lt;filentiu omneshabebat:pauci tamen ftudentes Bruto gratificari exilii apud eu mentione habebant:ŒollatmuŒp ipfefpemillis clementie fuis lacrimis afferebat:quas Vale riuS cofirmare taciturnitate fua videbatur Tum Brutus nomine filios fingillatim appellans. Age inquit Tite age Tiberii cur no accufatioi refpoderis:vt aut ter ro gati filentiu egerunt:adlittorescouerfusvcftrd iam inquit reliquu eft opus. 1111 ftatim coprebenfbsiuuenes nudantes aaif$in tergum manibusvirgis ceciderat tum alii oculoseuerteret nec atrocitati tant^ afpicere aut tollerare ponent: pater immotus oculostenuifle dicitur: nec mifericoydia quic$de triftitia vultus amp;C feue ritate remififferfedfilioru fupplicit (peccatore fe prebuifte quoad littoresfecuri ca put a ceruicibus abftulerut. Inde reliquis in poteftate college traditis affurgens de locoabiit re eiufmodia fe gefta:qui nec voletibus laudandi pro dignitate nec vi tuperandi cuiquam locumrdiquiffct! Aut enim eius virtutis celfitudofe datu ani mumprebuit aut Calamitatis magnitudo fenCum doloris eripuit quorumneutrum neep parum neephumani eft ingenii: fed aut diuinitatis cuiufda ^t immanitatis• Equius eft aut pro viri gloria probare iuditiu eiuS:^virtuti diffidere 'j^mani enimbaud tanta rem geffiffe in condeda vrbe Romulii opoinatur : quanti Brutu; t^ecuperada libertate cenftitueda^rep) AtpaŒ eius e foro difceffumdiu ex rebo

ocr page 108

agt;eoteratis diiporGmirt8lt; Borror inter omnes ac fifentiu fuitÆt Aquilii moffi; de Collatini cofirmatitpecierut ad refpodendu tempus: Vindicium feruu fibired dl lubetes'nec apud accufatorcs adferuari. Inclinate ad bec co fuie dimittétecp bac' coditione concionem»Valerius turbe permixtu bomine no poterat.dimittere,: negiquot; populum dimiffis proditoribus abire linebat. Ad podremum cum inietiffetin bos manus: Brutum implorabat: CoHatinu clamitans re indignam facere.G impolita college neceffitate occidedi liberos:equumipfe duceret :£eminis per gratia prodi tores patrie BCbotescocedercibis permotoveSeméter confute :amp; coprebcndi vi' dicium iubente:littores repulfa turba ceperunt bominëconahtibu($ eripere incur ferunt verbera^ At amici Valerii répugnâtes aderant; populuf^.Bditu adeffe iu' bebat qui eu iterum rediiffet in contione:omnibus audire iuffis:ludicë le iquit ido' neum de nece liberoru fuiffe. De ceteris aute liberisiam ciuibus fuffragium per, mitteramp;diaat igitur G quis velit amp;nbsp;populo per fuadeat.Mibil vitra verbis opus fu it'quinomniu fuffragiis condenati fecuri percufTi funt. Collatinus auteiam antê 8lt; ob neceffitudme:amp;ob inuidia Tarquinii nominis in fulpitione venerat. A Tar' quinio enim vebemeter animi omniu abhorrebat.vbi vero bec itainciderut omni, bus omni odio atqiacerbitati fuit. Ita confutatu fe abdicasduitate exceflit:lic rur^ fus defabregado colate comicus babitis^V alentisin Collatini locum fuffedlus eH' proptitudinisin rcmp.gratia cuius cum dignu putaret vinditiu gratiam aliquam' reportareieum luo decreto libertate amp;nbsp;ciuitate donauit 8lt; Feredi fuffragiiin qua' cuncp vellet tribu poteftate. Aliis aute libertis obeundi fuffragii munus ad popu* lare gratiam cdcefrit Appius. Manumiffioni aute ob eum vindicia vfqi ad noftrtquot; etattmvmdidtenome manfit.Pofl bec bona regu diripienda plebi funtdata'do' mus aute amp;nbsp;atriumdirutum.Ager Tarquinioruconfecratus Marti Martius de' indevcampuseftbabitus^forte ibfetu fages fartis dicitur fuifle mature meni:que campi ftueftutquod ob cdfecrationé religiofum putaret con{umere:concurfu fado defeëïàm^u ftramentofegete additis codéeeßs arboribus in Tiberim Coniecerut incultuq: penitus infecunduqi deo locum dimiferurlisumeti autem acerui in uadis hebtantis fluminis fedetunticcteris deinde confequentibus exitucp prohibitis amp;nbsp;circum applicattbus fe viru permultum 8lt; firmameti cogeries cepit:quotidic au' di a flumine.Materiem ent multàm deferebat que nutrimentu amp;nbsp;impediments afferebat^^ipfe vero illifiones (bium minime mouebât fed leuitcr premetes éoomnia Comportabat; Ëx magnitudine aute amp;nbsp;firmitate alia fuperaddita moles efltcue ex fu^uenietibus incremetum acdpienstnuncmfaladbcraintra vrbe cft templacp deorum in ea amp;nbsp;porticus funt hoc tame aiunt quida non tunc cueniffeiquo tempo re,Tarquinii ager confectatus eftifed pofPerioribus temporibus cu Tarquinia fini timum ei loco agrum reliquit, Fuit aute Tarquinia facta vikgo vna exveftalibus que boo Faamp; maximos honores cbfequuta eft.In quibus ille fuit honos quod èx' omnibus feminis eius tatum tcftimoniu acceptum effet permiram vero libi nube, dijicetiam rcpudiauit. Verum bec ita fe babuiffe fabulofe dicuntur. Tarquinium igitur frudratu fpe recuperandi produtioncregni Etruriipro parte exceperant 8lt; ,magnavi amp;nbsp;copiis reducere aggreffi funt Contra Romanas copias eduxerat co fuies facrifep in locis confederutquorum hunc ArGum lucum altcru Efuium appel lant.Iacp manus conferreincipientibus Arunx Tarquinii filius amp;nbsp;Brutus Roma nus confufanon temere aut.fortuitu in fe incidentes fed odio amp;nbsp;ira ineeß hic vt in patrie hoftem die in audore exilii fui citatis equis furore magnate ratione amp;nbsp;cofi, hqconcurrerut fic vterep vt hoftem vulueraret fili protegendi immemor alterius icftibus traffixi moribudi ad terra ceciderunt.Tam crudele autem pugne initium' nonmitlPX exitus cofecutuscd fed paribus affecto cladibus vtro$ exercitu imb.d^gt;

ocr page 109

pu^na diremptaefé. Dubiusigitur abimi erat Valerius eG Fmisfibi preTii effet in cognitus videret$animos milita fuis cedibus concidiffe inimicorum autem detri mentis elatos edeGc coFufa 8lt;permixta exmultiodine ftrages erat, fid bec ytri' ulipfùa qüein cofpecÆu erat angorum magis afferrebant$opinateresboftiu vi' dona confirmabant. Cumita igitur pugnatum edet fupcrueniut tenebre.Quie, fcentrbaf($exercitibus co motum effe lucum voceq; ex eo maxima editam fetunt: boediéto vno plorescecidiffe Etrufeorui acie cp IRemfortim diuina certe illa fait vox ftatim namep Romanis animi creuerunt: Etrufeos äute tantus terrorjneemtt vtegreffi cauris diOiparétur: qui vero relicti funt non multis pauciores ^ quinep milia heminu inuadetibus Romanis capti funt 8Ccetera omnia direpta .CuVero cadäueraenumeraffent quindecim milia 8Ctricenta ex bodium acie :ex Romanis autemvno pauciora funt inuenta:ferunt boc prelium pridie Calendas Marcias fuiffe.Trmnpbauit vero exeo Valerius primus ex cofulibuScurru quadriiugo in uedus;que res pulcberrimu84magnificetiffimu fpecÆacalu plcbi fine vlla inuidia prebuitr ^t rineoffenfioneintuetium.Nbn eni erat eius rei tata emulatio:recglo ria eiusrei in multos annos permanebat;honores a Valerro college babiti fant.fu, nufyeius quato cu potuit apparatu fecit funebrecp oratioem de eiuslaudib ^dixit que adeo grata locudaqt Romanis fuit;vt ex eo coluetudo manferitvt qui ftrenue pugnado obiiffet ab optimatibus laudaretur:dicitur 8lt; i5funebribus grec^u ora cionibus illam vetuftiore fuiffemifi lam Solon huius rei auaor extitit:vt Anaxi; menes orator tradit. Verum ob eam re maior inuidia Valerio coflataeft rfi quide Brutus-quem patrem libertatis exiftimarat populus:baud dignum putaret fe fo' lam regnare:fed (otium Gbi imperii adiuxi{ret:hic aute aiebat cum ad fe omnia tra ftulerit:non Bruti cofulatum nihil ad eum pertinerem:fed Tarquinii tij^nidèm fortitus eft Quid opus eft igitur Brutu quidem verbis extollere: re aute Tarqui? mum emulari:8lt;extam magna domo cu fafcibus folum defcédere:quanta illa re y gisn^ erat: quam demoiitus fuerat.Etenim re vera Valerius balxtabat:^b domir WiteUmn nucupatamimminenteforo: amp;nbsp;defuper omnia defpeaatem difficti ac, cefTuat^ arduo,vt eo dependete:Ipfe afpeaus pompe magniacus ex loco edio ap„ parens:regiam dignitateamp;faftum pre fe ferret. Quotumjgitur valeat bomine iri magiftratu amp;nbsp;in maximis ampliffimifcp muneribus locatu aures babere :loquen dilicetiam verofyfemones pro affentacioe admittctes:perfpicuein Valerio licet intueri . Cu enl e fermonibus amicorum accepiffct fe improbari iuditio multitirai nis:necppertinax i eo £uit:ne$ fe admoneri egre tulitifed dat i nocfta adbibitis Fa' brisidomu demolitus eft: ac Funditus tota euertit: Quare efi primu illuxiffet con fargëtes Romani afpicientefcp viri ammi magnitudine diligere:admirariq; 8lt; mus demolitione indigne ferre:eius fpcciem 8lt; magnitudine deude,re„que qu bumana quad^ forte iniufte ob inuidia interiffet: Augebat rei indignitateconfab qui velùti eiedtas domo apudàlios babitabaticxceperat enim Valenum eius ami' ci quoad populus fibi locu edificande domus dedit: domuep multo illa priore celb' orem edificauit vbi nue Fanum quod Vicas pofcas vocat fitum eft:fedcum ftatuif fet cofulatu cx formidololbiocudum amp;nbsp;mafuetum reddereiamp;gratum multitudini fecures a baculis fe lunxit:{iibmiffifcBpopulo fafcibus in cocionem proceffit:ea^ re popularem dignitate:reducere at$augere vifus eft. Idcp a cofulibus poftea obfer, natum vfepad noftra peruenit memoriam.Verunon vt multitudini vifum eft.fegt; ipfu deprehit Valerius.fcdea moderatioe inuidia fe 8lt;offenfione populi liberauit fibi aute pollex illa re tantum opum comparauit quanta fibi licentie abftuliffevV debatur .incendit erit ife ftudiavulgi amp;nbsp;fibi obfequetiora effecit:vt cu voluptate tifeobmitteamp;eius diao imperio$parerent: Publicola etia ideft publica edens;

ocr page 110

ëxèo eft appellatus:quód nome in poRerum dimiffo priore vfurpatu eft. QdO amp;nbsp;hos deinceps in hominis vita defcribëda vternur : Permifit enimvolëtibus furro' gadi ei college poteflatë. Ante vero furregatione:cum futuri incertus effet: metd' ieret$ ne inuidia aliqua aut temeritate aduerfarii in fe excitarentur:poteftatë co,' fulis quam (blus obtinebat in optimis amp;nbsp;maximis rebus adminiftradis locanda fta tuittyrimum enim patru numerum diminutu expleuit. Alii enim prius regis ce, dibus fublati erant: aln in prelio nuper intereant'Qui vero ab eo aCcripti funt fexa ginta quatuor 8lt;centu fuiffe tradunt:late deinde ab co legesiquaru plurimum ro boris plebi adiecitiea qua permifit reisa cd fulib) jpuocatione ad populum Secedo qua ftatuit capitale effeiß qtiis in iuffu populi magiftratû adiret Tertio qua pad' pcribus profpexit:8lt; ciuiu vectigalia futulit Hacent eos mulco prdptiores reddi dit ad artificia queftufqi obeudos. Qua vero in eos animaduertit qui minus cdfult bus paruiffent adeo popularis fuit vt pro plebe magif^ pro patricus lata videre, tur:quandocp ent boum amp;nbsp;duaru pecudum precium multa fuitierat vero precium pecudis obuli decem bouis aute centum. Cum enim nodum nummoru vfus apud Romanos pér id teporis frequens cffet:pecudibus 8lt; iumetis plectabatur fontes lExquo inualuit vt patrimonia a pecudibus vf$in bane dif peculia diceretur. In ; vetuftiffimis quocp fournis bouis aut pecudis aut fuis Ggrü incifu apparet. Ipfis q; Romanoru filiis Suillus amp;nbsp;Bubulcus Caprarius:item amp;nbsp;portius cognometa fuequot; rat.Sic cum in bis legulator popularis modcratul^ fuiffet'in ea modeftia fuppli' tia etia auxit .Statuit enim lege fas effe tirannde appeterem indenatum opprime re: percufforem aute crimine cedis expiatu voluit:fiprobationes iniurie attuliAet Cum eni fieri non poffetvt qui rem eiuCmodi aggrederetur:lateret omnes:poffibi le aute fadlu vidcretur:patentem 8lt; vim iuditioru (upergreflum prcuenireiquod iniuria iudiciu tolferctIprecipere atep ante opprimere valenti contra iniuria infere tem permiGt. In queftoria eti^ lege ferenda maximi eft laudem confequutuSiVbi enim opus erat ad bellu pecunias pro facultatibus ciues coferreicu ne$ipfc vt mu' nus obire vellet:8lt;ab eo obeundo amicos deterreret:necomnio publicas pecunias priuata domum inferri equum duceret:Erariu Saturni edem coftituit itacp hodie manet:coceffitautem populo vt queftores duos creare poffet:creatilt;p funt primi P.Veturius amp;nbsp;Marcus Minucius:8lt; pecunie permulte coacte:centum eni amp;nbsp;tri ginta milia i erariu redacta funt:orphanisac viduis remiflo tributo.His ita difpoj fitis comiciis deinde habitis collegi fibi Lucretium Lucretie patrem fubrogauit: cui quod fenior effet.primo loco cedens falces tradidit:qui honor ab eo primu ob' feruatus femper poftea hodie$fenibus habetur. Sed intra paucos dies Lucretius moritur.Ita$ habitis iter« comiciis fuffecllus i eius locum eft.M.CDratius.Ifq: re liquum cofulatus tepus Valerius collega fuit. Tarquinio in Etruria fecundo Ro' manis bellum moliente magnu fignum extitiAe dicitur. Cum cn i regnaret adhuc Rome Tarquinius templuc^ louis capitolini fere ia ad fine perduxiffethue vatici' nio admonitus fiue ßbi aliter vifum eft.Curru ab initio fictile TufcisquibuQi ex vehioru gete figulis fingenda madarat. Nec ita multo poft regno exartus eft.Cu aut Tufc icurru iHu confedlG in fornace intuliOent aliud loge euenit $ Luto in ig nem imiffo accidere colentaneu eft. Codenfari cni atqi coire expreffa bumiditate fblet tuc alit relaxatu eft amp;nbsp;intumuit eocp magnitudinis cocepto robore duritiaqi icreuit vt vix fublato fornacis culn?ie deiedifq; pietibo vllo modo efferri poff; Cu vero ceciniffet vates eiufmodi curru iis apud qs afferuaret felicitate amp;iperiG P' tedere ftatuerut Vehi Romais flagitatibo haud remittedu effe refpodcrutqi cur' ru ad Tarquinium non ad eos qui Tarquineuna eieciffent pertinere . Paucis poli diebus equeftres apud dios ludi agebatur, Hic cum aha fpec^acula amp;nbsp;ftudio digna

e

ocr page 111

exmore affuerant:tu quodtriidgum currum virore cum extra fcyppodrotnti atf riga impelleret coronatus:perterriti equi nulla manifefta caufa : fed diuina quada Torte aut fortuna cu auriga inCidente citato omni celeritate curfu Romam ver fus' ferebantur. Vbi vero nulla eius amittetis vi retineri aut retardari potueruttim, petu raotum at$afportatu vfcp ad Capitolium ibi homine iuxta vrbem deieccrut quam Rbatumenia nunc vocant^Hoc facfto Vebi ftupore ac metu perculfi ifigulis currumreftituendu curarunt.Templu quidem capitolini louis Tarquinius De' inarati filius Sabino bello edificatuzp fe vouerat Tarquini? aut Superbo edificauit filiusvel nepos eiusqui vouerat: confecratione vero no obiit .Parum enim adhuc ad abfolutione deerat:quotempore tirannide excidit .Cum vero templu omnibus partibus abfolutu effetidecoracpomnia 8lt; ornameta ei adiundlaiconfecrandi cius Publicolam maximalibido inceffit fed plerof$ex patriciis cu ob alios eius honores mimos quos ex legibus ferendis quosimperiis militaribus coCeemutus fuerat:in uidia at$.emulatio infeftabat:tu hunc prefertim alieMu minime ilh'addendum ex iftimabant.ltac ^ oratio college eius (uaferutivt Publicole de confecratide non ce, deret euep in Capitolium duxerunt:vt qui prefente Valcrio eius opibus obftare, no potutäent.Opinio tame plerofcp obtinet:eu effent Valerius Oratiufqi fortiti vt dedicaret imperium Valerio inuito forte Oratio vero confecratione eueniffe Vcru' quo padto fe habuerit res ex lis que m ipfa cdfecratione euenerut conicctari licet: Idibus igitur feptëbribus:quo tempore luna plena eft cogregatis in Capitolio Ro manïmaximafrequetia i dicito filentio podem iam ex more tenenti oratio Frater Publicole Marcus eu iam pridem iuxta portas mafiffenttobferirato tempore fedu nuntiu incuffit o conful inquiens filiustuus ex morbo in caOris interiit.Eares om nibuSmoleftU fuit, fit (Dratius nihil cdmotus.Cadauer igitur inquit quo vultis proiicite Ego ent minime fletus admitto fie poftem tenens confecratione peragit amp;nbsp;dedicattempluFuerat autem id nuntiu baud rerum:fed id Marcus ementitus quo (Dratium ab eo munere detereret.Mirifice igitur cdftante fe prebuitfiue no' credideritfaamp;m.cdfrâàmgi rem breuicognoucrit fiue tatum roboris animo fuit vt crédita re nd moneretur .Videtur ante fecundum quocp templum Gmili fortua fuiffe.Primû enim vt diximus a Tarquinio exedificatu:dedicauit ©ratius:bellis autë ciuilibus igni confumptu eH' At fecum dum inftauramt quidem Silia dedi' rationi aute eft Catulus in fcriptus: Silia morte intercepto 'Hoc aute rurfusin Vi teUi feditionibus euerfu ac diruptum:Tertio Vefpafionus ea qua in ceteris felici' täte vfus:de integro reficere aggreffusopus perfecit.$ed inftrucŒi deinde a fe te pli euerfione non viditfed tanto Sille fortuna preftitit quod illum mors ante con' fecratione eripuit.Hie ante delblationem deceffit.Vna eni cum Vefpafiani interim tu inflammatu Capitolium incenfumqi eft.Hoc autem quartu a Domitiano per, feaum 8lt; confecratu eft.Dicitur aut Tarquinius in fundameta templi quadrati ta milia argenti librariiimpendiffe. Huius vero quod noftrjs teporibus Rome eft priuate diuitic omnes (i quis raciocinctur: ne ad deauratione quidem fufficerent cu* duodecim milia talentoru impensa excefferit.Colune eius templi ex Pendelefio la' pde excife funttcraffitudinecp habent optime longitudini cogruentes . Vidimus quidem ipfas olim fithenis fed rurfus Rome extenuate atep expolite nd taturn ex fculptura ornatus acceperût quantum menfuraru conuenientie amiferüt:cum fuo decore amp;nbsp;fpecie vacue atq exinanite appareant .(Quod G quis Capitolii fumptuo' fitatem miraturusGvnam in Domitiam domo porticum aut bafilica nec balneum aut cdcubinarum dietam vidiffet profero quale eft illud Epicharmi contra pro' fufum didum non beneficiis tu quidem morbo afficeris edificare gaudes tale ali' quidinDometianu vfurpetnon religiofus tu quidemaut honoris cupidus morloc

i

ocr page 112

Afficeris erfifirarë grades amp;lt;nbsp;vt nuda Sille aurea tibi omnia efte cupis fed de bis G, tis. Tarquiniusigitur poft magnu illud prelium in quo filium cû Brutu pugnan' tem amiferat Cluffium {upplex ad Laertem Profenna confugit qui per id tempo ns 8 lt;nbsp;Viribus 8lt; virtute ceteris Italie regibus longiffime preAare putabat. Plie fe illi policitus eft opemIaturu.mc primum Roma de recipiédo Tarquinio legates mißtiquod vbi denegatu efta Romanis in diamp; ante bello denunciatoep tempore ac loco in quern inualurus effet: Romam magno eu exercitu venit: Publicola fecugt; do 8 lt;Tito Lucretio cofulibus dedignatis: Roma autemrediens cum primu Pro^ fennam animi magnitudine ac elatione vellet {uperare:ciilam diuiciis valeret plu' rimu Sigliuriam vrbe exedificauit maximis fumptibus^eo^Ceptingetos deduxit: Colonosvtobederet (enulla belli cura aut metu contineri. Attamenab boAibus impetu acerrimo façftj reiecft i fuit a Profenna prefidia Romanoruiquibus in fu, gam conuerfus parum abfuit quin in (equenteboftem ac permixtivnain vrbé fd fcip?rent:(ed Pab'icola cu fiiblidio pro portis occurrit:8lt;iuxta fluuju commiffa pugna diuboftiumimpetu (ubdinuit:quoad multis acceptis vulneribusin vrbem reportatuseliquare animi Romanoru vebeméter' conciderunt:fuga$ ad vrbera fac^i filutem quelierut. Impellantibus la per ligneum'pontem boftibus magnum pericula vrbiipcndebit Iti$pmts Cocles Oratius cun$edduoqs pudor tenuit Hermenius 8lt; Lucrecius^ambo clari gehere ad aditu pontis fe offerentesimpeti boftium fuo corpore exceperut Oratio vero quod alterum oculu in bello amiGnet cognomentu Cocles eft inditum:Quidamtame id ex Gmilitate naÇ tratum audi'. mant^qui fubipfa fronte ita depreffis demiffufep erat'vt nullu fereinter oculo$ difcrimen extaretiipficpfupercilia comixtainuicem confufaqp forentquot;. Idcirco voie tibus cd multis Ciclopem appellare:delapf a loquedi co nfuetudo obtmuitvt ia Co^ cies a plurimis diceretur. Hic igitur fans pro ponte acriter arcebat: bofte quoad' focii poft fe ponte interrumputßc armttus in Tiberf deGliés Tirenno telo fauci, Ïnateicolumts ad altera fluminis pirtem tranauit.Eius virtute Publicola admi' ratus: ftatim Romanis p'r fuafit vt pro domefticis copiis quintu libi in die fatis ef fet aduicfum .'tantum ei quifp conferret'deinde agri quantu vrfo die circumarauit datum:n:atua$eius ereatede Vulcani polita Gc detrimenta corporis acceptuma vulnere.'?xquo cladus poftea fuit. His rebus fblabatur.Imminete igitur vrbi Pro' fenna infefta oblilione frum^ti cd fumi caritate inopia Romanós inuabt. Athee, alius Tufeoru-n exercitus fepiratim tn agrum Rominoru impetum fecit. Interf Publicola tertio conful dum Profenna ferendo fpem haberet:expugnaturu fe elle vrbem intentus i occafiSe repete egreffus vrbem repentino tumultu boAe adort, eft:faGfta$fuga quinq^mdia bomind Tufci amiferunt. IDcm itie aute multe fint variecpfententie.quaru ea nos (equimur que probabilior nobis videtur. Erat Ro' me addlefccns nobilis omni virtute preditus^clarus maxime in rebus bellicis: Hic cum ftatuiffei Profennamoccidere:Tu(co habitu indutus:Tufco$ fermone fret? penetrauitin boftid cadra :ac prope regis turic (edetis tribunal coditit. Sed cum regem baud plane noffet:amp;fci(citari timensiquis Profenna effet:vnum ex iisquiquot; luxta fedebant:quë maxime regem effe putauit.'pro rege obtruncat:deinde com,' prebenfusa $itellitibasquot;ad profenna ducflus:petitur ab eo fadU caufa.Hic incenfa ad futurum facrificiu facula dextraminiicit.quam cum torreret truci amp;nbsp;horrido ore at^ vultu Profennam intuebatur.'quoad Rex attontius miraculo abaltaribus iuuenemiamoueri ludit.cun$ a fede fua enfem illi redderet. Ille leuem intendens manum'ob hoc dicitur Sccuele cognomentu traxiffe: nam Sceum grece Ieuum 8lt; finiftrum Ggnificatife tue inquit: Profennam ante viciffet q, in metü conuicerat ab ca uunc virtute fupcrari eaq; fe ill i per gratiam indicare velle que ueceffitat e aut~

ocr page 113

^7

luppUtio quide vHo indicaret.Tricenti enim inquit IRomani in tuis tauris erant qui bos in te animos gerat occatione temporis obferuantes mibi autem forte eue' nit vt ad rem primis aggrederet nee fortune tame fucceffio quod meo errore vir tofobas feruatus fit 8lt; dignus qui amicus magis .P.R.habeatur ^boftis.Hisver ris Profenna fide adbibuit'8lt; ad pacem vehementer cepit fpec^are : pacis coditio' nibus vitro Romanis oblatis no tamen vt mihi quidem videtur metu tricentorum permotus ^ virtute Romanoru 8lt; animi magnitudine adductus hunc virum Mu tium Eceuolam ndeupatum ab omnibus Athenodotus fando in iiS que ad Od:auii TcripTit Cefaris fororem tradit: Opfigonum etil effe nuncupat' At Publicolanon magis grauem boftem Profenna fore opinatus $ quod dignu Romanoru amicitia iudicaret no refugit apud ipfu inVTarquiniu . 8lt; Romanos iudictu fieri:fed fpe op tima fretus fepe in colloquia hortatus eft vtTarquinium nequiciofiffimu homine 8lt;iure pulfumregno argueret.Refpondente aute Tarquinio asperius nullius ra, dicio fe minieqioim ProCenne omiOuru fi quide fadi focietateimutari id refpofu Profenna egre ferens:8lt; fimul filio Arunce ftadio Romanoru obfecrante bcHu cd pofait agro a Romanis quanta Tufcis abftulerat captiuifi^ reftitutis receptis ac tranffugis.Horum gratia dece pteftati totidecp virginesex patricio genere obii' des dati.In quibus Valeria Publicole filia fuit.His coditionibus compofi, pace• fublatocp a Profenna omni bellico apparatu per fidem virgines Romanorulauadi gratia defcendutiqua ripa fluminis equalitate fua placidu amnem amp;nbsp;quiete flue' tem reddebat:vbi cu intuerentur cuftodem nemine adeffe: nec alit fc nilinauigio euadere poffe:aggrefli funt natando magnos fludtus 8lt;profundos uertices fuper are.Quidam dicunt ex iis vnam Cocliam equo fluuiu tranaffeialiafqiad id facin, adhortatam effe.Cum aute ad Publicolam incolumes veniffentbaud admiratus e ne$ facium probauit fed vebemeter indoluit fi deterior ^ Profenna in feruanda fi de appareret 8lt; Romanoru fraudem virginum audatia tueretur. Quare il^s co , prehendi amp;nbsp;ad Profenna iterum reduci iuffit.Hec cum ante agi fenfiffent Tarqui nii familiares:inf dias ducentibuslocarunt 8lt; in ipfo tranatu eos adorti funt cotra ftantibus aute illis 8lt; fe acriter defendetibus Publicolc filia Valeria per medios pugnantes effugit. (Qnam tres feruuli confequuti ex eo periculo feruarut. a le per mixte militibus no fine magno periculo fuerut.Que cum apud Aruncem Profen' ne filium percrebruiffenttfumma celeritate eo cum auxilio decurrit :atcp boltibus fubsiRomanos tutatus eft. Aft vbi virgines ad Profennam perducte funt :quena fuge audior 8lt; hortatrix extitiffet contendit: audito autem Coclic nomine in ea mitti atep alacrifronte c6uerfusë:tûiubensvnu ex regiis equis pulcherrime orna tum ad fe duci eu dono virgini dedit hoc teftimonio vtuntur li qi^ Cocliam tantu affeuerant equo fluuium traieciffe fquod alii tamen no probant' Sed ^unt regem virile eiusfacinus premio decorarevoluiffe. Polita ed aute eius equeftris ftatua: qua facra ftatua ad Palentinu itur: quam quidem no Codie led Valerie effe aiunt iDcinde Profenna redeute grata pace in amicitia Romanoru fufeeptus alio opere fui animi magnitudine Romanis oftendit .luffis enim Tufcis arma tantu acciere aliudpreterea nihilfecum exportare:caftra opulenta multo 8lt; vario comeatu Ro, manis re1iquit:lta$mos vf$ad noftram memoriam manet^vt cu publice audio' nantur.Prima queep Profenne bona per preconem denuntiat:honotcmcBviri cele, irant:benefici i memoria fempiterna: ftatua etiam Profenne iuxta curiam pofita e Poft hec Sabinis difcurfionibus agrum vaftatibus.M.Valerius Publicole frater amp;Poftumius Tubertus co Cules creati funt cun$res maxime gereretur fententia 8lt;auctoritate Publicole duobus preliis a Marco bene pugnatu cu Sabinis eftiqzp fecundo nemo Romanus cecidit tredecim$milibus boftium captis triuphauit eiqp

ocr page 114

in bqnorem vfetutis dottles publicis impends edificata eft cun$ceterarti edm fc/ res intro aperiendoimpelleretur.. Mulus domus tatum extra fores aperiëdi vfu^l erat.Vt ex bac honoris conceflione appareret'quotidie domus ez publice aliquid admiffura.Œrecas vero domos eo pad:o auAoritrte camicoru: ferperion etate eiuf modi ferunt:quod intus fores luas pulfare Gnt (bliti.'vt eo fonitu ante fores flanti bus aut accedentibus fignificet illasaperiri:ne illis impulfis in auguftumdepre' benderétur imprudenter:at$incurreret.In pofteriori anno Publicola quarto cori fuI deGgnatus eft:expecftatio$ bellierat Sabinis Latmif^ in{urgetibus:8lt;fimul pellisquedam vrbe inuaferat Omnes necp grauide mulieres peiredos pueros ede bant: nec vlfus partus ad fine exadis melibus perduci poterat.Vndc PublicolacG ex libris Sibillinisorcum placaret:reuocatil$ Pitbiis quibufda certaminiba fpeg ciuitatis ad rem diuina erexilTet:toto animo fe ad fedados metus qui ab fcominib, impendebat fe conuertit Magna en! belli mofesmagniq^ motus ab boflibus parari efferebantur Erat igitur in Sabinis Appius Claudius virquidë diuitiis amp;nbsp;virifo clamsded probitatisexiflimatione 8lt; cloquetia regionisillius facile pricepstqui quidem quodceteriS magnis viris euenire eft rolitum;ne in inuidia vocaretureui tare nd potuit: Caput autem eius inuidie atq; atrocitatis erat:quod pacis audor fuiffeircmcp Romanam viribus auxiffe diceretur:quo fibi aditum ad occupandu patriam muniret.Mie eu accepiffetearn famam baudmuita multitudine enerri : vebementerq: a turbatoribus belli premeretur nec par factioni effet .'formidansiu ditium colleva magna amp;nbsp;clientd amp;amicorum manu ad tutelam fhi corporis fedi' tionem concitauit:que res mora ac dilatio belli Sabinis fuit.Hec Publicola nd fb' Iqm cognofeere fludebat: verum eos magis magif$incedererfacftidi adiutor elTO certos viros 8lt;iam ad Claudium mittere^qui bec ex (e illi nuntiaret: Publicolam illum virum probum amp;nbsp;mflum ducere:nec decere fuos ciues 8lt;fimre poOitiniu, ria provocatum aliquo malo afficere.Quod fi faluti fue cdfulere in animo edet R°' niammigrare,:amp;'inimicorum (einuidia liberare:ab eo publice honore pro illiusvit tute amp;nbsp;populi romani dignitate acceptum iri• Mec Claudio fepius cogitanti ex in' flantibus neceflitatibusoptimu fadu vifum eff. Sic hortatusamicos illis q? alios, Ubi adjungentibus:quin$ milia domorum vna cum coniugibus ac liberis inde ab'' ducens quod genus in Sabinis minimeturbuletum :fed mite quieteq vite fludio : fum Romam traduxit quibus Publicola humanisme acceptis ad omma lura ciui/ tatis 8lt; munera cofequcndaadiutorcm fe prdptiffimu prebuit. Hisomnibus eius^ opera ciuitas dataiagerq; tranfanieneifingulis duo iugera: Claudio vero quinq amp;nbsp;viginti,traita,Idem quoqinter patres ledus, Hoc illireip,adminiflrade initium fuit,in eaq vit prudenscognitus: baud multo pod in principum dignitate peruc njt plurimuq opibus amp;nbsp;potentia valuit genus etiam Claudioru Rome nulla rede terius reliquit.Ad rem Sabinorum ita diuifam eoru feceffione non linebat popula, res fedicioGq ciues in ocio amp;nbsp;pace quiefcere: verum angebantur indies magis:b Claudius que prefens obtinere nequiret ea exui 8lt;boflis tranfigeret nec Romani eorum que per fumam iniuriam cotumeliamcp pararit fupplicium luerent.Mag' no igitur exercitu ex Sabinis profecti iuxta Fidenas confederant amp;nbsp;in confpedu .vrbis in inGdiis locaruntinfocis circGcIaufis amp;concauis quiq milia militu qui cii primum illuxit palam cum paucis equitibus predam aduri erant iis erat mandaté vt impetu ad vrbem fado retrocederet terga dantes:quoadintra infidias Roma,, num adduxiOet. Quibus eodem die ad Publicolam;pertranffugas delatis:datim' cptra illorum fallacias fixas ipfe vires oppofuit.Copias diflribuit (Gener iplius Fal bisPodumius quinq milia peditum ages ante lucem occupatis tumulis fub qui tas fubfjderant S^biniieos prebdio obtinuit,Collega autem Lucretiusrelidus[

ocr page 115

VtbeemnOTré t^tafërâBCfor^

dam adorirétur.Ipfe cu reliquo exerdtumimieos vndi$ drcuddit^: fortejn aurora abortis nebulis Poftumius eos qui in infidiis etantab ipris tumiihs^^^^ ftare cocleis cepit aduerfus veto equity qui perierit Luttedus fixos emilit y^b licolas boftium caftra aggreffus eft.Sabinoru igitur res fiimmadadeamp;exitioyn data petebatur:qui autem cededo pugtiabat:ftatim Romam obtruncauerut cum tes multo aliter ac rati fuerant cecidifet.^am cum aliis ƒ11faluti fe faturospu tarent:manendi pugn^di$ curam abiecerut. At$bi quidem du effmffee caftris adeos qui in i rfidiis erantillirurfus ad caftra curCu ferebatur ineos ad quos con, . fugebant inciderunteofep ope egetes inuenere a quibus ipfi auxilium expeAabat. Viom neintenrent omnes quibufd^ fidenatum ciuitas que prope aderat Saluti fuit at$iis imprimis qui captiscaftris effugerant:qui vero errore alio lapfi fide, ms aberrarunt interempti omnes.captiui adduAubanc rem faufte feliciter$ge' ftamiamp;G Romani omnes magnas in deum au^orem referre fmt folitucamfoltus Confulis virtute gcftam predicabant. htq: etiam exiisqui ante con eruerant ma, nus erat audire: Publicolam claudos cecos fixis enlibusboftes abieciffe vt illis pro arbitrio vtetentur. At populus Ro.ex boftium fpoliis amp;nbsp;captiuis maximis opibo amp;nbsp;copiislctuplctatus eft.Sic Publicola defignatis poft feconsulibus vrbein tta gt;nbsp;dens:vt ftatotum eft hominibus:paulo poft difeeOit e vita cum in omnibus eiusyi te partibus integerrime fandliffirnecpvixiffet:populus vero Romanus velut h ni; bri in eum pro dignitate cotuliffet:dumviueret fed omnemei gratia^eberet pu licum bonorem funeri decreuittac quarta quifyfubftantiarum parte in id runus ornandu contribuit:mulieres quocp fuo priuati iuditiopermote annum {hmrno bo nore 8lt;defiderio viru luxerunt. Sepultus eft autem amp;nbsp;hic decernentibus ciuibus intra oppidi Wetina nuncupatum:eiufcB fepulcbri tota familia particeps eftracta Noftra aute etate mullius fepdltura in genus deCcendit. Cum aute eo detuiiuent cadauer depofuerutibic incenfam quida facemaccipiens:^ maximea te potuit ex tulit:reteftatus licere quidë: fed honori parendum. Hocigitur paeÆo cadauer ex, portarut. Mum igit ur in bis viris cdparandis priuatim ^iquid fupe ; neca v^' uem in bis q memorie madata funt alter forte alteru eft imitatus, a ter e te is alteriusIntuere eni eam Solonis ad Croefum de felicitate lege magis quam e lo Pubhcole couenire .1elli enim quem ipfe mortis oportunitate virtuteq« «ii orum probitate felice dicit fuiffe :neqifilii vf^ inter claros viros amp;poetismemo, rantur ne$eiufdem magiftratus vllus aut impcriu gloriofum luit.^t Pu heoa 8lt;vnius opibus amp;nbsp;gloria ob virtutem Romanorum princes eft habitus. tpo mortem inter dariffimas familias 8lt; genera Publi^le meffale ac nbsp;a erii. excetos

iam per annos preclare originis gloria reponutur Tellusrurfusa nbsp;oi us vtvir

ftrenuus in acie manendo pugnadoc p mortem occubuit.Contra Pu ico,a mterep tisboftibus quod profecto felicius eft ^ mori:patria fua virtute lutrice aspiciens coful atepimperator triumpbo bonoribufcp auAus optabile ac beatum volonis opi nione exitum confecutus eft. Bic etia iis que de vite tempore in mynnermo rem' tando tradit. Ne mibifupremo defint in funere HecÆus Lagueat: amp;nbsp;lacrimisquit glodalis agat.Publicolam felicem teftatur:moricns enim non modo amicis amp;nbsp;ne, ceffarns ludus 8lt; lacrimasfed 8lt; iam trifte debderium fui ciuitati reliquit. Nam eum Romane mulieres non aliter gemitu profecute funt.ac filiu vel fratre vel co' munem parentem omniu amififfent.IDiuitias quidembabcre inquit cupio Solon per iniuriam confequi poffidcreep nolim:confequitur enim fupplicium. Publicola vero non modo in parandis diuiciis ab iniuria abfuit verûetiam eas in pauperibo maandis fubleuandifqi confumpfit. Vt fi fapientiffimus omniu Solon eft habitus

ocr page 116

fcliciffimus Publicola iure exiAimari poffitÆue enim boha ille pro riiaximis optd ret:ea amp;nbsp;cofequi amp;nbsp;conferuare vfq; ad finem Publicole ca tingit.Sic Solon Publi colam:Ille rurfus Solonem illuftrauit 8lt; exemple hominireftip. moderati precia riffimum admirandum exporuit:cumcoCalatum detracto fallu mitém amp;nbsp;manfue' turn conftituens ab inuidia atep offenßone hominû vendicaffét.Legibus ante Soquot; Ionis permultas Publicola ad vCim fuum traduxit. Nam in c6ftituendis magifträ tibus plurima Obi ex illius legibus fampfit 8lt; crimen deptecatibus proüócatiöne ad populum vt Solon ad ludices dedit.Quod fenOtum n^ conftituit Vt Solon: at Senatorum numerû auxit ac ferme duplicauit Queftoru quoq? in pecuniiscoftitd tior inde accepta ë.Ne pretor fi vir acer amp;nbsp;ftrenuus effet iis occupatioibus a curi rerum maiorem abducetur nec fi improbus rebus omnibuS pecuniiCq? premiffis oc cafione fibi ad inferenda iniuriam ablatam efle exiflimaret.Quod autem ad odi^ tirannorum fpediat vehemetior nempe Publicola. Siquidem deprehenform tita' nide affectanda penam coftituit. Solon autem de indamnato permifit fuppliciu fu mi. In quo vero Solon recte ac iure gloriari folitus eft: tiranuide fibi omnium ciui um confenfu amp;nbsp;voluntate delata rclpuifle Haud eft id quidem efi Publicole fa^ld vllo modo coparandum qui nactus tirannicu principatum moderatiore effecit ac! populariore nec iis quibus iure poteratvOiS eft. At qui id quidem fenfire Solo vi detur cu dixit ita populum optime imperia principis obire fi nec (blutu^ nimisamp; liber effet nec fcruilG in modG dcpreffiis. Propria aute Solonis remiffio cris allé ni fuit qua nihil ad rctinédam confirmandae^ ciuium libertatem prefentiuS ac effa caciuseffe potuit. Nihil ent legum equabilitas proderat.ad quM pauperes probi' bebat es alienum accedererfed m quo maxime liberi effe videbanturin éo maxime feruiebat diuitibufcB in rebus ludicandiS in gerédis magiftratibus in fentéciisdi' cendiS eorum nupta ac libidine niteretur. At illud certe preelarius'quod refciflfo nem erisalieni feditio femper confecuta fit.Illa tantum vtoculto qnoda:fcd Validamp; veneno freto inflantem feditione (bpiuit:concept^$in rebuslabcatcp ignomini^ virtute 8lt;auctoritate vm fuperauit.Verum illa maxima rcip. poteftatepermiff^ facile Publicola vincitura Solone. Parebatur enim fibiabomhibusmfe vero paf^ bat nemini ac per feipCum nullis adhibitis pluria amp;nbsp;maxfa in rep.geffit Ipfo tame fine alter felicior ac beatior:Suam enim ipfe remp.Solon fublatam 8lt; euerfam vi' uus afpexit: Publicole autem res publica vf$ad ciuilis belli tempora tum decus amp;nbsp;fpecie feruauit. Hic eni latis ftatf legibus eif^in lignis aclitteris fine interpre' te aut mimftro derelictis: Athenis difceffit.IHe manes cfi poteffate i gereda rep. ea firmauit amp;nbsp;tutiffimu locu condituit.IHe PiOftratu cu ^mdiffet no potuit cpbi' bere fed ab ijofa eft tirannide infûrgéte victus Eflic regnu tot ia annoSopibo amp;nbsp;pa tétia prefides eiecit:atcp fuftulit:virtute quidë Soloni amp;nbsp;volstate par fortua verO 8lt; viribusad perficendu (aperior. Quod vero ad rone bellica (pcditncc que ad'' uerfus Megarefesgefta funt : DaimachuS Platcefs Soloni adfcribit vt a nobis fuperius dictu eft. At Publicola amp;nbsp;ipfe manu dimicas 8lt;cu ipcric pluria amp;nbsp;maxi' ma bella cofecit.Qumetia 8lt; in rebus ciuilibusille per loca queda modo fimulatu ne ilanie de falamine lentitia dixit Pfic aut maxima^ rerd fufeepto periculo no du bitauiti Tarquniu i(urgere Idem eu coiuratione detexiffet {umëdi dipplitii amp;nbsp;ne euadcrëtim^pbi prohibedi imprimis auctor extitit. Neccorpa (olu tiranozp de duitate eiecitverueti^ (pes omriis tirëmdisi pofte?;: (uftulit Sic reb, certamc at 0ipetu queda aimi 8lt;scitatione ad rcGftëdu flagitatibo acri plëtiqi fe aimo offer res baud durior vif? e $fermis Ïcolloqo amp;nbsp;Dgreffu cedëdo amp;nbsp;fuadédo qb? reb)

ocr page 117

Profennam virum metuendu amp;nbsp;inuic^um placati reddiditat^ amicum. At en^ dixerit fortaffe aliquis a Solone (alamine Atbenienfibusamiffim reftitutam ede: At Publicolam Romanos parto iam ante agro cedere coegiffe.Verum decet fern, per prefentium temporiirationem habere. Qui eni remp.gerit dubius quo pacfto eunda tranfigi queant Cepe parte remiffa vniuerfa coferuauit paruacp iadura fa' da maiora cQfequut;us eft.Quod Publicole tunc vCu venit. Cum eni ceffiffet alieo agro.Talutem 8lt;incolumitate peperit ciuitati amp;nbsp;quibus magnum fuerat vrbe re/ tineretin eorum poteftatem fua opera obfidentium cadra venerunt permiObc» ho' fti luditio ividor ea quoq; vidorie addidit:quibo amiffis optabilis fuidet vidoria Nam exiftimatioe virtutis amp;nbsp;probitatis quam Gbi prêter ceteros in □(hiatu para'

',rat prefens bellum deleuit amp;nbsp;belli aparatum Romanis (ubmifit

lioli Oratoris eximii In vitam at$gefta Alcibiadis Incipit 1,RAPIENTEM VIRVMarchitam tarentinum dice ^ re folitum (cripfit Cicero nullum capitaliorem pedem f^bominibus datam voluptate atq? libidine. Nos vero amp;' |fl,anc lententia preclaram effe aflentimus amp;nbsp;illud quocp adiungendu putamus Nullum cotra maius humane fo cietate bonu nec falutarius poffe co ferri eruditioe at$ ocdrina:qua didunt homines domitas habere Iibidi gt;nbsp;^^nes cohercere in modicas cupiditates pietate colere fi

jVum beatiffimeindicetur:quas bene indituti homines moderatur amp;nbsp;regunt. IRIa ^ntamdiu videtur m quiete8lt; traquillitate ciuitates confidere:^diu earu guberna, jjores redam viuendi difciplmam fequutur: At vero $ primu ab ea decidunt :fic (agitari (editioibusfolentvt bella ciuiha cedes incendia fepe etia rerum publicatui \ teritis cofequantur.veluti multatu ciuitatum exemplis poffumus indicate.In'qui U bus excellent! etia ingenio viri Cumomiffis recdiffimisat$honediffimis dudiis rationis amp;nbsp;officii magis cupiditatibus fuis ^ cdmodis patrie co fulendum putaret funditus alii res fuaspu.euertetut. Alii ipfi occiderunt. Exboc genere fuide ar , bitror Cefares.Marios.Catelinas.Etmgrecia Leonciadem Thebanu Paufania Licedemomu 8lt;hunc quem in manibus habemus Alcibiadem Athenienfem Nam inter multos preclaros viros.'qui Athenis 8lt;fama amp;nbsp;reru gedarum gloria floru, ere neminem tempedate Alcibiadis fuide arbitror:quem ego cum eo aut confilio aut eloquentia aut rei militaris peritia aut vlla ingenii laude comparandu putem hecenim omnia alia$ permulta Gc abunde in eo homine viguerut vt natura egre' gium virum 8 lt;muneribus multis ornatum ea de caufa finxiffe videretur:vt edet qui {(orentiffima remp.fiia virtute prudentia^ (eruaret no vt ei dciiti podea acci dit Calamitati at$ exitio efleticp fiille Socraticam difciplina: qua apprime fuerat imbutus (equi affidue voluiffet melius profedo ac fandius fibi fueepreip.foret co fultum. Verum acre adolefcentisingenium podea ^cepi immodicis cupiditatibo agitari:Nun$quieuit donec ad funedum ac perniciofum bellum ci uitatem ar, mauit hinc tantarum calamitatum initium fumptum vt nihil (equutum fit podea duitati mali quod non ex eo fonte emanaffe videretur. Nam cum ille per inuidia pulfus Athenis no (blum externa bella in patriam comonuiffet fed etiam ciuiles di fcordias exotaOet in vrbe; no prius datutus cd cdtetioibus modus ^floretidima

ocr page 118

duitasque olima Perfaram feraitute g^reciäm^iberaaerat: Ipfa überträte amiOa imperio afreno fuccumberet. Hec cam ita fint qaicucp banc bidoriam legerint alie nis malis admoniti meminifle debent Gc inftituere liberos fiiosvt poft habita vogt; laptate atep libidine nihil in vita expetendum patent niGquod Gt cu virtute 8lt;ho neftate coiundram Tuvero clariffime Petre (Qut hec omnia nofti cum multa pre clara officia in patriam tuam co tuleris tum hoc precipue detuliffe videris :cp bo, norum artium difciptinas que poft nonaliorum docftiffimorum hominu itcritum in hac ciuitate conferuiffe videbantur'tua diligentia excitaftiioperamcp dedifti vt Argiropilus Bicantias vir preftans ingenio ac disciplina i hanc vrbem veniret .a quo ciuis tui antiquorum more non fotum grecis litteris erudiri Sed etiam iisar' tibus inftrui poffent:que ad bene b?ate$viuendu pertinere videntur. (Quare Ort niu q. hec ftudia profitetur lucubratioes vigilie atq; tibi veluti parenti optimo iu re debentur.Ego vero non fotum pro hoc co muni litterarum officio $edetia pra mea perpetua cupiditate amp;nbsp;colende 8 lt;ornande dignitatis tue omnes exercitatio, nes ingenii mei ad te deferre potiffimum debeo:Vt igitur antea Demetrii vitam' ita nunc Alcibiadem athenienfem tuo nomine latinum feci . (Quem ad te mitto vt virum cognofeas preftati ingenio atep natura .Tum multis egregiis factus 8lt; mi, fitarii gloria illuftrem dignumq? vt interfit grauiffimis fermohibus tuis quos tu de his viris habere fblcs.qui magnitudine rerum geflarum, Tum noftris tum etia prifeis temporibus claruere

Plutarchi Hifloriographi greci De Vita atep geftis Alcibiadis Hifforia per Do' natum Acciaiolum in Latinum linguaium tradudalncjpit feliciter

^feigg^WßICIFIADRS ŒEMVS fimaicyrnffi fuoruni memo/ ^^^^ra:CT^X^—/£'-ria repetatur paternum quidem ab Aiace Maternum' rCvero ab Almedide quem ex Dinomacha genitum aiat originem traxiOe videtur. Feruntaute patrem ipGus ^n^j^^?JUs4^iï\ Æliniam trireme fuis Gimptibus ftipendii($ parata cd w/^T/T^rcrG^ri^—Rl^liquando athenienfes prope Artbemilium cu hoftibo .A--—^JE^m'^deceriffen t:ingpntem ex eo prelio gloriam reportai 'ffF^'f^^^'^tZC^fc in ea pugna que apud Coroniam cu Boeciif fomiOaeft'dam ftrenui militis amp;nbsp;optimi imperatoris operam nauaret dignam virtute Gia morte oppetiiffeiatq; poft eius interitum Pericle 8lt; Ariphrone Alci biadis tutores fuifle relicuos:viros ea temperate preclarosamp; magna cu Clinia p pinquitate ediunedos. Tradunt infuperiquod mea lententia veriffimu eft: amici', tiam Socratis ad claritate 8lt; gloriam confequedam non mediocrem occafione At' cibiadi prebuiHe.IMam IDemofthenis mater tum Lamchi Theramenis aliorumip multord qui ea temperat e honoribus 8lt; rerum genarum gloria floruerunt ne$' cognita nobis eft:ne$cuiufqp litteris celebrata: Alcibiadis vero nutrice quocp ge. ncre Lacenam nominis Amiciam:8lt;copiru pedagegu fuilTe accepimus quia eo' rum nomina grauiffimi auctores Antiftbenes at$ Plato litteraru memoria prodi derut. Verum de pulchritudine Alcibiadis quata aut qualia a probatiffimis fcrip toribusqui ei equales fuerunt predicetur:nemo vt ego arbitror mediocriter do' dus ignorat ita$ aliis omiffis illud tantum dicere aufim fixa temperate omnibus athenienfibus amp;nbsp;dignitate oris amp;nbsp;totius corporis forma vnum Alcibiadem prefti tiOeiac $7ilia Euripides fentetiam non fatis probandi putemqua afl^rit adult#

ocr page 119

hominis etatem omniG puIcWamÆpuleberrimfi Hoc tarnen Alcibiadi preci' pue eft largita naturarfibicp cu paucis fuit comune:quod nomodo in puericia aut adolefcentia Sed etia in omni etatis gradu maxima fempdecorem ac tormofam hominis fpecie preftulit.addit prêterea quandam ei in dicendoadiuilfe bal^butiem que voci illius fplendorem 8lt; fermoni gratiam afferre videbatur. anftopban^ aa tem in bis in quibus mordet Tbeorum fic Alcibiadem balbucietem inducit Cel' nisTbeolum caput adulatoris babétem amp;nbsp;Archippus filium Alcibiadis ffens ambulanslquicdifpari gradu fuif^delid^s effecitivt veftem trabedo ^blandas emittendo voces quam maxime patri fimilis effet videaturmat^a vero Afa^^is ferocemacaudacem fuiffe. Tum maximis cupiditatibus,ffeaibuf$ Çubieaa ex varietate 8lt;dOimilitudincreru quas poftea geffit facile iteUi^ licet Vir eni quie ti ocio$infeftus cdtentionif$ Cupra modum amator nibil fibi in vita expetendum aut magnopere laborandum putabat:nifivt dominatu fama$amp; rerum genarum gloria ceteris mortalibus antecelleret. Quod fane e, a ppmis incunabili^ c. mentariolis fue puerilisinftitutionis percepi poteft:mfitum fuiffc videtur Eteni cum aliquando in paleftro cu puero quodam lactareturaamep a uer arius eum a„ terram deprimeret:volens Alcibiades quocucp pacto banc °miaem are manii illius cepit dentibufcp admouit.Dimittenteautem puero Malnad^ a^ clama te tanquam mulieres eum mordere.an inquit ille mulierum ^no n P_. morfus Alcibiadis funt Preterca cä aliquado more pueroru Aftragalis cum equalibus luderet.fem ad iactum pararet cp fors ad eum racendi perueneratrtore currus per earn viamvbi illi ludebat onuftus agebatur.Conue,, ad a^iga, cibiades ptiml rogare cepit vtquouf^ ipfe luVifec currum cohiberet. Deinde cu bomo agreftis pueru afoernaretur:currum:^permitteret: ob ruOicitatem fuo mo re labi cedentibus aliis pueris folus Alcibiadesbac vt fibi videbatur inii^ia laceri tus fefe ante curru extenfum fupinumcpproiccit aurigam lubers eo pacto i ve e vlterius pertrafire ac ille pueri audatia multorficp clamore conterritus.a, to er Alcibiadem properabit currnm extemplo cobibuit lumcntp Yrt^Tiu^: bec Alcibiades cum emiffis puerilibusludis ad libera es i cip m„-tiffet: nibil fibi erat potius $vt magiftrorum prcceptis mortii$^^, affenuen

* drina imbueretur:ac in ea omnia dilig^tcr incumberet^ vide an u dam eruditionem amp;nbsp;extollendum ingenium pertinere :artem iito u an illiberalem 8lt; ingenio adolefcëte indignam fugiebat magifcp tibiarum canta aue alium fonum afpernari videbatur:luiram enim necp fermone eius auterre i«aamp; qui illavtcretur:ne$vultum deturpare Tibias vero amp;fodaliuco oq^'a-8lt; t^tam bomini deformitati afferre vt tibicem quan^cuncpos canendo inflaret vix ab bis etiam dignofceretur qui intima ei effent familgiritate comn^. Eilii igitur tebanorum cum difputare nesciant egreg,inquit i , nn. bis aute vt patres noftri dicere folent Palladem que EiOulam fregitamp; Apollinem quiamp; modulatorem fiftule fuffocauit adefe fine inuidia finanttb, Alcibiadis fermones nunc locotnunc ferio babitos vbi inter omnes adolefcetes fama vulgau, eundis eius fentetiam vt generofam 8lt; egregiam coprobantibus tante turpitual ni tibicines haben funt cepti vt ^primu ex omni ingen,rum cetucomuni con fufuféac fugatetibiefmt IRepertfi cŒ abit in accufatTOib, AntiphotisAldbiade aliquando cum effet adolescens:clam domo egreffum fe ad amatorem Democra cotuliffeiconfeftimcp Ariphronem voluiffe eum quia non reperiretur pu„lœprequot; conio indagare probibuiffe Periclem.Si enim inquit o Aripbron ignorati ^sn bis Alcibiades mortem oppeciit'vnafaltem die eius interitum diuulgari opor Sin vero faluus at$incolumis eft Cur adolefcentis vitam infami preconio no a a

ocr page 120

eenfes.addit etiam ipfe Antiphon in paleftra $iuirtii ab akibiade qaedam amato rem qui eum perfequebaturfuftibus cefuminteremptuep fuiffe.Verum bic cum ab inimiciOimo bomirit qui potius infame alcibiadis $ veritate biftone perquire bat mandata memorie Gnt neep perfinderi nobis nelt;p credi facile poffuntda vero cum pferic, hommes quoru opes amp;nbsp;diuicie ea tempeftate lignes erant alcibiades amore turpiter deperiret.Socrates pbilofbpbus vir doctus imprimis buius ado, fefcentis mifericordia motus (latuit egregia illius indolem quetan$ preclara ar bos ampliffimos fructus paritura videbatur (Quantu in (e effet a malis moribus a nocare:8lt;ad optima difciplinam redlamq? viuendi rationem traducere. Atep eo magis id Gbi faciedum purauit:quod alcibiadem no afienu ab bac lententia vt fu fpicabatur inuenit :DJam 8lt; G opuletia voluntatesmultoru adulationes 8lt;alia ma la pene inuic^la alcibiadi aduerlareturflngenium tarnen adolefeentisquod in eo ve bementer v/gebat breui lingularem modeftiam Socratis virtutemg cognouitita (pdifcendiftudio amp;nbsp;fapietie amore pellectus extemplo cunctis amatoribus adula toribu($ rcpulGs ad Soera ticamdifciplina animum vertit atep omnibus poft ba' bitis rebus cepit illius familiaritate inire fermonibus intereffe nep latere fapicn' tiffimi viri vn^ difcederet:cernebat ent Socratem non gratiampuerorumvt alii amatores aut illecebres blade voluptatis cofec^ari.fed modediam amp;nbsp;virtute que rere at$in eo precipue laborare vt n qui erudiri aut vellent aut poflentomni cor ruptela infbletiaqp depulfa bonis moribus imbuerentur. IDemiffa eft igitur Tuper, bia Œalli vt ille poeta inquit amp;nbsp;ale adterra deprefle alcibiadesenfputas Socratis difciplinam quali munus effe deoru ad inftruendos erudiendo1$luuenes miffiim fe ipiiim derpiciebat illum admirabatur:virtutem amabat vel imagine potius vti quit Plato gerebat amoris: Verum pleripatbcniefium illud admirari precipue videbantur:quod cum alcibiades nunc cum Socrate Gmul cenaret nunc i paleara luctaretur nunc in eode tentorio moraretur reliquos amatores qui quotidie eius vetigia (equebantur negligeret atep edtemneret amp;nbsp;erga nonullpsfupra modu in' folentia vtcretur:veluti aduerCus Anitum eueniffe aiunt iis quibulHam bolpitibo ad cenam inuitatis alcibiadem quocp cuius amore non mediocriter deperibat pre cibus multis rogauit vt interere buic couiuio vellet. Afpernatus bomine alcibia' des domu difccffit ibi $ ebrius factus pot cenam cd ad anitd reuertiflet per aule botiumun eo enim conftiterat:Abacus confpica tus poculis aureis argent eif$ re' fertus capta oportunitate feruos celeriter iuffit vt eorum dimidia partem fubri' perent domuep perferrentquo facto alcibades cduetim eos fubfecutus fuga ar' ripuit.accufantibus vero cunctis qui in conuiuio aderant impudentia ac infolen' tiam alcibiadis Colus Anitus non modo no impudetem inquit fed bumand etia at' cp liberalem alcibiadem eße afreuero:qui cd Gbi liceret omnem banc {uppcllectile {uo arbitratu capere dimidia nobis partem reliquit.Sic fegrauem alcibiades om' nibus amatoribusdifficilecp prebebat. Preter$ cuidam aduene amp;inquilinio bomi ni.qui vt gratia alcibiadis beniuolentiacpiniret^omne fiium patrimonid vendidit centum exeo collectas ftateras ad alcibiadem detulit multis precibus rogans vt acciperet Ridens alcibiades ne amatoris munificentia afpernari videretur accepta pecunia cumbunc bomine domu perduxiflet pot cenam aurum fibi retituit luf Gtepvt fequenti die in forum accedens publicanord precium qui vectigalia ciuita, tis empturi a prefidibus erant in auctione fuo pretio fuperaret:renuentem bomi nem ac tergiuerfante ob magnitudinem rei que vires luas longe videbatur exce' dere alcibiades nunc minis nunc adhortationibus compulit vtbuic fue cupiditati obrequeretur. TUam cum publicanis iam diu alcibiadi priuatim fimultates interce debant Aduena igitur fumo mane in forum profectuspublicanoru precio vnum

ocr page 121

adierit talentum hancperegrini hominis audatiam veluti nonam 8lt; inopinatam admirantes publicani grauiter$ferentes clamitare ceperunt vt Vaderus aduena ifte prtberet quaG eum inuenirenon poffe arbitrarentur. Horum clamore aduena • qui fuas vires non ignorabat fupra modum abfterrimus fugam lam videbatur Cu . alcibiades ad magistratum couerfuS.Meus inquit eft amicus me (i vobislubetp familiari meo vade accipite. Publicani qui nouis emptionibusfoliti erant veteres femper diffolucrc alcibiadis Eallatia cognita que in fumum dtfcrimen fidem fortu nafcB eorum conicicbat no mediocriter animo deferere. Nullum igitur remedium nifibunc hominem de medio fumouerent fuis rebus effe cernentes eu orare horta riep ceperuntvt pecunia accepta illinc abirent. Prohibete vero alcibiade minus $ taleta accipere no prius diCceffit ^ publcani vt alcibiades voluititegru taletu de derunt Atepeo paGo alcibiades fine vllo fuo incomodo peregrino 8lt; familiari ho/ mini profuit.Veru ea impedate Socrates in erudiedo alcibiade ftudiu adbibes 8lt; diligentiam multis etia nobilibus aduerfantibus viris adolcfccnte fic ad mode, ftiam 8lt; temperatiam cocitabat:Gc ab omniturpitudine deterrcbat:vt ille plerG . q, multis cum 'lacrimisfe falutcmcp fuim$ Socrati cdmendaret^nihilcpin vita •expetendum arbitraretur:nili quod effet cu virtute amp;nbsp;honeftate coiundlu .Inter, dum vero amp;nbsp;fi erga Socratem Colum rcueretiam quadam (eruarevideretur tarne fuperantibus cupiditatibus rationem contineri no poterat quin a Capientiffimo di grediens viro ad varias illecebras 8lt;omnis generis voluptates dilaberetur .Vnde illud Chantis memorie proditu aiunt:alcibiadem inquit ex auribus tantu a So, crate ab aliis vero amatoribus ex multis corporislocis que honefte nominari pof fiint Colitum effe deprehendi. Erat enim ei ingenium vt Tucidides indicate vide tur adincotinentiam amp;luxuril atep ea omnia que voluptatem pariunt vehemen' ter procliue.$?d inter multos alcibiadis amatores reperiebatur no nulli qui vanif adulationibus ante tempus aures adolefcentis implentes afferebantipfum effe vi rum ad omnia fuma natu:nemine$atbenienfium aut anmy magnitudine au^lo' quentia aut ingenio cd alcibiade conferedum. Itacp fi ad rep. gerendam accefferit non modo alios oratores 8lt; duces fed ipfam etia illum de quo tanta fama apudom nes gentes haberetur gloria at$potentia fupcraturtim ege Periclem veru vt ter, , nbsp;nbsp;rum antea mollitumigne denfari deinde frigere folet (icigenium alcibiadis variis

blandimentis involuptates diliciafcp prolapsum cohiberi Capientia Socratis 8lt;ad frugalitatem reuocari videbatur .Nam 8lt;hortari aduleCcentem amp;nbsp;monere etiam ÉberiusaceuCare non defiftebat multis verbis oftendens nullam in eo prudentiam nullam modeftiam nullum deniepveftigium effe virtutis Itacp eum qui omnem fue vite curfum in mollicie corporis atcpi animi libidine collocaret non effe rommem fed monftrum potius 8lt;immane quoddam animal appellandum IHisvtebatur $o 'cratesad immoderatam adolefcentis audatiam ac infolentiam comprimenda:que ea etate quanta in alcibiade effet exhis que fuperius expofita funt amp;nbsp;alus que ad duci in medium poffunt facile intelligi licet. Ferunt enim hunc adoleCcentem cu ftatuiffet gramatice operam dare na^um effe magiftrum quendam non fatis eru ditum ah hoc primumHomeri poemata petens cum ille negaffet Ce Homeri quic ^habere non tulit ignorantiambominis alcibiadis : Sed pugno eum percuciens fugam arripuit. Ad alterum deinde profe^usiCum ille Homerilibrumhabere a fe emendatum dixiffet: 8lt; tu inquit gramaticam doces: cum Gs aptus ad poetam tam egregium corrigendum.Tradunt inCuper alcibiadem aliquado cum Peride alloqui vellet domum illius profectum ante$aula ingredereturrefpofum tiflli«e eum effe magnopere occupatum Secum enim agitare quonam pado ratione athe nienCibus redderet,iWcedens alcibiades numiquit Cautius effet Pericli cogitare

ocr page 122

atlt;^ perquirere quomodo rationes non reddat. Poft bec alcibiades ad bellicas lad^ 'des animum vertensvna cum Socrate in q maximi femper (Fem (be vite colloca' ret ad Pontideam vrbem in ex?rcitum atbenienfium venit:pauloqp deinde acernj ma conferta pugna amp;nbsp;G ambo egregie felicitcr$certaffent tarnen paru abfuit qui $ alcibiades extremam lue vite perniciem eö die inuenerit. Vulneratus enim iri pre lio (evlterius tutari non poterat. Cum Socrates extemplo accurrens boftes fumo' iiit alcibiadem$ (eruauit.Quapropter duces exercitus premiu Socrati iufta rati one debelt fed eu glorie amp;nbsp;dignitati alcibiadis plurimu fauore videretur cupiens Socrates potius boneftam dhus ambitione in rebus generoGs at$preclarisauge ri ^ fibi honoré tribui ante omnes egregium teftimoniu de alcibiadis fortitudine tulit:atcpeos duces multiS ed verbis hortatus vt corona eu integrifcp armis dona rent. Nec multo tempore polea cu atbeniefes in ea pugna que apud H)elum com miffa ed re male geda citato gradu arripuiffent fugam:$ocrate in magno pericu 1o eonftitutu quod a tergo mu'ta edita cede urgebant boftes alcibiades(alus pro' texit Sed ante boc tempus nonulla funtab alcibiade perpetrata.Que ad bac bifto' nam nodra pertinere videtur. ^ippomcum eni CaUie patre.cuius magna Atbe' nisob diuitias 8lt;nobilitate generis auctoritas atq? potetia erat alcibiades no odio non iniuria aut luda vlla caufa lacertus (ed cocordia quadam cu fbdalibus obfcu' rilitatem inita pugno percuffit:quodvbi editum in populu tft amp;nbsp;multorum fer' moibus diuulgata.grauiter fcretibuscucdis clariffimi ac predatiffimi cmisinia^ riam:aTcibiades pauore cofecdus poflridie fumo mane doma Hipponici proficifcl tur. boftidqtingrefTus vbi in coCpecdum iUius venitidcpofita raptim vede corpus nudum verberanda bommi obtulit multis precibus rogans vt debitis verberibus cederet. Hic aut e iniurie cofeftim oblitus non modo venia alcibiadi prebuit:fedvt plericp etia aderantin vxoremini Blippareta filiam dedit.Quanq; nonaUi Hippa retam non Hipponici fed Calite filia fuidc tradunt:addütq?eam alcibiadi cudece talentis rn coniugium ede locatam . Ipfumcp deinde cum Hippareta liberospe' peridet alio decem quaf ibec antrapepigiffenta (Tallia patre extorGffe talenta Ca! Iiam vero poft bec ad alias buralmodi fallacias euitadas patrimonii forrunarumcp fuarumifi forte (ibi fine profe mori contingeret.«populum Atbenienfem irftituifle beredem.Verum cum Hippareta que amp;nbsp;Virtutibus8lt; bonis moribus fuerat a pri mis incunabulis indituta multas cotumelias quotidie ab alcibiade pareretur Erat enim ille $ocratis tu peregrinis tum vrbanis palain manifeftecp deditusmon po^ tuit egregia mulier banc viuendi rationem aTua natura aliena vlterius tollerarc. Itacp alcibiadis domo excedens ad fratrem quem vnicu (uis rebus putabat efle re fugium primu 'e contulit*IDemde cu alcibiades bue faum diCceflum amp;lt;omnia alia que ad illa pertinebant afpernari videreturratq; ideo earn rogaret vt ipfamet qu^' admodû legeslubebant apud magiftratum repudii libellumdeponeret mulier dif foluendi coniugii cupida fine vlla mora ad preßdesproficifciturvixen ad eum loca vbi magiflratus cogebatur peruenerat eu fuperuemés Alcibiades fpccftatib cun edisconiuge rapuit earnq inemine repugnate medio foro domu pduxit Hec deide mulier v(^ad extremu vite die eu alcibiade viro permaßt. IDeFuncfta eft aide fob ide prope tepus quo alcibiades cu fua clade epbefu nauigauit* Veru ea alcibiadis violetia qua in coiuge rapicda vfus fuide videt'neep fiudaa populo atbenicß babi ta eft ne$ ab buanitate aliea.Tradut eni bue magiftratuea ratioeinftitutu fuifle atbenis vt effent q. cotentioibo difcordiilfy fublatis vxore viro publica auctoritate adbibita virucpvxori cociliari niteretur: Illud vero ab bis q (unt a nobis (uperius enarrata no admodu aliens fuiffe videt IDicut enf alcibiade inufitata magnitudine

ocr page 123

canem quem mirius feptuagTtä emerat aWeifa cauda per urbem diminue . Hoc eu multis ftultum at$ ineptum vifum negocium effet : monentibus eu amicis acier' mones qui de eo cireuferebantur enarrantibus ridens alcibiades: lie iquit ^es vt ego intenderam ex voto fucceffit:banc enim atbenienfibus prebere volui loq^e^ di materiam vt eos a peioribus que de me dicere audire$foliti funt nouis bis rein auerterem:Primumvero aditum ad remp.gubernandam vt alia omittamusex ntt

. morum largitione non confilio aut arte fed forte caul facŒi adecutum a ci ia „ v aiunt.Volunt enim hunc tranfeuntem prope lacum quendam vbi ingens atbenie,

Gum multitudo magno cum ftrepitu clamitabat cu precepiffet quaedam ibi eroga tas effe pecunias indeed buius tumultus caufam prouenire eo celeriter edepro e' Ctumatepnumos magna cum libertate populo atbenienii fuide largitum. Except turn deinde plausu populari Coturnicem quam habebatfub pallio inconbdcrate obimmoderata leticiam dimifrfe fid cuius volatum cu râiquii^ aderat magis $ antea codamantibus mentibufe, certatum auiculam gratia alcibiadis capere. ^Tandem ab Antiocho captam dicunt ac alcibiadi teftitutam fumam^ inde tamilt aritatem inter éos fuiffe exortam Ceterum cum opuletia genus amictorumcopia alia$permulta que fine vllo labore fautores ei ^ plurimos comparabat ad digni tatem inrep.acquirendam alcibiadi vehementer coferrent tamemni i era q ipfe mallet apudpo. fitbenienfem $ eloquentia 8lt; dicendi ratione va ere ne v, debatur bec in eo vna effe cupiditas. Quanta enim dicendi vis in ^cibiadetue^t 8lt; comiti ipG teftantur amp;nbsp;Demoftbenes acTbeofraftus locupletidimi^ntautto res quorum alter in ea ratione:quam contra Midiam habuit vebemetnlimu ora, totem alcibiadem vocat; filter vero cum in multis aliis tu inuenicdi tacultate eu magnopere extollit tantum ei tribuit in hoc genere laudis vt cunctis atbenien, bus ante ponendi cenfeat.Erat autem alcibiades optimus non modo reru innen, tor que caufe {he coferret rfed eoru etiam verborum fabricator atep magilter que cum ipGs fenamp;iisconuenirent 8lt; ad perfuadendu accomodata viderentur.Inter dumvetono fuccedente verborum copia vt res exigerevidebatur refucre ^ que antea dixerat confueuit vt fine vlla intermiffioue integra oratio f^ueretu. inter alia que dealcibiade referuntur 8lt; illud quo$ copertumbau dis equis quibus poftea in Olimpia vteretur tantum curamoper m^pu temporibus fuis vel regum vel priuatoru fuerit nemo qui maxima illa qviquen 11 celebritate ludoru ad Olimpium feptem vt alcibiades quadrigas per uxeri; tucitides vero qui 8lt; atbenienfis fuit 8lt;rerü geftargfcriptor egregius ecuna amp;nbsp;quartum in certaminibus illis violorem fuiffc aldbiadem re ert. ruPƒ. ^carminibus fuis eu extollens hcc de illius viGoria proti^t'Formo a?_ hie te nunc canam quamillo fuperbam premiis yid'tdtfiraiomm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p

rus cum viceras 8lt;moxpararas tres quadrigaru tibi Victorias a e tisAam voce preco tunc ad aftra te tulit . Bis emdtu o^ue fron epe e J., (!) gloriam tantam everrentem:quod tibi profero foil nemini certan lum ret graiorum Olimpia rotis.Huic vi^orie alcibiadis magnum decusai, dentur honores fibi ab Athenienfiu boftitus magnificel^er aliterez tri u ^ _:-fn enim tentorium ad cum fufeipiendum Cbïividimas facrificiisacPa ^^., Ldbiivinum 8lt; ea omnia que ad celebrandum couiuium pertine anE mo obtulerunt. Verum paulo poftea hanc gloriam ex victoria (Dimp nbsp;P.

labefadtauit aliquantulum calumnia quedam i infamiam alcibia is luo .^ uolentia dmultata .Ferunt enim ea tempeftate fuiffe athenis Diome emq alcibiadifamiliärem qui cupidas Olimpicevieftorie confeque^e eum Y°g .V^Ae publicum currum que agris effe perceperat fuicaufaemeret k-cie atem

ocr page 124

faaione gratify apud argiins vcbenenter posera Eflis auditis alcibiade aiunt eût rum ab argimsemptum Gbi poftea adiudicaffe nulla IDiomadis ratide babita.Sed éo neglccfPo atq; repulfo querete clamateq? boe improbi bominis dolum nd familia ris viri officium effe.IDicunt preterea vt ex oratione Iterates pro alcibaide ferip' ta inteligilicet:debac re quoddam fuiffeiudiciu coftitutum:in quo Tifiasndvt plericp putant:lDiomedes aduerfarius extitit.Poftea vero quam alcibiades exadta iam prope adolefcetia fe ad gubernada remp.contulit. Extemplo curfiim aliorum oratorum ac ducum qui furnum m ciuitate gradum occupare properabat fic inge' nio audatiaq? {ua repreffitivt nemo ea tepeftate atbcniseflet que illi eque ac alci biadee formidaret AuCuscft enim nunc aduerfus Pbeacum Erafiftrati filiu nunC tontra Niciam viru opulentum amp;nbsp;preciarumin milicia ducem acerrimas conten/ tiones certamina$ fu'cipere.Erat aute Nicias maior natu ^alcibiades. Pbeacus vero prope equalis ac tum primu vt ille dignitatis fundameta lacere videbatur:ei q ^ habilitas generis aliaq? permulta vt alcibiadi adiumento amp;prebdio erant. In ca rdnis aute ciuium 8lt; familiari quotidianoq: termone elegans ad modu Pbeacus ba bebantur 8lt;perpollitus:In dicendo vero Orator pard vehemens. Vnde Eupolis optimum in loquendo debilem in dicendo Pbeacum ipfum appellat. Fuerunt aut ndnullo qui cum multa de alcibiade 8lt; Pbeaco Scripta reliquiffent. Illud quo$me morie prodiderunt alcibiadem aliquado vafa aurea atcp argentea que atbenienfes in pompis {upplicacionibu($ferebant retinuiOe quedam bis que deinde in quoti' dianis couiuiis Gc vti folutum effe ac fi propria fuppelledli vteretur* Erat aute ea temperate Hiperbolus cuius vt improbi 8lt;£lagitioG bominis Tbucitidcsmemi, mtjs cum dudiofe colligeret ea que m alterius infamiam diceretur (Tomicis qui audaciflime temporibus illis mores bominu increpabant magnam fubminiftrabat vituperandi materiam. In eo preterea glorari plurimum videbatur quod gloriam negligeretatcp contemneret quam quidem rem nonnulli audaciam 8lt; fortitudini' ego vero impudentiam 8lt;fecordiam appellandam celeo. Hoc igitur miniftro po' pulo atbeniebs fepenumero vtebatur ad eos diuulgados fermoens qui priucipum . reip.8lt;potentiffimorum ciuium crimina vituperationesac infamiam cotinerent.

Eo igitur tempore Hiperbolum a multitudie perluafum cuidam principum reip.' Oftracurti parare fama vulgauerat. Illud vero eft exilii genus quo po'atbenienßs ~ potentes ac prenantes gloria viros de ciuitate expellere confueuit. In ndie magis 'folacium ^ timori remedium queres alcibiadem be infidie quas vni illorum trium, macbinabatur EHinerpolus minime latueru t Ita$ periculo cognito Niciam uel ut nonnulli abi uolunt Pbeacum allocutus omni fimultate poft polita m eius amicici am rediit Illiuf^ potencia fuis luribus addita tantum valuit ut (Dftraci nota i au'• torem conuerfa Hiperbolum atbenis expulerit nihilominus eo tempore quam tale exilium formidatem. Nemo etia fbrdidus neqi ignobilis aut irlignisifamia vit vt Plato comicus inquit cum Hiperboli meminiffet cofueuit buiufcemodi penam fub ire. IDigna eft igitur ille fuis moribus:indigna vero ignobilitate fua 8lt; feruili cen/ ditione perpeffiis.Cum (Dftraca nobiliffimoru ciuium non Ibrdidorum hominum caufainftituta videantur. Sed bec in aliis locis funt a nobislatius pertractata alci biadem vero ea tcmpeftate glorie Nicie ac potentie inuidentem :qua cerna bat non fine magna boftium admiratione amp;nbsp;fiiorum ciuium beniuofentia ^pra modum aù geri die noeftuq? affidue augebant cure atq; anima ambitione ardentem variis fern per conGliis incitabant.Ad ea omnia macbinadi quibus8lt;aua:oritateauferreNi cie amp;nbsp;dignitate luam amplificare poffet. Contraxerat autem fumam cum Lacede moniis familiaritate quia de (parciatisquos atbenienfes in infula ceperat pilo be ne ac predarepauloante meruerat, Verum'cum pofteaaudorc Nicia pax data

ocr page 125

LaeedemonUs effet :amp; captiuilibertatereftuati obfcarafaqaod^i^odo alcß^ hominemagnam eft Nicis apud Lacedemonos audoritateomnefagrecos uma tentia coCecutus ita$ crebri afferebatur fernTOues quibus Periclem excita, e N^ ciamCubtuliffebelM dicebant addiccbat$ efTcin gtecia permultos qui boetedus inter atbenienfes Lacedemoniofcp initfi Niciam pacem vocitarent.Hec igitura, cibiadcm emulation? amp;nbsp;glorie cupiditate ineen fum adeo vehementerv^ban nihil aliud agitare moliticp videretur:^vt hac pacem que tanta famam Mietep' petat pertu^aret 8lt; Nttiam ipfum a Lacedemonioru gratia bemuoletiaqiauerte ret.Adhoc auté agendum argiuorum resamp;ammia Lacedemonus alienati ocelli unem ei amp;nbsp;quart anfas prebebit.Percipiens ent argiuosnon fa^sLacedemoniom fidei credereatqi ideo alias fpeaare resp.quas arbitraretur fine vlla exceptione fuis rebus prefidio fore lOeculte principes argiuoru hortari cepitvtrdiflislace, • demoniis ad atbcniefcs fe vertant Gbi$ perfuadeant atbenienfes quos tam p,aciscu lacedemonns Èidte pemteretiilhs poftbabitis no modo argiuosin amicitia fed in focietatem eba G velint recepturos:amp; forte Lacedemomi per id tempus icŒo cum Boetus federe 8lt;Panacft):qu? antealocû integrum florente^ acceperant,deleto pene ac deferto atbenienObus reftituto:(ic eorum arjmos irritaueratvt lam in uifum Lacedemonioru nomen fulpeaumcBatbenis effet. Alci ja es ane nouan darum rerum occafione naAus quotidie alia atep alia difcordiaru feminat per dui, tem ferebat Niciam il aperte palamcp accuCans quodboftium partem quam dele, re fine vllo diferimine potuerat (pontefua intadlam dimiuTet.patre vero captam in po.AtbenienCis manibus conftituta non reip.caufa fed vt Lacedemonityu benl Uolentia inirettreddendamliberaliter cenfuiffct. Addiciabat preterea in dicendis coditionibus pacis Lacedemoniorum gratia dignitatis atbenienfiu adeo oblitum Euiffe Niciam vt non modo equo fed etia libenti animo paffes fît Lacedemonios in' fciis atbenienfibus cum Boetus vel Corinthiis focietatë poffe contraberc. Atbeni, enfes inuitis Lacedemoniis non poffe.Dum bec Alcibiades apud pojra ac indig 1 natione accenCum cotra Niciam machinabatur EorteLacedemonioru légatt atbe nas venerunt gratos vt ipG dicebant ac beniuolos afferentes fermones. Vulgaue' rint enim fenon mido confirmandi nuperrime iétam fedus led focietate etia a' ciendi fi atbenienfes velint plenam poteftate habere Primu igitur li oratores a , euntes fenatum^cu gtatiffimi verbis exp)Culpent mandata fie benigni(nais au dientibis vifa funt vtmignam gratiam apud fenatores qui frequentes eo die c^n iienerantfù? reip.coparauerit. Sequenti die cum alloqui populum vellent metues Alcibiadesne eadem oratione auribus multitudinis blandientes omnia fua cof i ia inulto tempore agitata vno momento peruerteret argutam fallatiam machinatus clam ad eos acceffit:commemorati1$primu multis amicitie caufisqueubi c^m la। demoniis intercedebant lD?inde quid inquit viri Spartiate huius ciuitaus no ^ ftrorum$bominu mores vedras aures latent. An ignoratis quantu inter Senatu poque atbenienfem interfit:Hefterno die cum frequenti fenatu tam grata tamep benigna expo fuifti mandata.Extemplo prudentiffimorumhominum mentes que modeftia oratione perfuaderi facile (olentvt vcftris fermombus acquiefeerent co puliftis nunc G apud po.temeritate 8lt; infolentia quadam loquentium verba meti, tur eundem dicendi modum feruabitis in tantam fuperbiam eorum animos effer' ,retisivtfruftra deinde a vobis 8lt; ab iis omnibus qui veftre caufefauent laboradu effe videatur lam enim percrebuit vos Gc Gipplices Gc demiffos ad hanc vrbem co fugeve vtiam imperite multitudini perfuafum fitlacedemoniord remp.nifiatbe' nienGum Cocietate fulciatur faluam effe non poffe. Agite igitur fapientia veftra 8lt; ttefilio amiciffimi hominis qui minimi huius populi naturi ignorat creditepopulu

ocr page 126

adeuntes non tie alfoqaimini ac (i mandata liberate eu omni poteftate permiffi ve ftro arbitrio fint? vt coram fenatu pridie egeftis. Sed bancampliffima auctoritate prudent! conOfio tegite vt fenatus deinde populum minime veftris verbis elatum in banc fbcietatem quam vter$noftru intendit.'perducere fine labore conatu poP fit.Hec cum dixinet iureiurando adact'svt ea omnia ßlentio coprimeret.lDimifit multa de Nicia adicens quibus amp;nbsp;fide eripuit illi amp;nbsp;Gbi apud eos gratia copara, uit.Admirantes eximiam quandam ac prope lingulare eloquentia alcibiadis. Po' ftero die cogergata contione venientes Itacedemonioru legati amiciffime ab alci' biade bumaniffimecp rogantur vt ea que vellent diceret Extemplo illi expofuerGt mandata remiffa fane ac frigida longecp ab expectatione populi amp;nbsp;ea fama que vul gata erat aliea (urnam auctoritate quam habebant tegentes vt alcibiadis collium fequeretur At vero alcibiadesp)t$illi finem dicendi fecerunt non is qui legatof fefelhffit fed tan^ dolo fallatiaq? de ceptus mcerpare eos cepit duplices infidos mutabiles appellans necp fincti quicq?i verbis fuis integrier ba betes bine populus illinc fenatusindignabaturatqpbac legatcrum varietatem quali deriGonemquanf dameffe putabat. Niciamvero ftupor Gmul at$meftitia occupauerat admira tem banc 1opinatam legatorum pmutatione ignorantemq ^ dolum 8lt; fallatiam altibia dis. IReiectis igitur ob bec Lacedemonioru legatis:bellum fubito magna exarat Nam poft legatoru difceffum extéplo alcibiades dux milicie frequeti fenatu popu loep electus primum fagaci cofilio nitendu putauitvt Peloponeflum varies factio nibus laboratem aduerfus Lacedemonios quoad per eu fieri pofet cocitaret.Etat enim argiui Elii Mantinenfes aliicp populi Licedemoniis Finitimiad fpem nouariz return erectii.quos G in buius belli focietate traxiffet magnum mométum rebusi Pelopeneffo gerendis allaturum fcede cernebat • Bios igitur muftis modis ratio, nibufcp agreffiis tadem compulit vt armis arreptis fimul cu atbenienSbus eadem bclh fortunam experiri vellent fibiq? persuaderent banc expeditione ad veribs La cedemonios fu ceptamno minus ad (equam ad atbenienfiu remp. pertinere. Qui' bus rebus effectim etvt bellum deinde comuni coGlio excitatum fic prope fpartæ 8lt; longe ab atbemenfiu finibus gereretur vt periculofum Lacedemoniis foret eo i foco cum botibusdecertaret magif^ eis extremu patrie malum formidandum m aduerfb prelio ^ mediocre co modum fpernandum in vidoria edet. Veru inter bec mille viri ex nobilitate Argiua rep.occupata 8lt;populari flatu deiecflo Cuaduer 'fus Itacedemoios prelium comififfent fuß fiigatiqi magna accepta clade in vrbem pelluntur:ibich iterum aduerfus armatam multitudine cui ad capienda armaani mum fecerat Lacedemonioru vidloria decertandum fore videbatur. Cum faper, uenies alcibides fulcepta multitudinis patrocinio flatum populare in ciuitatem re ftituit. Pod bec alcibiades populum Argiuum de quo tam bene paulointe mere erat extemplo fuis adhortationibus compulit'vt abargisnouis menibus dudlis q fiduobus brachiis iungerent mari vrbem quo facilius amp;nbsp;ciuitate tueri ab lacede, moniis 8 lt;nbsp;tutiusipG iuuari abatbenienlibus poOcnt.Cum veroidem Patrenlibus fuaderet dixiffe quondam ferunt :(ibi deinde ß hoc egerint cauea nt Patre.Illa eni menia anfas fore predico quibus atbeniefes pro fuo arbitratu noftram capient vr' bem.Ad bec alcibiades forte inquit o amice euenire potefl quod dicis fed tame fe' ro 8lt;ex pedibuspatre a nobis confeftim vero amp;nbsp;ex capitea Lacedemoniis occu' pari porie videntur Verum G minus hoc prefidii genus illis placeret hortabatur fal tem vt amicitia atbenienCum quaG vallo quodam moniti flatum fuum firmarent remp. tuerentur atq? pro maiori amoris indicio comunem viuendi rationem fufei' perent quibus adhortationibus perfhafi Patrenfes ne afpernari liberafita tem athe nienGum viderenturialcibiadis voto coGlioq: patentes pro more patrie iureiurado

ocr page 127

promittant frumenta vineta'oliaeh agros deinde Atticos fic fc au putierum bab? turos:acG ea omnia Gbi fueep reip'effent comunia. Sed dum bec fumma cura ac di ligentia gerebantur .Interim tamen a'cibiadem aiunt nimium cedentem cupid' tatibus fuis (blitum ede nuncvenerit Baebo frequentius indulgere .Nunc egre' gie ftratisfedis in triremibus pernod:ire nunc purpureis ac preciofis veribus vti multa deniep que luxum 8 lt;nbsp;pompam immodicam pre (e ferebant ingeniti am' bitione ftudiop perquirere Quinetiam dicut inter alia que de illo referuntur di peurn aureum no patrium vUum infigne fed cupidine cum pbaretra ac fagiptis ba bentem (blitum ede geftare.(Quibus facile apparebat anima viri multis corrup, telis a primis incunabulis depriuatu ad varias deinde illecebras 8lt; omnia cbieaa' mentaque turpem vo'uptatc patiunt fuiffe prodiue.Verum nd nulli prenantes vi Yi amp;ciuesin rep. principes bac licëtiam alcibiadis fupra morem 8lt; confuetudiné vrbis elatam non bominis in libéra ciuitate viuentis fed tirannidem affedthis iu dicium effe putabant. At populi animus qualis erga eum effet probe Ariftopba' nes lis verbis oftendit:cum de alcibiade loqueretur.IDefiderat inquit populus at qiodit:videretcB rursus bominë cupit: paulocp vltenus leonem in rep.nutrire non decet aut G nutriatur eius deinde libidini (eruiendu cd:Sed exaltera parte largi donesludorum fumptus amp;nbsp;ingens erga remp.magnificentia qua maiorû Quorum gloriam fuperabat eloquentia inCuper rei militaris difciplina genus forma aliacpp multa quibus alcibiadem mirifice natura indruxerat cam fibi gratiam apud popu, lum vendicabant:vt multi impura illius facinora 8lt; liberu viuendi modo equo ani mo tollerarent bec non flagitia fed adolefcentic ludos at$feruentisetatis lafciuia nucupantes.vduti ea que de picore Agatbarco 8lt;Taurea illo aduerfe (Eboree principe referuntur quorum alterum alcibiades vi domi detentu donec fuas pin' geret edes:poftea cum doniS dimifit. Alteru vero cum in eborea illum fuperadet Victoria leticiacp eltus pugno percudit lllud autem permultos offendit qgt; atbenien Gbus de interficiendis meliis qui caption prelio fuerant confultantibus prêter opi nionem omnium alcibiades cenfuit vt de illis fupplicium fumeretur. Sed bos alci, biadismores 8lt; impuram viuendi rationem imperiti bomines modeltis nominito exeufantes equiusEortaffe qua decuit tolerabat. Prudetes vero acinlignes nobii täte viri amp;nbsp;incotinentiam eius iniquo ferebat animo 8lt; infulam libere ciuitati au diciamveluti Cpetiem quadam tirandis perhorrebant: Vnde ibud Arcoiftrati me morie proditum eft duos inquit alcibiades quafi vnum debgnans tirannu neqj At ticanecpgretia tulit:8lt; Timon ille quem antiquifcriptores ob nature afperitate in bumanum ac inhospitalem appllant alcibiade aliquando a contione redeunti ob uiam facflas Madte inquit virtute adolefcens audloritatem tuam potenciam auge magnam enim bme reip•perniciem augebiS Hec Timunis verba qaibufdam velu ti infania deridentibus prudents viros qui audaciffimi adoleCcentis 8lt; ingenium 8lt;animum formidabant perturbaret Sic igitur ob nature varietatem alia atep ali a de alcibiade habebatur opinio verum cum atbenienCes viuete adhuc Pericle ma' gis eciam poft eius interitum amplificandam imperii cupidi de fubigenda $icA„ i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rogitarent primu ex alienis difcordiis vt plerumcpEit occaGonem nadli defensione

k- eorum fufcioiendam putauit:qui $iracufanotu vim tolerare non poterat Itacp pe-l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tmtim miffis antea auxliis amicitia deinde ac focietate cum illis inita eum lam adi

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tum Gbi in Sicilia patefecerant vt appareret populu atbenienfem fundameta ma'

\ioris miheie iacere maiuCep moliri in animo bellum. Hanc populi cupiditatem alci' l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;biales Vue quo$libidini amp;nbsp;ambitioni congruentem quo per eum fieri poterat aece

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;debat: rationibus multis oftendens hanc expeditioem ingens imperium perpetui

l- gloriam athenienGim reip .parituram Audenda aliquando vlterius progredi nec

ocr page 128

pedetentim vt antea fed totis viribusagrediendam Siciliam effe Ipfe vero longe etiam maiora ^ verbis proferebat mente concipiens no Siliciam vt pleriq? finem belli fed alterius expeditionis initium fore putabat;tlam$ea occupata prouicia car tbaginem deinde ac Libiam tum italia Peloponeffumcp animo deftinabat. At Ni cias lon^e aliter fenciens magno conatu iis confiliis aduerfabanturibuius expediti onis difficultatem Siraculanoru potentiam vicina bella in medium afferens. Sed equiori animo verba alcibiadis audiebantur a cundla pena ciuitate que t^ta buiuS belli cupiditate flagrabat vt eam in manibus exploratam victoriam babere videre tur.Sedebant enimin tbeatrisac paleftris fermones viri amp;nbsp;alii luuentutem adb^c expeditionem multis abbortationibus cocitabant Alii Sicilie formam fitumcp car taginis defcribebant'alii narrabant exempla maiorumtqui rebus preclare ac mag nifice gedisampliffimam gloriam fuis pofteris rdiquiffet. Fuere tamen duo pre' ftantes viri Socrates pbilofbpbus 8lt; Metbeon aftrologus qui loge a (uperiori fen tentia alieni. Ille quidc fblito fortade demone geniocp admonitus. Hic vero aut ra' tioe aut vaticinio quodam compulfus ciues terrebant mouebantcp vt ab boe tan$ funefto ac perniciofb abflinerent bello. Quinetiam Metbeonem dicunt fblicitu de periculo filii proficifcentis ad bellum quad preßgietem calamitatem futura qdM noAc domum propriam combuffide atqideinde fua fortuna in contione deplorata fic populum ad milericordiam commouide vt prêter cofuetudinem filium fuu re ceperit beneficio populi ab oinni milicia ac expeditione exemptum.Ceteru omniG animis in bellum Siracufanum.'cduerfus atbenienfes nibil vitra differendum rati duces milicie Niciam Alcibiadem ac Lamaebum elegerunt Renuentem vero Ni' ciam ac tergiuerlantem propter collegarum fbcietatem:populus ArbenienGs pu' blica audloritate adbibita coegitimperium vt acciperet.Eftimans Lamachi ac a! cibiadis ferocitate cobiberi tarditate Nicie ac teperari modeftia poffet.Lamaeb? eni amp;nbsp;fiiam ad feneeftuté vergebat erat tame in periculis adeundis longe audatior cp etas fua poftulare videret.In medio deinde apparatu belli tétante rurfus Nici^ bac expeditione turbare alcibiades cotra enites Hiperauit puicit $ vt p.atbeniefiS totius admiftratione futuri belli ad duces qs nuper elegeat magna cu auctoritate deferret. IDeide p?paucos dies fatis la otbo coparatis ad bellu cu foluere a Pireo] amp;nbsp;luo arbittu pofret noua repete religio ciuitate luaßt nutiatibo cudis feta Cere ris que appellat Adonia eo eni tempore celebrabatur multa feda borredaqi jpten' dcret amp;nbsp;matronas paffim p vrbe fimilis cadaueribo q ducutur ad rogu imagines collocare 8lt;ante fepulturas^pcubere magno cum gemitu easimitates q mortuo^ celebrare funera folet.aditiebat pterea Mercurii ftatuas q?/:atbenis magna copia erat ex oibo locis ciuitatis vna nocte fuiffe diectas capitibu($pfractis ad terr^P ftratas iacere Perturbata igit ciuitate at($fid fblu inteta vt auctores bui^ facino ris reperiret incerti rumores fama vulgarut boc Siracufanoru gratie fuiffe a Cbo rintiis ppetratum cp (peraret a pfenti be!lo po.atbeniefcm aut retardare ali$ diu cura religiois liecta aut auertere penitus pote quibo ncc affentiri atbenienfes vi' debetur nec vlla ratioe adduci vt crederet Coritbeoru fraude violatos eße iViercU rios fed potius exflagitiofbzp iuuenu corruptela quicofueffent coiuratioe inita in ludis 8lt; conuiuiis conuenirc boc impiu facinus prodire arbitrabantur amp;nbsp;forte cqs dies capti fut aduene ac ferui nonulli q cora fenatu populo$adducti buius facino' ris culpa 1 alcibiade coferebit afferetes eu babere fbdaliu cetu q domi coggareË vcluti 1 fcena biftriones ad facra cereris imitanda 8lt; ea referenda miftena que m3 gna cu reuerentia celebrari ab atbeniefibus fble. Addebat preterea eos inter fe çe4 remonio^ munera ede partitos Politione queda effe eu q facras tenebat tedas amp;nbsp;tbeodo^ preconem vocitari amp;nbsp;alcibiade veluti facrorum antiftite reliquos fodalq^

ocr page 129

SS

Arebanamifteria^ docere. Blee funtque precipue a Tbeffalo aceuGterre in Atei' biadem veluti impium 8lt; exeerandu hominem (cripta effe coperimus. At vero at' dbiadis inimici hanc nacedioccaGanem na:^i cum vbiq? amp;nbsp;veteres illius mores 8lt; ante ad:am vitam no contentam mediocritate ciuili ad fidem prefantium criminii retulrfet G~ populum ad iram ac odium cocitarunt^vt fautores illius fubdinentes aduerfarioru vim primum de omittenda alcibiadis cauta cogitarent. IDeinde cer' nentes nautas remiges omnes denicp mihtes tum domefticos'tum peregrinos ad nerfus alcib.adis limicos palam maniFefte$infurgereranimu rurfus quem prope abieceret receperunt.'omnes enim anxiliares fed precipue milites Argiui amp;nbsp;mille pedites mantinetes fe ad hanc militiam veniffe dicebant alcibiadem terra mariep aut nullum alium ducem fequerctur. Hec cu viderent alcibiadis aduerfarii veriti ne mu'titudoin expecftatione belli eredla horum vocibus quorum opera ni(i bello podhabito carere non poterant ad toUedim ludciu flecfteretur nouis coGliis virii aggrediuntur.Inftruuntoratoresnonullos qui 8lt; (i aduerfus alcibeadem occultas inimicitiasexercerent no tame minori odio lt;$aperti mimi -i eum habebant. Ii po, putum adsuntes veluti ciues quibus cure effet reip'falus militis verbis oftendut^ indignum athénienne prudentia Gt Gmul amp;nbsp;cladem ingente pircre 8lt; miltitudi, 'nem pene imenG cumexvrbinis tum ex fbciorum copiis collectam ad bellum ar gt;nbsp;mare grauiffimum fortaTe omnium que vn$ ea resp. gefferit:8lt;eodem tempore tanti exercitus ducem reum conditui :iudicio didmeri ac populum athenienfemq animo Europam Affricamep concioiat^in audientibus accufationibus fruftra temgt; pus tereremauigandum igitur ede quod bene ac feliciter eueniat 8lt; in aliud tem' pus ludicium differendum.Confecto enim belle cum alcibiades per ocium adede fue caule poterit iudicium condituat rem cau(am$cognofeant amp;nbsp;opportuno reip. tempore fecudum leges fentetia ferant no latueruntingeniu alcibiadis heeiGdie quasinimici fub amoris fpetie apud imperitam multitudinem in fuum caput ma' cbinabantur.Itacp precibus querelis omni den iq: contentionis genere eniti ad poquot; pulum cepit:vt de hac accula tione ante profectione fuam decernetur -indignu ede clamitans fubreditum Gium intergam caufam referu ire amp;nbsp;in magnam expeditioquot; nem ducem mittere:quem omnesgreci accufatorum criminibus obnoxium putet quamaudoritatem in exercitu habiturum cum credant quem milites ignoret an vt imperatorem an vt reum (equintur:Plane igitur cauCam inimicorum odio at$ muidia excitatam ante omnia cognofeant:ac G alcibiadem vt inimici vo'unt nocen tem inuenerint (ibi fecundum leges penas condituant. Sin vero manifede cogno quot;nbsp;uerint fe longe ab hoc (celere ede alienum:tum in lucem perferant innocentiam fua Vt fidenti animo proficifcatad bellum.Non enim decere populum atheniefem ne Œ reip. expedite nep maximis rebus quas gerere tantis conatibus paret vtilc effe Sic ducem athenienfem texpeditioe accedere vt magis domcdicos bofles qui poft tergum reliquantur $ externos qui aduerfa frote dimicaturi Gnt formidados puquot; tet. Poft longam contentidem re integra in aliud tempus referuata.quia prefenti bello miram allatura videbitur: triumiiri lubente (enatu populo^ athe iienG claf fern cofeenduntmee multo poflea tempus idonium ad traiciendum in Siciliam na' Ai dato profecftionis ligno :cum magna repedantium voluptate a Pireo (bluutduce tes fecum fupra centum amp;nbsp;xl'triremes centum 8lt;quinqt milia peditum tum fagit tirios ac funditores mille 8lt; tricentos tormentorum pretercaac machinarum exquot; pugnandis vrbibus copiamingentem' Secundo vento ad Italiam delati regium quod ex propinquo Siciliam fpedlit primo aduentu occuparunt. Deinde confulquot; tiritibus inter fe de adminOrtioneeminentis belli alcibiades Giadénte Lamacho K^pagunte varo N.cia ingenti celeritate in Siciliam tmecit ac nulla interpoGta

ocr page 130

mora CithiMm ideftoppidum non ad modum longe à $iraèufi3 Gtum pritt^ ot^ett piuit $ oppidani aut fuis preGdiis vrbë tuen autaccerßreaüude fiibüdia pjffint mocinitio profpere felicitercp fecuto iam ad reliqua peragenda milites Alobiades fefe pirabint ex Aimantesommaqueeunq^ forent illo no alio duee (iiperare 8lt; con (equipoffet cum tri(11 nutio allatum eft:cum atbenas ad iuditium reuoean.Nam pod difceffum illius maiori parte vt pferucp fit meliorem vincente inimici omni co* tentione adbibita populum cocitarunt ad earn confpiratione prius inuenienda de inde extirpandim qiamauA,re prtcipeq? alcibiade fa Aam efre dicebat. Rag cep turn eft de coniuratis qui in (imulabantur modice prima agitari'deinde crefeente odio at$inuidia tata extemplo rabies ciuitatem inuiGt:vt in quofcuçp amicos ac fbdales alcibiadis Gne vllo difcrimine (euitum Gt • Nulla enim (eruata iudicii for, ma alii necabaturalii trudebatur in carc^rë nec quifcp erat tam innocensiqui fi te'? nuem fufpitionem huius criminis incidÆt furentis populi m inus poffet effugere Ëos vero qui primum banc cu'pim in alcibiade contulerunt: no Tucitides qui btl ius facinorisi bidoria meminit (ed Phrinicus a'ii$ndnulli Dioclidemac Teucri fuifle teftantur vt ex Phrinici (criptisintelligi licet.Teinquit amiciffime Mer, curii integrum atq^ incolume feruame G cecideris amp;nbsp;amico infamie Gs amp;nbsp;dioclidi prebeas facultatem nocendi.Cauebo inquit ne Teuceraduena poffitabefle colono Ied iam (atis copertum habemus nemine fuiffe inter eos qui alcibiadem oppugna, bat Gc Chi ipG conflantem vt aliquid vn^ (labile aduerfus eum firmuqi protulerit Quin Potius omnia fac^a pro arbitrio crimina 8lt;comëtitia videbantur. Rogatui quidam acculatoru quonam pacftoeumiqui Mercurii datua percuderat coCpcxiP fet rclpondidit fe bencfitio lune percufforisvultum (acrilegicp nouide. VerumcG rimin,Aisredemtis luoe qui tenebre vigere precipue folët id facinus perpetra tum effe conflaret:fatis preceptum fuit a prudentiffimis viris cum 8lt;pugnltia(e cum Ioqui:8lt;maliuolentia ad acculandu alcibiadem no veritate copollii populus ta men Gc alcibiadi eratinfedus vt non argumeta non teftes no deniçp homine vllum qui illius fllutem ac innocentia tueret audire eque animo podet: accufitores econ' tra atqp eorum crimina in abfentis pernicie fabricata 8lt; libenter admitteret 8lt; fuiS fententiis comprobaret Quibus rebus affecdum ed vt amici alcibiadis leui etia fu' Ipitione notati furentis populi Rabiem metuentes abi occultis in locis fe abderent ahi falutem adipifeeretur fuga ndnulli priufcpopinabantur opredi in carcere tra' derentur.Inter quos fuide aiunt Andocidem quodam virum genere ac maiorum gloria clarum cuius originemi Vlixcm audlore Hellanicushidoricus refert Huc populus athenienGs quia ip(e econtra multitudinem alpcrnabatur vt inimici iam multo antea oderat Creditum vero facile ed eum in hac caufa effe nocentem quia Mercurii datua queda ampla at$ magnifica domui fue propinq ceteris difieAis atepperfraediS Cola pene intadla permanferat.Huic datue Andocidem ad euitan dum fufpitionem pepercide decebant Vnde nome deinde quod hodie quoqp feruat fortita effe videtur amp;apoderioribus titulo indicante Andocidis Mercurius voci tata. Huic igitur Andocidi luffu populi in carcerem tru(b timensquidam nobilita te imoar prudentia vero audatiacp fuperior in eodemcarcere codi'utus perfuafit vt ipfevna fecum aliicp nonulli nocentes fe effe confiteretur Manifedanti enimfe ipCum dicebat fecundum legem impunitatem coditui.Itaqp faudus ede paucos op timos ac predantes viros quibus precipue formidandum erat mentiendo faluti Gie con'u'cre q; cum plerilcp hominibus (brdidis per inuidia fede turpiterq? necari H)C fuidente timeo cum adentiretur Andocides in medium prodiens confeffione finUpfe alii:pndnulli a populo liberantur.Fueruntautem ab eo amp;nbsp;proprii fetui vt maiore fide fuis verbis acquireret amp;nbsp;plerig alii (bciifacinoris nominati de quilo

ocr page 131

omnibus prêter eós qui faga arripuere (timptum fappliciu eft.Podbec populas athenienfis in dcibiadem ita ac indignatione cbnuerCa quofdam elegit:qui vna tri remeWamiUam primo deinde Siciliam peterent:a'cß iiemconenirent modele alloquerétut multis rationibus fuadentcs vt ad diObluedum mdicium 8lt; dilauda. criuina que Ubi inferebantur atbcnas rediret . Metuebintenim quod erat ma gnopere formidadu ne fi viS ei afferretur:bomo ferox ac turbulentus aliquam Cedi tione in exercitu concitare.IdqtG teptare alcibiadesvjluiffet Facile in boftili terra potuiffet efficére• iNam fua (ponte milites poft$perceperunt populi Atbenienfis edidum paffim p2r exercitum fremebant clamabant^ neminem effe /htbenienGa prêter vnum alcibiadem:cuius duciiauCpitiocp bellum Siracufanu confici pofTet teo abeunte Finiendam miliciam efe nec vlteriusin ea prouintia tempuseffe teren dum ^Cernebat enim Lamaebum virum impigrum 8lt;in rebus gerendis ferocem prohiberi aucftaritate Nicie quo minus fua audacia vteretur:Nicie vero F bello ge, refido tarditatem quandam effe innatam:quam (blus alcibiades potuiffet fua vir' tutc atep ingemoexcitarc. Difeedcns igitur alcibiades ira indignationeaccenCus Meffanim primum que certam deffecŒionem paraueratex manibus /h.beniehum. abftulit dam Siracufanis rem omnë aperiens ac detegenseos:qui tradere vrbem populo atbenicfi deercurrant.IDcmd: cu in Thurios p^ueniCet deceptis culto' dibus etrireme: qua athenas ducebatur:renete proGlnt ac celeriter fee proluet!! naturamedpiensicum certo in loco detuhnet facile perfequetium minus eHugit, fit vero poft bec roganti cuidam num patriam fufped:! haberet reCpondiUe aiut fe patrie plurimi credere vite autem difcrimen ne matri quidem fue comittendu putare.Fieri enim ignorantia poffe vt nigrum pro albo ferat lapillum,Nec multo poftea cum percepiffet fe vna voce a populo atbenienfi morte damnatu at e^°m'. quit odendam lUis alcibidem viuerc. Accuratione vero fic (e habuiffe aiunt. Thei talus Cimonis alcibiademClinic in iudiciû vocat quonia contra iusfafep Cererem violault cG in propria domo fodalium cetum haberetquorum alu preconis t,aru $miniftri alii difcipulorum officio fungeretur.gt;pfe veluti facroru antiftes ffircba, na mifteriacpdoceret at$hec omnia faceretcontra ediaa amp;leges.(Que o im ugt; tunt abEumolpidis 8lt;Eteufine faccrdotibus coftitute Atbenienfesigitut pubk catis alcibiadisbonis eocn absente damnato ne aliquid quod aduerfiisi umjen poffet in tactum relinquere decreueruntvt omnes miniOri mini(tre$Geroru a ci biademveluti impium ac nefandu hominem exerrarentur earum vni decretcyio puliimperiogneghao dixiffe aiunt fupplicationd ad Ce non execrationum otticia pertinere. Inter hec alcibiades ex thuriis in PdoponeTum protecŒas fe tergos con tuleratat$inde cG a patria W$ inimicis omnia mala expe^landa^le arbitraret fortu tam temptandam ratus ad Licedemonios miferat qui diceret i pu ica pre ftita fide Gbi adeundi Spartam potedatem f^cerin* allaturum femu^a qu, ad con munem vtilitatem magnopere pertinerent. Faci ipoteftite alcibiades clt; fi antea Lacedemomis vehementer fuiffetinfeftus tamen mutata fortu la rerum comitet bofpitaliter$ CuCceptus primu eos de bello Siracigano consultantes multisratio' nibus compulit vt Glippum ducem ad ferendamSiracuCanisopemcontra atbeni, enlium exercitum mitterent.IDcinde vt iUmcaduerCus Athenienfes propinquun monerent bellu.Poftremo vt Decetiam vrbem quo nibil preniciofius aftem atbe nienhbus potuit menibus circumdarent prdii,i«B munirent Hisatq ? a iis permu , tisbreui tempore factum eft vt ILaccdemonii non modo in publicis rebus fed ins etiam que ad priuatum viuendivfum pertinerent alcibiadis ingenium admiraren tut'Nam cum viderent ipVum ad tondendamv$ ad cutem barbam more Laconi totoißres adbibere « frigidis balneisvu vt duro pane nigroep lurevelci vix

ocr page 132

addaci poterantvt crederetenmefTe virum?quem acceperantin omni dcfitiardtti genere Fuiffe verfatum. Sed tata merat afeibiadi comitas at$ ad omnia naturalis ingenii dexteritas vt faci'ediuerßs cdtrariifqp hominum moribus quod afit fe affe qui pofTe diffidunt: futim viuendi modu accomodare vidercturiceU Cameleo qui dam quem aiunt albedme tantu excepta omnes colores (ufeipièndos aptum effe na tura. Erat enim in ILacedemonia homo grauis (euërus amp;nbsp;quod apud Spartiatas plurimi fit pugnator egregi? In Ionia iners mollis ad muftis voluptatibus deditus Irtthratia quo$nunc potando nunc equitando incredibili arte barbararum mores imitabatur.Cu TiCapherne vero fatrape diu verfatus adeo Fallu pompag amp;nbsp;ornat tu omnium rerum cunctos alios excedebativt Perficam magnificantia qua illi p1u rimum valent fuis deliciis fuperaret.Heccum ageret alcibiadesnon mores in ali' os mores aut naturam in alteram vertebat naturi fed interioribuS cupiditatibus tecftis Temper ad eorum cdfuetudinemrquibus cu verfabatur Tuum accOmodabati genium.Itaq^ Oquis ex eo viuendi modoquem illeapod Lacedemonios pre Te fere bat metire homine voluiflet non filium Achillis vt ille poeta inquit fed viru Spar ciatam fub diCciplini Licurgi a primis incunabulis inftitutum alcibiadem efre dix ifTet. fit vero ex altera parte fi idem potuiflet occultum illiusingeniu abditamqp naturam diligentius intueri eam profero fentetiam protuliffet quam de efena in funere matris nimiu fuis pepercerat comis ille poeta tulit.Mulier eft inquit que femper fuit pridinum ingenium feruans priftinaq ? natura. Poft hec cum agis La' cedemonioru rex in expeditionem effet proFecIlus Ferunt timeam ifhus coiugem adulatioibusalcibiadis bhnditiify pcHedlim primu familiariter fecum Fuiffe ver fatam. Deinde impudentia Gmulcu amorecrefeente eo temeritatis atep mlanie ^p ceTiffe vt cum infantem peperiflet ipfum amp;nbsp;Ti forisLeotichidem domi tame pre. Tentibus ancillisalcibiadem vocitaretatep cius Filium eOe fateretur alcibiade quo, q? ioco dixiffe aiunt non a fequefitam Familiaritate Timee quo aut cotumeliaque ^ afficeret aut voluptate Frueretur fed vt liberos qui deinde Laerdemonioru rc^ ges futuri client procrearet. Hec eu multorum fermonibus deferrentur ad ägide tradunt hominem non tam accufatoru criminibus qui fuTpitionem de afeibiadc fa, debat quam tempore eße adductum vt violatam vxoris pudicitia crederet .INani antea rex ingenti terremotu percupiis reliera in vrbe conmgc decem continuos ab fuerat menées. Poft hoc tempus natum Leotichidem fuum filium eiT? negauitex quo aiunt illum veluti a regio laguineaherum {hcccffioncregni apoflerioribus fu' iffe exclu fum.Verum inter hec cum athenienfes re mafegefta ingentem cladem in Sicilia recepiflent extemplo Chii lelbii Ciciceni ad fpem nonarum reru eredU vno eodemep tempore Spartham miferunt qui dicerent Te defectione a populo atloenquot; enG Fadluros (i Lacedemonioru prcGdiis fulciantur Lacedenronii verohis libenter auditis primu vna voce in hanc fententiam ferebanturvt cenferet optimum effe boetios lefbiis Phamaba cum Cicicenis auxilium ferre. Deinde anciore alcibiade cdniio permutato Chiis primu totis viribus fubuemendu rati claOem parant cacp magnis copiis refertam ad tutandum Chium proficifci iubent alcibiarfes in hanc expeditionem profcdlus nunc egregiam operam in bello nauando nunc Lacede momoru ducibus consulendo tanto detrimento athemenlibus fuit vt pene tota Ioni am ad defectionem compulerit. Dum hec in Ionia geruntur interim agis tum ob inuidiam que animum eius vrebat turn ob violate vxorisinrariam dies nodlcfy ni bil aliud agitare videbatur niß vt ruina alcibiadis odium {um reftingucrunt Et iz Spartiate nobiliores qui aliquam dignitatem in rep.obtinebanteodem padovt a^ gis muidere glorie illius ac rebus prolpere gcftis inceperant.Ita$ perniciemei co muni conßlio machinantes ad prefect claffis in Ioniam mittunt qui iuHu regum

ocr page 133

Akfóalem de medio tollantSed callido ingenio vit cumhllate miarie «quanta' inuidra gloriam fequeretur non immemor effet femper Lacedemonioró fidem {u,:„. fpedlim Labens in bello gerendo eorum mandatis obtemperabat vitam tame aha $(ibi cara ne$iHoru fidei ne$ arbitrio co mittebat Ceterum cognitis lis que fibi parabantur inSdiis extemplo adTifapbernem Satrapem veluti ad falutis fue pa', tronum cofugiens barbarum calliditate ingenii cuius ille erat fupra modum ama, tor hbi in primis cociliauit. Mulla enim erat natura tam afpera tam difficilis ta adj humanitate aliena quam alcibiades non Gbi beniuola redderet.Ita$ Tifapbernes 8lt;fibomo fuperbus effet atq? in manis amp;nbsp;fupra omnes Perfas grecorum genere in imicus comitate tamen alcibiadis (agacitatecB pellectas (ic eum diligebat vj: no mi nusbomine colere $ ab eodem coli vider^ur•. Qum etiam ortum quenda omniu fuorum pueberrimu in quo 8lt; fontes perbenas erant 8 lt;parta falubria 8lt;vmbracu,~ la regiis ornamentis inftrud:i appellari alciabiadem luffit.VIec cum ita effent:alcilt; biades poftea $ vidit fe gratia apudTifapbernem auAoritateq; purimu po(Ie:8Cj amicitiam Lacedemonioru cum ob priuatum odium regis tum obeomunem ciuiƒ

. tatis inuidiam in perpetuam maliuolentiam effe conuerfam fuidere barbaro cepit. ne Lacedemonios tantis viribus quantis antea iuueret aduerfus atbeni enfes Foue ret fed paulatim pecuniam Cub miniftrado difcordiarG materiam aleret be lu quj' adpoffet nutriret.Fore eni vtambe resp.diuturnitate belli afllidle lupplices de inde ad regem fuum bumilef^ confugiant Tifapbernes admiras ingenium ac pru dentiam alcibiadis (ine vlla exceptione in bello gerendo eius confilia fequebatur. Greci autem ftupebant ^ cum cUet alcibiades tanta cum ignomiapulfus atbenis mduftria tamen 8lt; calliditate ingenii eam auctoritate apud Exteras gentes afle, cutus foret:vtnon modo atbenienfibus fed etiam L'cedemoniis non mediocrijor. midmi effet. Atbenis vero paffim per vrbem querebatur eines: qgt; fortem viruamp; egregium ducem alieno reip.tempore de ciuitate expuliffent odio magis atep inut dia ^merito vllo perniciem ei machinati paulopoft in ceruicem patrie redituram lUarn amp;fipcridtempus in famores atbenienGu nec profpere fatis necaduetfe ad modum effent prefectis daffis i id Colum intentis vt recuperaret nonulla que pau lo anto defecerant loca 8lt; alia que defectione factura videbantur infide reti^rct tamen magna eos incefferat cura ^ crebris nuntiis rumoribufep acceperant Tifa' pbernem centum quinquaginta triremes in Pbcnitia paratashabere que u aduer fusathenasvt fama erat a barbaro mitterentur :iam actum iri delibertäte crede' bant Alcibiades atbenienfium formidinecognita celeriter ad profectos mißt in fa mum qui dicerent prioatis fimultatibus fe poticre 'e nperbabuifleremp Nunc fer uare eam poffit paratum effeTiCaphernemiqui grauiflimusbotis immineat* ab eorum ceruicibo remonere G exaltera parte optimates atbenis vt viros fortes dequot; cet remp.capefeentes imperite multitudinis potentiam deprimant. Afencietibus cunctis nobilibus qui res atbenienGu in farno regebant CuaGonibus confiliify alci^ biadisvnus tatu Phrinicus fuCpicatus id quod erat: alcibiade hec omnia moliri na tam vt paucoru potentiam in vrbe conftituat:^vt inter Cenatum 8lt; plebe conten tionem inducat aduerfari aliis cepit amp;nbsp;huic conGlio quacucpratioe obuiam ire.Ita $ Àftiocbûque TiCapherr.es fueclaffi pfecerat oculte monuit vt ab alcibiadis da lisinfidiiCcp caneret.fed duplicata vtrinep falla tia deceptus eft proditor cu prodi, torem deciperet. Timens eni Atiocbus potentia alcibiadis quem fciebat gratia K auctoritate apudliCaphernem plurimu poGe omnia que Gbi a Phrinico fuerat delata homini patefecit alcibiades his cognitis extemplo mifit in farnum moniti prefectos claffisvtPbrinici perfidia caneant (Dpera enim illius omnia coGlia que prqfalute athenarumagitentur Exturbari at$ eu^tti Hecvbi relata futatheniefiu

ocr page 134

amp;xcibaS adeo graditér in Phrinicumexarferuntvteomuni conticio confpiraret aJ hominem velutibodem amp;nbsp;proditore patrie perfequendu Pbrinicus fibi vebemen ter metuens antë$opprimertur aliorum infidiis experiri conftituit an {upenori fraude noua fraude poffet occurre. Itacp rurfus ad Aftioebu mißtqprimu apud eum quererentur q,'ea omnia qUe fidei fre comiferat contra lus Faffy prodita alci' biadi effent.IDeinde operam fuam magi($ vn$ antea polfrcerentdrrfe etiam par^quot; turn effe dicentes in manibus fuis G Velit claffem atep exercitum atbériiénGumtragt; dere Verum bec quocp fraus cum'ab Adiocbo relataalcibiadi effet:euentum que Pbrinicus animodedmauerat baberenon potuit.lUa vb Pbrinicus iterumabafti ocbo (uasirtfidias deteedas fenGt:metüens fecundam alcibiadis aceufationem cefe, ritervr preoccuparet atbenienGum animos duces Cortuënit'nfonetep vt militem in armis babeant Gbienimcomperturi eße bodes paulöpod cum omnibus copiis af futuros eoconGlio vt atbènienGum exercitum quem illi imparatumatq? iherme 'reperire co fidunt ingenti impetu agrediantur atepGfieri poffit euertat fub idem' prope tempus ad eoCdem duCes htterë ab alcibiade afferuntur:que Pbritäicump^ ditiois inGmulabant monebantq? Vt abfallatia bomini§:qui tradere exercitum boX' ftibusGmulcum clade paraueratidiligcnter cauerent. His litteris non credidrunt prefecdi claffisexiftimatesea cdmetïtia effe crimina:8lt;alcibiadëmpernicie pbri niet fabricata. Dicunt tarnen cumpaulo podea feruus quidam Pbrirticum per° bemifféttcenftfiffeatbenienfeSeum ob proditionem iure necatum?amp; interfectori acfociiseius veluti bene meritis de rep. viris premia detulMle.Pod bec amici alci biadis qui in Samo cladem habebant fuperiores fadi extemplo TiQndrum atbe, nas mittunt qui primores ciuitatis conueniat atep eos doceatTrfapbernem alcibiaquot; dis opera amicum Gbi ac facium fore: fi 1111 populari datu deieefo teip.gubernatio' nemdMeeperint Verum Tifandri aduentu quadringenti viri occupata rep.prêter expecdationem eorum quiverfabanturmlamo fegnius $antea gerebat beliuniSC alcibiadisrebusparum fauebant:Gue rton audentes maiorem motum in vrbe con^ cire Gae arbitrantes fe Lacedemoniosqui paucorum datu fempet adiuuerfent'^â' gis pacatoshabituros: Sic igitur (e habentibus rebus urbana mültiëudo non nut' lorum fiipplicio coterrita qm fuerant quadringentoru iuffit necati quiete adura videbatur.Ii vero qui apud farnum in exercitu erant grauiter f^retes bec que ge' rebantur atbenisinuffa interiecda morarepetere cum omni clafTe Pireum datuut alcibiade antea duce exercitus appellito monito$vt omnibus rebus oVniffis ad de lendam paucorum tirannidcm atbenas veniret.Ceterum alcibiadés amp;nbsp;G eorumbè neficiodux fuiffet tot nauinm tantiq;exercitus declaratu stamen non tam cupidi tati illorum quam faluti patrie con fulendiï ratus prudentia dia a perniciofb mcep' to multitudinem reuocauit. Vndc aiunt confenfu omium fuiffe podea iudicatunJ conGlio atep opera alcibiadis eo tempore ciuitatem feruatam.Nam G vt conditue^ rant cladem atbenas 8lt; omnem exercitum reduxiffent:primum Hellelpontum in fulas Ioniam denic^omni prefidio nudatam arbitrio bodium reliquiffet. Dcindei vrbemiquo nihil funediuseuenirc poterat'ciuif iintroduxiffent be!lu:bec nefic/ rent alcibiades prope fblus probibuiffè videtur non modo fimul totum exercitude'' mendo: fed e tiam vnuquençp militem feorfum vocando rogandoep nedum paucos potentiam delere dudentieodem conatu ciuitate euertant TrbaGbulusquocp qué aiunt inter omnes athenienfes magnitudine vocis plurimum valuiOe vna cum afcZ biade clamando in crepado$multitudinem leniebat; Nec multo podéaalcibiadeS Pheniffas nauesique a Perfarunrregein'Lacedemoniorum auxilium mittebatur calliditate Tua cohibuit ne vlterius progrederentur Tilapbernifuadens vt permit teretgrecos cum grecis dimicantes Gbi mutuo internitionem parare Nemini enfr

ocr page 135

dubium effe quin Licedemonii illius patentia fulti athenienGu vîtes euettatit Itie bellatis atbemenGbuSLacedemomos non Colum reliquis grecis fed etiam PerCarui regi formidandos fore:tifapbernes iis rationbus perfuafuSprope afpendum claf fern toritinuit. Quod vbi atbenis nuntiatum eft tant^ repente gratiam apud mul' titudinem alcibiadi coparauit:vt eu extemploquadring entoru datu deleto in vrgt; be recipiendum cenferent Verum alcibiadesue videretur mifericordia quadam 8lt;beneficio plebis furfe in patriam reuocatus:ftatuit reditum fuum aliquatodif ferre vt fifieri poffit maiori cum gloria rcu'rtatur. Itacp paucis nauibus ex famo profedlus ingenti celeritate in Cboum traiecit.lbi audiens mindarum Spartiata atbertienCes cum omni daffe infedUtem verfus Hellespontum nauigare: extemplo decem amp;nbsp;odio triremibus Lacedemonioru Veftigia fùbfecutus tum 66idum pro, p? veniffet:offenditvtr^$ daffemvebementi certamine occupatam.Vifds prim« dcibiades Lacedemonus fpem atbeienCibus formidini attulit. Poftea vero ^ atbe nienfesnotum coCpexere lignum in puppi pretorie nauis fublatum cotinuo animii quem prope abiecerant receperunt.Redintegrato acrius prelio alcibiades , par te'Xacedemonu fuperiores videbantur: tanto impetu bodes inuadit: vt iUi prius ferme $pugna co Areretur fuis viribuS diffidctcs fugam arriperent.Na in proxi mum litusvbi Pbarnabacus cum pedeftribus confedérat Copns raptim aucrt erut daffem.Inftabat atergo alcibudes nouiffimum quecp aggrediens nec priuS a per' fequendo bofte diCceffum eft ^atbenienCes multis tuta vadis tum Geeo litore in, terceptismultis etiamferro necatis integram victoriam reportarunt. Capte tri' ginta boftium naues:8lt;nonubi quaS atbenienfes pauloante amiferant recuperate Tropbeum quo$pro memoriabuius vidorie coditutum. IHis rebus projpere ge ftis alcibiades nullam moram interponendam putauit quin ad Tifapberne rediret fecum ferens egregia munera ac preciofam Cuppelledilem exboftiumfpoliis dili' gente collecdim.Verum cumlLacedemonii ante confertam pugnam de Tifapber ne cum Perfarum rcgc quefti magnopere effent quod magis contio alobiadis ^ mandatis fuisobtemperans boftium rebus faueret Tifapbcrnes ad banc fufpitio, nem purgandam venietem oportune alcibiadem capi extemplo ludit clt; in carcere condi nibd minus eo tempore ^ talem iniutiam expectantem. Ceterum po pau cos dies alcibiadesoccafionem naedus deceptis cuftodibus cflii excub^di di igcn» tiamrbmiferant dugam arripiens ad Clacomenios fo contulit .Ibi v^„apr^nem calumniis oneraret paffim vulgauit fe eius beneficio ede dimiffum • Profectus de inde in atbenienfium exercitum'cum cognouiffet Pbarnibacum ac Mindarum cu omnibus copiis fab Gcico confediffetextcmplo milites ad prdiumaccedens tis rationibus compulit :vt illi neceffarium effe putarent aut nauau aUt tetre ri pu^rna cumbodibus decertarc.Deficenti enim pecunia comeatucC omnicopia ne cerariarum rerum aut dimicare cogebantur aut cu magno dettimento a ire. cibiades igitur in locum quemPicconeffum appellant, cum milite omni e cen es luffit primu parua nauigia fortibus viribus referta a magnis nauliis circumdari |Deinde prefect )S diligeter 'curare vt boc padto inftruÇta daffe quato maxime cu Ÿlilentio poffent :aduerfusboftes progrederentur. Et ferte ingens imber grading mixtusTquo nibil aptius ad fallendum boftium proCpec^umeuenite poferat opor

tune cecidit primu atnenientes occupate omnia lciuvkii.l^ wvj.vn ,..~T, prope abicerant.IDeindebortante iubentecpalcibiadt ne tanta occa^onem permit terent recreati animo ire ad boftes pergunt nec multo poftea miyferenitate coor ta claffem boftium ante portum Œicicenorum cofpiciunt que videbatur loluentis ac abeuntisfpeciem prefe ferre. Veritus alcibiades ne boftes cou pectijnu tttu, dine fuaium nauium milites in terram exponerentamp;continet!applicaret c a lem^

\

ocr page 136

extemplo pre Feti)3iufïit a tetgo fixa veftigia pedetentim fequitita vt a fuis polire mis nambus mediocriinteruallo abeflent. lpfe quadraginta triremibus celeriter ante omnes progreffasboftem ad pugnam elicit.Lacedemonii paucitäte contem' pta fidenti animo prelium ineunt:nondum alia conlped:a clade aut ftrepitu nau' tico exaudito:poftea vero $aliasat$ alias fupcraeriienteSconCpcxere naues tangt; tus repente terror pauor$ omnes occupauit vt no modo primum impetum fed ne confpedumquidemaduenietis claffis fuftinerent.Itaq;in proximu litus eflufam arripuere fugam. Alcibiades centumuauibus fübfecùtus copiis in terram expoli/ tis magnam fugientiumpartem excepit. Mindarum deinde ac phatriabacumqui. preftocumcopiis terreftribus aderant auxilium fuis laturi eodemimpetUaggref fus fudit fugamtep nec prius victorie rhoduSimpoGtuS@Mindarus fortiter pug nas cecidit:amp; Pbarnabacus citato gradu fuga arripuit Cicico iri poteftate boftiu derelidliingens enim bommu copia 8lt; pretio cela magna infuper capta. Nauium vero ne vna quidem ex tanto numéro euaderc potuitlatbcnien'es bac tam ingenti Victoria parta non fotumconfirmare in Hellefponto imperium videbaturrfed etia ex altero mari Lacedemoniorü vim ac potentiam depuliffe.Statim poft bec capta efl epidolaquedam Laconicis litteris (criptaqua vidi paucis verbis calamitatem lufceptam Epbons nuntiabant. Perdita funt bona : Mindarus interiit exununtq fuperfuerut viri.Vos quid ulterius agendum Gt confuliteiPofl bec milites alcibia dis fibi afTumentes buius viciarie laudem fbcietatem aliorum militum qui Tbar' filii regebantur imperio tolerare non poterant: Nam atbenienfeS non multo antea' eodemtbrafiUo duce apud Epbefu tam ingentem fufeeperat cladem:vt ab Epbe (iis Gt eo in loco vbi conflixere tropbcumm eum conftitutum. Hec ex probabant illis alcibiadis milites virtutem fuam ac fui ducis prüdentiam extollentes:eorum ignauiamincrepantes affcrenteffyalcibiadem nunq; fuifle prelio fbpetatum? illos verodudiu aufpitioqiiTbraffilli fepius fufos fugatof$.$ic igitur infolentia borti militu eo vffy procent vtneqrin aciene$in capris comunem cum Tbrablli exer/ citu gerere mditiamvellent ceterum cu Pbarhabacusreparato exercitu Abidelt; notu fines eflet ingreffiis alcibiades ad arcendum populationibus bofte cu Tbraf, filio obuiamfaamp;s conferta pugna bominem in fiigam vertit. Ét cumomni exer/ citu perfecutus vf^ ad nodem fugientium agmen ingenti édita cede milite in ca' dra reduxit:Ibi'Vtriuf$ ducis milites ^ comuni opera rem feliciter g Gerantin' uicemgratulantes (umma leticia vidoriam celebrarunt breuicp tanta cocordia cô! alueruntomnium animi vtpnftine cotentiones behiuolentiam peperifle viderent Poflero die alcibiades infigni eredb tropbeo m'regionem Pbarnabaci exercitu du cit ac late de populatus agros omni magna captiuoru copia omnis amp;nbsp;generis pre/ da in caftra reuertitur dimiffis antea fine vllo precio curdis quos ceperat facerdo' tibus. Cum vero (Ealcbidonii fpem prodende vrbis alcibiadi attuliffent extemplo' ille ad eos profedusvt audoribus defedionis animum faceret ad expellenda de duitate LacedemoniorupreGdium:prope menia cum exercitu conftitit. Cerriot deinde fadus Calcbidoniosquecuncp precio digna baberent fuß aduentUm fuum^ ad Bitmios detulifïe parte copiarumad obGdendam vrbem relida ipfe in fine Bi' tiniorumreliquum exercitum ducitpreminb antea caduciatoré vt niComnia que Acbalcbidoniis babuere adle detulerintinfeftumagmé in fuo agro expetet Me tu conterriti Btbini iextemplo paruerunt mandatis amicitia plus cum alcibiade ac fbcietate inita paulopoft: alcibiades ad oppugnandam Calcbidbnem reuerfuseu ex ea parte qua mari abluitur agrederetur vrbem interim Pbarnabacus vt obfidio nem folueret cum exerecitu venit datimepcum Hippocrate vrbis prefecfto fuis co' piisiuncflis pugnandi potedate fecit nec alcibiadedetra^antecertamead pugnei

ocr page 137

deuenere Certatum atiquandiaändpiti prelio demam fapato Hippocrate cam Pbarnabacus impetum boftium fubftinere no poffet citato gradu fugam arripuit afeibiades poft banc victoriam prefecftis atbenienOu ad obfididem relidis:jp^em Helfefpontum traiecit: pecunia qua maxime indigebat vndiq? coacturus. Accidit autem vt per occaGonem cui nun$deerat Sylibriam caperet. Nam audores quiddam Dedende vrbis cum alcibiade conuenere vt cu media node ignem conlpexiC fet citatum agmen ad portas duceret. Veriti deinde ne vnus coniuratoruiqui me' tem in contrarium verterat omnia patefaceret:ante conflitutu tempus ignem ex tollunt alcibiadesconCpedo Ggno xxx.tantum viris affumptis nodum enim exer citum armauerat quata maxime celeritate poteft ad vrbem contendit^iubens alios raptim fequi viginti alii accelerant viri:cu alcibiades patefada porta vrbe ingre ditur interim proditionedeteda Selibriani obuiam deio agmine veniebant parati Omni ratioe confligere vt boftem de ciuitate expeUerent.Hosvbi appropinquate alcibiades fenfit cum pugnam inire tam paucis militibus temerariu effe cenferet 8lt;pedem referre nimium turpe videretur:vfq : ad illam diem duci inuido:extem plonono coGlio Selibrianos aggreffus caduceotoremiGtiqui tuba fi'entio fado lue nomine eos moneret^ne prius aduerfus atbeniéfes arma bodilia ferant:^ aniitiü conG!iumq; alcibiadisnorint:lHoc mandato Ge repreffi Gmt Selibrianoru conatus: ac G omnes alcibiadis copie adfuiffenti vrbe '(prradi deinde alcibiadis opera vtrih (p $ermones:quou{fy armatus exercitus ad vrbem peruenit turn metu vidis Seli brianis cum fidem alcibiadis implorarent diberalrter data eG pax 8 lt;Tbracibus imperatu qui frequentes in exercitu alcibiadis erant iam diu (ba fponte bums' int peratoris Cigna fecuti:ne vrbem dirriperent • Paucos dies ibi alcibiades comora, tosexad1 pecunia preGdio$ impoGto cum omnibus copiis Calcbidonem reuertiË Hancvrbem interi atbenienGu daces ad deditioné cdpulerant ac federe cu Pbar' nabacc inito conditioned dixerant paucis'vt Calcbidoni certa pecunia per(b!utai poteftateatbenienlium effent:amp;: omnis Pbarnabaci regio intégra ab iniuriis fer' naretur: ac per earn atbenienGu ligati quandoeuq? mitterentur ad regem cornea re libere pofTent alcibiadis aduento fidc vltro citroep data iureiurando feduscofir mant.Stcigiturcum Pbarnabaco dompoGtis rebus cum atbenienfes ex ea parte magno belli onere leuati viderentur prêter exoedationé percipiunt Bicantios no, uadarum return occaGonenem nados defeciffe. Quod vbi ad alcibiadem perlatum eft extemplo ille non ignarus quantum momenti ad res gerendasiceleritate collo catum foret:diu noduc^ no intermiffo curfu ad recuperandum Bicantium profici Icitur. Primo aduentu oppidani celerius ^ arbitrabantur oppreffi vt in re trepida fit pauentes per vrbem dilcurrut deinde alit alios borta tes codituut inter fe quo qut!$loco ciuitatem defenderet:alcibiades ecoitra Gc terra mariq? Bicatium obG det vt nulli additus ne$exitus effet qui nd firmetur fuis preßdüs teneretur. Ita$ breui tempore fadim eft vt oppidani debilitati comeatus Topia famem tollerare non poffent nec fatis fcirent in tanta penurn return quid fibi agendum aut parant dum foret. Erant ea temperate Bicantii ciues duo Anaxilàusatep Lcurgus'qui magis cupiditate feruande patrie fylpe vlIa priuate vtilitatis alledi de prodenda vrbe cum alcibiade couenere tab prius inito cdGlio ambo enim proficifcentes in fa rum turn ad ea ciuitatis loca vbi aliqua ciuium frequentia erat paffim vulgarunt fe edpertum babere alcibiadem ad cdprimendis populorum feditides que magni po deris effent in Ioniam reuocari. Res a multitudine facile crédita quia eodem die alcibiades velis in altum datis ingenti celeritate verfus Ioniam nauigauit. Seque ti node quanto maxime cum Glentio potuit ad occupandam vrbem reuerfuS cum i^m cdpoGtaomnia ad proditionemeffintipfe cum parte copiari interr^ delcedit

ocr page 138

l^x altera parte prefecli claffisitä enim couenerat portam igreffi magnO clamore vrbeminuaduntßmul eni 8lt; (Oppidanis metum amp;auctoribus IDedende vrbisad recipiendam alcibiadem animum faciebat. Primo tumultu Bicatii 8lt; externi mi' lites Peloponeffiat i Boetii ac MegarenCes facto agmine ad portum occurrunt:amp; boftes iam deCcendentes in terram ingenti impetu in naues copellunt lamcp fpera bant defendi Bicantium poffe no fatis gnari eoru que gerebantur a tergo cum nu' tiatum et alcibiade cum armato exercitu vrbem ingreffum Æxtemplo multitudo omnis relicto portu in ciuitatem regrediturad arcendum botem:;8lt;opem liqua poffet lam prope capte vrbi ferendam: Primo congreffu Atrox cdmittitur pre, liumtalcibiade dextrum Theramene linitru regente cornu:ftetitcpaliqu^diu O? pidanoru immota acies.Tandem vrgente vehementius alcibiade hofteS in fugam vertutur alcibiades vrbe victoriacp potitus cura adhibuit vt omnes Bicantii a cc' de ac eorum bona a direptione militum fcruetur. $ic enim ante cum Anaxilao Li curgocp cduenerat. (Quod quidam ad diluedum proditionis crime ipGs deinde no parum profuiffc videtur. Nam cum li pod hanc deditionem Lacedemonem pro, fedi1indicium vocaretur: Anaxilaum dixide aiunt nullum turpe facinus a fe per petratum; Etenim cu Bicantiis inquit no Lacedemoniÿeiïem.'amp;r patria meam nol ^partham terra marig: obfeflam viderem ([ernerccp pretcrea omni fumeto quod reperiebatur in vrbe a Boetiis peloponefliacilcp cofumpto reliqua multitudinem fame perire fuccurrendu Bicantiorum filiis duxi.Ita$no hoftibus ciuitatem pt' didi fed ab hoftium cede incendio ac omnibus malis que vicŒi a victoribus peipetf Colent patriam liberaui optimatu Lacedemonioru fecutus exemple quibus fem/ per maxime cure fuit:quacuncp ratione ciuitatem feuare:mis auditis Lacedemo' nii Anaxilaum atep Licurgum omni fuplitio abfolutos dimifere: Ceteru alcibia, des tot rebus terra maricp feliciter geftis cum lam reuifende patrie incredibili eu' piditate traheretur nihil vitra differenda ratus clafTem confcendit multis hoftiu (poliis ac omni amorum genere exornatam. DUa prêter ingentem captiuoru copia lupra duceta nauium roftra $partim a fe capte partim delete prelio fuerant feca habuiffe alcibiadem tradunt Verum duris famius qui origine fixam in alcibiadém refert Œalippidem quoq? hidrioné fuifle in naui illius fcribitenfe bafta ceterifyar mis quibus vti incertamibus folent peregregie inftrudlu 8lt;Crifogonum quenda modulatorem qui tanta arte remigum manus dirigebat vt cum ith remora pulfu cum Crifogoni cantu coniungeret iocundam audientibus redderetarmoniam.Ad dit etiam pretoriam nauim qua alcibiades vehebatur velut iex bacbanalibusrede untem cum purpureis velis portum ingrefTam.Hec ego affirmare nOn aufim cum necp Teopompus necp Ephorus necp Xenophon qui grauiffimi auctores fuere ha' rum rerum quicquam meminerint. Preterea nec tempus illud poftularc videbant vt alcibiades ab exilio veniens Pireum cu tanta pompa ingrederetur amp;nbsp;athénien Tium inuidiam cocitaret quam ille etiam in tam fecunda profperacp fortuna maglt; nopere fu'pedtam habebat.lUam cum portum intraflet nOn prius in terram defee dere voluit $fcdens in puppi Euriptolemu nepotem 8Cfamiliares pre multos con fpexit hortantes vt fidenti animo in vrbem veniret. Inter hec multitudo omnis ob uiam effufa ftudio vifendi alcibiadem poft tot victores partas certatini extra ciui tatem exierat tum ex tanto intuallo primu conlpedlus ora omniu in feoculoffy con uertit. Itacpipfum venientem ceteris prefedtisomiffis alii falutabant alii ofculaba tur alii ei deferebant coronas.Senesqui appropinquare non poterant procul afpi cientes virum iunioribus oftendebant. Erant etiam qui prefentem felicitate cum, pretcritis calamitatibus conferentes prenimio gaudio lacrimas tenere nd poflet multi quo$repenebantur qui cum fermonibus fuis res ante acias repeteret pala

ocr page 139

fateretur in digno fiaria a populo fada m^gno$ id damho|tuiffe diceret cp Sira/ eufano bello nec opa nec cofilio talis viri vfa refp. edet qd enim alcibiades fua vir' tute potuiflet efficere manifefte ex illius geftis poffe deprehende qui cu athénien fium remp. fpoliatam imperio maris terra vero vix fuburbana tenentem muenerit extemplo cum magna hoftiu clade no modo in priftinam potentia rcuocauaritiled etiam gloria ac magnitudine reru gedarum claram florentecp reddiderit. Scigit alcibiades frequenti multitudine coftipatus media vrbe in forum peruenit.Ibi ad uocata contione leniter primum de exilio queftus omniu calamitatum quas fuerat ante perpeffusin fuam malam fortunam malaq? fatum contulitculpam, IDeidc cd expo fuiffet quo ftatu res hoflium effent ita de belloquod gerendum erat magno' elatocp animo dilTeruit vt athenienfes cum ingenti aflenfu vniuerfe cdtionis prefen' tem terra mari$ ducem exercitus declararent decern eretep vt omnibus fibi rcfti' tutis bonis dire execratides in fuu caput iuffu populi fade ab Eumolpidis amp;nbsp;pre canibus reuocarentur'Sed in cdmuni leticia ciuitatis fuere ndnulli rcligioß viri: quos non tam reditus alcibiadis ^ tempus reuerßonis offendit:na eo die quo ille portum intrauit fefta dee que coli athenis magna cum religione folent celebraban tur.Templi enim ornamenta omne deponunt pauimenta tegut;8lt;tali die ab om ni opere vacandu cenfent.(Ceterum alcibiades eundis ex fententia fùccedentibus rebus triremibus centum cdparatis ad bellum paulopoft natiigare decreuerat cum repente occabo quedam Ironefte glorie cofequende fibi oblata aliquadiu retardauit profedidis cdfilium. Nam ex eo tepore ^ IDecelia vrbs menibuS fuerat a Lacede, moniis circumdata :{ic deinde tranfitusin Eleulinam preOdiis hoflium tenebatur vtitbenienfes ad celebranda mifleria One ornatu aur ceremonia vlla pompam ma' ri deferendam curarent. Etent facrificia choree ahacp permulta :que fieri terreflri itineri fblita erantomittebantur alcibiades rem que ad deoru cultum 8 lt;nbsp;gloria ho minum magnopere pertineret aggredienda ratus datait per medios bodes pom' pam perducere.Cernebat enimaut ocioletranfeundd eße Si agis Laccdemonio^ rex certamen detredàret aut facram pugna 8lt;accepta de in cofpedu patrie conquot; féruandam in qua effet omnis eines virtutis fixe tedes habiturus Primu igitur eu Eumolpidas 8lt; precones cdfilii fui confcios feciffet quofdam fpecula tores inuerti cibus montium qua proficifcendu erat collocauit quofdam etia facrum agmen ad omnes aditus exitulcp explorandos précédera iufïit.Ipfe deinde Gcerdotes mini' ftro($ facrorum armatis copiis feptos ducere eu filentio cepit;Spectaculum egre gium amp;nbsp;deo dignum pompa illa ac multitudo partim armis partim folennibus or, namentis indruda pre (e ferebat. Cum vero hodium nemo obuiam eflet progreP fbs alcibiades facrifiis 8lt; iis omnibusque ad celebranda mideria pertinebant rite peractis facram agmen incolume reduxit in vrbem Hec res profpere feliciter^fe cata alcibiademintantam elationem ac fuperbiam extulit vt iam ille palam iacta ret hunc exercitum qui tamdiu {bo aulpitio militauerat fe duce in fuperabile effe Erant autem ea tempedate athenis multi egeni 8lt;calamitoGhomines: qui rerum inouarum cupidi alcibiadem hortarenturvt decretis legibuffy (ublatisremp.occu paret fuo arbitrato ciuitate regeret nec inimicoru inuidiam quam imulto ante fua gloria vicerat formidaret : Ipfe vero 8CG hac multitudine incredibili dudio ad (e confluentem quacuq? ratione foueret atep iis omnibus quoru opes in ciuitate inOg nes erant occupande libertatis fulpitionem iniceret. Tamen qua mentem erga ti' ranuidem habuerit non fatis copertum habemus. Illudautem non ignorare vide' mur eo tempore principes ciuitatis ambitione viri ac audaciam formidates omni ftudio contendifle vt ille collegis in imperio quos vellet acceptis $ primum vrbe excedis cd omaibas copiis proficifceret ad bellus Hec cum effet alcibiades idonei

ocr page 140

nauiganditemperate iliceis cum CE .nauium chile a Pirco folucns cotinuato cut' fu Andrum petiit. Ibi fugato ILicedem^ioru preOdio.Ci vrbe q expugnari poffe videbatur n)cepcTet inimici atbenis criminadi materia nadti buic fua fponte alci biadem peperciffe dicebant.Res ab atbcnienfibus facile crédita 'quia tanta de cal liditate illius habebatur opinio vtomnia ab eo minus profpere geda no fortune fed culpe pjtius tribuenda putarent. Iraqi eu ante ipGus difceffum Gbi in animum in, duxiffet alcibiade pirmaaduetu altera faite lonia occupatu?/:.Vbi audiebat legni, cuncfti fuccedere grauiter indignantes aduerfus viru: huius tarditatis culpamin perfidiam hominis conferebant no fatis memores in quatisdifficultatibus alcibia' des verfaretur prefertim ob pecunia:/: inopia qua interdd cogebaë reliera clafTe ai pacis triremibus predatum exire: vt exercitu alere 8C (uppeditare militibus ftipe' dia paffet. Höfles vero non fotu dominicis opibusfulti fed etiam a Perfirumrege comeatu pecuniaq adiuti miiori facilitate gerebant beHu.Harii reru atbenienfes obliti Gc abfenti alcibiadi (iiccenrebant:vt priftinam maliuolentia renouarc vide^ rentur. Et forte per id tempus prope EpheGim fufeeptaclades inimicis illius ani mim fecit ad impellenda multitudine:vt alcibiadi erepto imperio duce exercitus comutaret.Nam cum Lifander Lacedemonie claffis pretedtas expecunia'quam z Ciro (uCceperat abunde fuis militibus ftipendia perfbjuiffet : Alcibiadisquocp fti pedariis fuis quacunp ratione {accurrendum ratusad pecuniam colligendam cu paucis naulbus in Ciriam proficifcitur. IRelicftus eft autem prefedus claffis Aquot; tioebus quidam vir in re maritimaac in nauticis minifteriis vehementer peritus: Sed difcipline militaris penitus expers. Hunem difceffii.fuo magnopere monuiffe 'Alcibiades dicitur neabfente fe manus cum bofte cjfereret.ls vero paulo poOpre cepto illius coGlioy neglecft):cum duabus triremibus Epheum nauigauit Ibi Ei' fandrum qui in eo portu conlriterat nunc audatiam Giam iadindo nunc Eacede/ moniorum ignauiam increpando pretio laceffebat: Lifander primum cum paucis triremibus: IDeinde cum omni claffe obuiam facftustcum adeuntem antioebum fe queretur reliquasantbenienGum naues offendit properates fugiet iantieboauxi lium ferre primo cogreffu facT:a vtrineppoteftate pugnandi ad prelium deuenere Certatum aliquadiu ancipiti marte :demu atbenienfes re male gefti in fuga auer terunt clamem. Lifander multis boflium nauibus magna quo$captiuorum copia potitus vt magnificentius viciaria celebraret tropbeumconftituit:Hec vbi ad al' cibiadem perlata dint. Extemplo ilfeomnibus rebusomiffis citato curia Samu rc petit;Ibi col/ecftis nauibusque ex EpheGna fuperfuerant clade 8lt; fue claOi adiun' dtis cofeftim ad faceffendum hoftem progreditur:nullam pugnandi moram fadlu rus G ille quocp dimicare iufta acie velit^Ceterum Lifander recenti vid Jtia parta non fepius fortuna temptanda ratus (e claGemF 'uam in loca tuta receperat. Erat aute ea tempeftate in exercitu alcibiadis Thracibulis quida Thrasonis filius vir domi ac militie clarus:Sed alcibiadi vehementer inferus:Is atbenas profedius cu aduocata contione quo datu res Athenielium edent expofui flet:multiscalumniis Alcibiade onernauit Nam paulo ante fufeeptam cladem difceffifre eum arguebat cuidam ex copotatoribus fuis ignobili ac inquilino homini clafle relicfta: profed:u deinde in Cariam non tam vt pecunia legeret pro alendo exercitu amp;nbsp;ftipendiis mi litibus perfoluedis $vt voluptati at$ libidini inferuiret amp;nbsp;reip.cura poflbabita pellicibus quarum fibi magna copia erat opera daret:Ita$difbeffu fiio hoflibusq baud procul abedent manifeftam occalione oblata vt atbenienfiu cladem fuaderct Src igitur Tua culpa re male geftam cladem diffipata exercitu q fupereart licentia lafciuiaq corruptu.Adiciebat preterea eu habere in Throcide focu queda menibo aggeribuffy mmitum quem ille fibi ac fi patrie fue diffideret refugium coparaflet

O

ocr page 141

HsatWfésvèbe^mtCT commota abfente alcibiadi fo^fä^|amp;^^ ducibus qui exercitui cladi^ preeffent in eius locum fu e is 'a_, maliuolen populi atbenienfis decretum cognouit multitudinis iram amp;nbsp;inimic , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e,

tia metuens fuis nimbus ac militibusqui inomrii fortuna,erum u nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bei,

bantur coleAisUnThratiam nauigauit.lbi cum populis ^Gne regeviue nbsp;nbsp;nbsp;bel

lum gerenscum in agros eorum nihiltaleopinantiumas. breuiomnis generis preda etia fuuep mi^tem locuple .™it mu g Adiman captiui barbaris ferUiebant ab eoru manibus liberauit. quot;termontra portu vel tus ac Menander atbenienfium duces prope Nianfacum pr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P

±e:^::t:^:x^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^!

^^biad^s qurXerXiX^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terreni itinere ad P^®^;^^

enbiim venitat$eos docuit quinto in periculo ipGvna cum exerc^a verfare ^r quoufy eo m loco continerent daffemvbi nec portus nec oppida e^nt quebolti toimpedimeto fuis prefidic,foamp; Acceder; etiam ^^^^X militari tum longe petentes in terra defeenderet. V agi per agros „

dfeurreref naues in nudislittoribusrelinquentesbofti^ arbitrio manfcfteex pofitas. Hec dicenti monentem^alcibiademyt ex capreHuuus feftaabiret^ ces atbenienfium neglexere affitmantesfibi nue adminift?ttone bclll no alcibiai^ effecomiffam. Chunctiam Tideus c^tumelns Pnmum deinde minis acceptum abire celeriter iuffit.Difcedens alcibiadcs paulopoft no nullis tamdiaribus ab ex. excitu venientibus niG inquit conülium mcumfpreuifßnt duces breuiLace ema mos coegiffem autprelio decertare aut magna fuaru nauium parte am^a tupiter h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bec alii iaa ^iumeto alcibiadas atbcniefibus effe poffel:

^ Tk^ü? '^'''eces lt;^°i^fa^ paratam babebat terreftri iti, Si Tbffîtumaltuayiam m^^^^inarmis p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fallet cSfiliG

nereiNuicedemonios coucrtiUet. (Leterum excempropj nbsp;,

alcibiadis re ipG 8lt; experietia patuit^Nam ex atbeniefii claOe magna bommum copia frumentatu egreffa cum in agris paffim vagaretur laffer intentus in om nes occafiones gerende rei ingenti celeritate boftes inuadit nibil minus eo die qua Lacedemonioru aduetum expeclatcs ita$fuga magis^ pugna tuit Naues paulo, minus $ ducente HominG tria milia capta quosomnes Pfänder necayluffit Cono tentum cum odi) triremibus ex illo tumultu faluus euabt . Nec mu to interieco tempore poft banc viciariam partam Leander occupatis atoenis ^ngamenia dt rui 8lt;omnes atbeniefiu . naues cremari iuffit alcibiades vero ponq; Licedernonios longe terra maricpdominantes conspexit eorum potentiam fimul8lt; mdiuo'etiam metuens ftatuit mBitiniam proficifci. Verum Thraces cumpercepiffent magna aurivimfecum alobiadcm ferre inito confilio virum aggrediutur omni$ei crep' ta pecunia ipCum fugientem affequi nan potuerunt Pulhis vndiep alcibiades cum multa incomodaac fortune permutationes illius animum tranfuerfum ageret ta dem omnibus confiliisrationibu($fubdua:is ad Artoxerxem Perfirumrege co fugiendum putauit ratus non minus gratum aduentum fuum ei'futurum ^ olim tbemiftocks xerxi fuerat régi prefertim cum ad ineundam principum gratia non deterior tbemiftjcle videretur amp;nbsp;caudam proliberada patria boneftiorem haberet Aditumver 3ad regemfacile per Pharnabacum cum quo antea leccrat fedusrfe Habiturum gerabat lta$ cumi pbrigiam ad eumvenÆt comiter bofpitalitercB

ocr page 142

fufeeptus barbaru facunde alloquëdo Obi in primis óónciïiauit atbeniéte per id te pas libertate amiffa 8lt; xxx.viris per lifandrum lacedemoniof$edeeffa fera tandë penitentia cepit:^abrogate alcibiadi imperio àliis prefecftis adminiftrationc belli detuhnet.Itacp ab alcibiade minus erratu fuide diccbant:cu miniftri culpa nonul' las amiferit naues fyfe ipfis çp aliemffimoreip.tempore egregia in militia ducem patrie (he abftulerint illa cuiulHam calamitatis que breui reftaurari potuiffétibad vniuerG interitus ciuitatiscaufam effe babedd.Slc igitur fimul coeütes in foro eii priuatam fue cuiulcp domus tu publicam fortuna ciuitatis deplorabant:cunilis ta' men (pes quedam relinquebatur inanis atep incerta t alcibiade vino non penitaS* adam delibertate credebat.arttea enim lacedemonioru potentiam fua virtute de'' preffifle dicebant amp;nbsp;nunc etia equo animo alaturu non ede vt( eincolumi tanta' cum ignominia lacedemonii trigintaq? tiranni atbenisdomirietur.EHec mirandum erat eo tepore imperiti multitudine vanis cogitationibus laborante Omnem (pem' recuperande libertatis in alcibiade pofuiffeicum ecdtra xxx. viri nemine magis $'^ alcibiade metueres eum folu effe arbitraretur q prefente ciuitatis flatum pertiiW^ bare ac delere poffgt;t. Ita$bocmeta curi$ foliciti vbina ille gentium effet qui precipue ageret aut moliretur ingenti ftudio perquirebant .'ceterum criiciasùnuf ex xxx tiirannis buic timori qcumcp racicme fuccurrendum ratus li^andrum docti / nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;it lacèdemonios grece principatum retinere nd pode nec prefente atbenienlid daquot;

tum firmare donec turbuletinimus bomo 8lt;acerrimus populi cdcitator alcibia'gt; des inuita (uperGt Mec critie verba parum lifandri animu mouebantniß {uperue^ niffent a lacecedeoniis littere iubetes vt alcibiade de medio tolleret. Eflac aut que' tebant lacedamonii Gue quia hunc bomine vt xxx viri magnopere formidarentla pridem ingeniu illius in maximis rebus experti Guéquia tep^veniff? arbitraretur' m quo grauem pro illata agidi iniuria ab alcibiade pena expeteret lifander iis ac , ceptis litteris extepload pbarnabicu in aliam mittit q, eum bortetur vt banc reni que in {ba poteftate collocata foret quanta maxime celeritate poteft aggrediatur barbaris nullam moram interponëda ratus magee fratri amp;nbsp;fuCirtfetri patruo ne^' gotium dat vt alcibiadem que vna cum tïmëdra (corto in quodam oppido pbrigie effc perceperat inteficiendu curet. Sut ndnulli qui ante$is opprimereturquada notf:e vifam ei timadram per (omnium aiut multum (ibi mulieribus lineametis co'' loribul^ pingetem alii vero no timandra (ed migeum fuiffe dicut quem ille cerne re videbatur capite fibi abfciff, reliquacorpus igne cremare. Verum ii quibus nè] candi alcibiadis négocia cdmiffum erat mandata in pigre exequetescum ad eum^ focum vbi ille morabitur multis cum (atellitibus perueniflet. Primo adiientunom funtauG alcibiadem aggredi fed totius circuitu domus ita cudodus cdplexi (iitt' vt nemo inde elabi poffet. Deinde cumvndicp parietibusappbcuiOent ignem' al'' cibiades re lopinata turbatus cumul u raptim ex veftibusamp;onft gne' fuppelfeclli' lis fadlum (uper ignem proiecit tum clamide leuo bracbio obuoluta dextra enlem tenes ante$ £lama vlteriusedualefeeret per medios boftes erupit at barbari nd au' dentes aut eiveniente obuia progredi aut cominus manu confrere procul telis viquot; rum petebat. Itacp abundate miffiliu copia cu ille vlterius (uftinere nd poffent tart z nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dem vulneribus multis cdfoffiis occubuit Püc exitus alcibiedis atbenielis fait cui

poftea Timadra funus fatis amplu atep magnified pro fuis facultatibus faciëdum^ curauit.Sunt autem ndnulli qui nona pbarnabaci militibus lacedemonird gratia interemptu fed a quibusdam familiaribus cubantem cd cord forore prius mueritw deinde vna cd muliere eo paeftj quo enarrauim? riecatum alcibiadem tradunt: gt;

ocr page 143

miviri Egreco fermoncln latinnm PerGuarinum

tfAreClORVM EA milia rome eoplures ex patriciis illuftres edidit viros:ex quibus etiam Martius Caius rpomine nepos extititiqui poft Tulum rcgnauit Hofti' féhu Martii quo$ fuere Publius ac (Quintiusqui maxi rnum pulcberrimucp Rome aqueductu fecere.Item$ Censorius que Romanus populus Cenforem fecundo treauit. Inde (uadente eo legem decretu$ tulere necut

-quot;Eis eunde ambire magtftratu liceret Gaius vero Mar' equarta cofcriplimus orbatus patre fub vidua educatus matre declarauit rofvniuerGsorpbaniamtaamp;G alia etiam habeat incomoda baud tame impedimento Fleri quin excellentilTimus quilpiam virtute vir euadat cu alioquin ipG fe ignobili' bus eriminadam carpendam prebeat qgt; eos cura amp;nbsp;indulgétia deditutos corrupi Gnato,Hic quo$tedimonio vir adeft Tiqua ingenua predanffy doctrine indigna fue ht natura:quëadmodu amp;nbsp;malum colendi dudiu generofa raeda tellus vtilia Gmul amp;noxia parturit.In omnibus naq? confilio gerendis eius fortitudine tolerantia 8lt; ingetes ad virtutis opera matus mdicauit. Intempera tes item gerens animos nec vf$incontëtione cedëtes ne$ bominu Ibcietati fe facilem neep idoncum tribuebat Ci^$ illum illecebris laboribus 8lt; pecuniis infracdam admirareturbominëmo, dettum quëda fortem ac indu appellabant. Werutmaëipfum ciuilibus in negociis inuifum minufqt gratiofum amp;nbsp;nobilitatis ftudiofum iniquo ferebant animo. Que vero alium bomini fruedum benigna mu ard affert cofuetudo ^ (ludio ac difcipli' man/uefaeda naturam medium ratione certa lufeipere amp;nbsp;quod nimiscdabicere Ea igitur temperate rebus maxime bellicis 8lt; difciplina militari Romana pluri, mum Horebat gloria.Tedimonio ed ipfam virtute vnico fortitudinis nomine ap' pellatam.Idq; quo proprie fortitudine vocant comune generis ede vocabulG Cete tum Martius belli artibus 8lt; decertadi ftudio vebemeter affecdisab ineunte da, tim pueritia arma taredare manibus cepit. Qua in re nili cognatos arm wum vfus| preda Obi ac promptos indudria vedicadet nullum eoru que coparadeopus fore exidimas ad omne pugne genus adeo corpus exercuit vt curfii peragitis incapien doat$pugnado ih elecdabile pondus habuerit. Quifquisigitur fecu de animi pre ftatia aut virtute contedrfet Giperatus ingens corporis robur in domitu quidem ac nulli ceffurum labori caufam effe dicebat. Pod exaedam Roma Tarqumi urege adole(ceritu'us adhuc prima meruit dipedia eo quo tempore Tarquinio pod vari| os prcliorum conflicdus tan$extrema iacdanti eleam plurimi fefe latinoru aliorucp italioru focios afciuere vt eu non fua magis gratia Romam reduceret ^vt crefeen tem rem Romanam metu ac inuidia deprimeret:In eo bello quod multos excepit euetpMirtius foedate dicdatore drenue dimicauit.ls enim cu Romanu ciuem commnius fuccumbente vididet haud afpernatus eo protect irruentem confodit hoftem $obrem pod vidoriam imprimis illum imperator quertia donauit corana Cuicu^ enim ciuem feruade cotigerat hec ex lege corana dabaturhue propter Archadas is precipue quercui reddatur honos quos Glandiphagos diuinu appel' lare fofet oraculu hue cp facilem militi frudim tum otius tu padim quercus exhi bebat 'ue id coueniens feruati ciuis exidat pmiu quonia loui in cuius tutela funt ciuitates fiera quercus ed.Ed preterea quercus inter Gluedres quidem arbores fruda longe bdhffimaatep fertihffima inter mitigatas autem validiffima ab ea (^

ocr page 144

dbus'erat: ^Tandes potus mulfum obfoniG pafte ex ea fere atq? alites. Inde qaó$ magnum venatoribusinftrumentu vifcus extat. In ea pugna caftoréac pollucem apparuiffe traditur ftatimtp poft pugna (udantibus equis victoriam i foro nuciaf fe vbi nunc edificatum illis penes fontem templa eft.(Quapropter ea victorie dies jdibus qumtilibus caftori ac potluci facrà folénnifcp ducitur.Ceterum immaturus bonos ac dignitas annis collata luuenilibus fi leuia parucp (plendida nacfla Gt inge' hiaifolet ip(am litim ac faftiditam ^primu cupiditate explere cdtinuoq? reftingue re.Craues 8lt; confiantes animos aget illudrat dignitasq perinde ac aura inspira te ad bonefla cocitantur opera.Eos enim nd tan$recepta mercede:fed quad dato pignore ne gloriam deferant : verecundia continet pudet$in propriis (e geftis cx' tollant.Hoc padio (limulatus Martius iplefibi fortitudinisemutatione propofuit in$nouis femper gerendis ardens egregiis addebat egregia exuiuaffy cumulabat exuiuiis femperqp nouiffimos cum prioribus duces pro (be virtutis teftimonio amp;nbsp;cumulandis honoribus babebat. Quaobrem cum multa per id tempos decertaue' tint bella Romani e nullo line corona aut premio mccfTiffe M artius vifuS eft.Cété ris quide finis virtutis erat gloria:buic vero glorie finis materna exidebatleticia Id nànq? ingenti tu bonori tu felicitati ducebat'vt matri eius audite laudeS amp;fé coronis fpe^lire preditu cdtingeret:ac ip(ius pre gaudio lacrimatis aftringereë amplexibo. Hunc quocp Epbaminundas affedlu declarade traditur.Is cnim fuam maximi fecit felicitate quod res geilasin Leutriis ac victoriam (dperftiteSadhuc pater inaterq? (pecftaOent.Enimuero ille vtroqrlcte ac comifvlds e parente: Mat tius tamamp;n paternam Ce teatr i debere reueretiam putaretv'q:quip tarnen volu' mine bonori ac leticie baud fatis ede potuit.Cuiusvolurttate atqi precibusvxore duxit ex qua procreatis liberis cum matre Gmulbabitauit.Inde Cum bis in ciuita te magnam ex virtute gloriz amp;poteftatem cdparaffetdiuitibus contra plebem fa uente lenatuque malta a fenatoribusgrauifÜma perpeti videbatur cohorta feditio eft Ii enim quibusnuUu aderat peculium aut pignoris aut venditionis nomine om nibus fortunis exuebantur qui vero omnino inopes er^t carceri deducebatur qua ^ plures vulneram cicatrices quasipG pro patria laborantes mtermilitandu acce, perant corporibus odenderet.Poftremo cu aduerlum Sabinos bellum (ufeepißent Marco Valerio imperatore pro illis ex fenatus con(ulto fponlbre interuenietc di' nites fele modedius habituros polliciti (unt. Poft$autem co bello egregie ac pro (pere confeci:) v.d:)res hoftiu rediere nibil in eos mite aut clemes a feneratoribus perpetratum eft fenatuffy haud meifle conuenta diffimulans rutius eos in vincula duci 8lt;bonisfpoliari cdtendebat.Quo crica (euiffimis in ciuitate tumultus amp;nbsp;in' tedine feditiones erant que res cum minime latuiflet bodes incurGanibus fadiS a grum igni vadabant Cun$confules eos qui per etatem ferre arma poterant nomi natum citarent nemine eis audi(Te condat.Subinde inter primores difcordizfItfquot; Aibat. Exidimabat nonulli diftricd im illum nimisrigorc aduerfuS inopes nloHiu^ oportere remitti . Ceteri quoru 8lt; Martius erat reluctabatur non erismagnitudi nem verutamen amp;nbsp;(uperbie popularisinitium animo verlans quOd adeo temere □tra leges infurgatur idcirco vtreßpifcant fedandos redingu^dof^. Cuius rei gra tia cum inter paucos dies fepenumero (enatus cogeretur nec nullas prOpterea re bus afferretur exitus congergati repente pauperes (e mutuo irritarut.Inde relp cta vrbe inlacrum montem tranfamne Anienem fecederut vbi quiete relidedo vio lentum quidem nibil aut feditiofum agentes feà diuitibus vrbe eiectos diu clami' tabant:Aerem aquam 8lt; fepulture locum vbi$(ibi prébitura It?lia nibil amplius 8lt; Romam habitantes fe affequi quam vt pro diuitibus militando vulnera 8lt;m^r t^s excipiant : ea res pauoremimecit patribus: Gradeuos ita$qui placabiliores amp;'

ocr page 145

pfebi cariores erat oratores mittereplaçait.Prior orfus Memins Agrippa multa cam plebem crado'tam pro patribus meufando deni$fermoneciremto vulgatam illam narrate fabulam traditur« (Dmni inquit bominis membra olim aduefus ven trem colptrafle eGqp quod fblus nibil impertiens occiofus in corpore federet iheu, fiffe.Cum interea cetera ad erus explendos appetitus amp;nbsp;labores maximos amp;nbsp;mini fteria perferant.Earum vero fatuitate ventrem irriGfTe.Ignorate autequodeum in Ce vniuerfum fufeipiat nutrimenta ceteris tame a fediftributœrurfiis emittat. Eadem inquit rurSis pro vobis ratio fenatus eft que enim pro debita rerumdifpe fatione apud eu confilia funt nobis omnibus ac noftro vfbi amp;nbsp;emolumeto refert atep diftribuit Ea re conciliati a fenatu ipetrant vt viros quincp deligerent qui ßopus fuerit luo poffintvti patrocinio:quos nunc tribunos plebis vocatJ Priores creaue runt lunium Brutum amp;nbsp;Sicium Bellutum quos feceffionis duces habuerant Coa da vnum i corpus ciuitate dat i repetitis armis populus fefe ducibus ad belli vfus promptiffimos tradiderut. Ea res Martio minime collibuit quoniam inualCcete plebe optimatu dignitas diminuta videretur. Cum id quoq? pluribus ex patriciis baud (ane placere cerneret eos tame ne dimicado pro patria Ce a plebeis vincere ßquot; nerentexortabatur he potentia magir($ virtute precellere illis videretur«Aduer, fus Volfcorum gentem Romani tu belligerabatubi Coriolorum erat opidu longe dignitate preftantiffimaquodeum conful cominus admoto exercitu circufediffet reliqui Wolfci terrore percuIH Gmul vndicpin Romanos (ublidiu contrahebant vt pro muris comiOapugna duobus exlocisin Romanum fieret impetus.ConminuS vero coCul dnuGs bifariam copiis ipfequide in aduetantesextrinfecus Volfcos fer L^robuius: Titum aute Eirtium Romand ciuem SCexcclIetiffimu virum ad vr, bis ob idione reliquit: Oppidani paucifadhs oblidentibus erumpdt primuep cdmif (apugna vincebant 8Ci am Romanos in caftra fugabant.Tum Martius cG pauco rum manu prouolans prodratis qui fecum conferi aufi funt 8lt;repreffoalioru impe tu ingenti clamore Romaos reuocabat Erat enimqualem Catomilite optabat no manu tatum aut idli verum 8lt; vocis fono amp;nbsp;vultus afpedi bofti terribdis omni, no$infuperabdis. Conglobatis igitur circa fe plurimis pauidi retrocedere bodes quibus baud cdtentus Martius perfequitur 8C palantes ad portas vl$fugat :vbi cum crebra e muro miffilia edicerentur perfequi deftitere Romani. Vt vero refer tam armatis boftibus vrbem vna cu profugietibus ingredi nullus auderet aut ani moaduerteret is tame tum ortando tu incitando indat fortunam exclamas fugan tibus magify fugientibusvrbem referafle. Paucis inde cdfecftantibus repulfb bo' fte fuperatas faltu portas irrumpit. Cum nemo primu obdare aut illum irructem excipere prorfus auderet podea vbi modicos admodum interius répugnâtes aut opemferentes 8lt;imixitos boftibus fuos aCpexitigedis manuu pedum agilitate 8lt; animi audatia intra menia traditur incredibile cdfeciffe certaine.(Quosinuade bat vidi racebant alios ad extrema vrbis cdpulerat feffiac defperati quidam arma proieceruntiquare ingens Mareo oblata eftoccaGo exteriores intro Romaosad mittendi:ita redadum eft in potedate oppidum. Vbi addiripiendu amp;nbsp;exportadd intentos cerneret plurimos molede ferens vociferabat: Indignd fe extimare vt dd conful ac ciuea vfpiam fortaffe collato cum bodibus Marce dimicent hi diripietes obambulent amp;nbsp;prede gratia difcrime effugiant, Quos vbi Gbi nequaq? obtempera tes animiduertit deledts quiedfed iri noluerat qua exercitum ire fenferat profici, IciturInterdum cdoulitonu animos accendere. amp;nbsp;ne cederet exortari deositerdu orare ne poderior adpugnam veru in tempore aduentaret:vbi cdiundum (iusci' uibus discrimen drfeeptare poOet. Mos tunc Romanis erat vt in acie cdftituit pri uf^ clipeos reciperent togafg circucingerent tribus aut quatuor audientibus vna

ocr page 146

foe (criptistefhmSta cSFicerent heredem -pnancnpiret. lEa in bóftium cofp?Zêi attirantes ]U irtiusoftendit milites.(Qui vt prima cum pauciscruore relperfus ac fudore plenusvi^ùs eft turbari nSnulI t cepere. Poftq^ autem gratulabudus ad co/ lulem pracuiriffe luncfl ($dextris captum nuciadet oppidum Cominius eum falu tatu amp'cKatuScft. Ceteris re profpere ge Hi tire coied:itibuS 'tu audietibaigcns adiedti fidutiaamp;i^Ggnu ad coferendas manus dari magnis vociferatioibus oramp; bat Rogante deinde Cominiu Martio quem na in modum boftilia coponerentur arma 8lt;quonammodo beHaciffimalocaretur acies exiftimare (e inquit medias an tiatum fortiffimas ede cohortes qui nulla obrem fuam remittataudatiam. Peto igitur ac deprecor inquit Martius cotra iftosnos in acie viros colloca:quod coh' fixi eius proptitudine admiratus fecit (Eum primis piloru tadlibuscurfu Martius erupiflet nuf^ refixere in fronte Volfci. At cui fe par phalangisÏmifeueratillico difemdebat .Milti eumpodhec (e couertunt armis vtrinep virum circuuenietes Cui metuens con fui quosbabebat circa fe fortiffimos fubfidio ^mifit. Atrox ita$ circa Martium pugna co mittitur vbi cefis breuicopluribus dum a Écmanis vio' lentius incumbitur funduntur boftesan quibus perfequedis intent i Martiu orat vt is labore ac vulneribuseger fefe in caftra recipiat. Ille baud eft inquit laborare victoris cdtinuo$fugientesinfec^atuseft^reliqnus debine vu^us exercitus/defi' deratis captif^ plurimis ;poftera die prefente Martio cdgregatifq; ceteris tribu/, nal conful alcendes cum pro re bene gefta meritas {aperislaudes reddidiffet con' uerfus ad Martium miruimodum eu collaudauit cum rerum fuaru partim ipfc conful in pretio fpecÆitor affuiffet partim ipfe Martius teftimonid attuliflet:poft modum cum ex omnibus:tu rebus tumequiS tticaptims decem bbi priu($i alios preda diuideretur deligereiubereturipreterea ad eximie fortitudinis premiumi figni donaretur equo id Romanis approbftibusvniucrfisiprocedes 7 mediu Mat tiu3cofutis inquit laudib) exaltare fe equa$fufiperc alii vero nS decus fed mer cedem ducere: proinde fixa fe quemadmodu vnulquif^ forte contents fore. Preci' pue vero vnicum peto ac obfecro gratiaibofpes mibi ^amicus m Volfeis erat vir equitate ac modeftia clarus. Is modo captusex locuplete fb'utoen (eruas factus eft ei cum magna malord moles ingruat:vnu ne venudetur amoutff: fat erit Hec vbi difti funt ingens Martio clamor obicitur: plures profeciù inuicflum magis pecu' niis animum $ bellicam eius fortitudine admirari: q enim ob cius honores luidia' aut emulatione flagrabantui vefeo amplioribus dignum iudicabant:quod oblata cdtempneret, Magifqi qua res buiufcemodi paruipendebatiquaqua meruerat vir tutem amabant.Modefeior enim diuitiarum quam armorum preftantior vlus eft Miiu($opibus non egre qua ipGsvti ornamenta affert. Vbi fedatus militum ch' mor eft 8lt; tumultus (Jominiusexcipiens comilitones inquit bifcc rebusmuitu do nare virum non licet:demus vero quod illi datum adimi nonpoffit: Coriolani fibi cognomen decernamusniG prius id lam illi res gelte vendicauerintihinc ([oriola' num tertiumnomen affecutus eft que res maxime déclara t^proprium Gbi nome ex titifle Giioralterum vero Martium familie aut cdmune generis fuifde Pofleriori tempore vnis eft tertio a rebus geftis.'aut forma aut virtute aut fortuna quead/ modum amp;nbsp;apud grecos huiufeemodi indici fblebant cognomenta a geftis quidem denominari liquent. Sicut i Sothera amp;nbsp;Calimeon a forma vt Philone Cirippu$' a virtute vt euergenteni 8lt; Pbiladelphon a fortune felicitate vt Endemona ficati' BafTus fecundas vocatus eft:(Qaibufdam etiam regibus appellatione prebuit mor dacitas queadmodum Antigono quidem IDofbnem Ptholomeo vero Lamirum' Quo genere vfus plurimum Romanos condat quendam metellorum nommauere' Tittatum quoniam cum vicus haberet diuitius frotem vita ligatus obambulabam'

ocr page 147

Mtëtûm qai paucispo!tpatrisolrf diebus funebribusludis |^^^uh| exhibuerit celerem vocaueréticeleritatem ac maturitate appara^ ai^l^i nullos adhuc enaCcendi forte ndeu^nt Vt proculum:qui fons^^ F^^rn _-f Poftumum qui patre mortuo.Vobifcum cG ex Gemellis *quot;quot;6^'^ tigerit Ex c^rporisquocBhabitudifiedenominatioesrite impom rolentivtno mQ

ffir^ffiv^ru^etia ceci amp;nbsp;clodii ne$ffté aut ^CT eis calamitatem per cotumeliam arbitrabantur o le , mqui P t Wiri, pria audiebant nomina.Mec rame ad ^lud magis (cri en ige nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„autia

to bello (editionem turbulenti rurfus Gifci,utte c^es nu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diffenfionibuSma'

ftamhabentes criminatione.tyetumex prioribus difcordiis^dtffenfion^us lorum occabonem contra nobiles na^t inculta quidem ac quot;f^rt^^^J^ agn cum nec aliunde comeatum conuedari belli tempeft „ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neronie

caritas ciuitatem inuafit Cuius 8lt;Gmagna vigmffetafttaetmanulla^tam;,pecu^ facultas plebi fuppetebat. Quod vbi fedttiois audores vident verbis alpensc^ml nari diuiL:q, inveterate memores inlmicitie eis famemmducantlnterea abVelt ternis venete legati*qui vrbemtradentes eo demitti Coloniam ora^t^ai Peftilens ciuitati morbus ingruiffet tantam bomini%ftr^m ac P^^em ^ide tat vtexvniniuerfis vix pars dccima rcliquafup^e etdn epore g, -.ta.M norarn neceffitatemadeffe prudentiotes aaumabantiquoniamdubiisinrebusca faOioforum tumultus increfcetet leuamine indigebant feditione$puriter di^pa tam iri amp;nbsp;ciuitatem perinde ac morbofa 8lt; turbulenta quad^redundanti^xpia darn effe fperabanti^otum igitur qui ad cam mitterentur Coloniam d^e^u ha bito tonfulea expeditione rcliquis f Wolfeos edixerunt intcftinis hoc pa^o tumui, tibus quietem excogitantes vt cum diuttes ac tenuiores plebeicp amp;nbsp;pattitit int^ comuniaGmul arma caftra 8lt;belli difctimina verfarentur mitioribusinuicem co, ponerentur animis. At Sicinius amp;nbsp;Brutus turbulenti fane hommes magis mfur' rexere clamoribusirem crudeliffimG manfuete Colonie nomine appellari cum ta; men mendici homines tan$ad permtiofam Voragine ex'tasinvrbem aere '^rbl do 8lt;inhumatis refeetamcadaueribusdcdocetentur:alienos8 lt;letalis quidem ac peft feros habitaturi lares Wt quaG ahiwde non frquoida media petite anos pe ftile tie oblectare infupet ne vUam calamitatis genus ciuitati defit qua locupletum feruitio oppreffa fatifatut fu'ceptb vitro helium adiciGt . Plebs hniufcemodlver bis inftigata neep confulum deletum inibat amp;nbsp;Coloniam detrectabat quare fena tus anceps eum palamiis plebis ducibus aduerfantem Martium cerneretquitu inoreamp;alatisiam plenus animis magna patribus admirationehabebatur:Colonia emittunt grauem forte delectis mullam niG excedant cominantes. fi ns v ero mi licia detrectatibus: Martius affumptistum clientibus cu ceterisquos inducere potuit in Antiatem agrum incurfionibus Ei^is Annone plurim i 8lt; mignam pegt; coru amp;nbsp;captiuorG predam coparrens nulla Gbi prorfus re deCumpta militiba cuda fecum agentibus aegrentibus Roma rediit .Quibus inde locupletatis reliqui pe' nitentes inuidere Mutio inimicari eius gloriam ac poteftitem perinde ac contra plebem augeretur molefte pati.Paulopoft petente consulatum Martio multi i ea pronierantvereri nacp ne virum genere ac virtute primarum poft talia ac tantabe neficia dignitatis expertem repudiarent.Mas erant magifttatum petentibo pre benfosdextra ciuesbenignis orare verbis 8lt; aW^ interiore tunica in Eorum opergt; tosvefte defenderebuc vtco habitu ad Cupplicandum humiliores accederet huc vt qui cicatriceshabercnt manilefteGgna fortitudinis aperirent. INec vero ob ple bis EuEpitionem ita recindos 8lt; abSep intima tunica Supplices ire cogebant non ent dignitates argétoaut vUo corruptelaru genere turn impartiebantur. IDiuGquid€

ocr page 148

poft emptio ac venditio illo fera prorupit amp;nbsp;inter contionis fuffragia feCe argenti imifcuit.-binc indiciorum hinc exercituum corruptela vnius dominio fubiecit vr, bem. Auro captiua feruiunt arma. Sapienter vero dixifle videtur qui Romanum populum ex eo tum primo periHe inquit qui primus epulum ei largitionemq? de' ditÆa quidem peftis baud continuo patens ceterum Clandcflia proferpens Ro/ mam paulatim inuaOt.Non enim (cimus quifna prior Rome populo autiudïci lar' gitionem dederit.'primus autem atbenis pecunia iudicibus cotulide traditur Ani tus Ancbeminis filiuscum circa Pelopponeffiaci ferme belli exitum proditionis Pilicaufam diceret. Tum incorruptumadfuc genus aureum Romano obferuaba tur foro. Ceterum cum Martius pluresoftenderet cicatrices quasaffidue per an nos tris ac decem egregius bellator exceperat vniuerfi illius virtutem tacita vene' rationem prolequebantur deep eo confule defignando mutuos inter fe fecere fermo es .Inflante comitiorumdie Martius magna Gnatorum frequentia ftipatus bo' norifice forum ingreffus eft. Tum manifcfle declaratu e nulla in re tantum ftudii cureatep Glicitudinis quantum iiMartio geffifle patritios.'que res multitudinis beniuolentiam in odium inuidiamepconuertit Quippe timuerant (i vir tante inter nobiles dignitatis maxime rei optimatum inclinatus confulatum adequercturme popularem omnino tolleret libertatern:ea cogitatione denegato Martio confulatu alii debgnantur.Id egre (enutus tulit quod ipfe magir$ Martius ea laceditus con tumelia videbatur.Martius ne$ modefte necp equanimiter illum perpeffiis cafum plurimum iracundie ac contumeliofe indignationis aperuit vt qui magnos (piritus amp;nbsp;excelfos foucret animos. No erat ille vir qui grauitatem Gmul cu m^fuetudine quibus in rebus ciuilis maxime virtus condat ftudiorum ratione aut difciplina te peratam haberet ignarus ei qui adminidrator in rcp futurused fugiendam eße magnopere pertinatiam:quam Plato (ociam (blitudinis appellabat 8lt; bominG fo' aetates comiter celebrandas acceptafep placide (ufferedas iniuriasque res multis folet effe ludibrio. At (implex vfyadeo auderul^ predans vniuerfos (uperareac nemmi cedere omnino fortitudinis officium effc ccnfebat.Cum tamen id exanimi mollitie amp;nbsp;inbecillitate proficifceretur.'aquo dum graui laborat egritudine fur^ ille perinde ac ex tue facft?qu,da vicere extuabat.'perturbatus igitur 8C acerbifH me infeffus plebi dilceffit. Qui vero in vrbe 8lt;etate amp;nbsp;generis (plendore florebat ei viro mirumimmoduin cu femperaffecdi tum verereo tempore predo aderant fi' mulcp 8lt; dolendo amp;nbsp;indigne ferendo ad nullum bonedum facinus ipfius animG in' cedebat.Eis na$ beniuolus in te militari dux erat atgi preceptor 8lt; dum aliquod ftrenue opus perfeciffent adiedo (ine liuore (limulo ipfos ad virtutem amp;nbsp;gloriam concitabat.Magna interea vis empta frumenti Romam ex Italia conuecHa cft:no minor ex Siracu(is:quam tirannus (Gelo dono miferat'ca re plurimis (pes iniecŒa eft amp;nbsp;alimentoru penuria fimul amp;nbsp;diffenfione ciuitatem liberatum iri. Frequenti igitur curie confeAim cireufufa cxtrinfecus multitudo exitum expecŒabat Annoe cum libera'em eis futuram auctionem turn impertiendam Gne precio largicioem fperantes erant Equidem qui ea de re ad (enatum referebant. At (urgens Marti, eos qui aduendicanda plebis gratiam oraucrant vehemeter carpat fad:io(bs homl nes 8lt; reip.proditores appellans qui pedifera temeritatis ac infblentie femina amp;nbsp;Obi ipEs noxia foucret in plebem.Que dum ex initio germinabant haud ncglexiffe confilii prudeutiecp fuiffet ne facerent hifce principiis dominationem plebis inua, lelcere terrori iam effe quoniam quecu$iis collibuerint facile impetrant amp;nbsp;ad nul Ium facinus obeundum inuiti cogi queunt eos nuf$obtemperare confulibus tan^ indomita ferocia edvt eorum patronos fues vocare principes audeant.Nam quid eft aliud inquit pro diftribuendis populo largitioibus fuffragia decretuqp GdGtes

ocr page 149

fertè quod in pàpàlaribus *feci principatibus Ea^îtant i^ad tomutiém pèrnitiem torntà contùmati^ alere .N'n em detrec-lata fepenumero militia«deftituta pet fèceffioneni patria amp;ineufato fenatu gratia accepiffe^verum fe per metum impu' ne dimittos eamp;fanabant quin vos bec per adulatione tribuentes induirille: idcir? co confiG nullam aut ipforu tuperbie aut feditioibus finem Faduri funt. Cumigit bocvebemms quidam furor exiftatrÆpifcamus inquit:8lt; tribdnitSillius pote ' featem auferamus on utaris pernitie dignitatis rfeditionifqpeiuitatis cau'am.Qut non vnaiam vt olim:verUmfciffa atepdifiunai concorsnl^ vnammfrFutura et nofty no nili mutuis perturbatos odus difceptationibrfcp langueres effe ImetTaha permulta divitans MittiuS luuentute amp;nbsp;vniuerfosferme diuites miro scitatos infttdain Cuam ttixit (entCtiamrfolumbunc effe virum damantes qui ciuitatem ntilusvmciblandimetiS permittat. NonulU grandiores natu eu eœntum protpi cerent öbfiftebant:binc eni boni nibil exortu-Tribuninaep qui aderant vbiviari' cem Martii Cententurn mtelUgut ungenti clamore percurrunt*turbä^vt ad libi opitulandainfurgat exhortatur. Inde dum Martii verba i Cenatu babita repetun• ta turbulentiffima ha a cotione ne vulgus ira preceps contra fenatum impetum Faceret vix temperatu eft horum culpam malorum in Martium tribuni retereteS 'eum tiuCamdiaurum miffis livoribus citat. Quos ille per tumetil habitos a te re pulit.lnde tribuni cum edilibusvt in Martium traherent profeci virum 5^quot;^^ Conglobati vero patritii fugatis tribunis edilibus incuffere verbera nox riiiam di-vernit illuceiete die conCales vt percitum ira populu in forum vndicp concurrent item vident ciuitati timere ceperut. Quare coacta fenatu deplacanda multitudine aut oratione benigna aut vtilibus decretis agitatu .Tune eriim cotentioni dignita tisminime locumeffe*nec (iCapiant eo tempore pro gloria decertanda.Idfeuu an' cepf$tempus clementia magis amp;nbsp;gubernandi humanitatem expoCcere. Ea tenuit fentetiam progreffi igitur ad populu coCutes benigniOittai ointionem habuerunt: nunc oblevi placide refellentes nGc ihtermonedum modeftifftmis vtentes morh' bus tum de amone precio nibilvti$ Cecum diCceptaturostalibo verbis mitigatus eft populus. Quem vbi tribuni leuiter ac moderate audiedo placari cer^t allurge• tesCenatui teperate quidem agenti ius eCCe inquiut cedere populum. At Nlartiu-UuCam dicere iubent quem non nih ad perturbandi remp.populumcp derçuendu irritare pattes coftat qui citatus parere contempferit edilibuCcp denicp in foro pet contumelia verbaratis inteftmum quanta in eo eft bellum exCuCcitarit ciire^ad arma compulerit.Ea vero idcirco dicebat vt vel prêter naturam ferocem Martquot; animumhumilem ÇumiffamŒ redderent autCivt imoribus pergeret inexorable; aduerCus illum ira exercerent. Quod illum faturum effeCp^abant probe liqui e hominisnotant ingenium.Stetit itac^vt crimma dilueret Martius quietemac' lentium tenente populo. Cunep Cupplex expediretur or atio odioCa no lolum dic dilicentia 84 maiori orCus eft conuitio. Verum 8lt; Cono vocis «vultus ditpoutione intrepidusextitit ita vt eos aspernari 8lt; paruifacere videretur . Quipropter exa, [peratus populus fe illius verba grauiter «mal efte pati haud diffimulanter,ut

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Audacrffimus tribunorui Sicinius parumper habito cu collegis colloquio poftmo' dumproclamans in mediu tribunos mortis damaffe Martium pronuntiat demae edilibusvt ftatim correptu e faxo ad ima prouoluerent edixit quem tu ediles arrl puiffent id plurimis 8lt; pleb^is etilhominibus tumhorroris tu Gioethie penum ahium eftfacinus.Patriciosingens dolor inceffit qui Gquid opis afferre poffint da more acftrepitu eminus adorti Cunt ii contra quisquis manus adm^uerat arcentes promiCcuum inter Ce tenebant Martini no nulli protenlis ad populu palmisOTabat. ^ûft$ in tanto ftrepitu «ta deformi reta facie nihilverbanibil clamor ejecerat'

ocr page 150

amici ac riecettarii triSanoru vbi no fine multoru “ce^ nobiliu èxigiad nece Mat taum pofTe inteUigut:cos inducunt vt pene nouitate amp;acerbitate fublata nonvi Mon indemnatu occidant/ At de eo populi fuffragia ferri Gnant. Tum defiftens ab incepto Sicanius Patricios rogat qufobrem volenti populo Martium digna luere {iippltcia:ipGtantopere illum conentur eripere.Cotra illi Sicmiu rogant quid co gitans excellentiffimû Romanum ciuem caufa indicta ad tam iman.ffimü nefariG q; vexare cruciatum.Turn Sicinius ne banc diflenGois ac feditionis cG populo eau fam allegetis inquit.'dabiëei quod deprecamini fieri de bomfe iudiciG. Tibi auté predicimus Tquit Marei tertio vt adfis foro quo te nibil aduer(u leges perpetraP fe perfuafos ciues facias'iudiciu de te per fuffcagia laturos. Ita folato ac recepto Martio a patritiis fuma cum alacritate difcefTum eft.Mediotercii fori tepore no' na.autem die quX nundinas vocant Romani fora coftituunt.magnam propulfanquot; di (pem iuditii prebebat fufeeptG in fintiates beltum;quo interf diutius duraturo tabefcente amp;nbsp;ob belli negotia relanguéte prorfus ira pacatior redoleretur populuf Poftmodum vbi fnito mox bello rediere:pa tritn crebroscouentuSagere 8lt; confi' Ia agitare quo padIonecMartio deeflentinec fadioG rurfus homines turbulentat 1 opuli dl ceptariones innouarent.Appius igitur (Claudius plebi vehementer infe ftus amp;nbsp;labefadi remp°amp; Cenatorii deftrui dignitatem obteftabatur:fi contra nobi litatem in populi poteftate fuffragia fieri paciantur. Contra leniores populo cario resfed mitemac bumanu ex licentia futurum vulgus affeuerabant.Nee enlillis fenatum efTe coteptui fed cum fe flocipendi putent auctoritate indicandi ßbi bono ri ac{blatio ducere:Gmulatcp fuffragia ceperint omne depolituros iracundia .Mar/ tius itaq; cu magno in fe Audio tum metu plebis ancipitem cernes fenatum tribu' nos rogat cuius eum criminis rcd arguunt:aut quadere caufamdidurum accer fantad populumiperlduellionis actione effe aiunt fcqi illum regnu afFedlaffe demo liraturos inquiunt.tum fargens lam eo inquit caufam didluruS ad populum nul Ium (eiudicii aut fupplicii genus G cduincatur effugere. Modo id accufate inquit nibil patribus ementiti. Eisidem condanter afferentibus ipfa de re conditutu eft iudicium. Populi deinde facdoconuentu no decurie verum tribus in (uffragia ire cogebantur. Primuq? mendicam ac inertem turbam amp;nbsp;cui nullum bonedatis med ftudium ante$ locupletes affuetos bello clarioref$ ciues (uffragia ferre luOerunt quot;nbsp;Deinde eum in eum minime probarentur obiecda aHedliti regni crime omittitur.

Is rarfus memoria repetitus eft fermoique Martius habuerat in (enatu dum facili venundari precio inhibebat annona 8lt;tnbunitia populo potcAatem fuadebat inter cepi.Ipebinc nouum agi crime ceptum quod captam ex antiati agro preda in era, riam non retuliOetiverum fuis diuiGffet militibus. Que res Martin vehementer perturbafTe traditur:quod cu in earn ex infperato incidifét no facilis ad perfuade dam multitudinem extemporalis (uppetebat oratio. Eo collaudareiam milites in cipiente ingens tumultus exoratur:plures nanq? eam detradarant militiam. De' mum euntibus in (uffragia tribubus tres illum perpetuo mulcarunt exilio.Quad vbi promulgatum eft populus magis profcc-lo $ fuperatis vndiqi un$bello hofti' bus alacer exultanffe abiit.Senatus vero dolore ac triftitia grauiter angi'iammpe 'nitere 8lt;€gre pati quod non omnia pertentaret: amp;afpera potius eunda fubiffent 9mfolentem adeo plebem tantaipabutentcm licentia paruifeciAent.Qui in read eos internofrendos non opus erat vefte aut aliis dignitatis inßgnibus Atcdfeftim quifqus exultabat plebeium:qui(quis merebat pa triciu eße conftabat. Ipfe aute Martius nihilo aut vefte aut incefluiaut facie contriftatus aut humilis fblus inter tot afllidos meroris expers videbatur'non illum conGlio aut virtute cafum equa ferés animo :verd amp;nbsp;indignatiQe%graujffima percultus moledia'quod a triftitia

ocr page 151

proficifä piares ignoranttqui Gmuî ac m furoremverfavebementer excitae militatem fecordiam^ propulfat. Eapropter qui iracundi farentesve funt.effi, cacesftrenui$indicantur:queadrfum amp;nbsp;calidus que Debria occupât .^imus quippe vtpote altius intendente pulfu attollitur quam difpo itionem e ,P Martius declarauit.Liquidé domum ingreffus vt matrem coiugcmcFP^a^^ore ac Vlulatu lamentantes falutamt modefte prefente ferre cafum monuit. Moxfreflue ticG patriciorum comitatu fefe ad portas proripuit indc n^bil aut capiens autind* Eens tribus aut qLuor cdfeaantibus famulis exceffit.Pauopoft^

faretur multa fecum qualia furor miniftrabat agitans conGlia no boneftumautvi rili abasvtile quicamp; fed quo peccato in romanosgraffatur cogitait vt in eos gra ueacfinitimum quodpiam bellum accaderet. PnmGitaqicum %lfcis experin

. collibuit quos 8lt; corporiba amp;nbsp;opibus pollere fciebat: Acceptas nuper belh clade nontantXXru vVres attriuiffe quantd difeeptandi cupiditatem imtaiTe puta, bat.Cete^m ex Antio erat oppido vir ob diuitias ac fortitudine 8lt;generis fple dorern regfanAn Wolfeos nailfus dignitatem l ullus Ai^^^^

magif^Romariord quempiam inuifum effecopereum babebat M^!^^, Ciens enim emulatione ia^abundi vt fortiffimiiuuenes belli gloria amp;nbsp;inu^a tti, mulati alterius feminis prouocauarl^t^

eos auxerat inimicicias .Haud tame abftittt quini mo cxceuosin u, ftü mos qui Romanos etiam occafioné caufam%prebentes aliqua,c1ade^I^l gete certiffimb ei reliquit tcftimonium quifquis aduerfusiram reludan ditt effe dixerit que perfepe id quod vult emptum morte Perfequitur ^^ft^ Ignetus Geut amp;Vlixes delitesceretboftitem co migrat in vr e„«, ^lurimis Xgn^^^^^^^^^

ces inferens operto capite tacitus quietufcp fedit admirantes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;Tullo aute

cenanti rei nouitatem denantiantjuilus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mpe^moratus. Si me non

gratia venerit oeccontatur.Ita retenus U Pm, geiaceufatoré fortuna co, dum agnofeisTulle inquit aut cernens ver. intuli nec ea me négare Co' ftu^it Gaius fum Martius qui pl^ma Volfe nbsp;nbsp;tabus multi@perlciyispré

nolam cognomeGn^t .Gaoden^ata^ex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^adimit

mium quam boc infigne vobifcu inimicitie nomen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Animat u ac no

queat ceteris fpolia^somnibuscbbuoreftbis ac infolentia tum OT^

ÜM mollitie ac perfidia exui extrudor .Tuo„rGpenatamf^pfexad^^ vo aut likrationf expetituws quid enim morter^^

lens ex iis qui me e patria extorrere deiecere dg nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pq igitur de mua'

quod te mibi dommu conftituo magna ex parte recipien. calamitatibus vtere tas boftibus tibi animus adeft ev^^^^

amp; mfefaces caCusin eoscomunem yy^or^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;notiere quamqui tiufqua aduerfum vosbeUigerabo quoanimob^famp;fa fabfiftis necmibi vlla yi ==fa='j==OTamp;te=it^ cum bomine nunc Vero inutilem 8lt;omnis prores como nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inhuit amp;nbsp;confide Tullus audiffet mirumimmodum letatus lun^a dextra surge

Marti.Nobis enim cute exhibes ingens bonum tuus pre nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..tabuit .pofte'

profeaoexVolfcisfperare te licet t' Martium ^ cenabofpitaliter babuj^^^ Kis inde diebus mter fe de bello confjliaconferunt lnge^

nationeminter primores plebeiofcBdiffenriones PiomamY nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nundablt

terea tum vates tu facerdotes tum priuatibommes procuranda ^aigia n

ocr page 152

ex quibus vnum buiufmodi comendatum eft memorieTitus latinas erat vir baud akeni curiofus uegociimicbil arrogas minima$ (uperfticiofus.bic in fomniis loué fibi aditante cernere exiftimauit.referre fenatui labznte quod mala tridiffimucp libi pompe preCultatore permißfTet.quod primG cum uidiffetmegfedlui fe dediP fe dicebat.Cumiteru ac tercio idem vfum contepfiOet eius optimu fJiG interire confpexit.tum fubita membrozp debilitate correptuseft.poftmodu cu lectica de' latus ea fenatui renuciaflet illico corpus priftinû fcnGlTc uigorem traditur:cxur, genfep fuis abiiffe pedibus.quare admirati fenatores magnam inueftig^de rei eu, ram ac diligentia habuere. Èa uero erat buiufmodi (Quidam eius 'eruu ceteris fer uis trucidadutn in foro uerberibus tradiderat:pofteacp necauerat. Dum bominti plagas ineu tut eunep feuis modis amp;nbsp;uariis pena4 doloribus afficiut pompa forte fubfequitur.(Qui aderant trifte fpecftaculu ac indecoros motus grauiter tulere. Ja effatis folumodo in amariffimu adeo tortore malediÆs atq; conuiciis: id tame faci nus nemo conpefeuit. Erat quippe plurima in feruos humanitas ob precipua illo/ rum minifteria: leuior$cum eis uite communicatio fblebat haberi. Maxima uero bec peccati feruo pene inferebatur pena ut is plaudri lignu cui temo affigitur foe aant iuicinia ferens circugeretur.quod ubi fadu erat infidusa donefticis 8lt;ui' cinis exiftimatus furcifer appellabat.(Quod enimgreci Eqipoftacem ac Sterigina boc Romani furcam nominat.Cum igitur latinus uiG renuciaffet fenatus dubiuS inquirebat.'quiCna triftis ille malul^ prefultor pompa antecefliffetidonec nonu^i indigniffimos eiusferui cruciatus memoria repetiuerdt que in foro plagis affecti poftea necauerat, Comprobatibusitacp pontificibus fuptum cft de domino fuppli cium:deolt;»inftauratu eft folenni cum pompa fpecffaculu. INuma quidem cum alia rum rerum tum pontificii iuris prudetiffimus exportor boc Romanis ad fum^ religionis ornamenti mftituiffe uidetur:ut cum principes aut facerdotes rem di' uina faciut preco ingenti uoce precedes clamet bocage:animos Gcnficas adbibe riiubensne ullis interiecflis operibus que plurima humanis in rebus ui amp;nbsp;neceffi/ täte quodamodo fieri contigit:diuinus auerteretur cultus facrificia ludos amp;nbsp;fpe/ ejacula non hac tantumodo fed puGIla quoqp de caufa inftaurare Romanismos cft Olim Tbeffaram ducentibus equis cum vnus eo^ attonitus refill flet auriga habe nas manu Gmftra corripuit:quocirca eam denuo pomp^inftaurari decretu.Inferi oribus temporibus unicum trigefies adum accepimus facrificid quod aliquis feni per aut error aut fcrupulusintercefTiHet Talis diuinis in rebus romani religio eft Martius aute ac tullus obnixe cum Volfcorum primoribus cl^deftma ferebat coi/ loquia.inftigabant$ut Romanis quoad mutua fludluat (editione bellu inferrent At ii molefte eam oratione admittebatiquonia annue fibi cu Romanis indiefe fae rant inducie. Belli tame caufam poftmodu prcbucre Romani.qui obcuiufpia fu' Ipicione calumnie in ipfb fpecdaculo per preede indixeretut vrbe Volfei ante fobs occafu excederet.Id quida Marcii dolo ac fraude peradbu afTerutrqui fubornata quenda fenatui nunciatu miferativt Volfcis Romanos interfpeeftandu adoriri :vr bernep incendere confilium erat.Id quippe fenatus confultus omniu in fe Volfco^ ncbementifrimu conflauit odium Tullus attrocius rem verbis attollens inftiga' tos demum induxit :vt vrbes amp;nbsp;quantu agri bello eis ademptd erat a Romanis p legatos repeterent. Auditis Romani legatis inique ferentes refponderut. Prio/ res quidem Volfcos arma (umpfiffe: pofleriores ea Romanos depolituros.Tullus aduocata ' publice contione ubi decretu bellum eft accipi Martium confudit ci$ de politis inimiciciis fidem haberivtquod prius bellando non vadarit id nuc propug nando fumopere viuet.Accitus Martius habita ad populum contione non minus orandograusqua armis potens plurimG$lapientia amp;nbsp;animi magnitudine pftans

ocr page 153

WrèdNtà cumTuUodux Wli ^imperator amp;amp;s^0^:quot;^^% fei neeeffäria bello tardins pararit ter bene gerede rei ^^retur ocea^ ^i, pridpibus amp;1eimtaté potëtioribüseetera coparare nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;muaGt

ta^neexpeditiffimos fecum trabens ex fr^ 1=:^^ agrum.Tanta inde vis predevtcd agendoturn ffendo^^fcendo Vol; altur exercitus.ls veto paueifaciebat quod predam bal^t^de ca^ vaftaret agros cuius vero gratia ea gère at permagnie nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ncbibG agros fuma

ope feruabat intactos ac toran nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jpb^t. Hi cuide plebeios iniquiffirre vitunX

inter eo^ incubationes amp;lurgia e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;patricios retrudefcentibus inimicitiis conci

fortem eieciffe Criminabatur ii Chitra patricios r trua nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nfedere ac eris

taffe Martium quereb^tur:8lt;afilidhsbello ceteris eos fpe^t^ fortunarGep fm^ cuftodes na^os abfe $longe bellum habent^ Jum ^ vebemeti^im^fe remcdfeciffe ratus quod adconlepnendos ^ftes auda^ Wolfcus effet predam tutus abduxit, Vt vero no minus ^2^ $^^c^^ funt ingetes Volfcoru copie partim invrbibus prefidio r q P-adetcTullo.Ule' Romanis cenfentiMartio äütem alterius optionemimperil ^G tradeteT^^.^e Martiüm cGfe nul^i^erioremv^t^e^mve^^^

mis Circeum Romanoru Coloniam petit eut vitro 1 eius po e . roouzna lentambil intulit.Indelatmoru depopulatur fines ibi pro latinis'oensprepug

• turos Romanos opinatus At ii cd a Romanis multoCiens fubfidium implorare^ ad id ferendumfeZoTerat Apulus:conGiles Vero extremo,^confulatus tem^ TCOTpericdamp;treamp;lfeWCTva^ tem caftris admotis Ti^erinos inde ycano^^^^^^

mavi cèpit Corpora in feruitutemredaaaton nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P eovel i^o pätamp;

mebnabantur eos magna cura protexit amp;nbsp;ne qui $ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftidiis circiter.C

Yentur ab iUoru agrotylongiffime caltra dimouit. roneaxj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~

Roma diftante^titl omnibusferme vfqiadjnoxiâmetau

eft predam .Tum Votfd qui ad ciuitatu preûdia difpoGti eran q?p . crin' mis deferuntur ad Martium:buncvnum imperatore {obim fu cp ag i„erfà tipem divitantes. Eius inclitum nomen 8lt; gloria admira i ivirtu g ]momê fcºtur ltaliam:vnius tradition^ corporistam^^^

tum Romana res nuHu feruabat ornamentG. iyalla eicu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Iki hui,

fediciofeep contentioes donec obfidione cingiEaumnvr nbsp;m, nbsp;nbsp;nbsp;rimumEne

ta dierum templa Romans erant inde primordia genen, quonia id Pnmum

^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- as oppidum condidiffet.TummirGimodum populi repenti a mutatio. ^^^^

Veto acincredibilipatricinoru conGlium folicttus enim deréducedo m Pa la _^ tio fummavi damnatione eius rescinderet.Pater babitofdp, pe isvo _, filio ld prorVuS inbibuere fiuevtomnino infeftipopuli v°cls?bGfteYen q plebis gratiareuocari vird nolebant bue ia idcircoquot;1111 graues uttenbep% tamamp;ib ne ab cunVis miurialaceffitus effet vniuerfos tamen oftendeni^ o patrie dedararat in qua 84 potentiffimos 84 preftantiflimos condoluiUeciue cumep panter violatos (ciebatlata de iUius reditu rogatione'ab^fe^^atus con inferendalegeacfuffragiis inaniserat plebis auVoritas.H vbi Martius accep acrior ira fubiit omiffacp obfidionefuxore ftimulatusadvrbe ire per^tVa ce „ asfoffas quadraginta ab vrbe ftadïis caftra loeauit.Tum virus terribiior(, ^ingetes anteatumdtus attuliffet omnistamémprefentiafedata dilUnuo INeo

ocr page 154

enim aut princeps aut c^JuhreS audebat de martii reditu refragari Cernere erat muliebres concurfus in vrbe m deorum templis feniorum lacrimas fuppliceCp pre catus cundla trepida nuCq^falutisautconfilii locus Tum pradentiffimu plebis de tociliado Martio collium extitiOe inteHigeb^t. Inculando omnino patres qui dii placato opus eratodii iira$ magis mcitarSt. Legatosigitad Martii mittere pia• cuit qui reditum ei dantes in patrii inftantis belli periculum (olui exoraret Midi autem a fenatu equates Martii ii cu primum Martio occurreret fefe abeo tum fa' miliari tum amico ingenti alacritate fulceptnm iri putabant quod fecus eft fadd per boAium cadra deduedi eum inter co fortiffima turba intolerabili grauitate fe' dentem offendunt.Circuftantibus Vollcorum primoribus legatos caufam aduen' tus iuffit exponere. Mitis vt decuit amp;nbsp;bumana plurimi eoru extitit oratio Mar' tms vbi debere loqui refpondit pro fequide ex acceptis miurris acerbe irateqi pro Volfcisvtimperator vrbes 8lt;quant u agri ademerint reddi iubes: Vol(cof$(icat amp;latinos ciuitate donari. Mullu nib qui equis luftifcp conditionibus fit.firmi)ac ftabilem belli finem.IpGs ea de re coiultandi triginta dierum fpatiu dedit. Abeii tibiis legatis indgt;ex agro cadra mouit. IHinc Volde qui eius potetie grauius inui debant primu crimen nacdi (unt ex quibus 8lt;TulluS erat:priuatim quide nullis a Martio laceffitusiniuriis-vcru qui humanorum morbus animoru rft obscurata penitus fama fefe Volfcis ede contemptui medus videbat qui omia (ibi Martium ede putabant reliquo^^ no nid ($tum bonons amp;nbsp;potentie Martius erogaret viut pare dignu ludicabant.Hmc prima criminationum caufa occultisin illu modiSdid^ feminari cepta.EHinc confpirates in eu Voldi (uccenfebantipfumtBquia cadra me uidet proditionisinfimulabant. Nec vero prodita bodi menia vel arma fed tempo ris oportunitaté cuiusea vis eaip natura eft vt: Riperiora ilia tu conferuare turn in pernitiem dare queat.Haud minuf$ triginta dieru fpatium bodi dedide in qui' bus nibifo maius rebus gerendis momentu acceffidet. (Quan$ id tempons inter, ualium Martius non ociofiis non fegnis exigens focios Romanoru inuadens Ferro ignicp vadadet (eptem ingentes populifcp frequentes cepit vrbes. quibusnullum TRomini ferre fuVGdium prorfus audebant adeo runedoru animos terror affecerat 8lt; refolutoru ac rigentium more membrord fraefee vires ad belfu n er int.Indante diè didi M irtius cu tota rurans affuit exercitu. Mididenuo legati orare vt ira pa fita exagro Vo!(cosedu:eret que$ vtriqimagisFre fit dicat pagatep nibJ metu ceduros Romanosede quod liquid equû Volfcus aut bumanu podulet faduros feomnia modo arma deponat.Ad bec Martius mbilvt Vollcoru imperatorem fe refpondere inquit veru vti adhuc Romanum einem Proinde mouere fe orarcepvt équiora (aniora$ co uferentvtcp eius populata coprobadent. Tertio demi! die re dire iuffit quod (i (ecus deliberent'nullam amplius vacuisin cadra mandatis mi' grandi veniam eis ore pernofcant Senatusvbi reinfeóla redeutes accepit fegatof p'rindeac feua ciuitatem tempedasac procella vexaret tamfyad extremam anco' ram ad numinis opem implorandi confugit.Vniuerfos nançp facerdotes Aru(pigt; ces Editos Vates amp;nbsp;ex vetudu Romanoru ritu Augures (blitis pro cuiuf$ facer dotio ornatosinfignibus ad Martiumire decernit orare$ac deprecari vt cu fuis demum red.es in gratia ciuibusimpium adeo bellum abducit. Hifee viris intra ca ft:a Tufceptis nihilo mitius aut p'acabilius tribuitaut perfecit aut verbum reddi dit proinde vt priusimperata facerent aut belli fufeiperent. R?uer(us inde (acer' dotibus (edatis in vrbe motibus difponendaseffe ce uerut per muros vigilium fta tionesqui fubeuntes propulfarent hoftes. Suam dehinc in temporeac fortunem: toidantia frem collocantes nullum eoru Gluti remedium adhibebant.Cunrfli igi turdUitate turbatio pauor 8lt;dirus occuparat rumor quoad quod ab Humero per

ocr page 155

tepediaam eft täte aliquid obuenit quod nequam multitudinis animo fedet Is ent magnisin rebus 8lt; minime vfitatis huncmmodu inquit damatcy CDlli pectoribus pofuit dea candida pallas.at fuperum quil^ mente convertit. Item amp;nbsp;alio in loro Fama animis popub diuma illabitur 8lt; Cogitatvt mente diuorum iuffa monebat (Que vt impoffibilia amp;nbsp;baud fane credenda fabulameta Cunt qui paruifaciant cû ta men ea ccnueniétia quidem amp;nbsp;pro humane confuetudinis ratione profesta Hume' rus cecinerit:quippe eu multociens ita dicas.aft ego confilium hoc animis ingenti bus orfus-Sic Fatus dolor candeminuaßtiamp;ilfe.ambiguasverfatpetfortia ptOo tacuras .Et rurfus .at nibil illa. Suafit bonefta animo verfanti Celleropbantim magnis ^mirandi{$ rebus que impetu 8lt; inclamato quodam indigere videantur mftmau non a deo ddecbu noerum eleuari fed moueriexcitarim voluntatem facit Nec vero vllus nobis appetitus veru appetituu duces ingerit imagies qbo cum ad initium minime opus cogat fidutia certa fpecp Gmuladiebla reculante preftant in itium aut enim a noftraru caufis axionum atep principiis tollenda pror fus dmina funt. Aut quonam alio modo opem adiumentucp ferunt bomimbuS.INec enim du nobis corpus effingut nec ad res gerendas manusnobis 8lt; pedes coponut eCpro, monent fed efficaces animi vires at$delecftó quibufdam primu ii^aginibus co' gitationibus excitant aut contra auertfit ac reprimunt fiftuntcp. Rome aute magt; trone varia deoru templa tenebant plurime amp;nbsp;longe quide elbiores Capitolini h uis arma Supplices adorabit .In quibus amp;nbsp;Valeria eius foror Publicole qui Roma nis ingetia perfepe tu foris tum intus attulerat adiumenta: Publicola lam morte obieratquemadmodu in eius vita cofcripfimus. Valerie vita non dedecus fed fum mam potius ftirpi {ue gloria adieciffe creditur. Ea igitur repente quo ^peri^ dixi modo cocita 8c diuina quada medicante publice calamitatis cogitatioe taCta exurgit fecumep ceteras trabes ad Voluminam martii genitricem cotendit cuius

. nbsp;domum ingreffa eam cu muru fedentem paruofy Gna nepotesfoventes inuentt.

GrcdFufis igitur mulieribus Volumina inquit tu$ Vergtennlb fenatus conful toaut principumedrâo nos matrone matronas adimus. At deus ras vt arbi, tror miferatus preces vigori iniecit animisvtborfum turn pro noftra cm,u,$ fa lute tu pro veftra gloria obfecrature venerimus clariori protero Ganimuinduxe ntis Futura quam^ Sabine cóciliatisex bello ad amicitiam 8lt; pace maritisac pa tentibusvendicarût.Eya fupplices Pergamus ad Martiumad quem veru luttu $de patria perferre teftimonidquod ipfdieet multis opprcŒa mifris mbltame ob iram graue nobis aut in{eüu intulit qui illivosreftituit incolurcestamamp;h nui' lam ab eo fit affecutura clemétiam.Ea orante Valeria relique acclamauere muhe res.Turn Volumina ita respondes. Et publicarum inquitmatrone calomitatu e' qua nobis portio eft: 8lt;priuatis affligimur malis, que eu Mart, g ?quot;am clt; virt, tem amiferimusiboftilibus magis armis circumfep^^faluum a,tliberu eius cox pus afpicimusingens vero vobis calamitasincumbttü adeo patrie viresrelangue^ feut vt Fuam in nobis fpem collocarit. Enimuero nefcia fé qu^ti nos facit quiadeo

-patriam afpernetur 8lt; nibili faciat quam matri vxori amp;nbsp;liberis antepofuit. Veru - enimueroad illum nos deducite vtUbe pro patria Supplices expirare liceat. T,um pueros ac Vergibam vna cum reliquis fecum mulieribus duces cattraV^feorum adiit Earum miferandafaciesboftireueretiam iniecit atcp filenuu.Hic MartiUs in fuggefto inter Volfcorum proceresfedens vbi eas aduentare mulieres Vidit arr, miratione confectus eft in primis venientem vxorem nofeitans imoto 8lt;obftinato perbftere animo voluit veru confternatus affectu 8lt; ad ipfarum cofufus intuitum baud tulit urfe Cedente adiret ac pernici deuolans gradu obuiam prodiit.Etma' tre primo diutiffimq Glutata inde vxore ac fibis nulloia padlo frenare lacrimas

l

ocr page 156

potèfat. Vivero dafces incepti Cunt amplexus vittam parentisamore perinde at fë tundo Huminis curfu deferri cernens.Ceteru cum inchoantem ia verba matremi teUigeret acceptis Volfcoru primoribus Velumina talia orantem audiuit. Et G fi fi taceamusipfe tum veftetum miferi corporis appatu cernis quale domeftice rei condition^ tuum nobiS confecerit exilium.Exiftima vero ^ceteris longe mulieri, bus infe!icioresacceffimos quibas dutciffimu a'pedum fecit fortfia terribilem te mibi filium huic vero maritu patrie muros oblidentem afpicimus.Et quod cete, tis calamitatis 8lt;maloru fbfet efle folacium deos orare $ procul nobis ablati eft: non enim amp;nbsp;patrie Victoria amp;nbsp;tibi falutem implorare fas eftqueqi atrociora quiP piam nobis imprecaretur boftis ea noftris irtlinit precibus. Vxore enim ac liberos aut patria aut te orbari neceffeed. Ego vero du beeviuenti mibi bellum fortuna dnudicet baud morabor tecp nili politis inimicitiis ad pace atq? concordiam codli' aueroiita vt vtercp potius beneficiu ^alteri perniciofum te reddas. Hoc tibi per' fuade Gcq? cofirmatus amp;nbsp;paratus accede vt no ante boftiles patrie manus conferaf ^ cefam calcdueris parente. DUee enim ca mibi expecftanda dies eft qua filium aut in triumpho tractu a ciuibus aut de patria triumphante afpiciamiCQuod fi procoquot; feruanda patria profligari a te Volfcos exorare graue fili iniquucp tibi fateor tmi nere conOfiu nanqinecpciuis perdere bonum eftneqituos comiffos fidci pdere iu ftum.NunC maloru finem ^ploramus Gmulcppopulis vtri{$falute. (Que res maxi; mam VolfciS gloria comparabit quod cum ingentia nobis bona 8lt;victores quido tribuerint no minus iocunda ipG pacem amp;nbsp;amicitiam fint cofecuturique G efferta fuerinftu tantord profecto dux eris amp;nbsp;caufa bonorum fin ea infera permanferint vtricp noxem in te folum crimes reiicient Cunq? in ceteris belli fit euentus hoc eer tl fecum affert vt; fiquidem vincas imäniffimus patrie vadator appelladus fisifin vicftus fuccumbas ob tuam videberis iracundiam benefactoribus 8lt; amicis ingen tium origo maloru extitiffe.Hcc dum oraret Volumina nullum refpondens verbG Martius intentis excipiebat auribus. Vt vero defierat cu is diuturnam teneretis lentium rurfusVolumina.Quid filesinquit nate num ire receptarucp miuriaru nie morie omnia concedere Tatius arbitraris an deprecati talia matri largiri pulcberri mum munificentie genus hd ed. Magni ne mterefle viri putas acceptorii meminif fe malorum.Sufeepta aute a parentibus bénéficia eoru cultui ac venerationi red' dere num exceifo potius ac bono digniffimu viro munus cenfes. Ceterum gratiam habere tuerig; magif^ tu debuit nemo cu tame per acerbiflima adeo ingratirudi' nem eas.Etcu per magnas iam patrie penas exegeris acceperiffy nullasadhutma tri grates retulifti.Erat vero equiffimü atq? fandiffirru vt abs te vel nulla ingrue 11 neceffitate ta honefta ta$iufla poftulans impetrare. (Quid eu in mea te verbis fnlam def Iedere nequea extreme id parco fpei bec affata tu vxore fimulac liberis pedibus aduoluta procumbit Tu Conclamas Mirtius qualia mihi ait faditafti ma ter amp;iacentc fuftulit.et prefla dextera inquit viaßi patrie quidem profperam ni mis atep nimis perniciolam aute mihi vidoriam.Abfte tantu fuperatus abfcedam' Inde folus matri ac vxori pauca locutus eas rcmiGt m vrbe. IDeinde fimul atq? nox abiit: Volfcos abduxit baud equidem omnes eodequo prius (ludio aut paribus di (poGtis fententiis .Hi nanep viru amp;nbsp;geftam rem improbare illi vero quibus ad pa' cem inclinabatur animus incufare neutru. Alii quan$id egre perferrent fadum baud tame Martium improbum malignum ve opinari homine quoniam tantis fra dus neceflitatibus conceffinet.Reludante igitur nemine vniucrfi virtute magiS q? imperium 8lt; poteflatem eius admirantes ipfum funteonfedati. Quan tus belli terror ac periculum eundos oppreflerit ex eo foluto facile cognofei licet. Romans enim populus fimulatq monere caftra Volfcos conspicati referatus décru templis

ocr page 157

coronati perinde ac paria visoria paffimTmoh^ant. Precipue vero m co pefandis bonore mulieribus Cenatus popuUcB letioam ded^auit quasfalutasinit^^^ tiffe:egregie tum arbitrabantur tG predicab^t. Decretum igitur eftafenatuyt quicquid ille ve! ad gratia vel ad decusreposèrent id conSlcs efferum darent. Dlec tame aliquid nili fortune mulieribustempliiab fe edifican popofeerunt (^ tum quidem ex femet collature modo amp;nbsp;facrifcia 8lt; diuinosbonores publice c^ tasdhicaret.Patres earu magnificentia collaudata edempublica pofuetuntim penlhlUe collata nihilominus fortunefimulacru pecunia copara runt, ^oddum cofecraretur ita locutum Romani memorie ^odiderut.Grata me dnstege rite$ me matrone dicaftis.feam fecude voeê manaffe rumor eft. Ardua bec 8lt;^eeffe fa^i credamusliquidé e fimulacris fudore lacrimas amp;,cruentas apparuiffe ftjlas nequamimpoffibile: ligna enim amp;nbsp;lapides plerum onudam ex humore putredine contraint fabinde multos exfe colores emittentia vanaf^ ex aeretinauras W fcipiétia .Queres quo minus deorÛfmortali' prodigiafint nihil impedimeto effe arbitram^parteeti'aliqua Cella violétius aut diGunAa penitus geiytui auya, fpirio per Gmilem queunt edere fimulacra fomtu Bxinanimis ante articulatam vO cm manifefta verba abfolutd$ aut integram formari oratione prorfus abfurdü. Si non anima n' deus ab@ corporis mftrumetis certa parttu ratione compacti• nansloquenf^ fuit. At cum verifimili nos teftimonio mitoticus veget hift^yd profero eft quodinnatu affe dtus amp;egritudo ^cdam fimtlem fenfibus ter'appa rentiam imaginante animo inducit qufadmodu infomms audire non audicƒo^ afpicere nSataciendo videmur.Maud tame mortahu tollenda religio eft.at qW niuolentia amp;nbsp;pietate ita diurnis afficiunturvtnequid ex bts deponere aut dimmu, ete queant id eoru fidei permagnum momentum adeft quod mira dei viS exiltit. Nec vero pro noftra diuina perfanda potentia que nullo pa^ohumane non nature non motu no arte no viribus equiperada eft liquid nobis impoiTibile efticiat aut no 1is inexcogitata excogitat certe ne quic^ abfonum.ci^c» omnibus m rebus pluri mum mtetfit t' veto in operibus maxime difpar amp;nbsp;diffimihs exiftat. Verum epi vero vt placet Heraclito diuin, plurimu ob increduli^te nefcita delitefcunt. Ve vero Antium Martius tediivTullus inipfum^rauifT^o ftimulatusodioei con-ieftim necis orditur inlidias veritus ne (iin prefentia effugerit non a cera ipre# ftetur occrfio.confpicates igitur 8lt; inftru^os in illum coplures mcitanyationem Volfcis reddere 8lt;magiftratu feTe abdicate luffit.Ipfe timens ne adhuc iperio du' rante T ulli:qaimaxima inter ciuesfuos pollebat potentia fcpriuaiu Faceretim' pcrio fe abdicatur' fiVolfci edicerent aiebat.lUud enimfefe lubentil^s vniuerhs inline neep nunc recusare quin modo velint anttates rationemadmini rati re at imperii.aduocata cotione impigri aderant Facüiofi homines plehe]ni,igates a ut gete poftmodu Udartio ingens tumultus ob precipua eius reueretia copreiius vt intrepide dicere finitlantiatesquoq primores 8lt; qui pace magis leta^ntur aper ta dabant figna fe comiter audituros amp;nbsp;iuftam prelaturos fententi' .aftyiri conta tationem Tullus extimuit.Erat enim in dicedo guiffimus maiore pofterius in cau fa dicenda gratia priora fibi gefta coperauerant quin eiushominis gratie magni' tudinem certiffimo teftimonio iphum declarat crimcn. Nec enim idcirco ta^as ac tepiŒ e quererentur iniurias quod in eorum poteftate redacta Eoma non effet niu Vt illam fibi prope (ubicerent Martii virtus effeciffet vltcrius ita$imorari aut te tandos effe multitudinis animos audacitfimi nequafy cenÇuere cdplices 8lt;neoranf audiretur inventes fuftulere clamores IWaud parurtaciendu non negligendu hunc proditorem v olFcis dominante pricipatu feabdicate nolle. T um fimul adorti ope ferente nemine virum trucidantJd autem facinus non omnibus coUibuiffe mox

ocr page 158

declaratu eft .ad eras enim corpus bononfice bumandu e ciuitatiSas cocarfu eft. Ilfmsfepalcbrd ta$ preftätiffimi 8lt; bellatoris 8lt; daas armis amp;nbsp;fpolus exarnatd Xomaniillius audita morte nullum aliud vel honoris vel odii fignd aparucre: po, ftul^tibus matronis vt eu dece lugere méfes liceret cocetum. Qui mos lugédi pa' tri filio ac Fratri erat Id longiffimi fpatiu luCT:us ab Uuma Pompilio mftitutu eft: aueadmodu cu res illius fcribebamusexpo fuimus. Inde Volfeorum res e veftigio Martia defiderauere: prima nâ$ inter eos at$ Sicanos tu focios tu amicos de im perio orta feditio ad vulnera vf^ cedeffy proueéla eft. Poftbac prelio a Komais fu perati in qu, 8lt; Tullus occubuit:8lt; fuaru flore copiera internitioi dedito'turpiP hmu pereuffer? fedus vbi ex propria libertate delapl i parere amp;nbsp;fe imperata fada rttfMaFifarei

0 D

TEXVM EXPOSITISomnibus rebus que in ê

Tunt nobis cognitione atep memoria digne:nunc opéré -pretium effe exiftimo Martii amp;alcibiadis mores na' frure atep totius vite curfum breuibus verbis conferre. -At G primum res bellicas conspirare volumus reperie, gt;cfi duces exercitus eflentimul facinora edita rifiquis alcibia in eo anteferendum putet gpplures q i Mirtius vi „orias-rolecutus in cundi^^rtammibus quibus terra maricp bofles fupauit.Sic )coGlio difciplina atq? ordina militari omnia geffit vt nihil ab eo pretermiffum effe \appareat quod a peritiffimo duce expetenda foret.Illud aut^ piriter ambobus tri buedu puto gp eoru prefentia resfemper florere augeri^ videbatur;abfentia vero aut debilitari aut corruere.At populare viuendi modd adulatioibus bladitiif^re F?rtu quibo ille ad aucupanda gratia multitudis fepius fortade cp decuitVtebatur In alcibiade pleriq? reprebedut In Martio ecotra {uperbia arrogatiag? redarguut rfua ad pauco:^femper potentia couerfam odiofam fuifle dicut.po. ro.Nos verovt neutru in his laudanda Gc homine multitudini biandiente minus $eandé afpernz. tem vituperanda cenfem?.Turpe eft ent adulatioibusiperita multitudine capere vtopes ^ maximas cofequaris. at populu deprimere in eum infurgere vimquoqp afferre vt potetia vehemeter excellas nd folu turpe eft fed etia fiuftu.EH„bitus eft aut Martius moribus integer ac in omni vita cdftans;alcibiades econtra verlutus callidus 8lt;in fallendis hominibus audor egregius. Vndeillius dolu quo Lacede' monioru legatos decepit amicitia labefadauit pace diflbluit omnes vituperdt qud ^ excitato poftea fixa opera bello potetiore re p.reddidit MaritineGu ac argiuo^ f,cietateadiunda:Martiu q? apud noniGu EHifloricd in maxima illa celebritate ludorumqui Rome inftaurabantur cum falGs calumniis populoru animos conci' taGet.audore fuiffecomperio vt graue inter Romanos amp;nbsp;Volfcos oriretur bellu CauQ vero qua Martius arma hoftilia in patriam vertit. Turpior longe$alcibia dis fuiOe videtur. DJon enim contentione difeordiagp ciuili fed ira ac indignatione quadam aqua nemo vnÿ vt inquit Dion gratia reportauit. Prouocatus tu patrii tu multas Italie vrbesq nulldin eu culpa otraxerant fede turpië$ afflixit'At qalgt; cibiades multis iniuriis laceffitus fuis ciuibus inferes belld miximi^ calamitati caula Fuit. Penitëtibus tame poftea nd modo non ignofcebat fed etia perichtatib) fepe adiumeto ac pGdio erat 8lt; cdmunicado 8lt; monëdo amp;nbsp;fauëdo Marti, pterea ciuitatein primis tota vexauit.Cum non a tota imuria fufeepiflet fed maxla atqj o,:imiCluid pars in cade cauf a in qua ipfe fuifTtamp;lt;xétionis $lt;piculi verreretur

ocr page 159

Deinde multis fegatioibus miffis (applicatioibuffy decretis.'vt vnius hominis ir^ lenirent fie feimplicabile prebuit vt bellum {ufcepifTe videretur no quo in vrbë re diret.Ted vt funditus ciuitatc euerteret.Prêter bec Martius optime de Te meri, tos: Volfeos qui eum exulante fu(ceperant dignitatem ei detulerat. Imperium ac totius belli adminiftrationë comiferant.In medio curfu (ecundaru rerum déferait Alcibiades vero ab agris ILacedemonem veniens priuatus in vrbe priuatus etiam in exercitu manlit. Et eu egregiam operam in bello nauadet prouocatu s Lacede' monioru inOdiis animum Gmutcum caufa permutauit.Itacp ad Tifapberne fe con' tulit eo coGlio tantum:vt Barbararum qui grauiffimus boftis impendebat ab atbe nienlium ceruicibus remoueret ac vrbem atbenarui qua redire magnopere cupie bat integram incolurréqi feruaret.Sed plericp bomines qui vtriu'q^ mores cofide' rant:alcibiadem aiunt nimiu cedëtcm cupiditatibus fuis pecuniamex corruptelis (blitumeffe accipere.Eam$deinde ad voluptate libidinemqp conferre: Martii e' contra integritatem ac animi moderatione fic fuis laudibus efferuntivt ipfum ple rumg ab iis etia pecuniis que amp;nbsp;bonefte ei deferebantur amp;nbsp;iufte accipi poterant abdinuiffe dicant.Ver' in Controuerfiis de ere alieno 8lt; nexorum caulis iudican' dis no tam lucri (pe aut cupiditate alicuius comodi confequendi ^ arrogantia amp;nbsp;a fperitate nature difficilis Martius habebatur.Itaqp li etia de quibus ille bene me' ruerat moro(itatem hominis vel domeftica (blitudinem vt inquit Plato iniquo ani mo tolerabant alcibiades vero fibi omnes homines quibus cu verfabatur incredibi, 11arte conciliabat 8lt; in rebus geredisid aflequi videbatur vt quod arduum apud mortales put^t gratiam fimul cum gloria lugeret (Quin etiam cu magnis calamita tibus interdumremp.affeciffct fua tame affabilitate fic athenienGu animos capiCj bat vt illi iniuriaru plerumcp obliti Imperium ei magna cu audloritate deferrent. Martius vero honore querens ob mu'ta fortitudinis opera lue vrituti cogruetem aOequi non modo nd potuit fed repulfam quocp eu ingenti ignominia tulit.$ic igi tur illum gratia homine fequebatur hunc admirabantur omnes amare nd poterat Illud aute vere dici poted Martiu cu effet JRomanozfdux femper IRomanc rei p. profuiffeobfuiffe nun^ialcibiadem vero ducente atbenienfiu copias maxima intet dum detrimenta (ue patrie atep incdmoda attuliffe:alcibiades preterea in ciuitate femper prefens aduerfarios fuperabat abfens inimicoru caluniis crimibufq; obru, tus One ControllerGa vincebatur:Martium 8 lt;prefente damnarut Romani.Pre, fenteqiquoq; Wol(ci miuria nccaucrut quan$ipfe cautam fuccenlendi'equamiliis prebuiffe videtur. Cum id bellum quod publice fu(ceperat a mulieribus perfuafus priuatim depofuit. Illud preterea non redle a marcio faad eOe uidetur quod poci us pietate matris $ ciuitatis cuius illa quoqi pars erat mifericordia motus patrie fue ignolcendu putauit. Nam oratoru precibus (acerdotu (iipplicationibus fpre, tisiqui (uismGgnibus uelati (upplicesin cadra accefferat. Totius deniep Populi RoJudlu gemitu$negledlo unius mulieris lacrimis cedit ac fi patria illius cau, fa non per feipfam feruari mereretur.patrie igitur fue pepercit:neqia Romanis p fua(us contra quos arma fulceperat.ne$perfuadens Vol(cis pro quibus gerebat bellu.Horu omnia natura bominis infolens 8lt; (upra modd in rebus gerendis eia/ ta caufa fuiffe uidetur.que quidem multitudini perfeiplam molefta:cum ei bono rum libido cupiditafcp accedit intollerabilis fieri foletJtacp huiulcemodi uiri cum in petendis magiflratibus a populo repelluntur dolent indignantur ferre non pof, luntirec latis meminiOe uidehtur:non tam illos preferri qui uirtute prudentiaqi excellut:^ eos pofthaberi qui neep populu rogandi ne^ multitudine colendi een, fent: Vt olim metello Arididi 8lt; Epaminüde euenide aiunt:qua$ii a populo lepe reiedi non admodum fue rci p,fuccenfebat. Sed illate iniurie podea penitentem

3

ocr page 160

iViagiC^ Vn$ antea amplexabantur nitebapturq? in omnibus rebus'gerendis vt viros optimos decet bene de ciuita te mereri Quid enim ftultius $ multitudinem afpernanté grauiter ferre fi a multitudini ncgligatur:alcibiades igitur cernés po' putum fepe gratia ffecfti precibus cedere affabilitate capi .Cum in obferu^da muf/ titudine ftudiu ac diligentia adbiberet miradumno erat fi poftea bonoratuSgau, debat. Poftbabitus auté iniquo animo iniuriam tolerabat: Martiu vero fiue no/„ lentem fiue neCcietem colere eos qui fixe ambitioni obfequi poterat minus grauiter ferre decuit repulfam prope culpa contracta. Atq; bec funt que in eo viro reprebe dénda effe putamus.Reliqua omnia fpledida in Martioamp;ruma laude digna com, perio Ted prefertim pecuniaru abftinentiamac vite integritate. Quibus non cum atcibiade qui in bis nec cotinetie vnfy nec boneftatis ratione habuit. Sed cum opti moquocp grecorum conferri poTe v.derur'

°/(incipi^Epiftola Lapi (Dratoriseximii De Vita at^gefEis TbemirtocliS

^^^^fi^MisTOCLlS ATB^ENIEINSIS dariffimi amp;nbsp;^tfapientiffimi ducis vit^ latine interpretatus adtemif !ß^-^uras eram bumaniffime cum eius exilii recenti memo ^!^!{ria multor u ducum 8lt;principum ciuitatu cladibus in 4^.lt;hiiente mibi reuocatis'in eam funi ^ fepe fbleo dubita/

y-uv nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^^Ntoericulo vellent 06cu dignitate vertari. INamcumme ^(^adgrec^rdii fut^s viros: maTo enim externa in tali re comemor.are $noftra men 1 ^te 8lt;cogitatloe conu2rto video pene fnumerabiles in quibus iuditio omniu fumi J nbsp;nbsp;dienitas fuma virtus fuiOetiquiq; in rebus perditis (uo confilio 8lt; lapientia a gra'

uiffimis periculis ac prope interitu patria vendicaffent partim interempto ° elle a fuis ciuibus partim eied:os:quofda etiam priuatos honoribus mifere atqi ignomini ofe vixiffe :quo m loco buius ipfiusqué dico Tbomiftodis fuga 8lt;pfecutio amp;nbsp;Mil' tiadis career: alioru$coplurium omni dignitate pricipiu no diffimiles exitus fub eunt. Que qdem ego fepenumero mecu repctens.'uehementer indignari foleo qui maximis laboribus pericuüffy fuis falutem 8lt; incolumitatem ceteris peperiffent' tatu abfuiffe ut digna fuis uirtutibus premia reportaret mt quibus (a!uti füllet amp;nbsp;a quibus ornande erant ab iis vt fceferati amp;nbsp;impi i ple claretur. Itacpinterdii fa' cile adducor vt opinor ex fortuna ^hominibus pendere omnia 8lt;ita ab ea Oie vir tute res miximis cofici 8lt;eande cum virtute coniunda nimium poffe at fine for, tuna virtute nihil valere fed eße nome vacua amp;nbsp;inane nec no illos {apientiOimo^ iudicem qui ea de caufa a re p. 8lt; a negociis animo abhorrentes, quo tépore flore in iis plurimu poterant magno quoda iuditio 8lt; conhtio contemptis honoribus amp;nbsp;magiftratibus fe in otium fblitudinfy co tulerunt maluerut$ remoti ab omni con temptione ciuili obfeuri 8lt; incogniti viuere $ fe fortune comittere cuius furentis impetu humana ope fuftinere fe polie diffideret.Hec igitur mfi exquifitius difpu' tentur poterunt quibufda vere fortaffe videri. Veru ego cum a cdmuni intelligent tia 8lt; a vulgi opinione abducere animi amp;nbsp;ad veras rationes reuocare inftituto fici telligo ac ludico fortuna longe virtute inferiore ede nec cum ea vl!o modo coferen dam amp;nbsp;banc imperitorum opinione abinbecillitatehommu defidiacp proficifci qui cum ipli virtute deficiat fi quid interdum in prudetia fua offenderint culpa omne

ocr page 161

in fortunam reuciunt cacp velatimagnu aliquod amp;nbsp;infeftum nume perhorrefcut quam G perfera virtute forent cotcmneret 8lt; pro nihilo ducerent necp ego hoc di to in rebushumanis no permaximu m vtra$partem momentii habere fortunam Verum fi qui ita virtute fe armet atepinftruant vt poffitaduerfa ferre coftanter:8C fecundis moderate vti bis profero no video cur aut aduerfa fortuna metuedaGt aut fecunda magnopere expeteda :que fi eius fociam fe preftiterit:predare fecum aaumminuh^fibi laboranda putabunt . Sm minus haut tame a mente confilio$ defiftenttfed in fe tantum atepi fua uirtute omnia prefidia locabunt:8lt; eo accriori ac prefenciori animo ad remgeredamicunbetiquo mmusfibi externe op^sadeffe tognofcent.Eft enim virtus eiufmodi:ut tranquilis amp;nbsp;ad voluntatem noftram fla entibus rebus languefcat afperis vero 8lt; incomodisfi adbibetur,magna eluceat. Nec uero id magnopere c6mouet: fi qui clariffimi viri cu ad apliHimoSdignjtaus gradus eualiffent poftea cociderunt nec eum que fuis laboribus confeeuti erat ita tum retinere potucrut.Namfi quisreAe 8lt; diligenter cofideret:,cilepenpiciat eos omnes inflatos opinioe cum imperii cupiditate flagarent nbsp;nbsp;cu quibus pares U

bertate effe debebat: iis vi fuperiores effe niteretur débitas amp;nbsp;meritas temerita tis penasdediffe. Quod fi quibufda eiufmodi cafus inimicoru calumnia inciderut eos aute cum eque tuliffent ad poftremi xeffe reftitutos :au tcum fraAo animo ob, ieaocBforent:amp;obleuitatC nature fibi ipfis coftare no poffcnt fed defperatione re tum ad boftes cofugiffet:congii inopia non fortuna m maxima fe ac fuos chde« ignommi^ conieciffe effeciffe$vt obfcurata priori innocetia poftcrioribus ddi^s iufte omnia pati putarentur qui quid€nec magni viri nec fapietes buiufmodi^ unt Q^deft enl Mu, nbsp;nbsp;nbsp;fi! naui fis imin€te procella abiceregubernacula te cou

tempta falute fludlibas obraendu permittere. Nlam acer 8lt; diligens,gu erna nibi lexpauefeitfed forti9 cotra vim tepebatis infurgit:8lt; fi eum que ceperat cur fum teneren^ poteft muLta naaigatiGeiqua facultas datur m portum extendit.VtG perierit n^ ncglig^tia fua penffeGn euaferint no fo^efed mfiUevideatur. Que Capiente egregium ciue propone e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad^ham ocertuni

iidigne patitur no fe abiicete fed fortune amp;nbsp;temporice nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;phimus amp;nbsp;e noftris

ta^te fe amp;nbsp;Cuas vires referuare quale atbenis A,Aide, ui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ « roridit faluti

Iriatium Camdlu qui amp;palGire ciuiu cOcefferutamp;cu oporuinftitutisl no defuerut.ltacptabu viroru quottidie magis glory c are • nbsp;nbsp;q nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ni-us ci

bec tu mibi aberraffe videris qui nulla tua culpa feditioi us ^^ ^am in, nitatis eieétus patrie iniuriasita tatiamp;vtmea exilii ca ami —eritiffimo comunt doleret omnes conftantia probaret Capientia miraretur* acp — dedarafti cjuiG c^CenCuamp;volGtate ^ma cum gloriain pyr^^

tibi eiuCmodi caCum no deh^i fupplidG feddluftrlde nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;extiU^;

Quevna exomnibus virtutibus Tbcmiftodi defuit cet^_^. nbsp;nbsp;amp;imorude

tûûis eumgrecie duabus anteferre no dubite.Quareamp; nom ...^ftrenere ter agamqui tibi inbactanta occupatione vite atyvrbismeis fcnpti^ audea prefertim cum tibi quottidie affitLeonardas aretinus ^mcep

etatis dee? 8lt;ornamltGtatieUgoe AmbroG? albas^Iicola? Ntƒ9

Carolus Aretinusdo^iffimi 8lt; doquetitiimi viri quite fuisjcrip nbsp;nbsp;nbsp;e^ fliaM

termonibus tue affidue mulceatur aures decreuitame meorula°r ~. _|mtergt; tibi aliquid1partiribaud neCcius ad Cumoru pri^ipu colloqui t _. tesge' dumbommes admitti Colere.Fretus igitur tuabumamyte nbsp;__-. ten imi

ftasamenuper exPlutarcbollatinuverfas quodpredare mi iv.e u^ü re tatioeiprimisdigne ad te mitto vt ex iis G quid ad nbsp;nbsp;nbsp;vCum per n ^^3 ubi

çotfis amp;;teeu vira pietateGmul8lt; felicitate Cuperaffe feteris, nq

ocr page 162

metis labd, gràtutferit debebis tame eas amp;nbsp;Tbemiftoctis nomine amp;nbsp;Plutatcbi aw t^loritate libenter legere: Iraqi vt facias te 8lt; oro 8lt;obfecro8 lt;meß bec probari àbs te percepero plura ac maiora tuo nomine aggreïTum effe profiteor Vale

Tutarcbi Hiftoriograpbi greci De vita atcp geftis Tbemiftoclis HiAoriap La Linguagium Incipit .

JLI iNltlA generispàrG farte glorió' fuere. Patre enim ipfum Naocle baud claro quidem ^mine ex populo Pbreario tnbuqi Leontidt ex no ia' na matre natum perbibentea$tteiciàm genere abro/ '^onum nucupatum: Sed magnam grecisvt mibi vere Invideor dicere TbemiftaclE peperit Pbaniasautf The iftoclis matrem tradit non Tbrerciam fed cafi^ ncqi fed Euterpe ei nome fuiffe.Neàntbes quo/ e ciuitatepa-iam illi afcribit.Quare in cirtofarges cotribuen' hbus notbisiideftautem extra Vrbem Herculis gimnabum quod neis quidem Ibegitimus extitrfet ob matre que mortalis erat per fualit ingenuis quibufdS ado lefcetibus vtin cinofarges descenderat atep vna fecum vngerentur. Quo fadlo vi' detur nothorum ac legitimoru difcrimen callide fuftulifTe. Quod vero licomedas generis propinquitate attigerit.ex eo maxime apparet quod pblie teleflriu ideft iniciandi locus % erat licomedaru comune a barbaris ante incenfum ipfc inftaura nit. Et pidlurislfuftrauit: Vt Simonides tradit Adhuc eti^ puer vehemes admO dum animi plenus atq?fpiri tus fuiffe dicitur cutp foret natura prudens:elato ani' mo magna femper atep eximia (peccabat. Alam cu ei a difcipuhs precipiedisquie' fc?re ac animum relaxare licebatno vt reliqui folent pueri. Ludis 8lt;irerriefede/ debat.Sed excogitadis orationibus quibufda componendisqi affidue verfabatur. Erat auteee vel accula tioescuiufda vel pueroru defenfiones Vnde amp;nbsp;magiftrum eius dicere fblitum qu^doq? ferunt. IXIibil equidem te paruu (D puer fed certe mag num aliquod bonum aut mal' fututu auguror. Na ad ingenuas difciplinas illasq ad gratiam 8lt; liberale educationem queruntur per difcendas tardo hebeti $ inge nio ruit. Quibus aute ad prudenti^ amp;nbsp;rem geredam informantur bominu mentes/ ras cotempGtmaniFefto atcpdefpexit vtqui fupra etate nature boni ta té confide' t?t.ËxquoeHedIum eft vtcum pofteriori tempore in iis difccptatidibus quas Ii/ berales amp;nbsp;vrbinis vocitant irrideretur ab eruditis grauiusatcp afperius fedefen

paruam 8lt;obscuram maxima ac chriffima reddidifle EtGenim Stefimbrotus af/ rirmetTbemiftocfem Anaxagore audiendi ftudiofiim fuifre:amp; Meliffo quoq pbf [ico Operam dediffe temporibus tame errauit.Contra periclemenim:Themiftocle natu multo iunioreifamios oblidentemiMelliffus pro lamiis imperator pugnauit: cum Anaxagora autem verfatuseft. Magis igitur mneOphilo cadendu videtur g Tbemiftoclèm Pbrearii auditorem fuifle aOeuerat:qui neep orator fuît neep PhiG cus fed earn fàpienti^ qnain vocant re autem vera bellicam facultate 8lt;quandam rerum geredarum prudetiam et cognitione profeffus eft:fb!oniS fedtam quadam' quali fucceffione fecutusiqua poftcriores cum ad vim iudiciariam adninxiffetamp;a negotiis ad vfum dicendi otatidesque traduxiffent: Sopbifte babiti amp;nbsp;n^eupari ^ntSed adhuc cu iam rep, gerere aggredus effet ferunt fe contulifleln ipGuS

ocr page 163

auteminaentutis primordiis nature tantum muneribus adimus eloquentie vero penitus 8lt;eruditiois expers, nec fatis fibi conflare nec in lifdem femper confidere Vifus eflicum natura ipfa in agendo magnas in vtran$ partem mutatiocs induce ret: amp;nbsp;ad deterius fepc ferrentur.•vtipfum in pofterum fateri non puduit.afperos inquies amp;nbsp;immites pullos in optimos equos cuadere cum idonea iHis difciplina amp;nbsp;inflitutio adbibetur.In quibus autem aïiqui fingendo difrentiüt:a patre illu repu diatum effe amp;nbsp;voluntaria matris interitum ex hhi ignominia collatum ea amp;nbsp;falfa Videntur 8lt; cotrarie quo$aucdiritates afTunt.Quibus dicitur pater cum eu a ca' peffenda re p. deterreret vetudas illi triremes abiedas m littore amp;nbsp;cdtemptas o' ftenderc co Cuede quali eodé modo a multitudine populi ftudioli homines eu inutiquot; les Cunt tractaretur. Celeriterauté amp;nbsp;audacter vifus ed rem p.in cenfus cupidta te glorie attigite . (Qua ftatim ab initio eu vendicare fibi Cuderet principatu^du ras inimicicias nbi potentie 8lt; principum ciuitatis coflauit.Maxime vero Arifti, dem LiGnachi filiu contraria in re p.fentietem aduerfarium habuit Eth videtur Tbemiftoclis cu te fimultas iuuenile initium habuiffe. Amabat vter$ Stefilèan tiam genere mullere fane forma prenante vt Arifton Philofopbus tradit.Ex bac poftea in re publica perpetua inter eos difcenfio manGtquag? vite ac morum diffi/ militudo no parum eam auxiffe videtur.Nam Aridodcs cum vir probus foret 8lt; natura mitis 8 lt;mafuetus nec ad gratiam aut gloriam inanem rem p.gereret:fed fecuritati ciuiu habita honedatis amp;nbsp;iuflitie ratione cofuleret cogebatur cu Tbemi ftocle qm ftudio nouaru rerum populum affidue cocitabat in certame cotetioneq? defcendere eiufqp crefeente potentiam cohibere. Dicitur emm ad-o inflamatus ad gloriam:adeo reru maximarum ambitione honoris cupidus extitifle vt quo tempo re fuperatisi maratbone barbaris miltiadis ducis gloria celebrata eft:iuaenis ad huc ad fe redits diutius omnia volutaret animo 8lt; nodturnts vigiliis mdulgeret co filetis repudiatis cduiuiis rogintibis vero admirantibufep eius vite mutatione re' fponderet'Miltiadis Tropheum Gbt fomnos adimere.Cum igitur ceteri exiftimi rent a barbaris in Marathone re male gefta bellum fe in pofterum Cudulifre The' midodes eam rem miioru certaminum initium ducebat effc ad ea que obeudi (pquot; grecia vniuerfa Te tany in paleftram vnxit afTdueep ciuitatem exercuit $ longiP Gme futura profptciensCam-B masefet AthenienGbus magnos ex argenti fodi' nis prouétusin plebem diuidere folusin populu adiens (hadere anfer eit vt eadi' uiGo tolleretur amp;nbsp;ce pecunie triremes ad bellum cginenfe parandas at? edifican' das conferretur.Nam id in primis tota gretia maxima maxtme$ atrox fait egen teq: nauali potentia mare qadda tenuere qua re Tbemiftocles cum nd darium aut perlas formidandos diceret loge enim hi aberant nec magnu de te metum prefen' tes iniicerat Ced ire in egietas 8lt; cdtentidis ciuiuoportunitate nacftusad paradas triremes leuiter eos amp;nbsp;facile impulGt. (Centum enim ex illis pecu itis triremes edi ficate poft cum Xerxe niuali prelio dimicarutex hoc paulatim deducendo ad re mintima ciuitatem traduxit.Vt cum pede(tribus copiis haud pares birbiris fj' rent maritimisviribus eoruimpetas coerceret. Ita$ ex fortibus (trennuiCæ mdi, .tibus amp;nbsp;qui digni gretia imperio putaretur nauticos homines vt inqmt Piato 8C maritimos fecit.8lt; miliuolis occaGone ad reprebedendireliquit cudiceretThe, miftjclem bafta 8lt; Ccuto cimbus fu sil^nitoiA^rhenienGimpopuiurnadnauta' rum opera 8lt;rcmigum traduxide. Eiq: omnia ui/ti miltiadis repugnatis aucfto ritate 8lt; Centetia geffitvt SteGmbrotus affirmat. Quod G his geftis de vera ac Gn cera gerend? rei p.ratione deflexit altius perlcratmtiu Gt iudicium Qu )dautem tungrecoru falas ex re maritima coferuata Gtqaod$ AthenienGu ciuitate dira tam fuudua; lt;% eucrlam triremes vendicara.it cum alia tu Xerxes ipfe teftimoio

ocr page 164

elle poteft.Integro enim tterrcAri exercita nulla preli i oHenfioné poft ilia nauale cladem in fugam couerfus eft.quippe cui minus ad decernendu prelio fuppeteret vires:ac mardoniu magis vtperfecutionem grecorum retardaret ^vt eos fubige ret:vt mihi quidem videtur dimifit.Illi vero in parandis pecuniis Rudium amp;nbsp;dilp gentiam:alii liberalitatis amp;nbsp;benificentie laudibus deprecantur. Nam munificum quidem virum amp;nbsp;fplendidum ad ipfas peregrinorum amp;nbsp;bolpitum inuitatioes fum' ptu permaximo aiunt indigere filii m deteriorem partem parcitatis atqp exilitatis comemoratione traducut.quippe quem ferunt:amp; la cibaria libi muneri miffa ven dere cofueire.Cum aute Pbilide nutritore equoru dono poftuladet equumtac iHe fe largitura negadetiminatuseft ille fe domum eius cotihuoligneum equum fa' Caurumloblcure videlicet per enigma minatus:propinquoru crimina:8lt; accufatio nes in hominem fe coiedurum.fit Iplendoris amp;nbsp;glorie cupiditate mortales omnis exup?rauit:qui cum iuuenis adhuc effet:amp; obfeuris: dicitur Ëpiclem citharift^-qui cum colebatur fummoftudio ab athenienGbus rogafle vt apud fe artem exer, ceret:cupiens domiï fuam a multis queri 8lt; frequentari,Et (Dlmpiam cum veniP fet cenarum$ amp;nbsp;tabernaculoru apparatu ac cetero luxu magnificentiaq? cû Giro ne certaret inuidiam in fe grecorum 8lt;oflenGonem concitauit.Illum enim natu ia' niorem amp;nbsp;ampliffima familia natu eas res omnis decere arbitrabantur. Is vero vi* dum fatis notus fed qui videretur minus Cuppetentibus facultatibus prêter dig' nitatem efferreoftentatiois ac iadantie fubiit nomen. Vicie autem cû tragediisi penderet cum magna iam ftudia eius certaminis atçp ambiciones forent. Tabulam quoqp fixit in q erat feriptu.Tbemiftocles Pbrearius corti prebuit: Pbrinicus do' cuit: Adimantus perfuit attamë gratus multitudini fuit turn quod in iurc dicedo coferuandoep reru contradaru fide triftem amp;nbsp;feuerti ludicem fe preberet vt fuit illud in Simonidem ciuë qui ab eo cum Pretor effet prêter equû guida poftulauit Nam neep tu inquit bonus Poeta elles G modos 8lt; numéros in canédo cûteneres ne ^ iple bonus Pretor G gratii cuiuf(æ legibus anteferre. Ac rurus iu eudem Si' monidë cauillis inuedus infanire illu dixit cum Corinthios obiurgaret magna in' colentes Vrbë ipfe fui ftatuasfinferetq ita afpedu effet fedo ac deformi: Ad po' ftremuaudus magnis opibo 8lt; gratia populari exortis inter eu Ariftidëg fediti' onibus teftacu illu exilio ciuitate eiecit cu vero iam medi defcefus iminere ciuita' ti putareturiatbeniëlef^ de iperatoread id bellû deligëdo conGfiu iniiffent:ferüt reliquos omnes periculi metu pculfbs munus [perii fponte reeufaffe epiciide tantû epbemidi filiu populare homine 8lt; dicendi facultate 8lt; copia pditu fed luxuriofœ 8lt; nequa 8lt;queRui pecuiario debitu iperii cupidine inuaGfle Cugi id iam cû obtë turus Giffragiis omniü putaret Tbemtftoclë veritu ne ille demadato Gbi iperio: atbenienGum res euerteret pecuniis de ambitioeepicidem deieciffe. laudaëauté eius ilfudin primisquod in Interpretern dicitur feciffe miffis enim a rege legatis miris amp;nbsp;terre imperil Élagitatibus jHû publico decreto coprehefû luffititeremi qdgrecozp ligua ad barbaro^ nutu amp;iperiü vteret ed etia pclaru illud i archiniG 321eitë que atheniefes liberolfy eius8 lt;genus omne audiritate Tbemiftocles infa mia notauerunt quod ex medis aurum in greciam intulifïet.Sed id omnium maxi. mum atep illuflriffimu quod bello tota grecia compoGto ciuitates inter fe pace ami citiagi coniunxiOet:per(uaGs omnibus bello impendente':domcRicas Gmultatcsi in aliud ede tempus differendas^ad rem conficiendam Cbileum Archadem ad lutorem dicitur babuifle. Inito autem imperio flatim ciues agreflus eftin naues compellere:fuaGtqi reliAa Vrbe quam longiffime a grecia claffibus hoftem excipe rent:cuius feutentie multis reclamatibus intempe vna cum Lacedemoniis expedi tonej eduxit:vt pro theffalia dimicaret quod non dû ad medos inclinare videret

ocr page 165

15

Poftea vero $inde re infera abierunt acteflalis regis focietate fecutisvfçp boetia mediceamicitie cdtagio occupauit magis tarnen apud Atbenienfes Tbemiftoclis ad ré maritima adhortatis valuit auctoritas Itacp minus eft in Artbemißum naui bus ems foci anguftias prefidio habiturus quo in loco ^unbiadi grecis maximecp Lacedemonus Imperium demandatibus: Atbenienfibus vero quod reliquos Gmul omnis nauiu numéro anteirent indignum pucatibus a!iis concedere Tbemiftocles cognito periculoipfeimperia Euribiadt tradidit: leniuitq; AtbenienGu animos af firmans G ad bellum ftreuos fe viros oftenderet:grccoru in Tc ftudia amp;nbsp;voluntates in pofterum couerfuros eOe Quivna re apparet eu vnum omnium maxime aucto rem (alutisgrecis cxtitifleieffeciffecp vt atbenienfes fortitudine boftes:man{uetu dine auté8lt; facilitate (ociosviciffe videretur. Sed cum iam barbarorum clade fe ad apbetas inferente perterritus multitudine uauium que m fronte erant ac aliis ducentis Cupra feiaebu fupra circu annauigire nuciatis dccreuiflet intra grecie fi' nesredu^tis copiis in peloponeffunq appu'ßs terredre exercitum nauibus vndi$ Circumdare quod inexpugnabiles regis maritimas vires duceret:eo metu ac for' midine permoti euboi ne eos defererctgreci atep bofti proderent inito clam cum Tbemiftocle colloquio magna ad eu pecuniaru vim per pelagontem mittunt qui bus acceptis:vt fcribit EHerodotus eas Euribiadi tradidit Ex ciuibus vero Obi ad nerfante arcbitele qui in facra naui Trierarchus erat deficien tibufp ad nautarum Sumptum pecuniis ad rcditum properabat in eum infenlbs. lam ante ciues magis Themiftocles concitauit.(Quare ad eumimpetu facfto cenam diripuit:ca iniuria p bomine amp;nbsp;indigne ferente Themidocles illi panem amp;nbsp;carnem in cifta fumquot; milTo argenti talento in cenam miGt iubenseum amp;in prefenti cenaret primalu' te triremium curam fufeinere quod G recuCadet facere (e ciuibus delaturum quod argentum ab boftibus miffum conditum apud fe haberet hec ex pbanie Lefbn mo numentis accepimus. Que autem tunc in ipGs angndus aduerfus barbaros nauali bus pretiis geila funtibaud magnum ad vniaerCi ludicium fecerunt:fed ipla expe nentia permultum grccis profuere qui m ipGs periculis edocti opera didicerunt 0 multitudine nauium ne$ luxus SCaparitus ne, Ggnarum fulgorem ne$cla' inores ia^abudo neq? barbaricos poeanes quicucp formidolosum habere vires for, tibus amp;nbsp;perite audadierq; prelium ineuntibus, verum iis omnibus contemptis in ipla corpora inuadendum e(le 8lt; cum ipus confertis manibus dccernenium quam fentehtiam Pindarus in ArthemiGi prelio (ecutus videtur cu diceret' Athénien Gum liberos manifefta libertatis fundamenta ie-iffe. Vincendi enim mitium fidu, tiaeft.Eftaute ArthemiGum Euboie Cupra Hebeam littus ad Boream verfum cui oliconum gens e regione oppoGta eft.que fub pbilotete quondam fuit. templG 9 in ea haud magnum Arthemidis profoee nuncupate amp;nbsp;locus circum arboribus conlituscoluneqiibidem ex albo lapideerecfle dapis autem ipfe manu attritus con trado croceo colore odorem quocp exalat croci per Gmile. In earum vna elegiu car' mebuiufmodi erat mellum hnumeros ale populus amp;nbsp;ex finibus ados Cecropidi foboles fudit m hoc pelago. Acubi medorum bello cecidere cohortes Hecphoebe ftatuit virgo rophea tibi.Extat amp;nbsp;in littore ingens tumulus atrum ab imo pulue, rem veluti igni aduftum emittensin quo claffis reliquias 8lt; cadauera cremaffe vi' dentur .Igitur vt primum de thermophilaru pugna nuntium in arthemiGum cft a! latum.•Leonidam oppresum 8lt; terredri tranGtum Xerxem effe potitus in grecia fc receperunt. athenienGbus in extrem i agminis parte cdftitutis 8lt; ob virtutf amp;nbsp;rerum gedarum gloriam ad preclaraomnia obeunda animo femper paratis The' miftocles vero regione nauibus ambiens:qua intuebatur defeenfum aut prefugiu boftibus futurum grandibus litteris in lapidé inaditialiis forte ibi inucntis aliis

ocr page 166

ab éö iu^ta tiaaatia aat quaaquati apputfuri forent coftitutis ionibus per ÏitteraS mandans:vt fi fieri poffet adfe rclidlis barbaris progenitores (hos concederent g periculum pro eorum libertate fufeiperent aut fi minus id facerent barbaris in pre lio cladi ac detrimento forent bis fperabat fe aut impulfurum iones ad defedlione aut turbationem allaturum ionibus barbaro in fufpitioncm addudlis. 4t Xerxei Phocidem defuper cu exercitu inuaden te pbocenbumep Wrbis incendio deuaftart te baud reftiterût greci neCid^tbenienGbus quidem rogantibus in boetiam amp;nbsp;adi co agro bofti obuiam iere vt ipG in artbemifium mari opere tulerant.CG nemo eo'' rum precibus amp;nbsp;gratia moucretur fed ad peloponcfum omnes intenderent anim^ amp;nbsp;in traiftbinium copiasomnes cogere properaret abalterocp mari ad alteru mu' rum perducere proditos Atbcniefes amp;nbsp;deftitutosab omnibus ira fimul ac mefti' eia cepit fed cu minus decreuiffet cum tanta vi hominum ac multitudine coflige/ re id tantum ad prefens neceffarium erat relida ciuitate naues confeendere a qua' re vehementer multitudinis animi abhorrebant quod ne$cotineretur cura vido/ rie neq?deoru immortalium templis patrumq ? monumentis amiffis falutem vllam' lupereffe ducerent. EHic igitur Tbemiftocles cu populum humanis cofliisin fen, tentiam luam traducere pofle diffideret vt in tragedia attollens machinam lignis diuinis prodigiis^ 8lt; oraculis Iblicitare cepit fignu ex dracone nadus qui videtur illis diebus extemplo euanuifle.Sacerdotelfy vbi tuenire iniadas primitias quaS' per diem ei appolùerant in populu nuntiarunt rumore a Themiftocle diffipato de am vrbem excelTiffe amp;nbsp;ad mare fe illis ducem prebuiffe. (Draculo autem rur{us po pulum mouere aggreffus eft ligneam inquit menia nihil aliud fignificare ^ naueS' at$ idcirco falaminem diuinam no timidam ne$infelicem adeo nuncupari vt que ex magno grecorum {ucceffu cognomen in pofterum effet habitura. Sed cu The, miftocfes fententia valuiflet.IDecernit vrbem palladi que tutele Athenienfiu pre' erat comendari iuuentutem vero omnem in triremes imponere liberos vero amp;nbsp;coti iuges mancipiaqpvt facultas effet per fe quenqp feruare comprobato decreto pluri, mi Athenienßum parentes amp;nbsp;vxores in troe^ené exportarut perhumane excepië tibustroe^enis. IDecreuerfit enim vt ii publice alerentur duobus obolis fingulo e' largitis puerili facfta poteras vt vndecucp liberet poma acciperent amp;nbsp;pro lis ma/ giftris merces perfoluta cfl huius audior decreti nicagoras fuifle traditur. Cum vero publice pecunie Atheniefes deficeret fcribit Ariftoteles ariopagi Senatum cuiqp munus militie obeunti odio dragmis traditis caufam complendi triremes vel potiffimam fuiffe.at elidemus hoc quogi a Themiftocle geflum elle aOeuerat. De jccndentibus enim in pireum Athenienlibus ait ex palladio gorgonis vertice amif fum efferfhcmiftoclem vero perquirere ac perferutari omnia Gmulantemvim at genti permaximam inueniOe in ipOs thefauris reconditam quo in medium prola/ to naues confcendëtes abunde viaticum {uppetiOe: Enauiganteaute ciuitate aliis miferabile id Ipedlaculum aliis admiratidi eorum animi magnitudo fuit cum pa' rentes quidem a fe dimittetibus inflexofqp fue ad ludius: Lachrimas complcxuffy illorum preflantibus in infulam difcedercnt multiqi ex ciuibus infirmis viribusaf fedlaq; iam etate relidli dignc milericordia viderentur. Erat etiam quedamque Ipedlantes fledlere poffit animi dulcedo ex cicuribus animatibus cum clamore amp;nbsp;defiderio ad littus vndicp cofluetibus eoru nutritoribus naues con(cendetibus:in - quibus memoratur xantippi periculis patris canis quod abeuntis domini delideri um amp;nbsp;(blitudinem ferre nd poffet i mare ac infiluifle natado trireme adequutus in falaminem effe delatus ibiqiexpirans continuo interere. (Quoin loco extat etiam bis temporibus canis tumulum voedt fepulcrum eius fuiffe traditur. Iam veroea magna amp;nbsp;pclara Themiftoclis vident effe qd eu fenüfTet dues ariflidé deßderare

/

ocr page 167

71

ViaasenimaTbemtftode faai^ fyent^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;cG aliis Gmul

Fuerat decernit lis licere q.a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^q,recie in primis coducerent . Poftea vero ^ suibus Ubere dicere ^ (entireq %—nobtus Imperator ad periculi ignauus amp;nbsp;Euri^ades obfparte dignita et,, re qpeloponefiu exercitus terreftris timidus amp;creuitad rfcinum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ife dixiffe proditum eft

coierat contrac^xit Tnemi oc ^hemiftocles in certaminibus qui intempeftiuc cumenimdixiffetEuribiades dJ^,hemi — miftodes fed nec ii qui deferunt or, affurgunt alapis cedifolent ita e. attollente cede inquit Tßcmiftodes ve dinem coronatur tumeo baculu vt„camp;.Cades admiratus dicendi quod vellet po, rum audiasbic eius mansuetudine — reuxafTet affurges aliquis hominemT teftatem Ferre q cu ad priorem ora nbsp;nbsp;^ Uret ad deferédas patrias adhortari:tu ^^CTT °tfquot;mramp;^^e.Nos Obomo inquit nequiffime domos 8lt; Ybemiftodes ad deum couerfa duc^tos inanimatoru caufa feruitutem fubire ci' menia reliquimus indignum effe ducet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~recorum ciuitatem preftlt que nlc ducenti triremes ;r^ ^nolentibus. Quodfi nos ob ignama nobis preridio affunt falutem per eas re nt-athenienfes liberam ciuitatem podideritis ftatim fentiet ^^poffidee bec loquente Tbemiftode Euri Laffumbaud deteriorem $2^ Pj. incepitne eos defereret Ikthenienfes biademadfe redegtem vehemens nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diffidente nunc etiam nobis ,t$drfcederet. Adcretneam^temab J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dium nbsp;idembabetis cot veto mquit debello eft ferme qm mftat Jte n Tb^modi rebusex fupetioti nauis nu^'rge^usiProdunt quidam aurores, l^b^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;votitu delati ma' hiÏhff^ nbsp;entino/lulviCam ad^ex^^^^

lo inli^Œe q^ L^nmo in eius lent % uricum delata in atticam circumdatiaoccu' rabantur fedv^tyftiu cladisa P—_. copiis descendit ad mate exercitur$ om pauit littora.amp; Rexipfe cu pedeltnpu nbsp;nbsp;'odis ftatimcxcidecGt manita 8 lt;tura

mscoadis in vnu vitibus appâtait- ^.amp;Cauis alitetfentirct aut diceret rus peloponenfes adifcbmGjpeaare ccp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fya^diCcedere gubetnatotibuC

fed dumeoscotubo «trepidatio Pai^t.;;i Iromfe di^a ac^

feiamp;tiad Tbemiftodis tabernacula veilt amp;nbsp;Gdb effet in en a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;arbati de cit'

masinexilium pulÇùs.Obuiam prodeunti Tbemiftoch con^ium^ti de^citg cuitione nauiu apetit.llle amp;nbsp;virtutemviti 8C probitatem nbsp;nbsp;nbsp;r.^ euerae cun'

ocr page 168

adhibentibus illis ec^e vria tenedia triremis tranffaga qtiam panetiuS nonarchus babebat circuitiois nuntia interuenit. Quare ira Gmul amp;nbsp;necceffitas grecos ad pe tica'um impulit primaauteluce in focum editum Xerxes cofcendens despiciebat grecorum cfafem atep omnem prehi apparatam vt Phanodemus audior eft.fupra Heracleum que in (alaab attica angueo freto diGigitur Vtveb acedodorusin finibus MegarenCes agri in loca que cornea vocant curru aureo coftituto fcnbifq; per multis adbibitis 8lt;negocio illis dato que in pretio gererentur lingula conferi' beret'At Tbemiftocl iad pretoria nauem boftias madianti très eximia forma cap tidi adofelcenteS predudti fune velleaute Splendida amp;nbsp;auro infignes ii fandanes re gis TororisSC Autarati filirdicebantur eOe quos eupbrantides vates intuitus vbi magna 8lt; clara e (acris flima rrfulfit 8lt; Gmuldarnutus ad dextera lignum dedit themidocle manuapprehendens iuffit eum adufefeentes primitias 8Cnotis nucu patis omeftie Dionifio immolare fic Glutem cu vidloria grecis fore (DbdupeScente autem Tbemiftode relpofum magnfi atq? horrendum vt in magnis certaminibus ac rebus perditis euenire (olet ex improuifis ac repetinis magni,cp confultus amp;nbsp;co' gitatis ad Ipem (alutis eredla multitudo vna fimul voce deum luocauit captiuoSfy ad aram condituros vatis iuffu facrificiu peregerunt. Hecphanias Lefbius vir in Phi^oCophia clarus nec in bidoriaru monumetis rudis aut imperitis litteris prodi dit.D:numero aute barbaricarum nauiu ESebdus poeta vt (cienS atq? affirmans |n tragedia perfis (cribit bis verfibus Xerxi 8lt;eniin noui mille fuere rates. Atq fu ga naues predarent celeri aliis.Septe ducente Gcfama frequens tenet. Atticaiu vero nauiu que centum 8lt;oeduaginta erat numero lingula decem amp;nbsp;odio ex tabu' latis pugnares babuit quorum lagittari quatuor reliqui grauis armature miltes. Videtur autem Tbemidocles baud deterius occabonene temporis noffe at$ob' ferualTe $ locum neante triremes aduerlis pronisopponeret birbiricis $tempuf adeOet (blitum per freta fecudum venuum 8CHudlim impellerequi grecasquod demidores bumlioref» foret nihil lelie in barbaras vero in urgentes puppibus 8C tabulatis altisamp;honuêis incidens du inferentur auertitamp; grecis nauibus latera prebuit:Themidoclis iuffuvt prudens ducis celeriter ingruettbus 8lt; Gmul quod aduerlus illumanamenes Xerxis Nauarchus inuaferatqui cu nauem magna ba, beretvefuti e manibus fagittis telifp infedibat vir fortis 8lt; iter regis fratres p bitate maxime iuditia$inGgnis.Hunc igitur amenias decelenlis amp;nbsp;Sohclcs pedi ehlis vna fe inferetes vt naues in fe inciderut a diuerlis pronis cateniffy iniedlis be ferant illum (uc triremti imimnente lubeuntes ac lanceis inflantes in pontum de' turbant cuius corpus ladlitum Hudlibus dignolcens Arthemifi iad Xerxem de' tuGtiln eius modi fortuna pugne flamma magno lumine ab eleuGne illuxine ferat fonitum quo$8lt; vocem toto ThriaGo agro ad mare vGyexaudita elle vt ex homi' bus multis midicumlacchum educentibus. Ex multitudine vero vocum referri a terra paulatim gemitu amp;nbsp;in triremes decidere vifum filii ymagines 8lt;Gmufaebra i^flirmant abegina apparuiffe armatoru hominum manus pro grecis nauibusaf tollentium quos Eacidas eOe cdiecerat a quibus ante puerna precibus amp;nbsp;votis im' plorarant opem. Primusigitur Licomedes AthenieGs Trierarchus nauem capit cuiusfignd fiAum ex ere poftea Laurigero Apollini colecrauit Alii vero barbari multitudine pares eos quod parti nauium in angulliam fe inferrent amp;nbsp;in fe inuice incursarent vefperi cu vfy ad id tepus reditilfent in fugam compulerat vt Simo' nides tradidit pulcherrimiac celibetrimi parta vidloria qui nullu maritimum cla rius opus neqpa grecis vn$necp a barbaris gelfum memoratur fortitudine quide comunt ac oromptitudine pugnanti' led conGlio prudentiacp ThemiHoclis. Poft prehum Xerxes re male gefta adhuc animno plurimum meditatus agrelTus e^

ocr page 169

pedeftres copias in^fafoihe contra grecos traducere .'predufoäfeeribus tranata: qui medii inter atticam amp;nbsp;infulam erat $ed Tbemiftocles Ariftidis tentadi gra, tia fecum comunicauit Ratuide fcdedutlismbelfefpotum nauibus potem Coluere Vt inquiens in Europa AGàm capiamus Quod cum improbaret Ariftodes diceret ty nunc quidem cum barbaro luxuria defluenti coferuimus prelium quod fi in gre' tia occfuferimus bomine tot viribus Fretum amp;nbsp;metu periculi m neceffitatem com' Pulfum baud Vitra fubtabernaculo aureo fedens ociofùm fe pugne (peccatore pre', bebit fed audebit omnia 8lt; ob periculi omnibus prefto le offerens que rplapfa co' tempta^ font corrigetatep emendabit amp;nbsp;omnino defumma rcru lanius coßHum ca petet. No Igitur nobis bic pos (D Tbemiftoefes Euertedus ed fed alio fi fieri pof feteonflrvao bemoex Europa celeriter exigedus.Si ergo bec tibi inquit The' rniftocles videntur codveere.Jam illud nobis omnibus cogitadum eft ac prouiden dumvt gre cia^ celerrime difcebat. Ita$ eo probato conGlio per aracem ex re, ps EunuCcbis inter captiuosinuentum regi nuutrat grecos parta mari vidoria in belefpotum qua iundus'erat nauigare pontegi foluere decreuiffe proinde Tbemi' Roclesde régis falute foliatus ad mare ftatim maturareadmouet ac tranfire quo ad ipfe focioru perfecutionem moraretur,His auditis barbarus ac Gmul metu cor, reptus cotinuo ad difceffum properauit- Ac Tbemiftoclis Ariftidifcp prudetia in niardanio maxime manifefla fait.G quidë cum parua parte ex Xerxis copiisinito prelio de rebus omnibus m dilcrime venerat. Quo prelio ex ciuitatibus Eginetas potitospugnadi laude affirmat berodotus fit Tbcmiflocli amp;G ob metu inuidie recufanti primas partes detulerunt omnes. Cum in Ifcbinum ferecepiffent princi, pes lato ab ara fuffragio fe quif^ virtute primu fecundum vero Tbemiftoclem ce fuerunt.Hacedemonii quon fparta eum deducentes Euribiadi premia fortitudes dederunt laurea fapientie autem Tbemidocli eum$ eximio totius vrbis curru do narunt amp;nbsp;fparta abeuntem Tricente naues a fportiatis mine vfq? ad montes confe cute funt.lDicitur olimpie in flanti celebritate cd eo profedlus Tbemifloclcs infla dium proceffiOet cotemptis certaminibus omnes oculis in illum eße conuerfosiin eo$fpecflando diem totu confiimpriffi amp;nbsp;eum cum plaufii 8lt;admiratioe oflediffe peregrinis 8caduenis Quare ipfe fetus ad amicos dixifle tum fuoru laborum quos pro grecia fuCcepiffet fructu fe ampliffimum reportare per magna enim illi bono, tis cupido natura in fita erat fi ex iisque de illo monumetis litteraru prodantur roie^are licet. Claffi enim profectus ncqppriuatum ne$publice vllum obiit mu nus fed que inflabant in earn diem qua nauigaturns érat omnia diflulit. Vt fimul imufta coficiens 8lt; varios ad colloquiu admittens homines plurimum opibus 8lt; po tentia prepare putaretur.(Turn ad interfedloru cadauera ad mare vifendiacceffif fet vt armillas paffim8lt; torques abiedos afpexit preteries ipfe amico q cu feque' batur collige tibi inquit tu enim nequa$Themiftocles es Ad antipbanem formo Turn olim adolefeentemqui eu ante fuperbe admodum 8lt; faflidiofe accepidet fed tune ob eius gloriamobferuare o adolefcens dixit o dolefcens fero tandé veru am, bu vna adfanitatem reuertimus.IDiccre etiam Glitum ferunt fe neqq honoribus ab atbeniéfibus affici neep apud eos in admiratioe effe fed procella vixatos imminete periculo ad fe veluti platanum fubter fugere reddita autem ferenitate eu eifere at$ deiecere. Seriphio cuidam in iurgio refpodit eu ille dixiffet no eum fua fed patrie gloria fplendorem aflecutum vera inquit Eflercule narras. Verutam^ nec fi ego Si Yipbius nobilis nec tu fi atbeniefis effes clarus vn$fuiffes.alio quodam ex ducibo quod aliquod in re p. beneficii contuliOe videretur elato amp;nbsp;pro Themiflocle fe ef Ferente quod (has cd Themiftoclis rebus gcflis conferendas effe diceret refponquot; ditoperolumpoftridiediem cum fedo aliquando certaffe dicentem fe negociis ac

ocr page 170

laboribus permâximis refedumeffitin illo aùtem paratis rebusomneS per oc' fruerentur.Ad bec Éeftum refpondifle vera loqueris fed nili ego fuiflem tu nunlt;^ extitiffes.Ita G tum ipfe a vobis abfaifTem vbi nunc vos omnes edetis iW'ifium aut quod matrisdelltie foret amp;nbsp;ob id in fe ipfe falle vrbane$ iocatus inquit plurima iilfi potetia griciS omnibus antecellere.INa grecis Atbeniefes Atbenießbus ipfui ipf i vero illius matre matri vero filiu imperare. Cum vero in omnibo precipuu fibi quodda vendicare cuperet:agrucp venalem perfcriberet p preconénutiari luffit bum illi elle vicinum ex iis qui filiam in vxorem petebant frugi ac modeftuman( tepofhit locupleti inquiensf e virum pecuniis indigente magif^ fine viro pecuni as querere. Atq; in ipGs que apopbebegmata illi vocat falßs videlicet 8lt; dicacibus ciufmodi fuiffe memoratur. FuGs igitur fugatircp barbaris oportunitate nadus in ftaurande vrbi ac muro circudande animu Aatim deiecit cum antea ne impedire! pecuniis vt Tbeopompius tradit cum epboris tranfegiflet vtautem plurimi fen' tire videntur dolo fretus fimulata legatide fpartam profedus eft (Eun$querere' tur fpartiate oppidum ab illis muro circudari acculante Poliarcbo ab eginetis eo deinduftria miffo inficias luit iubens certos bomines Athenas fufeitat u mitti vt amp;nbsp;tempus vna ex ea cunctatione adiiceret operi facundo 8lt;ii qui miffi edent pro fe oblides fub iurc AtbenienOum forent:nec eum fefellit opinio IRe enim cognita, vt erat Lacedemonii nulla eu iniuria affecerunt fed diffimulata ira incolume dimi ferunt. Ex eo tempore pireum quod pcrfpexidet eius loci ingenium 8lt;oportuni, tate edificare ceperit:atcp aio ad rem maritima ciuitate difponut:atq?accom)da/ nit.'cotrariam quodamodo veteribus AtbenienGu regibus regende ciuitatis ratio nem fecutusdlli enimivt fertur?cum in eo vehementer elaboradet vt ciues a ma0 ri abducerent:aduefacerentqp obmida nauigatione arboribus regionem conferere fabule locum dederet:neptumrtu de agro eum pallide difcepbante cum illa oleam odendidet ludicibus abea ede Cuperatu.Themidodes autem? no vt AridophaneS Comicus ait:ad urbe Pireum adiunxit. fed ad Pireum vrbem 8 lt;ad mare terram aptauit que res populi opes cdtra nobilitate anxit eumq ; audatia$cotum itia com pleuit ad nautas 8lt; remiges gubernatorfep tradatis viribus idcirco pulpitu quod in pace fitu ed ad mare fpecftabac quod poll trigita tirranni ad terra conuerteruit rati ex maritimo imperio populare potentia conflari agro autem intetos homines paucoru imperio minus fe infenfbs habituros.At Themidoclesad nauticam mari timacp potentia maius quidam excogitauit podea enim ^ Xerxe abeunte in pega fas hiemandi gratia grecou cladis fubduda eft: Atbenienfibus cotioné vocatis in quit fe habere conGliu rei p.falutare fed id fciri no opus ede-lubentibus afit Atbe nießbus cu Ariftide tantu cdmunicari ac G ille probaretnegociu cofici. IDato igit: illi m coGlium Ariftide huic Themiftocles excogitade fe inquit grecoip cladem in, eendere quod ille eu audidet in cfeioné magna expecdatioe venit dixitçp ea re qua Themiftocles diceret nulla Gbi neep vtilioré neep iniodioretn videri.Quire Atbe' nie nCesiaderunt Themidocle ab incepto deGftere.Cdcp Ampbicftidicis conuenti' bus Lacedeminti niteretur ciuitates q cu medofbcietaté inierat eo coGGo ^pbibe re veritus Ltle thed'dis 8 lt;Argiuisac Thebanis eiedis ad lacedemoios delatis fuf fragiis res eord arbitrio gereret patrociniu ciuitatum fufeepit: Pilagorarum que metesimutauit cu docuidet triginta amp;nbsp;vna fuide ciuitates earucp plurimastenu es que medico bello cofpiraflent. Proinde indigné ede reliqua grecia a Pederisfo cietate ad duasvF tres maxias cinitates coGliu deferre. Ex hoe igrë maxie lacede m^ios offenfos habuit idcirco honoribo pretulerunt timonemeurnip in re p.Tbe miftocli aduerfarium excitarunt premebatur 8lt; iam per id temporis inuidia fbcio' rum quodus in fulasobiés nauibo ab iis pecunias coegidet vt codât ex iisq fcribit

ocr page 171

Mero^ôtus apud andrum cG argenta peteret didaƒ eôamp; ^fe au;^Fer nîl^'os quit ad vos a^deos vim ac fuaGonë. At u contra duos apud fe^Cuti fe lUi effe deos refpoderunt paupertatem acimpoffibilitaire aut qui rf^ mode gra pecunias datethemocreon vero rbodius poeta quoda ermine nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exules re'

^ter amp;nbsp;vehementer inueamp;s ait ilium pecuniis addudumj^^^$ tu ducere fe vero hofpitem amp;amicfi contemnere.E au m nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;emfacra tJerfe

pauCaniam xantippumiLeuticbidacB ^ades.an 'des me nbsp;q^

Moeniacecropdum nobis laudetur vbi$L%CT^a^ Xemfit amp;nbsp;ffisdirorctasac meiamp;xiniuftas.proditor ,^^

amens Lalifum vilis pretii dulcedine captus timoci^n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dfospatria de,

paternas ht tribus acceptis arguti impune t^ntis. Ad^c^b^juospt turbatinque Et c^du^a Ifebine qucfti fe^e^n^±de^J

yiponere carnes hufusridicule.il rf^^p^t^^ eius Fugam ac damna' fupeieffeDrecati' Multo 8lt;ia proc^usac Petu att P ^cuius eft initiu Mu tioemin Tbemiftoclis vit^inuafit l tmocreon edit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DicituraGtrcedi

faboc grauigenii carmen vulgato p^o^aÞc^^^

ceTimocreon amicitie tnuidiaa Tbemiito nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r.,k,ttbccin illum coicctt.la

t^pulfus Vbiigitur eandem Tbemiftodes infamiaJ^^^^

Vero ciuibusob inuidia atcp obtre^atioem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cememoratis in cotione ipfis p'

eft paulograuiusagere eiaf$rebus gflis Quid vos bénéficia eiufdé in vos fepe fentibus inuidis atep obtreaatoribns dKcramp;^^.^ms animos com dianc tem locata faftidiunt.©flendit aute vehemente nbsp;nbsp;J^ nbsp;nbsp;nbsp;„, appellauit vt qui opti

plum dedicauit qua: Atiftobulam iddtop^m^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;domÜin melita templum

me ciuitatis gtecotÛip falutt confuluiffet. 3^gt;a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ciunt velles quo$ 8lt;la

edrficamtquonunc populi corporamorte damnat up ^ftobule tlplo Tbe, queas eorfi qui fufe^ndio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;indetur n5ani^o tant'

miftoclis fignum.tdq^ad noftram vflt;,P nbsp;nbsp;ftitiffe Teftularu igitur illum fuffra,

verumetiam ore ipfo ac vultu Bleroicos ex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• nbsp;nbsp;§depreflerunt vt Foliti erant

pus e cimtate eiecetut eiuf $ dignitatea^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rferendam potarent 8lt; popula

facereinomncsquord potentia g,oem nbsp;nbsp;_ nbsp;nbsp;nbsp;mlmcdi exiliom animi aduerfia

tem equaWitat^ menfur^cp excedente. ,« depreffos femper amp;nbsp;Icrditatos erat fedlenitio leuatio$inuidie:q claros vi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;^0 odiom omne amp;nbsp;acerbi'

effecup* amp;^ntatufmodl ignominia vel^tfo^la q 3 nbsp;.$ ^0^^ ttabenteiPaofarde

tatem cotendit Exa^o igitur vrbeTbei^t accufandi occafone prebuit 8lt; e Leo' confuetudo 8lt; comertiumiaduerfariisei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ft accufatusaccufatioifaaenti'

bote hlemeonisfilio ttibuagraufeamp;^P;° flroetet ab initio celaoitlbemi I^sfrattiatis Paufanias igitur cu q^ nbsp;nbsp;nbsp;feomml ciuitatëeiiavm amp;nbsp;exi

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftoclem amp;nbsp;fiinter eos amicitia effet .Vt^ dominé ad eius coflu focietatem co'

\bum from inique ferente m (pem ven*P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vtimprobos ac nerçhomines

%^^::^^^s^:^rä,^rt participialr^^

Weum delitum in opinatus Gue alter deprere v

adeo dubiasamp;incertas raperetur . Sic igit^Waniacapitis damnato i eyftoIe quedambic de rebus adi^ntieinfufpitionélbemiftodem adduxerunt: W^^^^ tnoniis infami^diffipantibus eiofcB nomen inuidi detul erut cum ^is ab effet 8lt;pfl era criminadepcan per litteras niteretur Cum enim adumani in ^m@umn conieciffet fcrip Gt ciuibus fe quidem domin^di aliis fortaffe gr atia fexuiendiver nû^fe adducipotuiffevtfe ip{u gretia$vniuerfambarharis atepboft ib^ amp;dere

ocr page 172

Attamen populus delatorum impuTi. homines certosajeum cenprehendendum mirit:vt in ludiciu adductus grecorum fententiis damnaretur.Quibus precogni' tis Thcmiftocles tranfmiGt cerciram:que ciuitas fibi beneficio deuincfta erat. Ar biter enim cercireis 8lt; corintbis cotrouerfiaru datus fbpiuitinimicitias:cum vigi ti talentis mulc^affe corintbiosiiufTiflet^ Leucadem comunem vtrifq; (Tolonia in mediu ponere.Inde in cotinentem fuga profectus Atbeniefibus ac Xacedemoniis perfequetibus coniccit fe in [pes dubias 8lt;incertastad admetum mollofforum re' gern fe coferensqui cu ab Atbeniefibus quidam petifletta Tbemiftocle cumin re p.floreret irrifus vehementer homini Temper offenfus fuit.'putabat$iniurias fi af fequi pon^ haud dubie perfecutu ire.In ea aute fuga amp;nbsp;perfequutioe ciuile magis 8lt; recente inuidiam ^ vetere regis iram metuesihuic fe credidit fuppliccmcp ad meto prebuit proprium quendam regionis morem fecutus. Arrepto enimadmeti paruulo fiho cu co fe m facrariuicp fuma colebatur religione fe coiecit'quod Eippli candi genus maximu ac ferme folum nun^ repudianda moloffi opinabitur. Sunt igitur quidam qui affirment phtihiam regis vxore hoc ThemiAocli fubiecifle amp;nbsp;cum eo in (aerarium perduxiffe filiu. Alii ab admeto hocipfum edocflum Themi' ftoclem feruntvt expolcetibus AthenieGbus 8lt; Lacedemoniis fe excularet amp;nbsp;nc fapplice dederet religione diceret impediri:Illuc aute ad ipfum vxorem 8lt; liberos clam Athenis Epicrates Acbarneus mißt que huius gratia poftea Cimom in iudi cium accerOtu capitis damnauit:vt Stefimbrotus affirmat fic nefcio quo padlo bo rum oblitus aut oblitufhemiftoclem facies in Scilia ait delatum eße 8lt; abyeroe tiranno in matrimoniu filiam contendite pollicitum fihi mditionc grecos fubacln' rum reculante vero Flieroneiri Aha nauigaffe hec paru confentanea videntur ede Tradit enim Theophraftus in libris quos de regno infcripGt.cum equos ad certa men in (Dlimpiam Hieron miGATet tabernaculû$ m^nificetiffime inftrudum fta tuifTet.'Tbemiftoclem aduocata cotione grecis fuaßrie tabernacula tiranni diripie dum eteequofep certamine prohibédos.At Tucidides addit ipfum ex pbidnaad alterum mare omnibus ignotu nauticis defeendiffe quoad honoraria naue qua vegt; bebatur in naxiu veto delata que tu obßdione ab Atbenießbus premebatur q loco metu perterritu domino nauis fe ac gubernatori aparuit ac partim precibus amp;nbsp;ob fecratioinem partim imitando falfo fe illos atbeniefibus delaturu quod nonimprU' dentes fed corrupti pecuniis ipfum excepiffent coegit eos preteruedosinfulam in afiam nauigare'Ex eius aute bonis permulta clam per amicos exportata m afiam fecum detulit. Que vero prolata m mediu ac publicata funt Theopompus centum talenta Theophradus odluaginta numero fuiffe perhibet cu minus tribus talctis babuiffet in bonis priufquam re p.attigiflet cu vero in cymam profectus a multis fe capiendi gratia maximecp ab Ërgotele 8lt; Pithodorc obferuiri fenfit erat enim venatio maxfe queduof a iis qui nullu queftus a fe genus alicnu putant propofitis ducentis per precone a rege taletis ei qui homine ad (e coprehenfum perduceret Aegas igiturquoded oppidum eolicum clam omnib fugit prêter nicogenembo, fpitem fuum fuge con(cium:qui Eolides cudlos diuiciis amp;nbsp;copiis anteibat:8lt;aGe potetibo 8lt; FacftioGs per$ familiariter vtebatur. apud hunc latens paucos dies di uerfatus ed:paulopodcu femel effet cenatus peracto facrificio quodam: Oibius fr horum DJicogenis pedagogus infanus ac numine afflatus haiußnodi eu clamore eE fudit verfum Modii vocem nodi cohlia nodi vidona dato. Poft hec Themiftoclef per quietem videre vifus eft draconem (ibi uentri obuolutum ac (urreptantem fe collo attollere qui cum primu faciem attigiffet i aquilam verfum ipfuep circufufif aliis fublatum m aerem inde^ longiffimeafportaffe deinde oblato aureo bacula perßmilijis quos caduceatores ferre (olent ei innixum metu omni uac folicitudine

ocr page 173

libëratnm effe:emittituv igitura Nieogene cum rf^^Æ^^fy hi, natus.Barbatorum natio plurima maxime$Pegarum'Vebemete -^eniXmo, citiam fufpeaambabétin ea$ re admodu aggredis eft.ac d fticljs.

exteto videantur Coliciti funtrfiedomiaffidue oedufas habet fquot;^e ^^ dis Gib tabernaculis elauGs vndi$ in ve^cuhsferuntur Sic igyu^nftr^^^^ tumingreffus Tbemiftocles latus eft luffis comitibus di^^

Yogantibufy fe grecam muliereexlonia adque am e g -Yis obitd ad eius filivi feididesigitur 8lt; Charon l^ffî^^^^^^^ Eltern He Themiftoclem effe profeau. p Yoromveniffe affeuerGt Verum annales ma, tad*s!^ compluresad iP^mXetxem ; eniff mod - amp;nbsp;diligenter editi Gmt. tl nadidesfequt videtur.8lt; n fl-nrofeausin Artabanum tribuni! Tbemiftodes igitur ereptus periculo ad rege^pr ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;[.$ de rebus

militum incidit primu cumep diceret fegrecume nbsp;amp;nbsp;bofpesinquit bomi,,

comunicare veile 8lt; que illevebemeter expeteret. Ctacfta libetur fed om numinterfeleges plurimumdifferunt alia queapud^osb^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

nibus pulchrum domeftica inftituta feruare ac reinere.Vectorp^b^ libertati atep equalitatem maxime admirari nobis veto ^J^'^^'J^ me Gntleges illa omnidhoneftiffima eft obferuare regem Gmulac^mcp delo nia fcruantis adorare.Si igitur noftrislegibus parere volueris r^g^ adorab s^ erit tibi intueriregemat$ alloqui fin ante tibi aha mens eft internuntiis ubi eu regevtendu^ err^on Xim patrium eft regi hominem miiyis a^^^dire Hec vbi audiuit Tbemiftodes ego O Attanabe inquit gloria nucamp; potentia gis ausurus a^^^^^^ tofo obteperabi veftris legibus poftencp amico prop„ to Pedis amp;^:^^?.^mea opera plures etil ex iis qoinÜc regnant veftcum

4 k . tavi^tur SC P Ccfermonesnoftrosremoretur quos cuco adorabunt regem. Qu ne nihil eft car ^'^m e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dicemus. Nam baud collocuturi(umus.Tum artabanus ^ te ^rf nbsp;farat. Aft boe inquit Tbemi, oriuatu quandam ^otfeurum bec men^ ^eeaPhaniaGc prodita funt. Era ) ftodes nemo un^ artabane ante regem aud . mulierem eretricam qua tribunus toftbenas aute in iibro dediuiciis tradidit pc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;um Pofteaamp;iKitur vtebatur eGgreffumbune N colloquiiinter eos effe conftitutum. Poltea^^^ ad regem Tbemiftodes introduaus eft jrtck vero adorato iregefflert^^^^^ terpretem quifnam eilet a rege togatus fTbcmiftoc e ^,^ tGmar affumexMagreds amp;nbsp;perfecutioné perperuscui cum multa a perilsmala tu ma lores amp;nbsp;lam gratie debentur eu tfsaCT^quot; ati!facultatem prebuit .TOltbi tia amp;in tutoconftitutaineundi aequam av b g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.$acceffi tibi gratias Iomnia prefentibus mans conuenientia anunc. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.AnevGrinq \debete G ipfe iniurias remiferis fin minus ira exorar^ u nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fortuna ad d \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tneos teftes beneficiorfibabeas quibus egopefas affecerimbac^ \- lufttandum virtute tuam magisad explendam ttacundiam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„•, \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;futficem tibi bomme 8lt; amicum feruabis. Inde boftem greets in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-zN.amp; \desiHis didtistbemiftodes orationi Cue diumitatisfide a^unxit

\nis fomnium amp;nbsp;oraculum»odone donis in medium protuliUet a quo tußi^ ad^ \gentile accedere augurari fe diceret ad ilium potiffimu mitti Magnum

hqi 8lt; effe 8lt;baberi rege. Perfa audita Tbemiftodis oratioe niW tu.yhjelponait \8lt;fi illius animi datione ac magnitudine vebemeter effet ^myat, fed coueru

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amicos vt maxima fundus EelicitatebeatG fe e«e profeffus etu precatus a mû

\niumvtidboftibus fuis in mente poneretvtafe eiulmodi viros expel nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

\(acriEiciaperagiffe dicitur ac pocula ac potti conuerfum ftatim popolcne

ocr page 174

ro(^a ter inter dormiendii pre gaudio exclamai habeo Atbenienfem Tbeniifto' dem. Ac prima luce advocatis amicis ipfum ad fe introduci iuffit omniia fpe de' metie deftitutu quod intueretur regios lanitores Gbi audito prefentis nomme ve hementer infenfos effe maledidis etiam laceffiOe. Accedebat etiam rboxanes tri' bunus militum qui vbi ad eum peruenit Tbemiftocles affidenterege aliifqp conti centibus fufrirans fumida voce O grecia inquit varie ferpens buc te régis fortuna perduxit. Werutamen cum in cofpedum veniret ac rege rurfus adoraffet contra falutatus ac benignus amp;nbsp;perhumanis ab eo verbis exceptus eft cu diceret fe i^ du centa illi talenta debere. Illum eni (e ipfum agentem pbas eft accipere prcmifitq^ ei qui duxidet deberet per precone edixerat fed multo his plura pollicitus eft bo, nocp illum animo efle amp;nbsp;que vellet de grecis rebus audaeder 8lt; libere eloqui iuffit At hec Themidoclem fermones refpondit hominu periftromatis verfi coloribusp hmiles ene: Btenim vtmiliis cum extendatur ita amp;nbsp;in his fromasfigurafepappa rere contractis aut abfcondi ea(Hem atep corrumpi. Quare libi tempore opus ede Cum ea fimilitudineadmodu letatus IRex effet tempul^eum fibi quatum vellet fumere iudiffet annuum tepus flagitauit in quoquatum fat erat precepta perfazp lingua per fe ipfum cum rege nullo interprete in colloquium venit exiftimantibus iis qui aberant illum de rebus 'grecorum cum rege commentatum effe . Verum cum amp;nbsp;circa aulam amp;nbsp;circa amicos l%egis per multa confilio eius imutata effent^ magnam fbi a potentibus con£lauit inuidam vt qui de illis apud rege liberius fo' qm aufus foret. Nam homo res ei a rege habiti per multum a ceterorum hofpitum honoribus differebat. Venationes enim amp;nbsp;domedica quoqp ftudia cu rege libi eo' munia erat. Quare 8lt; regis matrem adiit 8lt; in eius familiaritate infinuauit. IVlag norumquocp fermonibus iuffu regis interfuit. Poftea vero $ Damaratus (partial ta munus a rege petere iuffus peciit vt fibi pbas effet thiara fiblata i capite regio more per (ardos incedere Mitrophaudes regis patruelis appreheC a Damarati ma nu bec inquit Thiara baud cerebra quod velatura fit habet nec tu Jupiter eris etia Ii Fulmen acceperis cum vero Rex ex ea petitione ira incenfus IDamaratum repudi aflet nec eum illo vn$rediturus in gratia putarctur:Tbemi(toclis precibus plaça tus ac delinitus ed. Ac ferunt pofteriores reges quorum temporibus comertia in ter perfas grecoffe frequentiora fuerut quotienfeumqp petentes ex greco homine imperatore quid vellent nuntiis ac litteris polliceri folitos illum apud (e magis $ Tbemiftoclem valiturum. Ipfe autem Tbemiftodes dicitur cum iam permultam opibus amp;nbsp;gratia valeret a multifp fumo ftudio coleretur (plendidiffime apparata menla prelentibus filiis interieramus dixiffe O filii niG interiiffemus. Tres etiam ciuitates plurimi tradunt illi a rege dono effe datas que ad panem vinumgatqi ob fonum fumptus {uppeterent.!VIagneGam8 lt;Lamplacum ac Myuntam.Nisalias preterea duas ci?ecinus Ncanthes amp;nbsp;phanias addunt percotam amp;nbsp;Palefepfim ad veftem amp;nbsp;{uppclled:ilem ad ceterum cultum amp;nbsp;ornatum. Poft hec cum ad res gre ras conficiedas ad mare defcederet Epixyes vir genere Perfa luperioris Phirygie prefecftus diu illi paratus tetedit inOdias: Pifanisquibufdam dato negotioivtillu cumin vrbe leonis capite nuncupata diuerfaretur obtruncarent. At ille fertur me ridiano tempore dormieti deorum mater per fbmnium (e offeres (D Themiftocles exclamaffe effugeleonem caputne ipfein leonem incurras Ego vero pro hoc abs te beneficio innehptolemam miniftram mihi legi efflagito.Turbatus igiturThe' miftocles ac animi dubius precatus eft dea dimiflacp priore via que Leophoron di' citur ac alia profedlus cum locum illum declinaffet ac iam terebre effent taberna culo mutato caftra pofuit.Ex lumentis enf tentorium ferentibusvnu F flumen de udit; Quare Themiftocfis famuli aulea madida extenta Occabat,At Pilani accinti

ocr page 175

il ,

gadiiS oblatam libi occationem rati eo fe intulerant ac aulea que liccabantur vitii decepti ad lunam:Tbemiftodistentoriumeffe opinati funt fecp illumintus quie, fcentem muenturos.Vt autem ad locum priprius profecti aulea deiecerunt qui ad erant cuftodesin eos impetum faciunt ac coprebendunt fic eo periculo liberatus Tbemiftodes deeer vibonem vehementer admiratus:in Magnefia templum edifi cauit IDindymene matri ac filiam innefiptolemam lUi facerdotem legit. Cum vero acceffife fardos ac per ocium templorum apparatum ac donorum multitudinem eotemplatus effettafpcxit in mattis deum templo puelle Gmulacrum ex ere quam bidropboram vocant duorum cubitorum magnitudine quam ipfe curandis aquis prefedus Athenis deprebenlisiis qui aquam alio tradudam fubduxerant ex eo' rum fupplicio confici 8lt;in templo collocari iuffit . Siue igiturindolens Tigni cap' tiuitatem fiue Atbenienlibus oftentare cupiens quantum apud regem iam gratia 8lt; auctoritate valeret cum lidie profesto Termone contulit ab eocp contendit pluri' busvt lignum illud Gbi Athenas exportandum permitteret:tu incenfus barb^us tecpindigne feres: inquit fe de iis regem per epiftolam cerciorem facturum: The miftocles uero metu perterritus ad mulieres confugiens pellicibus donis muneri bur$affedis: illum ab ira: ad manfuetudinem 8lt; clementia reuocauit lamcp barba toru inuidiam reformides ceteris in rebus impofterum cauciorem Te prebuit. No enim AGam pererrans.ut Theopompus affirmat Ted MagneTiam incolens:maggt; riis aaus muneribus iiTdemcpquibus perTarum principes fundus honoribus:per

multum temporis liberam ab omni metu mtam ac folicitudine uixerc :cum rex aU aticis turbationibus impeditus: uel minima grecaru rcró cura contineretur, poftea quam egiptusfauentibus Athenienfibus defecit a rege :8lt; gitgeorum trire mes cimone ducerfubado mari uT$ ciprum:ciliciam$inuaferunt luffit illu greets occurreretad deorumamp;vires que quottidie in regis pernitiemmagis inuaWcebat reprimendas accederTlamcp potentie comote erant{duceT$ad bellum cum exercl tu miffitcum defllirtV^'^ftodia rege nantium eft aUatu^^^^^ cis inferendamfe conferred ac itli promiffa perfduere bic ^^ ira c^jitiv t; ciues Cuosnec tantlhonores at$ opes adbello Patt^amlaceffendam^ taffe quidem catus opus maiuCepa fe confici po et.mag p , croft., maxi, 'x^t^æ^^tartCT^ ct£cilsinvndconuacaffet amicos manu$apptebed^et:vt vulgatior far^te^^^^^

Ga mortem obpeciit cum quintum lam 8lt; e 8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bus imperiis contriuiffet.Re lt;Betatis plurimum in admimftranda^^.« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;accepitfet magis turn hominem gemverocum amp;mortis lt;ƒamfimul amp;m[^petuobenigniffime amp;bw admiratu ^'^^^^^'^^tb^amp;desexAtamp;wa là^ mamffime vTum eüe: Reliquit autem 1yr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DfodoTo bu Alopecia: Arebeptohm 8lt;Policutum:amp;Cleopbantum.cuius ^ Plato ptofy phus:vt optimi quidem equitis fed ceteris in rebus ignaria $ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ändet

facit fed ex natu gradoribus Neocles equi mor Tu interiit:lDioc em vero auusbbi in filium adoptauit.Fibe illi compluresfuerunt quaruminnepfttole^m exfecundavxote natam Arcbeptolis ex alia m^rfrater ,nmatnmon«gt;J^t ItabamvemPanthides Chius duxitvxorem.Sabatim Hitbomides^amp;^ Kicomatem VhtahdesiTbemiftodisexforore nepos qui turn poft illiuso^tam MagneGamnauigatfeteam cum fratribus affinitatem conteaxit mini^mfy aimuum Eiboru natu ATiameducauit ^epulcru vin inforo magnetuia

ocr page 176

ex'at.Sed de reliquiis minime Andocide fidem babenda puto qui ad amicu fen' bens ait ilhß deprebenfas Atbenienfes proieciffe.Mendatio enim potentes amp;nbsp;fa' lt;!tiofos aduerfus populum incitare conatur bylarcbusquoqi veluti in tragedia ma ebinam bidoria fere attollit productis Neocle quodam amp;nbsp;demopoli Tbemiftoclis liberis certamen amp;nbsp;difceptatioem amp;nbsp;affedum rafeltare cupit quod quidem ab eo fidium quiuis facile intueri poteft. At IDiodorus biftoricus in iis que de monumégt; tis fcripfit opinione magis adductus ^ cognitioe aliqua amp;nbsp;fcientia fretus tradidit ab eo quod iuxta alcimum eft cum defcenderis promotorio extare atq? eminere ve' luti quendam cubitum atq intus qua mare tranquillum eft fundamentum eximia magnitudine effe nec procul inde quidam in Gmilitudinem are quod fepulcrum Tbmiftoclis fuiffe. Opinatur autem 8 lt;Platonem comicum boc idem fentire bis vertibus. Tua tumba oportune creda mercatoribus vbiçp falutabitur enauigan, tefgiatcp annauigantes intuebitur amp;nbsp;interdum certamen nauium contemplabitur iis vero qui Tbcmiftoclc originem traxerant bonores quidam in Magnesiam vf$ ad noftram memoriam babeantur quibus fandius eft Tbemiftocles Atbenienfis: quod ego apud Ammonium pbilofbpbum familiariflime amicißimecp fum vfu^j

tfincipit Vita Camilli Clariffimi viri E greco fermone in latinG per Lapu tranflata

4?RIVS CAMIILLVS de quo multa magna$cxt^t ^feripta ea re vehementer admiradus vidctur^quod pia rima ac maxima imperando clara facinora gefrerit:amp; -% didlatura quinquies triumpho quater potituslittae fe bitus fuerit:confhlatum ve' i cauta fuit ciuilis perturba Senatum de creandis confu Iib^difcrcpante tribuni militares qui exercitui preeP . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Toi^ia audlaritatc confulari adminiftraretAamen ini',

nus molefte magiEratus propter multitudinem ferebatur. Nam amp;nbsp;fex viros amp;nbsp;no duos rebus prefecife leuabat moleftiam illorum qui principatum paucorum gra' ui animo tulerant, ^er ea tempora cum magnopere rerum geftarum gloria Camd lus florebatiniquum ducebat inuito populo confulem defignari. Etfiinterea res publica comicia confularia egiffet. In aliis autem multis variif^ magiftratibus ta Iem lefeprebuit:quamuis vnus imßeraret:audloritas publica gloria vero priuata effet:quan$ collegas m magiftratu haberet) (Quorum alterius modeftia quod fme inuidia imperabat:altcrius prudentia propter quam primas partes obtinuit caufa erat. Nam dum enim tunc magno militum apparata circa domum exÆnte ipfe per fe ipfnm ad gloriam primo emerat : Nam in magno prebo quod gerebaturad lierfus Secanos 8lt; Volfcos.dibi didlatore Poflumio tuberno merens cum excrci' turn preequitaret:8lt; vulnus incola accepifret:haud dolore vidtus eftifed euulfoe corpore telo fortiter cum fortiffimis hoftium pngnado erumpetium impetu retru fit 8lt;terga vertere coegit Deide alia munera obiuit amp;cenfura magiftratu magna eo tempore fortitus eft auctoritate. Memorie traditur cu ipfe hoc munere funge/ retur pulchro facinori operam impendiffe. Ferunt cni cum ratioibus perfuaffifle: tum pena homines minando deterruiffevt minus viduarum mulierum nuptie de' uitarentur.^arum profecto propter bella magnus pt numerus. Magno plane emolumeto illud fuit qd eius opera brpbai qui prius immunes erant ad vedigalia

ocr page 177

pendenda cobercerentur hoc accideratquia ob affidaam rem militarem res p.ma,• gnis impels vexabatur amp;nbsp;maxime veioru cos fblicitabatobfeffio bos quidam ene tanos vocant.IXIam bec vrbis Tufcie propugnanda erat 8lt;armis militibdfq? eque' ac Roma opulentior. (Dpum enimac deliciarum fplcndore dariffima multotiens egregie cum Romanis pro gloria amp;nbsp;imperio dimicauerat. Verum ea temperate ingenti vexationi belloru feffa at$ attrita rion amplius de imperii excellentia cer' tabat.fed altis muris longif ^ ac duris oppidani vrbem cingentes.amp; multa armo' rum amp;nbsp;frumenti tclorumcp vi ac vniuerO deniqi apparatus coplentes intrepido ani nio longam'ferebantobfidionem que non minus amp;nbsp;laboriofa amp;nbsp;molefta obfidentiba ^obfeffisfuit Confueti enim Romam hiemare domi nec multum temporis eftiuo tempore militare tunc primum a tribunis coadi funt propugnacula ftruere 8lt; ca, ftra in boftili agro fub ipfa eftate atq; hyeme vallo foltaq? cocludere. lamfere fcpquot; timo belli anno finiente tanquam duces accufandi eflent quod molliter obfidionem agere videntur remotis primis ducibus noui tribuni militares ad bellum defigna ti funt quorum tunc fecundo vnus Camillus erat cui cum obtigiffet in Falerios 8lt; Capenates expeditionem ducere nihil eo tempore in ea obfidione peregit. Qui tue quod Romanis alii incefferant cure multis iniuriis regionem laceflentes amp;nbsp;prefer, tim tirrenum bellum moleftantes a (Camillo oppreffi funt amp;nbsp;multi in murum con, tradli in precipitium dati.IDeinde circa paludem Albanam cum vehementer bel' Ium inftaret fimilis monflro res veniens quia nibil minus credendumerat intertea que admiranda amp;nbsp;fide indigna videntur quoniam cdmuni caufa ac ratioe naturali careret terrorem iniecit. Erat enim tempus autumnale ^iam eftasdeßerat :que nem imbribus ne$auftralibus ventis moleftia ac aduerla fuerat. Sed multe palu, des Italie ac fluuii fontefcp partim omnimodo partim valde aruerunt. (Dmnesaut Kuuiiaque ac femper humiles ac depreffi per eflatem fluxerant. Palus vero Alba,' na que ex Ifemet principium ac finem comparauerat fepta montibus altis nulla de cauQ nifiaudio fulpbure tumebat atq? cacumina montiu line agitatione acfludlu e lata leniter attingebat. Quod primu in admirationem paftores adducebant. Poft $ Palus fefe no amplius capere poterat-Et magnus aquarum fluxus per agros ara tos plantaf$ad mare fadlus eft nSfblum animos Romanoru ftupore petculfit vezp etiam omnes qm Italiam incolebat magna ilfud portendere censebat plurimus de hac re in caftris Romanoru qui cdtra Vehios obfidionem habebant rumor exortus eft,Ita$miniferie illis id quod de Palude acciderat cognitum eft.Verum vt eue nire folet in longa obOdione quod multe inter boftes conuerfationes oriutar fad:^ eft vt Romanusquidem familiaritate cum quodam eine coniuxit qui veterum fer nonum pericta pollebat 8lt; plus aliquid $alu ex vaticinio fcire videbatur.Pofl$ Romanus accepit elationem Paludis viditcp hunc obfidionem defpicienté deride temg no hoc tantum admiranda inquit bec tempora pre bitura: $ed bis multa ab furdiora fignaiminere 8lt; bec fibi comunicaturu polliceret fore ß quid remediii cd munibus malis adbibere poffet. (tu attentas aures horno prebuiflet amp;nbsp;mutuo fer, mone vteretur tan$latentia quedam auditurus effet paulatim Romanus Gc fabu lans 8lt; illum fubducens vt longius ab vrbe abieret cu magna valeret viribus fubli' men illum rapit 8lt; multis caftris cdcurrentibus militibus prebuitdlle coadis do' cens quod futuram erat tan$ ineuitabile effet eius oculta vaticinia de patria pro, ^litdnquit enim non prius illam capi pofle ^perfufam Paludis Albane aqua ho, ftes retro reflecterent amp;nbsp;ne mari promifceretur obvarent bec cum Senatus acci' pe^tÞ re dubitaret vifum ed in rem fore Appollinis cdlulendi gratia quofda VAepbumlegare:Eucre legati Coffus Licini? Valerius potitus « Fabius Am buftus vin magni vbi pfuluere nauibus delati domu rediere. Alia vaticina feretes

ocr page 178

que de quibafdam rebas patriis apud Fefta latirti nunetipita nagas predixeranb amp;nbsp;aqul Albanam arcere a mari quantum posent ad priftinucp meatum reduce' rent iufferant. Si autem hoc minus tranfigere posent in planicie per fodasdedu' cere 8lt; in vnum cogerere bis relatis ab oratoribus ea que ad rem diuinam pertine bant facerdates abColuerut populus autem ad opera facienda fecerit amp;nbsp;aquam di tiertit:$enitus vero decimo belli anno depolitis primis ducibus dictatore Camil, tum creamt.IUe aitem magiftrum equitum ducens Cornelium Scipionem:primo vouit li felicem exitum bellum haberet magna fpedacula fe fadurum.8lt;templi dee quam maturam matrem iRomani vocant confecraturum banc certe ex facrifi' ciis in quibus curritur Leueboteam nominari volunt. Etenim ancillam in templii adducentes alapa pulfant deinde impellunt 8lt; fratrum filios ante fingulos fratres fhb brachio ferunt.8lt; circa facrificia currant. Hec Gmulacbra funt earum reru q Ifantia 8lt; que IKlioe pellex paffi funt. Poft vota Camillus aduerfus Falifcos copi' as duxit 8lt; bos at$capenates qui auxilio illis erant magno in prelio vicit.IDeinde ad vebiorum obOdionem flectit iter. Vbi cum durum alperumcp prom^tonum in' tueretur cuniculos circa vrbem in locis qui aditum intra muros preberent fodien doparauit per quos oculte at$ profunde (ub terra ad bodes ducerentur.Quapra pter cum (pes vie ineffet iple extra pugnam laceffit 8lt; ad muros boftes prouocat: Alii autem clam per cuniculos irrumpentes latenter in arcem penetrant que erat iuxta templum lunonis quod in vrbe 8lt; magnitudine amp;nbsp;religione pollebat ferunt contigiffe eo tempore ducem tirrenum hic facrificiis operam impendere amp;nbsp;aagu( rem intedina contemplantem altec^ exclamantem dixide deum dare vidoriamei qui facrificia illa fubfequerentur.Hoc audientes Romani qui in cuniculis erant fta tim pauimentum fregerunt 8lt; cum clamore at$armorum Arepitu egredientes ex territis bodibus ac fugientibus intedina rapuerunt 8lt; ad Camillumdetulerunt Sed hec forfan fabulofa eHe videbantur.Capta autem vrbe cum Romani incredi^ biles diuitias predando agerent ferrentcp Camillas cu profpiceret ab arceea que gerebantur primum quide collacrimauit.Deinde felicem Ce ratus ex prefenti for' tuna manus ad celum ac deos fupinas tendens inquit.Summe iupiter ceteri$oni nes dii humanorum operum iudices non pro meritis fed pro rerumneceffitate Ra manam fortunam afpicite iniquora ac nefariorum boftium vrbem accepimus:Si autem 8lt; nobis equa pre lentis felicitatis vitio debetur obfecro omniaque ivrbem 8lt; exercitum Romanorum mala conferenda effent in meiplumparuo malo termi' nari. Cum bec dixiffet vt mos efb Romanis preces agentibus fe ad dexteram yo luere circumuertens cecidit. Turbatis illis qui aderant cu refiirgeret inquit $be ne pro meis votis ac precibus accidit boc paruum malum in maxima bona fortune Direpta vrbejftatuit iunonis Ratuam Romam vt vouerat tranfTerre. Conuetgen tibus in boc artificibus Camillus dee boftias mactans cu precatus effet ea vt manorum curam fulciperet 8lt; vna cum aliis diis Rome habitantibus firma fabi' lif$ maneret, fcrunt fimulacbrum locutum dixiOe boc velle ate^ afferereiLimus autem inquit cum ipfe Camillus dee ftatuam fufpenderet amp;nbsp;precibus eam prouo' caret quotam ex aftantibus refpondiffe 8lt; velle 8lt; approbare 8lt;Roma prompte profestam effe. Qui autem vehementer afferendo rei buic admirande fauentarw trantur patronam magnam atcpadiutricem fuiHe fortunam vrbis $ex paruis mt nimif$ principiis ad multu glorie atgr potentie emerliffe fine dea que multis vbi^ (ignis apparuerit admirantur. Ita$ afferendo ferunt multociens fudorem ftatuam ac fufpiria emifine quando$ fele auertiffe qu^docp expurgaffe de quibus multi ex maioribus in biftoria (criplere.Multa etiam que nos accepimus admiratione dig' na comemorare potemus que no (merito contemni poffent* Sed buiufmodi rebus

ocr page 179

pemiultimi credere vel nullam fidem adbibere propter Cumanam imbecillitatem que nec terminos nec imperium fui habet amp;nbsp;cum feratur quando$ ad (uperRitio' nem amp;nbsp;fuperbiam quandoq; ad contemptum factorum amp;nbsp;infblentiam rerum dmi, narum periculofum eft. Pium autem atqp optimum eft vt nibil nimis. (Camillus q nec magno cum labore decimoobßdionis anno vrbem boftifem occupaerat fane ex iis qui eum beatum faciebant in tumorem atep animi elationem adductus 8lt; qua, drigam albis equis rraa^ afeendens aliif;^ fuperbie vtens pro legitimo ciuili$ma giftratu moleftius triupbauit. (Quo triupbandi genere null? ex ducibus necp antea ne^exinde vfuseft.Na putant facrum buiufmodi curru regi parti $ deorum eße celebratum Jn bac re quia nondu laute luxuriofe^p vfurpatum viuere erat nec non quodjegi de diffociandis habitatoribus vrbis fe oppofuerat apud ciues Camillum quida,luroniis profequebatur IRogatione eni tribuni plebis tulerat populu atep benat u diuifim habitare 8lt;alterum Rome ducftis fortibus altera in captiuam Vr oniam agere tanqua opuletiores futuri effent amp;nbsp;duobus magnis pulchris 9Vrbibus altera ditata vna regionem cuftodirent. Populus cu iam numero cre, l 'munera obibant amp;nbsp;fuffragium petens m contione frequens tumultus agita batj3enat?atep optimates cenfentcs non diuifionem Rome fed pernitiem futuram ùpopulus (blus adminiftraret cü hoc indigno animo ferrentad Camilla refugium babuere ille certamen deprimens occafiones iniciebat populo atq? occupationes q' bus femper lege deftrueret. Hisigifde caulis meftitia afficiebatur Camillus. apertidim'e ingentefep inimicitie fibi contra populu fuerunt ex fpoliorum decimis que non abfurde fuiffent nib multitudo iuftiffimu pricipium fuCcepiffet. Nam vt

dam ex incumbetibus rebus eu cepiffet votum per hegligetiam habue' rit. Poli$magiftratu illum depofuerat de hac re ad Senatum retulit. Augures monebant in facrificiis deoru iram apparuiffe que propitiitioe 8lt; gratiarum adi, ohe placanda effet decernete Senatu nam difficile erat fadu votum infedum effe illas qui in partem prede venerat iureiurando aftridos decimas in mediu afferre: multa moleftia violetiacp affedi fhnt cum pauperes effent 8lt;multu laboribus ex' baufti fuirent 8lt; ad tant^ collationem earum quas compararint poffederintq^ co gerentur his rebus Camillo tumultuate deficienticp probabiliori exeuGtione ad i«^iff mima tationem fele aplicuit.Nam profitebatur eum voti obliuionem cepiffe 1111illud moleftum fibi dicebant fi ea que effent boftiu tune vouiOet nac ea que ci, lies haberent Ibluerët.Itacp vt quifg? quantu erat equum in medium contulerunt: vifum eft auream cratheram in delphum mittere fed parua auri copia erat in Vr' be, Cum 1111 quibus bec precipua cura demadata fuerat de auro inueniendo conii' lia agitarent mulieres inter fefe fua fponte cofultantes omnia ornamenta aurea q, bus circa corpus vtebatur in oblationem contribueront.Aurum fuit pondereodo talentorum. His mulieribus referes Senatus honorem pro earu dignitate decre' uit poft mortem queadmodum pro viris ita pro feminis in funere laudatiua orati onem haberi Non enim antea mos erat apud Romanos muliere mortuam laudare pirata longa ornataqi natu cu fortibus viris tres ex optimatibus in delphum miffi hyems profedo inerat amp;i mari traquilitas At operepreciu audire queadmodum il!i in miximu difcrimen incidentes exinfpirato ftatim periculum euafere Nam Ii parcorum triremes circa Eoli infulas deficiete vento eos manus tendentes oran' tefep tanquam prcdones aggrediutur amp;nbsp;captoSedueftofep e mari pro piratibus ha' ruerunt;ref^ amp;nbsp;corpora venundanda fub corona expofiierunt. Sed tandem cum creditum eÖ^t virtuti ac potentie vniusviri Timifithei ducis dimiffifunt.Hic

ocr page 180

paratis fuis naaibas in delpbum mißt amp;nbsp;vt donaria futpenderent operamnauauit Quapropter Rome condigni honores relati.Tribunis plebis rurfus de diuidenda habitatione 8 lt;nbsp;mittenda Colonia lege excitantibus bello contra Phalilcos exorto quod oportune cecidit vifum eft primoribus comitia fcundfi Icge agere.Itacp Ca' milium cu aliis quincp tribunis militum elegerut tanquam res ipCa duce qui digni täte 8lt; gloria ac reru experientia polleret indigeret. Populo fanciente Camillas (umptis copiis aduerfus Phalifcos impetum fecit:8lt; Phalerios Vrbem ad bellum munitam omnibus rebus bellicis habentes caftris circuiuit. Quam no facile captu necpeo tempore capiendi putauit:verum querebat ciuesi caftris retinere:atq; ad helium exercere: ne domi in ocio vit^ agentes factionibus feditioibuf$ Vrbem fe' darent, liecte enim femper Romani ac vG medicina quéadmodû medici:vt ciuileC difcordias ac leditiones vitare vel extra vrbe ea mala ad hoftes conuertebant. Sic certe oblidioné Phaleriis defpicientibus ratis vndic ^munitos eflfe:prêter eos qui murorum ftatides tenebant, ceteri omnes per Vrbem in veftibusverfabantur:filii autem coru ad ludum proficiscebantur 8lt; circa muros deambulare atq; fele exer' cere cogebatur. Nam publico dodore grccoru more vtebatur Pbalerii. Volebant enim ab ipfa adoleicentia filios Vnà erudiri atcp congregari:hoc modo magifter lu/ dl inedias Phaleriis tendes per pueros Gngulis diebus idos primo fub muris per Pomerium feducebat.Deinde ipfbs poft^ deambulando exercuerat in Vrbe redu ccbat/Podpaulatim illos fubduces audire tanquam tuto proficifci liceret afuefc' cit.Tandem eu omnes fecum haberet:ad precuftodias Romanorum profectus iu' bet:inosad Camillum deducere. Ipfe triftis grauiffy cu in medium ftetiflct: fe pu erorum magiftru eße declarauit 8lt; vt illi gratificaretur curate per pueros iquit Vrbem libi trad ere Œamillo vifum eft rem indigna audire vnde prefentibus iquit iniquum effe iniuria ac violentia hoftes vincere. Nam 8lt; leges queda belli inter bo nos viros 8lt;no Gc incendium vt non vitande fint parue impieçp gratie. Sancitu eni et non aliéna iniquitate fed propria virtute magna fortem$ducem oportere mib' tare . Ita$luflit hominis vcflimenta fcindi 8lt; manus pofterga vincere Pueris aut virgas verbera$dari:vt proditore verberibus afficietes in Vrbe ageret. $ubito Phalerii poft^ proditione magiftri ludi fenferunt Vrbe vt cofentaneum eft in tali queftu ac calamitate occupata clari homines ac mulieres ad muros porta($ pleno gradu ferebantur:vt magiftri ludi quem pueri nudum vind:umcBin Vrbem igno/ niiniofe agebant intueretur. Camillum feruatorem at$deu patremcp appellabant Quare non fblum parentes ipG pueroru verum 8lt;iam ceteri ciues qui hec intuebat Camilli eqaitatem ingenti beniuoletia admirabantur.Itacp ftatim congregatore' natu Oratores ad Camillum legauerut. Camillus Romam illos ad Senatum mit tit.Illi cum in Senatu fbctilTent inquiut.(Quoniam Romani pluris iuHitia ^viefo riam fecere:doctos illos dedere velle vt potius vinci q? liberos effe optarent^confi tentes non tantu ui Romanorum $ virtute fuperatos effe. Senatus ad (Camillum illos remittit:vt de hac re pro animi fixi fentcntia decerneret. Redactis in ditione Romaorum Phaleriis:^facÆa$ pace eu omnibus Phalifeis Camillus vafa colligere iuffit:at( ^difceffit. Milites qui predatu iri Phalerios expecftabat:poft$Romam vacuis manibus redierunt:Camilla tanquam populus ei odio efletac pauperu vt!/ litati inuideret:apud alios ciues accufauerut. Poft$ de diuidenda habitatione tri buni plebis legem tulerunt:ad decretu rarfijs populum accerfiint:Camillus nuP lius inimicitiis nullius audacie parces primusomniu multitudinem coercuit:vtle gem abrogaret.'Multitudo contra Camillum ira inflamabatur. Sed cu laboraret ex filial i calamitate nam alteram ex filiis morbo cofecŒu amiferat nihil tamen ire in eum dimifTum eft. Quam calamitate ipfe vir mafuetus at$ optimus haud equo

ocr page 181

animo tulit. Sed cam indicia Gbi accuGtio eflet inclusis eu mulieribus propter fu dium domi fe co tinebat. Accufator erat L4puleius. Criminatio autéde rpoborii tyrrenorum cxpilatioe Nam fama erat portas quafdam eneas ex Etrufcis (poliis apud eum effe inuentas Populus ira affeàus Patuerat quaeuq; effet via cotra Cagt; millum decernere.Itaqp Cu amicos amp;nbsp;Comibtones Camillus congregaffet.•amp; col, legasqm no pauci erant furnis precibus illos orabat:ne ipfum falfo accufatu ac ab inimicis derifum delererent. Amici bene prudetercp re inter eos agitata refponde, tunt aduerfus accufatione eius nullum preftare auxilium poffe cum iudicium fen, tentiamepde eo ferenda baud exfpedare voluiffet ductus ira ftatuit ex Vrbe de' cedere.pamiliariter igif blandeqp appellata vxore ac filio tacitus domu vfq; ad por tam egreditur. Ibi cG ftetiOet^conuerfus retro 8lt;ad capitolium manus fupinas te deris deos precatur 0 innoxius ex inuidia a populo penas fumpferit:quam primu Romanos penitetia capi 8lt;ipfius opera in omniu mortalium afpedu idigere at$ Camilli defiderio teneri. Ille igitur quemadmodu Acbilles imprecatioes foues ad uerfus ciues abfentes damnatus eft quidec imilibus affibus qui numerus ad argeti rationem coftituit mille 8lt; quingentas dragmas.Nam argenteus affis erat 8lt; boc ex decem ereis denarius vocabatur.Nemo fuit ex Romanis qui no putaret Camil I ipreces ftatim exauditas fuifle^SC vltione de iniuria no quidem iocudam.Ted tri ftem ac celebrem 8lt; paffim diuulgata fufeepiffe. Tanta deorum Romam agrefla eft vitio amp;nbsp;t^ta ignominiofa oportunitas belli inuidieqi at periculi aduerfus Vrbe apparuit ßue çp talis fortuna imineret:fiuegdeora quidamGt^quide ingratitudi ne contra virtute vltionem non rcmoretur.'primum quidem vifum eftingrediente iulii menfe magni indiciu mali apparuiffe:mortem videlicet cenforis.Nam Roma ni putantes cenforiu magiftratum fandum effe plurimum illi tribuebant Secundo ante Camilli exilium Marcus ceditius vir nec clarus nec fenatorius:fed mafuetus at$ optimus apparens re fblicitudinis plenam ad tribunos militum retulit. Nam inquit cum in preterita node via iret ^ nonam vocant quedam alte eu appellatem accepiffetfefe^ auertentê neminem vidiffe audiffeqi vocem humano fbnitu maiore dicentem.Age Marce cediti ad pricipes diluculo veniens inquies breui tempore in Vrbe Gallos habituros efle.Hec cu tribuni militum audiffent:tanquam ridicu' la ac iocofa babuerut. Paulopoft ea que in Camilla ada funt eucnire.Galli celtico genere orti qura domi propter multitudine baud nutriri poffiint foris federn ac vi dumquerGt. Qui cu multe fint Myriade iuuenum bcllicoforGcp hominum plures ex hliis at$mulieribus fecum ducunt.Quorum quidem ad Boreum oceanum trä feuntes fuperatis Ripbeis mitibus extrema Europe occupant. Quida inter Pire nos montes amp;nbsp;alpes fede ponentes prope Senones ac Celticos diu incoluit.Tuc vt fama eft.'primum guftantes vinu ex Italia delatum fic illius admiratione ac noni' tate fuamtatis ametesfadi funt omnes vt colledis armis fhmptir^ filiis ad alpes concefferunt quefiuerut^ eam terram in qua buiufmodi frudus oriretur.Alia aut infruduofuam at$immitem arbitrabantur, Primu qui ad illos vinum detulit ac: in Italiam cos accerfiuit arutem tirrenum fuiffe ferantvird 8lt; fplendore amp;nbsp;natu' ra preftantem.Verum ac laborauit calamitate. Curam gerebat cuiulHa pueri or, phani qui amp;nbsp;opibus amp;nbsp;preftantia forme omnes ciues anteibat.'nome erat huic Lu comonihic ab ipfa pueritia fub ipfb Arunte vixit. Etcum primu adofeuit etas minus domum illius dimittis quod amore vxoris aruntis deperibat Fingebat cG e°.V't^feteagere velle permultu temporis horum mutuus amor amp;nbsp;cofuetudo fa tuit. Sed cu dux ita abo amore inflamaretur vt illu baud amplius celare poffent iuuenis contra illu manifefte irruit at$ e domo expulit. Ille cu in ius Lucumonem vocaret vicius cu multitudine amicorum Lucumonis tamen pecuniis domumfua

ocr page 182

d?!eruit qui rumore accepto de Gallis ad illos feceflit atq; in Italia exercitu duxig Ilh irruentes quam primu vniuerfam antiquant» regionem Tyrrenorum fub eoru imperio ab alpibus vf^ ad vtra$maria redigere vt ipfius nominis appellatio tefta tur.Nam mare boreum adriaticum appellant a Tyrrena Vrbeadria que ad notu inclinata eftm coCpedtu tirreni pelagi. Per banc regione arboribus plena multa Hu miria fluunt amp;nbsp;letus eft ager pabulo bec odio amp;nbsp;decem pulchras magnalqi Wrbes babet 8lt;ad queibl amp;nbsp;ad vidum ampliOimas.Has Galli Tyrrenis eiedis occupa' uere.Sedbec quoda coniuratiois tempore prius gefta fiint ea temperate Galliad IDuOum Tirrenam Vrbem cadra locauerat.Clufini indituto refugio ^ Romfos legatos litteraffy ad Barbaros exorarut legauerunt Romani ex Babiorru familia tres viros qui bonore amp;nbsp;claritate in Vrbe inbgnes babebatur bos Galli ob Roma, nim nome non inhumaniter fnfeepere. Qui poft^ preliu quod ad muros erat ceP fatum eft in colloquia cu Romanis vcnerut .Scifcitatibuf^Romao?/: legatis qaa iniuria a (Elufinis laceffiti edent quodilloru vrbem oblidioe premet.'Brennus Œal lord rex ridens iniuria nos afficiut CluGni inquit eu parum terre amp;nbsp;regitis incofe re poffint 8lt; qua plurima occupare animus Gt: amp;nbsp;nobis aduenis multif^ ac egenis nihil impartiri velint.In boe plane o Romani vobis iniuria intulerût primum AI bani 8lt; Fidenate atqp ardeate Nunc aute Vebiord ciuitas at$capcnate multil$ Phalilcoru Volfcoruq? aduerf ? quos caftra mouete amp;nbsp;ß vobis ex rebus fuis no im, partiutur in feruitutë agite dedruite eoru 'l'rbes euertite banc rem nulla in par, te grauiter ferenda ducemus amp;nbsp;antiqui legem iubetem res minoru tribui maiori ab vfcp deo incipiente 8lt; ad beftias vfy finietem imitamini.Nam boc nature quo' dam indincdu inGtu ed viuendi gratia. Plura habere potetiores inferioribus, IDe finite igitur obfidioni Clufinorum mifereri: ne doceatis gallos optimos ac miferi' cordes amicos fieri illis qui a Romanis iniuria affecti funt EHis rebus cognitum eft Brenno dare lententia belladi legati ex colloquio digreffi cuin (EluGumveniffent fiue vt vires illorum experirentur (iue vt bellando fefeodetare egregiam duceret Clufinis ad confecrandas contra Barbaros manus animos fecere ipetu facio a Clw finis cu prelium iuxta muros mifceretur vnusex I^abiisquintus ambuftus equoi' fidens fiibditis calcaribus contra egregium forma virum gallum multo ante alios preequitantem irruit. Primo cum ex velocitate impetus cum fulgetibus armisfe cie tegentibus icognitus fuit. Pofl$vero vicdoreuaferat amp;nbsp;Gallo {polia tranflixo pecdore gladio detrabebat:Brennus illum cognomens tedatur deos quintum Ani budum oratorem prelio (eadmilcuiffe amp;nbsp;contra iulgentid egiffe. Quare cum rc' ceptui canere ludiffet preliumcp fubito direm.fTeticoHedlis vafis Romam verfu§ iter intendit. Sed podquam Romam exercitum dudauit ne videretur Romanos iniuria Laceffere ac illis nolentibus fine caufa bellum mouere nullis factis incurfia nibus bella indixit: Rome conuocato Senatu multifip aliis gefta a Fabio acculaban tur .Sacerdotes faeda re diuina iubcbant Senatum contra vnum crimen expiare bos feciales Numa Pompilius manfuetudine lufticiacp Rex preftantiffimus cofti tuit (Qui pacis cudodes cognitores atqi ludices forent caularum que luftum dicequot; rent bellum. Rem ad populum Senatu referente amp;nbsp;laccrdotibus acfea Fabii accu' (antibusGc multisex ipGs rem diuinam neglexerunt ac ludibrio habuerunt vt Fa bium cum fratribus eins tribuni militare deGgnaret. (Celte cd bec audirent feret Œ grauiter nihil contra egerunt fed ^ propere ad iplbrum multitudinem amp;nbsp;adpri, mariosipGus exercitus concefTcrunt. Et quanÿ vim amp;nbsp;animum eorum qui in me' dio erant preterrefacerent viderentur regionem vniuerlam at$ Vrbes celeriter d'Gru Claros effe nulla in re illos leferunt neq? ex agris quic^ vacatum Sedpropi quius neglegis Vrbibus Roma profitifci:amp;tatu Romais bella inferri coclam^t

ocr page 183

t'm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m'tnirà^b)(t:S dènfendos.Cam Barbiri Romam bello infe

ftarent tribuni militates.R'manos ad pu^na eduxere q numera baud tenues na pautiaresquadta^feamJib as militibus erant.Sedlouera armis m^,itudo tunc prima àtmieipÆfât.Qu, tèm?arè nee litatone agoicato rem ^e^ tn memo nabut,Tantu turbationis ad res ditpönedas ea obGdione receptum eft.Na ante pugnaminicndl ac periculaaggred^da deos confiai^ mos fuerat amp;nbsp;mminortb, periculisfepius monircbos quos di^itores appellabat digere coCueuerant no ig notantes militum m fe utilitatis periculofa tempora habet G unus in priopatu vna fententia ac libera amp;nbsp;impuni magiftratu fuigerefcur amp;nbsp;in ^''basrfd^es pi;c^ urdinadisiudicia retineret.At na parum profeamp;rebusobfait Romanis

fcderunt.Hic appatetibuBbarbaris cum male pugnatum effet qu'd^d ^^

àtiè dimicabantFuta extemplo acitf.Ad ripam fagitàteltismagna ftragesfaamp;.DexCT a.temlata^ iem ex planicie !dcolles minus cedis patit^^^^^

diffipati ad vrbem rediere Alit omnes qui b gomnes ibi truci' boftiumvrbe Fuga arripueretan$ Roma capta e^e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g mftabit eOiui

dan. ^ugaveronoauma ^t^^^^qu;^^P^^n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fabicena domus per^

afecundo confligii diem aW'^J^e'ti^^s'b^m qualda probas quaC Lue opus (it bue no aliquas bonas ponerem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;effc vnaqd,

ir1 rteneret naturam totius ouei euevna^ui

entTunc quidem boetisinftante menie PP,,~tigit clariffimas vincere vt enVium appellatione-Hecatonueonis quart nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^nndleutras. Mterl vero apud

aorias.q grecos libros reddidere.Vnamfcihcet^^^^^

GeraGrumi^acpr/us pluribus d= —apud plateas 8C t^YUA^^^fe ^enrevordromionis fextodie nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;einldé menGs circa

apud Micbalim agrccis Cuperati funt ^tau nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;[abria dux erat vicerCie

plenilumu in aruibs Athéniennes pugnam C nbsp;nbsp;nbsp;afaix. legimus Attuli:« men

ln falamina aute circa vigelimum diem vt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j.manico duces

fistbargilion barbarismanifeft^infortun:um:^amAl^x^:^^^

Regis Tbatgalionisvicit.EtCittbagine nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rtbaleoncm ccprfe vliGvt Epbo'

ptimo die hujus meGs^o rempote v'det nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ftoria fcribdt.Ecouerfo Me

rusamp;Califtben^8lt;D^aftcsat$P ' (.lix etecis fuit Nam huius meGsfep tagfnionquemBoetii Paneniu vocant non E^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, lendem fagati edi,

timodie in prebo quod geftu eft , Cranoneao . nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;Eodem die menfis

^nt.Et prius in chctonia aduerfus Pbihppu P fy nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Saliam ttaiecerant a bar

yietagitnionis per eunde annum qui cum ^ nbsp;nbsp;nbsp;^diemhuius mffis in fa

baris ibi cxiftentibus necati. Catthaginefes aute nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efaftam habent.

p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;YC .Et poftTeeßpugnacuJu ^c^^^^

imiferCiScdpoftealucuHo copias ducete armemos amp;nbsp;tigr n

ocr page 184

vero l^ex 8lt; Pompeius magnus eorum natalibus diem fuu obire:Sed tamen baud in animo eft de multis qui fuis periodis vß funt fcribere.Veru Romanis bec dies vna eft dierum nefaftoru Et propter banc quolibet mefe duo altere ad plus religi onis 8lt; labentis fuperftitioisad ea que forte accidunt vt cofuetu eft addite. Hec profecŒo in libris de Romanis caufis curiosus digeruntur.Œonfeefto itaep pretio fi confeftim Œalli fugiétes Romanos cdfecuti fuirent baud obftatu effet Romam funditus delerè:8lt;omnes qui in ea remaferant capere atep obtruncare. Tantu ter roris ex ea calamitate fugientes tatumqiturbationis ac amentie retro attulerunt. Barbari magnitudinis vidorie ignari:eduerßex victoria ad dirripienda in caftrif fuppellecftilia facultate fugiedi ex Vrbe multitudini prebuere. Et remanetiba pre parationis 8lt; tutele (pes inieda eft.INam relicuis ceteris Vrbis partibus Romani (Capitolium magna vi magnocp prebdio teloru munierunt,Primumex Geris que' dam in (Lapitoliumfuftulere. Virginesvero veftales rapto ex laribus igne cum fa' eris fugerunt,Sed a quibufda memorie traditum eft:nibi l prêter eternumignem effe feruatum.ANuma enim rege taquam omnium principium e(Te ignis venerari inftitutum eft'AIam mobiliffimum quodda ignis exiftitin ipfa natura 8lt; motio q dam eft vel cu motione totius generatio. Alia vero materia que calore vacat ocio/ f^ignauiterep iacens 8lt; cadaueri ßmilis ignis virtutem tanquam animam cupit amp;nbsp;paulatim fufcepto igne ad agenda quid vel paciendum vertitur.INuma Pompiliuf vir curio fus ac fapietiffimus qui in colloquium cum mußs per fapietiam veniebat ratione quadam pbilofopbie motus bue feruaricuftodiricp perpetua vigilia ne cor rumperetur voluit.Tanquam eterna virtus que omnia feruaret effet Aliqui ferut quemadmodiï apud grecos ante facras edes purum ignem pofuiffe:^ que fint in, ttis omnibus niß ipßs virginibusveftalibus effe abfcondita. Magna preterea fuit fama Troianum illud païladiiï quod I Italiam eneas afportauerat ibi reßdere.Sut quidam qui de Gmotbraciis fabulâtes ferunt Dardanum Troiam adueeftam cam vrbe concederet:facrificia egifle atep illud cdfecrafTciEneam veto in ipfa vrbis ca ptiuitate furtim fuduIiHe :feruaffe$ad id temporis :quo in italia vrbem condidit (Quidamvt.multi in bac re feire odentet duo ineffe no magna dolia ferunt quorii alterum apertum ac vacua alteram plenum ac claufum, Amberu veto afredus ta tummodo fandis virginibus patet Sed^quida bos mentiri arbitrantur.Quod puel las multa ex factis corripientesfertur duo dolia ablcondifle fub terra intéplo Qui rini.Vndelocus ille ad bue doliord appellationem retinet. Virgincs maiora acdig niora ex factis fumetes vitra ffuuiu fugerant. Tune Latius Albinus vir popula^ cum etiam ipfe fugeret infantes filios vxoreep ac neceflaria vtenßlia fecu habensi curru vehebatur. Poftquam vidit virgines in ßnu deoru facrainculte ferentesfó' laf^ ac labore vie fatigatas cofeftim vxorem eu filiisat$ fuppelledilia terra ex' ponit amp;nbsp;illas 'currum ingredi atfyin aliqua grecorum Vrbe fugere iubetlndig' numfuit Albini nd obfcuram pietatemat^ihonore erga deos in grauiffimis tem/ poribus fine aliqua memoria preterite. Alioru Geerdotes deoru ac feniorcs qui c^ fulatu amp;nbsp;triupho potiti fuerant non tulerut Vrbem relidam iri Qui cu facras fple didafty velles fumpßflent preßdente Fabio pontifice maxima pace deorum expo' Icentes fe$ipfos pro patria fortune deuouentes amp;nbsp;fortune inflates in eburneis fel lis in foro ornati cdfederunt. Tertio die ab ipfa dimicatione Brennus cu exercitu ad Vrbem aduentabant qui cu portas offenderet apertas amp;nbsp;nullas in muris datio nes difpohtas primu inßdias dolumq: formidauit. Admiratus paffimin Vrbe foli' tudinem Sed poft$per (peculatores rem cognouit per collinam portam^mgreffus Romam occupauit.anno tricenteßmo 8lt; fexageßmo ac pauloplus ab Vrbe eddiu Rome; a Gallis capta .'Si fidum eft aliquam temporum diligentiam feruareinbs

ocr page 185

rebus quibas illa rerum perturbatio de aliis nonioribus dubitationeHe; ^w ta Vrbevt cofentanea eft celeris dc bac re fami per greciaye^ii-de anno in'

num mare ab exercitu vitra Hipcrboros montesaduentante p Vrbe montes tor plane Heraditu fabulofum bominetei vera oratione de ePe. cerfodixif Vpetboreos ac magnum mare extuli«^Ariftotelem auteP, Marcus le ferunt Vrbem a Celtis capiendam.Serandamvtfoa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rrernus feruato'

ILutius Camillas. Sedbec conieAura quadam di^a um maaoCdam viros Capitolio Rom-a occupaffet.vidiffet^ inter ttanfeundu pe^

inGgmbabitu: amp;nbsp;federe 8lt;tacere magna admwatioecap fyed efi effet ani b rci publice vulnere fauciaret ne$ facie necpcolore ..fotuentes GlentiG quot;'OL*quot;^ flerim fcabeUis que fecG contulerant fefe amp;nbsp;m de farcio agebant Quare bac rerumnouitate admiratio Œ flo _^t nbsp;nbsp;nbsp;fyfifag animi

ribus dubitarent diu acceffu taclu^ abftinaere. P°rc%a ^.ffam Barbam de iax,p^riammariam ftetitmanu$manfueteexten Ps ftriao tadio iUum quot;'U^fit.PapiYms fcipionej capite frricd^^

necault demde cetero facio impetu morti traaiaemr. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ircmitolio erat do

bs amp;nbsp;nullo reuocatur peGore ferra Poftea^irau nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JCapitoliu fer

mospermultos dies fpoliant parietefcperuti faces teAis il^tequoa nbsp;nbsp;nbsp;P^ ty^em

liantes eorum imperia negligerunt 8lt;laAis telis pugquot; narorum atrox edita rapina amp;nbsp;incendio mifcent 8lt;viroru ac mulierum enufyP obfidioe opus Gal cedes ac multa in medio fine nomine plebem obtrunc .g Capitolium lis eratvi^usgratia frumentati ire.Ita$diuiG inter amp;nbsp;Gmvillas depopu' cum Rege affidunt aliqui regione peragrantes irruen„ $ nbsp;nbsp;—'ullo terrore va

lantur.Miibona fortuna elati ducem ordinecpnegige P nbsp;nbsp;nbsp;deam vbi Camil

gabatur {lu^mi ipforu 8lt;'^^^^:fcra:t.Camillas fpe quadam confilia lus exulabat amp;nbsp;priuate ociofe$viuebat lecn e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;as quomodo Romanis

agitabat non de boftibas fugiendis fed G daret nbsp;nbsp;P nbsp;nbsp;multitudine quidem fatis

auxilio effe ^fet.Quapropter cuperfrçerj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m minus audaces priml

numerofosfed propter imperitia mo,itiem$im^-«oram fortitudine Romanos adiuniores orationemhabuit no cenfendam effe G^orag tom^a perditos fuiffe necpproprerea quibus in el non rede ferfe^^nt ^ pati Uec^iudicandGoperLeffe eorurn qui ad vincendum mbrt prebuere S^P^ta id fortune oftcn^ti^e aCcidilTe .Quare eg^

men Barbarorum aduenarGcBbdlum a fe r^^Jfa J%s—septis aiuuenibus ris ratione tuto viariam fe prebiturum. Hitf^^ b gâtas cancdTit.Pofä ad vnncipesVrbis ventum eft.Camillas^ denato nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-—no.tinos ad fere,

a Senatoribus m fententiam Camilli difceffam eft ÆamiUus omnesqu^ da armaadoWrat etas intra muros colleys ad pugnam mft^t^^ambec^3 ta effe boftibus qui non longe abVrbe aberat meditabatur.C^ nbsp;nbsp;- Terent

nemregionem paffim vagarentur amp;nbsp;multam bominUpecud^ptedam ayre intrep^eac petulanter in eafttUamp;baiamp;Mutré^râefarç tl fuG per caftra lacebantiDebis Camillas ptt fpeculatores cemor fa^us arde tas ducens:Poft$fub mediano^e per ea loca que intererant ab boltibus ta^teB tranGuit Vallum magno clamore fuperat amp;nbsp;vndiq, tubarum Gmitu omi^a• 1111 per crapulam vix efomno a fomtu at Crepitu excitantur. Pauci ta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P,

ocr page 186

contra Camillum infurgunt quamplurimi ante ex potëcioribus fopore vino$gra uari ceduntur: inermes quot vero e contra vallo no^u fugam corripuere :qui non multi fuerunt per regione diffuG fub luce ab equitibus trucidati.Fama huius rei extemplo diuulgata multos iametate adultos vna collegit:amp; prefertim Romaos qui ex pugna que apud Alliam fluuium comiffa ed ad vebios confugerantqui in ter fe ipfos lamëtantes dicebant fortem Romanis imperatorem fortunam abftu, liffe amp;nbsp;ardeatis Camilli res bene gefyas ornameto glorie$fuifle amp;nbsp;Vrbe que tabi viri amp;nbsp;mater amp;nbsp;nutrix fuit periiffe.Nos vero imperatoris penuria alienis in Vrbi bus fedentes Italiam deferimus Eya ad ardeatas mittetes vel ipfozp ducem peta/ .mus vel nos ipfi fumptis armis ad ipfum veniamus.Non eni amplius iple a Roma exulat.Ne$nos patrie inditione boftium redade que nulla eft ciues fumus.Cum in vnum fententie omniu congruerat: Camillum per oratores fumis precibus du' cem accerfebant. Ille non prius inquit fe magiftratum accepturum:quam ciuesq in Capitolio erant id ipGs legibus decerneret 8lt; fe ducem ex confilio dicerent. Eos enim cenandos patriam feruare.Qui blubeant voluntatem ipforum non impigre feruaturum. Siautem ciues boc minus agerent nibil inuitis illis fadurum. O milli religionem probitatemq? omnes admirabantur.Sed quomodo bec in Capto lium denuntiaretur facultas deerat.Nam impoffibde arbitrabantur boftibus Vr' bem babentibus iri arcem mittere nutium pofre. Erat quidam adolefcens pontius comitius non fumo genere nec tamen oblcuris paretibus ortus verum bonoris gjo rieqi cupidus.Hic fua fponte ad Capitolium iter fine litteris ne fi ab boftibusini' ceptus effet:(EaII i mentem confiliucp Camilli noceret ingreditur qui vili vefte in dutus 8lt; fub ea fuberum ferens aliam viam intrepide peregit.Cum vero la vefpe' ri ad Vrbem appropinquaret 8lt;per pontem a Barbaris feruatum iter negaretur: capiti veftem inuoluens que breuis leuif$ erat fubero per aquas nando delatus fla men tranauit amp;nbsp;ad Wrbemafeendit.Qui ftatim vigiliis infidentibus fugietibusqS coniedlura amp;nbsp;tumultu cognouerat ad carnetalem portam contendit bic quod age, rent per Glentium diu fpeculatur Nam buic Capitolium maxime directo incum' bit 8lt; petram magno circuitu at$alperitatc natura ipfa locauit per earn latenter afcendit amp;nbsp;cos quibus euftodia arcis demandata erat magno labore per locum va' cuum peti. (Quos cum falutaffet amp;nbsp;(hum ipfius nomen indicaret receptus ad prin cipes IRomanorum contendit Qui ad conuocatum Senatum Ingrediens ftatimvi' eftonam Camilli quam no dum acceperant denuntiauit narrauitg militum (enten tiam ac perfuaOt Camilli dictatura deferri. Cum ilium imperatorem tantum ex' peterentomnes ciues Romani qui effent extra Vrbem.Illi bis auditis agitato con filio Camillum dictatorem defignat Et pontium retro eadem via remittunt. (Rul vt prius bona vius eft fortuna nam eius tranfitus bodes latuit. Itacp Romanis qui Roma aberat nuntiat ea que a Senatu acceperat*Uli libenti animo Camillum pro dictatore (ufeipiunt Camillus lam duo milia militum iteq? plures a (bciis coegerat amp;nbsp;ad boftes aggrediendos preparauerat boc modo fecundam Camillus dictatura adiit.(Qui dum ad Webios contendit militibus ocurrit 8lt; a Ibciis tanquam aduer' fus bodes irriturus effet plures moites collegit Quida ex Barbarisg Rome erat cum forte tranfirent per ea loca quibus noctu pontius in Capitolium afcëderat:amp; fepe veftigia delcernerent manuu ac pedum in a(cen{uamp; regreffu fepe autem at' tritam Amitam atep dilapfus ad regem boc referunt Rex cum ad locum veniret p fpiceretcp tune obticuit. Vefperi autë conuocatis bis q leui effent corpore ac maxi me quofdam ex Celtis quicp ad fuperandos montes idonei inquit. Viam nobis in' cognitam boftes ad ipfos offendunt ea parte qua nec afeefus nec reditus apparet bominibus vehementer erubedendum eft vrbem inditioem noftram occupaffe:amp;

ocr page 187

hunc locum tanquam inexpugnabilem negligereipGs docentibus boftibus qua via arcem aggrediamur ea enim parte qua vnus facile afcendit nec multis finguhtim difficile quiimo mutuo auxilio aditus difficultas leuabitur. Itaq; munera ac bono' tes pro cuiuCcp meritis referentur bac a rege babita oratioe multi ex Gallis alacres ad mandata peragenda fefc accingunt amp;nbsp;media node per petram ac viua prerup' tapioca taciti m Capitolium ea parte qua afcenfus mollior videbatur euadunt:8C arcem ftatiorefq? dormientes maximo apparatu inuadunt Sed nec ab bomine necp a canibus boftium ingreffiis preceptus eft Sacri anferes luxta lunonis templum in erant qui antea affluenti cibo paCcebantur .Tunc quia vidlus caritate laborabant Romani neglexi anferesfame vexabantur. Eft boc animal natura pauidum amp;nbsp;fen fu auditucp acerrimu.IUi propter famem vigilantes ac tumultuantes ftatim (Gallo tum ingreffiim precipiunt. Qui cum inter (e clangore 8lt;curfu feruntur omnes a fomnoromani expergifcuntur. Barbari ne lateant tumultuando atq? violetius irru endo arma que fortuita parantur rapiunt amp;nbsp;clamorem attollunt. Manlius vir co' (illatis amp;nbsp;rubore corporis atqi animi magnitudine clarus omnium primus duobus ex|boftibus vna occurrens alterum eleuantem bipennem cela manu obtruncat:at teram vmbone pereuffum in facie retro per petram precipitem dedit. Alus cocur tentibus romanis ipfe inflas in muroquofdam per murum fugere.quofdam fa'ire demuro precipitariq; coegit.Cum iam non dum multi murum fuperaßent nec gd laude dignum egiffent.Œum ita periculum eualiflcnt romani amp;nbsp;iam lucefferet. II Ium qui vigiliis preerat e muro ad boftes per petram precipitarut. Manlio vidto re primum decernitur amp;nbsp;potius dignitati illius quam neceffitati confultum. Qua tum enim cuilibet dietim ad vicium imparciebatur illi contulerunt. Nam cofueti farris fex libras. Vini autem quartam partem men furegrece quam Cotyllum vo eant tribuerunt.Sed (Galli g res minus profpera erat vidlu laborabant.Nam Ca' miUi terrore frumentatum ire arcebantur. Nec non peftis multitudine cadaueru que paffim proiedia lacebant ea caftra in loco depreffo babentes vrbem egredi no finebat.Tunc altitudo cireris euaporantis propter ventos atq; colores per aera fic citâtes tenuitatemcp babentem corpora bominu ex refpiratione corruperat. Maxi me autem buius rei caufa fuit mutatio vicius ex locis vmbroGs qui ab eftiua age, da leta refugia prebent nec non aecefus ad bumilem deprefïamq? regioem que au tumnali tempore ingrata eft illorum valitudinem cdmouit Diuturna iam fac^a (Ta pitolii obfeffio feptimum menfem attigerat.(Quare adeo magna bominum pernici es in caftris orta eft vt propter cadauerum multitudinem multa corp era fèrulch rum deßderarent.Nec tarnen propter boc melius res obfeflbrum geritur. Fame enim moleftiacp ill i angebantur quoniam quod Camillus ageret.cognofcere no poi tcrant'hlam ex eo quod intentius Barban prebdie Aationeffy ad vrbem euftodié' dam locarant aditus in (Capitoliu negabantur.Quibus rebus be fe babentibustpri mum fortuitu per Rationes de componenda pace verba fiunt deinde optimatum fentcntia:Su1pitius Romanorum tribunus militum ad colloquia cum Brenno pro fecÆus impactionem venit.mille pondo auri pendere amp;nbsp;illos ex Wrbe regionegide cedere.At banc rem iurciurando adbibito amp;nbsp;auro delato celte dum aurum ponde, raretur cum adedent 8lt; clam primum aperte deinde larcem primerent atep gra, uarent Romani in eos de bac iniuria queruntur, Brennusridens ponderi gladia atqicingulum ferrum appofuit.Sulpitius cum fterrogarct quare boc.Quid aliud inquit Brennus niG obprobrium vidiis. Qm fermo in prouerbium vfurpatus eft ra manorum autem quidem boc grauiter ferebant dicebantq? fumpto auro retro ab, eundum:8lt; Barbarorum expedi tionem ferendam.Quidam concedere nec ad ma, orem iniuriam prouocarc fanis arbitrabatur, Nam babita tempez^ ratioe iniuria

ocr page 188

tolferandam efélatq? aurum coferendum quamquam non pulcbrum fed nxeffari^ Cum debts aduerfus Celtas altercatioa Romais oriretur:Camillus ad portascu exercitu aduentamt. Qgiinterrogado poft^ de re certior factus eft exercitumvt erat fequiiuffit.Ipfe cu primoribus properas ftatim ad romanos cocedit. Sufee' ptus honorifice 8lt; cu filentio pro dilatoris dignitate aurum ex vehiculo arripies feruis cotulit.Celtas vehiculum atep lancem capere 8lt; abire imperauit dicens Ro mamis patrium more effe non auro fed ferro patria tueri. Brenno grauiter boc fe/ rente dicentem iniuria affici quod fédéra violarcntur.Camillus e cofitra inquit pa, Ciliones no ratas nec legittimaseffe ilulTu fiio facias cu ipfe didator fit nec aliter fupra eum magiHratu gerat qui no habentibus facultate pacifcendi cu boftibus au. doritate prebucrit.Nunc quod velint dicendu cum legittimus dominus adiit qui veniam petitibus daturus eft atep fuppliciu nili eos pro iure no egiße peniteatihis verbis Brennus tumultuas bellum acuit. Itacp flridis vtrim$ gladiis ad inuiceni mixti tumultuado per domos 8lt;angiportus vt res pofcebatdiuertut cu pro ipfo, rei militaris ordine loca occupare no poflent. Brennus rede fentiens dati non ce fis multis Celtas ad cadra deducit.Nodu dato fignoitaciti omnes vafa colligeret Wrbem reliquit 8lt; inter fexaginta dadiorum profedus baud longe fabina vie cS' fedit. Poft$dies illuxit:Camillus egregio cu exercitu Brennu petit.Camillus fe cum Romanos tue magna audatia fretos babes cfilam diu fortiter pugnatu effet multa clade occupatis caftris Gallos fundit fugatep.pugientiuquida a perfequcn tibus cefi quofda vero amp;nbsp;plurimosper agros palantes vicine vrbis villecpoccidere. Sic Romam captam profedo admirandu fed mirabilius per fepte menfes fub diti' one Barbaroru politam falua effe fadam. Camillus vt digna res erat tanqua ille q amiffam recuperaffet patria 8lt; in priftinu datum reduxiffet trilipbauit.Qui e Rej ma cu filiis propter bellum feceOerat ftatim rediere.Illi vero quos in Capitolio p obGdione fames pene abfu mplerat occurreres ex ea prelenti 8lt;mlperata iocundita, te ad inuicem lacrimares amplexabantur.Sacerdotes atep templotu Ediles omnia que in fuga corripuerat facra vel occultando vel fecum ferendo vt illa ab boftibuS feruarent ciuibus qui illorum defiderio videndorum tenebantur oftendcrunt. Ul' leto illa animo tanquam deos luas Romam redeuntes confpexerunt.Camillas fa' fla re diuinarfuftracp Vrbe ac remotis bis que indigna videbantur facra fais redi tuit fame templum non immerito eo loco vbi diuina vox cecidit 'Cedicio Marco q exercitum Barbaro^ denuntiauit inflruit. Sed magna cum difficultate:multo$ augurum labore :vrbes gloria Camilli in fidem Romani populi rediere. Verumcu opus effet vrbem omni ex parte coruptam edificatione reftaurare animi moleftia ad opus faciendum multitudinem inuafit:8lt;fegnities Romanis inerat (Quibus in omnium rerum difficultate pobtis tunc ocio ac laboris remiffione propter recen' tia mala potius erat opus quam moleftia premii grauari quam cum:ne$rebus ne Œ corporis viribus validi eflent.Sed nec quies fuit.Conuerfis ad Vebios animis: vrbem omnibus rebus ornatam.Et magiftratus illis qui in adminiftranda repub fica ad gratiam agunt impartiri folitam.Sediciofi homines aduerfus Camillum va ces in vulgum (pargere:illum honoris glorie$cius caufa ipfos ornatiffima Vrbe fpoliare velle:curareep fummo conatu vt dirupta loca babitarent:amp; Vrbem quam fere funditus ignis abfumpferac:renouaturum effe. Vt non fblum IDux atq; Impe rator Romanorum veram 8lt;iam conditor contempto Romulo appellaretur: Qua cx re cum magno muaderetur terrore Senatus ne tumultus Vrbani fieret:Camil fo quanqua inuito in annum dictaturam prorogauit amp;G mos effet nullo modo vl/ gt;ra fex menfes dictaturam retineri. Senatus vero blandiendo at$ exhortando po, pu!um placabit amp;nbsp;facra patria^ fepulcbra at$locos (anctos quos Romulus vel'

ocr page 189

Huma velqniuis alias regum ipfis facraaerat deèratcp oftendebit amp;nbsp;in primis ea put nuper inuentum in Capitolio dum fundamenta foderet tanquam fatis datum effet locum illum caput Italie futurum amp;nbsp;eternum ignem a virginibus venalibus tuftoditum obfcurari rurfus ac reftingui relisa Vrbe ad dedecus ipfis acceffuru Siue quodeam ab aduenishabitatam vifuri funt Stue cp deferta pecoribuspafcua Gt prebitura bec cum ad fmgulos priuatim amp;nbsp;pubface multis perfbafionibus apud populum agitarentur:rurfus a multitudine de inflaaranda Vrbe in querelas itum eft amp;nbsp;fumis precibus alumeipfbs tanqua cx naufragio nudos egenoi^fac^^s ad Ireliqua proftratos Vrbis molieda cobercerent:Cum alteram Vrbem paratam ba berent.Camillus Senatus concilium adaocauit:8lt;multa ipfe pro republica exbor tando differuit:multa etiam alii quibus orationem in Senatu babere libuit.Tan' dem ipfe affurgens Lutium Lucretium qui primo fententiam dicere confueuerat iuffit orationem primu babere : deinde vt ordine ab aliis fententie dicerentur.Fa/ da igitur filentio cum Lucretius principium dicendi aggreffiirus effet.'forte forquot; tuna centurio ex prefidiis diuturnis cum cohortibus reuertens preteribatiq mag na voce figniferum appellansinquit:Ggnifer ftatucßgnumibic pulchre manchi' imus(Quïimo tempore conhlium de futuro:ac incertitudo exorte vocis fait quada Lucretium deum adorauit fupplicauitq^ : eum omnium arantium afTenfu vt eum ad id dicendum afilaretiquod bonum faucum rfeJixqp Senatui populocp Romao fo tet.Admiranda fuit ex hoc homine permutatio animorum multitudinis de Vrbe requirenda que fefe exortando ad opera facienda confequebatur fed non ordine ali quo autjaboris impartitione verum vt quif$paratus erat animo ducebatur ad lo ta molieda.Ita$ vrbem edificiis diruptam ciuibuf^ defblatam celeri ftudio ac (a licitudine reftaurauerunt. Ferunt enim intra animum muris publicis 8lt; priuatis edibus illam fuife renouatam. Illi quibusa Camillo negotia datum erat vt facras tedes Ruslocis reedificarent:turbatis omnibus rebus podq? in edem martis vene' runtcircueuntes palatium nam amp;nbsp;hoc vt alia ferro ac igne dirutum a Barbarisap parebat.'cum operam purgandis locis amp;nbsp;moliendis muris impenderent forte in ba culum Romuli profundiffimo in cinere demerfu incidunt hic ambas cufpides fle' xas habet. Vocatur vero Lituus amp;nbsp;ipfo dum auibus auguria captant.In defignan dis futuri edificii locis iaciendif$ fundamentis vtuntur: Quo amp;nbsp;ikomulus qui ni, bilniGaufpicato faciebat vfus eft. Sed poft^ e confpcau hominum euanuit facer' dotis baculum {umentes tanquam rem facram intactum feruauerut.Cum boc ab igneferuatum offendiffent ceteris rebus corruptis magnam de Roma fpem fu(ce' perunt tanquam eterna illis falus futura effet feruato Ggno.iNon dum iis rebus na iiata opera erat quod vna Secani Volfcicp ac Latini in agrum Romanum impetet fecere amp;nbsp;Tyrreni circa Sutriam que focietatem cu Romano populo inierat caftra pofuerant.Cum Tribuni militum qui belli principatum habebantapud montem Martin amp;nbsp;Latinis ferro famecp premeretur'amp; in difcriminc amittedorum politi Romam mitterent,Camillus tertio didlaturam induit. IDe hoc bello duplex fami eft.Sed prius eam que vulgatior eft narradam duximus.Ferunt LatmosGue vt occalhnem belli quererent:fiuc vt bc plane vellent rurfus fanguinem Romaorum fuo admifcerPa Romanis virgines mulieres petiffe dubitantibus Romanisquid a Rendum effet cum non dum horridum bellum imineret nec iam vires recuperaf' lent:timeret$ne Latini dum Romana conubia peterent:oblides per inlidias que rcrent. Ancilla nomine Titula vel vt quidam dicunt philotida principes monuit: et in morem nobilis fponfe ornatas: amp;nbsp;maxime eas que amp;nbsp;puicbritudine:

liberali afpecftu exigerent:cum ea mitterent Reliqua vero fe curaturam:princi pesperfaGhabito €l€4aancdlaru pro rei oportunitate amp;lt;nbsp;volutate illius illas ßC

ocr page 190

auro amp;nbsp;vefte ornatasjatinis qui non procul Vrbê confedebant'miferut.Nucla cé' tere ancille gladios boßibuS fubduxerunt. Titula vero bue PbiJotida caprificum excellam afcendens poft terga vefte reieda: Romam verfus quemadmodum cum principibus couenerat flamam eleuauit'quod nemini alioru emiu conftabat.Qua, re poft^ pricipesveftinando milites ad inuicem exortantes. Etvixin ordinem fe fe condituentes conuocare:magno cum tumultu illi ad pugnam egrediuntur.CG ad vallum veniffent boftram qui fbmno fe dederant:boe minus expédiantes caftra occupant.^ plurimos ferro trucidant bec nunc iulii tunc quintifis nonis gefta fut 8lt; folemne illud certamen cognomen illius rei fadlum e. Primum enim per Vrbe cogregari ambulantes multorum nomina amp;nbsp;patria amp;nbsp;cSmunia magna voccappel lant.Vt Cauim vt Marcu vt Lutium 8lt;iis Gmilia imitantes eam appcllatioem q tunc mutue compellando ex induftria vtebantur. Deinde ancille magnifice orna' te circumeundo iocandoq? cum occurrentibus (commatibus agunt certant^inter fe ymaginem eius certaminis quod cum Latinis habuerant eflingere.Cu vero coquot; uiuantur vmbra fici teguntur 8lt; diem illum capratinas nonas appellant.Vt put^t propter ficum illam quam ancilla afeendit ac flamam extulit. Nam Glueftrem fi' cum caprificum vocant Verum alii horum plurima in morte Romuli fadla didla, ede arbitrantur. Eodem enim dic ipfum extra portam repente procellosa calligie circumfeptum ab oculis hominum euanuidc ferfit. Sed vt quidam putat eam die a fblis ec1ipG que tunc fadli eft nonas caprinas appellatam.Nam aya capra appd^ lant Et Romulus apud paludem Capream orationem ad fuos habens euanuit vt i comentariis rerum ab eo genarum fcriptu eft. Plurimi feriptorum hanc alteram opinionem magis afferunt.Camillus tertio didlator defgnatuS cum accepiffetU' bunos militumatq? exercitum obfidione arceri a Volfeis latinifq; non folum etatt viridcs fed quofdam etiam qui lam annis graues erant ad capieda pro patria arma coegit.Cum igitur per longam viam longe circuitu ad motem Martium clam ho ftibus veniflet poft ipfbs caftra focauit amp;nbsp;permagnos ignes eius aduentum fgnifi cauit. Romani igitur qui obfidione paciebatur audatiores fadl ide prouocandis ad pugnam hoftibus animo agitabant?Latini vero Vollcif$ cum de hoftibus fulpica, rentur fefe itra vallum magna lignorum oppofitioe tueutur amp;nbsp;vndiq; exerciti ob, ftruunt ftatuuntqivallo claufbs Tyrrcnum at$ ea que e domo futura erant auxilia preftolari hoc cu Camillus prefciflet timens ne id quod hoftibus fibi accideret ne Claufus ferro teneretur.rerum oportunitatem accelerauit. Cum ingens lignorG aftaret accru?amp; magna ex motibus flama fpiraret parata ingeti pira diluculoco' piis eduaisiuffitquofda fumptis telis ex vna parte fublato clamore cotra hoftes ruere ipfe feed duces eosqbus negotiu erat datu ignem ea.parte valli j-icerequa veti vehemetius flaret oportunitate teporis expec^anit. Pugna atq^ fble vetogi in geti exortis dato irruedi figno repete circucirca flamus iacflXt in valiti.Ita$ftau acceffis magnis vndiqp obicibus ligneis nulla latini medela nullis ppatatis aigume, tis extinguere igne potuere. Sed poft^ ignis quafi vniuerla caftra corripuerat m parufi locti collecti cum ia non ampli, vires igneas fufferre poflenti armatas acies boftiG que amp;nbsp;vallo aflabat fefe précipités iaciunt horti paucis fugere lituis.Depre héfos aute intra vallum omnes ignis corripuit donec romai vt res hoftiu raperent flamas extinxere.his edfedis relido in cadris Lutio filio guecuftodem captiuo^ hominu ac rerti prepofuit ipf e in agrii hoftile incurfionem fecit Et ecanorum vrbe capta recdciliatif^ VolCcis ftati copias ad Sutriu ducit. Non dti vero ea que illis acciderat dediccrat. Sed tanqua exiftimas illos a latinis in reru diferimine Clau, fos obCidide teneri auxilia properabat. Wi vero id hoftibus Vrbem tradiderat. IpB autreru omniu Ipoliati nihveftibus cti filiis iit$vxoribus fortuna eo^ deplorates

ocr page 191

CamiUo adaentanti ocetnrrant. CamilUs eo arpeaa mtierie'rdramoms ^yide ret 8lt;tam Romanos collacrimantes at^bunc rerd euentum molette terentes.^ trinis inbetentibus Romanis ftatutt vltionis abieda dilatioe ea die repente act du trium iter corripere.Namexiftimabat hoftes Sutrii Vrbem ditiOimam omn RteffosiUam fine timore in cuftoditambabere.Plane veraammoconfrtia a^t Dion enim folumemsaduentias regionemverum ttiamvtbem latuit. ^«P tas amp;nbsp;mutos nullis prefidiisferuatas occupauit.Nam lUi per d°m°s ^1v^ veneri indulgebant• Poft$fenferuntvrbem abboftibus lam OT^%^, ex, ter crapula grauati paffimlacebantvt paucis fugam arripentito omnes^iomie peaces amp;nbsp;fefe boftibus prebëtes turpitur ferto perierunt.Vrbs Sutriorumq

bis vno

bamilU upeta iJVlUiVUlO a.U5UUlt;o U ta eft .Hic triunpbas non minus gratie at$glorie fioi comparauit qi^m pri

quamvirtu-e geridicetes tmereagetut: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.naan a^re' lUu gloria extollete.Matcus MiMius qui primasCcltas Ca pt tohu a1 dientes ex atce exouterat vnde Capitolius appeUabatur G^mmy^^^^^^

apertiffime perfequebitut bic cam putarentfeamp; g ott faria fuoetare gefta tepublicaefe amp;nbsp;non poffet Camil urn optima nat^a virum g oria (^reamp;^ Camilli ad tittannidem criminando extorquebat:8lt; multitudini^ae ptefe^^ alieno onuftus per fa^ioPem fibi concihabatmam quofdam in ^u^^quot;S c coiitr: e^s ditores patrocinio tuebatur:quofdamverovi tap,ebat.8lt;pro lei^ibus coyra eos ar non permittebat.Quare breui multorum q^ibus res ampla^domiquot;^^ be muolentiambbi conflerat amp;Ùaudatia peculanda^farumyexanteSj^^^ tons optimitibusimecerant.^ft^ eorum caufa quintus ^quot;^^'^m mutin carcerem Manlium dtfm^'^Og ^alXititibusiSenatus perti' mutate.quodvriitpatam era. g nbsp;nbsp;PffitIdalium dimitti. Malius dimidiis mefcensne tumultus in duitateoritet ç nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,$feditionefip in Vrbe agitabat ita %tamemodeftior entM^f^^^tattm Senatuselegit.Cum igitur contra Œ Camillum tutCus ad tribunatum^^it nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f^htotibus afepeAus obfuit.^

coaWtaeius du clam caufam oraret altabat bic ad mifencordiair i^t, an mos romanotum.lpfe enim manus illo extendens lacrima $' an e ^^ différé ante oculos differendo pofuit C^a^e;^^^^^^^

dayrebuit qui ipfum in ffefto crimine J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pugnauerat ante ocn gibusvti poterant quod locummquopr^ % precipetetiuffit mutato loco iugt; los fitum habebant.Camillas cum rem PLU^CLCL p^.

nsvtextra portam adlucum petitam inuidia agitarentur Vƒecum non efffya fpedas ad Capitolium quando de eo iuditia tradaretur amp;nbsp;auditibus memo^ rum ab dbgeOarum animo excidiCetdignu pro mentis fuis CuPpl^aumtulit M: taigtar damnatusin Capitoliumdeduduseft amp;nbsp;per petram depulfus monu, mentum glorie 8lt; fupplicii loco reliquit Romani diruta eins domo edem dee qua monetam appellant ibidedicauerunt.Sancieruntcp decreto publico nequis in tut, Eum expatriciis arcem habitaret iCamiUus cum iam maturas eu^tfet clt; quoda^ modo muidiam 8lt; odium fue felicitati tanta gloria extimdeeret .Sexto tribunatu militarem renuit.Sedmanifeftiffima erat excusatio corpori^ mala valitudo, lUis enim diebusin morbum inciderat.Nec minus tamen magiftratum ei populus pre buit exclamans quan% non equitaret nec arma ferret tarne in bello effe terroribo ftjbu^lta^ tantumodo prenderevolens magistratuminiit amp;lt;nbsp;cumvno ex.collegis;

ocr page 192

Litio Clario contra boftes pergit'Hi preneftrim Volfciq? erantqui magno exerce tu agros focioruum Romanorum depopulabantur.Cum igitur non longe ab hoftl bus caftra locauiffetquan^ pugnandam effet putauit bellum terrendum tempo, vt corpus ad conferenda prelia roboraret. lautius collega eius ingeti glorie libidit ad pericula aggredienda fummopere tragus perfuafis centurionibus ac Turm, principibus timens ne inuidia quadam a^minoribus (ibi gloria eriperetur inuito Ca milio in acie copias eduxit.Ipfe vero gp mala valitudine laborabat in caftris cG pau cis relitus cft Lutio prelium velociter temereq? ineunte cum Camillus precipe^ ret romanos in fugam verfos fefe non continuit fed ex tboro proGhens 8lt; prefix' entes irruensad perfequentes cum feruus ad portas valli obuiam vadit Quarefy tim quidam conuerG illum (cquuntur.Quidam autem extra profecti ante eGA; tes pugnabant amp;nbsp;fefe ad inuicem bortabantnr non deferendi effe imperatore TuC boftes fic a perfecutione deftiterunt Poftridie Camillas eductis copiis prouocatii' cp ad pugnam hoftibus egregie ipfbs deuicit 8lt;m fugientes fad:o impetu valium occupault ^ plurimofgi ferro trucidauit. Poft bec cum audiuiffet ciuitatem Su' trinorum a Tyrrenis captam amp;nbsp;omnes habitatores qui Romani erant iugalatoSt eos qui minus aoti ad conferendas manus Romani dimifit. Ipfe vero fumptis biS qn etate 8lt;audatia vigebant contra Tirrenos qni Vrbem occupauerat irruit qu{ cum viciffet partim expulit partim morti tradidit Camillus Romam rediens muj tacp fpolia referens declarauit eos qui neep imbecillitatem corporis neq? fenec^ute pertimefcerent fed illum 8lt; inuitum 8lt; egrotantem potius quam floribus etate iquot; uenes 8lt; magiftratum fummis viribus ambientes principem belli eligerent prude tia omnes fuperare dumodo imperator amp;nbsp;audatia 8C peritia rei militaris clarus d fct Quapropter fama exorta Tufculanos deficere a fide populi Rctrani lenti O radio demandatum ed.Camillus cum Gbi conceffum effet vt vnum ex quin$ col' I gis optaret pretermits aliis rogantibus Lutium Furium prêter omnium fpem optauit.EHic erat ille qui nuper prêter Camilli fententiam pugnauerat amp;nbsp;rem ma legefTerat. Verum cum vellet infamiam ac ruborem huius viri obfeurare eum libi collegam aduocauit :TufcuIani vt malefacta diffimifarent tegerentep: ia in eos mo tis a Camillo copiis ad agros colendos tanquam tempere pacis homines ad ope, facienda egredi iubent. Porte patefacte adftabantPueri in ludo litteris indulged Populus in tabernis officinifcp artes fuas exercebat Ciues togati foro vtuntur Pri cipes tanquam nec bellum expedlarent nec bellandi lententia ftetiffet : amicitiam romanis pollicebatur.Nec tamen Camillus credidit Quod illis a populo Romano defcifcerc non fentiret, Sed cum miferatus eflet eorum penitentie iuffit vt ad rç natum venirentac iram eius placaret quod G fadlu efret:ipfein fenatus lententia conceffiirum amp;nbsp;tan$ eius effet omnia crimina vrbi remiffiirumhec clara fagno, fexto eius militari tribunatu geda. Poft bec Licinio fcolone magnasin Vrbefedquot; , tiones excitante contra Senatum populus fummis viribus annitebatur conftitutis duobus confullbus.-vt alter popularis crearetur. Cum neqi expatriciis tribuni ple bis creati edent^nam multitudo comitia confiilaria haberi nS permiferat. Ita$cu res propter contumatiam principatus adminidraretur magnis (editionibus:quar to dicffatura inuito populo a Senatu Camillo demandabatur*led ipfe ad hoc no fa tis prompto animo erat.'neg: aduerfus homines petulantes propter multa magna qi bella cotra eum tanq? pluribus cum ipfis militie bonis quam cum patriciis domi rempublicam affecidet contentiones fufeipere volebat.•amp; tunc propter inuidiam il lorum eledus vt populum vincens opprimeret*vel a populo vidlus opprimeretur Sed nitebatur Camillus prefentibus rebusrepugnare. Cum precepiffet diem qu' tribuni plebis legem laturi erant numerum militum reccnfuifpopulumg ex foro

ocr page 193

in campum accerfiait minaturty non obedientes magnaspenas datiœos.Tnburis populi ex aduerfo dictatori repugnantibus: indicentiqi penam quinep miriadum, argentimifi decretum ac legem contra populum editam abrogaretfiue quod peni exilium$timeret:fe lam feneaute confecto minie dignamfiuecp vires populi im, tnefasinruperabileffy fuperare poffe minus confideret:domum conceffi:8lt;[imula ta corporis mala valitudine dicaturam depofuit.Senatus alterum defignauit di, latorem.Ille magiftr' equitu eligens fcolonem principem fcdicois caufa fuit: ut ealex que magnopere patricios tnfticia afficiebatrautenticaret.Hic enim legem tulit^Kemine plura quingetis iugeribo habere poffe .Tunc qdefcolo hoc decreto clarus habitus cft. Sed paulopoft ipfe eo crimie damnatus fuit: quod ceteris^ht buerat: amp;nbsp;fecundi eam legem qui cdiderat penas dedit.Cumlam controuerfie 3 tomiciis confularibus deficere inceptarent:quod grauiffimu genus fedicioms pri mas partes in Vrbe habuerat:8lt; Senatui aduerfus populum fencieti maximas mo fcftias prebucrat. Clari in Vrbe rumores nunciantur .Celtasiterum ab adriatico]

quib^G^r;^^

miis fedicio ceffata. Et cumomnififentencic in vnu concederetiqumto Camillum vno animo dilatorem deligunt .Hiciam feneOute vehementer ingrauefcebat Blt; quahoaogefimum annum attigerat.Qui cum nrftatem ^periculum ammad uerteret:ne$gloria vt antea alienus: necp excufatione ufus fed ftati fefeaccinges militum electi Fabuit.animaducrtentes violentum Barbaro, robur pofitumede in gladiis quosbarbarico more nulla arte ferebant amp;nbsp;capita tamerofy cedebant galeis ferriisleuibufa 8lt; plures circumferécias habentibus vtcbatur ut ipfo iftu gladii debilitarent a^frigerent.Cliff lamina ferrea circu^

afponte ad idus perferendos minus ualide effent .Ipfe milites docuit ut longis^ mLbaftis uterentiaibusgladio^ hoftilium fefe fubicietes 'OT^s;^^^et:, Poftquam Celte ad anienem fluuiu caftralocaueraamp;^en i pre tabuit amp;nbsp;pluri, lusedulis copi^in mollibus tumulisvn^$ ere %G lt;, ab boftito tabee mam partem caftroip celari.paruam vero alpicip nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ni Ca

inlocis ipftruaa perfp^erentJimere^^^^^ ftattaia tulit.

tu lamadbucnoxeffet expeditos prem^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exercitum eduxit «

totisimpedimento effentamp;eg „„-dmodum Barbari expeaabantpaucosatq? lausin campis multos farttfcBno queadm dm deterruit ^Romani ad igauiosin aciemrede^.Blocpnmu^immflfes irraentes priuf quam copie in talum eos eliciebant. Dein eq? ^'diuiderent irritarentEtvi ad congregatos mi ordinemredigerent ac per turmas ^uidere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ndemCamillo iubente ordi.

lites urumFenteslineordine dimicate cog nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c^r0^ ferebant Iftiautembaftis

'^c^i^t::amp;;:tt'esier^rs ^ibus Cupfftes ferru mo^

91urcinerunt.^are ftatim Hemant gUdii atep duplicant.Scuta autemdetrahis pilis petfotati^gt amter lefa . Qqaptopter ptiuati mebonbus armis Eatbari ni , tebant armis iUo^rem gerereiS; pila manibus capere atlt;Â¥auferre.Romaniaiad iiertentes cos inermes effe gladiis vtebant ltac^mifertima orta cede eo^qui erant infontibus alii pet campos diffipatifagidtmampromotoria Camdlusoccupaue. tat,Caftraquiaincuftodita erant quod magna fiducia pugnatu e no di icmtet

ocr page 194

täpta funtbané dimicatione amp;nbsp;tertio FuiOe anno poft èaptam Hamam fcrut.Ro, tnani qui magno Barbarorum terrore preculfi fuerant.»lac Victoria maximam co tra Celtas audatiam futeiperè tanquâm mala fortäa aduerfante amp;nbsp;non virtutte ac Viribus primo ab illis vidi fuiffent.Sic igitur magnopere trepidatu ed ne lex fie' tet vt a militia facerdoteS diuideretur fi bellum Gallicum non extitiffetbuncitacß finem habuerat Camilli certamina militaria. Cum in hoc magiftratu ociofus effet Vrbem Beletranam One bello cepit. Erga Camillum in republica maximo odio af' FiCiebatur populus.Qui potensex visoria rediens annitebatur contra legem alte¥ ex confuhbuS muito Senatu populärem êlipère. Senatus vero Camillum depone' re magiftratum non fineblt: tanquam illo dictatore ampliori maiori audoritate ^p principatu optimatum pugnaturus eßet. Polt;?q? Cedente Camillo ac in foro iura di rente.ILicfeos tribunorum populi nomine iuffit Camillum fequi.amp;tanquam illum dudfurus manu corpori abduXit:8lt;maximus clamor ac tumultus ford occupiuit ptopul(antibus liAoré ex fuggefto iis qui erant circa Camillum multitudine aute retro vt traheretur dicente:dubius prefentibus rebus Camillus magiftratum non depo(iiit:feda(umptis fecu iis qui m concilio erant Senatum petit:8lt;priulquadi' cere aggrèffiis effet ad Capitolium eduerfus deos texatur vt ea didlaturus fit que tandem bene vertant reipublice amp;nbsp;G feditio ciuilis tollatur templum edeordie edi' ficaturum fe pollicetur Cum multe in Senatu varieqi contentidcs effet quod in va rias fententias mortalium mentes trahebantur tandem in hanc fententiam itum e

vt alter ex con(ulibus popularis crearet. Didiator cum ad populum boc nuntiaret ftatim vt equum erat:populus cum Senatu reconciliatus eft;8lt;(Tamillumplaufu ac clamore domum vfcp remittunt. Poflridie autem congregati decreta tuferevt toncordie quemadmodum Camillus voueretin foro 8lt;in cotione ingens jprebas béne geftis templum moliretur. In celebritatis quas latinas vocabant addita vna die per quadriduum (blemnitates inftituerunt Et deinde ftatim romanos coronat ferre ac rei diuine intendere voluerut.Comitiis a Camillo iuffis. Marcus Emilim ex patriciis:Latius Sextus primus ex popularibus confules deGgnati. Res ge^e a Camillo huiufmodi exitum habuere.Superiori anno cum Roma graui pefte labo raret ex multitudine innumera lus cecidit®Ex principibus vero plurimi inter ^s Camillus omniu annis grauiffimus maturo funere obiit:amp; plus deOderii aclucltif 9 ceteri omnes qui ea tempedate peftilentia ceciderant Romanis reliquit .

EpgloJa KgpiuOratpris eximii in Vitam atep geUa Periclis Incipit feliciter nbsp;nbsp;.^ 1

^RICLES ATHENIENSIS fapientiffime paW ta veteribus auctoribus memorie proditum accepi' i^fynusiXanthippi filius fuit:amp; Elaxomenii Anaxogore

'^ifcipulus que ferunt cum ingenio dodlrina eloquentia foaxime preftitiOet quadragfta annos Ath-nis pfuiAe rbanis eode tempore 8lt; bellicis rebus.Huius precia faOa a plutarcho feripta cu per ocium legerem quod ?iam antea ftatuidem pro meo officio :tuo nomine aligd curriftiad que eius vita potiOimu mitteret. T^ta eni inter te atq^ illu ni fallor coGlio prudetia reb? geftis fimilitudo eftvt Gquis vtru$ veftru diligentius contemplatus Gt aut periclem te in agedo imitatum effc aut ab eodem Anaxagore fonte a quo ille bauGt.'tua quocp hec manaffe arbitretur. Nam g? is vir cu ita bonis artito in ftruamp;s amp;nbsp;ornatus ad re p.gerenda fe cotuhffetivt

ocr page 195

Atbenienfiu animos aucfE^ritate Tua qaocu$uelfetimpelleret?ita mAituns 8lt; lt;egt; gibus temperauit:fublatis ccteris factionibus: comuni confenfu ciuium princeps quoad vixit quietam amp;nbsp;paccatam regeret ciuitatemiita earn tertyftrirus mariti, mifa pilis auxitivt no vmuerfe modo grecie formidulofa veruetia barbans natio, • Ilibus permulta poft fecula Atbenienfium difciplinam rei militaris amp;nbsp;gloria man, 'fit A cuius quidem moribus tu nihil aberrafti Etenim is rebus omnibo que ad gra uiffimd virum amp;nbsp;fummÛ facerdotem fpeAant religionem amp;nbsp;fapientiamm fuperl^ tionibus tollendis in diuinis cultibus ccrimoniifc» fanorum facroruc^ difponedis in regendis moderandif$duitatibusin fed^s populon^ temere concitatis mo tibusiin iure dicendo P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trudentia luftitia

• Cum tradedis:tum retinedis nullus Romane ecclefie P ig.,P ? laboribus nerfe equitate te (uperatiIn bellicis vero rebus eum te preftitifti:vt in laboribus perfe rèndis adeUdis periculis fortitudine amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mgerende^P^dendo^ indu;

ftriaamp;cofiliïceléritatexum maximis belli ducibus-no bisdi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mj amp;m

bus illis confertusefe videaris.Per te enim Romane ecdefie beltecMhmi %in fcftiffiim boftesoppreffi ddetg runteer te plunme .^^^i^^h^ amicitiacpretente 8lt; conferuate per te eundem oppreffa amp;nbsp;p,, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^

tas fua amplitudo reftituta eft. Tudeni$tuo labore vigiln^ ƒa1amp;foli^it^d^^e peperifti Vt te Eorisre merenteac périclitante illi domi vacui cura amp;nbsp;loUcituaii^ C^quiefeant ex quo fi rele facere velint deferforem te amp;nbsp;patronum^frit^ Celarem fuum appellate debebunt.Quareno miuria tuum ^men dan^^^ iam italia celebratur Itacpvt reliqua que ad me non attinent alus dicendareloua quodmei-eofficiiacmu^ris graVulor patrie gratulor mibi ffor emito meis quod diuina quad^ forte amp;nbsp;felicitate noftre ciui,tis tantum boni tam prgcipuum tamexpeaatum ab immortali deo traditum nobisfit at$ coceff^vt quo propu

\ nbsp;nbsp;nbsp;gnatore Romana ecdefia deEenVa amp;nbsp;conreruata ^ eundem nos 8lt;amp;penculoriffi

°ditiffimos ciucs babuenmus amp;nbsp;nucia; ma tempore ciuitatis adiutorem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quorddamveto ingra

erorum magiftrum amp;nbsp;religionis pr_ fy urn vebementet deteftart foleo: quos donegarentreligiofehomini militare munus ne fu^mo quide difc^ ^° do obeundumeffe.(Qui0 religioGipG forent vt non effe fed vider 1 volu^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'8°

reprebenfionem equo animo ferendam ducerem.Verum iifim q ri vpfte etcie deGdieluxuriecp dediderunt nihil allud agunt nihil u en iv „ .,„,. inceffu tardo demiffoore capillo horrido fqualida ac defo^^^^

feuerequot; aliorum erratis do medicas Cordes 8 lt;vite tut pitu inem g'inveniri des non equitas non Tanaitas non religio non fangum aiq au nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nnAur

poteft fed co tra migna perfidianequiffima cupiditas lumm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;w.vrk

msftupris flagiciis adulteriis crapulis vino lomnocp angui v nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pu,

terraneis cubilibusGc lUi ex diuturnis luftrorum tenebris emerfi non modo labo, temamp; induftriam alicuius rurpicete fedne lucem quidem mtueti poffunt .l^dW cumfaa malignitateomittamus nec enim digut Cunt de quibusCermo hat^Ego ve V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ro tuumiftumanimumcumapertum8lt; Cimplicem tu celCum at$ magnificum 8„

h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;admiror 84 laudo magifep Cummi pontificis grauiffimo amp;nbsp;probatlfiimo de te iu i„

W nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, CIO concedendum puto ,His freti hpietiffime pater Peridis vitam tue maxime co

gruentem interpretati fumus tuo nomine eamep afferimus tibi 8lt;ad te non la ad \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;extremum 8lt;alienumfed vt ad tutorem fiddiOimum 8lt; parentem optimum no

ftre ciuitatis confugimuste oramus abs te opem petimus,. Refpice igitur nos de# \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mluffime pater fufcipe caufanoftraorna dues tuos teipfu or nabis noli co mittere

ocr page 196

Vt te obfeeremns fragra. Te enim (pectemus te intuemur i te Omnes fpes noflte amp;nbsp;cogitatioes collocate funt. Si tu parens deleris filiosvbiahum imploremus.$i tu defpicis quis fubleuabit alios Moli tuis ciuibo quod etiam alieniffimis prepare folitus es tuum officium denegare. Cura vt fi te in bello formidarunt bodes nunci pace ciues tui atep amici diligant. Patere vt ii nunc finguli humanitatis amp;nbsp;benefit centie tue periculum faciant qui olim vniuerß m reprimendis feditiofis auedonta tis prudentieep fecerunt. Vales enim conGlip vales gratia auctoritate vales :modo voluntas adfit omnia conficere potes. IDenit^ illud Periclis bulus quod lecturusd Temper tibi in ore atep adeo in mente verfetur qui cû grauiter egrotaret lamcp eP fet ad moriendum vicinus collaudantibus vicinis res fixas bellicas admirari fe dix it cur eum tantopere laudarent eaquorum particeps fortua edet 8lt;aliis quo$du cibus contigiffentque in pace clementer mafuetecp geffilTet Glentio preterirent (Quarebunc talem virum vt reliquis in rebus ita 8lt;bac potiffimumimmitarc ve' Iis ne qua tibi ex eius virtutibus defuifle videatur. Sediam Plutarcbum ipfu eiuf mores narrantem audiamus. (Quem oro vt libenter legas 8lt; quod pluribus verbis fortaOe contendo $neceffe eft me diligasamp; apudfummum pontificem tua comC datione ^gratiofum facias. Vale. gt;,

l^futarcbi Hiftoriograpbi greci De Vita atep geAis Periclis per^ Lapum Pocta

i^SAREM CVMperegrinos quoniam Xome foeti' ^letes bomines:canum amp;nbsp;bmiarum catulos circumfere —tes gremio eife, deditos interetur intuerrogade ferne

- nunquid apud illos mulieresJiberos parerent Sapiens

- profecreo,8lt;digna principe admonitioquaarguiteosq 7Lpreternaturam eam, indulgentiam amp;nbsp;cantate qmaxi' ^le debetur bominibas in feras impederent. 'Num igif =^uia canum 8lt;{imiarum catuli docilitatis aliquid amp;nbsp;at

cratione ad eos reprehendendos qui hoc ad aures nec auribus cuiuC^ nec fpec^itio 'ne dignascontemptis honeftisamp; vtilibus Audiis abutantur. Nam fenfuiquide^ ;qui perturbatione ad omne quod fe offerat: at$occurrat*monetur fortalle nec^æ riumeft id quod obiecŒum eftfiue vtile fiue inutile Gt contemplari.Mete auteamp; ratione cuicp natura eft datum fi velitvti amp;nbsp;Ce ip (um vertere femper amp;nbsp;ad id quod •videatur optimum facilime immutare .(Quocirca decet contemplationes circa optt ina occupatas tenere ne contemplentur folum verum etia nutriantur. Vt eni ocu' 4is is color eft congruens cuius fpecies ipfa amp;nbsp;venulas alpedum pafeit Gcoportet: * ad ea fpedlacula intendere animum que fub amp;nbsp;proprio bono voluptatem amp;nbsp;delecta • tionem prebeat •Hec Gmt in is operibusqué a virtute ipfa proficiIcuntur. Que a' • fpeduipfb emulatioem quandam amp;nbsp;ftimulosad imitandum iniitiunt.at ceteris in rebus 8lt; G nulla admiratio confequatur fadlum tame ad opus ipfiim properam^ plerumcp 8lt;iam cotrarium eueniri folet. Opere enim ipfo delectari eius aufl:oreni contemnimusac defpicimus.Quemadmodu in fuauiffimis vnguentis ac purpuril His enim obleAamur tindlpres yero amp;nbsp;vnguetarios illiberales amp;nbsp;fordidos ene du ,cimus.ex quo fapiens illud antbiftenis quicum auditet (Gneniam optimu ede Tl bicené.at homo nequa eft iquit,No eni G probus foret tibicen effet, Et Philipp?

ocr page 197

turn accepiOet filiumfuauiter quodam in loeo tecininevÆaneeft abiurgatns BJo hete pudet inquiens qd ita pulchre (anere (cias. Satiscft enim regt canentibus aliisaudrédi ocium liipereffe ac permultumquidemvideturimpartirt mubsq cequot;

teris iis de rebuscocertantibus ipfe Cpedlatorem tantum feprebeat.Ipfam autem per fe opus explete humilium at$abie^arum return tExlabore illis impeniodequot; Gdiam fam ad preclata opera amp;nbsp;inertiam facile arguit. Nec vllus vn$ingenuus. adolefenscum Pife louemefTetmtuitus: Phidias fien concubuit .aut lunonem argis Policletusnec anacreon aut Polemon autarthiocus 8lt; fi vebementet eoru o^ra fit admiratus.Non enim neceffariurn eftamp;ri admodumobleaet opusquod ioCundumGtidcirco ftatim artificem eius probari. Vnde ea nihilrpe,antibus Vtl tatis afferunt quibus nihilexcitantur adimitandum nec adducuntur quidem vt, eorum fua famitia effe concupifeant. Verum virus eiufmodi eftvtrfis ft^imre; tageftteitaaffic^ton—siVtmnmodoadt^^

cpfummoftudio ac deGderio intendantur.Nam inbonis quidem extern^poffdc; te tantam ac perfrui ac in virtutibus res ipfas geftasexpetimus. Adbetjlh qui' dem nobis ab aliis bec auté aliisanobis Cuppeditar ivolumusboneftas enun adfe allicit at$ad agendum ftatim impellit nec imitatioeipfafpecreatorem probumfed ipToopere confoedo efficitvtanteponéda œtetisiudicetur. Quapro^er nobis lt;¥ ficifdum effe vifum eft vt vitas clarorumhominum vt cepimns manc^remuslit; teris Uboc decimo libto Periclis ac Fabii maximi qui cum IHambalebellum g^, fitvitam complexi fumus qui cum ceteris virtutibus inter fe fimiles tummaufe tudine iuftitia^pacientia$ in tolerandis populi motibus 8lt; in collegarum latentia pèamp;renda vtdiffimi patrie extiterunt.Quod fi re iphexquiretevolumusver:^

ICILI KA xuu5 que ae diis tradutiuuL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.,.

iï

a Catmantides Curia veroCbolargens.Pamtlia autem. 8lt; genere tum paterno ffi. Matemo clarus.NaXantippus qui injtalia regis profeaos deuicerat: Agarity ex Cliftenisgenerein matrimonio babuit que PAiftratihliosexpulit agener^o animo tirrannidemUulit legesetiamtulit optime% rempublipm temperant amp;nbsp;ad concordiam amp;nbsp;confetuationem.Wa ^tem ftatim per ,lt;quot;ttem^vifae^; leonem parta edere 8lt;.poft paucis diebus Periclempeperit fpecie quidem corpo/, risbaud indecora capite vero ob longo nec ceteris partibusr pon •^ mimesfereeiusftatue velantur caOide quodvidelicet nollet fcupltores eare boquot; minem deformiorem viderit Attici poete eum Scbinocephalum contumelie gra tia appellare foliti funt.Ex comicis CratinusiUi eftinferor difeocdiaemmiqutt bdongcuum tempus admlxta inuicern magnumprocreat tuannum quem ,pbamp; léger ctam dei nuncupant.AcrurfusinrcpYebenfionc .Venis bofpitalis acbonelu titeriCuncp interdum difficultatererum dubius effet federeipfum ait m ciuita, tegrauato capite temulentum nonnun^ex ypite vnde clmio tumultum magnum exeitare.Eu^lisautem inpopulis cum audiret de Gnguhsprinctpi^us qui ab ine. ferisredirentvt Pérides nominatus eft ultimus quod caput ab inferis eduxilti.. Mitis àûtem in muGcis preceptor em Damonem plurimi tuiUe confentiunt.cuius nomen aiunt correpta pruna ffllaba perfetti^rtere. Ariftoteksautemaftir^ apud V^itoc1em muGee operam dediOe. At Damonvidetur cu maximusiJ^tia effet quo multitudinem lateret vim artis muGeenominetegeteftatuiffe.Veri, batur autem cum Pericle affiduevtcum Atleta Alipta ciuilium rerum ac mag,' Cter Haudtarnen Damonem lira potuit ocultarefed vthorno Eadcio Cusamp;C damna di cupidusuuitate dedus comicis matcriamprehuit .Plato igitur quenda^illura„ ita rogantem inducit.Primumigitur dic mihi expetenti atep optanti;!,^?^.. vtaiantpeffime Periclemeducavi yenoius etiam Eleatis phficivt Parmenides

ocr page 198

auditor fuit qui aftem qtiandam dicendi qüe e^Cohtfâditiôrte in ambiguitate con dudèrêtedocebat vt^imon Pharius inquit. Per bec mannam vim in vtranqp par tem drfputahdi afTequutUs eft non càptiofam illam amp;nbsp;feuäulam jenonis omnia re' prehendentis.Plurimum vero Claxo Menio Anaxagora preceptore vius.eft q ilÜ magnificentiam animi arç elationem grauiorë ad populärem potetiam capeffenda injecit eiuS què ingehium maxime eXcitauit atty incendit.Hunc eius etatis bomi hé mentem appellabant:Eue quod eius prudéntiamin conteplanda cogno(cenda$ térum natura excelléntem amp;nbsp;lingulare admirenturÆue quod rerum principia n^ m fortuna aC neceffitate fed in mete puta atep fecreta ab omni comixtione locaffet que c^miXtis ceteris amp;nbsp;concretis cquales particulas diftribuerat• Hunc virum cu in fümmà admiration? Pericles babu!ffet:in eo genere dourine quod fublime SC excellum voeänt maxime mftrudrus illam animi celGtudinem no modo i vita, atep oratione feruauit ab omni turbulenta amp;nbsp;mahciofa fcurrilitate feuinaamifed ore 4 tp 8lt; vultu ipfo triftior ac feuerior fuitmulla iocunditateaut varietate:amp; qui ba' bitu etia corporis ab oï animi perturbatide inuidus videretur fono autem vocis amp;nbsp;confirmatione maxime placidus atqi fedatus: ac ceteris que funtbuiufmodi mirifi ce perterruit omnes. Igitur ab imperito quodam amp;nbsp;intemperato hornie per diem totum conuicus ac maledidis laceffitus ad porticum Glentio pertulit .node.ve, mjdefte 8lt; temperate domum difceffit: cun$eum maledicus ille (cqucrerur^amp;qC tidie magis maledicendo feruelceretivt autem ad ipfam lanuam ventum e!l;amp;i^ tenebre enent:quendam ex feruis accepto lumine deducere hominem 8lt;domum G ftere iuffit. Verum Ion poeta dicit morem Periclis in congreffu amp;nbsp;confuetudine fuperbum inllantemcp fuifle ei$ elationi contentionem amp;nbsp;defpcc^bionem aliQ' rum admixtam fuiffe : Laudat autem Cimonis ad omnem motum facilitatem fed Ion virtutem Tragica quadam disciplina amp;nbsp;hanc Satiricam rationem om' nino omittamus eoS autem qui Periçlis grauitatem 8lt; feucritatem ehte ppinijis 8lt; inflationis nomine criminantur hortatur jeno vt eiufmodi Obi aliquam inlhtio nem pergant parare vtipl abmulatione honeftorum fibi emulationem quandam latenter fiiggerant.Necp hos folum ex Anaxagoreconfuetudine Pericles fru^us percepit.'Verumetiam fuperftitione Ce liberale videtur que ad res fublimes meld inicitignoratibus cauGs amp;nbsp;circa diuina ob impericiam pauidis atep attonitis que phiGea ratio amouens fecuram amp;nbsp;Tpes optimas afferentem religionem inducit. Di citur Pericli femel arietis caput nd vno cornu ex agro eOe delatum atep Laponem vatumed cornu effet intuitus robuftum amp;fblidum in media fronte Gtum dixiffe Cum due enent facftides in ciuitate:Tucididis vnam ac periclis alteram ad camp neturum eße imperium apud quam eiufmodi portentum naCceretur Turn Anaxa' goram aperto capite arietis offendiffe cerebrum teflam non cdpleuiffe (edé%açu turn in formam oui amp;nbsp;ex omni parte coire ad eG locu vbi cornu radix effet, affixa qua re Anaxagoram primum admirationem prefentibus attulliffe fed paulopQ^ Lamponem cum (ublato Tucidide omnes populi opes ad Periclem delate effent. Prohibuit autem nihil phiGcum ac vatem veritatem.attingere cum hic caufam rei ille exitum optime precepiffet huius enim facultatis erat ex quibufdam id cau fis ortum effe amp;nbsp;quo padlo ortum effet conteplari. Huius vero cuius gratia amp;qd fignificaret predicere. Qui autem caufe inuentionem abolitionem Ggni aiunt effe: non animaduertunt (e vna cum diuinis coniiciendi quotp artem refcinderc frago' res difcoru facularum lucem obumbrationes Gnomomsquorum vnumquod$ex principio quodam 8lt;cauta cuiufdam rei fignum eft fa^um fed hec quc,ad huius operis feriptionem non pertinet in aliud tempus differantur. Pericles igitur cum iuucnis foretvehementer eum verebatur populus. Etenim videbatur Pififtrato

ocr page 199

taanno forma quidem pèrGmilis efte votis quoty ipfius fuatiitatem amp;nbsp;volubilitate teferitatemq? lingue fenes'admodum propter fimilitudmem extimefcebant 'cum veto diurcns amp;nbsp;genere amp;nbsp;opibus amicorü preftaret plurirru verity telle exilium Mulla ex parte rempublicam attigit. In imperiis militaribus vu: fortis amp;nbsp;expcrics. Itaty poft Ariftidis obitum amp;nbsp;TbemiHccfis fugam.'eti Cimonem quotidie fere p cui a greciaperegrina militia detineret:fic iam fe ipfu Periefes populo dedit;pre', ter eius nattfra que minime popularis eratidiuitum loco vulgi amp;nbsp;pauperu partes fecutus:metuens fcilicct innidiX amp;nbsp;fulpicionem appetende tirannidis:amp;quod viquot; defet Cimonem maxime optimatibus ftudere' amp;nbsp;fumma diligetia obferuan a no' bilitate rfe ad populu contulit:vt fuarum rerum flatu roboraret amp;nbsp;(ibi contra illG, opes amp;nbsp;potentiam copararet ac ftatim in iis que ad vita amp;nbsp;viculum pertinet alium; ^i (latuitordine jVna enim via tantfi in vrbe qua ad forum 8lt;iudiciu itur vtebal 'Eenarumep apparatus amp;nbsp;ceteri buiufmodi omnem beneficentiam contemplat ac teiecit vt tam longo tempore qno in republica verfatus ed nG^ apud amicu cena, tit oreter^ Euritolemo nuptias celebrSte vffy ad libationes di affuiflet ftatim di keffit Conuiuia enim ad omne animi elatioem deprimedam valent. JNecfacile ra confuetudine expecflatione grauitatis amp;nbsp;feueritatis coferuare. In vera autem vir,, ^ue maxime apparet queep in promptu funt omnibus pulcherrima videturqf feamp; in bonis 8lt; probis viris nibil edquod ta moue,t exteris admiratione $cfere dientibusquotidiana vite cofuetudo.Hic autem populi frequenti^ 8lt; facietatem quam interuidis explebat fugies non omni de re dicebat neqp accedebatin contio quot;emvemfeipfum vtSalaminiam Triremem Critolaus ait ad res maximas amp;nbsp;op. Fquot;hquot;t™a tempora referuabat cetera per amicos 8lt; oratores alios gerebat quorum pbialet^ vnu fuiOe ferunt qui Ariopagitarum potetiam fubdulit amp;nbsp;magnam, Vtinquit Plato amp;immoderati ciuibus libertatem parauit.Exqua populu veluti, equum immitem amp;nbsp;indomitu commedi aiunt. Preterea imperia recufare morde re volente inGlire. Ad ipfum vite cultu amp;nbsp;apparatum magnitudinemcpanimi ido' neam rationem velutifexedificatu libi quoddam organum Anaxagoram frequens ter adhibuit ac fiad fucum oratonu pbilofophicam dtfciplina adiunxiOet hanc ent nuentis altitudine omni ex parte perferam amp;nbsp;abfoluta vt diuinus ille inquit Pia, to ad ipfam ingenii natureqp boitate comparauit (ibi ex philofbphia quam comede ''m adip'am dicendi artem adianxiffee permultu ceteris oratoribus preftitit id, tirca 8lt; cognome fibi Olimpium additum ferunt. At qui pleriqpex monumetis lo riKp publicis quibus vrbe exornauit Alii ex vi amp;nbsp;acrimonia qua fe preffitit in ad' miniftranda republica imperiif^ militaribus ,O!impium ip(um nuncupatu effe. opinantur Necimmerito quide videturex multis eius viri maximif$ornamentis, hanc illi gloriam acceffiOe hoc aute Gbi cognometum ex eloquentia impofitum de'; tlarant poetaru etatis commediequorum fant ilfe tum ferio tum ioco in eum vir' toniede voces quibus illum cu contionaretur corrufcationes effundere ciere toni' teua horrendi in iineqa fulmen gerere dixerit Eft etia illud Tucididis Mifeliit Periclis vmdicendi talfe vrbane$didj erat enim Tucidides nobilis vir qui diu in tep.Pericli ed aduerfatus. Archtdamo enï Lacedemonioru rege rogantevt,erat'-teri paleftra Pericles ne an ipfe preftaret. Vbi ego inquit homing pugnandodeie tiipfefe non cecidifTe defendens vicit intuentelen e lententia deiicit VerGtamr adgt; dicenda tiiyideaccedebat vt cum fuggedum effet afcenfurus diis vota faceret ne ■ quod verbu feimprudente aut inuito efflueret quod ad re ipfam minus pertinere Videretur. Ita$nihil ab eo prêter décréta queda mandatum litteris extat Memo nItur autem in hoc ipfo 'genere! perpauca omnino vt efljllud quo Egml,eluti firci Lippedinc defenda ceuluit quo que fe inquit profpicere bdféa pelopoanefo

ocr page 200

imptehdèrë duitati. Et cüm Soplróctcm collegam haberetih preturâ äc fimul ali' . quadd hitiigaffent collaudaffetcp Sophocles formofum pueru^Non folum inquit 0 .,StObodê§prétoré deeët manus Veructiam bculoS continentes habere. Narrat amp;nbsp;.. lam Stefrmbrotuseum cum laudaret cos qui m famo interierat dixiffe cos veluti .dèoSimórtalitate cfTe cofecutus. Non enim eos Oculis:fed quibus affecti funtbo/ :.fioribiis irttuemur.Hif$bonis que affecuti furtt immortales effe coniicimus, Nec igitur mànëfe eosqui morte pro patria oppetierit.Tucididesoptimatu quando periclié rèmpublica fummatim'perrcripGtique verbo quidem respublica fotetire s . autem regnu.lquod virvnusï n ea principatu obtineret. Sunt alii quocp permulti ,,qai dicat ab eoprimu in morés ciuitatis ihdudû.'vt ad captas vrbes muterentut !.CoIoni fpcdlatores quoq; emittcdi:8lt;eradiuiderdiaurore fuiffeiquod intuere^ poputu ób eam que tum vigebatadminiftr^de tcipublice ratione:male affuetu in tetu^ largiti0ibus:atty7m0deratG effet'q ante modeftus amp;nbsp;minifteriisdedit?Fu' iflet Licet auté ex ipfius rebu geftfs caufam bums mutationis intueri. Ab initio enimVt diximus ob Cimohis gloria blandiciis populu capere:atq; pellicereniteba ttir.'Vérum copiis diuiciif$ïriferior:quibus ille pauperes delituerat:tu cenam q' tidië Atbenienfid indigenti cuup preberet.Tenioribus eti^ Veftes macerias quo^ agror^ {uftuliflet vt ad colligedoS frudus volentibus pateret aditus. Nis popu' làri gratia fùperatusab èo ad publicorG diuiGonem couertitur €)etbeo demonide Yuadete vt Ariftoteles tradidit ac celeriter cû ad Ipe^atides amp;nbsp;iuditia fadla largi itione alii($ premiis amp;nbsp;cbororu apparatibus multitudine affeciffet ciuS Ope contra Ariopagi Senatu vtebatur cUius ipfe experseratquod neg: pretor neq TbefmO' tbêtàfortefetus effet nc$ belli dux.Ni enim magiftratus veteréinflituto fortito eripi folebant amp;nbsp;per eosedmpfobatitn Ariopagum afcchdeb.?t.Quare magis Perl -°Hés cum plurimu iam valeret in populo concitata fedrtione e^ Venatum delere ge ftiebat.Itacp multa ei iuditia per epbialtc ab!ata fuht8lt;Gimoyt Lacenium ftudi bids populocp infen fus1 exilii pulfusq pulcherrimas Vilorias ex Barbaris repot taffetpccumifp multis amp;nbsp;fpoliis boftiû vrbem locupletaret vt in eius vita feripfi' mus adeo munitus état Pericles opibus 8lt;gratia popularii eiufmodi exilio quod 01:racifmum illi vocabat: Deceniierat exulibus tepus difinitu per id teporis cu liacedemonii infefto exercitu in Tanagraicu agru inuabOent occurretibus ftatim obuia AtbenieGbus Cimo ab exilio redies in acie arma coftituit ac opera quide cu pienS Laconica calumnia purgare ß vna cu ciuibus fepericulisobiedlaflet. At Pe, riclisamid fadlo impetu eu vt exute expulerat.Idcirco videtur Pericles décrétât fc fortiflime in eo prelio fpledoreq? amp;nbsp;gloria exuperaffe omnes qd ne corpori fuo q : dem peperciffet. Interieratomnesin acie Cimonis amici qs inuidia PericlesLa, JcOnice amicitie adduxetabac penitetia fad:i Atbeniefes 8lt; (Cimonis dcfideriu ce/ pit recpin finibus Attice male gefta 8lt;grauiore belli expedlatioc vebemeter Ibli' 'citi erat. Qye cu fenGHèr Pericles.impigre fe ad leniedos multitudes aios cotulit ' ip(e$fub decreto bdminCreu^cauit At ille abies cum ciuitatibus pacem c6pofuit Erat eni cu eo Lacedemoniistaeceffitudo amp;nbsp;amicitia queadmodu cu Pericliac ce tensbomibus popularibus maxic inimicitie nonuUi tame aiut non priuS reditum Cimonia Pericle effe décrété ^fecreta Eedera p Elpinice Cimois forore oftituta effent vt Cimj cu ducentis nauibus pmifTo Gbiextra vrbe militari iperio ad regis agru occupanda nauigaret ciuiliu rezp adminiftratione pericles haberet, vifuseft aut iam ante elpinicis opa pericles pmultu de alperitate remiGffc cu ipfe in ca capi tali defendit cu alus tu pericIe ipulfu populi acculante. Itaq? cu eum elpinicesfup plex adiret furrides 0 clpinices iqt vetula es magif$res tatas trafigere qas ve^ tame ad eius oratione fe colliges repudiata accu^tioe ex oibus acculatorib minfe

ocr page 201

Petylemaccufet amp;cata^ab;^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;muidiam iUius

nrde rÿPub1;cef^iu ac partly vnde quafi coUeA^ hominibifé inié^ g!or,e doto effe fublatum.IHec nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;veratarnen parum torfentaneum videtur bo

nt omnino quide aut rc^c^nd d Vjt, amp;„, ^^^1amp; tam crudele in fe facinus 77emmafino rquot;^^ Meti^lofus nobilitati foret 8lt; in exigendis rationi fufcepiffe.Epialtem igitur cu LVI t nbsp;nbsp;implacabilis inimici Ariftodico Tanagrico

busperfeguendiÇ^ ^0^^adu f oppreflerut vt Ariftotefes affirmat.Cimon per^ffore dam per inGdia^ adbibo ^èro cfóintuerentur Periclem ceteris tiul. tnCiproimperator die obit opti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^fa virfiqaendam per poten ,

bus omnibus maxime opibus antecei e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* rimeret ne fotus omnino rerG

tiam aduerfehdionis opponere qu ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cimonis affinem coftituerunt Pè'

Iibere potiretur Tbucidide ex t^i ^inferior effet ^ CimS foréfibo vero ciudib, tidiaduerfatu^ q cG belli, quid e gl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;npcno cum Pende ad pulpi

$ „egoaisMe ft^X!^i^ amp;:famMMmedreimMamvahdl

loadmiCceri vt ante a multitudine dignita e u g,. Suboculta enim quedi tiam iam validam 8lt; corroborata m vnum corp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;auadam emergente

Timultas ab initio fuit que veluti ferroin ru a ign ~. r amp;conteritioe ortu difeordiam plebis ac nobilitatisportederet qaftdrfe^^nte;

eft vt altéra ex faxionibus plebsa tera pauci nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gerebat ^i

populobabenas rdaxaffet ad populate gratiam amp;nbsp;nutum r^m^^^ tiamp;e celebre aliquod fpedacufé in vrbe inftruere tferç^^ c^l^^gmts quot cere nec imperitus voluptatibus ciuit^e delmire.Sex^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Gneulig 0^0 mi

annisemitteré in quibus multi ex cimbus Muiybantfrpn. $ difciplina per ne erat qui éa pro meditatioe 8lt; evitatioe nauticam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aerum Gbi diuifuros

ciperet. Adbec mille homines in Cherone fum ttii.t e; nbsp;nbsp;nbsp;yëem in Thratiamqui

in Naxum vero quingetos in Andium dimidiamhot nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;habituros aliam^

$milia Colonc^mlmiGt: Befdtorum vrbemvna

in Italiam Coloniam Sibarim quos turios appel arut. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iduaret profpité

debdioCo vulgo amp;nbsp;ob ocium rerum noua,mftudio erea nbsp;nbsp;..ediooi ab innouadlf

retep plebis difficultatibus ac (ocios Colonis additus metup nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.Gütern homini

rebus prohiberet.Quod aute duitati magnopere Voluptatic.. eertiffimo bus terrori amp;nbsp;vniuerfe gretic eorum potetic8lt; antliarum Periclis aamp;l teftimonio fuit id eft (actorum donorum apparatus .Mot ^a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eriminatict amp;

que in republica geffit eiusinimiciatqiobycaatores répre nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;flaCTitiofe fuerit

quod comunes grecorum opes in te nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Barbatorumvidelicet mé^

TOtaamp;^rfmUtat ad Yefdlei^ac^a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;q.^ Parietes, ßc videt

tu fuftuliffc inde aten in tuto collocate.Hanc eanaem vu g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i;(r.»«ma3rr»

grecia maximam cotumeliam amp;nbsp;faperbiffimam tirannidem per urnnprUm^ dante ex fuis neceffariis ad bellum impeCis illu,ra,muSauroyt...?. prnam^is gloriam queremus vclutiiadabunda amp;nbsp;fflorofa mulier lapides P,Cio (osfigua8lt;tabulas admirati amp;nbsp;mille talentis exedificatas ria^s. nbsp;nbsp;nbsp;c^

Pendes populum non deberi fociis rationem cum primi tfibellummiiUent Kar baroCcy prdio deuicitfet ipGs non equu nOn rtaucm nd peditemfed pteurnas foluentibusquenon in eorum qui dant fed qui accipiunt p^teftâté fdntG quidem Iduilfent pro to quad acceperantoportet aut duitatem rebut omnibus neceffam

ocr page 202

Optime ad belfum'inAra^lamiex üs Abi parère dimtias! quibus parandis gloria im mortalis confequatur. Parti ante copie fuppetät omni artificio varnfq? minifteriis conftitutis que cum artem omnem excitet: omnecp moueant manum mercede vni, uerfe referunt ciuitati quippe que ex iis no ornetur Colum veruetiam alatur amp;nbsp;fu' ftentetur iis enim rebus illis qui etate amp;nbsp;viribus preualebant ex militia opes pa, rabitur. Indigetum aute vulgum 8lt; ignobilem cum nec experte queftuSeffe vel' let nec per ocium defidiameplucrari ad magnas rerum paradarum acceffiones ar' tifiéiofaf$ 8lt; multi temporis multeq lt;opere indigetes inftitutides plebem tradux it vt ne quid minus ii qui domi forent ^ qui nauigarent aut in preOdioedent aut militarent. Ex publicis bonis rationem aliqui luuarentur eo2/:$participes fieret Vbi enim materias eilet lapis es ebur aurum ebanum cupreflus ibi banc tradlates amp;nbsp;exercentes artes arcbitedi fidiores fabri lapidarii tmeftores qui aurum amp;nbsp;ebut mollirent pi dores quoqi amp;nbsp;qui acu intexerent tornarii exportatore{$bord amp;nbsp;ba' iuli mercatores nautec^ 8lt; gubernatoresque ad rem maritima fpedant Quod aut ad terreftrem rationem attinet qui currus facerent qui ad iugu alerent equos Au rige amp;nbsp;qui funes pararent lapidarii cerdones ftatuarii amp;nbsp;metallorum fabri. $m' gula aute ars veluti imperator priuatum exercitum ex iis qui ere alieno feruitia debebant amp;nbsp;ideotis expolitum habuit vulgus quorum corpore ad minifterium ve^ luti inftrumetovteretur.Itaq ? vfus amp;nbsp;artificia diuiferunt ..dideminarutq? in omne ctatem:atqiordinem queAus 8lt; lucri facultateni. Surgctibusaute amp;nbsp;(e paulatim altius attollentibus operibus magnitudine quide ipfa eximiis forma vero amp;nbsp;gra^ tia Cingularibus nec immitatione ab vllo exequadis'artificibus quotyartes ipfaamp;i' genio dio 8lt; artificio illuftrare certantibus.'maxime admirabilis erat in iis cofici' endi celeritas.Diam quorum Gngula vix videbantur multis fucceffidibus atqi eta tibus confici pcdeiea vniuerG vna inouatjde reipublice ad finem perducebantur At que per id temporisferunt Agatbarco fe efferente celeritate amp;facilitate pin gendianimalia audientem jeuxim dixide ego vero in longo tempore • Nam in ope re faciundo promptitude ac celeritas baud poteft ftabile grauitatem amp;nbsp;exquifita pulchritudinem rebus adiugere. Atlabori tempus impenfum robur ad conferuati onem amp;nbsp;perpetuitate operis affert.Wnde Pericles opera magis admiranda viden' tur breui confecta que tamdiu effent permanfura.Nam fpecie quide amp;nbsp;pufcbriti^ die fingula la tu ab initio vetula erat flore autem ac vigore vfu ad hac etate rece quot;nbsp;tia ac noua.^ic in illis quotidie quedam nouitas efflorescit que afpeeftum ipfum^ tactum vetudate atep inuiolatum edferuet. Non aliter ac fi opera ipG perpetuoq da fpirirtu atep aio illis iGto alantur amp;nbsp;vigeant Is autem omnibus difponendis mo derator Phidias amp;nbsp;(pedatoriterfuft 8lt;G preclaros artifices opera haud deßdera rent.Nam quod Blecatompedon parte noua vocant Callicrates amp;nbsp;Idenus édifica re ceperunt.Et Eleufi initiandi loco quod celedrion dicebant:Coroebus fundame tq iecit calumnaffy inferiores idem erexit amp;nbsp;epiftiliis iuga impofuit quo mortuo Metagenes Xipetius Procintum 8lt; diperiores columnas addidit adito vaftigmm impofeit Xenocles colargens ac logum murum de quo $ocratesaudiffe fe refert cum Pericles fcntentiam dixit:q:allicrates faciendum conduxit.Inuebitur autem in opus cratinus vt tarde cundantcrq; ablblutum.Diu enim ante ait ipfum Peri' cles verbis edificare aggreOus eft.Opera aute nd attigit. At (Ddion quod vocant lib interiori ßtu multis fedibas amp;nbsp;columniis ornatum eft tedo vero pronu 8Cde( rliue ex imo tantu fadigio inftrudu. Simulacrum aute id amp;nbsp;monumentum régit tabernaculi fuiffe tradunt euçp duce 8lt; audore Pericle conditu effe idcirco mira cibus (Cratinus in Periclem iocatur:Schinocepbalus hic inquiens lupiter accedit PericlcsiOdion in capitulo gerens poftea gi Oftracon prebuit, Ambitione quo$

ocr page 203

impulfus mufice certamen in Panatbeneis celebrati decanit.idem etia preFedus exhibendis premiis ftatuit quemadmodu amp;nbsp;quatenus Tibias intlari deceret aut cantu amp;nbsp;cithara vti.Sperabantur vero amp;nbsp;tune 8lt;ahis tempo'smo^Qm^j certamina.Ät arcis veftibula quinquenio cdificata funt MneGde arcbiteAo.^ tGa auté admirabilis que circa e^ Fabrici euenit idicauitnucpabfut^a dea fed ad, iuméto operi femper futur!.Niep vnus ex fabris qui hboriffimus amp;nbsp;proptf erat c! decidiffet ex alto ligueret$vebementerdefyerata a me„dicisfalute bac rç mirifice dolore effero Pericli dea p quiete fe offeres curatione oflcdit q ille vfus homine ftat iad valitudin! reftituit. Huiusffatia falubris pallidisi arce ffie ax^ GgnG ciftituit ficuti antea fuerat ytfertur. Pedias vero aureum dee figillu finiat eiufa vt firorisin cotana nomen erat inofu, Qmma enim fere eiuscofilio gereba tur ateniis omnibus Vt diximus fabris ob Pericli^ amicit^re^it Atep boc alter; inuidiam conflauit in alterum maledica exdtauit quod libere Pericli mulieres ad

nmnutritiones coi cum Peridiamicus foretcnmmeft datum panones mulieri, bus fubmiGlfe quibus cum Pericles coiret.Verum quismiretur Satyricos bomi' nes amp;nbsp;vite liminum obtre^antesvdut permciofo quoda dcmon^in^„dia impul fus in mdiores vbi$maledica coiicere:cum Stefimbrotus deteftandum Eacini^ acfabulofam in bhi cdiugem contra Periclem confe^e non dubitant.Sicperd ffi tilevalide$laboriofam ^detorvcritatemipCambiftoria confeqnquot;quandoquide Kpoften^exantiquitatis memoria rerum cognitio tepeteda eft. 8lt; n qui^s con, tigit prefenubusresiplas gdtas intueri partira odio 8Cmuidia parti g^aamp;ƒ, fentatiSe veritatemco^^unt ac peruertunt.Cum autem clamitaret Tucidid^ diceretqi Periclem pecuniasac prouentns proEundereipopulum r^autt incotioe nunquid videretur multa cxpendife:refpondente vero plurima. Sint igitur mqt be^non vobis expenfa verummibi: amp;nbsp;in ipfis donis meum tantum nome infcnbat Idecdicente PeLleiGue admirati eius animi magnitudine ß^^°^^^ certarent redamarutaubentes publice fumptu faceret nec vlh impenVe porceret; Mpoftremumeum de decennali exlio cd Tuciddein difcrime œru^ fetiiUumeieciti84 contratiamfasionem eucctit.Poftcp igitur Cublata mitule ditionepacata amp;lt;invnom redama ciuitate in feipfum omnino Athenas Cufepit.co, rftafiBamp;.v alidas Atbenienfium res tributa exercitus Trireme in^as^^ nemmatttimammultasitem tu e^re^ture^mamp;focietatibusprmcipum fep, uum ex Cubditis nationibus amicitiis quoqi regumfor rr tus vndt$ac munitus effet non eundemfe necyt ante mi cw।_ loprebuTt nec vero £adtelt;Scedere amp;frenardaxare cu^ multitudinis fed exdiffolutaiUa 8lt;gratiosa popularic^ ratione quemadmodu ex Uorida 84molli armaniaoptimumatCB tegiuTa gubernande ciuitatis ^remmre pudicam reuocauit eo$eftbonefte aclaudaMiter ViUS maxime quidem docedo amp;nbsp;Wendo agebat paulum interdum eo coadio 8lt; muito vtilitati publice conlu, tebat medico^mconCuetudinemimitatus qui invams ac diuturnis morysinter, dum voluptatesquaedam cautas interdumfecatione^amp; medicamenta adlajutem adbibent. Cum enimvaria illivtin consentaneum eft bomity m yniuerio adeo po, pulo tantam molem imperii obtinenti conflarentur inec^oda ita lolus omnium in ftitutuseutyt ea diligentia Giadopiret 8Ctollere poffet maxime veroipeac me tuvt gubernaculis quibusdam datum populum fibiep prdidentemreprimenslan; ^qentemvero ac labente excitans oftendityeriffimG idle illud Platonis oratoria

ocr page 204

vim animis hominu imperare • eofyad quofcu$veilt motas impellere:amp; eiusop$l permaximum in formarum 8lt; perturbationum cognitione confidere que fünt ve' iuti quidam accentus amp;nbsp;voces animi diligentius:eis pulfh indigentes Caufaed non nuda orationis vis:fed vt Tucides inquit.Vite dignitas at$exidimatio inno centieabdinentieq; prectara .'quibus ille ciuitatem magn^ diuitiis 8 lt;potentia ani plificauit:8lt;ad fummun pene perduxit:qui cum viribus multis regibusac tiran, nis excelleretiquod liberorum gratia quidem faciut a patre relicdum fibi patrimo nium ne vna quidem dragma cumulauit At qui eius potetiam perfpicue declarat Tucidides criminofe comici indicant:cum Pififtratides luuenes eius amicos nucu' pent.Ipfum autem iurafTe fe tirannide no vfurum:quod ei excellentia quedam amp;nbsp;magnitudo fupra popularem datum ineffe appareret.Teleclides ait Atbenienfes illi ciuitatum tributa permirine ipfafcp cittita tes.Hasquid em ligare :illas foluerc: lapidea moenia tum edificare tum rurfus eadem deiicere fédéra opes potenti^di uicias quocp felicitatemq ; atep bec non ex tempore aut ad gratiam florente répub !ica fedi quadragita.annos lEpialtis lLeocrattis Mironidis Cimonis Tolmide Tu cididif$fadionibus Athenis prefuit.Pod cladem amp;nbsp;fugam Tucididisro minuS quinq? annis rem didulit 8lt; qui vnus in annuis imperiis erat magiftratum amp;nbsp;dig/ nitatemafTecutus feruauit fe pecuniis inuicdum 8lt;G no aquedu pecuniario abfuit: fed paternas 8lt; iudas diuicias ne eas per defidiam 8lt; inertiam amitteret ne$ cir( ca alia occupatus negoci i ex illjs nimium caperetad camrei domedice rationi di fpodiit quam facilimam diligentiffimamqiputauit annuos enim fructus Gmul om' es vendebat deinde lingula necedaria ad vicftu quotidianum emebat ex foro ex q necp iocundus adultis liberis erat ne$ fiimptuofus in coniugem. (Quare improbet illi vehementer bunc quotidianum diligentidime collccdum fumptnm : cum nihil iri adeo magna domo 8lt; locuplete redundaret fed omnis faptusomni(^prouentuf dd menfuram amp;nbsp;numerum vocarentur . Is vero banc omnem diligentiam in fe fiiCciperat. Vnus erat feruuS frugi 8lt; nuntius quafi nullus alius foret idoneus'niü aPericle ad curam rei domedice coditut? Que omnia ab Anaxagore lapientia ab horrebant fi quidem ipfe rem domedicam non curauit amp;nbsp;agrum in cultum pecori palcendum dimifit magnificentia animi 8lt; diuinotquodam furore correptus« Non eadem ed enim propofita vite ratio contemplatiuo ciuilicp philofbpbo. tyerum hic quidem fine indrumeto aliquod amp;nbsp;materia externa mentem ad res pulcherrimas inuedigandas perlpiciendaffy intéditJlli vero cum ad vfus humane Societatis vir/ tutem fuam accomodet non folum explende lue neceffitatis fed aliorum gratia ho' nédarum copiard ratio ed habenda quod Pericles fecit qui pauperes multos fuis copiis iubdentabat. Ac etiam ferunt Pericle negociis intento Anaxagoram dedi' tutum omni cura decrepita iam etate (ponte mortem fame fibi confcifcere eo nun' tio permotum Periclem ad eum fupplicem cucurride omnefq? preces lacrimis ad' iunxide non illius fed fixa potius gratia fiquidem talem in republica (ocium confli^ orum amitteret expirantem vero Anaxagoram o Pericles dixifle amp;nbsp;qui lucernai digent infundunt oleum. Sed cum ILacedemonii credentes Atbenienfiu res egre ferre inciperent:Periclcs populi animos excitare 8lt; ad res magnas erigere decer' riere etia vt omnes greci vbicu$ Europe atep Afie babitates bortareë Athenas voletes colloquiu mittere pro grecie teplis inccnfis a Barbaris pro que facrificiis: que diis immortalibus voueratquo tempore cum Barbaris pugnatum edad hec vt firm ita pace communi confenfu tutum omnibus pateret ad nauigandum mare horum gratia vigintiviri qui quinquagefimum annum excedérant miffi funt qzp qüin$ Iones Dorienfef^qui Aliam incolebant 8lt; qui infulas habebant Lefbum vf$ ac Rhodam accerßtum iere Qumep obierunt Thraciam amp;nbsp;Hellelpotum vfy

ocr page 205

Bigancium Cteinep poft illos TOeciam Pbôcidem ac Pefonneffim^

3d proximam continentem in acarnamam 8lt;ambraciam miHi lunt 4j boLaditeosamp;Gnum Malee amp;nbsp;PUdeaS AebmosTe^alos Per^xer^ tes Athenas proficifci amp;nbsp;confiliis interene ad pacandummnouan, $ fe-tur pri, bdeft autem faau neep ciuitates coire Lacedemon^s aduerfanti dentiam eiuf niüm$m Peloponnefb deprehendi cepti conatus. Hecaddid p dminiftrldiCch animicp magnitudinem oftendercm.In impyiis vero mutari u icu|um no (po bellis maxime eius gloria illuftris fuit quod dubie mmiu ï^g -elebrat'cn ab om, te fufeiperet me^ eos duces qui adeundis periculis clari e^nt cjlebrat^^^ mbusa^amauit:neCB r,bi adi:oitandG.r^

oportunitate teporis in Boetiam far^njem m^derejua ^^

mihtie munus obire .lam^ad qui$^ta^mjentt 1 .vulgatum illud addensf, copiis cum mittebatur in contione abmeept fu-_—datorem co' minusPericli parendum putaresbaud temere aceret ^ eft applaufum fed liliorum tempus expedians. Tunc igitur illi ^5'—i'.'quot; P Dreta circa Coroniam

fuperatumconcidiffe multofcB fortes clues nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;denti viro amp;nbsp;Gluti cmium

ridimagnamcumbcniuolentia; .1^'^gprimis quo greeos bomines Cbero con/flenti .Ex eius impernsiUudlaudatur ^ p^ nbsp;nbsp;q^ nbsp;amp;*„ eo deducis'

neVum incolentes feruauit.Non cni folum mille At nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;muniens vallis

duitatum animos confirmauit verueuam collem inter nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;autem amp;nbsp;af

atcB aggtibusrfultus TracG Cberoriefoimmtnentiu e?^: gr^e^quot; atlh» fiduum^ffquo te^^^^

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A ¥quot; eo verop , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;naui^affet ex Megalice fontibus centum ad tus,e.Wd Pdoptfum circum^uigam nbsp;nbsp;besvtTolmides ante populat, °^7^™Tbas.Kan enim folummar^im nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i .as in nauibusW eftfed«larnlangiusproaeais amancu p.^^0^ perculTos at! Memea

Aebany^ro militibus ad CupplendasTriremes acceptismoppo i tinentemnauigauit: Acbeloumqptranfueaus: Acarnaniam excur iquot;i, foabuit Otneadari^m menia cSpulit cun^a^^^^^^

teamp;ftamp;uiseti:^: vX^eft ^ulla enim incidteo duce ne ciuibus fortuna quide belli offenfo.Deinde magna datfe optimecpornata amp;lt;nbsp;inftru^a grecas quidem ct uvtatesquarumope8lt;CubGdioiuuab^tarbenignefoa^

tem Birbaris nationibus regibus ac tirannis oftendit potentie m^lem licentiamcB 8lt;audaciam quacucplibitum foret nauigantium marety totum mb luam ditionem imperiumqd fabe^ffe .Sinopensibus tredeeim eu Lamacho reliquat naues ac muquot; tes contra Timeles vim tiranni quibus per emptisbelli calamitatevna eu focus 8lt; amicis deercuit vtfexcentï Atbenienfesv olentes Sinope preGdio nauigareu tycuSinopenfibus vrbem incolerent potiti doma 8lt; agro quod ante tirannirabue^ rant.Ceterum preterea nihil coceKit neep mdulGt libidini 8lt; cupiditati ciuium cu fortuna 8lt;viribus adeo elatianimis forent deereuit ttia derecipiedo Egypto vex hndil$regis maritimis ciuitatibo Nl iltos 8lt;ia mala illa 8lt;ifaufta Scilicie inuade decupiditasbabuitqua Alcibiades 8lt; eius equales orator es in poftcru exarfetut Etat quogdnonullisEtruriaamp;i Carthago iftar ßmnii qsfpeamp;C opinioe occuparat

ocr page 206

magnitudine amp;nbsp;nomine imperatoris profpereep amp;nbsp;ad voluntatem fuam Haentibuf rebus•Verum Pericles continuit eiuCmodi excurforem.amp; effrenatam reru cupidi tatem fregit:cobibuitcp maximamcp copiarum partem in rerum partarum cufto' diam amp;nbsp;firmamentum contulit: magnum opus ac difficile ftatuens effe Lacedemo nios arcere:quibusvebementiffime infen fus erat id$cum aliis ^ pluribus deda' rauit cum iis potiffimum que in facro bello contigerunt.Cum enim duxiffent La' cedemonii expeditionesin Delphos: Pbocenfibus templum obtinentibus Delpbif tradiderunt ftatim illis abeuntibus tranfmiffis eo copiis introduxit Pbocenfes cu, q: Lacedemonii oraculum quod a IDelpbis acceperant m fronte erei lupi incidiffet acceptum 8lt;ipfe oraculum in ciuldem lupi dextro latere incidi iuffit. (Quod vero res Atbenienfium tota in grecia optime adeo adminiftrate fint ipfa fada teftimo mo funt: Primum emm EubocnObus deficientibus in eos cum exercitu inuaGt nec ita multo poft allato nuntio Megalenfes ciuitate exados copias boftium in finiba efle Attice duce Pliftonacfte Dacedemoiorum rege Pericles exercitum ad AtticG bellum fumma celeritate reduxit fed prelio abdinuit prouocantibus multis ac vali dis boftibus Cum autem animaduertiffet Pliftonacftem luuenem admodum Elea dride conGlio regi quem fibi ob etatem Ephori imperil focium amp;nbsp;cuftodem adiu' xerant bunc corrumpere pecuniis agpreffus celeriter donisdatis muneribufq;p' fecit vt ex Attica boftes abduceret. Vbi veroexercitus abiit 8lt; per ciuitates diflo lutus eft grauiter commoti Lacedemonii pecuniis regem muldarfit quascum ob magnitudinem foluendo non effet ex Lacedemone feceffit Cleandrides autem fu' giens rei capitalis damnatus e Hic pater Glippi fuit q in Scicila Atbenienfes bel lo fuperauit vifuffy eft illi gentile in quedam morbum ipfam cupidine queftus in, iecifle qua in fpem in quo$ turpiter (celeredeprebenfus fpartaq; pullus penas ex, ilio luit fed bec in Lifandri vita latius diximus Pericles in deponendo imperio cG decem talentorum ab belli oportunitatem impenlam decreuiflfet populus .'rite eep republica fadlnm comprobauit nec (blicitus nimis in reobtura perquirenda fuit' (Quide prodiderunt in quibus eft Tbeopbraftus pbilofbpbus a Pericli decem tale ta quot annis (partam mitti fblita effe quibus cu pricepsciuitatis (ubornaret (opi' tum bellum tenebat no pacem quidem mercatus fed temp? in quo per quiete com politis paratif^ rebus robuftius ad bellum incumberet. Quare Hatim ad eos qui defecerant conuerfus aduedul^ in Ëuboiam quinquagtta nauibus amp;nbsp;quingimiU' bus militum ciuitates inditionem redegit:ex Calcidenfibus eos quos Mippobotas vocant diulciis amp;nbsp;gloria florentes cxegit. Hedienfes vero omnes eu ex regione ex pulidet Atbenienbum (blum Coloniam eo deduxit. Is ante (eueriflime vius eft qd cum nauem Atticam cepiffent cius homines obtruncarunt. Poft hac fictis eu La, quot;eedemoniis triginta annorum induciis nauigatio in Samum decernitur in crimen vocatis lamiis quod ius G a bello contra Milefos difcedere non paruiflent.Sedc^ dicaë Afpabe gratia permotus Samios oppugnaffe.Hic ia tempus admonet vt de illa aliquid perquiramus que arsi ea aut que vis tanta fuerit vt princeps ciui' tatis caperetamp;apbilolbphis tantopere laudaretur.Nam fuide illa MileÉam ge/ nere Axiochi filiam confenfu omniu fatis patet. Dicetur aute Thagelic cuiuldam temulatione qui vnam ex veteribus ladibus fuifle ferunt per inbdiasac blldicias in maximorum virorum amicitiam inlinuaflfe. Etenim Tragelia eximia forma i pu'chritudie fuit ad bec valebat plurimu vi fuauitateq; dicedi Plurimis aut gre' corii fe expofuit omnes vero qui eu ea coierunt eu rege familiaritate coniunxit eo, rumçp freta opibus femina quedam fuffuCt ciuitatibus medice contagionis. Ac AlpaGam funt qui dicant ob cius Gpientiam ciuilem$difciplinam fummo ftu' dio a Pericle obferuatam fuiffe. Nam amp;nbsp;Socrates cum discipulis nonnunq; illam

ocr page 207

adibat mulieres qüd$ bit qui Familiares eëant éi in difciplinam tradebant ^fi pa' tum pndice vitam inftiturfet liquidem apud eum puelle quedam aleretur que vu1 gato corpore queftum facerent ait autem EfebinesLifcidem ouium venditore ex obfcuro amp;nbsp;humili natura homme primum atbenienfium afpaGe coCuetudinem eua^ liffe poft Periclis obitum amp;nbsp;in Menexerio Platonis 8lt;Gprima iocofe (cripta funt: tantum tamen biftorie ineft exiftimatam ede mulierculam ob vim oratoriam cum multis athenienGum congredi folitam.apparet igitur hanc Periclis cu afpaCa ne' ceffitudinem amatoriam magis Fuiflfe .Erat enim ei coniurix generis coniuneftione propinqua $ Hipponicus ante vxorem babueratex quo (Calliam genuerat iH u di nitem ex Pericle vero Xantippum amp;nbsp;Paralum dcide cum ingrata vtricp foret co' fuetudo vite iam baud inuite alteri in matrimonia dedit ipfe deinde accepit Afpa bam quamvnice adamauit. Nam amp;nbsp;cum exiret domo 8lt; cum igrederetur vt aiut eam amplexus ofculabatur amp;nbsp;(Dmpbala puella amp;nbsp;Deianira ac rurfus luno dicebat a Comicis Cratinus autem contra Pellicem ipfam vocauit bis verGbus lunone^ pbi AfpaGam parit amp;nbsp;petulantum Pelicem impudentem. Videturamp; Rotbum ex bac fumpride de quo inducit Eupolisin popularibus eum rogantem.Nothus aut mihi viuit 8lt; Piromidem relpondentem ac lam pridem fuit vir ni iam meretrici' bus nalum horret. Atq? ita ACpaGam nomine amp;nbsp;gloria claruifé ferunt vt Cyrus qui de imperio Pcrlarum cum rege bello decertabat cariffimam Gbi ex Pellicibus, Afpafiam nuncupauit cum ei antea Milte gnomentttm fuidet Erat autem Phoce lis genere Hlermotini filia que Ciro in prelio interempto dada ad regem capttua apud eum plurimum valuit.Hcc quidem que iam e memoria abierat feriptorum inopia reieciffe ac tacita preteriifle fortaOe contra humanitatem fuiflet, Que aut in bello contra Sanios geda funt decreta Periclis ob MileGos rogatu AfpaGe Fa, dicuntur.Ciuitates enim de pena bellum gerebant victores Samii iubentiba mthen^fibusa bellodifcedcre 8lt; Gbi iudicium permittere non paruerunt. Ego igitur Pericles nauigans paucorum principatu cui apud Samios Gimma rerum p' miffa erat fuftulit ex primoribus acceptis obfidibus pueris quinquaginta totidéqi puellis eosinlemmim miGt At$ferunt Gngulum obGdem profe talentum dedif fe mnltacpalia eos qui ad populum rempublicam deferri nolebat. Piffiitbncs etia vir Perfa beniuolentia Samiorum decemmilibus aureorum ad illum miffis venia ciuitati orabat nihil tamen Pericles accepit fed vt decreuerat de Sammiis tranfegt; git conftituta$populari adminidratione difceffit Athenas. Verum illi ftatim de feceruntobGdioGr$per Piffiithnem fibi furtim reftitutis parabantur ad bellum. Exquo Periclesin eos nec quietem agentes nec metu perterritos fed eredis ani, mis miritima pugna dimicare paratos commifla igitur acri pugna circa infulam $ Tragias vocantvidor Periclcsbofte fuf o quatuor 8lt; quadragita nauibus feptua, pinta hoftium naues debellauit quarum viginti pretorie erant in ipfacp fuga 8lt;p, fecutione portu ipfo potitus obfedit Samios non tarnen illis adeo deciderant ani' niiqum auderet interdum vrbem exire amp;nbsp;pro mcnibus boftem excipere. $edc^ maior Claffis Athenis acceffiffet ex omni aditu dauGs Samiis Pericles acceptis fcxaginta Triremibus ad (Deearium nauigare contendit vt quidam ferunt Phoe' hicibusnauibus (eobiedurus que in Samum fubGdio ferebantur cum quibus indi

* tuebat ^longiffime prelium confererc. Vt Stefimbrotus autem affirmat in Cipzp fy-|nitfu§quod parum confentaneum videtur effe fed quocunqp id coGlio fecerit pa^ 'iesfibi ex fentetia cecidit.Nanigate enim ipfo Meliffus Hithagenis filius amp;nbsp;pbi Jolophus Sami que imperator defpeda Atbenienfium nauium paucitate ducumqp imperttia fuaGt ciuibus athenienfesinGdiis opprimi poffeilta^ conferuato prelio:. apud Samios vidoria fmtqui multis exathenießbus captis permultif$corruptif

ocr page 208

naaibas mari potiti funt refa ad bellum necenhrias quibas ante carebantimporta runt. Abipfb etiam Meliffo Periclem tradit Ariftoteles nauali pretio primu efé fuperatum:$ami iperfecuti contumelias atbenienfium captiuis noctuam in fronti bus lunxerunt nam eorum captiuis atbenienfes Samenam: Eft autem Samena na uis quedam rotunda 8lt; concaua amp;nbsp;in ventris fimilitudinem formata vt mare per' currere ac celeriter conuerti poffit.Hoc vero illi quod in Samo reperta eft prim^ nomen eft inditum ibiq; a Policrate tiranno exediÈicata eft. Ad bec ftigmata ai^t illud Ariftopbànis pertinere populus eft Samiorum qua litteratus. Pericles igi^ cum primum (ibi de accepta in exercitu clade allatum cft propere auxilium tulit' fnperatocp Meliflb acriter inftanti 8lt; in fugam coacta boftes continuo aggere cir cumdedit quod ftatuiffet impenCa ac tempore magna quam vulneribus luperato bofte vrbem vidoria obtinere. Vbi vero animaduertit atbenienfes pertefos more ad prelium maxime fpecftare nec eos ad fe facile contineri poOe diuifbin odio par^ tes omni exercitu rem tràduxit ad fortem cuicp alba faba obueniffet epulari atq;i ocio effe permiffit ceteris pugnatibus.Idcirco dicitur pofteros dum voluptatibuf operam darent album illum diem ab alba fabanucupare folitos.at Eupborusait Periclem Machinis vfu effe nouitatem admiratum prefente Artemone fabro qu' cum loripes foret ob idqqad opera vigentia letitia delatus inde per Ipboretum co gnomentum traxifle.Hec igitur ex Anacreontis poematis arguit Heraclides pon ticus in quibus Perripboretus Artemon vocatur permultis ante^ ea Samio bello gcfta funt feculis. Addit etiam Antemonem ipfum bominem delicatum ac molle in vita fuiffe metuq? fractum atep ftupidu plurimum temporis domi vixiffe duob, Teruis ereum fcutum fupra eius caput fublatum tenentibus ne quid in eum defup caderet Quod fi quo cafu cogeretur cgredi lectica tedlo ad opertam circumlatum ferri Colitum ob boc Periphoretum nuncupatu effe.lNono autem menfe Samii bel Ii Pericles potit? vrbe m?nia deiecit ab|atif$nauibo multis pecuiis muldlauit S? mios quorum partim continuno diffoluerunt partim inita padlione tempore con,■ dituto ad foluendum dederut oblides Que duris Samius accufans Tragicis pene vocibus in AtbenienOu amp;nbsp;Periclis crudelitatem inuebitur de qua nulla neqia Tu' cidide nqab Ephoro aut Ariftjtele mentio vf^ fac^a litteris extat. Verum in eo potiffimum fans 8 lt;nbsp;mendax fuifle videtur ab eis ait Trierarcos 8lt; milites $a nilorum in forum Mdebirum adductosibi decem dies allegatos tabulis eße dete' tos cung? lam parum admodum vite (apereOetiulTu Periclis efTe interemptoslig nis quibuldam confractis quibufdam capititbo deinde quorudam corpora abiecta exequiisex-rcmo$honore lepulture caruiOe. Duris igitcu neqpvb i nulla pua' ta calamitas agitur etiam veris i rebus fatis fidei habere fit fblitus magis videtur boc loco cladis patrie contendiffe vt banc Atbeniefibus crudelitatis notam inure' ret.Subietivero Samo Pericles vt primum Athenas rediit iisqui in bellocecide rant honorificentidime funus faciendum curauit can$ ad monumeta eos funebri oratione laudatet Cummim de feadmirationem prebuit delcendentemg e pulpi'' to alie quidem mulieres benigne excipiétes Moronis ac vittis quemadmodu victo' rem atlectam exornabant.àt Elpinice accedens propius.admiranda funt ifta inqt Pericles amp;nbsp;(Coronisdecorada qui nos multis amp;nbsp;fortibo ciuibo fpoliafti cu nec Phe nicibus nec medis intulifles bellu vt meus frat Cimo fed vrbem fbcia 8lt; neceffitu, dine nobis propinquam fub imperium redacturus effes. Hec dicente Elpinice fur, ridens Pericles dicitur ad eam fedato animo illudarchilocbi dixiffe. Haud vngne tis vetula cum fis oblita esquot; Tradit Ion mirifice elatum fuifTe Periclem debellatis Samus quod agamemnon decem annis Barbaram vrbem ipfe decem menfibuslo, num primos ac potentiffimos deuiciffet ne$boc fibi iniuria afTumebat adeo dubia

ocr page 209

bdl' ifortuna magnumty periculum fuit Equidem tradit Tacidid^ ^rumabfuit fe quiri Samiorum cimtas atbenienObusimperia maris eriperet. Poft bec tlu^u' anteiam Peloponneßaco bello fuafit populo:Crocireis auxiliumteyc eu ipu a Co' rmtbiis premerentur 8lt; infulam naualibus maritimifp rebus validam (ociam hbi ädiungere prefertim cum lam a Peloponneso impendere bellum 8lt; prope initare videretur decretocp a populo auxilio decem tantum naues mißt: Lacedemonio (W trionis fiho duce illis propolito quali contumelie gratia multa enim beniuolentia « amicitia Cimonis familie cum Kacedemoniiserat.Vt igitur nullo magno aut pre claro facinore a Lacedemomo m imperio gefta ex Lacedemonioru amicitia eu i^ nidiam magis amp;nbsp;offenfionem adduceret paucis eum nauibus prfecit iuitum$« coadfuméxtrufit amp;nbsp;ab vrbe quotidie Œimonios procul filios habendos curauit vt qui ne ipfis quidem nominibus indigere fed allem atcp aduenticiivi eretur quo akeriLacedemonio alteri Teffalo nomen fuit .Videntur e^m omnes matre dir, radica geniti effetum igitur Pericles ob decem cidatas Thèmes male audiret tiu0damp;parum fubfldii expetentibus atep lingentibus miG^et ofca^nem vero. magnam obtredatoribus ad obiurgadum decket alias rurfup-damp;re,!^deCTtTClt;^eamp;^rt

iftarividebantar atcBindigna pati incitabant clam ^cedemoniosquod^^^^^

palam Atbenienfesrió auderet .Eodem tepore Potidea c^tas que fab lyre Ihthe . Lamp;metat^Xtblorum Colonia ob defcAlonem obfeffa ab AtbenieGbus ma turauit bellum.Veromtamen Lacedemonns mittetibos Athenas legatos rege$ Arebidamo permulta ex criminibus ref ellente leniente$ ammos focio^m^de vifum quidem aliis d. caufis bellum Atbeniefbuseffe inferendum ^ abduceretur vt decretumcotta Megarenfes refeindent8C cum eis in gn^ reddentJ^ cqericlesbuic rei maximeƒue^retur^o^^^^^

tra Megarenfes in fententia rfiyiet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;[^is de rebus in Senatu dixiffe 8lt;cG l^^atosex Eacedemoiis Profe,°s ^^ j^ prohiberet in qua decreti Pericles legem quandam protuliaet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V^ Perides ne tollas co erat inscriptum Poliarcem quenda ex kgatis d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-„^tiA nnam enua amp;nbsp;uertas tabulam. Nnu enimhoc fieri prohibetur lege que oratio quam equa ^^ babilis videretur nihilo magis Periclem per mouit ^ era igi u q.c faerG' priuata inMegarenfes fimultas.Comum autem caufa palam «imi^da^ntjacfo

A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;°accufeti Hoc quot;Pericles decretum mitehumanugt; monios qui apud eos Megarenfes a^ta^g^ Athemocritus miffusle qivifumeftAequitatis plunmumperfe j^ decernit Carinusboftiles effe Eatusculpa Megar^humvt fervatur t utempofthacMegarenhs; inimicitias necante denuntiatas indict sq w;iadi^eré taattica effet deprehensus capite pleamp;eretur i^^^um,m arando a^ger, tw patrio more adiicerentiuramento febisqqotan nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c rhaenupnuC^

uisU.adhec athemoentus cumhumirfadarei^r luxtaT^aGae ^^^ffî itur vero per^lgatis quibufdam Acharnei v^ibuT^i^^:mn^as Xn^n oreAln^bus idqrfam^o Ggn^^^^^ batur. ^binitio igitur quo pad::res fe habuerit non facile e c°gn • autemdecreiß friatunon fit:Vende auctorevna omnes fastum effe teftanu^; ^r^rä aliqui dicunteum magnitudine animi amp;lt;confilio optima qua a

ocr page 210

in fentetia pèrmaûnetqaod vifu taeedemonio^ experimetu ineoftatie coceffioem Vero confeffione imbecillitatis effe duceret. Alix vero magis fuperbia quada amp;nbsp;co tumacia oftentande potencie gracia Lacedomonios defpexide Verum turpiffima raufa omniu 8lt;que plurimos habeattefles buiufmodi fuifTe diciË Phidias fidior Iimulaceum vtdiximus faciendum conduxerat amicus Pericli amp;nbsp;fumma apud illii gratia i8lt; auHoritate ob eum inuidia flagrans nonnullas in fe inimicitias con/ titauit quidam multitudinis animoS in eo tentare aggreffi quale de Pericle fadlu ra effet indicium: Memonem quondam ex Pbidie operariis fubornatum fupplice in forum adducunt petentem impunitatem indicii amp;nbsp;accurationisin Pbidiam fu, Teipiente autem populo bominem conflitutaq: in contione accofatioe furti quidem Fadla mentio no eft. Aurum enim ita ftatim ab initio ad fimulacrum accomodaret Phidias Periclis fentetia vt facile cum vellet demoliri atq; expedere poffet quod B lt;Pericles tu fieri iuffit cuius gloria operis Phidiam onerauitinuidia atq; ob id potiffimumquod cum in fcuto dee Ama^onum pugnameffingeret fui iquoddam fmulacrum expreffit calui fenis faxû ambabus manibus attollentis:Periclis quoqi formam pulcherrimam imitatus eft:cum Amajone conferentis iranus habitirsaut 8tefigura eiufmodi vt haRam ante oculos Periclis pretenderetidtyex induftria amp;nbsp;fiimmo artifitio facium quali fimilitudincm occultare vellet que vndiep apparebat Phidias igitur roniecflus in carcerem morbo vitam finiuit:vt vero alii opinantur veneno inuide Pericli concitande gratia ab inimicis parato.Iudex vero Gliconis decreto immunitate a ^populo donatus eftmandataq? pretori cura e recuidhomo detrimeti caperet. Per id teporis Afpafia Lenocinii accufata eft ab Ermippo Co mico.Obiciebatur enim illi çp mulieres liberas cum Pericle coeuntes Ic^o excipet Et Diopites decretum fecit vt omnium qui de diis non recèle fentirent aut de re' bus celeftibus nonos fermones induceret nome deferretur. Volentes l:^c propter Anaxagoram in Periclem fufpitionem conferre.lubcnte autem popule delatise'' q: ad mittenteifc decretum fit ratu Dracontido decernente vt rationes pecunia:^ a Pericle ad pretoren referrentur.Indices autem ab ara ferentes fuHragium in ci uitate indicarent. Agnon vero hoc ex decreto fuftulit fed a mille amp;nbsp;quadringetis iudicibus indicium fieri decreuit :cum quis furti:autambitus:autnuuriar um li' tem exiftimari vellet:IDc Afpafia igitur com multa deploraret prêter religionem iudicii lacrimif^ fuis 8lt; obfecrationc:iudices ad mifericordiam comouiffet impe, trauit. Sed cum de Anaxagora effet fblicitus eu integrare vrbe emifit. Vbi vero (Dlphidiam 'in inuidiam 8lt; offenOonem populi incidit:indicium reformidans im' pendens bellum 8lt; ardens magis incendit in fpem adductus pode hoc padlo crimi, na edocere amp;nbsp;inuidiam lenitum iri cum in maximis laboribus periculiffyciuitatis ei fe vniuerfa ob illius auctoritatem atep opes comiffura effet.Caufe igitur quibus Pericles non permifit populum Lacedemoniis obtemperare hee fniffe dicuntur ve ritas autem incerta 8lt; obfcura eft.At Lacedemoni i cum intelligerent cO fiiblato: equiores fe Athenienfes ad omnia efle habituros iufferunt eos vrbem expiareiqd piaculo iam pridem:vt Tucidides inquit Pericles genuseffet obnoxium* Verum pa pertentatio longe contrarium ^ illi opinati fuerant exitum habuit.Non eni mo do fufpitionem Pericles amp;nbsp;calumniam fugit veruetiam maiorem auctoritatem amp;nbsp;honorem a ciuibus cofecutus eft:quippe quem hoflibus odio maxime atep formi, dmi effe opinarentur.(Quareante^ Archidamum cu Peloponnefiis in Atticamin uaenet Ggnificauit AthenienObusivt fi Archidamus vatatis ceteris vetuftu iure hofpicii ius belli firs agris abftineret:fiue vt in vrbe occafonem calumnie inimicis amp;nbsp;raduerfanis daret fe agrum omnem at$villas ciuitati dare ac donare. Igi^ La cedemonii Archidamo duce in Atticam cum fbciis magno exercitu impetu faciet

ocr page 211

9^

E)eaaftato$ agro in ficbamitias feFe^iribi cadra poruerut fperates Fore vt AE nienfesea calamitate permoti baudjniuriam ferret fed continuo in pu^-nam difc derent.Sed Pericli magnum ac periculofum vifum eft cum fexaginta Peloponn, Fium mitibus tot enim fuerant qui primum inuaferant pro libertate ciuitatis m; nus confrere erectos autem pugnandi cupiditate labemq? illam amp;nbsp;ignominiam i digneferentes leniuit oratione cum diceret celas arbores celeriter renafeere inte^ emptosautem bommes recuperare difficilimu efle populum tamen baud vocaui in contione veritus ne quid prêter fcntentiam facere cogeretur.Sed queadmodil nouusgubernator fpirante vento in pelago omnibus rite difpoßtis rebus intended arma artificio fuo vtitur defoecdis lacrimis precibuf$ timentium nautarû amp;nbsp;nau' feam nonferentium $ic ille claufa urbe prefidiilq: firmata fuo indicio arbitriocp ré gerebat clamores amp;nbsp;offenfionem bominu paruifaciens amp;nbsp;G multi ex amicis preci' bus ex iimicis minis amp;nbsp;icrepatione frequentes inflarent plericp obfeenii eStibus at $ cauillis veherentur i illius preturam vt ignauiam effeminatamcp amp;nbsp;que res atbe nienfium bpftibus proderet. Excitabatur etiam Cleon fretusira ciuium in Pcri' dem concitata ad demulcendamfe multitudine conferens. Blermippoquocp Ana, peOicos quofdam verfus in eum efferete nibil borum Periclem immutare potuitt led miti animo ac Glentio ignominia inuidiamcp fubiçns perferebat cum C.nauiu clam in Peloponnefum mitteret baud tame ipfe vna rem maritimam fed in vrbe af hdue manens ciuitatem m manibus babuit quoad Peloponnefes motisex Attica caftris abierunt. Et cfi profpiccre multitudini ftatuiffet agrorum earn vt in bello diuifionibus repetiuit agriep fortiones edixit. Éiedis enï Eginetis om' nibus diuiijt eorum agru AtbeniéGum iis quibus fors euenit.Quedam etia ex box mm detrimentis confblatio aftlicftis rebus afferebatur. Na claffis Pelopohefum

amp;cuens niagnam agri partem vaflarat viHaffy 8lt; paritas quafda vrbes diripueraj; iple E^ericlcs pedeftribus copiis fadlo impetu m agrum MegarenGum omni ex partcpopuiatuseft.$ic multis vtrinep terra mariq^ illatis multif^ acceptis cladi, busnu$ tarn longe Petoponnefes traxiffent bellum fed celeriter fatigati effent Vt abinitio Pericles predixerat nid diuina aliqua ius bummis conGliis obftitifTet Na contagiofa lues que inuafit vrbem fubfato iuuentutis flore' AtbenienGù vires vaquot; lt;.

emeter attriuit . (Quibus rebus vexatis pelle corporibus animis omnes in Peri,. c em exafperati incenG^ erant.AcVelùti äduerfus medica aut partem mentis er' '°re kp m°rb° cotradoinfurgebant feilet fuaf i ab boftibus peftem ex confluxioe invr m agreftis vulgiede coflatam multis limul veris tempore confufe in paruis oi^amp;usteruentibuf^ habitaculis fub tedto amp;nbsp;ociofe viuere coadis qui ante puro aeri «aperto affuet ierant buiuf$ rei auctore fuifle qui fufeepto bello multitudi irç^a^o in vrbem copulifTet nec vllo opere tantum numerum bominu exerce ret fedinftar pecudum ab inuicem corrupi fincret nec comutare fe vn^ aut respira

^pateretur.^is igitur fanandis boftibuf$ reprimendis eu adieciffet animumŒ., quot;nbsp;knrçs,copfeuît multif$ 8lt; fortibus ciuibus in eas impolitis nauigare iam amp;nbsp;perabat.Ee res en optima fpe confirmaret ciuium animos non mediocrem boftibj otmidinem tanta potetie mole allatura erat. lacp paratis influrdlify naaibas fua lt;nremem Pericles c6fcenderet ecce fobs defectio incidit inducftif^ tenebris at' oniti omnesveluti magno quodam tecŒo prodigioanimis cociderut. (Eumigitur-gu ernatorem perterritu at$animi dubiam intueretur Pericles fublatam ad eius do'e^°P.P°firit clamidem velatif$luminibus rogauit nue quid boc horrenda aut nui^dn L™s rei bgnum putaret. AbeunreiUoquidigitur intereft inquit aut acifrV at L ab 1quot;° quot;iß quod maius quidda eft Clamideid quod nunc tenebras 5, erum bec in pbdolbphorß fcboli^ difputantur Ita$aucOus claffc Pericles

ocr page 212

cAlind n*i!videturgeNiNe tanto Apparatu dignum fed cum facram Ëpidauru ob fediffet ac iam brem deditio^m fadura videretur de fpe magna pefte inuafefcete d2iea:u3 eft quê répété exorta non ipfb^ modo AtbeniéfesVerfietiam f iqui modo' aliquo ad exercitum propius acCeffifTent contagione necabantur. Ex boeinfenCos Gbi Atbenienfes lenire Ipecp addita ànimiiÉ excitare atq; erigere nitebatur.Haud tamen fuftulit iram ne$ab incepto furore reuocauit priuC^ fiimptis in manG fuf' fragiis abdicandi cum imperio amp;nbsp;pecuniis mulclandi permira poteras eft quam multa quincp amp;nbsp;decem talenta qui minimam feribunt.quinquaginta qui maximi fuiffe tradunt. Ei caufe feriptus eft aceufator vt HidomeneuS teftatur: Cleon vt nutem Tbeopbraftus:Simmias. Ponticus autem Heraclides ILacratidam fuiffe aOeuerat publica igitur inuidia ipfa ira veluti Aculeo i illum vna cum plaga dimif fa a multitudine celeriter defitura videbatur. Verum premebatur domefticis in' cdmodisquod enim neceflariis diuturna diOenfione laborantibuseX iis non paucof pefte amiGfTct.Nam maximus natu filiuS eius Xantippusamp; ipfe natura improbuf 8lt;vxorem iuuenemamp; profufam nadus Kandri Epiliti filii filiam patrisdiligetiS amp;nbsp;parCimoniam egre ferebat quod Gbi parce nimis amp;nbsp;exiliter fiimptus fuppedita' ret. Mittens igitur ad quamp;lam ex paternis amicis: PentliSnomine argentumac' erpit. Quo in pofterum repetéte PcricleS litem reièCit ad Fibum Quare adolefccS Xantippus difficultate maxima circunentus in patrem maledica coniicere amp;nbsp;pri mum domeftica eius ftudia ad irnGonem efferre fermonefcp quos cum fopbiftis co ferebat. Vt cum Epitimius TbeffaluS equum in acie iaculo intcremifTet :cum Pi' tbagora diem totum confumeret in perquirendo vtru iaculum autqui iaceret aut ii qui premia ponuntregius mortis caula ludicandi Gnt. Ad bec 8lt;vxoris calum' niam a Xantippo Stefimbrotus ait in multitudine diuulgata effe atepomnino inia nabilcm vf$ad extremu vite banc adolefcenti eu patre Gmultatem manGffr. In ea enim pefte cd incidiOèt in morbum Xantippusiteriit. IDefuncfta efl etia Periclis foror ex affinibus quocp cdplurimi amp;nbsp;ii quidem quoru opera in re p.plurimu iuua, batur. Nunqi tamé fatigatus eft fed iHManimi magnitudine inulta femper a cala mitatibusinfracftaqicdferuauit.lNcc eum flere aut funus ducere aut ad fepultura alicuius neceOeaccedere quifqua afpexit vnqi priufqi Paralo effet orbatus qui ei cx l(*ittimts filiis reliquus effet. In boe afitifluxus animo paruper tolerare tamë fuo more nitebatur amp;nbsp;(bbtS grauitaté amp;nbsp;conftantiam retine. Coronatus etia cd' mortuo filio intereffet afpedu ipfb douons magnitudine CuperatuscR. Na amp;nbsp;flcbi lem edidit voce amp;nbsp;vim lacrimard emiOtcu nibil tale vnÿ in rebq vita feciflet. At ciuitas multos ad bellu duces experta multo($ oratores cd null? nec grauitaté nec auctoritate idoneus effet vifus cuius fidei tantu imperid cdmittendu foret Peri, c!éq?ipfd (Iimmodebderio ad tribunal pretoria reuocaret meftus atep exanimatus domi lacés.Alcibiade alnlg amicis faadetiboeo fe cotulit.Sedatis plebis cdcitatif-in fe temere motibus cduerfus iterd ad rem p. capetenda pretorqp dcfignatus au, dor Irgis de notbis arrogade fuit qua ipfe ant?atulerat nee omnino fuccefloris in opia familie nome 8lt;genus deficeret. Que vero ad lege fpedat ita febabuemnt Pericles cd in re p.maxime floreret multis antea teporibus filiofçp legittimosba' beret vt diximus,Lege tulit folos Atbeniéfes haberi q ex duobus AtbenienGbus nati effent. Poftea vero qua Rex Egiptio^ quadrigata milia medimno^ frumenti dono Atbenifßbus mißt oportuit per eu ciuibus diuidt permulta funtigi^ notbis ex ea lege exorte acculatidesque tue quide latuerutcuntepticp fdt. Sed multi bo td delatores in pofterd extitcrut Qui igiëdanatiiudicio reddere coadi font baud mt'o pau-iores qurqi milibus fuerit. IReliquiq Atbenieles iudicati in re p.man terd. quatuordecim milia amp;nbsp;quadragita inueti funt Quara per indignd videbatur

ocr page 213

ièRëm que m tôt Domines Valuiffet hune ab eoipfo refeindi ani tuferatfed preferf fortuna domus PericlisaftliAa qui veluti contumatie elatiois Tue penaslu^let tie xit /ktbeniënfium animosexiftimantiumiprum numinis iram perpeffum humana Ope fubleuandumeffe Ita$ cocefferunt fibi Vt filius notbus in genus afcriberetitt bufdethep illi nomen effet.Atquibune quidem poftenon tempore marguis ^ hauali prelio deuiciffet Peloponnenfes populusvnacum ceteris ductus m^emit AtVidetut tunc quidem peftis nonvi repentina illa ac vebemcti Pe^cIemcOT te qua ceteros fed que remiffo quodam amp;nbsp;tenui morbo per varias mutationespro near longius fenGm paulatimtp coficetet corpus^ elationemanim Cupe^^^^ tylbeopbraftus in fuis libris quos de morali pbilofopbia edidit d^^^^ tirca ànUs vertatur mores amp;nbsp;aAi corporis doloribus a virtutefefc^^ Periclemcum langueret ex morbo amico cuidam qui eumV^endi gratia adle Incantationes qurfdam petentesco lo a muliercu is alligatasƒed^ bominempdamp;ianimo affedum faffe cum eiufmodi 1quot;^ perter^^^ iam effet ad moriendu vicinus circulantes pricipes duitatisat$ ex a^ q fupererantinmentionnilius virtutisvenerunt quantae^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

keftaStropbeorum numerG recedebant . ^Joules enito vi^orpro patria tt P ftatuerat.Atqkcquafi illo nibil audiente fed priuato omnife^ mterte te bantur.At illi fui adhuc compos omnibus;d^ u^'^^i^^ ducerent quoi; tuSihquitfeadmirari fi bec in eo maxime lau ig q• Anrihn^eontigif' fortunafibi partem vel maximam venditaret amp;nbsp;que vultis tam duci^^c tfy, fent quodaLmmaximum amp;nbsp;pulcberrim, effet Omnium Glentio prête nbsp;nbsp;3^^.,

moënim inquit Atbenienfis propter me nigram^^^ nbsp;nbsp;^ tu^bulenlffimis tem

ratione dignus non folum manfuetudine nbsp;cie e qGnvpntia aua

pribus t^agnifc^offcnfionibus p^^^^^^^

erat G quidem ex fuis rebus puicbern nbsp;nbsp;P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^1precipit inimicum cru'

bdneepinuidiev^ n^ttr'amp;XT^etOT cognomenti illud preciarum ab ado delem Ce preftitiffe. Ac mibi quidem v 5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ingenium ac vitam iU

lefeehtiafibiinditumbanevnam re^^ i^ at$vacuum ab inuidia reddidiO cenua caftiffime integerrime^verfatamve nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fya ^ malorumcp innoxium dl

!^±—-quot;-^^m aten Imperium obtinere non vt poete nof gnum ducimusrerumommu^te^tem a fy^^g capiunt cui locum que adusha, imP^tasopinionibusperturbantes Cuisp nbsp;nbsp;nbsp;^ ad quam neq venti ne$ tene

bitan dicunt tutam amp;.tangam f^'^PP ^omne tempus perpetuo brc^pitarequeant fed i°cudafetcnit^e *P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;R^atos maxime decore videa'

illuftretur quod eiufmodi vite ftatus amp;;mmor^a^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perturbatio

tur. n ipfos autem deos autumant def,dia od^a,i^;cit^

nesltequentet cadere que neinbomtne 4^ alterius difputatiomseffe.l^tut ^nt ccnuenire. Sedbec Eortailis v nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;atŒ optatum Atbenitnfibus tradide

tacfem aduerfa temporyiuttaus cogni fyPan ncognita eo ftau fub Kunt.lUambominesoffenfi potentia amp;^ .s feciffent pcnculemconfeffi funt in lato e medio cumin alus oratoribusac^grauitatë naturaeffe non poffe. At elatione animi modeftia m mansuetudineve iWasininuidiaseids opes domiufi$amp; tyrannum ab

fidium ciuitati Euiffe apparuit tanta poftcontagi r $•.•ri

,ferunt queiUecobibendo deprimendo^ incurabilia Eunlicentia probibebat.,

ocr page 214

RAIDITVIVI EST agraaibus fapientibuf^viris iti conferendis muneribus non modo dantis accipienti($' ^gnitatam: verum etiam rei qualitatem effe feruan, ^arn atqp metiedam namfi aut gladium muleri aut fpe feulum viro elargiretur aut enfem pbilofbpbo vel mul' iiindodlo librum:penitus inepti atq; ftulti videremur ^ffent eni buiufhiodi munera ' ab ingeniis ftudii^B ho' ,,j V©Dfi peregrina atq; aliena amp;nbsp;nulla animi iocunditate fi^'C^uIlo'ém^ïï^^ï^'accipienrcSïïfficerentur Quare ineptiffimu pene dicere Appob f Imem natem delpbicu qui aureum tripodem Socrati dandu iudicauit.Cum So' crates aurum 8lt; argentu vt ferunt non amaret. Hinc eft quod prudentiffimus ilfe Vlixescum ingeniu atep ftudia Acbillis percepiffet 8lt;vellet illum fub pannis nw Iiebriba celatum dignofcere arcus 8lt; gladios Lccloomedis natis inter quos Acbil' les ignotus aderat prepofuit. Ego ita$cu nouiffemiam dudum vehementer teamp;' religionem amp;nbsp;fapientiam fine qua meftem lugubremq^ vitam degimuscolere atep ftudio 8lt; (uauitate legedi captu effe animo inftitui vitam Fabii maximi viri chrif limi 8lt;imprimis prudentiffimi qua nuper latina feci d.tue legenda tradere:amp;no mini tuo clariffimodedicare. IKiam non parum frucreus8 lt;vtilitatis exempla clanf fimoru viroz p quauis gentilium nobis affere poffunt. Hinc eft quod multi fapicn, ttffirni viri bifloriam vite magidram appellauere namlongediHicile mibi videtur bac tam breui etate noftra imperatorem rem bellicam Senatorem rem p.beneamp;'. prudenter adminiftrare pofte Si clariftimoru viro2p res geftas non perlegerit Mul turn plane ipf i precepta que a doAiffimis viris traduntur permultum etiam mul' tarum rerum vfus nobis prodifte poterit G cum exemplis preftatiftimoru bominG coniuneftus fuerit. Quis enim eft qui iufticie amore non ardefcat G Ariftide Atbe nienfem legatf'Quis eft qui animi libidinem non extfgueret atqi cavitate coleretiG Alexandrum Darii filias mira 8lt; Gngulari pulchritudine ornatas accuratiOimein. taAas(eruauifle audieritfQuis legendo Fabritü fortitudine non admiraretur 8. coleret qui neep auroneep terrore ingentis bedie a feroci Pirro fua animimagnitu dine dimoueri potuits ' Neleio profecto quid fit quod magis animos noftros adcogt; ledas virtutes trahere poOit ^ipfa rerugeftaru cognitio Quis e qui fe omnino iit teraru (ludiisno deuoueret:S(aut platonem in Egiptum proficifcente ftudiorii gratia legeret^aut Appoloniu Arabia Syram Perfas Medos difciplme caufa pote tem audiret fed vnde ed quod apud grecos geda 8lt; laudes clariflimoru virorum? conuiaus canebantur niG vt ad virtutes cdparandas adofelcetes prouocaret hince g, Demetrius Phalereus Ptolomeu Regenradmonuit vt libros in quibus boni re' gis officia (cripta effent nu$ e manibus dimitteret.Itaqi Fabium maximu virum clariffimu legasobfecro. Tanti eni huc facio prudetia aut fortitudie animi vt vni? Eierfos pene Romanos antecellucrit Quis dubitat nifi IFabiu in fumo illo labore ac: periculo remromana (eruauiffef 'Qqem no vt prudente ta tu fed prope vate omni^, que tune evenerunt romaniadmirabatur:Quod G Torrentius Varro vir Temera' nus co filio Fabii vfùsfuifïet nu$ Anibal tata populo Romano calamitate infIixif fet nufyeannarum yicus tot cadauera tot funera vidiffet nue p p. ro. drage fuorum riuiu tanto queftu ludlucp deploraffet.Sed quid tata cura Fabiu laudare nitimur fui iphus res gefte qualis in republica qualis in re militari fuerita capite vt aife vf^adalceni difigcntiffime indicabant

ocr page 215

Ptutarebi Miftoriograpfoi gteci De Vita at^geftis Eabu maxi hiRoriap Ant. /Tudertmu Ejpmium in faunum traducliLinguagium Incipit.

Q^RICLEM VIRVM inter memoria dignosconma j/Urératum vt accepimus Fabio comparandum duxirn? |^n^eruntvra nimpbarum bunc genitumcffe. Quidam !tfvero EHercuIem apud fluuium Tiberim cum muliere! 1/^igna congreffum babuiffe anerutamp; Fabium viru op' ^^imum a quo Eamilia Fabiorum Rome initium habuit fj^enuiße. Quidam aute prifcos buius generis viros ab agrorum foffione fodios olim appellatos memorie tra' i^lc@dht!$icietflitituTnl$ foffe nuncupantur;8lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fodere dicitur. Dc,

iridemutatis binis litteris Fabii cognominati funt.Cum multi magniqi viri ex hac famihaa maximo Rylao defcendiffent 8lt; propter hoc maximum Romanis cogno, minatibus Quartus erat Fabius maximus dequo hec fcriptuti fumus: Erat ei cor poreum pronomen VcrucofTus çp parua carnis elationem innatam in fiiperiori I^a bii extremitate habebat.Sed (Dnicula quod agnomen fibi erat parua pecude fg hificat/Namcum puër effet a magnitudine amp;nbsp;grauitate morum:hoc nomen fibi Vendicauit. Veram ex eo çp quietem atq? taciturnitatem adamabat 8lt;mustorum' Pndorapuerrfes voluptates attigebatamp; (eruis ac difficilius difciplinis percipie' rt'.fefe familiaribus facilem obfequentecp prebabat:intorporisatq? infpientie fix' rpitionemminus domeftici iIlius homines ducebantur. Pauci erant qui animi fui innatam latentes conftantiam 8lt; egregiam magnanimitate cognofeerent Verum extemplo indies rebus excitatus id quod facilitate ludicabantanimi immobilitati timorem vero cónGlmto ingnauiam autem omnibus in rebus 8 lt;nbsp;quod nibil egregie prêter cetera ftudebat conftantiam atep grauitatem effe multis Ggnificauit. Nam cum animaduertiffet rei p.magnitudine bellorumep multitudinem corpus ad rem militarem tan$Gbihoc innatum effet exercuit 8lt; eloquentie ad populum perfua' dendum quod maximum eft vite ornamentum atep decus fe contulit. Non ent pro ptusad dicendum neqiomnio ineptus natus eratfed rude ingenium atep non fatis mediocre acumen mentis natura cum induerat'Orationes fuas Tucid.di perqua limifes fiiiffe afferunt INam eam habemus orationem laudatiuam quam poA confw latumih funere filii ad populum habuit Triumphos qui$egit fed primo deuidis Libicis triuhlpbauit.Nam Libici ab eo in acie fuperati multos ex fuis amitteres adalpes fefe'receperunt amp;nbsp;miferi ac rebus fuis fpoliati ab Italie finibus fe cepere. Pofti? Hahibal in Italiam irrutus amp;nbsp;primum apud Bebiam fluuium dimicans yiz dorcuafitper Tirennurrqi agrum predado iter fecit terrorem ingcnteat$ trepi dationem Romanis iniecit prodigia parum Rome confueta ex fulminibus partim omnino extranea atep horrenda cecidcre.Nam ex (cutis fan guine emanade 8lt; me' tentes apud Antium cruentas (picas cccidiffe amp;nbsp;lapidibusigneisat$ ardentibus aere pluiffe relatum cft. (Telum fupra phalerios fcindi vifum amp;nbsp;multas hinc fortes excidiffe. In quarum vna hec erat feriptura.Mars fua tela quatit: (Gaius vero fh' minis cofulvir magno animo 8lt;glorie cupidus magnis fucceffibus antea audader confecutuselatus nihil ad hec trepidare. Qui eu a fenatu reuocaretur prêter col' lege ^ntèntiam vi fado impetu Gallos vicerat.fabium autem prodigia qul^ mul ta inflarentquod nulla inerat ratio mirius flexerunt amp;nbsp;cum paucitatem hoftiuac return penuriam audiuiffet:Romanos forti animo effe adhortebatur perfuadebat 9 ex co ^Hmibal exercitatummilitem ad plurima bella habere minimecum illo

ocr page 216

Mianas conferendaseffe: Veram Geris preGdia mittenda amp;Æevires Blanibalis Ra tibus ciuitatibusm fidepopuli Romani per feipfas tan^ fpfendens flamma quefe nibus modiciGp fomentis aliter infirmandisfore. Sed Flaminiu in fententiam fua trahere Fabius non potuit dicentem non permiffuru bodes Rome appropinquare neep quemadmodG olim Camillus in Vrbe pro patria dimicaturu . Itaq? iuffit tri' bnnos militum copias educere'Ipfc eu in equo infederet equo fremente nulla ma' nifede cognita caufa mirabilediduiter eurrendu corruit in caput DMec tamcfeiv t:ntia fui Flaminius deftitit fed vt prius conGlium ceperat.'' Hanibal obuiam ex ercitum ducereapud lacum trafimemnu in etruria copiasftruxit:CG militeS pre' !ia confererent terremotus fad:useft:8lt; Vrbes (ubmerfeSC curfus fluminri fedcs dimiferant fuas montium precipitia fcifla fùnt.Que prodigia amp;fi tantopere feui' rent nemo tarnen pugnantium illa per tumultum acceperat. Ipfe quidem Flamini? poft$multa facinora geminet amp;nbsp;Roma 8lt; forti viro digna cu multis ek optimati bus oppetiit.Aliorum vero qui fuge terga dederant ingens cd edita cedeSb(Quin decim milia hominum eo die cela totide capta Flaminii cadauer quod propter yir tutem illius tumulo mandare at$boneftare cupiebat Hambalinter mortuozpfu nera haud inuentum eft 8lt; vbi occultum iaceret omnino Hariibalem latuit.Cala, mitas apud Trebiam fufeepta neqi per litteras imperatoris necp per nuntium Ro merede cognita fuit.$cd dubia incerta,opinio mentita eft. Blanc autem primu Pomponius pretor audiuit conuocato populo neq: ambages ne, captiones memo, rans.Inquit o viri Romani magno in pretio vidi fumus exercitus perditus caAra direpta Flaminius confulin acie cecidit.Confulite igitur de vcftra falute hec ora' tio apud tantum populum quemadmodu mari vis immanis ventorum incumbens ita vt corpore quodam mentes omnium @ccupauit ita Vrbem perturbauit vt in ta to terrore confilia hominum rationeGp non fufficienter.Sed ab ommbus tame t^' dem in vnam fententiam itum eft didatoremdeßgnari opportere qui fortitudine animi 8lt; Gpientia eundispreftaret hunc vero effe Fabium maximum virum huic magidratui parem animi magnitudinem 8 lt;morum grauitatem cum etate haben tcm.Qui animum ad conhlia corpus vero ad robur in adolefcetia indituit amp;nbsp;auda ciam cum prudentia temperauit. Poft, in vnum fententie omnium congruerunt 'Fabius ditator dcGgnatus magiarum equitum Lancium minutiu dicens primri a Senatu peciit vt equo vti Gbi didatori liceret.Non enim antea equitare didlato ri fas erat. $ed per quadam veterem legem prohibitu fuerat Gue,maiores viref inefe ac pedes manucp conferere arbitrarentur amp;nbsp;propter hoc imperatore in Pha lange permanere opportere nec locum defercre Gue quonia ad alia omnia tiranni, ca magna, Gt principatus potentia in hoc appareret didatorem volente populoi digere .Verum Fabius cum vellet imprimis principatus magnitudinem ac mole। toftendere vt magis obfequentes (ibi ciues redderet invnum colledis quatuor 8lt;vl ginti lidoribus progreffiis eft. Altero ex conGilibus occurrenti per premiAum mi niftrum ludit vt apparitoribus dimiffis inGgnibuffy magi(Iratus depolitis Gbipri liate obuiam incederet. Pod hec cum pulchre orfus effet populricp edocuiffet que admodum ignauia negligentiacp aduer fus numina 8lt; non improbitate pugnanti^ male dimicatumeffe exhortatus eft Gios haud bodes formidados ede verum dus bonoris propiciationif, gratia hoftias ede madandas non (uperditione fed piëta te Romanorum virtutem ad audaciam reuocans 8 lt;deorum cofidentia terrorem tx mentibus conflando propulfans.Tunc iCpediS multis ex li bris fibillinis vbi rc' tum Romanorum (ecreta recondita erantrferuntquedam ibioracula inuentaefle q le ad fortunas 8lt;ad res illas geftas conferebant 8% id quod ibi cognitum erat^ro Lceb.:t:ad alterum loqui. Progredus didator ad plebe vouit diisomnia eiusanni

ocr page 217

caprarum luam oaiuni atty boum feta que Italie montes phnitie^ at Hamina amp;nbsp;parta ea m regione educarent fe madlaturum fore:8lt;trecenta xxx: tria fextertia: totidertiq; denarios pro mufeicis fpecftaculis faciendis in ipfa impenCa fecoHatur^ tettiämQi paPtem additurum boc caput eŒodio miryade dracbmaru amp;nbsp;drachme tria milia quingehte odlóginta tres amp;nbsp;oboliduo diligëter ad diuifumhuius multi tudinisofatioe rëdd?re perdifficile ed. His qui ternarinumèrii virtutem laudare Voluerit quod natura perferius eft amp;nbsp;primus perfectorum principiuqi multitudi, hisiiïipfdeft amp;nbsp;primas differentias ordine fcp totius numeri mifces atep aptedifpo nerisïh ipfum refumit.Cum igitur Fabius fententiam multitudinis circa rem dilt; uinam copofurfe locundam ad futura illam reddidit. Ipfe cum fpem omnem victe rieih;ferepofui{fe€tah$deus virtute ac lapientia rebus afpiraretcotra Hanibale iter intendit.Non eo animo vt dimicare vellet fed vt tempore illius vires attritas redderet:8lt; rerum copiamad inopiam amp;nbsp;exercitus magnitudine ad tenuitatere? duceret.Vnde boftes profequens per loca édita exercitum ductabat 8lt; poGtisca' ftris tacitus cofedebat du vero illa monebat per loca montiGexercitu cu iter facie bat amp;nbsp;tantum fele Hannibali oftendebat quantum ex loci intercapedine ad pugna dum iriuttus cogi non poffet. lta$ hotibus tan$ pugnaturus effetea cunctatione torrore m-uti^bit.Sicitaeptempora producentem Fabium omnes afpernebantur 8lt;f0rdida de eO in càtris fama vagante bodes eum magnopere formidantem nul liufq? precii edearbitrabantur. Hantbal vcro multa audaciaviru ede Fabium cen/ febat.Nam Colusille Fabii grauitatem at^fententiam bellandi coguofeebatanim, . adu°rtamp;bat$multa ärte multa vi illum ad conferanda prelia alliciendum:res(Car„' tagmenCimn ad pérniciem Futura effet cum iis rebus quas ad bellum portauerant non dimicando Vti nd fotent amp;nbsp;homines aC resquibus egerent minuerentur atq; fruflra confumeretur. Itacp Hannibal omnia temptans verfanfq? arrimfi huc atep it fuc tacp fortis athleta ad omne genus doli ac fraudis impelledi gratia. Fabii ad co ferendas manus vt eum ad illud dimicationis traheret quod prêter fecuritate ra-tianemcpconfilioru eius effet variis modis illum lacefTebat. At Fabium prudente . fortemcp virum riullomodo dolis fallere potuit. Sed Minutius magifler equitii ho mo fcrox8 lt;importunus atq? temerarius 8lt;lingua imodicus qui ftudium at$au' fumexcrettusquem infanoimpetu 8lt;inani fpcimpleuerat de Fabio turbuletos ru mores ëfferebat. Qui in Fabium per contationë maledicta torquebant: Hannibalif pedagogum appellabant: Mmutium vero magnum viru'8lt; Rome dignumimpe, ratorem predicabant: Minutius magnus in elatione animi atcp petulantia ductus illuni per montes copias ducente tan$ pulchra 8lt; eterna Gbi Ipedlaculafeciffet ne rpteere boftes Italiam ferro ignicp valantes ludibrio habebat. (Qui amicos Fabii P terrogan^iriquit fi in celum migraret Fabius num exercitu tanfyhabitande terre fpe delectus duceret amp;nbsp;nebula at$calligie teAas bodes fugeret. Cu bec ad Fa, bium per amicos relata effent amp;nbsp;perfuadereturvt potius pericula adiret g? ifamiz tollerarer refpondit Formidolofior quidem nunc viderer fi dum (comata conuitia$ timeremameoru ratione confixorum di(cedere fi hic timor quoad patria 'turpitu dinecareat.Werumterror qui ad gloria hominum 8lt; calumnias falfbfq; rumores at tinet minimc quidem dignus eft homine huiulmodi magiflrati igerente fed eo g fermtlilisquiipCum male imperare aC dominari fentiunt. Poflbec Hannibal in er rorem incidit. Nam cum vellet longius a Fabio exercitu (educere amp;nbsp;in planicie pa buloexbuberantem venire iuffit repente poft cena aducibus i Cafmatem agruda ci. Illi ab Latinorum nominibus propter Farbaricu ydioma abhorrentes ad' Cam panie Fines ad Vrbem Cafilium exercitii Hannibalis ducunt hanc Vrbem Alocra Wis fluums quem Vulturni Romani vocant pet medium fluens diripit bec regio

ocr page 218

montibus cirenmfepta eft:amp;a( tmare vallis exit' aperitibiccircufufus ffuuius eX Ragnis oriens (pFundiffimas bàrenas babes amp;nbsp;ad mare rapido impetu profluit buc cum Hannibal co tcndiflet:Fabius cognitis viarü greffibus ad fauces quatuor mi' ba mthtü collocauit.Alio exercitu (ùper alios collo pulebre difpolito ipfe cum leni expeditae^ armatura in vltimos boftiu irruens in uCum exercitum difturbat: amp;nbsp;ad ocftingetos trucidat. Qua ex re Hannibal cG vellet ex hac valle copias eripere 'co, gnito loci errore ac rer culo duces in cruce fubftulit.Sed per boftes loco munitiffi mos freto viam facere diffidebat nam cu trepida omnia vndig^ad fuper^dos fait, cxifterent 8lt;omnino erumpendu effet ftatuit artificioQ i calliditate boftes circuue, nire.Sed boc 1uiufrrodi fuit cum duo milia boum ex agrefti preda colligeda iuffiC (et imperauit vt orrniu ambobus cornibus faces ardetes ex aridis minutif^ virgis colligaretur deide ortis tenebris editocpfigno boues loca arta ad cuftodias boftiii amp;nbsp;ad cacumina montiu ab illis quibus res demMdata effet concitaretur.Ipfe qdre, liquum erat exercitus per Glentiu ducebat boues vero adi quoufqi ignis paulatini materia exarfit nullo ipetu ferebatur. Quo facftu eft vt in admiratione paftores ex montibus cpfpicientes ea fl^ma que fumis in cornibus fulgebat traberet t^^ exer citus fubvno multozp lampadum ordire egrederetur. PoRqivero exuftis cornib ignis carné tetigerat amp;nbsp;in vftione vexati capita qualiabat ad inuice$fefe igne re' pleuerat (ine ordie gradiebatur.Verum anxii attp exterriti curfu per motes diffi' pati ferebatur amp;nbsp;frontes fumafep caudas incenfas babetes multu filue qua fuga in erat incediis mifcebat.Quare Romanis qui ad faltus infidédos montium difpoßtl erant borreda fpcd:acula prebuerut.»Ja faces illis jifpiccre videbétur 4a difcur' rentibus paffim hominibus coportarentnrJtaq^ Romani multo terrore affeci''ne ab boftibus bincat$ bine circûuenirctur ad maiora caftra venietes tumultu^dop lidia deccfTere. Interea fummis montiu lugisa leui Hénibalis armatura occupatis reliquum exercitum multamq? predam agens intrepide montes cofcendit At Fa, biusipfs in tenebris dolos perferfit »Jam quedam ex bobus palentesin confpedii eius prodiere. Quare tin ens ipfa in ncd:e inedias exercitu macies redadu filen/ tem tenuit. Poft^lux ortae:Fabiusi vltimos bofliu irruit amp;nbsp;per alpera iniquaty loca magno cum tumultu preha mifcuitdonec ab Hanibale miffi BHifpani bominef leuiffimo corpore celcribufq : plantis amp;nbsp;ad montes fuperandos aaiffiiri clamore in grauem armatura Romanorum irruunt amp;nbsp;magna edita cede Fabium ad caftra co cedere cogunt. Tunc acciditvt turpes de Fabio rumores fabularentur amp;nbsp;pereo' temptionem haberetur.DJam cum non multum audacie vteretur in re militari t^' ^conGlio amp;nbsp;prudentia Hannibalem expugnaturus effet iis duabus rebus fupera, tus 8lt; aftutia bellica vicius apparuit.Cum enim Hanibal vellet Romanorum ira magis contra Fabium irritare' Poft$in agrum illius ventum edtomnia alia diripi acincendio corrumpi iuffit. Que autem Fabii erant tantuirodo feruanda curauit: amp;nbsp;cuftodiasappofuit que vim atgi ferrum ignemcp a rebus Fabii propulfarent bis Romani relatis multum a tribunis populi de Fabio in contione ad plebem inclama tumeft Metellus fuadendo atq; irritando ron propter inimicitias erga Fabium fed Minutii magiftri equitum familiaritate ad bonorem atlt;p gloriam Mtnutiica, lumnias Fabii transerebat . Non parum etiam Senatus ira in eum afficiebatur: accufans padli conditionem quamde captiuis cum Hannibale habuerat . Nam conuenerat inter Romanum:plenumqp ducem ex captiuis virum pro viro comrru' tare:8lt;qui plures reciperet quam redderct:pro quohbetdracl masquinquagin, ta amp;nbsp;ducentas fblucret . PoRqua igitur compertum cft didatorem quadraginta 8lt;ducentos plures captiuos recepiffe quam dediffe : Senatus padam mercedem pro redéptione perfluere nolwtrfcd Fabid acculauit quod inutiliter amp;lt;incó{hku

ocr page 219

Senam bomfesqui borium preda ex ignauia Fadieffent redimeret ciuium iram equo animo tulit.Sed cum fibi pecuniaru inopia effet 8lt; fidem erga Hannibalem Violandam non ccnferetamp;ciues captiuos baud deferendos putaret filium Roma legauit precepitq;vt venditis agris argentu eveftigio in caftraad eu expedaret venditis abadolefcente viVis accéléra toqiad patre reditu ad Hannibalem rede' ptionis promiffam mercedem legauit captiuolq; recepit. Poftea multis pecuniam reftituere volentibus illam penitus renuit atqi dimiOt. Poft bec romam factorum caufa accitus dictator Minutio exercitum tradidit 8lt; non modo imperauit verum etiam multis admonitioibusatq: precibus egit vt cum boftibus preliu mifcere no auderet bac oratide nequa$perfuafus inimicus repente aniir u ad pugnandu ap, plicuit.Gim Hannibalem magna cu parte exercitus frumentatum efle profectu animaduertiffet ad reliquos irruens v($ad vallu ingenti édita ftrage omnibus ter roremobfidionis miecit amp;ab Hanibale recollecto exercitu tutusin caftra fefe re, cepit feipfumimenfa iadationeatqi audatia extollebat.Œonfeftim fama ipfo faci, nore maior Romam aduentauit.Fabius bac re accepta inquit magis fecunda Mi' nutii fe pertimefeere. Populus vero boc fuccefu elatus animo in forum letus con' currebat.Metellus tribunus plebis orationem ad populum babes Minutiumlau' dibus extollebat. Fabium vero non ignauie fed proditionis accufabat.lNon ex aliis primos ac potentiores quod bellum ad populi interitum protraherent increpabat: inquiens vrbem ftatim in Monarchiam liberam atepimpunem futuram:Hanibale $ propter rerum imorationem vires ausurum qui tan^ Italie dictionem haberet rurfus indies ex libia alterum exercitum fufeepturu. Fabius progredies nulla in re didta tribuni plebis diluere curauit.Sed inquit ^ primu Gcra effe celebranda vt exercitum repeteret 8lt; inimicitias pro reglido imperio ggt;iiuffu fuo pugnauerit penas lueret.Ingens in populo bis verbis tumultus ortus eft tanq; ipfe Minutius indifcrimen mortis futurus effet. Nam licebatdidatori bomirem in vinculis con licere 8lt; condemnatum necare. Preterea arbitrabanturanimG Fabii ex multa ma fuetudine dimotum durum atq; inexecrabilem futurum.Quare alii timore affedi Filentium agebant:Metcllus vero audoritate tribunatus nam fblus bic magiflra' tus defignato didatore audoritate fua aliis amittentibo retinebit multis preciba populum cohortabatur ne Minutiu defereret nc$ea pati fineret que Mallius tor quatus tiliam fubire coegit quem re bene gefla coronatum fccuri percuti iuffit Se fra 11 tirannidem abolere curatur' amp;nbsp;pericula Minutii propulfuru aiebat Roma ni bac oratione perfuaf ide abrogando Fabii imperio nihil audere: amp;nbsp;fi de Fabio fe' da tama in vulgus diffipata fuiffet.Sed Minutium didatori imperium agendum belloq? adminiftrandum pari audoritate equante iquod antea Rome nemini vn^ ^ciderat. Deinde poft canentem calamitatem hoc iterum adum. Nam tunc cum' mcaftris didator preeffet Marcuslunius 8lt;cum in Vrbe opuseffet ordinem fe, natorium repleri quod multi in bello Senatores ceciderat alterum dilatorem ere-^runt Fabium Bulconem hic poflcp ad bellum exiuit numerum hominum recette Ipitatqi Senatores inde mortuoru loco fuffecit eademq? die lidtores amittens fefe inter turbam admifcuit amp;nbsp;ad négocia peragenda cu fais difpenfatoribus tan$ pri' uatu^n forum fe contulit. Minutio ad parem imperii portidem defignatoopinio

. bium tumultuacturum efle ac vehementer miferum fieri quod meu baud^ tecte lu^catum fuiffet. Sed non fuam calamitate effe cenfens illorum infitiam fa' yientis Diogenis animum fe induit qui quodda ad eumdicete hi te rifu profequut quitat ego minime ridiculus fum cum arbitrer fblo illos ridiculos effe qui alios t ^eant 8lt;qui huiulmodirebus moneatur.Si Fabius equo animo femper tulit cat qpe contraeamagebantur mentem fibi philofophorum fingens quifentiunt nullae

ocr page 220

iniuria virumprotum ata' ftudiefüm affici poffe. Sed cem propter rempublica te meritas populi qui Formidabat de falute Minutii in famentis libidine conferende pugneteruciabat.Fabius pertimelcensne Mmutius omnino demens gloriatat^ elatione quid male ageret clam omnibus ex Vrbe ad caftra difccflit.Qui poftifyin cadris fefe recepit:Minutio voleti mutuis vicibus equatu imperium agere baud' ceffit.Sed illud optimu ratus exercitum cum eodiuifit vt felus ille non fumamini perii fed partem retineret.Ipfe prima 8lt; quartam regionem luo fubimperioaduo, cauit: Minutio autem pariter diuiGs fociorum Freßdus fecundam ac tertiamini/ partiuit.Cum Mmutius propter equatum fibi fumumimperium fpiritusextolle ret amp;nbsp;quodamodo Fabii dignitatem per fe delufim putaret^Fabius Minutiù mo, nuit freéle faperet arbitraretur non aduerfus Fabium fed edtra Hannibalem fibi bellum conflare.Si vero cû collega dimicaret fibi peifunderet qu5q? Fabiumvin' ceret atep male afficeret nd tarnen ciuibus viciffe amp;nbsp;gloriam confecutusfuiffe vide retur:cü falutem ipfbrum contempfifTet.life vero bec ironiam effe feuilem putauit (Qui fortitum exercitu accipies priuatamgiuifamq? militia agebat. Hänibal baud ignarus barum rerum infdias tendebat. Erat tumulus quida mrdius inter caftra Xomanoru atep Penorum ad occupandu facilis:8lt; occupatus caftris prebdiu erat amp;nbsp;ad ominia congruus:bine fubiedba planicies propter nuditate longe profpicifo' teratibabebat vero quafdam foffas aliaf$ concauitates.(Quapropter bac facilitate occupandi Hannibal tumulum occupare neglexerat. Sed vt dimicandi opportuni, tasin eo effetin medio illum reliquit Poft^ cognouit Minutiu a Fabio feiuneftum nodlu per latebras tumuli quoflam cx militibus difpofuit colles occupaturos vtik luxitdies aliquotpafam mittitqut Mmutiu circa bunc locum ad pugnam prono' carent que res pro fententia Hambalis euenit.Primd Minutius fcuemarmaturi deinde equites procedere iuffit:poflremoanimaduertens boftibusqui erant m tu, mulo fubfidia ab Hannibale mitti Arucftis omnibus legidibus procedit amp;nbsp;fortiter atq; equo marte contra bodesintumulo pognauit donec Hannibal pofb^ ratioage de rei amp;nbsp;tempus cdueniebantg; latera nuda inßdentibus ille prebebat ßgnu aggre diendi infidiatoribusedidit'dato itag; fig no vna infurgut infidie 8lt; clamore incur, fin tes poftremo@trucidantes ingenti turbatide ac terrore Romanos opprimunt Minutiuscum ludraret oculis omnes duces locu in acie reliquiffe 8lt;defrerata fa, lute in fugam fefe vertiffe omnis animi fui ferocia concidit, piumide lam pugna fu periores per planicie vndicpdifcurrcntes diffipatos Romanos trucidant.Cumta' ta calamitate Romani laboraret periculum minime Fabium latuit.$ed cu videre tur futuris rebus auxilia eße preftanda legiones in aciem ftruxit curauitq? quoin loco belli fortuna effet cognofcere fed nd per exploratore verum ipfepro valloom' nia fpeculabatur. Vt animaduertit diffipatas Romanoru copias 8lt;vndicp ab bofte circumuentas ingenti clamore fufpirans coxamg pullansad fuos inquit o Hercules celeri ^ ego exfpecflabam tardius veroep Minutius accelarauerit feipfum perdi, dit eu luxifTet Cigna ftatim efferri 8lt; milites fequi exclamauit nunc o milites qui, eumi^ Marcum Minutiu memoria tenet curCum properet Eft enim eu fplendoré turn patrie amore vir preftantiiTimus Si ante (ua celeritate in aggrediendis bofti, bus erratum eft aliud fucce nuendi tempus babendu. Itacp primum difcurretes Nu nidasper campum ferociter fundit fu^atqideide cdtra eos qui a tergo Romanos infedlabatur irruens obuios trucidat. Reliqui priuf^ caperentur ac fe effunderet inclinata acie diffugiunt'Hannibal cu perspiceret fuorum fugam videret^ Fabid ftrenue egregieq? inter Penos pugnante fupra ad Mmutium in tumulo pugna co' bibuit amp;nbsp;receptui dato figno Cartaginenfesin caflra rcduxit.Necnon a Romanis Â-benter tentoria fua repetuntur,Ferut Hannibale e pugna defeendente loquetfy

ocr page 221

de Fabio ad fuosiocando dixiffe. Könne ego vobis predixeram Tepics banc nubem que bas in montibus fedebat temperate amp;nbsp;procellam nobis oblaturam ƒConfedlo prelio Fabiusomnia boftium cadauera fpoliauit atcp difceffit amp;nbsp;aduerfuS collega nibil fuperbemibil mohfte predicauit. Minutius conuocatis militibus fuis buiuP modi oratioem babuit. Viricdmilitones nibil errare magnisin rebus maiusquod da eft $ fit pro natura humana. Sed boni fapientiffy viri eft G ipfe errauerit in reli' quum tempus dolorem fe fibi afciCcere. Ego itacp parum fortuna accufms fateor circa res magnas laudem verfari.Que enim pertantu eui non percepi exigua pars diei me monuit. IKIam cu minus idoneus fim aliis imperare orus mibieft alteri pa reremec illos veUe vincere a quibus pulcbru edet (uperari. Vos ceteroQp (ub im, peno diditons militia agere decet.Deofficio aute quod erga nos Fabius contulit ipfe dux ad agedas gratias futurus fnm primuep meipfum prebiturus ad eius luf. fa atep Imperium ful-eundu boc cum dixiflet motis Ggnis fequentibus omnibus ad cadra Fabii exercitum dudlauit. Ingreffus vallu cundlis admirantibus atepambi' gentibusad tabernacutu pretorium contendit amp;nbsp;pro temptorio poGtisGgnis Fa' bmmegrediente eius parentem magna voce compellat. Milites quoq? militum pa tronum dicebat. INam bcc erat ea appellatio qua feruati bommes erga eosquibus falutem coparafTert vtebantur.Fadlo Glentio in lec verba M nutius fermonemi ftituit:Binam6 dictator vic!loria eodem die ingenti cu gloria comparafti fortitu, dine quidem bodes prudentia ac probitate collegam vicidi.Quaru altera nos fer' uafti altera fuperatos docuifti turpi pugna abi!lo a te aute amp;nbsp;virtute 8lt; falute vi, (/los.Ouare cum digniore appellationem non habeam optimum patrem te appello Cuoniam maiorain me merita funt tua qiea que a patre acceperim ab il'o enim vi tam dumtaxat:a tevero ralutem vna cubis accepi bis didis Fabium ampfecditur boc idem milites facietesadinuiceobfculabaturJtaqpgaudium atep Giauiffime la crime caO ra occupauerant'lDeinde Fabio magiftratu deponente confries rurluS debgnantur. Ex biS primi fpeciem belli quam ille indituerat (eruaucrunt namß' ciis prefidia ferentes defeAionef^ prohibentescum Hannibale manusin acie non con erebat.Terrentius varro confuldeßgnatusobfeuro genere ortus vita autem (editione populari atqi petulantia inGgnis videbatur cofeftim rerum imperitia at' tp temeritate pro reru fumma talos ladurus in cdtione enim proclamauit beHu eo vltp duraturum quou cp ex Fabiana familia imperatores crearentur ipCim vero eo dem die amp;nbsp;boftes Vifùru effe amp;nbsp;illos expugnaturum hisdidlis maiorem exercitum $per cetera fu aeriora tempoëa luftrauit at$cofcripfit.INam odio amp;nbsp;odluagita bo minum miliaad bellum parauitbec res magnum terrorem Fabio omnibufqi pru, dentibus prebuit nam n talis exercitus perderetur nunefi fperabat rempublicam fpirare poffe. Quapropter collegam Terrentii Paulum Emilium virum belli egre pium peritûcp fed populo non probatum qui terror multitudini erat propter dam' nationem quadam contra eum publice fallam Fabius admonuit vt iUi? infaniamt creparet nec minus certaminis cu collega quam contra Hannibalem Gbi futurum exiftimaret.Namm aciem detendere velle eft eius qui fuam virtutem no intelli git 8lt; eiusqui fuam inbecellitate cognofcit.Mibi inquito Paule maior fides pre banda eftde rebus Hannibalis $Terrentio.(Quod fi boc anno in nullum eu eo cer tamen defcendimusipfe in Italia permanens aut vires fua abfummet aut fugam ar Kipict.Qui amp;{i nunc (uperiorin bello videatur nemo tamen G conceperit exercit, autequem ex Affrica portauit vix tertia pars fuperGt:Ad bec ferut Paulu dixif fe; Ego quidem o Fabii G mearum reru rationem conful lanius mibi eft boftium te fas: $ iterum decretis ciuiuu accubere Verum G buiufmodi loco rempubica ftam b^emns dabooperam pro viribusvt potius pro cupiditate animitm : quam pro

ocr page 222

volantatè èeteroYum omnium oui de lententia tua defcilcut'officium proËiimpe' tatoris perficiam:llloc animo Paulus ad bellum cpreffiiseft. Terentiusvices im peril per dies eu iHo fortitusicum H^niba!?pud Aufidium fluuiû caflra haberet prope cannas orto die extemplo belli (ignu extulit.Nam erat rubea quedam vcAis fupra confulis temptoriu protenfa. Quare (tartaginefes profpeAa imperatoris au dacia amp;nbsp;copiarum multitudine cu ipG baud ad mediu numerum attingeret princi pio ingenti trepidatione percuiG funt Haniballubens exerciti arma capere ipfee ques cum paucis ex quodam bumili tumulo boftes qui la legiones in aciem ftrux/ erat fpeculatur cu quidam ex iisqui circa iplum erat vir baud inglorius cui nome erat Œifcon diceret admirabile fibi videri boftium multitudinem cotrabens facie Pannibalunquit alterum vidiffe te puto boc admirabilius quod e memoria tua ex ceffitdnterrogante Olifcone quid illud effet f 'Refpondit Blannibal quodinter boS tot bomines nemo Gtqui Œifcd appelletur bec (commata prêter opinionem accide tia omnes in ri(um milites conicceriit. (Dui e colle degredientes occurrentibus bof iocos recenlebat. Itacp multi in magnurifum iniedli(unt.Et qui circa Manibaleni erant nullo modo fefe rifu arcere poterant (Quare (Eartaginenfes cum prospicerent imperatorem eorum in periculo locari 8lt; rem paruifacere audaciores faAi funtJn bello conferendo Hannibalaftutia militari vfus primo locu ad pugnam aptiore na/ dus ita aciem ftruxit vt a tergo ventus libi fpiraret. Nam in moi e ardentis flumi ris flabat rapienducp puluerem ex patentibus torridifqi campis eleuabat:amp; fupra C^rtaginenGu phalanges adora Romanorum impellebat.Romani faciem percuf/ {iffe auertebant'deinde acies optimo coGlio locauit.Nam mihtes fortiores belli, ccGorefcpin extremifratibodifpones ipfe cu debilioribus mediu vbi multi ex for/ tibusviris preerant tenuit boc agmine vfus eftquod multu ex alia phalange perti rebat.lufferatcnim principibusivt quando Romani in hos impetu facerent amp;nbsp;ad medium intra pbalage v^nifTcnt: celeri couerfione irruerent amp;nbsp;retro Romanos fe/ pirentatep cocluderent: boc in agrum ftragem edidiGe videtur.Na poft^ Roma' norum irruentiu imperium medium ipfum fufcepit phalanx EHSribalis permutata acie forma illam in cornua protendit amp;nbsp;ordinis duces viri fortes Romanos partim feutatos partim aftatos inclinâtes extemplo in Indas partes irrnût:8lt; omnes quos in medio coclufbs habuere trucidarut. Fertur etiam equites Romanos in maxima errorem incidiffe Nam cu equus Pauli confhlis (auciatuspaulum in terram excuf bffet eorum qui erant circa ipfum nuc vnus nunc alter ad terra descendebat amp;nbsp;re Iidlo equo pedeRri certamine Paulum protegebant boc c°tri equites cu intuerent tanep dato Ggno omnes ad pedes ad conferendas cum boftibus manus desilerunt. Quod EHannibalem perspiciente dixiffe ferut Malo hoc cp fivineus mihi fe trade' rent.Sed hecabiisqui curiofiores biftorias fcripfere narrantur Ex co fu Iibus Var rocum paucis equo deuedusiWenuGam Vrbem defuerit Paulus aute in ftrage:at cp fuga illa rrultis vulneribus animu corpuf$c6fof7us:tanta calamitate anxiusin quodam faxo operiens hoftem qui eum lugularet infederat. Sed habebat adeofan guine opuletum caput:atq? ora vta paucis cognofeeret amp;nbsp;amici miftricp eiuseum cognitum preterierat.$o1us vero Cornelius Lentulus adolelccnsnobiliflimus cii eum vidifr(t;confulcq eße cognouiffet ab equo ad pedes dcGInt-Cui cu fe adhere, ret hortabatur illum vt fe ciuibus fuis feruare vellet:8lt;equu afcenderet tunc pre fertim cu bono imperatore Romanisopus effet. Paulus haud precibus ILetuli fua fus iterum illum lacrimante equum afcendere cogebat. Deinde affurrfs dexteram adolefcentis amplexus nuntia mquito Lentule Fabio maximo tucpmibi ipfeteftis (is paulum Emilium preceptoru eius vfcp ad mortem memorem extitiffemecvllif in rebus fibi promitis fidem violaflfe^fed priusa Varrone' Deindeab Hannibife

ocr page 223

amp;'n;amp;m Fuine:Feectmi dixiffet LentuTum difriGnet .'faoftes amp;lapfiimm eospae lumoccidere.Ferunt in eo prelio ex Romanis quinquaginta bominu mdia c'eidir fe viuos autC captos quatuor milia. Capti vero in ambobus caOris poft confhOum no pauciores dece milibus fixere. Amicis hortantibus Hannibalem in tah fecunda fortunavt figientes boftesprofecueretur amp;nbsp;Vrbe peteretquoniam quinto diea' vidoria in Capitolio cenaturus effet admiranda profero res eft q oratione ab bac fententia feauerterit.Verd fortune vel dei cuiufd^opera ac impedimento mora amp;nbsp;tirrcr in bac re accidiffe videntur Quare barcba Cartaginefem iratd aduerfus gG dixiffe ferunt vincere (cis Hanibal visoria vti nefcis. Sed bec visoria tantam re tum permutatione prebuit vt cum neq; Vrbe ne^ portum ne$forum ante vido' nam Manibal occuparet 8lt;vix cum labore predando exercitum rebus necedariis aleret 8lt;bellum nulla ratione gereret fed tan$predo magno cum exercitu erraret atq discurreret tunc parum affuit quin omnem Italiam in fixam dictionem redige ret. Nam plurimi magniq: populi ped cannefem calamitatem fponte ad eum defe, cerunt amp;nbsp;Capua cuius nome poft Romam inter Vrbes rraximuir erat in ius dicdi onemq: fuam redegit. At non Iblum dicebat amicos vt Euripidis inquit non paruG malum fed etiam prudetes imperatores experiri. DJam id quod ante bellumin Fa, bio timiditatem dicebantatq: ignaui^ poft dimicationem ftatim non bumarum co, Glium fed diuirum quid ex mete illius profectum quod futura prelagidet que vix credibilia ad ferendum erant cffe apparuit.Vnde Romani cum fubito reliquG 'pei an illo conieciffent amp;nbsp;omnia Fabio tan$lacro numini crederet primam ac maximi illius cognofeendi prudentiam occafionem habuere.Quemadmodu in (Gallica cala ^itate contigit A'am ille qui ilhs temporibus nihl polie videbatur timidus de/; rpcctufq; apparensnücomnibus ceteris in maximo vicüu maxitroep animi merore occupatis follis per Vrbem miti inceflu grauig afpedlu gradiebatur amp;nbsp;humana ap fellatione plantus conueritufep feminarum que in publicis vus publici ludius gra, tia conuenerant cobercebat amp;nbsp;Senatus vt congregaretur magiftratus vt confide' rent bortabatur m eum vt fortem amp;nbsp;probum exiftentem omnis principatus oculos referebat ad portas qui egredientem turbam prohiberet cuftodiasdifpofuit amp;nbsp;co plorantibus locum tempufep affignauit. lubens licere cuicp valeti intra fuum lime i^r triginta dies (uos ludiusagere exinde omni luclu Vrbem fbluit atqi purgauit Cum per eosdies fefta Cereris inflarent. Sanius eft omnino facrificii pompa$di N$magnitudo calamitatis paucitate ac merore conucnientium accufaretur lam acrihciu illud gratu erat fi a letis hominibus celebraretur Omnia que auref deorum placandorum vel prodigiorum propulfandorG gratia perfua'rrat cof dla fnntin delpbum enim Appollinis confulendi caufa pidlorem augurem Fabii cogna tum legaueruntex duabus veftalibus virginibus in flupro deprehenfis altera fub terra pro confuetudine viua abruta altera fibimetipfa mortem confciuerat' Sed 1@ pe prudentem amp;nbsp;manfuetam Vrbem exiftimamus q, confuh Varroni ex fuga rede onti ^turpius atep infelicius ^ vnÿ alter rediret humili meftoqiad portas SenaA tus populuOp Glutatum obuiam inceffit. Optimates primorefqn ex fenioril, inter quos erat Fabius fadlo Eletio Varronem laudauerut qgt;de Glute reipublice poft ta, tamrabmitat^ non defperauiffe verum prefente animo vfus de Glute ciuium eu, Ka fuicepiflet. Poft$ Romam acceperunt poft pugnam Hanibalem ad reliqua ita, fea™ a':ertere refumptis animis exercitum atep imperatores cotra Hanibalem mi re Marcellus enim vt de eo legimus ftrenuitate atqi animi elatione clarus erat:

quot;ad ^nferedas manus promptiffimus ac tali informatus natura quales prefertF vocat Homerus m impetu congreffucp bellicoGs atep (uperbos hic contra l^aniba' Um primus audetianimoprelm conferuit: Fabius vero qui état codé animit^nn®

ocr page 224

. qno antea qua^ nèfro cd ^anibah in acremdeCcenderet attp eu prouoraret fpen' bat illum per fe indies luas vires attnturdacqueadmodu athleta qui labores cor' . poris laborib, aggerat fuu roburamiffuru.^nde poffidonvis-rfert hunc a Koma nis clipeum:MarceH u vero gladium vocitatum. $ed comixto Fabii confilio amp;nbsp;cun

. Elatione edaudatia atq: proptitudine Marcelli Glute Xomaniinuenere.Marcel' Ius cu [Hannibalifepe vt torrens occurret illius vires fragebatac diffipabat. «um etiam baud furenti morte in iHu irrueret.c'^ugere cogebat amp;nbsp;tande in tantam rezp indigentiam impulerat vt belfofeffiim reddiderit: Fabium vero non pugnantem IHannibaltimuerat nam plurimum temporis eum lisquadocp pretoribus quadocp proconfulibus bellu habuit ipfbrum enim vterqiquinquies confulatus fungus eft $pd Marcellum in quTto eius magiftratu infidiis interceptum hoAes interfecere. Fabium autem cum Hanibalomni fraudis genere amp;nbsp;conatu profecu tus effet fru' ftra omnia egit niG quod femel paululu afluit quin eum punica arte intercepiflet. Nam Gmulatas epiftolas nomine principum Metaponti ad Fabium mißt g: G ipfe adeffet vrbem fibi fcre illos daturos amp;nbsp;cos qui banc rem aduri effent expedared lum vt aduentaret amp;nbsp;proprius cum exercitu appareret bis litteris commotus Fa bius affiimpta copiarum parte nodu iter ingreditur deinde cum minus fecudum auium babuiffet augurium pedem retulit amp;paulopofb litterasab Blannibalc ad eum dolo (criptas animaduertit cognouitg: illum (ub Vrbem infidus confediHe. Verum ab hac fraude Fabium fuiffe (eruptum deorum beniuolentia facium effe quidam arbitrabantur.Rebelliones vero Vrbium defedionefcp (ociorum probibe das placandafcp effe manfuetudine ac miti oratione Fabius cenCuit neq lt;omnen {h' Ipi tionem accufare atep omnino omnibus (uCpedismoleftum effe. (Eum animaduer tiffet militem quendam Marfum amp;nbsp;fortitudine amp;nbsp;genere inter (bcios primarium defedidis accurri a quibuGa qui erat in caflris nulli in illum egit animaduerfo' nem fed cum lineret (e prêter dignitate negledum iri nunc inquit duces ad gratia iniendam potius acculantur qua pro eorum virtute honores impartiantur deinde illum accufauit quod nulla in re officium eius expofeebathec cum dixiffet accerri' mo equo alii( ^muneribus illum orauit. (Quare exinde virum (ibi fideliffimumftu dioliffimumcp effecit. Abfurdum enim ducebat:fi equi amp;nbsp;canes venatici propter bominum curam atep familiaritatemivicŒurncp potius quam verberibus aut cate( nis difficultatem 8lt; acerbitatem:feritatemq; deponerent.'imperantes vero homini bus non gratia 8lt; manfuetudine rebelles animos hominum (ibi conciliarent.Afpe' ~riora profecto iviolentioracp funt ea que agricole agunt de caprifico ac piraftroole ,aftrocp.IUam bas arbores in oleas ficu'q;:ac piros domefticas fouendo ac blandien' da conuertunt. Alterum militem genere Leucanum cohortum principes aceuG' , uerunt:quod ex caftris (e (ubripiens Cepius ex ordine difcederatibos Fabius inter' rogauit qualem hunc hominem ede animaduerti(rent:apporbantibus omnibus(^ , haud facile talis miles alter effet. Narrantibus etiam eius quafdam res gcftas cla/ rafqi virtutes:cum Fabius caufam (crutareturteum de ordine di(cederet comperit . bominem ancille amore captum effe. fllamq : magno cum periculo longis itinerib ex caftris petiffe. Itaq? dimiffisquibuldam qui mulierculam compiehenderent'ea in temptorio abditam recddidit 8lt; Leucanum ad fe accitum benigne appellat.No te fugit inquit quod preter legesac mores Romanos multotiens ecaftris noda dilcefleris . $ed antea bonum fuiffe virum baud oblitus es 'erroresigitur tui cI lebus abste bene gedis recompenfentur :fedin futurum aliisin rbus teobferuabo Itaq: e duede ex temptorio muhercule dexteram admirantiS luuenis dextere con'

,unxit . Inquittybec nobifcum in caftrisapud te propius manebit . Tuautem ita efficiet; vt appareat banc ad fle niG propter a';

a^ci

improbi ateI

tc difccdas

ocr page 225

tes fcripta comperto.Webem Tfarentina que CTrçeOT^fu^at nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-amp; ^

cuperauit.Quidam adotefcensTaren^us quiTarentt fororem^am nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iw

dehffimamqtbabebat fub W^ io t^litabat bancvir qwthm Brutius^^^^^^ ptcfidio V rbis prefecerat adamabat^cm maximam f^m^co^^^^^^ tieumbommem coniecit. ConfcnfuFabi Gmulata ad fororem^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fefe^

feeffiPnmis diebus cam ilia bangem latere fratrem pu^^J^amp;to magn, illius congreffu quicuerat.Deinde adolefcens sororem a^oq^oP ttfum amp;, tumor eft inquit tecum quendam ex potenti us mag ^ bjlum omnia milcef re quis namlceCWSi gloria amp;nbsp;virtute vt ferunt ^seft b%°ve^um fefa, gentris claritatem oftendit. Sednibilturpe qu , täte moderate deGdetata citas quedam eft: eo temporeqiiod 'u^ababe^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,^5 illi cognitumred'

repotiri deinde mulier virum Brutium aece nbsp;nbsp;nbsp;• ot^cniuolentia ac manfuee

didithlle cumftatim animum Cuum aoperaiffe 8C -w nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Uem lententi^ fua

tudineqi antea Barbaro fororemprebuiffetul um nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jetur alienus fpemagno

traxit.Quare cu Barbarus fumma quiete amore Cuo^tttetuy; ^b Kannibale c^, tum munerum que nomine^abupolliccban urm. Quidam vero malie# mutauitibec de bis rebus a plurimisfenptonbus trai^ntur Qu da

remeius amore Brutius illedeperibat no Tarentmam fed^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Que cum Fabium alloqueretur vtcognouit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-aidaro tradunt amp;nbsp;cum in coi'

pnncipemtunc TPabiumcertiorembuiusrei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;q«tranfeeiffetbis pera'

loqutum fub maris v^nfet domine P^^ {ate^caftosW^^^^ abire impelleret fiisvolutans animo FabiuS qua arte H_ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„fiam asarum incut

^dniburcB qminregnoppidaera^tf^v;^^^^^^^

bonem facerent^ per agrum Ca^ g' nbsp;nbsp;nbsp;[, multos fecum ducerent amp;nbsp;ex

^i ttumagros b^iles inuaderent tta nbsp;nbsp;g omine uibus pacam diloris ac

DiciliaaMarcello male bonoratos oC g.^m—„Ç.^rabit erem us tanlt;Belca detrimentiV^bs capere poffet G necarentur Gimertt.^J^t.Cderiter enim obiedis blannibali ipÇum aTerentoba^turum ^n cTarentinus oblidite adole HannibAilluc cum exercitu aduolauit Sexto difabioTaren^nuso^ fésBrutium alloquutus cum forore no^u adeamjcnttfpeca die Trutius preerat ante Fabius prorumperevolebat m nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.ens GlentiG egit

latus Fabius tamen no fecurus a proditione illuc cum Paac damore atep tumui. Reliquum quod erat exercitus ad muros terra miricp malthis g^ratia concurrent tuirruit donec olurimisTarentinorum ittuc defendende nbsp;nbsp;nbsp;miris ^rbs captae

tibus:€rutinsFabio lignum dedit app'btis fea is uper nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ff?tp°r prodi

bic videtur Fabiumbalt l^craliter rem

tionem Vrbem cepiCe luditcp primu n DCiitios inte nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•Ùatei exiarequot;

nis fp'endidam effici 8lt; in perfidie 84 crudelitatis nomen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_dflata autem in

tinis Pt am abiere.Triginta mlia bominu bona a militi us nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Fabium mterro

eranumtalentatria milia omnibus aliisrebus direptis cum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, TarentiniC

Eadetquidde alusluberet Gcpisturas ftatuaf^ appelles inq nbsp;r—amAdatam

iratos dimittamus. Verum tamen ingentem ftatuam Mercu1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a^«e Nlar

in Capito'io coftituit luxtacpymagine eius equeftrem ex ere quot;a —J ,jg cello admirabilior apparebat.Sedvt feriptu eftmrebus abeo g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_Ha'

illa oftendebant illum mansuetudinis 8lt;bumanitatiSadmeatione ^norte a' mbalem ferunt quinquaginta ftadiis procul a Tarento cal^i po^uiUe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;%

dem dixiffe Romarii alterumHambalem babentVrbemTarentinam nbsp;nbsp;nbsp;^-

tepimus admiliinus priuatim etiam ad amicos inbecverba fermonem toabuit.L

ocr page 226

antea Romanoru Fortunamaduerram gratiem etia propexi :Nunc tales in Italia imperatores habent vtimpoffibile effet nos bello fupenores euadere . Fabius da' noré primo bunc fecundam triumpbu fibi coparauit quitan$ fortis athleta eum Blanibale bellauit amp;nbsp;res ab illo gerédas vt nodos an'a'cp nondu ad perfectione fui dtductus refbluutna H^nibal parti propter delicias atcpdiuitias fuas vires dinu' merat parti vero obtu fus ac fradusifnetus certaminibus fuit eu Hanibal TaretG occupauit Marcus Lud? prefdii prefect? arce tutat? illa feruauit quou($ Vrbs a Fabio recuperata eft hucgPa Fabu itierore afficiebat hinc fuit q, quadogiapud Senatu inuidia 8lt;ambitioe allectus inquit no Fabium fed ipfum recuperati Tare ti caufamextitifle: Fabius ridens vera predicas inquit. Na niß tu Vrbe amifrfes ego iHa non recuFeraffem.lRomani aliis etia in rebus Fabiu mnlto fpfendiore effe cerunt 8lt; filio eius Fabio con fulatu demandauerutqui cum magißratu iniiffet SC quedaad bellu difponeret pater hue propter fenectute amp;nbsp;ibecillitatë:fiue vt fdiG éxperireturtequo infdés per occurrétes amp;nbsp;circulantes proficiscitur: adolefcës 4)' cul hocintués rem minime tulit fed ad eum lictore mißt q luberct equo deGlire:8C patrem pedes inccdere:ßqua in re fibi magiftratuopus efret:hec iuÓaalii molefte ferentes Fabium tan^ indigna glorie fue patienté tacite intuebant: Fabius repete ex equo deßlics amp;nbsp;celerius (^ pediteti fibu manfucte petés 8lt; falutas amplexaf$ bene mquit o fili fapis agifcp'cu imperil dignitateac magnitudine amplificandam curas Genos maiord^ noftn ro.imperiu auximus amp;nbsp;liberos nepotetp noftrosfc alimus vt Temper patrie amplitudine latiore efficiat. Ferunt quide Fabii proauum qui gloria 8lt; potentia Rome floruit quinquies confule fniffe amp;nbsp;clariffimos trium phos ex maixls certaminibus egifle:8lt; filio confulatum gerente legatu ad bellum veniffe:in triumpho aut alter quadriga^inuecftus eftialterinequo fcilicet Fabius exultans cu aliis cofequebatquonia filii dominus ciuiu vero maximus erat. $ed i! Ium aliis in rebus admirabatur. Nam cu filius eius diem fuum obuffet.pro digni, tate 'apictis viri'optimi patris calamitate modeftiffime tulit.(Dratione laudatiua qua in funere clariffmozp virorum haberi vfurpatu cratipfei foro pro filio habuit amp;nbsp;IcriptM protu'it. Poft$Cornelius Scipio i yberia miffus (Eartaginefes plurimis pliis fugauit 8lt; multas getes multaf$ Vrbes fpledidiffimas fpolia referes i iusaC in dictione populi Romani rcdegit:omnis fuperiorcs imperatores beniuoletiaac gloiiai reditu fuperauit. Cu confulatu gereret.aniaduerteretcp magnas abeo res geO as a popu^(peccari rotra Hannibile exercitu duclare prifcum va'de antiquu g arbitra bat.Quare eu ftati agru Cartaginéfé libicucp armis amp;nbsp;milite copleuiffet ad drpopu'ados agros amp;nbsp;bellu ex Italia in hoftilé regionem reiicere animé appf' cuitamp;mIar f'ntentia toto animo populu prouocauit.Tuc Fabiusin maxima ter rorem iniiciens ciuitaté g? imperito adolefcéti maximu atqivltimu reipublice perj culum demandaret eu neep vrebis neqi faculis peperciflet crues I voluntate luam co uertit amp;nbsp;Senatu quidem perfiiafit populus aut opinabatur Fabiu inuidia (ecuda% rerum Scipionis dudlu illi refragari timere$G Scipio quid egregium gereret vd bel!um Italia eiceret vel omnino bofte expugnaret ne ipfe ingnauie ac niolficie q? ta diu rem bellica adminiftrafTet accufaret'Fabius in prlcipio magnopere Ibllicit? vt fe multu rei p.faluti profpiceret cotra Scipione fentire videbatur. Sed magis ap parebat quodamodo bellu longius protrahere amp;nbsp;propter ambitione ac gloriecer' tame ne laudes Scipionis excresceret obdare. Qui (Eraffum collega Scipionis ad' hortabatur ne Scipioi cederet fed G videtur ipfe in Libia cum exercitu traiiceret (Qui cu non permiGffet Scipioni belli caufa pecunias erogare Scipiocoadlus ad m; U'niédas pecuniasipfemetGbi ex ciuitatibus Tirrenis priuatl pet familias mutua do cogrjgauit. Crailus partira ex eog toga preftatior q? armis erat parti cx coq'

ocr page 227

Pontificis maximi maRiftratum gerebat domi fe continuit. Iterum aliam ratione impectiehdi Scipionem iniens Fabius iuuenes qui eu illo profedlun ad bellu erant ne d^fciCceretur effecit. In Senatu amp;nbsp;in cotionibus exclamas^ non folum ipfe $ci pio Hanibalcm fugeret. Veru etiam reliquum exercitum (umensex Italia enaui, gatet 8lt; iuuenibus ingeti fpe perfiiaderet vtparentes 8lt; vxores atq? Vrbem cuius portas boftisl fuperado vincedo oblideret defereret beccu diceretigamp;e Ro.erro rem iniecit.Romani fancierut Scipioni licere tantummodo copiis que erant inSi' cilia utit8lt; trecentos milites ex iis qui effent in Hispania fideliffimos fibi optare : bisin rebus Fabius rem p. pro volutate fua adminiftrauit. Pofl^ Scipio exercitu in Lbiam portauit:8lt; ftatim Roma fama de rebus ab eo bene fplendidec^ac ma' .pnificegeftis aduolauit 8lt; de multis fpoliisiteftimonium rumoris 8lt; decapto Xla hiadu rege amp;nbsp;de duobus exercitibus fub vno tempore igne obudis cum ingeti bo tomum atep equoru armorumcp clade fermo efferebatur.Cartaginefes aut orantes Biannibale per legatos accerfebant vt dimiffis Italie rebus infedlis domum copias auxiliaq? reporta ret'8lt; Rome Scipioiore omniu edet: Fabius nulla babens aliam occafione animo coGlia agitabat aliu imperatore qui $cipioi fuccederet defignare admonebat eni periculofu effe buiufmodi res vnius hominis fortune comitti diffi' cifenanc p eunde imperatorem femper bona vti fortuna poffe aiebat.Sic multis ta ybomo difficilis fiue inuidia motushue q, omnino ia fenecftute cofedlus mbilau, ,re,r Operaret refragabatur amp;nbsp;plus ^ deceret H^nibalem extimefeebat.N^ tu ipfe Hanibal nauigando Italia deAruxiffet no permiGteam letitia quietam 8lt;i tludluofam baberi. Sed eam re in fumum difcrimen effe diceret Vrbem ingeti mo e la repleuit grauius eni ante (Eartaginemi Libiam cotra ipfbs Hannibale irrui turum amp;nbsp;exercitu lam calido (anguineimperatorum didlatoruq; ac confulum Ma

Scipioni occurfuru. Quare bis fermonibus ciuitatem itezp perturbans du in ^ibia belfu effet arbitrandum propius Rome terrore ineffe aiebat. Sed paulo' PfScipio Hannibale dimicando (uperaffet amp;nbsp;ingetes illi fpiritus depreffiffet calcauetqidiruta Cartagine in maiore letitiam maiorecp fpem ciues (uos coniecit profecto imperiu multa tempeftate cocuffum iteru firmauit. Fabius vero ma' Ximus ante finem belli die (uum obiit neq? deuidlum Hannibale accepit neep mag' nam ftabilecp fecunda fortuna patrii afpexit. Sed per ea tepora quibus Hannibal ex Italiam Libia traiecit morbo vexatus interiit. Epaminunda quidem Tebani propter paupertate cius publica impenfa tumulo codiderant.Na eo moriete nibil omi copertum eft prêter veru ferreu. Fabium vero Romani baud publice (epuP 'irandauerut priuatim aute quilibet paululum nummoru contulit no propter ige^iS fed ta^ moriete populi parete vt bonore gEaq? pro dignitate vite fue in obitu efficerent*

jEpiftoIa Francifci Barbari de Vita atq;geflis Catronis lenioris Incipit feliciter

SENIOR quibufdam ftrenuum bominem au, dacemep laudantibus inquit in rebus bellicis differre jplurimi virtutem digna exiftimare 8lt; non multi facien ao^B^^amp;3lS- dam vitam putare quida.Cum autem Antigoncmita mus qui corporis aduerfa valitudinc laborabat milita ret interrogatus a rege que caufa palloris effet refpon dit quadam effe cgretudinem incognitam. Poftq? rex libexalitate quada mot? ac magnificena luffit mcdicis

ocr page 228

vt Tiqaa edentremedia ad fumas eu curarent. Et bone vanitudini reftitutuseft no amplius impetu ac ardore animi in certamine pericula aggrediebatur .Quare fin tigon banc mutatione accufareat$admirari. Sed vir ille cu minime caufam cela' ret.Orex inquit tu me minus audace eHecifti:^piis malis liberu reddidiftitquib) a me vita cotemptui habebatur. Preterea apparet virum quenda deliciaru catum niatoremdixifTe fpartanos nd multa facere oportere in bello cu tot laboribus tali, gidieta liberaret:fed diuitiaru cdteptores quia delicias ac molficies ob bonefti ftu dium atq? cupiditate defpiciut in re videntur vita de(picere'8lt;mortem minime ti mere. Eacedemones vero vt Epigrdma oftendit amp;nbsp;viuendu libenter amp;nbsp;moriendi fed vtrucpcum virtute cenfebat. Hii enim dicut moriturus fuminecp viuere necp mori pulcbru arbitrantes fed hoc vtrumq?(pfpiciendum putates. Won eni quis ac rufandus q, morte fugerit:G vitam haud turpiter cdcupiuerit neg; laudadusquod illam pertulerit G vita cdtempferit.Vnde homerus fortes viros atqi bellicofbs pul ehre armatosyducitad pugna.grecorum aut legumlatores homine fcutum proi' ciente pena aniciut:qui vero aut gladiu aut haftam minime, docentes potius naua dam ede operam ne quid mali paciaturicp hoftes repellere.amp; hoc preferti amp;nbsp;ciui' tatis amp;nbsp;ex^/rcitus ducis officiu eft.Si enfvt Epicrates diuidit manibus pedites fi' miles funt. Pedibus vero equites. Ipfa phalanx pectori amp;nbsp;thoraci capiti autimpe' rator nd fefblum tueri dux videbitur fed vniuerfum exercitu.Sic etia econtra Vn de Callicratidas amp;nbsp;G ceteris in rebus magnus no bene tame aduerfus vatem fer' monem indituit. Cumipfemultis precibus oraretur:vtfe ea morte caveret tan$ boftiis poftedentibus inquit nd in vnius morte fparte faluté effe poGta. Cum vero eßet imperator vi ces omnes in fe habebatcdprehenfas. Quare nd vnus erat cd ex' ercitus curam impermcp haberet. Verum melius Antigon fenex.q cum circa An' drum nauale ageret bellu dicente quodam multo plures hoRiu naues eße .Me aut inquit aduerfus quot oppones^'vt decet magnificas ipfum principatu prudeter amp;nbsp;cum virtute ordinatu.Cuius primum munus eft feruare cetera omnia feruantem. Itaq? pulchre Thimoteus.q cum quin$offenderet AthenieGbus cicatrices: quaP dam rp patria in corpore acceptas clipeug; balla tranffixum. Ego inquit permul' tum erubefeo q mibi farnum oLGdeti pro fe fagitta cccidit cne vero erga me no ta fy duce tati exercitus fed vtadolefcente egit. Vbi enfimperatoris periculum mag num fert morrentu bic pro viribusamp; manu amp;nbsp;corpore vtendum dicen'uep valedl centibus Gc decet bonu imperatore effe amp;nbsp;prefertim in fencdlute.^i aut nonfenex Iit fenem mori.Vbi vero res paru procefferit amp;nbsp;re male geßa omFa pereut null? ra' tioné reigeßein periculo imperatoris requirit Mihi vita Pelopide amp;nbsp;Marcelli q amp;nbsp;rragni fuerutviri amp;nbsp;ftrenuein bello obiere /fcribeti:bec preloqui decuit. Nam cum in cdferandis manibus fortiffimi effent 8lt; clariflimis imperiis patria boneftaf lent. Et eu terribilibus boftibus dimicauere. Na bic Anibalé virum infuperabile. Vt dicitur primus in fugd vertens amp;nbsp;hic Laccdemonios duces terra marapin acie vinces viros principe!^ vebeméter fecundu tempora expetebant.(Quapropter nos eorum Gmilitudiné fecuti in fcribedo ad inuicem edparauimus. Pelopida Hippidil filiustbebis quëadmodu Epaminuda genere nobilis fuit.qui nutritus in magnis diuitiis donum i luuentute fplendidam fumens indigentibus auxilium Gium pre' ftttit. amp;nbsp;Gbi pecunias nd fe pecuniis feruirc offenderet. Ex multitudinequëadmo; dum Ariftoteles inquit quidam eo qgt; paruis vilibufqi rebus mentem intendant no fibi virtutis quidam autem femimetes opef^ dilapidantes luxuriofe abututur.Ml enimaffiduam voluptatibus preflant operamilli negocii nunq, vacui Gint. Ceteri igitur Pelopide gratiam habentes liberalitate 8lt; humanitate eius vtebantur.So' lus ex amicis Epaminudas baud adduci potuit vt diuitiaru particeps fieret:Ipfe

ocr page 229

xmtagalivefteamp;tentMtf vCustyttempau^ttsti^^^^^^

laborpsimniper fuit.lh remilitarisme dolo gloria adeptus queidm.ba Capante? eui^yita ^ga erat fed minime propter antiquas d;uit^as fr [Te qui minima fetabuit.Embefcebat em Gappareret Vti pluribus ^^rt^amp; patna erat apudTbieanos ponderetÆpammÔdas cul.paupertas^^^aitf^ré illam vitamamp; pneip^ H^^^^rt^re^Uuit fed non tarnen queftul

uitiasdimmuit amids^net^ N^ode^io bukoRtdit claudumquenda effe cecd' l^^^^ll^^tftt^eJ^'l^X debat.Sciente autemamp;htterarum ftudiisp nbsp;nbsp;nbsp;wi r u.a afficiebatur. Quibus

Mitpaleftra venationeCp.iUe audienda magis ^ggforia dignum Capi tummufcaadglor,mpufebr^m vti.^e,a^r^^^^^^^

entes exiftimauerut mipVis elle .cp tuent irrep nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adminiftratróesatep

tuqueapricipio ad finemvfcp per tot certai^infcP::t;e; ^

imperia firme ftabilefcp pmanferunt.Siquis Ar ..tantum differetie 8lt;t ms amp;nbsp;Periclis 8lt; Amiri Alcibiadifcp politick cotr^^V^looideerRa Eparrinundam uidie 3elotipie inter eos baberet amp;nbsp;refpiciatjurfu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rdil in poteftatibus at

bonorem beniuolentiarçi.redliorecBboyim ^i °k^^certantes excelletia inter lt;Bimpetite ludicabit q potius ad muicc qcumbof^.0. tfospugnauttut.Caufa bums certaminis cratvtt nbsp;nbsp;p j^' ^ atroi^usambie'

diuitias ex quibusgrauis amp;nbsp;c°w^rt^I^^Murvid^^ fuit fubipts pa' bant:Sed omnes ab mitio amorequoda nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;facinoribus notata opera effet. Mul

triam fplendida magnaeptanqua ^'S^faiuolentifafmffe ex eo q, GY in n anti ti putant mayia inter cos or, amicitiam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9 exiftentibus prefidio ex

nea merere vbivna cu Ucedemonits adV^^^^^^

tbebis miffo re militarem agebant.Nacum1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Lacedemonio^ cornu luxta

effent^ cotra Arcbadcspugn^%vt^^^^

eos ftetiffet acmulto4fugafaaa effet.i^l fel duerfa fufcepit.amp;iter mul oiq protexerut,.qua in pugna Pelopidas leptev e nbsp;nbsp;nbsp;infida 8lt;GeumnottuÜ pu,

ta turn amicom turn boftium c^dauera deHux^r^çP periculu folus contra tatet tarçvt corpus atcparma recuper^et ^râiuse ffîerê cfibcfémale fe multosa^it ftatufs poti9 morte obre ,^^:i wto vulnera accepiCetab baberet 8lt; turn in penore fpicnlo.tu^mb b nbsp;nbsp;nbsp;g$a^bos ex if perato citeui,

vtro$ cornu fpartanorç rex agipohs aux^^ nbsp;nbsp;amp;»amp; Tbebanoipfefimularent «

uit at$redemit.Poftbccc^P^tmquot; t^^r^,^emuter Hrfmenie amp;nbsp;Andro ciuitatis hau ac potentiam rf^cerentaOdere fy^^

'a t^ 7^u'^sRa^cepsPelop^a d^t^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P dan fediM modeftG

Artbia Leotidas 8lt;Pyiippusviriamp;P^cipa^^^ feneientes Pbinide Laconico pfuaderun^t eire nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pacede^

que cadmianucupabatur occuparet.c^iuis quieib nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„

dommio eieüos principatu teip.in paucorum arbitrio coftatueret.p deret no exspectantibus tbebanis illu irriturum tWmopbons exi en 'quot; pata arcebrimenia captus 8lt;,in Lacedemonia duCtus:paulopoftinter eue lopida ferenitus.8; ^ndrodida tÛ multisfugam ampietes in exilium abler e^pa minundaveroqparui exiftimabatur invirbe rem^GyNamexe^pbilolop ieo' peratpedebat tafy nil ages appt pauptate ta^ ipotes babebat »on^ Lacedemo nâPbinidlapridpàtuabdicauetût dedece mifabus dragmatu pumuerut marce

ocr page 230

tarnen difpofito pteGdio ceteriomnes greci f^anc abfurditatem admirati funtctifä auderem rei pena affeciffent operatione autem approbauiffent. Thebanoru vera tem p. obhtera{rentiamp; fub feruitute ab Archia 8lt; Leotide traduda nulla fpes de lende tiranidis fupereffet:Cuquia Spartano: ^potentia minuta 8lt; inexpugnabilis erat tu quia illi qui terra mari$domiarentur expeUédi eratleontida cu accepit fet Athenis exules vita agere amp;nbsp;multitudinis beniuoletia (ufeeptoshonore apud boneflos viros bonofq? affici illis cla infidias tedit 8lt; hominesincognitos mifit^qul Andridida incautum interfecerat. (Quapropter Lacedemonio¥nomie littcre da te Athenicfibus qbus orabantur nq illos fixfcipere necpc5citare veru exules ta^ publicos holles Cocus fados expellere. Atheniefes pro eo^ ceniuetudine innataqp humanitate thebanis nulla iniuria affedis fuu officium prediterunt ex eolt;^vnacu populo redierit fanxerutep fquis Atheni€fiumaduerfus tiranti per agrum boedu arma ferretnemine ex boeciis bellu audire autgpfpicere. Pelopida amp;G iunior effet priuati amp;nbsp;publire apud omnes exules fermone inftituit ingtneqi honeflu effe ne' q? pium patria fub feruitute coftitutMamp;fpicere amp;nbsp;iplbs exules q fold patrii feruari amp;liberari cupiat Athenis^pter decreta pedere.feruirecp illis q dicendi 8lt; pfua' dendi facultate haberet:qui virtute audaciacp Trafibuli in mediG exempligra' tia adducens inqt magnis rebus aggredienda picula.vtqueadmodumilleex tfebis antea amp;fed?us tiranos Athenis deleuit (ic Feripfbsrurfusex Athenis dilcedentcs thebas in libertati effe reftituedas.Poft^ hec perfuafitamicos q thebis rem^ferat quid aggrcdiedu ftatuerint cla certiores faciut. Hac ab illis laude data Caron vt erat vir clariffimus domi fe copia fadluru pollicitus eft. Philida opera nauauitivt Archia amp;nbsp;Philippusceteri^ polemarcbi j) Scriba eu fumerent.Epaminuda iuue nes lLacedemonio¥qui magna audacia erat verberibo afficiebat na iuffitquoldam ex Lacedemoniis in gimnahis ludlari.deinde cu animaduertinet iter vincendGlu perbo animo effe.verberibus muldlabatvt magisdemiï ipfum feruaret lip igna, Iliam illis feruiret quos tantiï viribus fiiperaret. Die coftituta ad rem aggredien, da vifum efl exulibus fenicu quofda cogregare amp;nbsp;in locis atbenis thnaGö permane re.paucos aut ex iunioribus periculi aggrediendi caufaad vrbeproficilci. Sivero ifti quid mali ab boftibus pateretur ceteris omnibus cure eße :vtneqi filiineep pa' retes rebus neccßariis carerent. Pelopida primusrem (ubiit deinde melon.Ande modides.amp; theopompus viri primû familiares q ad muice pro gloria 8lt; fortitu^ dine femper certatf fefe babuèrunt.in ceteris vero amice fidelitercp. (Qui duodeci penitus exidetes falutis qui relinquebat'8lt; nuntio Caroni permifloicanes venati; cos retiaty ferentes: ne cui eorum qui interambulandu obuiam darentur (ufpitione iniicerent fed diuiG erant.venariqp viderentur: Clamidati incepti moliuntwiter Ppdqiad Caronem nuntius venit monuit$iter ingreffirs eße Caron baud rei fo' derc tenefadus nulla in re fententia animi lui mutauit„Sed cu vir forti animo ef, fet domurn prebuit.Ippeftbenida quida no malignitate rature fed patrie exulu$ benmoléria affecius verum homo nd ea audacia q? amp;nbsp;res amp;nbsp;iminentia tempora ex poftulabat tan$ flupefad:us ac mete alienatus pro magnitudine certaminis quod tam in manibus erat baud eu ratione cdueniens nec intelligens quod quodammodo principatum Lacedemonioru fluctuantem necnon potentia que illinc pendebat de druerent G dubie fpei exulum crederet doma repetens ex occultoquendam amicti ad melonem Pefopidaq; mittit quibus perluadebati prefentiazp ab incepto reOlire amp;nbsp;meliora mollioracp expédiâtes tempora Atbenasdifcederelidoni no men erat nuntio qui cu domu de iduftria ad ipCum diuerteret amp;nbsp;equd duceret frenu peciit neglte muliere fe datura primo exortis iurgiis deide cu pergeret maledicere inqt iUGipfu amp;nbsp;mittetes Imalu rcabire,cu irultu diei lidOgpptirSibis uiuÆtamp;qd;

ocr page 231

ärcid'^rat iratum omen exAimarct.omino itinere ad ali' d acendum diuertir.In, terea eo reru fumma acceperat: vt ftatim in principio ipfa oportunitas fubterfuge retiPdopida amp;nbsp;quicu co erantagreftium fumptisveftibus p dioerfasvrbiu pay tes diuirim foficifcuntut'die adbuc exiftent eicu iam aermit.uturbatiois eilende ret.fpiratétqiHumina mirofa amp;nbsp;qi plurimi! boirincs timore acuat;domos repete rent minus cogniti erat.Ab illis qbus antea agendi negociu datum erat;data opa eft.Vt exults in domo Caronis couenirent.qui cd exulibus coueniret odo 8lt; dcce foerut qd ad tirannos attinet fie fe habet.Pbillida vt diximos fcriba co Fciusayo' cmsomnid que agebant eo die potatione quandam ac c^oiuiui q^ lam diu pollici, tuserat interuenictibus mulieribus arcbie.amp; ceteris Pobyjarebs Accutis Leo' 'nideamp;vpato inftruxit.vt illosventri amp;nbsp;gule intetos vinoletefqi faciliusaggredie dosirrfipentibus ptebiret exulibusicu iam feteebtietate teneretur.quida baud falCus nutius fed nullis certisinditiis aduentauit monuitcp exules latere ly^e.Br, cbia:qu!$impedite illd Pbillida conatuseffet tarnen quenda ex feruis^ Caron^ mittitmbetttho nomine vt Caroné doceatad eum ventui;lam Mp^P^a ceteri$armis domi atcindiftabant.Cum fubito percuffis foribus quida a^^^ iubenteferuoCarone ad Polemarcbos accedere intus tumultu quoda oiiys tau docuit .dicensnegocid copertum effe amp;nbsp;morituros fore necvllum ch^ facinusag predi poffe-Sedtaméomnibus vifum eft Caronem puncipitusobedirc ac ipfam line Grfpitide prebere.Qui 8lt;fi in aliis rebusbomoin aggrcdiedis periculis mag fXd^amp;hdaTi; cdfilioip effet tune ilk^

nis de eo fufoitio haberetur G tot taiefcB eines morte ftétat fecum agebatur Cum igitur difeeffurus effet fumpfiffet^^ex Gneceo filiumpu^ Pukrorobufto qcorpore:ac interequates primarios Pelopide ceteri qip nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• ma'ti

doll aut »ditionis hheognofeerfe nulla adhibita venia »boftevterentnr yu 1meo 6F,eiŒarone erat.omnes aut molefteie lacrimas effundere ea (uCpitio $ frf^angi vt fufpicaretur omnino accurri Ita rebat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;timere videretu • $ çj^ ipfum exponeret vt ille a tirannoru

T^^abat ne^m^g eamp;tfili' Caron minime cenuebat fer manurematus cioitan amicis vm^^ifc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uvoiobita morte qu! vna'

uandum.putabat eni nullamboneoiore ene la nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Amnihnqft'

cum patreatepamicis morentur .PoR^ deos m u°ta.v°caa nbsp;nbsp;mdicendo copofuit

dens animi abiit.8lt;feip(um (ibivendicasbabitum oris v nbsp;nbsp;nbsp;$ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„-frnl^Cum

atcF£irmauitvtfiKmitatevocis di((imillimusiisqperp^rauera ve,{—«rf ad fores eius effet Archiaamp;Pbillida.Archyinquito Ca^ quos aud;ut accefff fe 8lt;in vtbelatere 8lt; quos ex ciuibus in re cofciose e. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P„ nbsp;nbsp;amp;auiillos ce

deinde intertogauit Atcbiam qetfent gli qui myr e,^. cu cntemere abfes latosbiber-etamp;oftendensfermonem ^rcbie nfl darita ^batere^^^^ alio iudicio fufpicaretur inquit videnddne quoda vano nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-„cdl mu'

rrentcm baud negligend^effe .bec Phillida prefens laudauit.amp;ea fpc queda mu Irresventureerat hrehiam ad potu reducum mmut rur us in e™pe„— coiecit reoftfy Caron domd rediit SCviros notanCBVieyria aliquarnfalute^^ eantes fed vt morituros gloriofe accindbos amp;nbsp;multacu oium ertrq lopidamresvtfebabuerat docuit.apud ceteros aute auibuUamm rebus falfus fuit.fagiendoalia de refeci Archiam fermonfhabuiffe.PoftcB prima pericula e, uafiffentfortuna alteradrfctmina viris adiecit.Kam quida exatbems nomine at' cbie leropbantis adarcbiam Cui equiuocu atq^boCpitem amicucy epiltolam non va nam faGtion^ ne$fiamp;mfed clara omnia de iis q fatura erat latentem vtyoftea cognitu e^detulit.tabellarius ad arcbiam tunc minime lobrium adducas.cu epi' ftoUm porrigeret inquit ,is cuiusverbis adtebancieroiufl.itvtquapropere eam

ocr page 232

legt'res.na e^t indulfia ae lerio infcripta eft. Archia cu riGnet.igi^iquit icraAintt dié bec q induftria amp;nbsp;ferio (cripta funt differam? 8lt; fufeepta epiAoTa illa lub put' uinari depofuit. Ipfe aut rurfus PbiJlide de lis q acciderat digerenti attentas pre' buit aures. (Qui fermo in prouerbii loco vfcp in hodierni dirm vfurpatu eft.cumi^' moHißima opportunacp tempora videretur. In duas partes diuiß re aggrediuntur Pelopida 8lt; IDamachda ad Ipatum prope habitâtes periit. Caron vero amp;nbsp;Melon Cupra thoracem veftes muliebres induti ex abiete 8lt; pinu (umptisbene cofertis co ronis adultenas facie ficla$Archie atep Philippii adeunt.aquibus vbi ad portas $impoGi ventG eftiprimum plaufu tumultuq? fadlo creditG edabillis easeffe mU lieres quas dni ad feexpedlabat ituras Podq; circu circa ßmpofium co'pexerut ob feruauerdtep diligenter difcumbentiu quemlibet per mentas amp;nbsp;pocula AridliS gta dlis contra Archiam atep philippu impetum fecere 8lt; q effent apparuere. Philtida quofda adantiumGlere perfiiafit.filioS vero q vnacum Polemarchisdefenfiotiem agere conati funtiper ebrietate cofurgentes non multa cd difficultate morti tradi derunt Pelopide amp;nbsp;Tociis res magno cu labare fucceffit. Eteni ad (bbrium graueep virum Leontida venvtcs^qiam quieti amp;nbsp;(bmnofe ded erat: portas claufas offen' dunt.cum diu fores prflaret:nemine audiete: vix tande experredlus feruus ac de' fcendes poft cpobices clauftraq^hcftii adironuiffetvnacu ip(a portarum rcferatioe cogregatim irruetes addudlo feruo in talamu feruntur Leontida cdiccflura quada ftrepitns ac rurfus g inerat affecutus e ftrato (e corripit'gladiumq ; dringit. Sed Lichnos reftinguere:8lt; illos p vmbras inuadere oblitus eft. Itaqin multo lumine cotedus ad hodium talami ipGs obuia vadit,Et primo Cephilbdozp ingredietem vulnere coficitideinde cum Pelopida manum coferit.8lt; cadauerc CephiGdonin li mine lacente graue ac difficilem pugna cdmifcet introitumcp hodibus jihibetTa' dem a Pelopida vicfto interfedlocp Leontida.Hatim Pelopida amp;nbsp;focii ad Ipatdab' euntes cotri illum irruerunt.que pfentientem ftatr$ ad vicinos fecpripientem fi' neobftaculo inQquetes ceperunt recauerut$.his peratis cum ad Melone ceterof cp fe reccpiflent:Athenas ad exules q ibi remanfer^t mittunt.Et ciuibusad liber tatemc6uocatlt;s ac ablatis dcccpt/cp ex porticibus fpoliis fradlifq: tabernis amp;nbsp;of' ficinis armamétaniis'qui prope erat arma adeuntes ciuesinduunt Epaminudaamp; (Eorgidacoliedis cptin atu multis luuenibusatq? fenibuscu armiS auxilio vcniut vniuerfa ciuitas cu lam fufpenfa eßet.dubitaretcp qd tumultus ac difcurfusad mul cem per domos multis luminibo fignificaret:Nodum in vnum colleda multitudic fed exterrita iisq agebinturnibil clarum (pCpiciente ad lucevl^ expedatumeft: vnde cum fu bito Lacedemoniozp principes neq? cocurrere nrq cogredi jpfpicerenE morte obiiflfe apparuit:pGdiumarcis ciuod fere ex mille amp;nbsp;quingetis militibaco; ftabat multis ex vrbc ad arce edeurretibus clamore ignefep ac turba vndiq; fecede tem extimefces Glentium cgit 8lt; ip^am arce retinuit orta la luce exules ex athenil armati aderat populus aute in cdtione erat. Epaminunda amp;nbsp;(Corgida Pelopidam (ocios a facerdotibus coronas porrigetibus ciuefl^ vocatibus vt patrie ac diis auxi lium ferret circundatos Ftroduxerut cdtio confpicicndi gratia cu plaufu erectaac clamore furrexit virofq taq; benefactores ac patrie liberatores fuQ-epirdeinde re^ lapida cu Melone amp;nbsp;Carone boetie princeps elcdus muro arce ab muro interfepi re.(ppugnacula vndicp erigere luffit conatus multo dudio priuf^ex (parta aduen taret exercitus Lacedemones expellere.arceqi libertati rcftituere.quod pro volun tate (ha fucceffit.8C viros ad Megarum eutes cu fide publica tutos dimiGt:donec Cleombroti m Thebanos magnis copiis rficifceti obuiam daretur.Sparciate ex tribus uiris q ex integro coporederenouadeq . reip. gratia thebis erant ermip^dam peremerunt.'Tertus vero difoariola multispecuniis muldatus extra Peloponefu

ocr page 233

10

relevatuseft.bas res geAas virtute pcricubf^ac certaminib, viroru rebus a Tra, ^bulo geftis Gmiles Gmulcp a fortuna adminiftratas forore ilhusgreci appelfauere Duon ent pro ipfa veritate din pofle videtur pauciores audacia amp;nbsp;fortitude e plûtes potentiorer$ ipGs (uperaui{re.8lt; rraioru patrie bonorum cautam extitide,baric re gloria pleniorem effecit mutatio reru. DJam boc bello fpartanorum audloritas ex tmdheft.amp; q, ipforu principes terra mari$expulb funt.cx ea nocfte fadlum eft in qua Pelopida no prebdia no muros non arcc occupans fed in domum xiioprincipu quibus res p.feruiebat venies fcibcet per Metbapbora verum loqui nodos princi' parus lLacedemonio2pindiffolubiles ac nullo modo credibiles appareres didoluit, amputauitep. Poft^ Lacedemonii magno exercitu in boeciozp agro impetum fece, runt Intbeniefes tunc borrendi a focietate Thebano* g? res parum (pcedere illis vi ciebatur deftruerGt.Neend i carcerem fadlioes boetiorum coiecerunt:partim mor ^partim exilio partim pecuniis muldlantes'nemine ipfis auxiliate. Pelopida amp;nbsp;(borgia boetie duces faéli cu infidias pararet:vt Atbeniefes rurfiisa Lacedemoni orum focietate feperaret buiufmcdi maebinarreta moliti fut.Spbodria fpartanus nobilitate ac gloria belli infignis. fed leuitatequada ingenii notatus'DJecno ad no' Uasipes infaneambitioe intentus cu exercitu apud tbefias aberat:vt eosq aTbe bams deficeret fufeiperetat$adiuuaret bunc Pelopida p queda negociatore anu cum multas pecunias multaq? verba ferente bortatur vt pircum a Thebanis no cu Iroditum cxinfperato nudaret.'atcpoccuparet°quod{i faciat JLaccdemoniis Atbe' narumcapundaru gratia nibil canus futurum. Thebanos autequi pro boftibus àc proditoribus habitos abipßs Atbeniefibus nullu ipGs auxdium laturos .Sed in i^creytdccct n agnism rebus minime mentiri plus verba $ pecunie potuerunt. 4ande eu afTenfinet $pbodria fumptis noefte militibus in agrii acŒicum inrurGo' n^ facienScpgreffus eft vf^ ad Cleufinos.Hlic ent militibus timetibus ne difficile elle ipartams bellu fufeipere turn res la turbuleta ac coperta appareret. Ad tbeP bias feceffitdebinc ex integro proptiffime cd Thebanis Atbeniefes cdcertauerut ^ pro dominio mans pugn^tes amp;nbsp;circucirca euntes illosq agrecis deficiebanti beniuofentia fu quot;ceperunt. Thebani per feipfos vbiqin Boetia eu Laceden dusma nus coferendo beljandoq ; pugnis nd magnis fed magno Audio magraep exercitati' one comiffisad rem p.animos irritauere corporacp laboribus tradidere amp;nbsp;expcrie tAamconfuetudinëg?cum audatia 8lt; certaminibo confecuti furt Quapropter hrut Antaclidam fpattanü Poftq; Agefilaus ex boetia vulneratus pede retulit' dixifTe ei perpulchra gimnafia apud Thebanos offendes nolëtibus ipfis bellare preceptor eris. Erat fane preceptor nd Ageflaus fed illi q oportuna bac cu ratione theba' nos tan^ catulos prudeter boAibusobiiceret deinde guftata Victoria cund:alt;p au datia vitro bella expetebat, bis rebus magna Pelopida gloriam adeptus eft. Exq enim primo duce creauerunt nü^ cenatum annuatim principë fuffragiis defigna, te Æt vel facram cohorte ducere vel ^ plurimos ex boetie ducibus v'gi ad fine ere ycdtaq apud plateas atep tbefpias Eacedemonii viAi.fugatiq^.CQua in acie pbiui da q arcem Thebanam occupauerat multas ad.Tanagrâ in fugam verbs vna cum Fatbidequi magiftratu reformade vrbis fundlus fuerat cecidit.Sed lis certamini bus tanÿGviciffent.in faflum atep audacia adduxi :$ic fuperati non multu ferui, tutisammü paciebantur. Nam nd ex acie atep aperto morte ordine ac legibus pu, gnas obibant Sed tumultuario milite vtetibus nunc irruendo nue fugiendo egre gie preha coferebant.bellum quod apud tegrias cdmiflum eft quodamodo leu^rx co produxit 8lt; fumopere Pelopidam ad gloria compofuit direxitcp Uon eni ad vin cedum dubiam fpem ceteris imperatoribus reliquitmeq; boftibus vt vinceretur: ©ccafoueoportunitateg abftulit,Na ciuitati (Drcbomenio^ res fpartanas capieti

ocr page 234

fu Z'pienhç; Ja.,sipforu partes pro }p.'a fecuritateiaifidu^s inedias difpofuit pqlt fyaudiuit a Frcfjdiis exercitu apud Locréfes eßerfperas defertaiti Orchomenio^ offendere occupatetep eu facra cohorte pauciOp equitibus caftra mouet. Vt vero ad vrbem profectus inuenit milites aduentaffe preOdiumq; reftauraffe retro cum exercitu per Tigrias que vndiqpdefertos prebebat trauGtus receffit. N^ medius peryntuerfam vallem melon fluuius prope ex fontibusin lacus ftagnaep nauigabile fluens tranfeundi effecit difficultatem paulo bine longiustemplum eft.AppoÜimS Tegyreeiquodvf^ ad bellum Medorum prendente Encbecrato vaticiniis floruit Verum enim vero kic deu effe fabulabatur. Monsqui prope eftad cuius radices vndefluuii frangutur delos cognominatur. Poft templu duo mirabiles faauitate fontes copiaq: ac frigiditate iluxu^ (catent.Quoru alterum palmam alterumolt, uam vfq? ad bec tempora appellamus no ex duobusin mcdio plantis. Sedquia ilu uiumdea pepent. Nam prope effedicut precipitem locu vnde ip^ cecidit fubito apparente Apro:amp;lt;aquead Pbitonem ptinentamp;eaqueadTitum:Gmiliterqd facium eft in i | Gus dei generative buic attribuunt.Sed plurimasin bac re cdiec^a ras pretereo. Non eni in eos q(mortales fac2i fant ex mutatide fermo patrius ddl bunc manibus reliquit vt Herculem amp;nbsp;Baccum q ex mutatide virtute mortalitas tem ac paGibilitate proiecerunt.Sed ex bis q externi ingenuiq?funt vnus eftrfide cet ex diais (apiertium antiqui(Timoruq; virorum edicturas argumentaqi in bu' iufmodi re fumere. Thebanisigitur q eodem tempore ex agro (Drebomenio^:abi rrunt:8lt; Lacedemoniis q econtra locis caftra mcuerant:ad Tegyras venire conti git.Cum primum cognitum eftp difficilia ardlaq loca iter habituros effe quidam acceleraso Pelopida irqtFeidim?iboftesqd magis (qt ^Gilli in nosquibusdidlis tacfy futuri belli pludiuequaa cauda tpeUi iuffit.Ipfeaute fperas ea pteqi rruet magnopere boftesq numere preualebat edpmere atq. fupare trec dtos n?ilitesle' uis armature in vnu coegit.Erat Lacedemdiis due cohortes ccborte Ephoriqui getos (fle viros affirmat.(Eahyènes vero (eptigetosQuidc alucd'Polibus fentit nonaginta. Polcmarchi duce^^ fpartanozp Gorgoleon amp;nbsp;Theopompus magna ani mi audatia contra Thebanosru unt.magno cdgreflu fadlo inter ipfosduces vtriqi multa vi atq furore.primu Lacedemonio^ principes contra Pelopidam irruentes cecidere deinde vulneratis cefif$ qui circa illos erant vniu-rfus exercitas timore perculfus contra vtrmq : Thebanis fefe dilpo fuit fiue vt vellent illos vulnerare fiue occidere Pelopida pof?$illos terrefadlos palatofyper agros multa ftrage agebat non diu illos mfeaatus eft.Timebat enim Thebani amp;nbsp;rcAauratas Lacedemonio^ copias amp;nbsp;(Drchomenioru exercitus qui ro longius caftrametauerät.fed quanta fu mis viribus 8lt; jagredi 8lt; vincere fuperatum palatuq exercitum potuere Victoria jpfequuti funt. Qui vbi receptui canere ligna auditum cnifpohis cadauerd detra, dis : multa gloria domu abiere. In tot erf certaminibusvt videtur grecis amp;nbsp;barba ricis prius geftis nuq; Lacedemoniemulti contra paucos egt;id êtes vidbilunt fy nun^ equis copiis fugratû. Quare cum terribiles mfuperabifef^ effent opinione boftes deterrebantur q neep putantur pares copias eu paribus dimicare.cum fpar, tanis tranus conferciat.Illa aut prima dimicacio 8lt; alios edocuit grecosmon euro ta neep Cantionis locû virospugnatores bellicofcfq jpducere .Sedilh cui vitupéré da abborrent amp;nbsp;pulchra audent magis turpia facinora q^ pericula fugKtes fortes funt amp;hoftibus terribiles. Gorgia primus ex quadringetis clcdtis viris quibus ciuitas exercitatione dietang in arce thebana militotibus prebuit facram cohorte vt ferunt ordinauit8 lt;propter hoc cohorte ex ciuitate vocauerut. Nam ciuitates vin ea tepeftatc viuetcs lure ciuitates nommauerut. Quid^ amp;nbsp;amatoribus dicut atg amatis banc acic effe conftituta Et illa acies que pro ipfa difeiplma preftans

ocr page 235

diaapit expTofa . Inquit enT no pro ordine äeiei illudnemoris apud frTomerum eOfe irui iubebat per tribus atep partes earn cohortes acief$grecorû coordinari.vt tri' bus tribubus:ac pars parti auxiliaretur. Equû effe amatorem iuxta amatG collo' care.Nam ordo feeundû tribus non multu rationis in periculishabet fed G cimeus ex amicis iter fe amatibus extitit indiffolubilis ac infeperabilis efficitur: Cum hi amatorû mirabili amore teneatur:8lt; illi amantium magnopere pudeat.ad vnu pre fenti animo pericula préférant. Sed haud hoc eft admiratione dignû.'Si enim ru' bore quodam notantur abfentes multomagis fiprefentia vtuntur vt ille qui eu ip' fam iacétem hoftis trucidaturus eßet interrogat? ab bofte cur potius i pectore ^ humeris vulnerari vellet:inquit ne fi is qui me amat terga per foffa vulnere relpe xerit erubefcat dicitur amp;nbsp;id eu Ferculis qui amabatur certaminis premia coram Feciffetac fbcium Æ)texi(re.Ariftotiles quide etia pro fententia animi fui ait apud fepulcbrum loleiamates atep amatos tumulo (biennia mififfe.iure igitur coortem ûcram effe appellata (Quapropter diuinum amicum amatore appellabat Plato: fer tur banc Iaeram cohorte vfcp ad bellum qdin Heronia comiffumeft infiperabile inuidaq; permanfiffe.poft^ dimicatione cum Philippus co in Icco ftetidet;vbi pu gnatum eratUnfpexifTetq; trecenta cadauera boftiu fimul lacentia g in confertifli mis armisobuiam fariffisiuer^t vbi adiuit facrum agme illud effe admiratum ve' bemeter feruntdixiffe dii eos perdant qui iftos vel facere vel pati turpiter aliqd fafpicantur.Tande no vt poetea Thebanis difcût g? lacis principiû confuetudinis cohortis ainato¥ fuit fed legumlatores.Vt innata illorum iracundiam atep intern, rerantia quam propere abadolefccntia reprimeret:multum fbnitus ftudio amp;nbsp;di' Tciplina omni admifeuerût ad honoi es amp;nbsp;magift ratus illos adhortates temperan, te'^iuucnum mores claiû amorem inpaledris nutriucrut^Nede igit ad hoc dea ex matre amp;nbsp;venere nat^ivrbe voluerut vt ibi res militaris amp;nbsp;maxime fita ciuitas perfuafionum aegratiazp particeps verfaretur 8lt; omnibusper Armonia concumi, tatemep coftitutis ac difpofitis conftitueret in re p.longe morigerata atq; ornata. Hanc fanda cohorte Gorgia in primis fedibus amp;nbsp;inter vniuerlam phalange arma' torum difpo(uit.$ed clar^ non reddidit neqicomunem fecit virorum virtute que dimfa ac multis in locis difpartita impotetior erat' Pelopida poft^vna eu illis re' rum bene geftarü apud Tegiras fplerdoré clariflimum cofecutuseft non amplius cohorte diuiGtatep dilatauit:(ed tang? toto corpore vtens magna ac ptculofa eer, tamma afgrediebatur.quéadmodü equi dum ruunt effuh carcere currus celeriuf gper fe ipfos inpulficurrut non dico quado perrufium aera multis timitibus fein dunt fed qn^do ardore animi inuicem currere cotendunt certantg fie fortes viros amorequodâ atg ardore pulchraru rezpgercdaiu certantes vtiliffimosi re p.atg proptiffimos effe putabat.Poft^ ILacedemonii pace cuni omnibus grecis copofue runb'ac Thebanis bebu mtulerüt:amp; Cleombrotusrex in expeditione deccmmilia peditum amp;nbsp;mille equites agebat piculumg ro de bis que antea thebanis immine bat Sed defbJata vrbe prebituru fe rex nirabatuiamp; naiori terrore ^ prins boecia pculfa effet. Pelopida dorrû egredies lacrimantevxore amp;nbsp;exhortate ac rogate fe ipfum faluu reddere inqt. (D m ulier priuatoru Temper eft admonere ducû autem ac imperatozp alios faluos fecere Cum veniffet ad exercitum amp;nbsp;duces minus cocor des offendiffet primu Fpammudaq decernebat cum hoftibus bellu mifcere fente tiam animi fui aperuit. Boecie ipcrator Ëpaminuda non erat:fedcü plurimu fidei adbiberetur vt equum erat hominiq talia vrbi fgna ad libertatem dederat Caere cohorti preerat, vt vifum cftcum boftibus narum conferere in leutris Pelopida terrore cuiufdam vibonis magnopere pculfus eft.In agro leudirorum Cedab filie quas Leudradas a loco appellat fepultura habent, N^abbofpitibus ibifpartanis

ocr page 236

violatis occifif^ corpora butro mandari contigit.Kacindigna re atep iniqua pater vbi apud Lacedemonios lura Gbicdparare non licuit execratioibus (partants lacel litis feipfum in tumulis nataru ferro trucidauit.Spartani fcdulo oraculis admone baturleudtrica monuméta venerari cuftodiriq; neq magna multitudo contueretj Sed locu ingenti cura multacp diligëtia cuftodirent.quonia 8lt; paruamlacores vr^ bem ad mare habet que lecturum nominatur.neeno in magna vrbe Arcbadie foc? eft eiufclem nominis.Hec igitur calamitas multo antiquior erat Leudlricis. Pelo pide cu (bmno 8 lt;nbsp;quieti (edulo indulgeret vifum eft puellas lamentâtes fpartanoPg cpexerrantes circa buda intueri Scedapbumcp iubere flauam puellis virgine ^p bo ftia maciari. (i eo anno effet vt boles ab eo fuperatu expugnatumep iri vellet becp cepta cu grauia atep indigna videretur exurges amp;nbsp;41vatibus amp;nbsp;principibusin mC'. dio rem omnem expofmt.quo:^aliqui prepofitis maioru exemplis videlicetneml cie creontis 8lt; tbetbiodis berculis censebat 8lt; impigre 8lt; fideliter boftiam ma^a. dam.IDeinde Pborecidem Capientea Lacedemoniis necatu.8lt; jp oraculi monitu a regibus eius pellem feruata.amp; Leonidam g oraculo pro grecia quodamodo feipfu madauerat adducebat in exemplum.neend illos qui ante bellum nauale in Sa^a, mina cdmiffiim a Tbemidocle baccbo crudeliter iugulati imolaticp fuerat II1gt;S res' bene geftas buicaute Ageßlaumgaduerfus eofdem boftes 8lt;codé loco quo Aga,-memnori militauerat.teftimonia ede aiebat.Nam dea p vifionëm aulide infulaibt dormienti filiam1molari iuflerat. Cui eu minime nauare opera vellet:motlicie q'., dam animi cdpulfus exercitu nulla cdparata gloria nullo fufeepto emolimento di' mißt.Quidam in cdtrariam tradi fententië aiebantbuiufmodiimolationem Bar' baram Andclemcp exi(?ere:8lt;a nemine eoru qui aut meliores aut potentiores exu terunt ^p virtute babitdeffe. Non enim imperare tipbones illos a tep gigantes fed omniu patrem borcinuqi deorumgi. At nd Aultum eft: ardere deos inferiores fang' uine bomiru gaudere ac nere.g cum buiufmodi Gnt tanqp impotentes negliedi fut cum innata quada animi imbecillitate atgi ^probitate amp;nbsp;abfurdis iniquif^ affedi' busafficiantut.bas di(ceptatides conßlja$ agitatibus Frimoribus: cum Pelopida nunc bue vertret animd nunc illuc amp;nbsp;in partes traheret varias'equa quedaiuue nilibus annis ex grege le eripies per arma per viros curfu delata iuxta illos ftetit fpedaculucp omnibus de fe pbuit.que frlendida cute ardëtiffimis lubis amp;nbsp;auftera ac eleda terribiliq; voce erat.Tbeocritusaugur cd bocpfpexinet.aduerfus Pèlo pidamiclamés inquit Odiuine Pelopida boftia ad te jpfeào eft.mmimealia vif'' go expedanda fed çd deus obtulit fufeipiendu.deinde fufeepta equa ef?:amp;advir ginum bufta deduda æ confhetudine1molata. Itaq; in cadris de viGone Pelopide amp;nbsp;imolatide fermo exoritur.pbalanx Epamindde vt dextrum cornu fpartanozp ld' giuseÆt:ab aliis grecis:amp; cu vi impetum faceret 8lt; cdgregatim p cornua Ckd' broturn repelleret ad futuzp certame in finiftru cornu obliqua tracfla eft. Höftes cd boe animaduerteret feipfos ab inflituto ordine dextro latere extent (pduao^^in ambitum mutauerut. Vt Epaminunda cum multitudine circuueniret atepedpre' frenderet. Pelopida intrdla cu facra coborte currens irruenlfy Cledbrotum prius confpexit ac (uperauit.^ cornu ab illo extenderetur amp;nbsp;in vnu acies conduceretur cdludereturcp.A Lacedemoniis fradto ordine vna contra boftes tumultuatu atq; itum eft. Spartani vniuer^a in re militari fumi artifices fumiq imagiftri nullo pa' cfto tanta prudentia tantag: peritia fuere .vt efficeret ne ordo ac acies diffolata tur baretur ac nauigaretur.Sed omnibus omniu ducum imperio obtemperantibusvel edferedo vFactes ingruendo nulla frei militarislegittima difciplma gerebatur.fa, do impetu ab ipfo Epaminunda eu Sacra coborte. Pelopida defperatione quada at, g audacia in armis eximens adeo ilfofumammi clationeatgdifeiplinam opprteffit

(

ocr page 237

eontuGtqpvt maior fuga maior$ clades fparèanoram^vn$facfta fit Quapropter Ëpaminuda imperator non imperans amp;nbsp;totius exercitus dux parue partis ductor equale fortem glorie illius victorie reportauit. (Cum ambo imperatores effent in pelopponefu copias dueftauere amp;nbsp;plurimu Laconie multofcp populos a Lacedemo niis deficiëteseüm argos vniuerram$Arcbadia in fidem Tbebani populi reduxe, Kunt quo tempore hiemis rigoribus in couerbone eximentibus eu meß q magiftra, tui terminus aftabat pauci dies (upereßent munus primo mere futuro deßgnatiÏ peratores irrituri erat* Quare illisq exercitui preeratvel imperium deponedum' vE capitis penas (ubeundu. Ceteris ducibus bac lagern timentibus biemci^ fugië tibus cura ftudiücp fuit eu exercitu tedla domoffy repeteret. Pelopida primû vna mente eadeq; fententia eu Èpaminuda fadlus perfuafis copulfifcp ciuibus ad fparta copias duxit.amp; vitra Eurota traiecit vniuerfa regioe depopulata:deducftu{fy vf$ ad maritima littora lxx.millbus militu grecorum.Ex qbiis minor pars q; duode, cima erat ipfi tbebani: multas vrbes illoipoccupauit. SedgFa virorum fine decre to publico effecit;vt omnes fodi libeter illos duces fequeretur Lex amp;nbsp;prima 8lt;an tiqua vt videtur egeti falute principe cuius operis erat faluum facere:reddidit 8lt;(i ita fe haberet queadmodum fereno aere vtetes vel iuxta littus navigantes q petu, lanter apud rectores nauis febaberet8lt;audacter piculum acliemem fnbeutrfpe, rantes gubernato^dueftu periculaeße eua(uros. amp;rgii amp;: lelii amp;nbsp;Arcbades in co. Tiliis diffentietes cu Thebanis de duce que contra eos miferant.8lt;qd pretet equu illorum ducibusq fefe pro eorum volutate 8lt; non publicis (uffragiisimperiu fubro gaucrant obtemperabat in ea dimicatioe fequebantur vniuerfam$fub vno imperia t Arcbadiam redegerat'Meffanam aut vrbemqua fpartiate incolebant occupâtes reuocat^s reducftifg antiquis ^effanatibus habitanda prebuerunt 8lt; cu domum repeteret p centriones faéto itinere Atheniefes q retro per loca arc^a pugnam mi Icere amp;nbsp;tranatu arcere conabatur, vicerant his rebus ceteri omnes horum virtute fortunacpmagno amore ac admiratio? rfecuti funt.Sedinuidia q innata domefti taqiac familiaris in ciuitatibus femp fuit ßmul eu gloria viro2paudi ? non pulchre decenterqi fuccedëtia tempora ipGs preparauit.Nlam cu domu rediiffent ambo rei capitis aceufati in iudiciu vocantur.quonia non depolito magiftratu eo temcore quolexiub?batquë nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;appellant quatuor vniuerloS mêles prêter lege fun

dieffenttq tempore effe Meffanam Archadiacp atep Laconia exercitu ducftauere Pelopida quia primus i iudicio accitus eft: maiora picula fübiit.vtri^ vero abfblu ti lunt'Sicophatias amp;nbsp;inuidoru conatus Epaminunda eu in animu libi induxiHent tolerantia in rebus ciuilibus magnam eße parte fortitudinis a tep magnanimitatis equo animo tulit,a Pelopida vero na iracundo ab amicis impulfo repugnatum at$ obftatum.l|7eneclides vnus ex his q cum Pelopida amp;nbsp;Melone ih domum Caronis euenerant poft$pari audloritate amp;nbsp;ceteri in re p.non habebatur cum homo effet lingua procaci amp;nbsp;magna eloquetia malilfy moribus inftitutus:p natura atep inge, nio luo bonos calumniari aggreOus eft qnec etiam poft iùdtciû illud quieuit lta$ fege pCcriplit ne Epaminude imperio ceterif$vrbis muneribus fungi liceret 8lt; p multu teporis a re p.abiecit. Pelopide vero apud populu p calumnias inurere ma culas nS valuit. $?d adbibitis magno conatu Geophantis apud Caronem cum quo comune quoddam inuidie folatid habebatcalumniis agebat. amp;nbsp;quibulcucp ipGnon poterant bonos apparere hos alio quodamodo ceteris imamp;bos predicabat amp;nbsp;multis laudibus verbog : elatione gefta imperia ac tropbea Caronis Menoclides apud po, pulum extollebat.Victoria apud plateas habitam equeftri acie ante cofertu in leu' ditias campis preli uduce (parone hoc padlo in oblatioe ad deos oblcu^are molitus tlLAndrodides Sici^enos cui negociti datum erat;vt alia bella fcriberet operam

j

ocr page 238

nauauitih tbebis.cum rcbeiho eßet^inftaretq? Bellum /Thebani apud rerebefas Fi ms no multum egentes:retinuerunt.buic eu diis iHas VOuerat fuÇëdeieig pfua' fit vt nome (Caronis fubfcriberet vt Pelopide attp Epaminunde glorié offufearet. Erat autë temeraria ac ftulta quedä gPe contentiöiad eum q tot talefcp Vilorias ofecutus fuißet.qZu ipfevnius belli vidoriecp tant^ gloriam coparaffet.q in certa mine gerendas queda fpartanus obfeurus bomo eu xl.cecidit. Ahnd laudisdigb^ a (parone geftu non tradut hoc decretu quod ipiquu afferebat Pelopida tulit quod tbebanis no patriü erat quenda priuare vi^: aliquo honore afficere fed publice pa trie nome victorie feruare.Caroem p totam caufam magna verbozp copia fine inui dia laudatu habuit. iVieneclida vero inuidum improbuqp accufans Thebanós inter rogauit fi nihil pulchrü iphs fadiü eft:quid fit quod non Meneclida pecuniis mul' cietur.Qram poftea eu exo!ucre non poffent ^ppter multitudlnëâdôttüs eft rë p, nouis rebus agitare hecquanda habent vite cdtemplationë atçp indicium. Poft^ Alexëder Phercus aperte nultis theffalozp bellum inferebat ortibusabteinedias tende bat oratores ad tbebas ciuitates legauerut imperatore cxcrcitûg iplorëtëS Pelopida cû videret Èpaminuda res in pelopponefb difponere atg; difjoenfare nec alioiperatore opus effe.Vbi pelopida adeflet ftat ialiis neglectis ad tbcffalos iter intedit. Vbi in thenale^ copias ducflauit lariffam q ; prinru cepit. amp;nbsp;filexandru vc niente tinrenteg; pro viribus opera dedit vt in bcniuolenti^ redigeret.8lt; ex tira no iuftum principe manfuetu^ thcffalis redderet,Cu aduertiffet illi? aniiru eflet auaricia crudchtateg prccipitcm acimedicabile petulatia quadëexafperatis Pe fopida aduerfus eu indignatus eft.(Quare fugies cG fatellitibus ißfexader abiit.pe lopida redacftis multa in fecuritate ac cocordia cu tirano thcffalis ad Eacedemdio^ difceffit. Ptholemeus cu bellum Alexandro Macedonu regi iferret accerfitus Pè lopida ab vtrifq^rei cociliande caufa vttan^iudex fbciuf^ ac patronus eiusg inia' ria afficiebatur caufam ageret (pfedtus fedatis cdtcntionibus rcuocati'g; exuli-us cpobGde Philippum frati e regis xxxg. alios pucrosclaro genere ortos thebasad, duxit:ibiqicdftituit vtoftenderet grecis Thebanos apud perigrinasgetes rc^ge ftarum equitate aegPa pollere hic ille philippuserat qui poflea ^p grecorum liber täte pugnas obibat.Tunc puerexiftes multum teporis thebis in dieta ac difciplia rei militaris cdtinuit.Quajppter Epaminuda imitari vifus eft.forfan gipfumpe' ritum flrenuuq; in rebus bellicis 8lt; in re militari exiftimabat:cuius virtutis parua pars in viro erat. Ex cotinentia vero iufticiaq; magnaniiritateg ac marfuetudine magnu plane cdparauerat fplendore Philipus neq; natura necp imitatioeparte ali' qua cdfecutus cA.Poft hec accufantibus phereum 4!exandru theflafis quod tur' batione ciuitatcs fatigabat. Pelopida cum Iifmcneo legatione functus haud futy, rum bellum ratusline cxercitu profcdlus eft. ^edatheffalis proiisqueiminebat vtiexercitu eft coactus.Interea rurfus rebus in Macedonia turbatis Ptbolomeus regem interfecit.regruep occupauit.Amici regis qui morte obierat Pelopida ac',, cerfuerunt.CQui cu in rebus bellicis gloriam quereret 8 lt;proprios milites n^ha: beret militibus conducis ad Ptholomeum iter habuit. Vbi prope vnaumeftmill, tibus a ptholomeo pecunia corruptis perciant;vt Pelopida dimitterefptrolbme, nomine atq; gloria Pelopido terrefacftus tan^ poten tiorioccurritquem cu amp;nbsp;amf, plexu 8lt; precibus profecutus effet fratribus regis regnum pollicitus eftfe ciifto) diturum.Thebanisaute ipfum hofpitem amp;nbsp;amicum habituru. Pelopida Pbiloxe' num Ptholomei filiumamp; L.aliosobbdes thebas mißt.Stipendiary perditionem,, graulter ferens'eu audiuiffet amp;nbsp;filios 8lt; vxores illoru cum plurima {uppellediife, in capis e^e pharlaliciftaq ? de illisimperiu habullet digna pena ^p his gbiniuria, laceflit^ fuerataffecit amp;nbsp;qbufda ex tbeffalis fuptis i pharfalu concedit qvt veuit

f

ocr page 239

IIO

Alexander tirannts $ prmiu cum exercitu apparuit. Pelopida expugnatu^ Te i!famp; amp;ficrfci arbitratus ad ipfum via ingreflus eft.quem amp;0peftiferum bumicidid($co, Rnofcerct propter patria atqi aucfloritate.gloriacp nibifiniuriarum pati censebat, life vt vidit illos inermes fblofq; gradietes fubito capi iuffit amp;nbsp;pbarfalü occupauit: Terrore ac metü fubditis iniecit.tan^ poft talem iniuria atcp audatia omnes fup' phcio muiaaturns amp;nbsp;ita vultus edet cotingentibus rebus amp;nbsp;bominibo quafivita in defperatioe pofuiflet.tbebanis bis acceptis animi fefe angere amp;nbsp;iratu exercitii fubito ad Êpaminunda aliis electis ducibus miferunt. Pelopida ad fpberasduAu principio tirannus omnes adire pmittebat put^s illum viculis amp;nbsp;carcere fatigata triferum trefluq; (ffc faclu poft^ pbereis Pelopida lametatibus pfuafit bono ani mo effe^tan^ rex flatim penas daturus efle^ad iHu ipfum (uo nomine nudliauit ab furdum eOe miferos ciues infbntes quottidie morte afficere, $ibi aute parere que maxime cognofeat vlturum fi (eruetur.'admiratus Alexander eius animi magnitu' dinem ac loquendi licenti^:quid nam inqt accelerat mort e Pelopida.Ille cum boc audifletrinqt.tu diis inuifus $ celerius oppetes deinde prohibuit que^ ab extra ipfum accedere.Thebe nata lafbne Alexandri vxor cu audiuiffet ab his quibus Pelopide cura tradita effet magna vitu fiducia magna$generoOtate inOgne effe inaxima cupiditate amp;nbsp;videdi illum amp;nbsp;alloquedi capta cft.Cui cu ad ipfum accede retpreftatil forme vinculis amp;nbsp;carcere fatigatu principio pfpicere non licuit. Sed vefte amp;nbsp;capillo barbacp dcmifla egritudine animi in eo affecuta collacrimauit. pri, mum Pelopidaicognita muliere que effet veheneter admiratuscftqua vt cogno uitmore patrio eam copeliat. Iliam amp;nbsp;familiaris amp;nbsp;amicus erat Iasone diceteilla miCeret me tue vxoris amp;nbsp;me refpondit Pelopida tui g libéra fis amp;nbsp;Alexandra Fe -rasbis verbis concitata mulier tiranni crudelitate fuperbiaqicum alia petulantia iunOTi fratre in turpi venere vtebatur'grauiter ferebat. Quapropter pf?pe Pelei pidam petes multa eu audatia fermoe iAituto de bisque paffa er^t .ad multu irazp atepodu in Alexandru irritata eft.poft^ in theflalia fac^o impetu res male gefta € amp;imperitia quada ac mala fortuna duces turpiter pederctuferutullorum Cinguli mille tragmarum penas dederunt 8lt;Epaminunda cum exercitu miffus eft. Subi' to igitur ob nomen gloriacp imperatoris magno tbeflaloru motu exorto paruo rezp mometo vt tirannus pderetur opus erat:tantus terror ducu atep amicorum regis mentes occupauerat.tatulq:impetus ad re^defenfione fubditus fuit expedlantiquot; bus $pipere tirannu penasdaturum Verum Epaminuda gloria fuam ad falutem Pelopide ferens timenfcp ne re^ mutatione Alexander fui diffides tan$fera iri it, fam irruerettbeliu intercapedine quada ac tarditatC(Ptrahebat:amp; moderabat pia cabatep tirannus ne ptinacia at$temeritate fua vteretur.8lt;ne ad ira at$ad exa' cerbatioem illum irritaret audacia eius crudelitate at$ iniquitate g viuos quoOla homines fepelierat amp;nbsp;quolHa aprorum at$vrOirum coriis circudatos telis amp;nbsp;cani' bus venaticis laceradoslaniandofq; pbuerat.I^lelibeum pubere apud ftotifas con poGdsinduciis atep amicia cu ciuitatibus vna circulantibus fatellitibo iugulauit haftam q Polifrane auuculum morti deditifacrauit at$coronauit.8lt; tan^deo r€ diuinam fecit* (tum femel Tragedie quedam respiceret .'Euripidis troianos indu centem fugienteqp ex theatro abiit amp;nbsp;p internuntia iuffit ne propter hoc deterius tragediam ageret. Ilion eni inquit difcedere ille difpliceretrfed g, ciuibus crubefee tet fi lacrimas nemine ex iis quos leto prebuiffet in malis Heccube atep androma' cbe videtur.hic 8lt; gPa amp;nbsp;nomine amp;nbsp;fama imperii miliciecp Epaminuda ftupore q' dam terrefadus vt gallusviaus inclinatis pennis timuit: 8lt; quo'Ha expurgandi fui gratia ad ipfum mifit. Èpaminuda autem pace amicitia cum tali viro Theba' WcQponUc non tulit fed percude federe datifg xxx dierum Iduciis belli fupto

y o

7

ocr page 240

Pelopida ac IGrcnia feccflit.Thebani a Lacedemoiis Atbcniefiburcp diflentictei ad magnu rege legatos ^p fbcietate mittentes Pelopidam legauerunt :ilfius glorie optime confulentes. primu quide magno cum honore ac nomis celebritate p vrbeS regis iter habuit.Alo enim gloria reru gefta^ contra Lacedemonesobfcura p AQ am cucurrit.$ed pofP^ rumor de bello feucQrico exortuseft(emp addita noua ali q bona Fortuna longius Fama nomecp PeJopedeeuolauit qui poft(fyconfpedlus e ad Fores a fatrapis ac ducibus fermo admirabilis de illo habitus eft.ggt; ille hic vir erat qui terra maricp Lacedemonios Fugaucratmecno qui bellu qd erat apud $ufas amp;nbsp;^ud Èuatanos ad Getam atep Eurotam Spartamcpque pauloante magno regi amp;nbsp;PerOs per AgcGlaum imperabat conftituit.his rebus Arthaxerxes gaudio affe' dius eft 8lt; Pelopide gloriam amp;nbsp;riomem magis ac magis admiratur qui eu optaret a maximis viris amp;nbsp;coli 8lt; magnificum beatumcp videri bonoribus magnificauit• pod^ cum vidit amp;nbsp;ferrrones adlicis flabiliores Laccdemoniis animaduertit amp;' magis cum amauit 8lt; cum afFeda quodam regio afficeretur: plurimum illi tribu ens aduerfus viru honorem non celauit^necp alios legatos latuit.Ex grccis Anda, clida prefertim Lacedemonium Fidio honore honeftauit. amp;nbsp;corona qua in pota, cone utebaË tindla odoriferovngucnto eum donauit. Erga Pelopidam vero no ßc ab eo geftû eft.Nam multis puifegiis illi conceffiis maximis fplendidiffy muneri!» eu honoratu dimittere uoluit.Éntuero fui iuris grecos fecit amp;nbsp;mefTanam habita dam pbuit.Thebanos quoq^ patrios grecol^ amicos appellabat.bis habitis pude giis nichil rrunerfi recepit:qh beniuolentie atff gracie fgna no eflent.Itaq? alios le gatos quia fecus egidet accufabat.Timagora Athenienfes in ius vocatu quoniam multa munera fupcrcrpcrat:amp; fi rede iuftecpilla {upGOet intcrFecerut.Nam non modoaurti atep argentu fed etia Iccium fuptuofu feruiliacp ftrata acceperat . Hoc grecos celatu ire exiftimas. Et oduaginta boues cu bubulcis tan^ mala valitudie laborafet amp;nbsp;bouino lacie indigeret accecerat Tande in fedica delatus in mare de fcendit:8lt;quatuor talenta laboris peiu ferentiboa rege data.$ed videënonma^ neru fuCcepeone Athenienses Timagoram morti odemnaffe. Epicrates cui i qua dam expedicione impcdimetozp cura fuit:cu eo ainmoeffet ut minie negandaa re ge munera eflentihoc decretu tulit:utannuatim loco noué principu nouem legati ad rege ex popularibus ac pauperibus mitterent ut (uperceptis muneribus dicio, res efficerent. Hec res pcpulû feticia affecit.fed quo tua apud Thebanos hoc fece rat molefte tulcrantino cogitante quanta gloria Pelopide oratoris pfuafioi bus po tentior erat apud botes eos colentes qui femp in rebus bellicis vidâtes euaGOent Ea igitur legacone redeunti Pelopide qp meffana habitanda a rege multacp alia vi uendi p fuis legibus iura impetraueratmon paruu beniuolentie incrementu fadii eftAlexandro iteru ad natura fua recurrente amp;nbsp;hotm pecuducp predas ex tbe^Ij co agro agente Phicionis aut achiuisoibus magnify pfidiu imponente.cu auditu effet Pelopidam redire :ciuitates flatim quofda athenas legauerut amp;nbsp;exercitu im, peratorfy illu pecierunt Cum a Thebanis decretu effet copias ac imperatore mit tere:oibus alacri animo paratis cu lam dux iter ingrcffus effet.fol eo die fiduste nebris ecliphm fufcepit . Pelopida hac de re cum afaduerteret omnes metu amp;nbsp;ma la fpe perculfbs no putauit prêter eo¥ voluntate effe homines cogendosneep in pe ricula fepté milia ciuium ducendos fed ipfe cum aduenisac trecentis voluntariis equitibus in expedicione (pfedus é:non p augures non p alios ciues habitis augu rus.Na ingens 8lt;manifefturn c celo fignum aduerfus virum apparuit.Hic ira qua da qdabeo iniuria lace ffitus fuerat calidus hanc readucrfiis alexandrum aggre' diabat. Sperans domu illius infirmé corruptaçp inuentu^ amp;nbsp;iis q thebe pfualerat amp;nbsp;maxime ip fu amp;uocabat rei pulcritudo amp;nbsp;glorie ambicio.itc^quod multa bono

ocr page 241

¥i§'ëàtèfrpiftate q Lacedemoni DioniGo Sicilië tirano dccesTrirfp qui 'XAex^ leges munpraŒciuitatum renouarent miferant oparaucrant^ot eme e-7-, dru fub ipGs merente babebat amp;nbsp;tan$officiofû benebaoreq; coip erexer. grecis foli tbebini oftéderunt j? Ubertate grecie:ut iniquos violenteqfOie deWntbeHa furciper?.uti^it m pbarfalü uenit congregato exercitu orra drû epgredrt.bic eu rfpexiffet non multos cum Pelopida e e re 7quot;°,. plurestbeffalis aut bis tot milites babere obui^ eu ingentibus co^s t to melius inquit Na plurii! vidoria nobis adcr^ .cum tumuli quida ^trfl^,amp;c mep ac plurimi qui canis capita cognon iabrt]rtCTcnert; Tyamp;F P amp;r b, ditibus negocifidatii eft illos occupare. Pelopida cu equitibu^ amp;mÿti^^^^ ^a, bus in equites bofti'es irruit. Poft^iftivicerut amp;cu fuglequot;! nbsp;nbsp;rcmantibufa; eua

nus conferuerGt Alexander poft venientibus tbeffalis peditibus conantibul%eua dere ad loca^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;altiffima tumulos occupare

ens pmosinterfecit. Alii acceptis vulneribus n*1egerut.amp;dvidens Pelo^ dareuocatisequitib, in aciem boftiG irruere luffit.ip e cur u ,,।dtan ca tumulu pugnabat fupto fcuto fa^oq? impetu ad P^os qretto fcquebant adtan tu roboris tantuepfpiritusomnes omouit utboftibus vifu it c°rg°p

alios effe .Quo £aamp; eft ut duo ud tres phalanges turbate fugat^exg:: ^^ tibus extiterint. Respicientes aut bos cu ^mpetu venie^ es nbsp;nbsp;eq nbsp;nbsp;rÆiciebat ob

regredi manus conferat.Pelopidaqomne exercitu o jue^oradii feruabatcpnondilin fug^ fuisouerbs fed la tumultu turbaco^^^ cGpreffit: Alexandra queritans8lt;animo 8lt; oculisvidit^ifu ad dex^ra bortanté ac in ordmë redigenti :n5 coaAa ira racone fed ad ipfu inturtu Pérorai census dato corpori a nin 0 amp;nbsp;dato imperio 0^?coni multo ante oculos a?ueAus. vociferans tirannfiq vocans impetti fecit.Ille baud expefatoJuCcepto^ fagiensinterrateBtes deTitait.Stipendani Qpmo pugna^

Pelopida r-greffi fut 8lt;quid^ uulnerati morte obierut

armicSieclsPelopida uuU cofecerutiquoufq tbeffali dol^e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tniuerf^m

ex tumulis auxiliu tuierut fed la morte obierat .Equi es a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rimis cam,

phalangemfuga uertut.amp;infequentes cebs plus tri u miiu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

pos cadaueribusrepleucrût.Sed 1bebani q aderant morte re op nbsp;nbsp;nbsp;g

ferebat patre fenatorecp ac magiftru maximoip 8lt;pulcerrimoipono-p\lt;x:„ baud valde admirandi:tbeffalifocii$ omni humanohonore quo virtus dignaeet fatis Cupcphoneftarut.demonftrauerutc^ magis ipfo ammi affe^u beniuolentia q erga ipfu afficiebant.ferut enim eos q rei affuertit a^ito eius obituneq toracem ipfisnecp frenos equis detraxiffe nec uulnera ligauiffe.fedad cadauer prope a ut feofti^ fpolta circa lUad colligeret :cG armis ire çgunt.Torfis equiSvirj$baud fufatato ignemllo cibo corpora refeccrÛt fed taquot;, in feruitute redact «non vi, flores.fed viAi {upatiq a tirano effent merere aneAi Glentiu agebant.po $ 0 diuulgatG eft ex ciuitatibus magiftratus amp;nbsp;ephebi pueriep acfacerdotes cum tro pheis coroniSqdiuerGScp aureis armis funus Sequebant .Cu iam feretrum ^ eun du effet :maioribo natu theffalozp orantibus fepeliendi cadauens negociu hbi man dan .vnusbanc in mediu oraconem habuit.Viri focii in hacta trift' aduena$ or tuna gracia quadahochonoris atep confolacóis a vobis oram? Cu non contingeri, theffahs viuG Pelopida neqremittere neep dignishonoribus eu invita honoratu redderefieuenerit in pfentiazç eius corpus tangere ferrez ac fepulcro conderec^ Fertu vobis ent theffalos maiori calamitate afledos effetythehanos.v otis enias wro optimo duce nobis aut 8lt;hoc 8lt;libertate puariaccidit.Rlam quo P^a^ audeu.us ducem avobis petere cu Welopeda minfeviuu reddiderimus ei'

ocr page 242

ks in rebus Tbeffalis morém généré Ceteras omnesfépufturas PeTopide fepuf^ tbra magnificencia atcp fpfendore fuperare vident.Cuaru fplendoré non in ebore aurocp ae gpfiro ponendu exiftimant queadmodu Pbihftusq DioniGi feputuram magne tragedie tiranni tbeatralem cantu eximente laudat atcp admiraë. $1exan der magnus moriente Epbiftiqne non folu equos mulof^ tonics fien vo'uit : veru eti5 pinnate propugnaculag? eXnuris turdi pcipitaricp luffit.quo menia vrbis mor te Epbiftidnis magno fui reüdlo deßderio metere Iu4u$afledla viderenë.qd pri ftina pulcritudihe poribuffy ornamentis fpoliata nudatae^ eßent.beccu herili quo, da iuffu viofentoq? amp;nbsp;mutacG iruidia odiocp fadi nulla beniuolentia mullo bonj), Èefed quadam oftentacone delicia^ barbariceq; (hperbie.amp; quad^ mani an bicone ac iadèantia luxuriofe agunë. Pelopida vir pópularis qui apud exteras g êtes dieni fuù obiit.cognato# amp;nbsp;pfericia amp;nbsp;vxoris Ólt; Filio# deftltütuSfiemfe aut rogato aut roadlo a tot populis totep ciuitatibus certatis agentibo córOnatUs pmiffus delatus cp ve# fui deGderiu vreacp Felicitate abeundo reliquit.No enim ^j feritencia Efopi iro s grauior eft eo# q in Felicitate rroriunt.ue# beatiffima G in vrbe amp;nbsp;libéra amp;nbsp;grata oppetere amp;nbsp;res bene geftas deponere cotigetit no mutata cum morte bona lortuna. Quapropter optime laconius ille:q cu falutaflet vigore in olimpo diago, ram habente Filios coronatos amp;nbsp;nepotes ex filio Filiacp inquit.noriend^eft o dia, gora ; ne alias in olimpG amendas.Si quis olimpias pbiticaffy victorias in vri^ col, Figeret'no puto vnice victorie equandas Pe|opidedignu putaret.Qui eu mu|toa ens filia coferuifTet.viaor$ euafifret:amp; plurimû vite gloria amp;nbsp;honore coufupGAet Tande in decimo tercio imperio in quo cdtra tirannu vidloriepmiu anecutus crat fe libertate Tefïalo# diem fuu obiit.Cuius mors nd pirua animi egritqdiné fbciis pbuit fed multo aut magis auxilio Euit. iXla poft^ Thebani Pelopidc ihorte acce, perut remota omnino ultionis dilacdne:flatim Mafticu amp;nbsp;Diogeton^ cu (eptent milibus peditu amp;nbsp;(eptingeotis equitibo aduerfuS Alexandru miferdtique cu fine militibus dffibendiffent.cogerdtillu ut TheOalis occupatas vrbcs reftitupret:amp; magnetasphitiotaf$ Achiuio($dimitteret.amp;p{idiisdimiffisiuramentooblipag rent rp Thebano# voluntate eos ad bellu fe fecutu#.41exadcr his Icgib lt;coac1? e quas penas paulopod dederit amp;gt;his q in Pelopida egit narrabo.Thebem ciusvxo' te ut dicŒu eft Pelopida hortatuS fuerat:ne externu fplendoré atg: apparatusqiri externis militibo effent trepidaret. Deinde cu pfidia eius timeret oderetqi crude litate:cu tribus fuis fratribo Ethiliphone:Pitbalo amp;nbsp;Licophrone hoc modo coiu' racione ftruxit.filia domus tiranni a nocturnis ftacdibus feruabat.thalamus iri quo Tunos capere cdlueuerat in altiffimi parte ediu ,p cuius foribus cams ligatas cibus niG cuAodibus 8lt; Teruo q cibos porrigebat arabat:cubabatq? Çû iam tempo ra inflarentin qbus res aggredienda erat.Thebe fratres celatos in (pxiina domo difpofnitCu ad Alexandrum dormiente fbla ingrederetur ut cdfueueratipauloq; poft egredereë iuffit (eruo canëextra abducerc.veile etu inquit rege dormire fine ftrepitu times ne afcedentib iuuenibop (colas ftrepitus Fieret. Lana illas ftramt ac molles reddidit .deinde vbi cu gladiatis fratribo i thalamum netum ë: 8lt;Fidu capiti fubduxerat cnfem fignificauit rcgë dormire.Exterritis adolelcëtibus illos irata increpabat iurabatq? Alexandra fe experredura niG inceptu pgant.Qui ti more pudorctp exciti ablato lumie Alexandru dormiente petunt.Quo# ab altero preflis detenfjfq; vi pediboab altero p crines inflidla ccruice terci, gladio iliu tra fixu oFicit Quatë ad celeritatë mortis ptinet forfan illum atra dics funere acerbo merGt Quatu vero ad (blitudinë pmptiran? fuit quë(ha vxor interfecerit amp;nbsp;cui? corp? p? morte fupplicio afficeret qd eu pefliindatu amp;nbsp;fida alitibo datuma pereo populo füllet digna moribus fadlifg fais exitum vite lue inuenifle arbitramur^

ocr page 243

'apbi greciide vita atep geftis MarcellitWliRoria per Antbo• fermone in latinu traducta linguagiü Incipit.

È^pARCVM CLAVDIVM quinquies Eomano¥confu Marei ffliu extitiffe tradut.eiep ficuti Posidonius re Iamp;ertcognomëqdMartiü eft primu ex familia fuiSe Marq tceUo.Exercitac6e nanep bellicofus erat:robuftus corpore ^Wmanu potes matura vir ad dimicadu ardens.qd illiuscet A^^tamina declarat.acer ac ftrennuus ad ceteras vite partes lË^umanus at$modeftus.Grèce vere discipline ac difcedi rfu^eoufep affectis.ut eazç rezç peritoshonore ac admi

tis ea tëpeftate Romanis attigiffe arbitrorum cum muetutis tfea^^^ uha cuamp;tbaginenribus bello impltcati faifrent:adultivero,l^

nate maturiori efi H^nibale atcpCartbagin^f^us ite^beHu ge{rere.adeo n^i *faamp;equfadmod6.0ï4tfestet!^.rf^

tesabvirtute 8lt; ai nobilitate duai.Quibo in retoegregie a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-c lari

nuUG pugne gen? aut fegnis aut paru exercitatusitum ucto adce^a^quot;ng^ ; fortiffirous:quoquid€in genereCU £uocatorë .emine fageritgeO^^s yniuerhs ^ flor euafit .fratri (Dtacillab fe in Secilia^teau ab iminente piculo Hérault tru ddatisqmefi acri ferebant i^^Petu.Quapropter luuemsadbuc c^ abimpatonbu^ukcm? eft fómia Cu$glorie plurimu raffet editie^^ a pa 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:L1r~tti^ Id Cacerdocii genuse.cui ex auibo uaticinia ote

puloaugupfacerdoubadeGgnat.Id^^^^^^

^^quot; acoberuare ^;efty^^^ nbsp;nbsp;plurimGlt;Â¥obmodeftiti ac morum de

Nacu eiufdenoisfiliu mdofe actonra^JP nbsp;nbsp;nbsp;tf tt—vit audax ac intern

gantta ciuibo cofpicuu haberet eu cap^olm? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ Jfepuer ab initio amp;pub

perans Ah? amore correptusappellauit.Cui? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Marcellus Vois

ÇÆtiteiç tentante Capitolinore patri detulitid grämtet ^res Marce nbsp;nbsp;nbsp;^t^

facinus Senatui renunciat Capitolin? multascausas mu tagtc,mfician cri bumti-apoteftatë implorat.Tribunis aÛt eius affllacione ataueutom^; men ^t: Cm? rei quia teftis aderat nemo ad feacciriluuene vi^.e^ quot;^^ apduai cu rubore lacrimas 8lt;ppetue Gmuliracudie pu orei,., „ fa exoi nullo dio agentes ludicro ^uerfus Capitofanu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;harcellusdeo^minifte,

uendismuldauere pecuniis.qbus argenteuv Pm-fecunddannGgalltc^ no dedicauit.poft pmibcUi puuicivix du leiati v g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;motie n vici,

lipmordia Romanos ounuoinuafere.biben nang?eayero gallica gens eft: Q^

CU purilco no eadëtempeftatebellfi irrupëYat^u,ioeo.:y^^^^^ namp;iu.Cete^ii iure cdÇulto$ durltebello cetfauerant.ut afatis G^ gaU^P^ du tan$ex inGdiisviaores adorirent c\uictoWace eret.Quo Q nbsp;nbsp;-aUœdi ,

tinuatopdomefticu plurimu coducere puteat Mloei ppinqui nbsp;'E feobati

gmtasqmaxime Romais t?rroti effe vident:ut Q ohm ab eis vrbedeieai W^tt tyGnt .Quaobre decretum eut facerdotiba milicie munere vacate icea '.^ paWicubellu ingruereteo^ formidinevdipfe declaratapparatus. ^^B 'Romano^mitafimul in armis extitiŒe ac tam nouosfacroze ritus a o

ocr page 244

à-àitum eft Qua in re nicbil inianaaut inljumanum ab eis fronte padu eft .Qui^ pecG maxime grecanico more piiac mites re diuina faciatiuezp eni tue eo ingrue te bello gbuCdâ monitis fibiHinis cedere coacfli fut.Quafpter duos grecos uiru aè vxorë totidëq: gallos in foro boario vinos defodero:qbus bodieq^ nouembr imefe tlam qdëgrecis amp;nbsp;gallis dant inferie. Pricipio a Romanis nuc parta Victoria nut acceptis cladibo decertatu eft.q res nullu certû attulit rebo exitu.Cu flaminicae Fuluius ofules in Ilbmbrcs copias baberet.'fluuius g ppicenu ag^: labit cruore ffa xiffe vifusc Tres quoep grecos penes firiminu apparuifle traditu eft Comitiisco fula ribus cu augures malisacinfelicibo creatos aufpiciis ofulcs afFirmafIent:$e' natuseueftigio illos ab exercitu litteris miffisreuocandos curauit^ut redeutes de polito ftatloiilatu nicbil aduerfus boftes uti oCules gererent Receptas Flamini? litterasno priusaperuit ^ collata pugna uerlif^ in fuga barbarisin agzp eo^ex, curfionem fecerit. Redeuti igit ac multa referenti fpolia no tpeeffitobuia populus quia reuocatus no otinuo madatis obediucrat vezp ea p Cuperbia cotempferat.Qia cppter ut fibi tnupbus denegaret pa2«fuit*que tamepuatu egiffe coAat.Is eni, antea Drrul atep collega sfulatu fefe abdicare coaaifut.Adeo vniuerf a Romanoru gefta referebant ad deu ut nec in auguriez; nec patrii morisdefpicieti^uel imaxl mis benegena2;re2 ; fucceffibo fieri paterent. Maius (pFedo momentu in religiois obferuancia:q3in uincendis boftibo ad ciuitatis falute ptinere arbitrantes.Liberi usitaqi fempronius mira fortitudine amp;nbsp;equitate pditus plurimeq? inter romanos dignitatescu conful Obi fubrogandos Scipione Nafica 8lt; (E. Martium defignaflet' iiqiiampuincias obtinerent aiaduertit fe cu libros militariu peeptoz; legeret fole, nealiquid mfcium preteriffe.Id erat buiufeemodi.Cum quis ex optimatifoinpO merio dor^ aut tabernaculum mercede conduxerit amp;nbsp;in eo pro captandis fedeat lufpiciis. Poftmodum firmis nondum fignis fi qua illum in urbem cau^a retraxé' rit primum omitti oportere tabernaculum.alterum vero fufeipiendum ex quo no nus au{picio2;mftauretur afpedus. Hoc latuiffe Tiberium videtur:qui bis eodem ufus tabernaculo didlos defignarat confuleS.ainmaducrfb poftmodum uicio req? fe, natui relata.Senatus tam paruulum minimecÓtempnendum errorem ratusfignl ficare illis flatuit.quapropter ii cotinuo e rpuinciis Romam rediere feg; magiftra, tu abdicauere.EHec tame pofterius gefta fut eifdëferme temporibus duo illuftrif fimi flamines facerdotiu ammifere, Cornelius cetbegus quod exta victime non ri' te admouifle amp;nbsp;Q.. Sulpitius g ei inter facrificandu apex que flamines ferunt e capite cplapfuseffet.Cu Minutius dictator C. Flaminiu magiftru equitum defi' gnaflet* Aridore Sonos confecuto uterg dignitate iuffusabire^alii creati denuo fut boc padlo tam accurati uelin paruis diligentia obferuates:nullu aut nouu aut no patriu religionis ritu admifeere uoluerut.Cu igië confulatii Flamini?depofuif fet Marcelluspinter reges coful creat.Inito cdfulatu.Cn.Corneliu collega fibide bgnat. Poftmodii cu multa a gallis de concordia agitarent ad pace inclinante fena tu ad bellü Marcell? multitudine cdcitabat.Qua in re baud tame quo minus pax creareË efficere ualuit. Paulopoft geffate lupatis alpibo bellu innouauere'qprimu caftra mouëtes in Ifombres eos fibi fbcios afciuere.qui triginta milia numeto erat cu ii longe plures effent.Debinc alacres amp;nbsp;clati in acerras impetu faout Mantem oppidu eft fup Amtipado locatu. Hinc rex eozp Friomatus dece milibusgeflatazp fecum affumptis circum padanam populatur ora.que cum Marcellus accepiOet relido ad acerras collega Gmulgi peditatu ac ceterisgrauioris armature amp;nbsp;tercia parte equitum:ip{e cum reliquis equitibus amp;nbsp;expeditiffimis militum ferme fex, centisadboftes contendit.nori nodu non inter diu iter omittes:donecea dece mi lia geflata^ circa capidiu gallice vicu nuper imperio Romano^ adiundu offendit

ocr page 245

Ybi nec fuo^rorpóra curàre nec ullum qeti tempus dare licuit ConFeR im eri bar b^ri ubi eu aduentaffe fentiut pauci faciunt:quod pedeftresgdë copias paucas ba bpretæquites vero p fe nicbil ipfi penderet galh.qeu cqucftnpfertimpugna for, tiffimi bellatores excellâtupG quocp multitudine Marcellu fuperabat.Quaobrem ftatim1 eu grauiffima minantes pinde ac vi omh direpturiduce rege cocitis teru tur equis. At Marcellus ne pauciHim? ruo2p numerus diflußs circûueniret ^lu/ bus weui ab equitatu dedunto agmine donee piululG ab bofte aberat tenuiffimo cornu pgreffus eft.Cûqi ad ^Ferendas man? Tuosouerteret boftiu clamore ac Itre pitu pterritus ecuus Marcellum retro violenter aufert. Eapropterueritus ne ea res ullâ Romanis pturbacionë re1igac5is obiceret retrahis ftatim habenis equa in ipfos cGuertit boftes. Et ne cafù magif^ cofilio eo ufus circuitu videreÈ foie Fup plex adorauit. 1s em in inicio pugne fuperos adorare Romanow mos eit. (Lunqfco ftibusiam1mifcereËloui Feretro opima ex boftibo faeratu^ arma nouit. Inter bec rÛ illum gallo2ç rex c^fpexiffet ob inGgma ducem opinatus ante omnes ci coc^ to occurrit eouoamp;ouaffansbaft^virG clamore lt;puocat. Is erat inter 8* e^a ya corporis magnitudie armatura auro argentoqi ac variis difoncla coloriba tuig inftar p'ucida.Que ubi Marcellus pulcberrima ex toto □ picat agminetea tut meditatus:q concepta deo vota pfolueret.virG adorit que bafta thorace F°quot;' mul ecuiviribus innixa virÜ refupinat.itezfq ac tercio vulnere repetitu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ex

nimat.Tum equo defilies marcellus.amp; exanguis arma manibus tanges ad nbsp;nbsp;nbsp;c

uerfus.© magna inquit ducti opa 8lt;^pato2pgeOa bella$ ac Pu^ascontaes.r retri iupiter obteftor.1creius ego Romanoy dux ac impatoruiru nbsp;nbsp;nbsp;duce

acregë propria manu eSEoffumoccidi.Hec tibi prima opima^fy^ia dedico.^ nobis du ad belli reliquiasvertimur fimile prefta fucceFum.Tu Ror^ani equite peditibus equitibus Gmul immixti pugna corf irgente ac miranda quoda^^ uincGt vidori-a.tdftat autë tantfi equitati ac peditatu non ^ntea no poftea tam paucisfùpM.TG cefis plurimis pcd^amp;arma fecu tenesad ^fegar^^ tur,pcr id tepus aduerfu gallos infeliciter dimicante .a Me 1 °an nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Grenue

quide 8lt;populofilTima gallie urbe:qua galli Metros)im nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• reeeen uEli'

bell^tes Mdione (Eorneliticircuucncrat^vt non redeurte Marce^ reg^ gatu ac necatu Eenfere geffate fefugitit. Quajppter Medio anua nbsp;nbsp;a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r

Cetera oppida dedetes galli romais ultro cuda Permittut.Hoc pa^o traquil tisvtrmeppax cotigit. roft bec decretus a (enatu foli Marcello triup u.Q, ditiCimus fpoliis ac ingetibus captiuoZf corpibus rpleaidiGimus cWC^e•* often me admiracdis habitus eft.maxime vero voluptatis amp;nbsp;nouitatis p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;

dît:cu loui barbarica deferebat arma .Trunco Gquide montane corpus in tropbei modü fabricato affixa quoep uerfu fpoba impedebator „p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

'decoredifpofita.mox accedete populi frequëtia Marcellus m cuttu o nbsp;nbsp;.

reru triüpbale fimulaczp pulcérrima per urbempompa magni ice i ime ra.m fuift .©rnatiffimis preditus armis affequebat exercitus.deo acimpera oricon dita carmia amp;nbsp;viflorie peana canëtes .inde »cedes amp;nbsp;ad Eeretrii ouis tempu amendes ca ilhfolennidedicatiee fufpëdit ercius amp;nbsp;adroftri u $ teporis e a poftremus.Primusenim Romulus fpolia ab Aerone Ceninefiu rege etra are gt;nbsp;• tulit.Secudus Cornelius Coffus a Lumino etrufeo.Poft hos Marce us aga o¥ rege Triomato .poft que nullus Eun.vero deu cm bectrafmittantidcwco louem feretnuCut quid^ afferunOappellat:!^ fecundu grecoip lingyam qua olim latinis plunmu immixtiEuiffe conftat.tropbea feretrovedte ideft feretro trabea tera tut . Alu vero fie appellatu loue divitat ^ fulmine feriat .Ceteri inWlo feriri feleatidexortu nome inquiunt Nam amp;nunc quo%mrfequedis boftibus dumie

ocr page 246

inuice milites exhortant:frequeter ferire inlet. Manubias antetomunes guide Tpoha priuatas uero opima vocitat.ßJuma ante Pompilium comentanis prima! fecuda 8lt;tercia memoraffe opima traditu eft. Primacy capta loui fcretrio.fecüda marti.'tercia quirino cofecrari iuffit. primo axes trecetos.fecudooduagintaiter/ CIO eentu premia effe coftituit.Bdcc ut plurimu fama tenuit perinde ac ea tantum modo illuflria fint:que prima in agmne duci dux detraxit. Debis baeftenusÆa Victoria amp;nbsp;beHi exitus leticie tantû Romanis attulit:ut libraz p aurea cratbera Pi tbio Appollmi delpbos ufq: pro eazp rezp gratulacoe trafmiferint.Sociis qnocp ciui tatibus ampliffimieximiazp parte diftribuè.nee minus regi $iracufano2p Dieroni Romanozf amico amp;nbsp;(bcio.Cu Hannibal m Italië irrupiffit Marcellus in Siciliam eu claffemiffuseft Poft Cannenfem vero clade in q no pauca Itomano^milia pu, gnando cèfa futipaucis qui faluté fuga oparauerant fefe Canufiu recipientibaun' • gens erat expeaacio Hanibalë confeftim Romani caflramoturû q^ ei attritis Ro 'mano2f viribo optime coduxiffet Marcellus ftatim mille 8lt; quingentosex nauiba milites vrbis pGdio mißt. Poftea acceptis a (enatu litteris CanuGu étendit: adi^ aofq; quos ibi collegerat ne libe^ boftibaagzp pmittefet deducit ex artibo.Cete¥, pod excellentiffimos ac fortiffimos bello viros interemptos Romani Fabiu maxi' mG plurime dignitatis fidei ac (apientieuiru veluti cunctatore 8lt; pazpin rebus ge rendis audente improbabant qdaccuratus nimiu amp;nbsp;diligens ne quid pateret ad, : iierG cofultabat.Ëiurmodi autimpatorenon ad ulcifcendü fed ad tutandu fatis eë arbitrantes ei Marcellu addidere:ut ad rcs tute ac caute gerendas fua cu illo au, dacia cfficaciag? temperarent.Vtzpcp igiëinterdu bfulë nonnun^ confuléalte^alte ro 4)con{ule creatu emittebat.Vteni Poffedonius refert Fabiü clipeû Marcelli! enfem appellabat.Solebat enim dicere Hanibal fePabiu qdem utpeeptore Mar'^ cellu aut ut pugilë reformidare. Ab illo enim ne mali cuic^ ppetraret amp;nbsp;cohiberi ab boc aut ndr.unq;grauiora ppcfTum.ltaq; poft illa victcriamcum tantu alacrita. tis amp;nbsp;audacie fuis iniectu effet militibout longe a cadris dilperfiac palantes reffo ne occuparent ipfbs adortus Marcellus vires eozp fregit.amp;fbgauitcp Poft bec Ne apolim rVolaq; eis laturus auxiliu fe conuertit.Cuqß Neapolitanos in fide pmancn tes speriffet cis ftabilitis Nola cotendit vbi diffidentia plebe (enatu inuenit :nec plebis animos ad Hannibalë inclinatos tranaro aut componere fenatus poterat État in ea ciuitate vir 8lt; nobilitate pmari?:8lt; fortitudine cofpicuus L.Pandius q ad Cannenfem pugna obtruncatis peno^ pluribus egregie dimicauerat.eu poft modu multis cofixu fpiculis inter cefozp corpora reptum Hanibal admiratus non folu abf^ pcio domu remifcrat.vc2^ 8lt; donatu infup amicu fibi holpitalitatis iure conifixerat.Ob cui? gracia meriti cum Bandiusad Hannibale gpmptiffime incll naret.ad eu quoq plebe confirmabat ad defeAioneqi folicitabat. Marcellus viru illuArem amp;nbsp;in maximis bellozp cafibo Romanozp (ociu necare ducebatimpiu• Erat pterea ingens in Marcello nature humanitas:(uauitas:lepor8lt;affabilitas:ita ut queuisad (e fua comitate pelliceret.Cum igit illum Pandius aliquando falutaflet quifnam Gr forno Marcellus rogat quëuis ill u probe norat antea .Ad (ermonis ini cium occafione quocp pquirebat.Eo aut refpondëte.L.BandiusqG letat? magno. prre admiratu!^ Marcellus*tu ille Bandius es inquit cui? maxima inter cannaru bellatores fama Rome ëqd Paula Emilium Conüilë (blus ne deferucris in quem eu denßffima cbiecerrnÉ miffilia ea corpore fubiens excepifti. Aßenticnte Fandio amp;nbsp;uu'nera queda oftentante: talia inquit cum in nosamicicie ligna jpferres ad nos cur non confedim ibas:An vero ad retribuendaamicos uirtuti premia quibus amp;nbsp;penes boftes tantus babeë bonos'iniquos ccnfiuftibec benigne locutus compben; 111 dextra iuuenem eximio ad pugnam equo amp;nbsp;quingentis argenti dragmis donat.

ocr page 247

©uasob reÈ eamp;dum eft ut Fandius conftantiffim? Marcello Coaus^pugng^t Œfuerit:amp; eo2pqui diuerfe fadlionis erant grauiffim? aceufator amp;nbsp;vindex. Era Apturas q eu Romani in boftes egrederen! farcinas amp;nbsp;impedimenta tueranttad ubi Marcellus accepit intra menia inftruxit exercitu amp;i^jta tas impedimenta tute difpo fuit : Nolanis per pconem ne mratusldannV Erat in muris armozp folitudo.Eapro^ertumultuan e. porta iubes cu ftre bal 8lt; efufu muris admoiiit exerciti.Tuffircellasp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p°-1ooon: p alter!

taffim, empit equitito re^a^;lt;^^;^Xittit Poft bee cti actes H^nibalpat

'^^^^^^.''^^IXIhT^^^^^^^

terrore ac uulnerib ofeAiin caftra compuli fut. P amp;• nbsp;nbsp;nbsp;;s:ciuanamp; Liai,

boftiG defiderata tradunt.Ex Romains vero !^Pu^ q 8 Marcello glori! tanta boftiu ftragem fuiffe nequaeÿ affirmet.Eap^gna ƒ ... amp;nbsp;muiao pror, peperit adauxi Romanis animi.Non enim (ibi eu m^xP g nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;poft free mor

fusbofterfedqvinci8lt; cladibus affici poffet c^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;W accitus eft apo#

tuo altero cofule Marcellus in demortui locu rubrogadusabfen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Marcel'

puloqdonec abexercitu rediretunuitis optimatibus

lus cüamp;zp fuffragio dcfignatus conful eft.ob ere ^J,. torpefeeretnsfe mlmeleta ^nGc^cnt G^patfoi^cb pltyi^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nol!

magiftratu abdicauit. ft re tam! baud Ce retrabesmflitai^ ^f^^Rftbec ba.

ribal magnas fecuuires trabes aduentat.iLuie „ nbsp;nbsp;nbsp;,„A^miGrTpt'eu nerinde

Març^us eerê.Cûveroxna^

pugna detrahante Marcellus adoritur.aiijn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. CG oculari nesciat bre

la militibus.eminufcB illis feyre Cartbaginefes ~.'terga Romanis dederit ilibus vtunt manu fpiculis idcirco q tue m n. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.^3 erfa ceciderut. elepba

8lt;irreuocabile fugere fuga .tn eo prelio penoipq J$ tititbifpani ecluites mixti tes quatuor .viui duo capti fut .Quod aute maximu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;{fagerut.ls tune

rçnumide fapta tree'tostercio poft pugnadie adM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oribusin vnGguide

pnmuHlnibahcaÇusobtigerat :qex t^vanis mutafarifl$moY nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tMar

Kbarbancu c^gtegatas tftes exerciti vnanimes tadiu eonferu^let.^ig nbsp;nbsp;nbsp;^

cello ceterrfqducibusfideles ad omnepoftmoda facinusp nbsp;nbsp;nbsp;^Cartbaginen

rio conMcreatus iuSicM t.iecit.01annibahsenim^^^

fes advendicanda ite4 infule dominacoemuebemc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;preminus exercitus

llberoni ticinn^morte Suacufis tumul^tum^re^^^^^

i'quot;Tte l^^É^^km yarc^us Yttepffetei nbsp;gm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a^^^^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lemadcan^sin acie pugnauetat^nonulh E^tan nbsp;nbsp;d^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dimipatettUtantaRomanis animima^tti^ot nbsp;nbsp;fyah^ P^^^ nbsp;nbsp;nbsp;paruifece ,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ciperentpubbce decretu fit ^otyumirecai^u^ ne donee aduerfus Hannibalem

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vn^Q^nuero^eratinSic/ia rfrati^^^ nbsp;nbsp;tduentlti bifimul

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;belligeretinltiAiareportarent e^amp;M^^cebat.damote maximo la

\♦terfe$bumicoftetnates infignts officm mAK^OT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;admvW fuppkmcntu uti hccrttdepr ccls iteoft multa in fenatu aKitata dtcxttu

ocr page 248

èft Romanis ad re p.ignâuis trinime bominfeo opus e/ïe.Marcello tairë G eo^ vd opera voluerit hceat rrodo nuUa virtutisgratia corona aut pmium affequerentur, Hoc decretu dolore IVlarcellum affecit quod aduerfus auiu cafibus mederi amp;nbsp;in melius oOituere jp eoru muftis ac magnis in re p. meritis baud pmittereËa (enatu Idq? poft cofedum in Sicilia bellu in curia queftus efl;Heautin Sicilia resgefte fut. Marcellus vbi primû ab ypocrate Siraeufanozç duce violata fédéra coperitq occupato dominatu vt Cartagineßu gratia iniret coplures in Leontinis Romanos interemerat.V1 Leontino2p vrbem expugnat oppidanozp nemo violatus traffiiga^ quieuqp in poteftatë redacti fut virgis cetos pena affecit. Nuntius ab ypocrateSi raeufas mittitur g refert Leontinos omnes aduffy tenera etatëa Marcello trucida tos.qre accepta tumultuatibus $iracu(anisaduentatipocrates 8 lt;vrbemoccupât Marcellus motis caftris Siracufas rpfedlus baud 4)culab vrbc metatus.'legatos q res in Leontinis geftas denûtiaret mittit.qdaduerfantibus Siraculanis coduxit parum iam eni ipocrates rezp dominiu obtinebat inde terra mariq? Siraculas adorit Appius quidë terreftres copias admouit. Marcellus fup odo lundlis mutuo naui bus ingentë attollens machina inde petiremibo fexaginta omnifaria telozparmoru gi genere refertis mûris annauigauit.qbus facile potiri rfi apparatus magnitudine atgi fplendore:t( i Qppria fretus gPa animu induxerat. Ra veto jp fuis macl inamc' tis nihil pedebat Archimedes.'que olim no vti (ludio digna opa fed vtiqucdageo' metric ludrica extra ordine vir ille cddiderat. pfertim eu regem Hl eronem hife dcledlatu cerneretq Archimede vt ab cogitatioibus ad corpora partis vertereti duxerat.Sicq ratione precepto¥ad vfüm ac neceffitate fenfbus aperuit. Hacent vulgati amp;nbsp;paffim cdplacitam machinametozf artem primu Endoxus amp;nbsp;ßrehitas inchoauere geometria variis celaturis exornares.IpÈusquog ratioes ac difficiles demondra tides occultafcp (cie jppoGtides per fen fuû ac inftromento2 Fexempla edi; dere. Sicut ea rationabile (ppofitione que circa duas medias dicituriqueq; ad ta pfcripta neceffanu quodda ed elementu. Hiambo in edparandis cpduxerutin' ftrumetis fcmifcriptis qbuldam lineis figuriCcp geometricis machinameta formas tes.Quappter in eos molede concitus eft Plato qdgeometrie pdantia fuAuliffct que ab cogitatide 8lt; rebus incorporeis ad fenfibilia decurrifTet:qf ad fui vfumcot pore 8lt; mercenaria indigeret inbertia Hoc padlo fabricandozpinduftria machina' mento¥ a geometria dilapfa (ecernio'ac diutius a phifofbphia negleda vna milita' ribus annumeraë artibus. Cetera Archimedesad rege Hierone cui amp;nbsp;neccditudi ne amp;nbsp;amicicia ludus erat fcripfit.quoduis onus additis moneri peffe viribus cuffl luo robore demonftratidis glorianteiadlare (blitd aiut liquem alteru naclus terre globu effet* hanc ad illa j:fccQo fe traflaturu Id admirat, Hiero erat vt qdfiponit: deducatin adui^ magnu quipia puhllis moueri viriboindicet.Nauem igit onera riam ex regiis mercatus ed vna.'qua (imulac (dlituadiecit onus labore maximoiri gens hominu manus traxit.Is inde cpculaffidens nullo corporis nixu quieta duces manu. Raptu^ aut multa diceres ea tranquille planecp quali mari laberet adduxit. Ëo ftupore pculfus Hieron artis intellecta potetia Archimede exoramt vtcuad propugnanda tum ad laceffendu omne tormento?/: genus bellicozpinftrueret.qbus cu pacificam tranquillag? omne ferme vixiffet etatë nec quic^ vius ed Hiero*! Altum Siraculanis in tepore 8lt; machine ßF amp;nbsp;machinator obtigerat.Romanis itam terra marig; vrbe adcrtis^iracufanos terror affecerat. Pauida vbiq flentia haud eius tato robori tantifcp oblidere pote viribus exidimabat. Vt vero machinas in' ftruxit Archimedes varia Miffilid genera 8lt;imcnf cmagnitudis faxa incredibili fragore ac celeritate iaculata aduerfu terreftres emittebat copias. (Qua in re cum nullus omnino fefe ab bifce tueret molito conglobatos amp;uoluebat totag diffipabat,

ocr page 249

^^frina: inde trabes e muris repete liberate firmiffimoq? desuper iadate pondere honnuUas in profundu naues precipitabant'quafdam ferreis manibus amp;nbsp;in roftri ^nusadmodum fortipibus per probam in fublimeraptas eu ftatuiffet in pupim inmergebat. Alie interioribus rotate machinis cum ingenti nautarum ftragepre 'ripitibus illi debantur fcopulis.Celfusinterdum a mari fufpenf a nauisnunc buc hunc illuc agitata horrendum prebebat fpedaculum quod eiedis prouolutis uacu ata viris dum que (ufpenderat catena remitteretur muris illifa recideret.IDeinde cum fua $?larcellus machina inndis fiP nauibus muro admouet eam afit ofc muGei Timilitudine inftrumcti $ambuc^ appellabat in hanc dû adhuc Jpcul abeflct primu dehincafte2 pmox terciu decem talento:/: ponderis faxa rfiliunt.q magno fragore amp;nbsp;quoda temperatis ipetu irrupentia difiedis clauis ipfius baßm diffipauere ma, bine.^a coacius neceffitate Marcellus nauibus ac terreftribus copiis vt fub ab' fcederet e veftigio imperauit.cofilio habito nedu muros inuadere ftatuut. Archi medes eni tormenta vt longe emittat inflruxiffe. Ateu interuallumidus no habe w at eozp omnis erit conatusinefficax. Wezpenim vero haud minore ad hecdudu an, tea fecerat apparatu.omnis indrumentoz/:impetus jp fipacii magnitudfe per tela perbreuia crebroq? repetita.parui fcorpioes erat difpofiti qui plurimis frequetiffii mifyvulneribus ex occulto peteret hoAes.(Quapropter cu clanculu muro fuccede arbitrent millibus occurrutinmodicis ingeftis lapidibus capiti faucii 8lt;vndi$ e muro pinde ac ad ppendiculu collabentibus telis obruti.qd fi retro cederent pro Ipacio locata iacula in vafto cadentia impetu intercipiebat abeuntes. Maximo igië amp;viro¥ftragesamp; nauiu fac^a vexatio cu interim pmanffTent hoftes integri cun' dla$eni ferme inflrumeta poft murû locarat Archimedes.Eapropter grauiffima ex occulto Fpeffi Æomaiaduerfum deos pugnare videbantMarcellusigië eiusfa bros amp;nbsp;machinatores couiciis carpens ßPq? fugiens.num defiftemus inquit contra hune Gometra pugnare Briareii q fedësin littore ludëf$ noftras nauescü ingeti diGecit ignominia ipfos veto fabula2p centimanes fupat tot nos telis vno petës idlu Et pfedlo vniuerGguide Siracufani ad machinas jp Archimedis corpe era t. (Qui vero cucŒa monebat verfabatg: vnicus exiftebat animus.Cetero:/:quidë arma im' mota quiefcebat folis Archimedis armis pculß hoftes amp;nbsp;jptecfti ciues IDenig Mar fuper e mûris fune amp;nbsp;mallum quenda co (picaretur quapiam in le machina ab Archimede mota arbitratusiplicitos terrore milites clamatef$ rctrog fugies abducebat.Ab ea igrë oppugnatloe omni canatu abfiftere 8lt; impoftezp hoftem ob/ lidione cingere ftatuit .hoc ta rfunde mentis acumë amp;nbsp;ta inmenGû fpeculadi the, laurum aflecutus Archimedes in q bus no humane fed dinine potius fapientie gPa; coparauit.nec vnu eorum pofteris fcripto comendare voluit. Veru ipfam machina mento2pnegociatione totag neceffitati coiundam arte minu s ingenua ac mercen haria ducens:ca tantumodo reliquit que ad fui nomis amp;pagationem ptincre cen' fuitquibus cum pulchritudo ac excellentia nulla certeineft neceffitatis admixtio Cucpipforu difficilisin demoftrationiboßt materia nulla cum ceteris coperatione habet.|dec quippe magnitudine ac pulchritudine :illa (olertia amp;nbsp;mirabilem quan' dam pre fe fert poteflate.Difficilioresent grauiorefg in geometria materias Gm, ylitionbus aut pluribus deferiptas elemetis cocipere minime licet qd nonulli hofe' (genio nonulli indudrie ac laboris affiduitate ab eo Gne labore fadu autumat.Nec vtn^pEadu difficile.quifquisen i pferutatur nullam per (edemoftratione inuenit. vt veroeaz/:rerum difciplma acceperit:plana copendiofamq i eius fcietie viam ab fe quog reperiri potuiffe ludicat. Quacppter iis que de ip(b comemorari folent ha, benda fides eft lt;pprie cuiufda ac familiaris amenitate Grenis alledlu cibum amp;nbsp;cor, foris curl oblitterare, Sepenuméro inuitus ducflus ad balnea dum perunguedus

ocr page 250

in cratere roftitueretur per corporis vngeenta geometrie figuras acüniameta di' gitoinfcribcbat.T^ta eius rei dulcedine capiebat vt vcre ilfu mufarum inftindu correptu dixeri.Is cG multa pulcberria excogitaret amicos acneceflarios adoraf fe fertur vt poft eius morte ambita (Ebilindro fperam eius fepulcbro imponeret in (cribcretq;ex continati firmamcto ad contentu quenam cxccHusGt (pportio.Ta' lis igit Archimedes quantu in eo fuerat Te GF ac vrbe inuidum cdferuauit duran' te obfidide.Marcellus MegarenGu longe ßculazp vetuftiffima vrbemccpit.Hipo/ cratis quocp exercitG dum caftra penes anxillas poneret cepit:occidit$hominum fupra ochomilia totacp ferme $iciliam excuriationibo vexauit ciuitates vt a cartha ginefibus deficeret effecit.Vniuerfbs aut rem acie difcerncre aufos vicTor ^pHiga' uit. Poft bec cû fpartbanus IDamippusa SiracuGs nauigaret in eius dichionérela tus efl.que cum fracufam redimere vebemeter optaret 8lt; illi? rei gratia frequé tiora traherent colloquia turrim quanda cdtemplatus eft accurate paru obferuat^ que quonia comodusalcefii murus exiftebat clanculu admittere viros poterat.Eo igit cum multociés collocuturus acceffiffet illius altitudine cdiecftura pmenfiis fca las cdparat .Per id tempus Siraculaniad humu largius rrctati feftu diane diemi ter loeosaditabat (Qua re Marcellus obleruata non fold turrim cepit vezp etiam muru furtim vndiep armato copleuit militie.qdnon ante fadu ppida intellexere. ^ dies illuxiffet 8lt; fradu eßet exapilu . Id vbi fentiut moueri ac tumultuari cep, turn Turn Marcellus iuffis canere tubis terforéingentem ac fuga ingeffit vniuer fis nulla non ab bofte parte occupatam ratis.fortiffima vero ac pulcherrima amplif Gmaq; erat Acbardina que qd in exterioribus vrbis partibo murata extabat nddd capta reftabat:Enifnea amp;nbsp;Thicha nominat.Mox p nxaphilu ingrediente vniuer fi eius primores beatu vocabat. Is in flipioribus locis oftitutus fubieda oculis ma, gnificentiM ac fplendore vrbis olpicatus diutius illacrimas fe tradit. Cun$ftatus eiusiamiam futuram permutationem animo uerfaret cafum incutrbrntem rrifera tus eft:quod diripienda militibus e flet. Nam cum predam milites efflagitarent! eos rcludari prorfus audebat nemo.nonnulli delendam incendio furditulfy euerte dam hortabantur.(Quem fermonem nullo pado Marcellus admifit.Inuitus tamen ac coadus bona tantum ac feruos predam ede conceffit. Ingenua vero corpora con ftuprari aut occidi aut denitp attingi vetuit:nec Siracufanorum quempiam in fer, uitutem redigi paffus eft.(Qua in re tam 8lt;{imodeftius egiffe videretur row mife randa tarnen non pati ciuitatem exiftimabatie tantoep alacritatis cumulo compa, tientis ac condolentis animi emergebant indicia ;reum ingentem felicitatis fplen' dorem paruo momento cernebat extingui.Nam non minus hanc opuletam quam que poftmodum (Carthagine fufeepta eft predam fuifle tradunt. Reliquam vero vrbem cum paulopoft proditione cepiffent vi totam diripuere prêter gajam regia que in erariam tranflata eft. Precipue autem Marcellum cafus Archimedis dolo, re confecit.Is enim in contemplandis liniamentis oculis ftudio ac cogita tide fimut intentus non difcurrentes Romanos non captam vrbem fenferat cum repente mi, les quidam aftetiket feqi vt ad Marcellum (equereturimperaffet non ante voluit Archimedes quam rem propoGtam applicata demonftratione perfeciOet.Quam, obrem ita percitus miles eUm nudato mucrone confodit. Alii tradunt Archime' dem cum Romanum fufpenfb m fuam necem gladio cofpiceret ne rem inuefligatæ imperfedam indifcußamqi relinqueret more paululû oraffe. eius vero rei fecurum militeillu obtrucafle Tertius de illo iadlaturrumor. Ei ad Marcellu faotbera fpe ras angulos amp;nbsp;qda alia matheatica fereti iftrumëtaqbo folis magi tudine ad afpe' cftum accomodarc Colebat fiut obuii milites cu$aurum va^ portare rati necanere

ocr page 251

Id veto Mareeltnm egre tuliffe fcomie^dia^ perinde ae cede polfarfi abkem^natG effe certum eft:Illius quocpneceffarios bonoribus cumulate coftat. Cet^cu Ro' mam bello quide fortes amp;nbsp;in coferendis manibus ftrenui ac terribiles baberenË nul . lum afit comitatis clemetie vrbanitatis lt;prfusexemplu de fe externs naticmb pre' buiffent'tüc primo qrecis oftendiffe Marcellus videtluftitia quoep 8lt; equitatep, ditos extitiffe Romanis.Talis ent inbofte fuit tot$ ciuitates amp;nbsp;priuatosbomies tantis fefecutus eft beneficiis:vt qdaduerfum Etbjienfes Megarefes ac Siracu^, nos imite ppctratÜ eft.eo¥magisqœrffrnt, quiintulerut culpa geftueffe cenfeatur e multis vnÜ memorato.Vrbs eft Sicilie egmobahd magna ve^ atiquif tima amp;nbsp;dearG religione celeberrima.quas materas appellat.In ea cemplû eft quod a CretbenGbaedificatum traditur bafee queda ex erc$ caffides oftendunt ^ Me rioni tâ Vlixis q easdearfi fimulacris affixerat infcriptababetesnomina. Hec cu adresCartbagmenGum inclinareË Hiciasm cimtate vir pnmarius vt ad Romanes animÛ applicarent palam ac intrepide ^ otione cofultabat nonun$ adu^Cario™ lententia arguensiqbominisauAoritate ac potentia veriti lUun^icaptu P^^istra dere ddiberab-at.quodcfi Hiciasitelligeret chndeftina circa fe difro^scuft^ manifefte in materas deas cepit mtfoeftiuis ac ineptus obliqw.multaq^aduerfus earum diuinitaté ac gloria vt incredu us amp;nbsp;%emptor,ppctratc exultantib^ miru inmoddimmicis quod fuo^cauCas ma^prehuffe videt.lude ^ad cum compie dum G pararet aduerfarii tdtifper Hiciasin cotio;e ciniu cum orare ac FU^cayon Initare cepiffet corpusrépété dimifit ad terra.Vbi paululu^imorante magno^cum ftupore filentidvti par erat exortu eft boic caput attolles 8lt;voce ^fol^^l^b^rro ui circuagitansacotupaulatim%tendltfonltu quarecu t carumscmicas re GY implicitd vidiffet abiedo amidlu amp;nbsp;mti^ma abfciffa tunica ^^^c^ ad tbeatri fores curfu fcftinatfe^

lusem Aftus cofcia coniux CT^^»bibentenemine tuta ex vrbe deceffit Eo inde vn; excantem fe quefitu ire limulas amp;i DnApa cu e^ionates ob eo^ pe, pa,hberatifeacufe ad Marcellum cotendunt T^^^ afficètiaC tulantia 8lt; comiffa facinora Marcellus vniuerfos ig nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ensamp;osduesamp;inp'.

liffetiHicias aftabat illacrimas cius manus ac genua cop nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vniuerVos ciui

mis aduerfarxosdepofcebat.Quare phcatusMarcellusmiflos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ven

tate nulla affecit iniuria.Hicie quoc^magnis bonor^o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;didit.Marcell, ad vi'

dicauit.Hec quippe Posidonius pbdofopbus in biftoria nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;errima ac plurima fi

tinum ac domefticu Rome bclld accitus priul, re jre p urbis or namentu effet racuUs figna detraxit.vt tu adfui trippy tfa^^-^erat nondum in ea gratigt; que nibil antea lafciuu aut luxuriofum b^rat au nbsp;nbsp;nbsp;ferta barbaricis eruetis fpa

hec amp;nbsp;amabilis fculptura penetrauerat.VcZf armisre fe^ aut intrepida vtpote liis tropbeis ac triupbalibus coronata monumetis nu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tpaminddas boetiG

deliciolis nondu (pecftitoriborped iculG exbibierat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-nnellat: bc Roma tue

agip martis ©rebeftra 8lt;,Xenopb6 epbefum belli o ic . .Vacp cu Marcel' belligeri teplummartisvtPindarus ait vocari potui eqintuldfet illecebras lus in vrbe grecanice locuditatis fupelleaile amp;nbsp;varias a p_.^g gratia confecu' plurm u plebis fauorem coparauit .Fabius autc maximu3« Roma traftuliffet. tus:qdvrbe tarentinoi^ capta nullum exeabgnu mordimiferat.id quod fepecom V?¥inde pecuniis opibulcptranfmiffis deozç imagine nbsp;nbsp;nbsp;entinis iratos. Marcellu,

memorari Colet adicies. Hosinqt deosrelinquamus „ ar ,cum no bonnes tantu incusabat primum quod magna in ciuitate coilaUetlui

ocr page 252

VeVum amp;cteós etiam perinde accaptiuoSinter triunp^andu egif/et .'deinderd af' fuetum belJo ac populum rebus rufticis nee dam delicias expertum aut deGdi^8lt; Vt ab Eripiende de Hercule didlu e:rude ac minime lautu fed frugi maxiniC ocio nugifq; referferat.g dum circa artis artificucp oblectamenta verfantur diei pluri, mum mirando terrebant. Attamen gloriari Marcellus docerecp ikomancs qd pul tberrimia amp;nbsp;mirabilia grecoru ornamenta venerari ammirariqi nefcirent. Cetezp cum aduerfantibus inimicis ei triunpbus negaretur quia nonulfa adhuc i Sicilia na uanda reflabant:erat vero plenus terciusinuidia triumphus facium eft ut ingete quidem ac integrum in albano monte triumphum duceret ouans autem 'vrbem in grederetur.Euan quidem greci ouationemaute latinivocant. Earn vero in curru laureatus nec circumclangentibus tubis at pedes patriciis i calceis modulantibus tibiis mirteam gedans coronam ducit.ijlulla belli facies que iocundum magis qua terribilem parit afpedum.Oue res ineenti mibi extat iudicio ratione magifqm magnitudine gerendi diftinàosolim tuiffe triumphos. Nam qui prelio 8lt; cediba hoftem fuperaffent martium illum ac terrificu agentes triumphum quemadmodG 8lt; illuftrandis exercitibus fit arma virofep lauro de more coronabant. At qui fine Dugna beniuolentia 8lt; comitate orando rem bene gefferant iis imbellem hanc paci licamcp peanis cantu pompam lex finebat agendam .Tibia enim pacis ed veneris quoq: arbufcula mirtus q vim maxime bellüqi perofa e. Cetera hoc triumphigen? non ab ouatione hoc eft clamore bacchico Geut multi putauere appellat ouatio tam amp;{i lila ouantes canenteffy tranfmittat. Credunt hoc a grecis nomen in confuètudi nem deriuatum fiFcp nee huius honoris quicq; ad liberu patrem pertine que enim amp;nbsp;Triambu nominant hoc nequa^ verum eft. 4cturn milites in magno triumpho bouem in hoc imolare ouem cofucuerunt.Vnde huic triumphi generi nomen extat Dignum effe arbitror cumfpartano2/:legiflatorem cotemplari:qui contrario ^o, manoru more facrificandum inflituit.Nam Gquis Eacedemonioru dux quod velit dolo aut pluaGone confecerit bauern macŒat.Gn bello res geflajfueritgallum' Ii enim tam 8lt;fi bellatiffimä genus fit :ampliora tamen magify homine digna que ra tione ac prudentia ^que vi aut fortitudine cofeèla Ont indicabat.Hec quoqp feba beant paedo coGderari pofTunt.Cetezp poft$ Marcellus Confixi quarto creatus eft eius mimici Siraeufanos induxerut vt de eo Romam queftum vociferatumep véni rent^çp grauiffimas ab eo res contra fédéra 8lt; iura fbcietatis paffi forent.Tfi Mar cellus rem diuina m capitolio faciebat. Sedentibus itaep patribus Siracufani fug' plices adernuntdicendi locum 8lt; pro violata ciuitate lufticiam implorantes quod cum abfentis gratia Niarcelli egre collega pateretur Siracuranos arcebat.Id Gmu! atq; Marcellus accepitftatim affuit amp;nbsp;fella poGta cum fediffet vt Confixilus dixit prefecdus ceteris delcendens e fella in eum locum vti priuatustnigrauit quo in ins vocati fblent. Siracufanis de fe querendi facultatem prebuit' Qui vbi viri dignitæ tem audloritatem maieftatem amp;nbsp;inuidum armis ducem fecum verfare confuG per turbatiçp funt terrorem magis agebat fplendor purpure :qua nec eum cernere pa' tiebantur. We^tamen aduerfariorum exhortatioibus excitati flebilibus lamentis incufationem exorG funt-cuius fumma hec fuit.Se cum foci iamiciep populi Roma mi eflent quod nec etiam fiib reliquisimperatoribus pertulerinthoAes perpeffos Ad ea Marcellus 'eos nil niG gp vi 8 lt;nbsp;bello captiquod^ arceri nequeat pertuliffe qui cum ab eo multa Giaderentur amp;nbsp;comonefierent audire Gbi noluiflent. lilec eni 7 atiranis pugnare coactos verum amp;nbsp;eos fub belli nomine dominatu vGirpafTe His peroratis cum patres ^iratufanos de more dimiGflent Marcellus in fenatu relicto collega GmuI exceflit ante fores curie expectans nil aut pene metu aut in Siracufq mos ira folitam imutauit habitudine quin fumma benignitate amp;modeftia Cenat?

ocr page 253

tönfuta FinemóppreieVatuk Deinde pathim decreto Marcellus vider declarat Iquipropter Siraeufani felt;e ad eius genua proiecerunt lacrimis objectantes vt ab, ieàà aduerfum prefentes iracûdia reliquam miferaretur duitatem,in ortales fibi gratias proinde Labituram.Quibus placatus Marcellus cum iis pieuntibus cum vniuetlis cociliatuseft ^iracufanis.quos mpofterum perpetuisprofecuttis eft be nefidi^. Senatus quoq; reftitutam libertatem illis leges impolitas compluracp ad iudicata predia rata ccrfuit habenda quoru gfatia meritorii cum Tmenfbs alios ho hores a Siracufanisaflecut? effet tu decreuere vt quotiens Marcell^ aut eius qùif piam pofterorü in Siciliam traiicerentobuiam Siraeufani coronati prodirent 8lt; diis facrificia inftruerent. Hinc Marcellus ad Hannibalem vertitur verfus quem poft CannenCem cladem ceteri Confules ac vniuerfi ferme duces intrudas colere' te acies nufq? auderent amp;nbsp;tumultuariis tantumodo preliis vterenë.i ple diuerfam aggreffus viam verfabat animo queadmodu Hannibal poft$attrica vaflaffet ita' liam nunc pollet ab italia profligari. Fabium quo$baud rede confulere:quidum femper tutis innititur. Vt languenti patrie mederetur differendum ede bellum ce Tebat: cu interim labefedate vires contabefeerent quemadmodu trepidi ac minus audehtes medici facilitant.qui eu bona valitudo ac vigor abfumitur opem egrotif (eruisafferunt. In primis igitur quafdam fannitum ampliffimas vrbes cepit.in q. busihgentem tritici vim repofitam amp;nbsp;grandem pecunia amp;nbsp;tria penoriï milia que in aispreßdii caufa relida fuerunt.Poll bec eu Hannibal.Gn.Fuluio procondile in Apulia eu vndecim tribunis militum celo maximam exercitus partem trucidaP fct Marcellus *omam litteras quibus ciues confblaretur dedit mox enimfe vt ea ex regione Hannibalem expelleret tranfgrelTurum.Que vbi lede funt baud demgt; ptum Romanis merorem verum etiam adiedum terrorem Diuius tradit eo ma' Ris accepta clade impendere dilcrimen ratis quo Fuluio longe Marcellus preda' bat.Ceterum isqueadmodu fcriplerat continuo Hannibalem petens lucaniam inquot; greditur. Vbi cu ad minidronem opidum penum munios tenere colles offendiflet ipfe plano in loco cadra pofuit.podridic dû prior ad pugnam copias'eduxiOet in a ciern Hannibal defcendit.lta$ conflixere ingens atroxq? vtrincp prelium geftum: Ïieutri vidoriam adiudicauit. Atercia enim bora collatis manibus in multam vix nodem dirempti funt. Poftcra die cum primû illuxit Marcellus produdis copiis pro acie per cadauera detit amp;nbsp;vt pro vidoria decertaret Hanibalem prouocabat

cum caftra mouidet fpolia boAiu legit bumatifep fuis bodem iterum infequië pluribus fumiffis inediis in nullas Marcellus incidit in omnibus tumultuariis pu gnis fuperior.quibus in rebus magna Marcelli laus erat amp;nbsp;admiratio. Indantibo idcirco comitiisfenatus decremt alteru potiuse $icilia cofulem ^ implicitum Ha nibali Marcellum fubducere qui reuerfus didatore dicere iudus eft.Q.Fabium. Non enim didator a populo aut a Cenatu diligi poted. Verum alter confulum aut imperator progreffiis ad populum que cenfeat didatorcm dicit.Vnde quia did,' Fit didatorem appellant.lUonulIiab eo nuncupatu didatorem aiunt çp non populi} fuffragioaut affenf u verû q^ is cenfeat imperet liquidem iuffa magiflratum que greci diacagmata Romani vocant edida. Is ita$ Marcelli collega e Sicilia reuer' fuscu alium dicere didatorem mallet ne inuitus cogeretur nodu in Siciliam tra, iecit Quamobre. Q.Fabium didatorem nominate populo (enatusad Marcellum litteras dedi vt bunc„diceret. Sic Marcellus dixit amp;nbsp;fcito plebiS audoritate adie' cit.lpfedebinc proco fuidefignatus cu Fabio maximo datuit vt is Tarentinosad oriretur ipfe confertus Hanibal i eu didrabat vt quo minus illis auxilium ferret i' pedimentq effet.Tum (tanuGu contendit penoq? fepenumero cadra permutanti pugnam$detradanti vndi$imminebat,tum vallum iacienti acrius iftareleuibo

ocr page 254

preliis eum vt migraretcógere.deni$cum ipfum pelliceret nec pugnam Hanibat detrac^aret nox prelium diremit $ primum dies illuxit Marcellus in armis ftru^ éla mfpec^batur acte.(Qua re irritatus Hannibal coadus ad contionem (tartbagi henfes obfecrarc vt pro vniuerßs olim gemiscam decertarent pugnam.(Cernitisin quit vt poft tot partas bello victorias nulla nobis aut refpirandi aut quietis facul' tasadGtmf ibnne propulfemus hominem Atbifcc adbrotationibus prelium ineut $quod ad rem Marcellus çp intempefliua vfus eft militia fuccubuine vide! IpeX tro enim laborante cornu cum Marcellus ordines in primam fuccedere aciem luiiii fet turbatis ea mutatioe ordinibus collata eft boftibus victoria. In ea pugna Xoma ni ad duo milia feptingentos cecidere.Marcellus vbi in vallum rediit couocato ad contionem exercitu multa fe ait fcmanoru arma amp;nbsp;corpora at iftomaiium videre neminem.Éis autem vcniam imploratibus non vicius inquit fed ß vicerint daturu crasdenuo conflicturum vt antea victoriam ^ fugam ciues audiat. Blec locutusvi' itas cohortes pro tritico ordeo pauit. Quasob res cum pluresex ea pugna fumnio cum difcrimine egre fe haberent neminem tarnen accepta magis vulnera qua Mat celli confecerat oratio.prima hinc luce ßgnum prelii rubicunda depromitur tu' nica.Tum cohortesque per ignominia habite fuerantim primam educi aciem im' petrantireliquas tribuni militum copias productas proxime collocat.Id poft^ Ha nibalaccepit dii boni inquit quilham hunc tractarit hominem qui nec fecunda nec aduerfam ferre fortunam fciat Solus hic ocium nec vincendo preftat nec fuccum, bendo fufcipit.ln hunc perpetuo videmur pugnaturi cui re tum aduerfe tum pro fpere geta audacie ac fiducie maiorem pudor caufam inicit Tunc collate copie par vtriqi virorum fortitudo. Hannibal contra Romanos in primam aciem elephantos locari iubet ingenti mox tumultu primi turbati ordines funt.Tum Flauius Tribu' rus militum correpto figno obuius fertur amp;nbsp;primum elephantem aduerfa percuP fum bafta vertit in fugam quare dum ille refugit proximum primo dehinc irruen tes ceteros conturbat.Id confricatus Marcellus tumultuantibus concitos pro vi' ribus inferri iubet equitesivtipfos longe boftibus irritatiores redderet. Sic ftrc' nue inuadentes penos vffy m cadra trucidant. Plurimam eorum necem dum necan tur cadunt^ feceVe belue.Ibi fupra ocdomilia deOderati traduntur iRomanorG cela tria mdiaomnes ferme fauciiiQu e reS H^nibili requiem acfpacium coparauit^p cui node infcquenti caftra mouendi.Marcellusenim cu ob Gueiorum multitudine perfequi nequiret in Campaniam paulatim duxit exercitum:amp;dum curarent mili tes ad Sueffam egit eftiua.Hanibal vtprimu fele a Marcello abrupit liberumre cipiens exercitum intrepidus circuuagabatur vniucrfam incendens italiam.(Qua' propter aduerfiis itome de Marcello rumor difpergebatur. eius inimici Publium Bibulum tribunu plebistqui illum accufaret incitabant, virum vti$ ferocem amp;in dicendo grauiffimu. Is vocato perlepead contione populo de abrogando Marcelli imperio:amp;altero Tubrogando imperatore egerat. Aiebat enim Marcellum paulo bellis exercitu perinde ac paledra fatigatum fele curandi gratia corporis ad calli' da conuertide balnea. Hec vbi Marcellus accepit relido legatis exercitu Romani ad deprecandas venit calumniasquaru paratam in fe fententiam comperit:die ad circum flaminium preftituto ingens eo populi multitudo cofluxit.Tum afeendes bibulusaceuGtor extitit. Marcellus pauca fimplitiacpde fe co memorans refellit, llluflriffimi vero ciuitatis principes plurima de eo dilucide ac liberius plocutiora re ne iniquiores hofte iudices viderentur ne$ formidinis damnare IViarcellu.que is fblum ex Romanis ducibus fugiat:femper cu co imperatore pugnam detrectat lt;um ceteros laccffat ad prelium. His peroratis adeo ludicii frcs fefellit accula tore vtnon modo ab bifce criminibus infons Marcellus mitteretur:vcrû etia ipfe quita

ocr page 255

Corfu! detornaretur.Initio confutatuintente addefeaionem Etrune nuitates eirf aduento fedauit phcauitcp. Poft kec amp;nbsp;ex Siculorummanu^is glorie ae virtutis edificatum temrfu dedicate vellet apotificibus inbibituseftiquod negarent vri cam duobusdeis edem baberi poffeiquapropter alia exedficarc cepit baad facile fc impeditum ferens quaG id ei diram effet augurium niultaquo^iHum figna p turbabant. Nonnulle idle fulminibusedes mures in cella louis auru obrofere.Nu -tiatÛquoŒ eft bouem buman^ emiGffevocem.infantem ex elepbantis capite natu ®uecum poftea libationibus amp;nbsp;facrtficiis expiaretur male libatum eft: quare iHG llome augures detinebantbelli cupiditate flagrantem .Neminem enim cumfpia rei defid erio adeo affeaum conftatiqudtum ille vir ut remcGHanntbaflerto de ternertt.Hoc illi noaurnum erat injomniumhoc vnumcum amicis coU^i@c^ ffliumbec vna vox ad deosut cum H^nib^te ftrudba eonmugereturaae^m^ diflimum dixerim ut intra murum aut uallumquopiam indußitr nq: deceri^ ^ exercitu amp;nbsp;mfi uir parta infig nis gloria amp;nbsp;quod teftatur expertia^^ffî^ peratorum grauiffimusidem$Gpientiffimus extiuffet ei luuend^3^^^oƒ gmffevicium amp;nbsp;prêter ingrauefcentéipGus etatem glonofum fuiffe for^fle q^s taetfupra fexaginta enim natus annos quintum agebat consulatum. %ontame pnus abvl difceffit^vatum monitufacrificia pro^^^^^^^

(^^Gpe nbsp;eum ^^hPr E^femtm ad prelium prouoeabat. At ille pugnam

detrectabat.Ceterum cum ad ^epb^locros ae Petiliam^^^^^

tum mitterent idepfenGffet Hannibal locatisfu umu u nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jepropiusad,

mouitexercitum liter ambor^cattra nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fontanibbuntur riunli. Miraripro'

riadenfas filua. Acclinesvt,^^^ focum baud prior occupés Hdnibal eG fe?oRomam q, hunc tarn com^um ge nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;um ^ vero irfidiis aptiore'

Yel^uerat boftibusVerum Hani^y^taamomdo reivfumaffea^sfiluam 8lt; ludicaueratilpfumitaip adbuiufcemodj ta b^^^ cauemaslaculatonbusbaftatif^i coplerat.raru^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fremebant eu oc'

ituros.Kecillum fpes famp;llit.mox enimintra Romanoru^^^^^^^ cupanlocu oportere.Ea res confutes mouit comtiore $boftes

fttavY cafteUotumulufirmaturos.Marcellus igitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;arufrex

nis equitibu^

oftendit fecude quam imcnGum caput emicuit ^ete qnde^t arulpices apparuere. Quibus tu prioris Volutus ^e timor v*gat^meftÆimasboftie fufyitionem absurde mutationis ingerunt .»e collega Crifpino amp;nbsp;Eho Tri cebut meriia vt eft apud PindarG-D/larceUusfu Py* nuU? Romanus aderat etru buno mflitGegreditur cum equitibus ducrnU .a tyfyTarce^^^ facomplures Fregellani quadraginta quot;dem „, nbsp;nbsp;nbsp;1peculator .qui omnia inRoma,

bluRftria obteAa vertetisloca null; yrfusifed Jp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MarceUu Ggnificat

norumcaftris faaa profpe^abat bic irfidean^^^^^

qui vbi propius illumacceffiffe fciuerut repent nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^durantes manus conferunt

tycircGfafilaculantur fcriute^a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confe^os videntes etrufcos

Hlvero foil quadragintafuerat Magellan: quit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Crfpmus duobusi^us

TOt^ndoru confalum v^CT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qullocben greci voelt

laculiverfo profugit equo .MareeWata nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ ^m deferat Æilium vero Vau

ocr page 256

equites duodeuiginti. ari/pinuÈbaud multis poft diebus ex iis vulneribus die ob iit.fuperiori tempore tanta nec dum Romanis clades obtigerat vno prelio vtrüt^ mori confulem.Mannibalvbi iVlarcellum cecidifle nunciatum eft ceteris pauci fa' élis ad locu cedis aduolat.vbi cadauer nadlus diuq? formam robiirq? membro^co templatus nibil aut voce luperbum aut vultu letus emint:quëadmodum nonnulli tam indomito tanq? difficili celo feciflent boftc'^verum necis indignitatem admi' ratus ei dempfit annulum. Jude corpusfplendideac magnifice ornatum cremauit l^oAmodum reliquis argentea in vrna conditis coronam imponens aurea filio mit tere curauit'quedum ferrentur interuenerenumide qui vt vas corriperent por' tantes adorti funt.parte alia dum obßftitur vicp pugna cdmittitur offa difpergun tur.]d cum audiffet fadlum Hannibal adftantibus dixiffe fertur profecto nil fieri deo licet inuito:amp;affectis pena numidis amplius legendas tranfmittendafy neglc xit reliquias.quafinumen aliquod Marcellum fic vita defundlum indigne quoqi fepultura carere iuffiffet. Hec a Cornelio nepote at$ Valerio màximo fcripta tra' duntur•Luius autem amp;nbsp;Cefar Auguftus id vafculum ad filium deportatu amp;nbsp;fple dide humatum prodidere. A Marcello complura prêter ea que ^ome extant diiS dedicata cernuntur.nam catine fcilicet opidi eius extitit gimnafum ffatue ac tabu le ex iis qs $iracuGs detraxit in gamotratia polite funtad deos qs Cabiros appel lantlnde Lindiin ede Paladis:ibi in Marcelli ftatua inferiptum boc poffidonius refert.Claudius bic Home quoddam memorabile fidus. Marcellus patrum ftirpe latus veterum.Septenas moderans per martia gefla fecures. pedibus boftiles fe pe manus domuit. Alam huius Epigrammatis audior proconfularem dignitatem ab co bis adminiftratam quinep confiilatibus annumerauit.pius clariffima proge' nies ad Marcelum vf^ cefaris nepotem propagatur.quem ©dlauia Cerris foror ex C.Marcello fuftepit.Hic dum edilitatem ageret pau!opo(l $ Cefaris fib^ du/ 'xiffet vxorem mortem fponfus obiit:Ad eius autem decus ac memoriam (bdauia mater Èibliotecam inflruxit,Cefar vero thetrum Marcelli nomine infcripfit.

ocr page 257

SI SCIO cTariffime Petre iîfam befiodi fentcncia lauda' ri a doctis:que homine beneficii memore eade menfura red dcre iubet qua acceperit aut cumulatiore fi poflet. tame il' lud etia non ignoro tantu effe ab vnoquoq; exigendu quan, tum cuiuf^ facultates prepare poffant.Equide prêter gra tum animu 8lt; bas litteras amp;nbsp;vigilias measnon habeoquod jitibi reddam pro tantis beneficiis que non fotu a te :fed etia ^fe Cofmo patre tuo optimo ac fapientiflimo viro accepi (Que fuit s'que meritaf'qui amor erga (ludia litteraru ;exercitaconef^ virtutuf'ille crat vnus dodlozp bominü paternlle patronus ille per \petuus fautor atqiadiutor.Tu auté Petre non folû amplifTimi patrimonii legiti , mus heres:(ed etiam admirabilm virtutû fuazf diligentiffimusimitatorun maxi, mis occupacoibus quas tibi turn publica turn priuata négocia afferût nun$ défi , nis vel augere bonazp artiu difciplinas uel tueri dodlos viros.uel bis honoribus co, modis beneficiis profequi que ab hominibus expeti folcnt. Mcrito igitur qui in , genuas artes profitent eniti omni Audio debenttnomen ac fama virtutu tuazpper petuis litteris celebrare.amp; quanta in eis eft poderis tradere ad imitandû.Maxi, me enim prêter ceteros homines id preftare pode videntur vt excellentia virorum memoria preßdio littcrazp cudodiatiquibus nullu preconiû maius nnllu monume turn perénius repentur.Qua obrem hortor omnisqui facere id poffunt vt tibi be nemerenti de optimis ftudiis viro certatim quiffy officiu fuu exhibeant. Ego aut facultate copiage dicendi facile aliis cedam fafcefqi fubmitta. Volutate vero amp;nbsp;p' petuo Audio ornande dignitatis tue nemo me vnquafuperiorerit. Vezpcum nup quibudam fermonibus intcredem quos tu cum amicis vt ple^cp (bles locudiffime conferebaslanimaduerti te ex claro2p hominü memoria non mediocre voluptatem capere.Ita$ me domû recipiens conditui animo duozp predantidimozpducu Sci, pionis amp;nbsp;Anibalis geda:que ex variis aucdoribus tum grecis tum latinis college ram prefenti uoluminc copledi.id($ ficut alias lucubracones meas nomini tuo di, caretur quado a maximis curis tibi ocium (uperedet paratum haberes opus:quod l oad folaciu animi:ad memorie dignitate 8lt;obferuantie mee tedimoniu pertineret.

:^| PRIMI punici belli quod (Earthaginenfes cu populo Ro -Qmeno gedere memoria repetatur.multi Imperatores nobis fóoccurrentiqui ex rebus gedis gloria confecuti celebrem fa faiam fuis poderis reliquerut. Sed ex penozp ducibus nemo fed quem omnes greci Latiniqp fcriptores magis extollant• ^ Amilcarem Anibalis patrem cognomento Parebam viru tfine dubio predanteamp;rei militaris ut in illa quifep ede eta ;^j:e poterat:peritidimu .Is primu in Sicilia Romano:^impe amquimultas inflixerant fuc rei p.clades diutius ^ par erat fudinuit. IDeinde Africo bello cum mercennarii milites fediebne facAa rem CarthaginenGu in extre ^'mum periculu coniecident.Sic drenUeincendiu illud reftinxitmt fit omniu Ante cia iudicatu ea tempedate vnius Amilcaris opera patria fuide feruatam.ln hifpa i niam poft hec cum imperio miffus quo tempore Anlbalem puezp fecum duxide tra e)ditur.Cum multa geffidet memoratu digna tandem nono anno ^in eam (puincia uenerataduerfus Vetheones fortiter pugnans interiit pod Emilcaris mortem :.

ocr page 258

Hafdrubal eius g?ner: quem cartbagirenfes Fauente fa^ione barchina exercitui prefecerantroAo ferme annos imperium obtinuit. Is Anibalem no multo tempore poft interitum patris repugnatibus etiam alterius fadlionis principibus in bifpa, niam vocauit:vt ficutantea puer viuete Amilcare ceperat bellicis artibus erudiri fic etiam tue robuftiore etate ipericulis.laboribus ac omnibus officiis militaribus affuefeeret.At vero 8lt;G ab initio medria patris nd paru ßbi in exercitu profuiOet ad fauorem conciliandum:paulo tarnen poftea fua opera atqi ingenio fadlum eft vt veteres milites aliorum ducum defiderio depofito huc Obi animo proponeret: que precipue Imperatorem diligendum putarent.(Dmnia en i que magno futuro duci expetenda efre videbanf abunde Anibali aderant (Quippe erat ei confiliu ad egre' gia facinora promptum: conGlio autem neq? indudria neq; audacia deerat. Mulla pericula:nulla incommoda corporis:que ceteros remorari (olent 8lt;a rebus geren, dis abducere inuid:um 8lt; animi virum terrebant. Vigilare: feminare: cuncta obire que aut ftrenuo milite aut egregio Imperatore digna videbatur.His artibus fini bal lub Hafdrubale per trieniu meruit: quo quidem tepore adeo tocius exercitus fauorem (ibi conciliauit vt ftatim poft Hafdrubalis mortem ingenti militum con, fenfu Imperator (it appellatus:qnam prerogatiua militarem fauente fadlione Bar china populus CartbaginenGs fine contrauerlia cdprobauit. Sex amp;nbsp;viginti annos cum ed Imperator ab exercitu declaratus Anibalem natum comperio.l|\Iouemeni annozp fuiBe condat cum eu pater in bilpaniam duxit atq? ab eo tempore vlcp ad interitum BlaCdrubalis autore polibio Septem 8 lt;nbsp;decem numerantur anni Veru ex quo die Anibal exercitum ac tocius rei bellice adminidratione (ufeepitno loga moram interponendam putauit:quin populo ]Romano:quod multo ante aimo agi taucrat: belld inferret . INam erat ei indignatio primu aduerfus iRomanos obfici liam Sardiniamq : amiffam cum omnibus (Eartbaginenfibuspene comunis. Acce, debat deinde priuatum odium amp;nbsp;quali hereditarium ab Amilcare patre acceptu quo nemo alter ex (Earthaginenßü ducibus nomini Romano fuerat infeftior.Tra' ditum quoq: memorie ed Amilcare (acrificantem eo tempore quo in Hirpania pro fecn:ionem parabat. Anibalem admodum puerum iureiurandoob(lrinxifle:cu pri' mû per etatem licet populi Romani fore inimicum: cuiufquidem rei memoria 8lt; acerba fane recordatio veluti quedam paterni odii imago ante oculos iuuenis ver' fabatur annimûq? vrgebat:vt ea femper moliretur:que ad euertendum Romans Imperium pertinerent. Preterea faciio barchina frequetibus dimulis eu incitare non defidebat:vt armis amp;nbsp;imperio opes ^maximas coperaret. Ee igitur tu publi ce.turn priuate caufe cum Anibalem hortaret ad fufcipiendum cum Romanis bel Ium:ferox luuenis occalionem nouandarum reru ex tali materia cepit .Erantin bi fpania per id tempus faguntini quali medii inter IRomanorû amp;nbsp;(Earthaginenlium fines lure federis i libertate relicfti. Hi poftea fe totos Romanis addixeruntinita, glbcietate Romani imperii fidiffimi cultores habebantur Quare Anibalcondi, tuit animo nihil oprtunius fieri pofle ad eliciedam Romanorum iram ac incendiu quod (ibi optatiffimu erat concitandum:q;(aguntinos armis belloqilacedere. Sad priul^ (ocius populi Romani aperte adoriret:datuit in olcadasaliof$transbibet populos exercitum ducere ac iis ad deditionem compul(is aliqui (agunto nocendi caulam reperire.qua non tam meditato conflio a (e illatum^a faguntinis cotra , edum bellu videri poffit.Primu igitur olcadum gente ad deditioni coirpulfa :uac ceos deinde aggreditur:agros depopulatur :opida permulta expugnat. ^Herman, dicam amp;nbsp;arbocolam vrbes opulentiffimas capit.ac lam ^ppe omne regione in pote Ratem redegerat.cum pleriqiab hermÛdica profugi (einuicem confirmantes ad, uerfus penum coniurant:multitudine cogunt exules olcadumfocios fibiadGfcunt

ocr page 259

deinde per Baetent carpentamsqui Gbi finitimi erant.Vt commrî eonKYio pemnn anredita fuonil tale expeeftantem inuadat.l^acife in hatte fentencia difcedentes pjput ibellandi capidi recentibufyiniuriis laceffiti arma capiunt ac ing'ent imul' titudine coadlaÆrantenim fupra centum mitia Anibatem redeuntem ex vacceis prope flumen tagu adoriuntur. Ad quozp confpccÆd fubito coftite Carthagmefii! figna toto$agmine pacor 8lt; trepidacio fuit. Nec ambigitur quin peni eo die it? Ggnem clade accepturi effent:ß repentino hoftium aduentu co moti predaq? onu' ftrcum ferociffimis gentibus conferuiffent manus* Sed prouidusimperator Ani' bal bec animaducrtes prelio luperfedere ftatmt atep ibi caftra pofuit. proxima de inde nodle quanto maxime ßlentio potuit copiis amne traductis:locum ea parte qtranfitus hofti facillimusdabatur ab omni pGdio vacuu reliquit vt partim fimo fato metu:partimoccaGoneoblata barbaros ad tranfeundu flumen alliceret mec virum qui aftucia omnes duces etatis fuefine controuerfia {uperauitopinio in de eipiendoborce coifiliucp fefellit.Barbari enimnatura feroces : multitudine quocp fua plus nimio fidentes dum Cirtaginenfes perterritos effe arbitrantur:magno* impetu fein aquamproiiciGt.Hos incompolitosimplicatof$ prius $omnino flur nien traiiciant equitibus primi moxomnibus copiis aggrediuntur peni magno$ eorum numero interfecto reliquosinfugamuertunt. Poft hanc victoriam cuncf^ trans biberum populi deditionem faciunt pter faguntinostqui 8lt; fi Anibale fuis: eeruicibus imminentem confpiciut:tame populi Romani focietate confib defensi onem fuCcipienda putant:Romam $ celerrime legatos mittunt:qui fenatum do ceantquanto in periculo reseo^zhntamp;aduerfus acerrimum hoftem iam fibi vim baud dubie inferentiauxilium petant. Vix faguntinozp legati ex hifpania difceffe^ rant Romam profecfturi cu penus iam in apertum bellum prorumpens omnibus: copiis ad oblidenda oppugnanduep faguntum acceffit.Quod ubi Romam nuntia tum eft agitatumq? in fenatu de fbcio2p iniuria miti fententia decreuerunt patret, vt P.Valerius flaccus 8lt;,Q2.Fabius Pamphilusad Ambalem mitterent ut a fz gunto r3cederet:qui (i non pareret (Carthaginemire luffi fut ad ducem ipfd pra violato fed^re depofcendu. Hjs oratores auditos effe ab Anibale vana$ab eo tu/ liffe refpjnfa Pblipius refert Ltuius co tra necauditos nec in cadra admi(lbs (cri* bit,Ambo tamen in eo conueiiunt:^primum in hifpaniam deinde in africam pro, fedisCirtaginem ueniOcnt traddt expolitif$ patrum mandatis fic aduerfu halt; buiffe dicuntfiftonem barchinam*ut negledidcfpecd^q; re infecda Romam redi/ rent.Erantomnino in fenatu Carthaginenliu factiones due quazpaltera iam inde* ab Amilcare cognomento barcha initid trahens Anibali filio quali exhereditate obuenerat.'aucda$ deinceps in tantas creuerat opes ut domi forifp in omt re de/ cernenda luperior haberet. Alteta vero principem,habebat Hannone virum gra, uem fumq in ea rep.digutatis.toga tamemagis qua armis egregiuJsea tepe ftateiqua legati Romano^ (Carthaginem veneratquedu de focio^ iniuriis Ibl^gt; fuiffe tradituriqu iomi prope repugnate lenatufedus cum populo Romano fer , uadumcenruitimjnuitcput ab eo canerent belloiquod extrema erat fue patrie , nitiem allaturum,Inquo li Carthaginefes no tam animum hannonis $ eiuscon , filiumrespicere voluilfent 8lt;,acis potius ^ belli auctorem audiedum cenfuiffenr fandlius Gbi fue$ rei p.foret con fultum.At illi vnius iuuefiis Ceu furorem feu cw piditatem fecuti tantozp malo.^ que podea in fixa capita redundarutæx eo tempo re occalimem dedere.(Quocirca lapientes viros 8lt;:optimos rezp p. gubernatores lànem magis in rebus huminis.'^ initiu fpedari amp;nbsp;priuC^ ad armi bellacp prorfr pint experiri omnia conCilio decet. Cetezp faguntini p id tempusquo ab Äniba!amp; «hfelfuut cuæpoeter lus phal^ßbi beHäinferri,videret pleresmefes oblinatis.

ocr page 260

animis obGdionemtulerunt,Ad extremum multitudine bominti {hperante peno ad centum eni 8lt;.1j.milia babuinem armis creditur curam magna ex parte di, ruta menia effent excidium vrbis expecftare maluerunt ^ in acerbiffimi boftispo tedatem venire.(Dcftauo menfe^ ceptum oppugnari.'captum (aguntum quidam audljres fut quibus nec Luius adentiri videtur nec aliud certum tempusoblidi onis ilfius in medium afferre.At vero expugnatio huius opulentiffime vrbis ce/ ptis Anibabs multis in rebus adiumento fuit. Iliam ciuitates nonnullas que puni/ ci Imperil pertefe .'metumdefeaionis prebebant exemplo Saguntine cladis in fi' de retinuit .'militum animos confirmauit ditato exercitu ingenti preda tyreciofa munera ex (poliis fagutinozf Carthaginem mifit quibus fibi primarios obligauit ciues paratiorefqi reddidit ad futuru bellem:quodcum populo IRcmano no in hi fpania ut multi ai bitrabantrfed in Italia Gbi erat in anuro gereretlnter hec legati Romano2p cum in vrbem a (Carthagine rediiffent:vana que ibi acceperant référé tes refponfa amp;nbsp;lub idem prope tempus excidiG faguntinum ruciatum effet: fera tandem populum Romanum penitentia cepitiglabcnti rei p.focio2popenq; in ex trcn o periculo poflulanti non fubuenifTet.ltacp plebs patref^ incredibili miferi / cordia moti fimul indignaconeaccerfi. Confutes prouincias fbrtiri lubcnt.P.Cor nelio hifpania ^.fempronio africa.Ii enim tum Confules étant:cum ficilia eueniC iLegatos deinde Carthaginem mittut principes ciuitatis:qui coram fenatu poft longam difceptaconem de fedezp iure cu femina future contenconis quah in cofpe' Aum omniu effudiffent magnagi ferocitate obtuliffent belium:(Earthaginenfesc contra non minore audacia oblatum fufcipcretmalo tamen confilio ut poflea res ipfaamp; belli exitus declarauit. Veru Anibal cognitis iis que in fenatu carthagine fiu adba erant;cumiam tempus effe arbitraret vt Gcutabinicio inftituerat .'Italia peteret resneceffarias ingenti ftudio parat:claffem inftruit:ex fidiffimis ciuitati bus auxiiia accerfit:omnes copias Carthaginem nonam conuenire lubet. Poft hcc gadeSepfecftus ante omnia comodiffimu effe ftatuitoportunis cuRodiis africain hilpaniami p munire*nedum ipfe in Italia contendit vacue ab orri preOdio Roma, nis relinquantur Itacp primum in africam mittit equites mille amp;nbsp;ducentos pedi/ tum ex hifpanis ad tredecim milia. iDeinde exdiuerfis ciuitatibus africe quatuor milia peditu euocat:quos carthaginem tueri iubet oblidesGmul habiturus 8lt;mi' lites.EHifpanie aut preficit hafdrubalem fratrem ei$ relinquit.L.nauiu claffem 8lt; ad duo equitum milia. Peditu vero ad duodecim milia. Atep lis prefidiisvtra q; prouincia firmat non quia ea Gxfficere arbitretur aduerfusRomanas opesfi mo les belli aut in hifpania aut in africa fuftineda forct.'fed g, bec fatis effe exiftimet ad hoflem fuis finibus arcendi, adum ipfe terrePri itinere exercitu ducens bc!!u in Italiam tranfferat. Sciebat preterea populum (Tarthaginenfem Æ) magnitude imperii facile poffe cu vellet nouas copias parare nec fblum reficere exercitu do, mi fi opus effet Ted etiam fuppleirentu fibi in Italiam mittere.Ex quo en i graue ac periculofa bellum mercennario^ indignacone contradu a fuisccruicibnsde/ pulerant Amilcare primu* deinde bafdrubaleipoftremo Anibaleduce contineter vieftores ita punicum Jmperiu auxerant:vtea tepeffate qua Anibal in italia venit longe lateq? co2ppaterent opes INam omneafrice oram que noflro mari abluit : te/ nebant ab aris pkilenozp haud multum diflantibus a magna firte vfcp ad colupnas herculis continet ea longitudo duo milia pafluum tranfgrcffiq: paruu fretum qd africam europamq? interiacet omni prope hifpnia potiti erant vfcp ad pireneum monté qui earn prouincia a galliis diuidit.EHis rebus in hifpania atep africa cofti' tutis Anibal carthagine nouam reuertitur.'ubi lam copie irftrudle paiateqpin ar' mis erant,Qua^pt nichil ultra expeeftandum ratusaduocata condone militum

ocr page 261

ILI

animos verbis confirmât:rpem magnat reru opponit, fertilitatem Itaÿe prédicat amiciciâ gallozp co memorat.Dcmû hortat nt îetis animis profectione fuCci^piant $equenti die a Carthagine mouens per maritima oram ad hibezp ducit. Sut qui proxima nocte quiefcenti Anibali iuuenem admirabili fpecie vifum in fomnis tra dunt hortante primo ut fe ducem in Italiam fcqueret.Deinde cum magno ftrepi tuferpentem apparuiffe rare magnitudinis cupientiçp fcire quidnam id porten' deret uifum fibi audire uaftitatë Italie cfTe.Nec mirandu fuiffct G intente Anita lis cure cogitacorefcp vehementes quibus ille uigilans bellum Italicum agitabat: quafdam noAurnas peperiffent fpecies runc vi^orie nunc cedis amp;nbsp;incendii aliazp $ belli calamitatu fimilitudinë pre fe ferentes.Fit enim interdii feut orator mqt. ut cogitacoes fermonefep neftn pariat aliquid in fomno tale quale de Homero feri bit Ennius de quo videlicet fepiffime vigilans foiebat cogitare amp;nbsp;loqui Anibal peratis pirenei iuçis cdciliatif^fibi multis donis gallop animis paucis diebusad Rbodanuvenit.Rhodanus amnis non longe abhiftre khemi$tontibus^gens odingentis prope emenfis ftadiis in lacum lemanhu fe condit.indecp egre i^i oc odentem fe vertens gallias alicfediu dirimit. ararifep 8lt; alio^ Eluminu acedhone non mediocriter audus tande inter Volcas amp;nbsp;Cauares pluribuscapitibus in ma re influit.Volcazp gens ea temperate circa vtr^^ ripam colebat Rodam hommu abundatiffima erat amp;nbsp;inter gallicas gentes opulentiffima.Hi primo Anibalis ad uentu amnem tranfgreffi conftiterant in ripa fluminis ut penos tranfitu prohibe rent.Nam ceteris pacatis gallis hos ne$ donis capere ,nibal:ne$metu copeUe' re potuit ut amiciciâ experiri ^vim Cartaginenhu mallent. Igitur do is cum tall\ bofte agendd ratus.mannoni bomilcaris filio precipit ut occulte thodanu tranl , mittat amp;nbsp;cum parte copiai gallos nil tale opinantes adoriat.Is ut imperatu erat longioreitinere progreffus ubi c^modiffimu vifum eft flumen traiicit amp;nbsp;circum dudis copiis prius ad hoftiG caftra pcruenit ^ plane ab bis videri aut quid rei ge veretur cognofci poffet.Galli clamore a tergo audito cum nec^confilii habendi ne cp arma capiendi (paciG daret. amp;nbsp;lam a fronte inftaret Anibal pluribus nauigus ad tranciendû paratus. fubito caftris exceffere 8lt; quanta curfu ac viribus effice potuerat fef precipitemdederet fugam.$ic igitur ex aduerfa ripa fcoftibus pul fisreliqueCartaginenfiii copie incolumes traducuntur. Interim crebri rumores de aduentu Anibalis ad P.Cornelliu Scipioni qui paulo ante mahlha venerat de, ferebantur.Que ut certius cognofceret conful alam leaiffimozfequitum ad expio randa confiUa bellum mittit :quibus ut mandaté erat cclenter proficiscentibus. quingenti numide equites obuii fiunt miOi 8lt;ipf a peno fpeculatumIRomana ca ftramulla mora mterie^a eft quin prelio contenderent.pugnatum acriter ab vtrif$.T andern fuperiores Romani multis ex fais amiffis :pluribusexhoftibus cefis rdiquosin fugam coniecerut^Poft bec Anibal certior factus quo in loco Ko mano¥ copie effent agitare (ecu cepit preftaret ne ceptu iter in Italiam proiequi„ an aduerfus prefente confulem exercitu ducere 8lt; euentu tocius rei experiri multe vtrincpracone s occurrerent .tadem fluctuante animo boiorum legatimea, partem traxerût ut omnibus rebus poftpofitis in Italiam contenderet .Nam Bol lam ante pirenei tranfitu legatis romanos per fraudem captis . Manlio pretore magna clade affero follidtatis in fubribusad penum defecerant ea precipue cau fa indignati g? Romani paulo ante placenti^ cremonamcp colonias miferant.ItacB bozç confiliis perfuafus Ambalcaftra mouit 8lt; per ripam Rhodani aduerfo ^umi ne profectus paucis diebus peruenit ad locu quem infulam galli appellant. Hanc Arar amp;nbsp;Rhodanus amnis ex diuerfis montibus confluentes efficiunt .ibicp nunc

ocr page 262

Numatio conditam fuifTe accepimus.Hinc profectus Anibal regione Allobrogu ingreditur difcordiifq^ duozp fratru de regno inter fe certantia fublatis per cafti, no2p amp;nbsp;vocontiozp fines ad flumen druentia venit. Eruentia oritur ex alpibus 8lt; citato defcendéscurfu in Rbodanû fefe effundit.8lt;quia uada frequenter mutat egte pedibus trarfiri poted. Eo tame tranfmiffo amne per aperta loca quanta fa cultas dari potuit exercitu ducens alpes petit.Ye.¥in fuperandis alpibus tot t^' taqiincomoda perpeffum Anibalem tradut ut quida autoresequales temporib? eius belli ex ipfo peno audiffe dicant fe fupra. xxx.bominu milia maximu cpiurren tozp ntimezpin tr^fitu alpiu amififfe.Non folum enim cum montanis inco'is multo ciens fibi pugnandu frd etia aduerfus anguftias afperirate'^ viazpfic ei laborardu fuitmtquibufda locis per ingentia faxa igni acetoq? putrefacfta fibi aparuerititer (Qumtodecimo dic fuperatis alpibus in agru taurinu defcendit. (Quo micbi veriG milius videtur per monte genuc.lie enim vulgo appellat qui ex altero latere flu' men druencia:ex altero exitu in taurinos babet penum tran{i{re.Poft($in italiam ventum eft que aut quante copie Anibali fuerint.quia diuerfa autores retulere, difficile ad fidem eft exadlo affirmare numero.Alii centu milia peditu.xx.equi' tum.alii.XX.peditu.vi:equitu ex afris bifpanifq;. (Quida vero gallis liguribulq: additis. Lxxx. millia peditu.x.cquitu fuiffe fcribut. Sed credere libet neqi mag num fibi fuiffe numrzp copia2 put afferant primi poft tot emenfa terraru fpacia ta, tacp detrimfota accepta .neep ita exiguu ut ft cundi volunt:cum maxime res quas poftea geffitmenti occurrut Qui vero mediam fequunë viam probabiliora dicere Videntur:cum ex.ixx.milibus peditu.x.milibus cquitu:que ex bifpania mouit magna partem in Italiam duxerit fatif^ conftet confluxiffe ad eum ingente multi tudincm JLiguzp gallozpqp qui ea temperate non minore odio in Komanos qi peni ardebant. cum ex taurinis in agzp in Subriu veniffet Anibal aduerfum babuit P• cor. Scipione:qui a maffilia ingenti celeritate in Italia reuerfus pado ticinoqi tra ieAis baud procul ab bofcconfedit.brcuiq; interiedlo fpacio ambo ii duces alter alterius cadra {pecu!a4 profecdi equedri preliu cdmiferut:in quo aliquadiu pari prope certamine dimicatu eft.Ad extremu Romani cum vulneratus effet Cdful 8lt; numide equites paulatim circueundo a tergo immineret pedem referre coac^i funt.Itaq; fenGm cedendo amp;: confulem protegendo fe in caftra receperut.Sutqui ab africano filio lam tum pubeicente feruatum patrem (Corneliu fcribut.que qui, dem laus 8lt;f maxima fit in tam recenti tenerae etatemon tarnen a uero nec a pre claris rebus quas poftea geffit aliéna uidetur.rdoc prelio expertus Scipio quatu equitatu preualeret bodis'datuitßbi ea loca petenda effe in quibus pededres co pie 8lt;confluere tucius amp;nbsp;dimicare comodius poffet.Itaq? fequenti noc^e quanto maxime filencio potuit omni exercitu padu traducto in agrum Placcntiru conte dit.Eodem venit paulo podfT. Sempronius longus litteris fcnatus ex Sicilia ac, ceratus utambo conlules cdmuni imperio comuniqi conG1io rem p.adminidraret hnibal etia pcd cquedre pugnam cum onnibus copiis Scipione fecutus adflu' rr en Trebia confederat fperans lt;ppinquitatecadrozp fore aliqui dimicandi facul tatem.qua fibi datum iri vebemetidime cupiebat'non quia longam mor^ fudinl no poterat ob cdmeatus inopiam :fed eti^ cuia verebat infirmitate gallozpiqui 8lt; fpem nouazp reru amp;nbsp;equedris vidorie fama fecuti ut facile in fûa fidem ateqami' cira concefferat.lic etia leui mometo fieri poffe credebat.ut durante in fuis fedi' bus bello odiû a Romanis in fe vnum auctore belli tranfFerent.Igituromnibo mo dis matcrie quereba t vnde occabo cdmittendi prelii oriretur Accidit aut optunc per eos dies ut Sempronius confulnaevus bodiû agmen preda graue palatumqi per agros inuaderetin fugam$conuceret at^ ex ea re profpere geda de euentu

ocr page 263

tôcius rei coniecÆira faciensin maxima fpem veniret vidorie confequende fi io, fta acie confererétur manus. Quare priufcp Scipio conualefceret 8lt;noui confutes crearenturaficuius preclari facinoris edendi cupidus in certamen prodire decree uit rem improbante collega clamanteq; nibilintempèdiuius agi poffe $omnibus propeaduerfantibus gallis fumam rei p.mdifcrimen offerri :rlo2pdinenfioes per occultos exploratores deferebantad penum (Quibus cognitis callidus imperator extemplo locum inter vtracp caftra feptu vndicp amp;venitu vepribusamp; dumetis inuenit ibicp Magonem cum dileda manu confidere luffifDeinde equitibus nu midis negociu deditut adirent IRomana cadra boftem$laceffentes ad prcliu ex, tirent.Ipfe intérim reliquu exercitu cibo potuep refedu in aciem deducit.ut in omne occaOone gerende rei intentus paratufep in armis effet.Sempronius conful ad primu tumultu num:da2p fiibito equitatu ideinde fex milia peditu : podremo omnes copias ex cadris educit. Erat aut brume tempus amp;nbsp;fumma vigebat afperi tas biemis in iis prefertim locis que alpibus apenninocp claudunt.Numide ut pre ceptu erat citra flumen Trebi^ iRomanu fenG trahentesvbi ad eum locu venerut vnde fuo2 ^Ggna confpici poterant:fubito verterutin effufu bofte equos Ed enim Numidazp confuetudo ut (ponte ple^q? cedant mox vbi uififuerit fiftant rurfus maioreip impetu ^ prius bodem inuadat.Sempronius extemplo equitibo ad (ub fidia reuocatis pro neceditate temporis aciem indruit:pugna cum bodequi omia ad futurum certamen preparaueratcomiffurus.Iam enim cum indrucdis copiis aderat Anibal ut prefentioccafioe certandi vtereë. pugna primu a leui armatura. deinde ab equitatu inita ed. In qua IRomani equites cum impetu bodium fudire non po(lent facile cederunt loco.prelium deinde legiones excepere tanta conten, tione tamep paratis ad dimicandu animis ut refidere pofTe viderent:fi eis fuidet cum folo pedite decernendum. Sed bine equites elepbantiq; terrebant.bine pedi, tes inflabant acriter pugnantes aduerfus corpora fame frigoreqp confecta . Itacp magisanimis $viribus banc molem circumdantia inedmodozp fudinetes Roma ni pugnam extraxere, quouf^ Mago ex infidiis exortus cum clamore ac tumultu incautosiruaGt amp;nbsp;iredia penoz; acies iudu Anibalis impetu in Cennomannos fe dt.Tunc fuga ab auxiliaribus cepta IRomanczpfregit animos.Nam ad dece mi' lia peditum ex Romano exercitu fuide dicuntiqui per medios crumpetes fodes le placentiam contulere.Ex reliquis copiis fugientesperfecutimaiore parte con, ciderunt peni,Euafit tame Sempronius conful fumo periculo manibus boftiu eui tatis.Uec penis in cruenta vicdoria fuit:multisex fuis militibusac omnibuspro peelephantisamiffis.Poft banc pugna Anibal per omne regione vagatus cuncta ferro ignicp vadauit.opida queda cepit ac ingente multitudine incola^ nullo ordi he militari in certamen euntë parua manu fudit fugauit$ Vere primo maturius $tempus podulabat ex bibernis monens cum in Eutruria contendit 8lt; prope a, penini luga feua tepeftate repulfiis exercitu in agrum placentinu reduxit, breui $interiedlo fpacio cum multe neceffaric vrgerent caufe.rurfus eande profecdio, nem ficutinftituerat fufcipienda putauit Nam gallo:y: infidiis prope circuuentus calliditate ingenii periculum capitis euitauerat. Egre enim ferentes galli bella in fuis agris diutius confifte.vnum Anib ale caput belli petebant (Quo periculo cd pulfus penus maturandu fibi atq? in aliam #umcia omne exercitum traducedum putabat. Accedebat preterea cp ad opinione gentium amp;nbsp;fuozp militum alacritate magni interede arbitrabat tantas videri Cartagmenfium vires: tantum ducis ani mum vt in ^ppinquas romane vrbi regiones arma tranfferre auderet. (Quare pod politis omnibo rebus cadra mouit fuperatifq? Apennini iugis per Ligures ea via qua ad paludes ac planiciem fluminis Arni ed iter in Etruria defcendit. Armis

ocr page 264

uebemencius excreuerat per eos dies atqi omnes eircuadiacentes campos acuis inundauerat.Igitur Anibal tantû exercicû fecum trabens priuf^ e paluftribuslo CIS egrederetur vitare non potuit quin ingentem bominû ac iumentozp lac^uram faceret Ipf e qiioq ? dux amp;fi elephanto qui vnus luperfuerat ex multis emines ve/ feretur.plures tame dies ac noctes aeris inteperie vigiliifcp confcdlus altezp ami fit oculum.Inter bec C.Flamminius conful exercitu a Sempronio accepto arctiG venerat in confulto (enatu cg req, ferente q? relido reomc.(EN.Seruilio collega G ne inßgnibusfne litoribus furtim in prouincia contediffet. Blunc virum natura ferocem plebis fauor fiipra modum extulerat atep ita audacem reddiderat ut ap/ pareret omnia incaute inconfulteq? adu^.CQuod ubi Anibal comperit cdmodiffi/ num effe ftatuit ingenium confulis irritare conariq? omnibus modis ut antc$col leg e iui geret ad pugnam alliceret. Itaq? caflra mouens per agzp Fefulanum at re' tinume p magno impetu vagat.omne regione terroribus implet, eunda ferroignl q ^peruaftat nec prius populacoibus aut incediis fine facit ^ paffim vadatis agris ad montes (Eortonefes at$inde ad tranßmenu lacum peruenit. Ibi locum contem piatus cum capereinbdiis bodem quereret:prope anguda viam que ad tranOme num ducit fub quibufdam tumulis equitatu locat:pod montes leue armatura con fidere lubet.lp(ecum reliquis copiis in planicie defcendit fufpicatus id quod acci dit iRomanu confule non quietuzp. Bromines enim furentes ingenio facile ad om' nes machinas atçp infidias bodium patet fepeep (alutaribus confiliis fpretis fun-a rezp in difcrirréobiciunt. Flamminius ubi paffim agros (bciozp diripi;fruméta fuc cidi.edificia incendi fenfit. fubito contra omniu fentêciam qui collegam expeda' dum cenfebant cadra mouit citatumq; agmen ad bodem duxit. Cum occidcte ia fole ad angudias Tranfmeni lacus perueni(ret:eo in loco coditit contméti itinere de£ ffdS miles:Sequenti die fub primam luce nulla re antea explorata (altum traf cendit.Anibal vero qui omnibus antea preparatis occafionë expedabat gerende rei:ubi in patentiore campum IRomanu dedudum cernit:datomnibus inuadedi fignum.tuncvndicp furgentes peni bode Iacu 8 lt;montibus claufü adoriunt.nee folum a fronte fed etiam a tergo 8lt; lateribus inflant.Contra Romani nullo ordi/ ne militari prelium ineuntescodipati coglobaticp in nebula: que omniu oculos oc cupauerat ueluti in vmbra pugnant.'Ut mirandu fuerat cum abomni parte circu fepti tenerent quibus rebus freti tamdiu pugnam didulerint* DJam fupra tres bo ras ita acriter certatu condat ut necp maximus terremotus eo tempore a pugnan tibus auditus ftmec prius Èomana acies inclinata ^ manu equitis cui IDucario nomen erat co (ulem tota acie volitante interfedu fan:a vulgauit.tunc Romani (poliati plidio ducis ac omni (pe dedituti tergauerterut:alii motes:alii lacu pete tes.quozpmulti in fuga fut edprebeß at$interfedi. Ceciderein ea pugna exeo' piis romanozp ad.xv.milia bominu.8lt;ad.x. milia variis itineribus euafere.Fuif' fe etiam dicunt fex milia peditu .'qui ab inicio pugne impetu fado (altum fupera/ runt:8lt; inemineti quodam tumulo cdditerut. podea uero finito prelio accepta a penis fide proditi fraudatit^ m vidoris potedate venerunt. Anibal ac ingenti vi' doria parta:multos ex captiuis Italici generis liberaliter(pfecutusßne precio di mitti ludit.vt bumanicatis 8lt;indulgetie fama per populos vulgaret.a quibus ta men virtutibus ingeniu eius longiffime aberat.IFuit enim finibal ferus immanif ' qi natura 8lt; adiunxit etiam a prima puericia dilciplmatqua non iura:nd legesind ciuiles cdfuetudinesrfed bella cede(fy amp;nbsp;bodiles (pditides tradare didicerat. Ita cp crudelidimus euaßt dux 8lt; in fallendis hominibus callidiffimus. Mam ad deci/ piendum hodem (emperintentus quos aperto marte fuperare non poterit dolis aggrediebat.ut facile cx prefent i pugna amp;nbsp;cx prelio quod antea cu Sempronio

ocr page 265

ad'trebia comiGt pjffamas indicare. Sedbec in aliu locum différant, ^om^ vej/ to vbi F^lamminiu confute uiAum ccfucp cum magna,parte copiazpuunciatu eft.im gens repente ludius ciuitateminuafit.alii pubtica:alii priuatam^quida vtrar$ cat famitatem deplorabant.Miferabile fpedtaculu erat multitudinis mulier virozpep confluentis ad portas.ut priuatim quifq? de fuis neccffariis certior redderet epdi, ditum quoq; memorie eft mulieres duas flantes follicitis ac pendetibus animis, pro falute fiiiozptcum preter fpem filii occui riffent fubita leticia expiraffe . £ub idem tempusquatuor milia equitu ad Flamminiu confulem mittebant aScruilio

terum cum tot tamep multiplicibus acceptis in furno periculo res iRomanaaffet: placuit extra ordinariu imperiu queri didlatorecp creari. quod vnum remedium aieniffimis t emporibusreipublice adhiberi folitu erat. Sed cum obfeffis omnibo viis Seruilius conful Romam venire non poffet.nono exemplo populus romanus dia:atorem(Q2.Fabiu:cui poftea maximo fuit cognomen.amp;M.Minutius magi, ftrum equitu dixit.Erat aut IFabius vir magni confniiatc^prudentie amp;nbsp;filme in re p.dignitatis.ita$ eo tempore omnes ciues huncvuuintuebant:iarrq; libi per fuaferat eo duce aut nullo alio defendi ftatum ciuitatis poffe.Hec ille no ignoras ingenti cura rebus rieceffarhs comparatis ab urbe pr^icifcit:amp; exercitua Seru^^ 110 cofde accepto duabusep legionibus additis ad hoftem pergit lam anibal a traiti tnennolacu redo itinere fpoletó profectus ten taucrat. primo impetub id opidut capi poffet.cocurfu opidano^ ad tuenda menia faao cum egregie doende ret-va ftatis omnibus eo¥ agris:vicis edÆciif$ incenGs.inpicenteS atep inde per mayos; 8lt;pelignos in apuli^ contenderat.IDierator hoftemfecutus prope arpos baud jp cul a Punicis capris confedit.eo confilio ut morando cunAandos bellu traueret Nimia enim fuperiozp ducu ferocia iu eum locum rem remana.deduxerat* ut a to; tiens vitore bofte non vinci eo tempore pro vi^oria haberetur. Itacp omnia repe te mutauit Imperator mutatus.Nam cumambal pnmoin aciem deduceret^de; inde quietentè hofte omn^regionipopular et ut vagando in ocubs agros focioru didatorem exciret ad pretii capeffendC.mtylo magis motus FabiusJuosin ca, ftris continebat.Hanc cÛcŒatione Romaniducis iniquo animo ferens^ambalt^ quenter cadra mutare coftituit ut pluribus adeundis locis aliqua vel fallendi bo, dem vd comittendi prelii occabo oriretur .Quapropt fuperato apennino ex agro. arpinatim Camniu venit .paulocp poft quibufda campanis quos ad tranlimenu cap' tos liberaliter dimiferat:afferentibus fpemcapue potiunde cadra mouit perito q dam regionis admonito ut in agru caffinatem exercitu duceret »mulitudine no minis cablinÛdux itineris pro cafino accipiensplonge diuerfauy per Calentinum amp;nbsp;Calenum agrummcampumdellatem Ambatem traxit .Vbi cum fepta undi$ montibus amp;nbsp;fluminibus regio teneretur cognito errore penushominem crudeli' ter excruciatum necari iuamp;t .Fabius per id tempus incredibili patientia ufus ua gari penum permibt donec occupato gaUicano amp;nbsp;cafilino mote oportuna loca pre .fallis firmauit..Quo faedum ed ut punicus exercitus prope circuuetus uel oppri micomeatus inopia uel turpi fuga (ibi confutere cogeretur mifi Aniba arguta a lacia frudratobode periculum euitaffet.Nam hacre animaduena : cum libi °P°r tunu uifum eft ; imperat militibus fuis utex agrefti predaiciua abunde incaltris' habebat ad duo milia boum ad (e deducant .Horum cornua facibus vinciri lubet Deinde quosdam idoneos deligit viros :qui fub primam uigiliam facibus incenus ad fumos motesbeluas cocitent .Nicbil ex iis que imperata erat : pretermiilum fyit .Agitatiboues ardentibusfacibus fuma montium petunt, Copi?pauUtim

ocr page 266

fequanË IRomani qui multo ante firmis prefdiis faites occupauerat : re noua per ternti amp;nbsp;infidias effe rati fubito exoporturis locis dite effere.Fabius quoqp runi' cam fraude fufpcdla Habens cum non fans eóftaret quidni rei effet: Rios in caftris continuit.Interim penus baud procul ab acuis Gnueflanisque Iccû bac tepeftate incole regionis turrim balnecZf appellit:fahû tranfgredif atqi in agru albaru cu omnibus copiis incolumibus fefe recipitibrcuiqi interiedlo fpacio caRra monet çG reefta Via Roma petiturus.fed poftea conuerlb itinere In Apulia rediit.lbi poti, tus opido glereno opulento fane amp;nbsp;1alund^ti omni copiazpieru biberna i iis locis habere conftituit.lNec multo poft IDiaator fubfecutus baud procula punicis ca, flrisin agro Larinati con'edit.Indem p.cauß Èom^ accerßtus eu celeriter fibi proficifcendû effet m^giftro equitû denuciat:ut 'efe loco teneret ne abfente feed bofte manu confereret.n\!am Geut ab iniciojFC fuerat animo.ita etia poftea in co perfeuerardu putabat.ut neer bofte m preJio lace feret:neep laceffitus in aciede' fcédcret.Sed accidit poft difceffum eius ut M.Minutius preceptozp immemor boftiu manu adoriret frumentatu abanibale miflam pahntemep peragres cum multa cede in caftra coniecerit.Exteplo buius rei fama iRoma perlata auda^p ru moribusveluti adepte vidlorie nomen obtinuit.ac ita multitudinisimpleuit au, res ut repente Gt magiftro equitu :quod ante id tempus cotigit nunq? cum Fabio ditaret equatu Imperiu. Bdanc iniuria Gbi indigro illata magno anino ferens Fa bius in caftra rcuertit.Iam duo IDidlatoresvno tepore erant res ante ea diem in, audita diuiGfcp inter (e copiis Gcuticonfuhbus mos fuit?pari imperio exercitibus preerant. At M.Minutius ex iis rebus tanta fibi arrogantia fumpferatut quod vix anibal tociensvidlor auderet:aufus fit quada diein confulto collega certamen inire ac in cum locu copias fuis perducere vbi punicis inbdiis circucunte ad arti' triu boftiu cedebant.nec vl.am euadendi uiam babebat mfi Fabius publice falu' tis magis $ accepte iniurie mem or in tepore fubueniflet. DUam recentibus copiis certamini iuperuenics baud dubie terruit penu tX facultate legionibus Romanis dedit ut fefein locu tutu reciperet.Maximibinc virtutis amp;nbsp;prudentie fam^ cu apud fuos tum apud boftes eft Fabius confecutus. Na 8lt; anibale in caftra redeun tem dixiffe tradut eo prelio a fe. M. Minutiu fe aute a Fabio eße fuperatum. Et ipfe Minutius cognita prudentia viri luxta HcGodi fentenciM meliori parendu ra tus cu omnibus copiisinraftra Fabii venit, magi ftratuep depolito bonorificcntifli mis verbis patre Fabiu falutauit. longecp is fuit cundlis militibus letiffimus dies Cetezp vtrifp exercitibus in biberna difcedentibus poft longa contentione creati fut (Eonfules noui L. Paulus Emilius amp;nbsp;(E.Tberetius bomo Varro cx infima ple b? populari aura ad cofulatu euedlus^His conceffum eft vt maioribus copiis^co fueucrat priores duces re romana gererent. Aude legiones amp;nbsp;noue quo$ veteri bus addite.profedi ad exercitu eonfules diuerfiingenii diuerfam in adminiftran do imperio ratione feruabat. L. Paulus vir prudens amp;nbsp;fabiane artis amp;nbsp;conGlii me mor. beHu trabere bofte morari prelio abftinere. Varro contra furere audere cer, tamen expoCcere.At breui fpacio interpolito patefadu efteu magna calamitate ac pernicie ciuitatis quantu inter modeftia Emilii amp;nbsp;Varronis arrogantia interef fet.IWam anibal inopia frumenti timensne aliquis motusin caftris oriret ex Gli' reno profcdus cu calidiora peciiffet apulie loca cu omnibus copiis ad cannas con fedit.quem infecuti Romani confutes bina prope pofuerut caftra ita inter fe feiun da vt tantu aufido dirimerent Amne.Is folus fIuuio2 fut tradut quida apennind diuidit.atcp ex ea parte qua montes ad mare inferu fpedat oritur in adriaticum influit fnum.Ve^L Paulus cu videret penu in aliéna morante terra.non poffe tot tamqi diuerfa^ gcntiu copias diutius fuftincrc:meadem lententia pfeuerabat

ocr page 267

Ut bellam duceret.Hanc vnam tut^ vincedi viam:bancboAi pernicioCm: fue rei pratutare effe ceCebat.Quod G boc C.Terecio perfuaS ieffet fatis apparebat a ledentibus ronis frangi pofle anibabsopes Sed vir inquieti animi non (olu no mo uebat audoritate Emilu prudetiffime confiilentis: fed ipfu eti^ increpabat fre, mcbatcp per vulgus ç in aciem prodeute bofte militem ociofu in caftris continet: (Ruaobrem cum veniffet dies in qua fuma imperil fibi obtigerat,viciffim enim ex ercitibus preerant prima luce tranfrnifTo aufido fignu dimicandi opponit mconful to collega inuitocp magis quia repugnare non poterat:^(ponte eû fequente.Ani bal letus occafione çp omne dilacoem Gbi aduerfam effe cenfebat :copia s amnê tra , ducit paratiffimas quide atty omni armoz^ genere ornatiffimas. Multa enim fpo/ lia ex boftibus parta materiem prebuerant ad ornatu.Erat aute Romano^ acies in meridiem verfa. Hozp oculos occupabat puluis meridiano excitatus vento:que incole vulturnu appellat.Hoftescotra feptetrione fpedabMt atepita in acie difpo fiti erant ut vtrult;pcornu tenerent afri :in medio confifteret galli atq^bifpani. pri' mda leui armatura deinde ab equitibus Concurfu eft. amp;nbsp;quia exiguu ad peruaga dum fpaciu inter amne peditatucp relicftu eratatrox magis ^fongu fuit certame pulfo tame equitatu Romano pedeftris acies preliu excepit tanto ardore animoap utnullu aliud tempus ad dimicandu babitura uideretur.Sed nimia vincendi cu piditas ut primo congreffu iniciu letum.Gc ctia poftea exitu triftem romanis de dit.Klam galli atcpbifpani quosin medio locatos Gipra oftendimus.no fubftinen tes impetu Romano?/: fefe ad afrozp fubfidia recepere. Romani vero effufo curfu in boftem delati dum urgedo cedentes in mediu coeutoccaGonem dederut penis ut ex vtracp parte cornua circuduceret.(Quingenti quoqp numide equites qui pau loante fimulata fuga a cdfulibo fuerat comiter accepti.ac in poftremo agmine co' fixere iuffi:ubitempus vifu eft gerende rei a tergo fele oftendut Gibitocpimpude tesatq^inopinates hoftes aggrediunt. Tu vndiq;iperturbata Romana acies baud dubia pro vidoria dedit ad.xl.milia peditu :ad duo milia fupra leptingetos equi tes audlore Liuio eo prelio cela dicunt. Pobbius Idge maiore numezp cefoz/:affert Sed bis in medio relicftis illud affirmare libet bac canenGclade nulla maiorem vn qua nec primo nec fecudo punico bello a peno bofte illata eße romanis. Nam in ea pugna ceCus eft Paulus conful vir memoria dignus.8lt; vl$ad fupremu diem om' ni officio in patria funeftus.Vernilius quo$ prioris anni conful: amp;nbsp;alii confutares, tum pretores pretoniqp viri Tribum militu ac edificu quida:aliicp permulti bone ftifiimifenatores.tum oportuno^ ciuiu excrcitustqui ad facietate crudeliffimibo ftis interempti ceciderut.Terentiusconfulquiaucftor fuerat pretii comittendi. ubi in omni parte penum Giperiore uidit falutem Gbi coparauit fuga.Et Tudita' nus tribunus militu cum magna manu per m?dios bofteserumpens CannuGu vc nit.lbi ad dece mitia bominu ex manibus bofliu tanqua ex tempeftateemerfa cd, uenerut.fumacp imperii omniu confenGiad appiu putcru 8lt; P.Corneliu Scipio, nemqui poftea boc bctl u confecit delata eft. Hunc tande exitu CannenGs habuit pugna.que celeriter Romam perlata 8lt;Gomne ciuitate ut par erat me^icia lu/ cftuqi repleuit.Senatus tamc populufyRomanusin tam aduerGs rebus dignita, te retenta:nd modo de feruanda vrbe fed etia de reparando exercitu cogitauit:iu niores ad arma conciuit^ec Sicilia BHilpaniacp neglexit:ut bec confideres mirari debeat tantu ea temperate vel animi uel coGlii in illo ordine populo^ fuiffe . iKIa vt ceterasomittam clades ad ticinu:ad trebia:ad tranGmenum acceptas.boc po' ftremu vulnus quo pene Romani imperil opes conciderit:que alia gens Giftinere potuidetf ' Tulit tarnen populus Romanus at$ ita tulit ut neg induftria conGlio ne^coGliu magnitudinianimo^defuiffe videret.Anibal quocp vi c^or frcficicdo

3

ocr page 268

exercitu tempus terens Cpaciu uiais dedit ad refpirandu. Klam G extéplo finita pugna victorem exercitu Romam duxiffet procuidubio aut fuccubenda omnino aut extremi fubeundu difcrime Romanis erar.lduius poftea tarditatis fepe per' te{u anibalé tradut palag conqueftû quid cofulcntibus quieti militü magis eo te pore credidiffet ^ Maharbali prefedto equitu qui fubito Rom^ caput belli pete/ dum cenfuit:eundisuq? peno illud vulgatu protulifle dicitur. Vincere fcis anibal: fed vidloria uti nefcis. Verum no omnia ut Neftor ille apud Homeru inquit da, ta fût hominibus finiul. Aliis enim ars vinccrdi:aliis celeritas coficicrdiiquibuf/ dametia conferuandi ftudiu defuit. Pirrbu Epirotazp Regem qui bellu intulit populo Romano preftatiffimu belli duce fuiffe accrpimus.bunc tame memorie ^p ditû eft cgregiu in acquit edo imperio.in conferuado vero minime aptu fuiffe vi rum.$ic etia alia aliis adfuiffe^qued^ etia defuiffe bellicis laudibus digna per ve teres biftorias cognofcere licet. (Cetc^ poft boe preliiï ad cannas comiffum Atela Calatini:Samites;Erutii preterea atcplucani aliiq? permulti Italie populi fama ingentis vicl:orie moti ad anibale defecei ut.Capua quoq;quid multo ante concu piuerat anibal veteribus relidlis (ociis noua fe ei focictatecoiunxit idqiad opinio nemgentiu magnfimomentu rebus CartagincnGu attulit. Erat enim ca tepefta/ te validiffima vrbs multitudine ciuiu incola2rq;;8lt;poft Rom^ flor etilGma omniu Italie ciuitatu.Hanc Etrufeoz/:colonia ut multa que de ea referunt paucis verbis copledlar.Vulturnu primo;Capuadeinde a duce ec2p capio:uel quod propiusue ro eft a campeflriagro appellata conftat.Circu enim adiacet campi omni fertili, täte terre pulchritudineipagrozp infignes.'quos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;appellat greci.Bfane

quoq; regione exomni parte illuftres populi cmgut.lUam Maritin a oram ineo, lunt Sueffanii^Cumani Neapolitani. Mediterranea a Septentrione Calentiniamp; Caleni.ab oriente 8lt; meridie IDauni amp;nbsp;Nolani. Preterea locus ipfe natura muni, tiffimus eft. Hinc mari:illinc maximis perpetuif^ montibus cingit. Ea vero tem peftate florentes mira felicitate Campani eu viderent prope ad internicdem Ro mani imperii pugnatu ede ad cannas facile ut plezpq^ fit ad Victoria inclinarunt• Anibalemq? victorem nd fblu Gbi focietate iunxerfitifed etiam incredibili honore acceperutin vrbe (perantibus ciuibus confecto bello feinter Italos potentia atq? opibus Idge primos fore.adeo plezpcp mortales in rebus humanis fpes ac opinio fal lit. Wenieti capua anibali ingens multitudo obuia effundit ftudio vifendi celeber rimi nominis ducem.cuius tot vidorie amp;nbsp;fecunda cdmifla prelia in ore atep oculis omniu uerfabat.ingreffus urbe deducitur ad domu Pacunii familiaris viri amp;nbsp;po, tencia at$ exiftimacde facile principis campanozp. Cena conquiGtiffimis epulis co iparatur.ex campanis ciuibus nemo ad cduiuiu adbiberetur.•prêter Vibelliutare am viru fortiffimu amp;nbsp;fdiu Pacunii hofpitis:cui pater iratum anibale eo g, Deciu Magid pro Romana fbcietate pugnantem fecutus erat magno negocio placauit. Sed operepreciu eft videre qua ta amp;nbsp;^ varia pericula pret opinione hominu maxi mis interdd accidat viris.lNam is iuuenis licet fimulacdne anibali: nocendi tamen occaGone expecŒas;du celebrat omniu fermone leticiaq? cduiuiu patrei interiore parte ediuabducit:eu(phortatur ut GmuI fecu gracia populi romaui peccato am miffam fumo beneficio redimere velit.ConGliu deinde aperit quo animu induxe, rat: Anibale patrie fue tocius Italie bofte de medio tollere. Homo qui id anciori' tatis amp;nbsp;parens effet filii dicflo vehementer obftupuit luucnecp complexus :magno labore: multis cum lacrimis vix tande exorauit : abiecfto gladio domi fue hofpite tuto ede Gneret.lta Anibal qui ab occeano bifpinieqi vltimis oris per ingentia ter rard fpacia milite trabensmunc hofliu telis;nunc galloze inGdiis petitus euafer^t paru abfuitquin vnius iuuenis manu inter epulasméfaf^ necaretur. Pofterodie

ocr page 269

frequés Gnatus Anibaü datuseft a campanisjn quo iffe gratiffimis verbis andië turn impleuitaures.'mufta promittes: multa fuades que facile credebat campam.quot; proptcrea que ßbi opinionis errore de italic principatu fperabat.(Quare ita turpi ter fe fubmiferiit peno ut quali libertatis obliti non fqciu in vrbem fed domiru ac cepiffe vidcrenl. (Quin eti^ prêter alia petenti anibali fibi tradi IDrciu magifiprm cipem Facldnis aduerfe non modo feruili decreto eft fenatus aßenfusifed eti^ paf fus eft ut fpedlante populo catbenis vinctus in caftra ducereëvir antique focieta tis memor rcicp publice magis $ barbaris gentibus affectus ciuis. Dû bec capue geruntur interim Mago anibalis frater cartbagine profectus feliciffimc victorie nunciû fuis ciuibusdetulitirefq?abanibale g etas magnificentiffimis verbisin fe natu expofuit•amp; ad facienda fidem oracoi lue effundi iuffit in veftibulo curie au reos anulos IRomanis eo,uitibus ademptos: quoip cumulû alii modii vniusalii tri, urn modiozp dimidiicp menfura exceffinè tradut.petitfi deinde fapplementu :con ceffumq ? a fenatu ë maiore Audio ff poftea miffum.Nëprefcntibus rebus comoti Grtaginenfes ut iniciG letü:Gc profperu belli finem fibi animis proponeres fauen dum anibali:delectübabendüper(euerandü$ in armis cenfuerût vno tantû re' pugnante BFannone perpetuo bofte factionis barebine cuius falutarc conGliû pace fuadenscnm alias fepe:turn eo tepore maxime poftbabitn reiecturrcp a penis eft. Anibal poft fbeietäte cum cam nanisinitam ad vrbem IKIolam exercituadmouit. oblata Gbi fpe per volutant deditione illius oppidi Potiundi.lNec lë enim fefei, liffet opinio nifi pretor Marcellus concitati multitudine fubito aduentu repref' fiffet fuccedentecp menibus bofte tribus portis erupeoe facta cum magna cede ira caftra adegiffetiËic eft Marcellus vir bello inlignis amp;nbsp;militari gloria clarus.qui primus magnitudine quadë animi atep ingenii anibale docuit poffe vinci PoR hec Anibal rem nolona in aliud tempus differenda ratus acerras petit: nullo negocio vrbem capit diripitqi. Maiore deinde conatu caGüna aggreffus locum ad noccdw capue poportunu: cu oppidanos preneftmofy q ibi prebdio erant:nccp pollicitacoi bus ne$denunciaede periculi permoue poffet.exigua partem copia^ ad obGdeh dum oppidu relinquit.ipfe reliquu exercitu inbiberna deducit . Capua aut^ lo' cum ftatiuis deligit vrbem amena amp;nbsp;omni delicia^ genere abundante. Ibi mileS affuetus fub diuo vitam agere:£rigus:fame:litim:paticnti animo tolcrare:cu ua, rie fpecies voluptatu libi quotidie offerent:breui ex Arenuo ignauus.cx forti ti, midusiex follerti iners molli($ euaGt.Corrumpat enim blande voluptates omne robur animi indolemep uirtutis:ingeniu labefaciat :conG(iu eripiut:quo quid per, nicioGusbumino generi afferri poteftciMerito igitur Plato eCeam malozp appel, lat uoluptatë.Et in prefentibas rebus campane delicie magis ^ alpiu iuga $ar , mati jRomano¥exercitus penis obfuerat. Nam vna biemsfegniter molhtercp a' dla tantu valuit ad extinguendu vigore animo?/:ut milites principio veris in cam pum progrediomnis virtutis bellice obliti videreng Anibal exacta bieme ad ca, Glinu reuertiE Iperansopidanos pod tam longa obGdione etia inuitosin fuapote, ftate venturos. At ii 8lt;Gomnid reru inopia laboraret:tame cdftituerant animis extrema etia experiri priuf$(ecrudeliffimi bjAis fidei arbitrio^ permitterent Quaobrem farre primu:nucibus deinde per Vulturna a Romanis acceptis re eo u($extraxere:ut cdfecius tedio Anibalipxiione quod antea recubuerat oppida reciperet,Cete^boc bellu in quo mira felicitate omnia prope leta fecudacp euene rat penis:nulla tot visoriis intercedete clade memoria dlt;gna:cepit per id tepus varios euentus varias re¥ condiconem(brtiri.Namfocietas inita cum Philippo Macedoni rege amp;nbsp;fapplementu a Carthagine miffum 8lt; petilia con(entia aliccp in brutus expugnat eurbes (pes CarthagineGu cofirmabat. Ex altera parte roni

ocr page 270

waxmiis pretiis in Blifpania SardiniatyloAibus fulis anitnosvebetrent erexerat ad fpem bene gerende rei preftatiffimoseo tepore cuefiuer^t duces Fabiü maxi, mu Semproniu graccu:8lt;M.Marcelin virü omni bellica laude dignum.qui ita impigre rem romanaadminiftrabat vt fentiret penus libi eu acerrimo bmul pru, detiffimoq^ befte bellu eße gcrendu.Primu enim apud cumasa Sempronio grac co magna {uo^ cede repulfus coactus eft cHidionërelirqueie. paulccp poft arud nolamiufta acie cum Marcello congreflus magna plagam accepit.Nam ex Ro' manis citra milletex penis fex milia partim prelio cela :partim in fuga capta died tur. EHcc aute pugna quanti momenti fuerit facile ex eo mteHigi licet:quid exte, pio Anibal noleoppugnacone omi«a apulia petens militemin Hiberna deduxit. Wis facflu eft utueluti ex grani morbo refpirates IRomani fumis viribus aduer' fuS bofte contenderetiiamq ? non fbld tueri (ua fed etia aliéna aggredi auderent• Maxime vero cduerfi erant ad Capua oppugnanda refricate animos frequeti c^ pano2piniuria quid extemplo poft Canenfcm pugna alieniffimo rei p. tempore de feceratad vidore penu multo^ beneficio^obliti queolim Romani in eam ciuita tcm cotulerat.Campani contra fui delicii confeii nouoq: apparatu Romano^per, territi ad Anibalé in apuliam mittut oratu ut maxime neceffirio tepore focic vr, bi fubueniat'Is nulla interpoGta mora ex apulia profeclus magnis itineriboin ca' pam^venit.caflrif^ ad tifata fuper capua peftis magis diftulit in aliud tempus, g prohibuit imminente pefte campanis. Sed cum crebris excurfonibus per agrii Neapolitan^ uagareëioblata eft (ibi denuo fpes noie per proditione occupande. Erat enim in ea vrbe ficutin plerifqp Italie ciuitatibus plebs a fenatu diurfa.Mul titudo auida nouazp reru Anibali: optimates meliores confilio populo Romano fa, uebat Peno igitur ad occupanda Nolam proficifceti ut alias fepe:fie etia tune cu inftrudlis copiis Marcellus occurrit:primcq; cogrefTu prcliü comittere nd dubi, tauit.in quo fuperior Romanus tanta alacritate bofte reiecit ut Gtis appareret eo die calamitofam fuiffe cartbaginefibus futura pugna fi equites diuerfo itinere profecti ut a Marcello irftitutu erat in tepore adfuiffent. Anibal nd line magno detrimeto copiis in caftra dedudlis paulo poft ex eo loco ^ficifcitur atep in agrti Saletinu exercitu ducit.Nam quida luuenes Tarentini in aduerfis prefiis Roma norum iam pride capti liberaliterq: :dimiffi cum in refereda gracia memores effe vellentrfpem Tarenti recipiendi anibal i fecerat fi propius vrbem exercitu admo, uiffet .(Quozppollicitacdibus copulfus penus omnibus modis buic rei ftudendu ce fuitiut quod multo aute animo edeupiuerat aliquo maritimo opido potiret. Erat aute ex maritimis vrbibus nulla alia tarento cdmodior ad auxilia ex grecia accer, fenda amp;nbsp;multa in exercitu tranfportadaiqueindiesad neceflariu vfum cxpeteba tur. Vezpamp;fi aduerfante Romano?/: prefidio resin longUcptradla lititarre nd pri US ab incepto deftitit anibal ^ Nico amp;nbsp;Pbilomenus autores defecftdnis (pdidcrut vrbem. Arx fblu a Romanis retenta que tribus fere partibus mari abluit:reliqua quarta eft que aditu habet a terra qua murus amp;nbsp;foffa muniebat. Ab bac parteani bal fruftra expugnaedem expertus eu ftrennue defendereë:fauces Tarentini por tus impedire inltituit:ratus banc vnam {upereffe viam qua Romani comeatu ex, cluß ad deditione copellant. Sed difficile opus apparebat futuzp cum claußra pot tus poffideret boftes 8lt; naues quibus exitus oblidcdi erant exiguo fpacio mclufe tenerent, Has ex portu cui arx fiipererat fubduce oportebat:8lt;in proximu mare deferre.Nemo ex tarentinis reperiebaë qui racdem huius rei explicande in medi' um afferret. Anibal tantu eu optaret reliqui vnus uidit naues machinisex portu fubduci pia ufbrifcp impofitas per media vrbem ad mare deferri poffe.Itaqpadbibi ta follertia bominu paucis poft dicbofubduce naues i altug: delate cdtra fauces

ocr page 271

portus Retere. Anibatrecupata poft ccnteliniu prope annR $m Xomanoip pote ftatem venerat.Tarentinis vrbe amp;nbsp;arce terra maricp obfeffa in Sanmu rediit.Na confufes Romani frumetatoribus campanis oppreffis dire ptifip ad capua duxe , r^t legiones ac omnia ftudia belli in expugnacoem eius vrbis intenderat. Qufob tem penus cogitacoem capane rei ftudio ingenti fufeipiens cu omnibus copiis ad uerfus bofte contendit.breui$interiecfto fpacio non detrectantibus pugnam Ro manis vtriep in certame progrediunë.'preliucp inGgne apparebat Futuzp nifi eodem tépore Sempronianus exercitus:qui Sempronio graeco in lucanis amiflo a (EN. Cornelio in campania ducebaë: certantes dirimiffet. Niis enim copiis procul vi' lis priufq? difcerneret quis efret:territi romani pariter penicp copias in caftra re, ducunt, poft bec con fuies ut capua auerterent penu cum diuerfas regioes Walter Lucani^:alter cumas petiiflent. Anibal in Lucanos profectus occaGone cepit cu M,centenio confligedi-qui temeritate atq? audacia infignis exercitu Gbi a fena, tu paru prudent creditu callidiffimo bofti obiecit.Cdmiflo prelio Centenius au daciffime pugnas occidit:ex reliquis pauci euadut. Acceffit tue ad boc incomo,, du ut anibal paulo poft in apuliâ proficifcës aliû exercitu Äomanozp : cui preerat Fu'uius pretor infidiis circuuentu profligaret delerctq^.Nam ex xx.mitibus bo minutum ad libidine crudelißimi ducis trucidarentmix duo milia {ùperfuere . Cofuies inter bec ex difcefïu anibalis occafioné nacti cum omnibus copiis ad capu am redeuntesvndi$ cinxerunt vrbcm.(Quod vbi anibal cc^nouit cum expedite exercitu in (Campaniam profectus primo aduentu caftra Romanorum inuadit. monitis antea campanis ut eode tempore erupedem facidt. Imperatores Romani ad primu tumultu boftiu partitis inter fe copiis obuiam jpgrediunt. (Capanis nul lo negocio in vrbem copulbs durior aduerfus penu dimicatio fuitiqui cum alias fepe tum eo die acerrimu Imperatorem (e preftitit in prelio conferedo .Tentauit etia fiqua fallacia capere boftem poffet. Nam cu fui caftra Romanozp irrumpere tonarent.mifit quenda latme peritu lingue:quiluffu confulu alta voce denuncia' ret Romanis ut caftris lam prope amiftis in proximos montesconfugerent. %x inopinata facile audietes mauifretmiß Romani punicis dolis affueti cognouiflent fraudem.Itaq? celeriter fe inuicem confirmâtes boftem pedem referre feqp in ca, ftra recipere coegerat,Anibal tentatis omnibuscum videret nulla facultatem fi' bi relinqui : qua duces Romanos a Capua remoueret pro (bcio2ppericulo anxius confugit ad um multo ante agitatu 8lt; veluti ad extremu referuatu confibu.Cun cRisenim neceffariis cdparatis caftra mouet 8lt;quato maxime Glencio poteft tranf miffo Vulturno amne per agru Sidicinu : AllifanuiCaffinatem infeftis lignis ro' mam petit ratus aut bac via nulla alia fblui tam pertinace oblidione poffe• Quod ubi Roma certis autoribus nunciatu cittantus repente terrorinuifit ut raro Gt unqua intra menia vehementius trepidatu:Cernebat enim acerrima bodem que tones,in magnis rei p. malis experti erat.infeftiiam patrie Ggna inferre:8lt; que abCentem fudinere non poterant :prefentê fenatui populo$ Romano ferui tutem minari.Igitur in tam trepida re placuit ut Fuluius Flaccus alter ex ducibus Ro, manis a Capua accerGtus 8lt; Confules noui Sulputiusgalba 8lt; Cornelius Centi , malus extra vrbem haberet caftra:8lt; C.Calpburnius pretor ualido preGdio Ca' pitoliu tueretur : 8lt; u ciues qui fumos magidratus geffiffent: repentinos tumui' tus auctoritate imperio^ ledarent. Anibal continuato itinere non prius conditit $ad anienemtria milia paffuu ab urbe pofuit caftra:paulo$poll cum duobus mi libus equitu ex eo loco profectus ita vrbi appropinquauit ut a porta Collina vf$ ad templu iHerculis ob equitas Gtum menia$tam ample ciuitatis non (blum fpe' ctaret fed etiam ociofe contemplaretur. Quem colpicatus Fuluius Flaccus ferre

ocr page 272

indignitatem no potuit.[ta$celeriter Ro manos equites aduerfusboftem immi fit.qui ut imperatu erat magno impetu prefiu ineuntes facile ex eo loco fubmoue runt penu.Sequetidie Anibal exercitu ex caftris educit: aciem inftruit nulla di, micandi mor^ facturus ß allicere boftem ad certame poffit. Idem Romani facien' dum 8 lt;nbsp;preliu comittendu putat Quare progrediunt in campu armate vtrmqico pie tanta alacritate animozp ut nullu pericula recufafi viderent j)eius diei vidlo, ria confcqucda.Etenim carthaginefes de imperio orbis terre quod in eo veluti fu premo certamine collocatu putabat Romam depatria de libertate de bonis omni busivtz/: fua uel in boftiu potcftate futura eßent: paulo poft dimicaturi ei^t.Sed accidit res memoratu digna.Mam du parati in armis fignu dimicandi expellant repente fupcrucrit imber frequetibus procellis effufus: cuius tanta vis amp;nbsp;afpe, ritas fuit ut cogeret quifcp milité in caftra reducere.proximo quoq? die in quem pugna dilata videbat Rurfusinaciem vtrifcpexeutibusßmilis tempeftas exorië que non minus q? {uperior romanos pariter ac penosafflixit copulitg? utinftatis dimicaconis obliti de Glute tantu amp;nbsp;fuga cogitarent.mec animaduertens anibal conuerdis ad {uos exclamafle dicitur modo fbi menté potiudevrbis Rome modo facultatem non dari.Id queg; turbavit penum g? (e tantis ecuitû pedituircp copi is ex propinquo Roma urgente (upplementu in Hispania miffum 8lt;?grfi in quo iple conftiterat longe maiore precio q ^ par erat empti ifuifle cognouit. Quare in' dignaede accerlus argetarius officinas ciuiu Romano2rper precone uenire iuffit Verum poft bec Hue animo reputas quate molis effet expugnare Romana vrte: fiue inopiam frumeti metuens. Decem enim die^ fecum cibaria tulerat caftra mo uere cdftituit.Itacp exeo loco decedesad lucu feronie fe recipit:ac templu quod ibiopulcntiffimufuiffe tradut diripit.paulocppofl in Brutios Lucanotq^conten dit. Quod ubi (Campani cognouere defperantes de fuma reru dederut vrbem Ro manis. $ic igitur capua recepta amp;nbsp;in Romano^ poteAate redacta :magnu momC tum apud omnis Italie populoso:magnuq noua^preru defidenu fccit.Mouit eti^ animos gentiu ipfe anibal boftis:qui multa oppida que tueri non poterat malo co filio diripi vadari^ iuOit. Na ut antea fepe uiAm pleri{$captiuiS fine pcio dimif Hs multoz p uoluntates liberali officio deiunxerat fic etia per id tépus inhumana q dam illius crudelita s caufa fuitiutmuite vrbes punicim pern peitcfe in Roma, norum fidem rediret. Qua^ in numero Salapia fuifle tradut:que autore Blacio principe factionis Romane prodita confuli Marcello eft:amp;lec^iffimo^ equitum ala :que vrbi preßdio erat prope ad internicione deleta. Hec eft vrbsiin qua Grip' tores nonnulli penum amore cuiuldam puelle captu fuiffe tradut amp;nbsp;in modicam cupiditate viri calumniis profecuntur. Alii fucqui huiusducis modefti^efferen' tesmec primu cum bellu in Italia geffit:nec poftea cum in africa rediitaut cuba, tem cenaOe aut pluf^ fextario vini indulßffe dicut.Quidactia reperiunt qui ani bali crudelitaté:perfidia:aliaçB eiulclem gcneris vicia tribuetesmulla de pudici' cia autimpudicicia hominis mentione faciut.Vxore tantu ei fuiffe fcribut tfdifra ni generis ex caftulonenon ignobili oppido:cui ob egregia eo^ bominu fidem car thaginefes indulgebat prccipue amp;nbsp;cofidebat maxime.Veap ut fupra offendimus anibal amifla Salapia paulo poft occaßone habuit longe maiore^ acceperat redde di Romanis clade DJam per id tepus Fu'uius procoful apud Rerdonc5fedebat t fperasfe vrbe fine v!lo certamine potituzp. Sed quia nullus in propinquo effet bo' ftii i metus conceperat enim in agru Brutiu anibal negligenter obibat munera vi gilia^ atquin omni admini dracone bell i indignam Romano duci fegnicie prefta' bat. blanc negligen tia cum per occultos exploratores cogrouiffet penus non pu, tauit Qccaßone negocii benegetédi Lbi omittca^ ePedtaq; mapulia cu expeditis

ocr page 273

copiis proFe(l:astanta celeritatead Herdonea u°nit vtparu abfuerit quin FuYurgt; umnil ta!eopinante in ipfis caftris opprimet. Romani tarren ingenti animozp fi, ducia prinu impetu excipictes pugna diutius q? par erat extraxere.Demu ficut-biennio preterito circa ea loca duce afio fuluio ffic eti^ aufpicio huius fuluii preco fu'is viàe fuperatecp Romane legiones fef!iganf.8lt; l)ux ipfe cum magna parte copiazp occiditur.Erat per id tempus in famnio Marcellus confal.quo cum effet nunciata clades imprudentia ducis accepta quanep feru auxihu perditis rebus at laturus uidebat.tame cupiens quod proximu auxilio erat detriments farcire in agrum Muueanu eo enim poft vidloria fe receperattanibal exercitu ducit:caftrifcp in confpedlu boftiu politis paulo poft in aciem defcendit.nec penidimicacoem ß bi Fugienda putant.preliu. extemplo comittiftanta obftinacone animozp ut equis prope viribus u($ad occafu folis certatu fit.nox dubic pugne finem fecit.Pofte, rodie Romani iteru in aciem exeutes timoris confeffione exprefferut bofti. Ani bal enim fuos intra vallum tenuit'amp; fequenti nodle filenti profectus agmine in a puliam venit .Marcellus quocp per veftigia fecutus penum occafione querebat vt aliqua memorabili pugna de fuma belli decerneret* lam enim (ibi pfuaferat maxi, me ex Romanisducibus fe conflto folertia difciplina ac omni munere milicie con fcrendu anibali effe .Sedtempuslam inftantis biemis ijnpedimento fuit :ne iufta äae cum bofte contenderet. Nam lenibus quibufda comiffis preliis cum non fati, gandi milites fruftra vid erent in biberna coceffit.Principio uens partim litte' ins Fabiiqui alter ex nouis confulibus eius anni erat.partim natu, fua ƒxcitat? celerius opinioneomniû ex hibernis egreditur ^aduerfus fedentë eo tepore ad CannuGu penum exercitu ducit.Pacatu eft aute jppinquitate cadroip 8lt; certandi ftudio ut paucis diebus ter collatis figuis acie dimicarent, primo die cum pari »* pe fpe uf$ ad nodem perduceret pugna:8lt;ad neutra partem inclinaret vi^oria utri$velutiexcopofito fe in caftra recipiut.Secundo die fuperior penus duobus prope milibus8lt; feptingentis exboftibus cefis reliquas copias in fugam„vertit• Tcïcio die Romani deluende ignominie cuoidi qui ex proximo detrimeto acce' perant primi pugna exposcunt amp;nbsp;a Marcello tn aciem deducunt:cuius lerociam admiratus Anibal dixiffe traditur rem cum eo bofte (ibi effe gerenda:qui nec vi amp;r nec via is quiescere poffet.prehu deinde attrocius cpvUum ex fup,ioribus fait nitentibus Romanis recensincomodu refarcire.p^nisveroindignatibus ^ nuper vialviajres ultro ad pugna prouacaret.Tande Romani a Marcello mere piti momticB darent opera ut non ante cladis ^vi^ irie nuncius Romam veniret gradu acrius intulere nec prius dimicaconi finem fecere:$ triplicata prope illa, clade boftem in fugam coniiceret. Sub idem tepus Gmili prope rationequa fu fuerat Fabius maximus tarentu recepit.Quod vbi peno nunci,ueft dixgfc eu tradut,8lt;Romani fuu anibalem babent.Sequenti anno IVlarcellus 8lt;,Crifpinus, creati confules omnibus viribus incubentes adbeUum duos confutares exercitus aduerfus boftem ducunt.Quos anibal equo campo fubftinere poffe diffide, cum* alias fepe turn eo tempore omne ingeniu adbibenda p,anit:ut boftem que aper, to marte fuperare no poterat dolis caperet .Hec cogitatilonge maior fyaufus ef' fet optare occafio gerede rei obiicitur Silueftris erat tumulus medius peneinter punica 8lt; Romana caftra:fub quo turme queda numidaiplatebant luffu anibalis oportunis locis conftitute ut aliquos exboftibus vagos palantes exciperet .ex al, tcraparte confutes comuni omniu voce 8lt; (entencia motivifendubunc tumulum TOeindeGopus foret occupanda censent ne eo negleoft potiatur boftes8lt;fuis de inde ceruicibus immineat. Sed priuf fyexercitu moneant vt fpeculent naturam loci.ambo excaftris exeut d^eo cu paucis equitibus proacifccs incautus statos;

ocr page 274

uiros decebat in preparatas médias incidit.Momento temporis circuuenti cum neep perrupere a fronte poffent amp;nbsp;a tergo cederent neceffitate magis ^ confilio preliu ineunt, in quo Marcellus egregie pugnas occiditur.amp; Crifpinusvulnera tus uix tantu fracii adeptus eft vt fe ex manibus boftiu eriperet. Anibal poftqm M.Marcellu g? maxime ex Romanis ducibus reprefferat cuifu vic^ona^ fuarfi interfeau audiuit.fubito in collem vbi pugnatu fuerat traftulit caftra.lbi mucn tum Marcelli corpus bonorificetiffime fepcliri iuffit:ex quo percipi licet quantu ualeat apud omnis g eneris bomines animi magnitudo excellentiaqp virrutis:cum interitum preftatiflimi ducis nc crudeliffimusquide boßisborore fepulture paf fus fit carere. Romani interim altero confute amiffo:altero faucio extemplo fe in proximos montes receperat 8lt; in loco tuto pefuerat caftra :Ipfe aut e Crifpinusvi cinas duitates monitu miferat:quia collega interiiflet.8lt;anulo eius potitus ect boftis a litteris nomine Marcelli copoftis ut caveret.Salapia lam Crifpini nunci us venerattcum Iittere ab anibali afferunt fgnificates Marcelli nomine feeo px? ma nodle ventuzp.Salapitani cognita fallacia viri nuncioip remind intcntifGnia cu ra 1oftiu aduentu expediat. (Quarta uigilia anibal ad vrbem ueuit.In primo agmi ne locati ex induftria erant perfuge lRomano2p:ut latine loquetes fidem facerent Marcellu adeffe. Bdozp cum ad fexcetos oppidanos introduxiCent clauf a porta re, liquas copias telis repcllutimtrodudlosad mternicione cedut^Ita anibal irriti in cepti pertefus caftra mouet 8lt; in brutios proficifcit:ut locrenObus terra mariep a romanis obleffis auxibu ferat.Poft bec ingenti cura patru plebif^ noui confutes fadli duo peritiffini belli duces:M.]Lmius:amp; Claudius Nero.qui partitisinter fe copiis in prouincias gpficifcunfr Claudius in Salentinosliuiusin gallia conté' dit aduerfus Hafdrubalé barcbinu;qui luperatis alpibus ingetibus peditu equi' tumqicopiis mngere fe fratri properabat .Accidit aute per id tempusvt anibal magnis afficeretur incdmodisa Claudio cor{u!e:qui primu in ILucanis adbibitis eti^punica arte infdiis boftem fudit. Deinde in apulia prope venubam peno con, greffustumultuaria pugnam tanto imfetu cdlruit vt magnu numeru boftium interficeret.(Quo detri meto affedus anibalexteplo ad reparadu exercitu meta, pontum fe contulit.)bi paucos moratus dies copias ab Hannone accipit:amp; fuis ad iungit:ac rurfus venufam repetit.Claudiusno longe avenufa babebat caftra amp;nbsp;interceptis boftiu litteris cum Hafdrubalem appropinquare cognouiffetdics no, cflcf^agitabat animo quibus modis efficere poflet ne tanto^ ducum copie fimul iungerent.ltacp omni ratione fibdudla conGLu cepit pcriculofi iut apparebat fu, turu : fed forfitan eo tempore neceflariu. Nam fub legati cuftodia caftris relictis ipfe cum parte exercitus magnis itineribus in picenu pro ferius fexto die fenam peruenit.ibi confules ambo lundlis copiis propter metbauzp flumen Hafdrubale adorti fecudiffimo prelio conflixerut ad I.vi.koftiu milia eo die cefa dicunt pare q? prope aiuntaccepte ad cannas redditam bofti cladem. At Claudius Nero poft banc memorabilem vi^oriam nd minus celeriter g profedlus erat WenuGam re, petens :caput Hafdrubalis prope ftationes bofliu coni captiuo%dimitti iuffit. qui tante calamitatis nunciuad penum deferret.Nam eum ignorare edpertu eft que parata primu occultis confiliis:que deinde acia proximis diebus fuerant. In quo mirari libet caUidiffimi ducis fbllercia fic deceptam fuiffe a tlaudio in ta mo dico caftrozp interuallo:vt prius cefiim ci m omnibus copiis fratrem ^ profeclu reuerfurr cp in cadra confufem romand fciret. Vezp anibal boc t?m ingenti nd fold publico fed etiam priuato pcrculfus vulnere viciffitudine Cartbaginéfum rezp fe] agnofcere inquit paulcg poft ex iis locis profecQus in agrü Brutiu Ie recepit,No enim lateb,3t pentiflind ducé quatu acceffionis romane rei ea plaga ad metbauru

ocr page 275

accepta quatue p momenti ad (urnamvniaerO belli Factura effet.Ipfe tame omni, bus viribus que ßbi in Itaïia poft tot conferta prc1ia :tot expugnatas vrbcsreling quebantfimulcollecftis inuiéto animo per id tepus beHu {uftinuit.Et quod miru cuiep videri debet.'exercitu ex hifpanis afris gallis atq? ex aliis gentibus mixtum fie concorde Cue auctoritate bue prudentia tenuit, ut ne mima quide fedicio dif, fenfioue militaris fît in caftris audita . Nec iam Romani Gcilia (ardinia hifpaniacp receptis huncbodem aut in Italia delerelaut ex Italia deducere prius potuerunt Cßinafricam mitteret.P.Corneliu Scipione:qui ex propinquo inferens penis ar main tantu difcrime rem cartaginefem impulit:ut exteplo neceffitate coacti ani, balem ex Italia reuocaret* Erat per id tempus ficut ante di^G eft in agro„Frucio penus ac ex curfionibus magis cp iuftis preliis gerebat bellu .nifi ^ al^uado cum $empronio confute tumultuarii pugnam coferuit : nec multo interiecto fpacio cu eodeiufta acie dimicauit. Primo certamine penus Secudo Romanus fuperior fu it.Reciam vitra in Italia quic$ memoria dignu apud grecoslatinolcp autores ab anibale geftum coperio.luffu enim Cartaginefiu in africam accenitus p^t fextu 8lt;decimu buius punici belli annu Italia reliquit.multu prius de fenatu Cartagi' ncfiimultu etia de feipCo quedus.IDe fenatu quide g fe tam de diuturno tempore inboftili cd morante terra pazp fupplemeto: pecunia 8lt; ceteris rebus que ad v[u belli expetebant adiuuiffet.IDe fe vero q, tociens Rom^is legionibus tufisfelis $ moram femper poft vicdoriam trabens fpacium dediffet bofti ad respirandum. Memorie quocp proditu ed eum priuf^ cladem coCcenderet prope lunonis Lici, nie templ u arcum cddidiffe punicis grecifep litteris infculptu .in quo res a fe ma' gnifice gefte fumatim cotinebant.lDecedds autc ex Italia anibal fatis profpera na uigacdne vfus paucis diebus Icptim tenuit ac omnibus copiis in terram expofitis adrumentu primo atminde cam^ ^fe^us cum cognouiffet quo Ratu res cartagt nenfé effent comodiffimÛ effe ftatuit de finiendo bello coGtiu mye.ltaqi placuit eiut ad Scipione mitteret ^ ab eo poftularet vt alique frmediuvtriu%collo quio deligeret.Welle fefe de fumis rebus cum eo agere.Neefatisc^at vtru luf; fufenams an priuato cdfilio id bad a peno fit.Colloquii renuendi Scipioni caufa non eft vifa.Qufobrem cSftituto die cduenere in pateti campo cum bngulis inter pretibus duo celeberrimi duces 8lt; potetiffimazp gentiu imperatores dmerlis len tenciisdepace 8lt;b?llofermée habituri .Nam anibal maxima ad pacemi^clinaue rat animuiQ cernebat remCirtaginenGldeteriore indies fieri .Sicilia Sirdinia

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mifpaniasiam effe amiffas.beUuex Italia in africa tranflatu.Sipbacem p^tetiui

mum regem a Romanis captu :omne (pem falutis in iis copiis effe rcpofita. quas ipfevelut diuturni belli reliquias ex Italia traieciffet.quibus fi quid dimus c°tin geretivix tantu Cartbaginefibus vel externi vel ciuilis roburis fuperefle vt ad{^ enda Carthaginis menia fufficere poffet.igitur longa oraconeyfu ^ vebementiffi me cantedit$cipione in ea fentencia trahere vt pacem fybellu mallet.Sed fcipio cum in magna fpe effet coficiedl belli a pacis confilns abhorrere videbatur . Itacp poft longu fermone ultro citrocp habitum re inferia ex colloquio difcefferut. Nec multo interiero fpacio preliu illud memorabile apud cama conferuerut:quod fe' cundiffimu romanis accidit.primo cocurfu elepbati Cartbaginefiu. in fuos couet fiequitatu anibalis pertarbarut:8lt; Lelius ac Mafiniffa exvtroc^ cornu pauorem augentes mulu equitibus fpaci udederutvt fe ex fuga reciperet .pugnatu eft ta men a pedeftri acie diu atep acriter : cum peni fuperloribus vi^oriis freti in fuis dextris totius africe falute collocati putaret. Romani aute animo pares fpe etia Nuperiores effent.Sed Romanis non mediocre momenta ad vitior la fuit ^ lelius acMafimffa profligatis equitibus oportue in prelium redeutes maxima terrore

ocr page 276

Pu^ne nulilt;r

nu'n:quio a ruaGt(BPfu6uenir pa ^ ht Ipp, ambal Pa'xx. nnfa hoftid cjonesC ^fek Cu^^aa^tó^PoftPofit^

dixiffe de tbaEmërZl^offen^^^^^^^^ t''S aniba!™°Uandoad!fert.feriïta^a8erétMttetet ad ^

marmis vkeriuS

Petiore tempor L et{usamp;tx. Temperatore ^oma' fiquot;nmQki^et,rbau,bré^Penti8v^8belfo%^:[paci a%^ a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r cum tahaa multi. '?te Gnteneiam

banas —Puericia a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'audax nbsp;nbsp;nbsp;‘''ari:d]cenr~ f.udiret:indigra,

ra^to^G'^di^: Caxtbap afeendës. IV^gt;?Gac hl^e^fachomiréLfo quas vi^xt'P'o Cart^quot;°'aret. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dusm'^emquit ^duitate mdignu ut'

quafe''^or B^ne^ffibaginéres t'oft nbsp;nbsp;de nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oporte^is

Cartk 'dlores^c^itasdareStant, nbsp;nbsp;auc^dicdn^bus'

.eban^fes annu^'^cxtie^^^^^^^

Venifr'PendiG r-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aute cohdi„~c°P'edas€as leges

cffudiffe amp;°C€mÆl^rt^a penfi^-'cp ad Z^-Sfdprêter cetera rum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, repit; rf quot;ut atuk m°nferëda t tempus folaere tamp;

pecunia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'~uti1ilamctacdepe

l\Qon ^.^Vic^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;temZ^t^hsho^. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;totius ciaita

detetur ft'etetit aurf^ 'Poha cartf^anergt^ain leuiote nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;e^e nfurfed eo,

rit:ah nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nrç çtesePe. ttagmgGb^antea cum cuod cumCtp pri

fatism'^uato poft alegeAa ltqr ^matanib nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;claffes arma amp;

lt;bZ nfteteuP°ftprehu dfo^^^^^ ceptu effUemffe.Fameratis rebus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uttn {^ItentaScipiom de'

eniman regentn aquoq? han^^yaCam par; r^ubito hoc fadlufue' munea,' a^s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Public ^ubia eft. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exibon^tre arbitramur, cam

ceffiff^^i^pkmahisodi'/na apudyspariter ac am hofpitab^^^^

Rerph^vic^ebatnoh r. Pluatis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tant» honorifice ac

trlfferi^duerrosi^ folGad in^Z f^a^^^^^

Proafa^italic?:^^^^^ metnori~milia pedituunilfe e, 'rebatdp PUnici geß h atur ac turbaturu itah ^c^mnëb!gt;un;co 8.^ uefcementer horrere yanieratlnUha coeftaren^ fo'Perregem 6' uideba^ei'razp adue'rc'bis Cui^ad^'^dit ut car l^oc neg^^-'^rege anftonéque latorik future r 'usxomann nbsp;nbsp;nbsp;deferre, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ucoficiendü.Hmcma

t^u:d~Us8CpurpJantbi^an^^^^^^

Saluumulto^utatisf cb^ utabrudbellu.N pbalpatr,a exul per totum tosatuhaliadSfd pr^^^^^^

erlar%epii^et. Sed.^,^, e; ruagts g^ it.quicd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p!^regie do,

rent; ne calhdusimpator

ocr page 277

iiscorfiliis aucupado gracia regis : in maximi auctoritatis amp;nbsp;potentie gradum afccnderctieum fufpedu reddere nitebant. Accidit etia per id tempus vt P.Vil lius legatus ephefu veniens frequetem cum peno fermone haberet:ex quo facile data eft obtrectatoribus crimmadi facultas.8lt; tanta fuCpicio de fide anibalis anti ocboorta vt omnino a coGlio regio exdudereiSuntquidicGt eode tempore P. africanu vnu ex legatis ad antiocbu miffiim cu peno ede locutu.amp; inter alia mul, ta ab anibale peeiifle ut ex animi fentecia diceret:que maximi Imperatozp fuiffe cenferet.Anibale autërefpondiffe primo loco Gbi alexandrfi macedonu regem:fe' eundo pirrbû epirota: tercio feipfu collocanda videri. Ad boe leniter arridentem africanu dixifle . Quid centres anibal fi me viciffes^Me procul dubio inquit cun' dis aliis imperatoribus anteferre.Hoc relponfu Scipioni placuiffe ferutç le nec poftbabitu nec adbibitu incoperacdem:fed veluti incoperabilem occulta quadam affertione apunico ingenio relictu videret. Poft bec anibal occafione nactus An, tbiocbu alloquedi ia inde a prima puericia repetes Gc feipfu purgauit fic de odio fuo in romanos différait vt in priftma gracié régis qua prope amiferat:amicicia $ rediret.Ita$ rex cóftituerat animo hunc ducé cum regia claffe in Italia mitte. ut preftantiffimi viri amp;nbsp;perpetui boftis populi romani ßcuti iam fibi perfuaferat animu ingeniuep experiretur.$cd vnus Thoas princeps etboloip huic fentëcie ad uerratus:feuinuidia feu gp reuera ita agendum cenferet.mutauit animG régis.8lt; banc deliberacoem que magnu momenta ad bellu habitura videbat omnino euer tit. Hortatuseft enim antbiochû ut in grecia traiiciesipfemet rem faam ageret, nec pateretur huius belli gloria ad aliu peruenire.Rex igië perfualus paulopoft m grecia ^pficiCcitur ad excit^du aduerfus Romanos bellu.ubi non longo interie' do fpacio cum de cociliada theffalo2 f gente comuni conGlio agitaret. Anibal no , minatim fentencia rogatus non tam de tbeflalis ^ de fuma rerum ita elato animo différait ut ad probatione omniû qui ibi aderat aOenfucp moueret.Non ehim de Tbeffalis magnope laboranduifed curandû omnibus modis cenfuit:ut Philippus macedonû rex aut in belli fbcietaté veniret:aut neutri parti adheres dimicacoem ociofus fpedaret. Adiecit preterea cofiliu de inferedo ex propinquo romanis bel, lo:fua quo$operë ad id conficiendu ampliffimis verbis pollicitus eft amp;nbsp;detulit. Auditus eft penus fuma attentione fenteciaqp illius laudata magis ^ poftea re aut gfedu coprobataÆx quo pleriq? mirant hunc ducem : qui tot annos cum populo Romano omniu pene gentiu vicdore certauerat eo tempore poflhabitu effe a re, ge:quo erit eiusopera 8lt; conGli umaximeexpetendu. Quis enim in toto orbe ter razf callidior imperator reperiri poteratf'quis ad gerendu cum Romanis bellu ac comodatior^Hunc tame poftbabuit rex inicio gerenda^ rezpmec multu tempus preteriit cum cetero^ conhlia deridens faffus eft vnum Anibale prcuidiffe ea q mrem eflent.Nam cum bellu in (Erecia profpere eueniffet romanis :ceffit ex eu, ropa anthiochus 8lt; cphefu fe recepit.Ibi $Glutus curis pacem animo deftinabat minima credes timeda effe in aha romana arma. Nec deerat talia cocupilceti adu htozp affentatio perpetuu malu regum:quidum ea que volunt libenter audiunt : feadulari finutamp;falli equo animo patiunt.$ed anibal cui nota erat potentia Ro, mano2f8lt;dominadi cupiditas:regem monuit ut de omnibus aliis preter$ de pa' ce cogitaret'Romanos crederet nun^ quieturos :nifi cum experti effent an Geut in Africa Europaqi'ita etia in tercia parte orbis terras extendere fines imperii poffint. Motus auctoritate viri Antiochus exteplo polixenida hominë fagacë amp;nbsp;maritimis certaminibus aGuetumtaduentati Romano:^ claffi ire obuiam luffit amp;nbsp;penum in Gria rhiGt ut magna vim nauiu compararet'nuic deinde claffi anibalë ipG amp;nbsp;Appolloniu queda ex purpuratis fuis prefecit, qui cd audiffent poIixenidS

ocr page 278

cum Romanis cogrefTum fraud profpere rem geffineipreliu ipß cum rfrodiis qui Ibcii erant populi romani comittendu putarût.Anibal in ea pugna eudamû prefe c-bum rbodiozp a ßniftro cornu inuadës ram pretoria nauiu circuuenerat amp;nbsp;fine du' bio fuperior erat:cum ex alio cornu boftcs fugato appollonio aduolarut amp;nbsp;vicftori am prope lam certa ex eius manibus extorferut. Poft hanc nauale pugna pazpfeli' citer tentata nihil fere memoria dignu ab anibale geftu accepimus.lUam debella to antrocho romani prêter alias condicocs quas iirpoRurut regi arabate perpetu' um fue rcipublice bofte fibi tradi populabat. Idee anibal multo ante prcfpicicns fubito pcft illa memorabile pugna ad magneß^ comicam:qua regie opes concide' rut ab antioclo difccffit amp;nbsp;longis erroribuseuagatus:tande ad prufia bithinic re gern cofugit:non g gt;nbsp;in amicicia eius fpem multa reponeret:fed quia perorle ter raru longe terra mariep dominatibus romanis armis locû magis neceffariu quem poffet:^ tutu que vellet Gbi petendü cenfebat.$unrqui uido anthiocho increta profceftu ad cortinos Anibale dicut.ibicp exteplo vulgatu eHe eum magnam vim auri argenticp (ecu ferre.Bxquo veritu ne creteasßbi manus iniicercnt:tale re' mediu inueniffe ad periculu euitandu. Amphoras plubo aurato refecflasin tem, plo dia ne collocari iuffitÆmulas fe eazp veluti thefauri lui maxima cura fbllicitu/ dinfa habere.Éx altera parte ftatuas eneas quas pecunia impleuerat:domi abie cit.Dumilli templu cuftodiiït ne amphore feinfciis auferant.interim anibal ve, lis in altum datis in Bithinia profugit. Eft ante in bitbinia vicus iuxta litus ma, ris:que incole regionis libiffam appellat.de quo vulgatu carme cirrûferri folitu aiunt. Corpus anibalis libita tumulabit terra.Eo in locodiuerfabatperusno in, crti quide ocio vita agens:fed in nautis equis ac militibus exercedis ftudiu adbi bens. Dicunt aute fcriptores quida hoc tepore prufia gerent e beHu cum Eume, ne pergami regi :qui focius amp;nbsp;amicus erat populi romani claffi anibale prefeeiße. |4uc vero nouo edmento Eumene aggreffiim ex nauali prelio victoria reportage Alam priufefy pugna inierent: Anibale tradut magna ferpentu copia in uaCa vidi' lia conieciffe.deinde inito prelio dum omniu animos oculofq? occuparet certamen uafa in hoftium nauesimmifiße .'atq^ eo pacfto implicates hoftes amp;nbsp;re noua perter ritosin fugam vertiffe. Eiusaute fie gefte rei non vetuliores annale sued emiliuS 8lt; trogus meminerut.Itacp fides penes auctores fit. Cete^. ho2p regum contétio' nibus roma perlatis.'fenatus T.Elaminiu cuius ob res in grecia geftas celebre no men eftdegatu in afiam mifit ut quantum conieclura aflequi poffum cum vtro$ rege de pace ageret.js cum ad prpfia veniret iniquo animo ferens lominé inimi' miciffimu nomini romano ex tot domitis gentibuspopuTiffy eefs fuFcrcflcimag na contentione a rege impetrauit ut fibi anibal dederet, lam inde ab inicio penus leuitate prufie fufpecfta habens in diuerfbrio plures cuniculos fecerat fepteqi exi, tus prepauerat ad capeflenda fugam fiqua repentina necenitascdpuliflet. Auxe rat etia no mediocriter hanc fufpicione fua Flaminii aduentustque fibi tum publi ce ob comune odiu vrbis:tum priuatim ob ^»moria Flaminii patris ad traßmen num lacu interempti omniu romano^ mfeftiffimu effe credebat.lta anxius curis remedia ut fupra diximus ad euadedu inuenerat pa2pfbi aduerfus tantas opes p futura:cum milites regii frequentes ad eumcapiendu miffi vndiqicinxerut do' mu. Ad orimu eozpaduentu tentauit anibal per qua occultiffinu exitu fugamca pedere ▼ bi eum locû cuftodlis teneri cenfit^omni fpe euadëdiabiedla ftatuit mor te volutaria romanozp manus effugere. Alii feruû ab eo luflum copreffa gula fpiri turn interclufifle tradut.(Quida (anguine tauri ficut clitarcus Stiatoclefq: de Te miftocle finxit:bibi{rc eum dicetur atg? co potu mortuu concidiflfe.Liuius autem locuplctißimus hiftorie autor Ambalé fcnbit venenû adfimiks cafus preparate

ocr page 279

popofciflfe amp;nbsp;pene mortifera illa potione tenente manu dixiffe. Soluimus ingeti; cura populû ro.ubi mortis lam confupti fenis tantu tang? prefensdeßderiu tenet Romani patres pirrbû epirotazp regem in feftisßgnis appropinquatem menibus romane vrbis a veneno monuerut ut caueret.Hi aurores fixere vt regie dignita , tis vindlcq; dextre oblitus bofpes bofpite fcelere proderet. His dicfPis regem pru fiam mùltis execraconibus deteftatû veneno fibi confciuifle morte.Lxx.ctatis an no ut guida memorie prodiderut. Defuncti corpus apud libiffam collocatu dicut in iapideo fepulcro.inquo fcriptu fuit Anibal bic (ituseft ged eius mortis nunci um accipientes Romani uarie id prout cuiufq? ingeniu erat interpretabant. Pleri $Flaminiu crudelitatis arguebat:qd veluti preclari cuiufda facinoris gloria ad' epturus audior extitiffet oppriirédi exadla etate viru:aquonullu vlteriusperi' culu rei p.iam prope vidlriciomniu gentiu timeri poterat.(Quida vero fadlu ex' culantes Flaminio etia tribuebat laudi g, perpetuü boftem populi romani de me, dio fuftu1i(ret:cui amp;ß vires corporis ac robufta etas:non taméingeniu conflium rei militaris pericia deeffet:quibus prufia ad arma concitare afiamgi rouis bellis comouere ac perturbare potuißet. Prant enim per id tempns ita ample Bitbinie regni opes vt non facile contemnêde viderent'Nam pofteris temporibus Mitri dates Bitbinie rex diu naualibus terreftribufcp copiis populû romanû fatigauit . aduerfuffy LLuculIu ac CN.pompeiu prenatiffimos imperatorescum magnis exercitibusin acie ftetit.Idem a rege pruGa duce prefertim anibale timeri pote, tat .Quare ndnulli ea precipue caufa.Q.Flaminiu opinant ad pruGa mifluni elle lepatu ut anibalis nece fecretis cÓfiliis agitaret.Vezp credere 11bet boe quefitum effe a Quinco no tam ut prefenti morte anibale de medio tolleretufy ut bomo qui tot inflixerat fue rei p.clades roma viuus perduceretnr:idcp populo Romano vti leiGbi vero bononficu effe cenferet. Tali genere mortis interiit anibal penus vir ut alia omitta bellicis Gne dubio laudibus uebementer excelles.cuius bue animus fiueingeniuißue egregia rei militaris difciplina quati mométi fuerit in rebus:fa die ex eo mtelligi licet'g, Cartbaginefes bello tanta contentione fufecpto non pri us fe Victos cofeffi fut:^ cum fuit anibal apud cama magno illo prelio fuperatus : ut bellice eo^ vires ftetifle Gmul cu anibale duce at$vna cu eo concidiffe viderent

P/utardPIiftoriograpbigreci IDe Vita atep geftis Scipionis Africani Tradadli

(DIRNELTCD SCIPIONI qui primus nomine nide fe gentis Africanus eft didusipatrem fuifle coftat P. scipione viru Patritiu exnobiliffima Cornelio^gente: ^(^cum quo primu Romano imperatore anibal penus figna 1 Italia contulit.Is cum multas effet in Hispania vidori sconfecutus;refq;geffiffet memoratu digras . IDemu |uoda prelio aduerfus boftes inito du fefe offert vbi plu imus labor:plurimu periculi eratifubito perculfus idu cciditur . Simili pene cafu CN. Scipio eius frater pau, pugnas iuteriit. Ambocp ii Imperatores prêter rezpgefta ^rum nome:magnu quo$ fidei temperatie virtutis defideriu non modo militibus fuis qui fuperfuere :fed etia bifpanis gentibus reliquerut. At uero CN• Scipiois P.Cornelius Nafica filius fuit vir co fularis triuphalif^;qui adolefces cum effet

ocr page 280

pro accipieda matre idea in tota duitate eft uir optimus indicatus. Publii autem filn fuere Scipiones duo egregia fine dubio proies.quozp altezp ob aliam deuidam AfiaticG.altczp vero dorritore africe ob memorabile vic^ori^ de anibale amp;nbsp;de Pc, nis vt fupra diximus Africanu appellat. Dequo bec fcribfda fufcepimus no tam ut eius nome a grecis latinifcp fcriptoribus celebratu bis litteris fieret iHuftrius : ^ ut re¥geftaip feries 0lt;domeftica difciplina effet noftra opera in oculis bominii collocata.qua uelutiimagine preclare uirtutis imperatores amp;nbsp;duces cum intue, renturimitacoe digniffima iudicaret. P.CorneUius Scipio lam inde a puericia cu eximie indolis 8lt; fume virtutis frecime pre fe ferret fub aulpicio patris cepit dif ciplinis militaribus erudiri. IDudlus eft enim in caftra inicio fecudi punici, belli. vii'^.x.agensannd.ac breuis teporis fpacio fadlu eft ut magna laude a fumo vi ro amp;nbsp;ab exercitu cofequerct equitado vigil^do omia militari labore tollerando. Ea infuperdocumcta animi atq? ingenii dedit ut gracia (irruiadipifccret amp;nbsp;ad, miraedem gentiu cdmoueret.DJam equcftri prelio quod ad Ticmu amne P.Cor nelius coful cum anibale cdmiftmterfuiflp Scipione condat.'prodituepmemorie a quibufda aucdoribus ed.Corneliu patre Sauciu ac prope ab boftibus circuuen' tum a Scipione filio iam tum pubefcente fuiffe feruatu. Eo deinde tempore quo apud cannas cum magna calamitate ac prope pernicie Romani imperii certatum ed cum ad decem milia bominu canufu perfugident 8lt;omnes vno ore appio put ero qui proxime edilis fuerat P.cornelio admodu iuueni imperiu detuliffent:de clarauit Scipio quanta fibi uirtus quatai^animi magnitudo ineffet.IWam quibuf dam iuuenibus de relinqueda italia agitatibus incofultantiu cetu prorupit ac Ari edo gladio iurare omnes coegit fe rempublica non defecturos. EHec aliaq eiufdcm generis magnitudine quada animi atep ingenii ab eo iuuene edita populu Roma num cdpulerut:ut ei fupra etate (iipra etia cdluetudine magiftratuscuraq maxi mazp rezp deferret. Quippe ante legitimu tempus edilitatem petens amp;nbsp;fi tribuni plebis aduerfarenË'quia nondu fatis anno^ effet'peruicit tame ut per tribus du' ceretur atep extéplo fre quetibus fuffragiisquiritu edilis curulis eft declaratus• turn vero pater patruufq duo egregii imperatores breui mteruallo in Hifpania cecidiffint:curandug a populo Romano edet ut aliquis IDux lingulari virtute m eo2/: loeu (uccederet.nemo repeneba^ qui ad boc graue amp;nbsp;periculofu bellum poft tantoip Impera tozp interitu profiofci auderet. JtacpbabitiS comicus ut proco fui crearetur:cum ceteri reipublice principes in tanta facultate filer et. Vrus $cipio quatuor amp;nbsp;viginti annos natusin mediu profiles ingenti fiducia profeflus cft e boc munus libenti animo fufeeptu^. (Hacfortiffimi luuenis audita uoce nulla mo ra interpofita eft^quin incredibili Audio fuffragiozp imperiu in Hifpania Scipioi decerneret. $ed paulo poft fecum reputa tes quirites aduerfiis quos penozp duces amp;nbsp;in quibus regionibus belfu gerendu effet;uix cenfebat fieri poffe ut imbecilli' tas etatis tanta grauitate rezp fubPineret.Quare mometo teporis quafilam de, crete rei centurias perniteret magna animo2pcdmutatio facfta cd. Quod vbi anim' aduertit Scipio ftatim aduocata contione fic de etate fua ac de bello quod gereh' dum eratdifferuit:vt ad fe vnu intuendu omnes audietes couerteret:8lt;ad prifti nam fpem bene gerende rei populu Romanu animi aliif^ virtutibus uebementer exccllesrfed premas etia pulcritedine oris amp;nbsp;totius corporis forma cofpicuusde/ ta atep hilare fronte que rfurimu valen t ad gracié bominu conciliandi. (Habebat 8lt;in geftu 8lt;in motu fumam dignitatem, fid bec animi bona muneraq nature, cum militans accederet gloria dubiu erat gracior ne gentibus domefticis uirtu' tibusan mirabilior bellicis artibus foret.Imbuerat etii animos multitudinis fu' perdicione quada ggt; lingulis diebus ex quo virilem togam fupferatin capitolium afeendere ac fine arbitris edem ingredi confueuit vt crederet bomines ficut iam

ocr page 281

multo ante lùtilnim Pompiîiu abegeria nimplaÆcetia ipfu arcbana queda in te plo docen:lt;^tip ceteris non effet comunia* Preterea ut olim de Alexandro IMace, donum rege. Sic ea tempeftate de Scipione quidam finxiffe videntur anguein tubcufo matris frequent uilam.Ceteic iiS omiffis. P.Scipio ex italia decedes cG decem mihbus peditu.XXX.nauiu clafle.omncs aut quinqueremes erant in Hi' fpania (pfici(citur:ac paucis diebus ad emporia delatus copias exfponit terreftri q? itinere tarracone conceditJbi concilio indicio legatis ex (ociis vrbibus frequë tes couenire:qui comité benigneq? accepti grata refponfa domu retulerunt. Poft bec Scipio ingenti cura ad futuz/. bellum intentuscomodiffimum elle flatuit reli quias veteris exercitus:que virtute.L^llvlartii feruate erant fuis copiis adiunge Nam poft duoz/: $cipionu interitum cu Hifpanie prope amiffe iRomane legiones fufe fugateqp effent:vnus. L. Martius Romanus eques collectis duozp exercitu, um reliquiis pter omniu fpem exultantesvicftoria boftes contriuit bellucp in Higt; fpania aduerfus tres peno¥ duces incredibili virtute induftria$ (ubftmuit.Ad bas igiË copias que in Hibernis conditure erant cu veniffet Scipio excitati funt onini n animi ad fpem bene geréde rei amp;nbsp;veterum imperatozf: mciroria renouata utnemo miles effet qui iuuene intuendo explere deßderiu poffet.Ipfe vero colluti datis militibusg, de re p.non deeperaffet ante omnes.L.Martiûin pcipuo bo, note babuit ut oftenderet viru qui fuis virtutibus confideret alterius glorie no in uidere.Ex ac^a bieme eu nouû veteréq? exercitum ex Hibernis deduxiffet omniu primü Carthagine noua m oppugnare condituit.Nulla enim ex iHifpanis ciuitaquot; tibus opulentiorbabebaëmulla cdmodior erat ad bellu terra marrç gerendu.(Qui etia Cartbaginenfu duces omne apparatu belli amp;nbsp;quiequid precio dignum habe bant in bac vrbem congemerat. Earn quoep ac eius arce validis prebdiis munierat IpG vero ne tribusvna legio premereËidiuerf a pecierat loca nibil minus eo tepo, re:q; Carthaginis oppugnatione timentes.$cipio iam omibus neceffariis edpara tis ad eani oblidendam cu oni exercitu jpfecfeus terra marigivrbe aggredrf. Ale , gociu arduu amp;nbsp;diuturnum apparebat futurum g vrbs munita erat 8lt; defenlbres ita animati.vt non modo tueri Carthaginis meniarfed etia erumpere i boftem 8lt; caftra Romanoru aggredi auderent. Veru multa interdum que viribus fuperare non poffiintiingenio conficiunt Compertu babebat Scipio ftagnu qp baud procul abeft a Carthaginis menibus eftu maritirro decrevere amp;nbsp;vado ea parte tranfiri : pode^vnde ad muru facilis effet acceffus.Tali occaGone qua nulla maior ad capien dam Carthagine dari poterat vtendu ratusrcu tempus comodum vifu eft expedi, ri acies 8lt; diOributis copiis vrbe vehemetius $vn($antea oppugnari iubet. Ipfe interim fortiffimdzp viro^ manum deligit quibusimperat vt fuperato ftagno:in niut uab ea parte que minfe (ulpedla erat euadant. At ii quibus negociu datu efl tpfrere traiedo ftagno cu ex alia parte vrbis accerrime pugnaret locum que pete bat neglecn:u inueniût celeriterçp (candentes mura bolles a tergo adoriunt^Ppi dani 8lt; externi prefidii milites:quibus tantu repentini periculi preter opinione acciderat extemplo menia deferunt:ancipitiq; pauentes malofe in fugam coniiciiit Inftant tergis. Romani (ubito$ urbem capiunt diripiutqi. Vbi ingens preda 8lt; omnium reru que ad bellum ufui erant fuma eft facultas lueta. Scipio ob bene na uata operam collaudatis donatiffy militibuseu ei;qui primus muzp afcéderat mu, ralis corona dada effet amp;nbsp;cotentio inter duos milites orta omne prope exercitu in certamen traxiflet extemplo contioneaduocata comperti (e babere dixit ambos pariter murum afcendife at$ambos coronis muralibus donandos ede. Quo fa' (ftum eft utonis contetio:queia,n ad (umum peruenerat tolleretur.Pod bec obG desquo^inea vrbe ingenscopia erat ciuitatibus Hifpanie reditui iuffit exquo

ocr page 282

maxime Manitatis amp;nbsp;cfemencie nome Gbi comparauittmulto'^ populos frac in , dulgentia mouit vt ad romanu redirët a punico imperio.Sed omiu primu eius fa' m^ 8lt;beniuolentia auxit id g, a cudis fcripton bus vt fume virtutis exemplu cefe brat. Adduda eft ent m cofpedu imperatoris vna ex captiuis virgo Lonre ante alias fpecie ac pulcritudinis inGgnis.Hanc amp;nbsp;Scipio euflodiri ddigentiffime amp;nbsp;feruari integerrime iuffit pauloq? poft cu defponfatam comperiffet Luceio prin' cipi celtibero2p fpon(b ad fe accito is ado'cfeens erat integram inuiolatan^cp refti' tuit, ftes eftamp;fedo celebranda literis amp;nbsp;ipfc Scipio dignus ut tante mëfuctudis amp;nbsp;continentie ab omibus fcriptoribus ferat frudu.Hutus beneficii memor Lu, ceiuscû liberalitate modetha 8lt;fingularëin omi genere virtutis preftantië iRo' mani ducis per fuos populos diuulgaffet.paulopoft cu magna cquitu manu in i^Q manozp cadra rediit.Cart baginenfiu duces Mago HadrubaltRarcbinus amp;nbsp;alter Maftrubal Cilgonis filius (Carthaginenoua amiffa.amp;fi no ignorabantquantu ad opinionem gentiu amp;nbsp;fuma vniuerfi belli effet detrimenti acceptum tam e rem pno tegere :deinde uulgatam extenuare verbis quoad poterant nitebant. Scipio vero multis populis principibuf^ Hifpanis inter quos duo reguli Mandonius amp;nbsp;Indi' bilis fuere fbi adiunàis'conflituitanimo in ea loca iter facere quibuS in Iccis Ha fdrubalem Farcbinu effe audiebattut prius cu eo œ Mago amp;nbsp;alter Haldrubal fe ei coniugerent decretaret.Hafdrubal Barcbinus prope flume Befuliam babebat raftra auidusamp; ipfecertamis8lt; fuis copiis fatis fidens. Veru ubi appropinquare Scioione cognouit ex planicie in tumulu quenda fatis natura munitu fcfe recepit Que infecute itomane legionis nulla moram interponenda putarut:quin cedenti andarent bofti 8lt; primo aduentu cadra adoriret . Non fecus lt;$fi vna expugnaret vrbs circa cadra pugnatum ed.Cartbagir enfes natura loci amp;nbsp;neceffitate que eti arn ignauos excitare folet fidentes impetum fodiu fudinere nitebanë. Romani e/ contra fpe amp;nbsp;audacia pleni acriter dimicabant atq^ eo magis g,in conCpedruScipi onis atep omis exercitus res gerebat ut nnllum paulo fortius faedu latere poffet. Itacp non prius remiffa oppugnatio ed q; omni conatu annixi Romani vallu fupe' raruntpluribu' ^locis cadra irrupentes in fugam compu'erut penu.Hafdrubal vero dux priufqi cadra in potedatem Romano^ venident eu paucis militibus fu git.Hoc prelio faedo Scipio confuetudine fua omnes captiuos biCpani generis ad fe uocari amp;nbsp;fine precio dimitti luffit, Adolefcente ex bis regii generis'Mafiniffe ne pote comiter benigne$acceptum ad/Mafimiffimremifit.'magnificentiffima quocp adiecit dona utodederet imperatorem exercitus non minus liberalitate amp;nbsp;domedicis uirtutibus:^ bellicis artibus ornatu ede oportere Éd enim belli finis uicdoria cuius fruedus maxime in liberalitate clenëciacp cófidit Hinc ducum glo ria:binc imperatorie laudes emanat ut in prefétibus accidit rebus Ita HifFaroy

• multitudo que ibi frequës aderat banc indulgentiam'lRomani ducis admirata co tineri no poterat'quin eu bonoris amp;nbsp;uirtutis gratia appellaret rege Sed Scipio banc uocem'lRomanis auribus infuetam fubitooppreffit.'nec eu titulû fibi tribui padus eft:quem optimorum ciuium confuetudini 8lt; Romani libertati aduerfum effe fciebat Hortatuseft tantum bifpanas gentes ut fi m referëda gratia memores ede uellent fidemin populum,iRomanum beniuolentiamqi feruarët'Dam bec a Scipione gerebantur interim alii duo Cartbamenlium duces accepto nucio ma e gede rel ad Befulam lungere copias properarunt paulocp pod Hafdrubali Barch no fe coniuxerut ut comuni colitio de fuma belli decerneret Iraq? inter fe collocuti pod longam difceptacionem in ea fetentia conuenere ut Hafdrubal Barcbmusin 'italia ubi'Anibal frater amp;nbsp;caput belli erat trafiret Mago uero Walter Hafdrubal 'ri Hifpama remanerentifupplemeutum a, Carthagine peteret nec prias cam im

ocr page 283

coferrent:amp;vndi% eonuocatis auxiliis ingentes copias co tmifent poft tec petenteittymHafdtubale mi^us e^J*afaca tn eiu^ imperator Hanno: que pnmo ^uentuceltibena coûtantejM^yfy nbsp;nbsp;,^1

oreliocp corrivo (uperat capita .Eratvna vtbs quam m,,, .amp; -Oting-e appenät opufennffimafane amp;nbsp;ace^^^fa^OTa^^^ ADbanc oppugnandam eum p^^^^^^^

^. TVdm°I^arratné Mago amp;nbsp;Hafdrubat Gifgonis films fe ad toegangre 74±SCJ^^^^^^

Komani Cartbaginefefcp prope Befu a cong , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ut boftes magnoep nu,

mquo poft longü certamen Superior Scipio in g. facultatem dedit neqi pri, mero eo¥interfe^o ne$f^ co^bgend^^^^^^

us vrâorie moduimpotuit CB naldruba nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;x-..„.Yemtu CartbaginenGu

cipere coafti fut omnibus prope copiis amiffisErat ^„^^^ gam c5 Mafiniffa luuenis magni animi magmepcon '.^oaditus Gue Scipionis libetalita Siliano congrediendi primo^peruit ei amici nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Romanis adberendu cefe

te allecfras ta tempusveniffe ratusinquovidtorre^^^^

miHiceft Mafiniffa qui pofca benefatio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eo an'

dieréxac multis in rebus popule Ikomano v ui -,.-nfulisScipionisHifpania noquierat.xiiii.fecundi PU™cibetti au^i tam^m fouincie Formam redada prima ex continetis regionibus viamp;a.Poftre nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;maximis rebus: quas

ab augufto Cefare longo i^'^^^t^° Africam animo diftinaret c6mo; br^i temere in Bft,gefferat fä^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jar^ m Romano^ amioci^

diffimu effe fature Sipta«M;^^ n^n dienarn afocietate populiRomani trabere.Itacp explorata volutate regi nbsp;AGIC duabus quinqueremibus in fi,

compenff^tiextemplo omnibus rebus po p- nbsp;nbsp;nbsp;HaUrubal GiCgonis filius

facamcontendit.yeniebat aGad^us^m^^^^^^^^^^^

acveluti ex compoGto ii duo dariffim Fgt; ax bofeitio ambos comiter benigne$ .»fan publica,rt'?P^±±Æ%btcamp; yterçnbne alter al

texl^^^os^^bonore v^d^eri polfetƒradite muingeniG^admiratum fecu agitaCe qu^nt^^ejubu reditó: omi africe imineret.Iuuenem eni acrem oC tu ,noOp credebat ut pace lus vitorem effe cernebat nec mtglorentt e^tea nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;ptcfentiamtous ad

^WM mallet.Suspicabat en^ ne Sip^fiu nbsp;Q^mio Nam'sipbax 8lt;G primo

Romanosammumidinatet .Mec lam eu ^^^ définiendamtet Romanos adue^uparemfetf$pr*ens fermonerd^^ 0^

viexpugnauitipartim aufpicio.L.Martii inditionem redegi^^^^^

rebus rfpere geftis aliquoddeeffet feticie genusCaramp;agine^ noua amp;te{^us_u dos g\ad^ato^magnamp;co apparatu fccit :quibus no folumfpea^^^^^

gnando multi clari viri interfaerüt.Sed ex Hypanis d^ pre ^cotrouerfia bilitate principes Corbisamp; ©rCua de regno u^er fe divide e , dimicacia finiere altero eozç alterius manu inter empto .Grams fpeaantius ¥

ocr page 284

gratrior etia qtiia Patrueleserant mors interempti fuit. Poft hec ScipionemIon ge maiora qua ea que gefferat meditante aduerfa vahtudo corripuit cuius fama per Hispaniam vulgata amp;nbsp;ut plezpcp fit fermonibus auda ad fpem nona^reru no folu Hifpanas gentes:Sed etia Ifomanozp exercitu que ilfe ad Sucrone relinque, rat:cocitauit.$o1uta primu militum disciplina imperatoris abfencia fuerat: mox rumores de egritudme eius amp;nbsp;de periculo vite in exercitu delati tanta fediconem n?otu$fecerut:utquida contempto tribunozpimperio nfcp denu fugatiS duos gregarios milites fibi crearentimperatores;qui non folu nome imperil a uanis au dtoribus delatu fed etia falces amp;fecures pre fe ferre auß fut adeo furor ple¥q;amp; ambitio mortaliu mentes exagitat.iVcc quicuere Hifpane genteS Madonius pre fertim atep indibilis qui affedlantes Hiipanie regnu poft expugnaconem Cartba, ginis noue ad uidlore SciFionem defecerat.deinde jRomanozp potenti^ longe late Œdiffulàm iniquo animo tolerates aliqua nouandazp reru occafionem querebant Ibcceptisaute rumoribus non folu de morbo fed propeetiadenforte .P.Scipio, nis fideq; adbibita extemplo exercitu compararutamp; fuebtanisiqui focii amp;nbsp;amici erant populi iRomaniintulerut bellum. Veru cdualefcente Scipione ut ex fama eius mortis falfo credita nultiplex tumultus fuerat exortus:ficcomperta uerita te rei territi fut omni u animi ne quiCcp adfus eft in nouandisrebus vlterius pro, gredi-Scipio magis externis bellis $ domefticis fediconbius affiietus 8lt; G militi/ bus ciui deliquerat grauiter fuccenfendu putabat'tair e nedum ire indulget ex, ceffiffe in puniendo modu exiftimari poffetidebacread confiliu refert. Maior pS in eos :a qbo initiu tumultus ortu erat:aniaduertendu amp;nbsp;reliquis ignofeendu cen fuit.Sic en i fieri pofTe oftendit ut pena ad paucosiexempl uad multos perueniret Hanc lententia fecutus Scipio extemplo exercitu fedicdnis aucdore ad accipiedu ftipendiu (Carthagine noua acciri iubet. Êdidlo paruerut milit^s alii {haculpam at plezpcpfibi indulgent bomicsfeuiorem ratitalii Scipionis freti ingenio quodmi te in puniendo effe copererat. Dicere eni Iblitus fuit malle le vnû einem congrua re $ mille boftes perdere Vulgatu qucg erat aliu Scipionisexercitu paratu eße in armis amp;nbsp;aduentfr eozp operiri ut omnescopie fimullundleaduerfus regulos in fuelTitanos ducantur. (Qpaobrem ex {herone di feedetes magma fpe venie cofeque de Carthagine vcniunt.Scd poflridie eius diei quo vrbem ingrefTi fut:in forum uocati ac inermes confiftere luffi armatis legionibus circundanë.Turn Imperator Romanus tribunal afcendensvniuerfe multitudini fefe oftendit ea uahtudineico vigore:qualis i pubefcente etate vn$ fuerat.cdtionem deinde habuit Jonge accer rima amp;nbsp;grauiffimis querimoniis plenamt nemo miles ex inerme exercitu effet q aut a terra oculos erigere aut dicentis vultum {uftinere pre pudore poffet.Conci encia ent perpetrare rei ac fuppticio2 pmetus terrebatanimos amp;nbsp;optimi ducis pre fentia nexiis pariter atqp innoxiis rubore incuciebat. Jtag trifti Glentio torpebant omnia, poftea$ finem dicendi fecit principes fedicdnis in cofpecdu multitudinis «producunt.Ibi virgis ceb more maiozp fecuricp percuffi horribile fpecdacidu vifen tibus prebuere.His rebus ita cdpofitis Scipio reliquif^ militibusnono facramen to ada dliS expediconem in Mandoniu atq? indibile «pnuciari iubet. Nam li fecum reputantes a militibus Romanis;qui CaArenfs fedicdnis auamp;resfuerat tyena; eOe repetita :omne fpem abiecerant venic impetrande atep ex eo.xx.milia peditu duo milia equitum comparaueratiut iis copiis aduerfus Romanos pgrederent (Quod ubi cognouit Scipio priufq: augerent regulozp vires 8lt; plures populi con, fpirarent maturata Carthagine (pficifci:amp;quanta maxime celeritate poteft ad boftem pergit.Regul i loco fatis munito habebant cadra ficqi fuis copiis fidebant ut nec alios «puocaie nec prouocati pugnam detrectare parati effent. Facium eft

ocr page 285

àut propinquitate eaArozp ut paucis poft diebus a Romanis lacefTiti in plia defee derentrin quo quidem aliquadiu fuma otencione dimicatu ë.Tande Hifpani a ter go circuuenti ac in orbe pugnare coacfti fuperanë. Vix tercia pars ex eozp numero aufugit.Madonius at$ IndibiÜs nuUu remediu pditis rebus effe cernentes legagt; tos ad Scipionémiferunt:qui {upphcit pace peteret amp;nbsp;venia depcarenë. At Sci^ pioamp;nquanta in featquin popu/iï Romand facinus admißfletintelbgebat tame nd minus deco^ putans boftem dementia amp;nbsp;manfuetudine {uperari $ armisre, gufis ignouit pecunia tantu ut mifiti ad Aipendiu fblueret 'imperata p id tepus. Maßnida a Gadibus (pfedus in otinente venit vt amicicie fide qua p.^ fina,' num abfenti Scipioni obtulerat:pfenticdfirrraret.Simul ut ipfd Scipione alloq tetque ob res egregie geftas pftantißimd effe viru conftituerat afo.veru„ncc ia Opinioninumide virtus. P.Sopionis nec expeAaedni ut pleriqi accidere cofueuit prefentia defuit.Nam pter ingentia animi bona quibus.Scipio eni cetgosalios anteibat pre fe etia ferebat eximia forma amp;omî amplo digna,mpe;o.Erat pte' tea vit benignus in audiendo.facundus in refpodendo amp;nbsp;in cdciliadis boi nbsp;nbsp;g^e

gius artifex.Habitu corporis vinli.Cefarie pmiffa vtebaLHuc igitur TOlaiinma falutatu veniesut primu cofpexit Gc viru admiratuseffe dicitvt nee ab co dimo' uere oculos ne ituendo explere defideriu poffer•ampliffimis verbis ei gratias egit »nepotead fe remigo 8lt; fade (e pftatuzpimte amicicie dixit cp poR^ergo popu, lû Romand ufqi ad exitu vite coftantiffime coluit lam vero omnes Hi^anie po, puh aut imperiu aut focietate Romano^ acceperat cu Gaditoni ide libi licere ar citrltesCponte Romanisf e dedidere gens vetufta origine 8(,(i fame credere ibet vt Carthago in africa'in Boetia Oebe :ita Gadis ad (Deceanu Colonia Tirioru fuit Scipio receptis HiCpaniis: pulGs CartbagincGbus cu mbil relinqretur quod Gcoftituendu putaret.Llentulo 8lt; Manlio Accidino amp;uincia tradita Romam rediit .Vementi fenatus extra urbem datuseftinede Bellonevbi cum r^safe p multosWfortit felicitercp geftas expofuiffet oftendi«et$ quatuor boftiu ^gt; ces quatuor exercitus multis plusa fe viglos Carthagine esex i paniiseie ,o nullas gentesin lis terris relidas:que no,venirent in populi Romani poteftatem res ampliffimo tridpho dignaseffe cenfebat fenatus.Sed quia nem; adhuc conti, gerat vt cum fecoful amp;nbsp;Gne magiftratu effet ferebus geftis triuphati inuebi lice retvrbënec pitribus vifu eft nec ipfe Scipio magnopere cotendƒ„vt nou%exem plo morë maioru fm caufa comutarent.lngreffus urbe paulopoft i,g enti ttudio po puli Romani consul declarat.TradGt raro unc^ frequcntiore multitudine i^n ta ad celebria comitia amp;nbsp;ad coCpiciendG ».Cornelii Scipione Roma veniUe. Lta $no fólu quirites ded externi etiahomieshuc vnu intucban i pub ice P^ua ^mcp dicebant mittenda t afrid effe ad inferendi ex propjnquo Carthagmerfibus bel lu Ide cum fentiret Scipio de hac re ad populu fe relatuzpGgniricabat i tam a tari oulio aduerfaret fenatus. Quida cni ex patribus atcpinter eos pcipue au on tatis Fabius maximus huic fététie acriter reclamabat.$cipio,inotrariunitebat_ romb)multis oftendesbaevnavia fuperari penos amp;nbsp;anibaiededuci exlta lapo fe:ceteravana effe ofiha .Poftlonga altercaconem.Scipioni Sicilia decreta pmi, Ifucpafenatue ut G arbitraretutile ex$ re p e«ecu omi exercitu in atrica traiice |ret.Hoc fenatus ofulto in populo edito Gc etedh fut oim animi adipem magnae lreru utlade africa cogitaret 8lt; bcllu poffe confici no diffideret.SedScipioni in I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rebusneceffariis coparandismaxia difficultas (Pponebaticu ob erarii inopiarum

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ob iuuetutis penuria: cuiusElor€pterite cladesapeno illate abfupfer^t. Ipfetn

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;netante expeaicQnideefet ingeti ftudio in apparatabeUi intendit.Et adfuerit

lUmuluËtrurie atepvmbtie populi:quoiç alii materia ad fabricandas naues nbsp;i

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;umatQdafeuurétó ac ovs g^neris omeatdadiuuandu exercitum detulerat.W

ocr page 286

dragefimo qui to die qd vix cui^ credibile videref Fabrica iftrudaq^ daffe ex ita, lia decedes Scipio i Sicilia otedit.at cu exercitu in ordines redigeret:eos pcipue feligendos putauit qui lub M.Marcello multon anos meruerant lu macp fcientiam rei mili taris babere exiftimabanf. Siculos aut partim auctoritate :ptim gcia ipn, lit ad fubmiftrandu auxibu futuro bello:qdin Africa transferre cu pmû p anni tc pus poffet omi ftudio parabat.Tradût pter alia Scipione ex variis ciuitatibus. ccc.iuuenes legide tocius^puincie nobitffimos ac eis pcipiffe ut certa die cumar mis equilg? adedent' Ii utimperatu erat cu ffto fuiflentadoftituta die: optione detulit conful.q uelipli fecu in africa militaret uel totide alijS fubftitutis equos armacp largirent utru uelfent acciperet. Singulis remiflione milicie petentib) da ti fut vicani'ccc* Romani iuuenes quos $cipio inermes ex italia adduxerat eo ^G liO uelSicufozpimpenfa Gcut euenit armis cqui^q; irftruerent.Hoip opera multis poftea certamibus fideli atep utili in africa ufuseft.lam tempus Hibcrno2 ;erat, cu $cipio no folu in apparatibus belli rfed eti^ in oponendis Sicilie rebuS cura ad bibenda ratus Siracusas petit.Vbi cum ex multozp querimoniis cognouiffet lati^ magra copia Italico2/:militu in cade urbe uerfari qui res bello partas deinde ßira„ cufanis per fenatu reftitutas retinerent.'ftatim eosptim editis ptim iudiciisco pulitad ea impledaq fenatus ccnfuiffet.Qua ex re nagna gracia amp;nbsp;lufti ofulisfa ma apud $iculas getcseadeptus. Interim p.C.Lelid multa cu pdaex africa rc deunte cercior fit iMafiniflam rege cupidiflime aduentu fuû operiri monere atqi rogare ut fi rei p.omodo facere poffitqiprimu in africa traiiciat.Icc ruperenul tos africe populos qui odio babetes Cartbaginefu Imperiu aliqua nou^dazp rerii cccaGone expediet' liJec la ulla $ci | ionis focordia ea cpfedlione diftulerat cu raro quif^ alter Imperator aut efficatior aut folertior in rebus agendis fuerit. Vera ficule res 8lt; occabo recipiendi locros ipedin eto fuere quo min, negociü lt;p fuo ar' bitratufoicerct.Acceffit etia ca queda Pleminii legati qui Locris a Scipione re lictus eu omne genus im^pbitatisilibidinistauaricie in oppidanos exercuiflet'faci b- nbsp;nbsp;le in multitudine perpulit ut oia mallet^impuriffimi bomisimperiu ferre. Mif

^igita Locrebbus Roma legati cii in fenatu veniffent amp;nbsp;grauifrimasiniurias a Plemmio acceptas quefti eflfent:{ic patres monerat ut no fblum in Plemininrfed etiain Publiu Scipione Atroces fentencie dicerenë.Hmc obtrectatores Scipiois ampla materia (Talumnie nacti aflerere no dubitabat eu cognouiffe Locrenliu in/^ iurias Plemimi Icelera fuozp militum diffenfiones atepomTa Lentius tulifle $opti mu oTile deceret. Addebat pterea exercitu in Sicilia baberevecorde amp;nbsp;omi difci plina folutu militari.Ipfu duceofcitate totu fe ad voluptates 8lt; ociu otulifle.Etp ter ceteros pabius maxim,i Scipione Fuedlus Gc modu exceffit ut exteplo reuo, cadu ex Sicilia abrogaduep ei iperiu ceferet. Hec nimis afpera vifa otbo fentecia e Quaobre.Q. Metelli ofiliu fecuti patres decrcuerut ut dece legati i Sicilia traf mittetes cuctaiq de. P.Scipione ad (enatu delata erat:diligetiftudio pquirent. Si nocete FuenilTent datim iuffu fenatus iiralia reuocaret.Sin vero falfa eent cri mia amp;nbsp;vane inuidozp calunie dimitteret ad exercitti bortarenfa ut fideti aio bel lu fufcipet. Profed:1i Stci lia legati in difcuciendis lingulis rebo nullS Scipionis culpa muenire potuerutmiG cpmiuriasa Pleminio Locrenfibus illatas nimis lerii anim^tuliffet. Erat enim Scipio in remunerado largusrin puniedo mitis amp;nbsp;de, més.Exercitu vero claffem amp;nbsp;omne apparatu belli eu intuerenËfic admirati eße dicuË copia amp;nbsp;ordine Gngula¥rerü ut pedea m vrbe redeutesampliffimis laudibj P.Scipione efferret 8lt;reicc2is Fuidozp caldnns ad certiffima vidtone Ipé fenatä populucp Romanu reuocarét.Cete2}: domefticis ipcdimétis lublatisalie fors fa puenerut cure :q non mediocrit animu Scipionis mcntc$ turbarut. Na oratores a Sipbace miffi denGnarut ei noun libi fedus cd CartbaginéGb,icfé affinitate eu

e

ocr page 287

Hafdrubalè contraham Fiül'eius Tibi matrimonio iun^'propterea,.fe fue rei publice confulere udit:africa abftineat.eofdem eni qaos penirc nbsp;nbsp;f.xte,

amicos inimicof^ habiturd. Hos legatos Scipio ne mandata r^gis _;-pio ad Riphaee remiGt cum literis: quibus poftulabat ut inite1°?' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;moliret.

dextre memor cauerct nequid nomine Romano 8lt;regia fide,ng nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;an

iPoftbec concone aduocata legatos Siphacisvenire m Sici i^m maturandi tea NlaCmiffa Gc etia ii nimii delacdnem aduentus fui quereret. nbsp;nbsp;$ i^feao

inafncam effe atq;ideo cundhs militibus edicere ut arma expert^jd^tum_ nem neceffaria comparent Hoc edidtu Romani ducisv ipe .^africam traie, ftatim multitudo ingens Lilibeu confluxit no bommu o amp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in,

ftrudior aut ommarrr.orG genere ornatior vifa fuera^P^ittendi ut nulli ei ne, omnibus conditutise Llibeo fol^t tartta cupidit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diebus ad promuntori

epremi neep venti iatiffacerent.Deuefluse tam p .enter eius aduentus um pulcri at$ ibi omes copias in terram expofui - fi « ad arma ftaconefep Gartbagine nuciatus Ge ciuitate turbauit ut conc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ egulo ufep ad eum

in portis murifep difpofitas quidam aurores in . nbsp;nbsp;.^oarator Romanus eu ua'

lido exercitu terra africam intrauerat. Me i g CartbaRmefes que due e erant plena, Augebat etia terrore Sapon^snOTfae^ant.HafdruW Gfeoms fili, aut opponerent aut parem arbitrarent, no ^ p,— nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Scioionefugatumcp ex

tttf ea tempeftate imperator l^^^'~Mntiffimo vege magna fpem tiïpania memmerantlr. eo ^mca^ $ Xmmontre ro defiftunt ut quanta feruande prie reponentes penibungog nbsp;nbsp;nbsp;manf Sed dû ii cop^s iungüt mte,

maxime celeritate ponunt atnee reb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tucniuffusobui^ Romamsjpgredt,

nmHanno Amilcaris EibuS proximi r g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oreda prope Uticam eu orni

tut Rapio populates agnsdttato$exejcita:.g;^^^^^^^

bus copus confederat i^ celebremur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,J nbsp;nbsp;falt;ubid€ tempus Wlaßniffa

dumGqua via fieri pollet in poteftate nbsp;nbsp;nbsp;k^;—«ditate belli gerende aduerfus

in caftra Romanoifevenerat ardens ^credibilicupiditate belh^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$_„

Sipbace regem a quo n^multo anteapat ^fog ^cognoueratpriul q] mato, pto quia iu^ne acrem amp;manu Prompt ^H^ mittit^ftiû caftra at$ et preci res copie aCartbaginenfibus cogerenttpecu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nAÆmffaut imperata

pit ut orni ingenio adbibitoWnonem ad pu^am dicm|,M^a;3^$P

CU armatis legionibus oitneratvxp eratboftium aciescum Romani rec mo conRreffu fuperat Hanno 8lt; ipf

iaæ occidit. Reliqui terga dates

qua poteft quifcp fugam per diuerfa petunt.ro nbsp;nbsp;acv nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;rfdrubalis 8C

pugnandamVticam redeuntem abfiftere incepto coegi a ducentes baud $pbacis aduentusqui ingentes peditÛ equitumc^ copias proculaRomams pofuerunt caftra.Quod vbiar^maduertit Serf bX ^uex obfidione caftra in quoda »mütorio comumuit.Wnde »ce ere $ poftulare areVticenfes 84da«em fubduc^Ram tueripo«et .Cetey cum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_ tentaret

videret ut Hiberna ytrinep peterent:placuit ei ad Sipbacemi nbsp;nbsp;nbsp;;qGerent.Hue

animu regis 8lt; quotum in eis effet a Cartbagmenuum amiooa nbsp;nbsp;n^~ funis

enKciebatSopbo^tt.e n^ciis aggtauatG 8^quafi miflie^i us m usfedens eo infame deueniffe vt no modo Romanos no luuandos,Aea eua ^, , Gnitate oppu^nados eiferet, Quod bquavxoris facietas bomicm cepUet la

ocr page 288

rum reuerti pofTe arbitrabatur. Sipbax auditis bis que nomfe Scipionisad eumquot; deferebant tempus iam effe reiponditut non derelinquenda peno^ fbcietaterfed de abiciedis belh coGliisagatrfe optirru pacis auamp;re Fore pollicet. Huic Termoni Scipio aures adbibendas putat folert ianimo re nouam meditatus.Aiam ex omni exercitu ftrenuos milites deligit:quos feruiles ueflesidutos cemitari oratores iubet amp;nbsp;quid fieri velit oAendit.Hi ut preceptu erat:du legati 8lt; Sipbaxdeco, diconibus pacis inter fe agunt amp;nbsp;longior confulto ^ducitur fermo (peculatu pro« fici'cunt boftium cadra:omes aditus exitufcr explorant.Hoc fepius Faedo ad $ci, pioné reuertunt.Certum erat indutiazç conftitutu tempus'quo elapfo Scipio fi' mulat feomifpe pacis abiecdiarma'cladem machinafq? parare:utantea orlus foe rat. Vticam oppugnatu redeat.Hoc qi late per regionem uulgaritHoc ab bodib credi nolebat.Jpfe vero Tribunis militum couocatis coGliu fuum aperit. Docet bina ede boftium cadra paruo inter fe diuifa fpatio quozp altera ex lignis Hiber' racula:altera ex barundinibus contexta habeant.Vtraq? deleri incendio poffe. Quaobre Mafiniffam 8lt;.C.l-eliumad (e vocat atq^eis precipit vt intempefta no ede Sipbaceaggredianëngnem cadris initiant;fe ex altera parte Carthaginefes inualuru pollicetur. Hi mandata impigre exequentescodituta hora numida:^ca ftra adoriunt amp;nbsp;ignem barudinibus applicant que fubi to incédium effuderut amp;nbsp;pene in omné locum caftro2pdiftulerunt.Numide fortuitum primo incendiu ar' bitra ti ad opem ferendam celeriterocurrerunt moxubi in legiones boftiu incide, tes trucidai i cepti {ut'ancipiti pauentes metu fere Fuge mandarunt.Simili pene rone ab altera parte exercitus:cui Jgt;cipio preerat incenfa fut Cartbagincnfiu ca , ftra 8lt;(pFligati bodes tanta Fugietium drage ut ad.xl.miba hominum ex penis numidifcp ea noede abfupta quidl auctores fint.Hec clades Carthagine delata fie terruit C1U1Ü animos ut alii ex itaha Anibalé reuocandum:alii pacem petendam a Scipione cenferent.Sed Facdio Barchina potens pollenfqi cum abhorrerent aeon' fi'iis pacis:peruicit vt noui delectus haberentur ad redituendum bellum . Igitur Siphax 8lt;Wafdrubal magna multitudine peditatus equitatulq? coada celerius opinione omnium exercitum repararunt atq; rurfuS in confpecdu Romanorum pofuerunt cadra (Qua re cognita Scipio non cunctandum exidimauit dum mill' tes du alacres event 8lt; Fiducie pleni:quin pugna decertaret. Accidit autem ab initio ex propinquitate cadrozp ut leuia queda omitteret prelia .ad extremum ve ro omibus copiis concurfum ed tantufp ardor Romano^ militum fuit ut primo impetu numidas penofp in fugam cduerterent. magnaqi partem Fugientiu inter, ficeret.Hafdrubal 8lt; $ipbax citato curfu ex media cedelt;pfugerut;ad quoscofe' edandos Scipio Mafinidam amp;nbsp;C.Leliu cu expedito eg ta tu mißt Sipbax in numi dia atq inde m antique regnu d?fecdus ex omi genere hominu exercitu coegit ob uiamq? MaGnide amp;nbsp;Lelio facdusplium comittere no dubitauit.malo tame cdfilio CÛ effet hodibus longe inferior nd tam dimicanciu numerolÿ ggt; nee miles cu mi, lite nee duces cum ducibus erat conferendi. Itacp a belliciffimis viris facile fupe' ratur 8lt; g, Mafinida vix audis edet optare in prelio capiË:amp;cum multis nobili, bus viris ad Scipione pducirur.Ceperat primu leticia omniu animos cu $ipbace in cadra adduci nuciatum cdideinde vbi uindus in coipedum multitudinis edp ducdus tanti viri pfencia 8lt; pridine maiedatis recordacio mifericordia intuenti, bus mouit. Memineranteni ^ celebre eius regis nome ^florentes opes 8lt;amplif fimi regni vires paulo ante cxtiterant:Pcdea vero ex tanto fadigio dplapC u cerné, tes miferebantlpfe auté imparator Romanus benigne eum affatus quefiuit que nam tata caufa animu eius mutaffet impuliffetq? ad inferendum Romanis bellum Tum rex veteris bofpitalitatis iucde$dextre memor fideti alo Scipioni rlpddit

ocr page 289

fe comugis Sopbonifbe amore captG tafitum facinus quanta omnes (cirent in po, pulum Romanu admifiOe atlt;$ extemplo eas decline penas .'quas ceteri pro doen, niento fatere posent: vtin fade atep offjcio permanerent. Sed in extremis malis hoc iibi fohcii contigiOe :çp inimiciffiumm hominem Mafiniffam eademinfarita qu^ip'e hboraflet correptum videret. IJIam poft vicftu captuq? Sipbaccm Maß' nilla Cirtbam caput rcgni petenscu vrbem ir. poteftaté redegiffet.Sophonifham ^ultis ptecibus fibi blandientem ardere ceperat muheriqi fidem dederat feéam a Romanorum manibus vendicaturum 8lt;vtid cdmodius prepare poffet nouis nu ptiis fibi deuiclam vxorem duxerat. Blec celeriter ad $cipionë delata magnopere homine perturbarut* Conftabat enim aufpiciis Romanozp vidtu Sipbacem effiamp; quecuep fue ditionis fuerant ad co2pluditiu pertinere :Qvodß Maßniffa incófulto Scipione Patrociniu Sopbonifbe {ufcipiendu putaratßmul 8lt; imperium ducis amp;nbsp;tnaicftatem populi Romani virus fuerat cotempßfTe. Recedebat huic culpe tur, piffima libidinis cauCa* que tanto grauior videri debuit:quanto erat Romani im, peratoris continentia maior.quam Maßnißa ante oculos habebat ad imitandum DJam $cipio prerer cetera virtutisdocumeta in omnibus locis quibusbofte lupe, tauerat:acaptiuis mulieribus viarices femper abftinuerat manus . Indignatus igitur aduerfus Maßniffamamp;ß primum incaftra redeunte prefente multitudine benigne accepit: poftea tri eCiudlu a ceteris ita obiurgauit vt fentiret numida mo deratiffimo ßf8lt; feueriffimo imperatori ßbi eße parendu. Iraq: lacrimis amp;nbsp;oßliiÏ ops in tentoriu abiit pauloqpoft cu fidem Sopobnifte data pftare no poffe cerne, ret atqexeo grauiter angeretur veneni! ei eu mandatismißt: quo mulier repete baufto voluntariam ßbi confeiuit morte Ceteru CTartbaginenfestot tarcp multipli cious acceptis cladibus cu res in eum locu deductas viderent vt lam no de propa gando imperio fed de feru^da patria efle cogitandu. Anibalem exitalia reuocarut: qui celeriter in africa reuerfus Gue ep prcfentisiuuenjs felicitate borreret:ßue g labenti 8lt; pene inclinate rei p. diffideret:omniü primu rum P.Scipione de pace agenda cenfuit (Quapropter petenti locus ad colloquia datas :in quo ßmul ogref fi longü fermonë de tollendisotrouerßis habuere, ad extremu Scipio eas c onditio nesdetulit peno:quibus facile apparuit non tedere belli populu Romanù amp;nbsp;ipfu iuuenë fpe vidlorie magis;$cocordie deßderio trahi :Itaqomi fpe pacis adempta Colloquiu dirimut.atqiin poftezpdiem certamë parant duazp nobiliffimaru bello gentiu duo clariffimi duces imperiu orbis terre breui fpäcio fuis rebus p.aut da' tun aut ereptûri. Locus prope cama fuifle tradit vbi fupremas vires qualiin me, diu effundentes pugna memorabile operuere in qua uicftores Romani primu hofti um elepbantosideinde equites in fugam uerterut:demu acrius inferentes pedem fota aciem Aifligarut.Cefa aut capta ex GarthaginenCu copiis (upra.xl.milia ho niinu a Romanis ferunt.anibalex tanta cede incolomiscuaßt nullo ftrenui ducis eo die munere ptermiflb .Naß vn$antea.'tum ea pugna acie peritiffime inftruxe rat loco fubßdiif:^ firmau'rat atq; in ipG certamine dum manus conferebantur ßc militibus fuis officiu pftiterat vt fumi imperatoris laude etië ab hoftibes tulerit. Pofthanc visoria Scipio Naevus Vermint Sipbacis filiumopem Carthaginenß bus afferente fugauit amp;nbsp;uf^ ad menia portum$ Carthaginis exercitu admouit ratus id quod accidit penos füpplices ad pacem petenda venturos Nam ut ad bel la fufcipienda alacer 8lt; promptus fuerat Carthagmenßü animus:ßc eo teporé mo! lis ac minime reßftens mens eo^ fuit.anibale pfertim {uperato in quo antea omnë fpem feruande patrie collocata habebat. Ita$confternati animo legatos ad Scipi pnem mittut qui clementie vid:oris implorent 8lt; multis pcibus pacem expofcant lam Rome de ^puintia africaotencones erant amp;nbsp;alter ex nouisofulibus in exercitii

ocr page 290

properabat pari imperio ad gerendu bellu . Quaobrem ueritus Scipio ne tanti bel Il ofecŒi gloria ad ahu perueniret:equo animo a legatisCartbaginenGu fe exorari paffixs cd.Condicones igit pacis Cartbagmefibus date ex vitoris arbitrio amp;nbsp;pre ter alia omis claßisqua maxime confidebant adempta. Ea cu cremeret tam mifc rabile fpedaculu intuentibo prebuit ut no fecus in vrbe:qua fi Carthago a ftirpe i teriiffet comploratu fit.ad quingentas eni naues omnis generis crematas quidam audlores {ut.Veru bec nos admonere debent fragilitatis bumanc:cuius nimia ut ille inquit in (piperis rebus obliuio ed. Qui eni antea ampliffimisvidoriis confecti tis omni prope itaha indicione redama ivrbe Aoma audaciffime olfeffa imperiu or bis terre animis deftmabStmon multo intericdo fpacio in eu locum deduxi funt: ut omi imperio amiffo nibil pter Carthaginis menia poffiderent eacpferuare poffe diffideret :rifi falua eße lineret loRi u exorata clementia.Poft bec Scipio ex fente tia fenatus Mafiniffam rege no folum in patriu regnum reftituitrfed adiec^a opu lentiOima parte Siphacis regni ppotenteinter africe reges fecit :fingulis deinde lt;p meritis premia tribuit IDemu copoGtis africe rebus exercitu i italia rcportauit fub cuius aduentu multi mortales Rom^ cofluxere ut pftantiffimü belli ducem poft tatas res geftas intuerenë.Itacp celeberrimo triupbovrbem eftinuedhis que fecutuseft Terentius Culeo Senator pileato capite:quia beneficio eius ex feraitu te fuerat exemptus Siphacé viro regem Polibius in triupho ducatu :quida priuf q? Scipio triupbaret mortuu fcribunt. Multi antea Punico 8lt; poftea Macedonico atq; Afiatico bello triuphantes plura vafa aurea argenteaq^iamp; maiorem copiamca ptiuozf pre fe tulerut.Sed vnusanibal vicftus amp;nbsp;tanti belli ofcdli gloria triupbd P. Scipionis fic celebre reddidit ut facile cetero^ auru pompamty fuperaret.afri ca enim fub acfta nulla gens poftea fuit que vinei a populo Romano erubefceret. Quaobrem ex haC(puincia gradus imperii in Macedonia:in aliam atq?in reliquas partes orbis terre eflfadlus.Cete^ Scipionique poft africam deuidba lam africa nu appellate licet Romam reuerfb neqiciuiles dignitates neq;vrbani honores de/ fuerunt. Nam cu ccnßzp comicia haberent amp;nbsp;multi copetitores ex fuprema nolita te concurrerentriple amp;nbsp;Films Petus piati omibus fut creatiq: cenfores magiftra, tu podea fuma integritate ocordiaçp gefferut.Sequetes deinde cenfores aliiat$ alii fneipem fenatusafricanû legerût:quod genus honoris iis tantu viris deferri con(iieuit:quiauctoritate amp;nbsp;gloria maximis in rem pgt; mentis pftantiffimil^reb) geftis effent confecuti. Nee rnulto inteiedo fpatio creatus eftitcrû conful collega q? ei datus Sempronius longuS Sempronii!ilius filiusque anibal magna affedu clade ad flume Trebiam fuperauit.Bdi pmi fuiffe dicuntqui in (peccandis ludis pa tres a populo fccreueru t'qua felcdldnem plebs Romana moleftiffime tulit adueP fus ofules indignata :qui honore Senatorii ordinis extuliße fuu contempßfTc viG erat. Et ipfu etia africanu abquado penituifTe tradut fe veteris moris tollendimo UI introducendi aulloré fuiffe. Erant p id tempus queda contcciones de finib im perii inter Mafmiffam amp;nbsp;Carthaginefes exorte ad quas coponendas Scipio duoq; alii legati a feriatu miffi cu caufam di cordie cognouiflent.rem tota integri fufpc' famqp reliquerutatq; eo oGlio id fadu dicunt:ut peni domefticis cotencionibo oc' cupati tenerent:uene aliis negociis vacare uel ad fpem noua^reru erigere animoS pofTent.Vigebat eni cu rege Antiocho bcHu amp;nbsp;anibal penus cum eo erat: qui nun, ^ cerabat in populu Romanum veteres hoffes concitare:nouos acquirere amp;nbsp;omi bus modis Carthaginefibus fuadere ut feruitutis lugum lub titulo federis Gbi a Romanisimpofitu abicerent8lt; regem amicici^ experirent. Veru paulo poft Ro' mani rebus profpere geftis Antiocho egregia pullo cum lam Aliam animis defti/ narent:africanu intuebant ueluti horniem natu ad bella magni ponderisf.nicnda

ocr page 291

L,autem Scipio amp;.ŒlcTius Dfufeserit amp;nbsp;utercp Gbi afiam prouinciam decerni cupiebat. Res arbitrio fenatus pmißa erexit Rudia patrii fenatorefip dubios red didit de tantis viris iudiciu faturos. Sed cum apud patres maior Lebi gracia • maior etia exiftimac6 eOet amp;nbsp;(enatus ad eum inclinaret negocitig deferret :{ur, rexit .P.africanus frater maior. L. Scipionis amp;nbsp;ill^ ignominii familie defeat, ctdixitcp amp;nbsp;in fratre luo fuma virtutem effe fumumep oGlium necp fe ei legatum defuturu. Extemplo bec vox ingenti patrum leticia excepta omne dubitaconem ex eozp animis dempfit. Decretu eft igit frequeti (enatu ut.L.Scipio igrecil ad uerfus Ëtbolos. Deinde i afiam fi ei uifu eßet tranaret ad inferendu antiocbo bel lum amp;.P.africanum fecum duceret:quéanibali vicfto 8lt; 41antiocbo in acie ftan ti vidlorem opponeret. At vero.P. Scipionis pietatem quis no iure miret qui no foluma pmaadolcfcencia Cornelio patri .'fed etia L.fatri id etatis nfep rebus e' gregiam preftitit:8lt;quan$ eratafricanus qui anibalem vicerat de penis trium pbarat omnes belli gloria amp;nbsp;virtute anteibat.imperio tame minoris natu (e (pon' tefubmiGt ut is in honore obtin€delt;puincie graciofo college fferretur.Ex eo au tem bello. lj.$cipio conful Africani oGlio egregio quidem amp;nbsp;fideli ufus maxigt; niaplcna in patriam reportauit Nam pmu in greeiam traiiciens inducias fex me Gu Etbolis dedit fuadente africano pofthabitisomibus afiam caput belli peteret Prufiam deinde Bithinie regem animo fluctuate africani opera ab antioebi focie täte aucrtit.Magnu eni erat africani nome 8lt;omeSqui confule adibant re aliqui impetraturi eo patrono utebant.Cum vero in afiam perueniffet amp;nbsp;legatos antio , cbi amp;nbsp;Heraclides Bicantius prefto fuiRet ut de pace ageret amp;nbsp;publice expofitis mandatis equas odicones impetrare no potuiffet:priuatim ficut pceptu erat afri, canum adnffe tradit ac multis modis tentage animu uiri ut in regis defiderium trabaret.lJam 8lt; filium adolefcente:que captu in poteRate baberet^antioebu re, miffuru dixit 8lt;africanum in tocius regni (bcietate titulo tantu fibi rc feruato 11 , bentiffimefufeeptuzpadiecit. P.autéjcipio ficut multis aliis virtutibus ita fide amp;j)bitate preftans ceteris poftbabitis filiu ut gratum munus fe acceptu^ relpo dit 8lt; rp priuato officio quanta in eo effitpuatam gracia relaturum.$ed ante om nia regem bortari ut abiedlis belli conliliis quafcuncp dedcrit fenatus p^uluf^ Romanus odiciones accipiat. Paucis vero poft diebus antiocbus filiu ad. P. $ci' pionem ut pollicitus erat remi(it:que alii iam inde ab initio belli a Chalcide (Dn, cum petentem alii prauo nauigio traiicienteiquida^pficilcentem exploratu ofilia boftiu captum fuiffe tradatatep eo tempore ad patre Elee egrotantem remiffum dicunt.Ea indulgentia regis gra tiffima ut par erat africano fuit uiful^ ex longo interuallo adolefccns animu eius follicitum 8lt; corpus egrum magnopeie recreauit Vezp.P. Scipio ut aliquod grati animi iudiciu pre fe ferret'p legatos qui ad eum venerantampliffimas gracias antiocbo egit^ filio ad fe remiflb. Deinde eum mo nuit ne prius in aciem defcenderet:$fe ab Élea in cadra rcuerfu fciret .Motus audoritate viri antiocbus aliquadiu fe caftris continuit amp;nbsp;preliu in longu différé du putault fperans per africanu (e aliqueaditu ad confulé habituru . Poftea vero CÛ conful ad Magndiam confediffet amp;nbsp;laceflendoatq ^ irritando bofte ad pugnam excmiffet:continere (e no potuit rex:quin lufta acie decertaret.Ei prelio inter a' 110S regiosduces Anibal Cartbaginefisinterfuiffe tradiË. Vidius ^pfligatufcp an, tiochus cum perditis rebus nullum remediù ede cenferet ad africanu qui paulo poftomiflam pugnam leuatus morbo in caftra uenerat:confugit ac per eu a confit le impetrauit ut de paci agi liceret.Venientibus ergo in caftra legatis antioebi pe tentibuf^ ut regi (uo ignoscerent 8lt; quafcuncp uellent condiconcs dicerent pacis africanum ex comuni omniu fcntencia refFondifTe traant nou effe confutudinem

ocr page 292

Romance ut ueladnerGs rebus fuccumbere uel fecundis efferri fciat.Eafdem co' diciones quas ante victoriam detuliflent fe deferre ut Europa abftineat rex .'ciS tbauru montem ufep ad Tanaim amnem pofleffione Afe cedat. In. xx.annos tri? butu pendat.xx.obfides ex arbitrio confulis dedat .Et ante omnes Anibalem pe rum concitatore belli popofcit .Sedis ut in eius vita fcripfimus terra mariq^ fra rtas videns Antioch opes fe manibus iRomanozp fubripuerat amp;nbsp;ad Prufiam Bi' tbinie rege perfugerat;Antiochus acceptis odicdnibus pacis benigne fibi a popu lo Romano fadbu dixit:ggt;magna cura liberatus modicis regni terminis uteretur Ampla eniimperia amp;nbsp;nimie que expetunt opes tot tacp varias 8lt;vndicpcircumfu Gs moleftias habent ut non minus vere ^ elegantera Theocrito didu fib No mi' bi fint opes Pelopis nec multa talenta^Ncc celeri curfu ventos fuperare fugaces. At vacuo curis liceat cantare fub antro. Et ^pcul e fpecula mare fpeÓarc profun/ dum Conful de bellato poten tiflimo regcAfie celeriul$opinione omniu bello max imo cofea:0 Roma rediit 8lt; fpeciofo triupho vrbem eft inuecbus.Cogromequo '. g ex deuicŒa jDUincia meruitut feut ante Africanus ob africam:Gc etia ifte Afa tleus ob aliam fubadlam diceret. Nec.P.Scipio cuius conlilio.L. frater rem pu. feliciffime generat:expers bono^ fuit.Nam paulopoft duo claricenfores.T.Q_ Flaminius amp;.lVl. Claudius Marcellus eu pncipem fenatus tercio legerutrficqi 1S duobus ludris.ex quo eft ab inicio oflitutus in ea dignitate permanft. Ve2 pope ? repreciu eQ contemplari ^ uaria amp;nbsp;$imbecillis frt reru bumanazp codicio. Erat ea temperate cumulata orni genere honoris Scipionum Cornelieg gentis gloria 8lt;africani audioritas in eum gradu peruenerat ut no effet puato viro in libera ei' uita te ulterius expetendu.Hanc magnitudine fuftinere nd potuit inimicozpinui dia:fed erupit tande ea que animis latebat amp;nbsp;in tantazp reru auAores lefe effudit: Nam duo O. Petilii tribuni plebis portu Catonis ut quida fiifpicanë opera conci' tati diem,P.africano dicunt amp;nbsp;pecunie ab antiocho rege accepte amp;nbsp;nd in publies relate eum in ßmulant. Is huefbitatis confcius vocanti magiftratui paret ac inge ti fiducia anirni in ford (Pgreffusoracioné amplam magnificacp habet de reb a fe pro re publica geftis'quazpomemoracio nd j i gloria fed pro {do periculo habita a multitudine que ibi freques aderatequis animis accipit Inftattame tribuni:mul tis calumniis homine onerant amp;nbsp;quali culpe obnoxiu fuCpiconibus magis ^ argu mentis accubant. Sequenti die citatus iterum africanus ad conflitutam hora pre' fto adeft amp;nbsp;cum magno comitatu amicozp per mediam concione ad roftra (pgredi tur.Ibi filentibus eundis Memini inquit (Quirites me talidiedeanibaleamp;de pe nis egregiam vidloriam pfecutu.(Quaobrem pcflpofitis litibus hinc cundu m (a pitoliu cenfeo ut pro rep.felicifimegefta diuino numini gracias agamusiprofici fcentem deinde.P.Scipionem non modo (Eapitoliu^fedetid ad omnia templa ur bis fecuta vniuerfa concio eft magiftratu cum fobs miftris relido. Hec uelut ulti ma (pfperitatis dies 8lt; frequencia hominu 8lt; beniuolentie Cgnificacdnequacu^ antecedent! felicior africano illuxit.Nam poftea ruri agere vitam tpculainbicio, ne ac foro conftituit.ltag liternu fe contuliffe tradit feu vehement!indignacone □motusg poft canta bénéficia in ciuitatem collata:¥gt;mercede ignominia reporta ret:fe quia Gcietate glorie captus generoGus ducere (ponte inimico^ inuidie cede re q; vi 8lt; armis magnitudine bud tueri, accufatibus deide tribunis stumacia viri ac.L.fratrc abfentie fue caufam in egritudiné reference .vnus e tribunis plebis Tiberius Graecuscui Gmultates cu africano erant contra opinione omniu hac ex' cufacione accepit amp;nbsp;Scipionis caufam modo eu fumis laudibus efferendo: modo aduerfariosdeterredo fic egregie tutatus eftut poftea (enatus frequens*qui hanc iniuriam iniquo ferebat animo:amp1iffimas ei gracias egerit.Sut autem quolut

ocr page 293

Publium Scipionem priufq? Liternum éonéederèt hbfrim amp;nbsp;reddenda racione a Lfratre in fenatum allatum fuis manibus compréffiffe atq? id non fratide autarro gantia fecifle :fed eadem fiducta animi qua aliquando in queftores eft u[us cu c a uis ad aperiendu erarium contra leges popofcit dt neceffitàtiyei pu. {ubueniret; (Quidam etia dicunt no Afneanu: fed Afiaticu fuiffe:quëtribuni plebis inmai Cium uocarunt amp;.P.Sopionem qui m Etruria per id tempus erat le^tus.nac le Cognita celeriter in urbemredirfe S C primo aduentu cumoffendillet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

damnatum amp;nbsp;paratos miniftros:qui eum uinAu in carcerem ausermt•c p,., exarfffe ut viatore tribunofep plebis vi a corpore fratris repulerit. Adif^t^rJ reatiberifi Graecum tribunum plebis queffi primo folutam effe, bunicia poteftatem:deinde poft^fitis fimultatibus:que icu , P^„ jnato vi, cedebant eozppatrociniu fufcepiffe ut tribuni potius rtn un •$ ç ibunt vt A Ûividerétur Eodë die fenatumt Capitolio cenate audior^ nbsp;nbsp;Anyone faOa ré,

facatiasminoré exEihalms TiteriolG^^

diensdomd.P.Scipio cumuxori nouamrfimtatem nunci^etj^d^fiTiU. lier dixiffe fertur non debniffe eu in consulta matre filia e p {-, ^idit coiu, rio Gracco locare potuiffetld reCponfu Sapioni locun i im, incidite Xee fa gem in eand^ fenténtiam:in qua ipfc conftiterat :de ocan nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Gaudio eius

neme fagit bec que modo dixi mon nullosde Tiberio filio^^^^^ focero tradidiffe lJam Polibius Plutarcfcus amp;nbsp;a^^^^ hamiqueCammamp;Titenumrpem poft morte a^^

Fuitem aEricano EmJiavxor.L.Pauli filia quiconfu » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,fo NaGcamp;mino,

pmfeu in vita feu poft mortem p^fy,.D^mus de adoWamp;e ab filiisvero pancareperitintiqueamp;certis p ullam poftea feriptotes anti^bo capto amp;nbsp;ad patrem hb^^^amp;tffi quod cum pretuta geffidet amp;nbsp;m quod compertum babeam mencione taciu —'diM fuiffe quida auctores fut W^ifratuconfequendo a Geereio pattis nbsp;nbsp;bfilio p Scipionis adoptati fuiffe

Proditum quocp memorie eft africanfimm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 fy^»^ecillis inquit.P•afri

M.C;cetoin eohbroquiCato maiot;nfab;fyireroyE^^^^

OTifibusisqui te ^optauit.kt in textoaer p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;pietatem .De exitiiau

fitatynatur utficut arcanusaaus ^lat ft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^„0^ elatum fenbGt

r'^cipionis varia fcriptores tradide nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^i Qifadlu amp;nbsp;tresftatuas Gv

8lt;ad fidem bulus rei monum^ttiad p§rt nbsp;nbsp;nbsp;F nbsp;nbsp;nbsp;tur effe.Tercià.lt;!L .EnM^

periochas feruntquay due.P.amp;.L.,cipio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;carus inquit Africano fupe

poete Huic fentencie illud.Ciceronis ^J nbsp;d.„„ atur is effe conftitut,

iTfaft nofterEnnius.Itacp eti.i m fepulcr nbsp;nbsp;nbsp;PfaeanG mortui ibi^exfudm

Ata auOœtffat 8lt;Erequentior fama eft ^LneficSte fuum funus celebraret, ftituconefepultu efye patria parum mem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^a eftate difeaaU,

monument^ ei fa^u ac ftatu^fup^ nbsp;nnXmoteo fepulcro eneacpvrna .

inus fevidiffe teftatur.preterea apud amp;aie nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;imperio bos

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bec irfcripta repetiuy. peuiflo anibatetap nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obftitit aftica quond^.Refpi

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cineres marmore tedlos babes.Cuinem europ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_^,

ce resbominufybreuisvma premit.Egoyero cueri nbsp;nbsp;nbsp;4orato

nus obierit.iiiZamp;.l. annos eKvixiffe paulc%poftinteriiffeapudquofdamor^ tbellica laude dignus ned etia dome, Y^grecos inuem Fuit aute vir non ^^fio;;b^^^E^^ RicisvirtutibuspftanS que ue eius animu ingc

nun^fe mmusocio^effe ^cGociofus nec mmusfolucpcufoluseffet.Inti^dueni \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;multitudinem colulto fugiens tani^mportumfe in folitudinem recipie

ocr page 294

ea erat reru peftazp gloria ut quoeuq: feficifeeret:concurfu omhis generis bomin« comouérct.'lradit fama cum in Liternu feceffiffet pdones quofcla eum falutatu veniffe ut tantu virum intuerent dextramq? illius fide amp;nbsp;vidtorns preftante con, tigerent. frlagna eft eni virtutis vis amp;nbsp;magna apud omnes gentes cunon fblum fconos:fed etia imjprobos ad feamandu alliciat.lam vero res admonere videt ut Scipionis 8lt; Anibalis gefta 8lt; ea que ad domefticam pertinent difciplma paucis verbis conferamus. Primu fi res bellicas confidera re velimus fatis conftat ambos fuiffe fumos preftantiffimofq ; bell i duces ac non modo etatis fueiqua nulla bella, ciffim02p viroq:ferotior fuit fed etia fuperioz/:tempozp cuilibet regum imFerato2p ùë pares. Id autem mirari libet:eu potentiffimos aduerfarios domi baberent :qui omnia fwa cofilia oppugnare nitebantrtanta eos in externis bellis fuftinere autp' ficere potuiffe.ffiam ut cetera omitta. P.Scipio aduerfante Fabio maximo ahif g? pncipibus ciuitatis quata contencone perficit in Africam mitteret ad gerendu ex propiquo Cartbaginenfibus bellu.anibal vero que aut quale aduerlariu habuit Hannonem pncipem fac1:ionis aduerfe.ambo igit multis domi forif^ difficultati bus viciis non felici quadam temeritate ut plerifcp contigit:fed arte irgeniofo' filioiresomi memoria dignas geffere. Veru anibalis ferociam pleriq? miranlqui expugnato (aguntoaufus fit ab ultimis terrazp finibusin italiam venireungentes peditum equitumq; copias fecum ducere lualidiffimM rem p.qua maiores fui non mediocriter formidauerant:bello lacedere:multis exercitibus co fulibo imperato ribus cefis fub menibus Romane urbis cadra ponereiexternos regeslonginquas naconescomouere ad iferenda romanis arma.ËHec qui fecerit maximu ac fortiffi mü duce babendu putant. Alii vero in Scipione conuerß fumis eu efferunt laudi bus :quabuor nobiliffimos duces quatuor exercitus in bifpania fufos fugatol$:de uidlu 8lt; captu ingentis nonis regem enarraut.Poftremo illa memorabile pugna extoJlutiqua $cipio coHatis fignisanibale(pfligauit.|\!amfi Fabio inquiunt lau lt;nbsp;di datum fuit: quia no ed a peno fuperatus:quidde africano dicendu erit:qui ce' feberrimu ducem magno prelio fudit amp;nbsp;grauiffimu bellu confecit.Hunc infuper aperto marte bella gerereicu bofte equo campo congredi confueffe memoret. A nibalem ecotra infidiis:dolis atq ? omi genere fallacie uti folitum tradut.Itacpom nes greci latinic^ (ciptores calidiffimu ducem appellat.Sunt preterea qui anibale laudandu cenentigp tam diuturno temporeiquo bellu cum Romanis geffitcxerci tum conflatum ex omni genere hominu fic quietum amp;nbsp;concordem tenuitut nulla un$ m cadris audita (editio fit. Vituperandum econtra arbitrantur qgt;poft illam memorabilem cladem. Rorr^anis illata (egniter fit Victoria ufus:ggt; campanie,apu' lieg: deliçiis fie milites fuos corruperitmt no udem poftea uiderëturiqui Roma, nos ad trebiamiad tranfmcnumiad cannas fudiffent.Hec cum omnes auctores in eo duce reprebedant:tum perfidiam amp;nbsp;crudelitatem maxime deteftatur. R^ ut cetera omittam que immanitas illa fuit:cum bominis arpinatis uxorem amp;nbsp;libe ros in caftra accitos viuos cobuffit^Quid de illis diceduiquos ex italia deceaens in lunonis Licinio delubro necari iuffit.ac $cipionc fi fcriptoribus magis^inni dozp caluniis credere libet moderatiffimu duce:nec (blu in pugna drenuum :fed eti a poft viatoria demente fuiffe dicemus,ftaqi fepifTime accidit ut eiufdem vir' tute boftes mifericordia vidirfidem cetere gentes experirentJam vero contine, tia amp;nbsp;liberalitas viri quanta aut qualis fuitiqua in virgine captiuam qua in Lu, ceum pncipem celtib ero^ edin Hifpania ufusamp;Quod autem adutruai attinet am bo liberalibus artibus eruditi:ambo doao2 p bominu amatores fuiffe dicunt.tra dunten i ut Africanu Ennio .•fic Ambale $ofillo Lacedemorlo famihariffime vfu $unt etia qui penu Litterazpgreca^ non modond ignazp fuiffe fcribut. fed in boc

ocr page 295

quo^ genere laudis tantum ei tribuunt ut biftprjam de reb geffis Manlii Vnl, fonis greco fermone fcripfiHevèfint.Ego uero.M. Tullio libenter adbereo qui in fibero de oratore Anibalem dicit audiuiOe Epbifi Peripatetici! Phormionem de imperatoris officio amp;nbsp;de orni re militari copiofiffime differentem paulocp poft ro gatum quidnam de illo pbilofopbo indicaret rcfpondifle nd optime grecetattame greceimultos fe deliros uidiffe fenesrfcd qui magis ^ Phormio deliraret vidifle neminem .Ambo preterea apti in dicendd.anibal etid acutus in reQoondendo fuif fe tradit Cum aliquando antiochus populo Romano bellu illaturus copias in aci em deduxidet non tam armis ^ auro argento$ornatas quefiuit a peno an fatis he copie ßbi ui.derent Turn ille fatis inquit o rex ^uis hoftes auariHimi fmt illud au tem uere dici poteft anibalem res geflifle magnas.attame fue rei p.calamitolas. Caufa eni perniciofiffimi belli icaufa peffis atcp exitii fuit. $cipio contraherem p. Tuam ptexit:patriam conferuauit .'imperia auxit:ut qui ea meminerunt Romam ingratam appallare non dubitent 'que Affricanum Ceruatorem vrbis cedere ex vr be maluit :^paucorum furorem audaciamqi reprimere .Ego vero nec eam ciuita tem gratam appellare poffiirn :que preftantiffimi viri hmul et innocentiffimi tam abiedle ignominia tulit:nec tam uituperare fcio q; uituperandam celerem h ad ea iniuriam inferendam contuliffet manus .Verum fenatus ut omnes auctores afle' uerant Tiberio (Eracco opem Scipionibus afferenti gracias egit amp;nbsp;plebs relidis tribunis qui reum citabant per omnia templa urbis africanum fecuta facile decla rauit quanta beniuolentia quatocp honore dignu conferet Scipionu nome.Quod fi ex talibus iudiciis ciuium animi metiedi fint nd tam ingrata cmitas in abiçiéda beneficiozp memoria :$in toleranda iniuria lenis molhf$ cenfenda erit. Pauci eni fiere qui reliquis indignantibus tale facinus audienda putarut.Ceteru vir ma , gniaimi Scipio facile cdtenens mimico^inuidia cedere ex vrbe maluit:q^ftefti, nis difcordiis ciuitatem euertere.N?c iam ipfe ut Coreolanus :Alcibiades alii^ permulti ex antiquozp memoria infefta patrie figna inferenda putauit:nec exte , ras gentes potentiffimos reges cdmouendos cenniit:uteo¥ auxiliis fultus, ei eidi tati vim afferret:qua fpoliis triumphifq dccorarat.Quatum cni Romane liberta, ticonfulerit: facile intelligi potuit:cd regale nome ab Hifpanis delatum repudia uircu populo Romano fuccenfuit:quodcu perpetudconfuld 8lt; dictatore uellet facere:cu incomitio in roftris :in Capitolio fbi ftatuas fieri vetuit'que omnia po fteris temporibus ad cefare qui Pompeiu profligauit a feruientibo ciuibus fnnt delata Eeigitur aliecp eiufdem generis fut Africani proprie virtutis:maxime ac veriffime laudes continentur. Verum ut hec omnia ad vnam fumam referant ii duo celeberrimi duces non tam domefticis virtutibus:quibus Scipio magnopere preftitit $ bellicis artibus amp;nbsp;reru gelta^ gloria comparabiles efle videntur. Exi, tusquog vite fimilitudinem quandam pre fe ferunt:g, ambo extra patrium fold obierunt:quan$ Scipio non a re publica damnatus ut Anibal: fed uoluntario fibi exilio indigo uitam.extra urbem finienda putauit•'

ocr page 296

!4i^^^fy^^^^^.lquot; v'^quot;quot; at$gÆ Pbifopomenis incipitfec/idi

^Lp^C TEMP©ÆE Quo poeta nofter diceret: rptimat fé^ penis vindemia labris. Cum in agrum me polycdan.rei )\^omeftice munus 8lt;diligentia conftituiffent:omittéda On putauimt quantum a négocia fuffurari me potui : ofee dies amuGsinertes perire rinerem. Bluius autë ru/

1cacionis racionem tibi reddere inftitui. Madi uir da/

__-. —r^ime:quem amp;nbsp;ftudiorum cenforem amp;nbsp;litterarum orna N nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.^^entum ac lumen noftra ciuitas amp;nbsp;intuetur amp;nbsp;imitatur am cumamïi^uif^uöa nd reçus familie ueftre ac fceuolarum quondam generi cognatum eft rfuma cu^ntegritate laude amp;nbsp;nominiS celebritate muigilaffes: 1 ?rie cognicionem amp;nbsp;reliquas bonas artes quad neceffarium erudicdnis 8(be/

Lk•.u PCdirJ.ur vero i'/utarcnasquem peregrinacjucuJe cornquot; tem a uiin rrai^s defupfi: Primus fefe legendu Philopomenes amp;nbsp;vir feuerus ^imperator illuftris obtulit.Is meam tacitus implorare fidem uifuselhut cum uper^ri tempere T itum Flaminium equalem {uum amp;nbsp;honoris eniul u latmü fecif Iem:èlt;Jociu diftraxiffem:folumacdeftitutü fe nequaquam effe paterer-Audiui k Orantem 8lt; orare fciui.Idcp uel precandi equitateluel precantis audio' ritate libens feci.Nam cum magnos amp;nbsp;excellentes viros illuftret antiquitas: td vero vna etateamp; mirumimodum intra fe pares editos duces celebrat .Scipione romanumianibalem Carthaginenfem amp;nbsp;Megalopolitanfi Pbilopomenem Nepu e, eum quempiam aut vilem te nunc babituru hoCpitemiqud uel eo te, pemi^us ad te deduxi:quod eodem ex aliqua italia nobiliffimos amp;nbsp;rei militaris prêteras ac principes cdfluxiffe cernimus :dum dux iUuftriffimusivere^digni, Ra^rten tia amp;nbsp;gloria princeps Fraerfeus Fofearus amp;nbsp;fena tus venetus Phlippu Mediolani duceqm paulo ante amp;nbsp;tufeos amp;nbsp;apulos nomis fui terrore imoellebat te autore reprefferunt conciliauerutcp Tuum eft Madi vir inlignis ut Philopome ^m Tito qui tuus quog? hofpes tft concilies.Si tarne cû legeris tue prudentie te ItimoniQ comprobaris nec digna qui in lucem emitatur ipfe cenfueris

utarcbi Hifto^aphi greci de vita at$geAis Pbilopomenis traducti in latinu uoratorem incipit feliciter

LEANDER GENERE.primarius et inter amplif Smos Mantime ciues egregia poteftate pollens fuit .Is t fortune mos eft amp;nbsp;eius vrbe pfugus Megaloploimp' ZPenit: maxime ob Craufin Philopomenis patrem uirum jcu omnibus in rebus clariffimü:turn vero precipua fe cu familiaritate deuindtum Eleander quo ad Craufis inui' ta fuit:rerum omniu facultatem affecutuseft.Ei autem r%y'Vr-y- x. y-y-t v mortuo amoris viciffitudinem amp;nbsp;hofpicii premia reddi I dit. eius liquidem fliuh plente deftitutu educauit.queadmodu Achillem fab L.'C^ enutritum Homerus tradidit- Cum illius mores ftatim generofam quadi ab initio vereq: regiam confirmaconem incrememtü ue capefferent. Verü pube, Icente lam Pbilopomene Eudemusac Megalopbanes Megalopolitani imprimis.

ocr page 297

curam fubire.viri eum arcbeGho plurimu in acbademia obuerfati: maximi omniu etatis fue Pbiiofopbozp ad res vrbanas 8lt; adtones ftudia pduxerant.ii cum °ccul tos Anftodemi interfectores inftruxiflenttSC propriam a tirannide patriam libe ram reddiderut:8lt;vna cum arato nicodem quocp Sicinidum tirannu eiecerurt t)eprecantibus $ (Eireneis:deinde cum perturbata eazp ciuitas inteftino mor gt;nbsp;bo teneret eo nauigarunt:pretantiffimif^ legibus ab fe poßtis ciuilemftatu op tiniis inftitutis adornarut. BJimirum inter alia eozp opera 8lt; Pbilopomenis inlti, tuconem plurimi faciebant :ut qui in bonis buius hornis artibus publicum grecie emolumentum efficeret Ëteni grecia cu poft eximias antiqffimozf ducu virtutes hunc viru perinde ac extrema fenectute filiu in lucem (pduxifTetuplu precipua e, niuolentia complexa eft rfimulq; cu gloria eius poteftatem adauxit .IKomanus qui dam Philopornenem laudibo extollens grecozp poftremu appellauit quah grecia nullu amplitudinis viru nec vere grecia dignu poft PhilopomeneedidiUet •t^t forma minime fane turpi queadmodu quidam opinant. Nam eius imagine pe a mus delphis permanentem. Mulieris aute hofpite MegarenCis ignoraconem indumento^ tenuitatem 8lt; frugalitatem eiuseueniffe tradit.Hla enicu Ac^° imperatorem ad fe aduentare accepiffet ingenti animi tumultu ^dtuabat :lt;X in ipfo cene apparatu forte enim maritus aberat agitabat Interim P i„opomenes nui ad modii cum clamide fubit edes:quem mulier ex mmiftrisquepi^ pre^r rentem ante uertiffe fufpicata ut miniftranti fibi opem adbiberet precabatur. ^o tinuo Philopemen relicfta clamide fcindere ligna cepit anterhec holpes ingreu ubi rem fufpicaic^quidni boc eft inquit © philopomen Cui Pbilopomenes dorica refpondens lingua^Quid nam aliud ait ^in decore faciei fuppliciu do .reliqui cor poris effigiem Titus Flaminius mordens aliquando (D Philopemen dixit ,pul cras manushabes 8lt;crura:ceterumventrem no habere^amp; erat ane me ^sex partibus gracilior.Veru in iphus facultatem relatuse.'^1™°quot; namcy^ nos equites ac pedites haberet : interdii pecuniazfinopia laborabat- Hec ,tfey fcolas de Philopomene dicftari folent:mores autem eius propter ingenita honor, cupiditate contencioG:crimineomnino no carueruntmeciracun ia ieri ue Et licet Epaminunde imprimis emulus e«e nollet:cius^feaa )renuitatem in Vgenciaitegritate ita ut nullis efficeret pecuniis magnu imodumimitabat. e, rum cuin mafuetudine grauitate humanitate ad ciuiles difceptacones permane', iracundia 8lt; contemtione nequiret:ad rei militaris ^ urbanasvirtutes.acomo a cior cenfebab.eteni ut primu ex ephebis exceffit ingeti quodam rei militaris dio tenebatur .8lt; eazp que adboc conducerent difciplinaip auditor erat equitan tractando?/:armozp 8lt; pugnandi cupidiOimuS.Cum aut luctari commo evi er turtinuitantibus amicis 8lt; tutoribo ut Athletarum arti quiccp opere ^partire eosinterrogat : nu :quid ex Atbletarii arte ad res militarisexercitacon^m etri menti pateret.Cui id quod erat arcuerant: cu omnibus rebus inter fit eticu militare corpus 8lt;uita intereffet.1um uere aliam uiden^ formula:nt a iu exer citaconis genus effe.pugiles quidam permultos fopore affidua Catur itate agitaco mbus ad certam modu 8lt;ordineminOitutis co2phabitudine tutari : que quouis momento amp;, noua consuetudinis excurfione ad permutaconem dubia 8lt; pericu o, fa fit Miliciamvero nuUius erroris expertem per ineqlia cüd:auer!ari:^ecipue inopiamquot; }ac vigilias tollerare 8lt; facile quidem folitam .(Quibusauditis rbilopo' men non modo per fe ftudium omne pugilumfugit amp;nbsp;derifioni habuit:fed etiam poftea cum exercitus duraret:cum ignominia amp;nbsp;probris quantu in eo fuit 'ha' buit quippe cu aptiOima ad dimicacones ineptiffima redderetiamp;prorfus inutilia amp;pedagogo^ amp;nbsp;precepto^ cura folutu in expediconibo quas rapine populatoiVcß

ocr page 298

gratia in Ipartanozp fines dues ircurfantes Faciclant iita feipfu confiiefecifut quotiens educeret exercitus primus.Quoties reduceret poftremus uaderet. Vbi vero ocium ab armis effet: corpus defatigabat.8lt; aut ucnacoibus.aut agricultu ra agile pariter robuftum ue comparabat .mgrum enim bonum uiginti ab urbe ftadia poffidebat ^t poft prandii aut cene tempus quotidie comigrabat ubi fuper ftramenta prout fefe obtulerantiGcut queuis colonum deiedlus quieti fe debebat prima deinde luce {urges vna cum viuitoribusiaut bubulcis opus aliquid fufcipie bat Indein urbem denuo comeabat Vbi rei p.negociisiaut cuamicisiautcuma, giftratibus occupatus erat.Quecuq;i11i bellicis artibo parta fuerant.'autin equis atq? armis comparandis aut in captiuis redimendis expendebant. Rem vero do, meftic^ ex agricultura iuftiffimo fare queftu amplificare amp;nbsp;collocupletare nite Eat* Illud Videlicet inter fuperuacanea minirce ponens opera. Veru maiorem imo dum ad officium pertinere ratusif i ita rem familiarempoflideret ut abalienoru iniuria manus continere:eloqucncie amp;nbsp;pbilofopbo2p operibus affiduam curam ad/ bibebatmcc tamc omnibus.fed que ad uirtutem capeflendam u{ui fibi fore iudica bat. EHomcrids uero figmentis:quecunq^ad mgeniu virtuti excitandu 8lt; ftimu, landu attinere putabatanimû in tendebat.Œetez; le tionibus euangelii precipue de re militari ftudioßus incumbebat.BHiftorias Alexandri copletabat.ld femper fecum uerlans:quo nam modo ad Aebonem uerba conuerteretmili quippiam ocio fe amp;nbsp;inftrutuofo fermone uideret abfblutu Eteni que ad rerum militariu fpecula cdnemintalibus pingunt prorfus omittens.ex locisipGus experientia argumen' tum ue captabat. At meditans exercitaconem faciebatprocliues Ioco2/:defcenfus preruptacp precipicia amp;nbsp;quicquid ad fluenta.'fodas;angiportusicafus amp;nbsp;forme 1 dilatanda rurfus in contrahenda phalange obuenire podet lpfe fecum dumitet faceret conGderare:aut comitibus proponere fblitus erat. Hunc liquidé uiru plus ^ neceffe fuerit rerum militariû ftudio amp;nbsp;ornamentis incubuiffe:amp; bellicas artis perinde ac vanam multimodamq ? virtutis materiam caritate coplexum fuiffeco rtat^quas qui omitterent velut ignauos amp;nbsp;ad nihilagendu natos conteptui pror fus babuit.Cum Philopomen annos uiginti natus effet.Rex lacedemoniozp Cleo' menes.Megalopolim nocitu repentino adortus impetu^vi deturbatis excubiis^SC intra menia inrupens Ford omne captaucrat.Conta Philopomen auxiliu querens quan^ fumis uiribus 8lt; magno capitis periculo decertant.Hoftem eni reiicere no ualcut. Cetezp fubducit furtim ex urbe ciues aduerfuS;infecŒantes armis occur rensiqua in re ita (Cleomenein feipfu elicuit.-ut amiflo prius equo amp;nbsp;vulneribus acceptis difficile poftremus euaferit His Meffanam cotendentibus Cleomenes p legatos nunciat locu fe illis cu pecuniis reddere.Eam codiconem Megalopolita' ni libenter affummebat in patriam redire properantes. Quod Philopomen cofpi/ catus obftitit: inhibuitqi oraconisgrauitate:comorefaciens Cleomenem baud fa ne oppidu reddere.Veru oppidanosfibi uendicareiut firmius oppidu tenereque at.HHaud enihabituzp Cleomené.qua racone domicilia 8lt; inanes muros fedendo tueatur.Vezpob folitudiremeucftigio ab turu quibus vocibus reditum ciuibus diffuadens:occafionem Cleomeni prebuit ut magna ex parte diruta 8lt;uaftata ur be grandi pecunia ditatus abierit. Podea vero fintigonus re x adiumento futu' rus aduerCus Cleomene vna cu Acheis ducftauit exercitu.Quo Selaffie colles 8lt; aditum occupante Antigonus admotas propius inftruit copias:eo confilio ut viri bus aggredithollem. Erat aut fuiscu ciuibus in equitu ordine Philopomen con ftitus.proxime fubinde illirii quibus uallatibus pro eo2p multitudine ac robore ex tremu agmen editu erat:ut relidetes quieti preftarent:donec ab altero cornu ru bicudam a rege tunicam in fublime tolli Sariffa prolpicerent.At conantibus per

ocr page 299

ilhricos ducibus inLacedemonios aggredi.Acheisaut vti fuerat editum ordine teGdendi feruantibus .Cleomenis frater Eucbidas cognito quod difiudli bones degrederetur: feuis armature milites prope circumittit quos in lUiricos impgu atergo facere eof^diftrabere imperat Teorfum abequitu auxilio diftitutos His igitur iuffa faceffentibus ac perturbantibus rem conlpicatus Pbilopomen taciie ratus leuis armature milites aggredi pfertim cu ad id coducat temporis occabo Primu quidem regis prefecftis mentem aperit. Poftea ut perfuadere fe minime poffe cernit:fuosfecum rapiens ciuesboftem inuadit.nondd enim ad tantu impe tatoris facinus fatis ampla eius fides erat 8lt; auctoritas• Hofte igit ab inicio per' turbato:tum multis cadentibus fugam capeffenterat magis regios animaret tx tumultu^tibus aduerfariis ociusimmifceret :equu dim ittit ipfe per obliquas con aalles:confragofoCŒ torrentes in equeftri tborice amp;nbsp;armatura grauior ditticult ac labore permaximo decertabat Cum interim fub natibus vno pretoxamy xanep telo tranfuerberat. Vehemens quidâ plaga: fed ne qua^letahs e^t^ta ut telicul fpisiniineret principle igit no fecus ac colligatus manfit immoEi is. Flus iaculi inhxa pcnitus acies durum ac grauem dû retraheret motu faciebat. Vere tibus auté qui aderant contractare: ac fubinde ardetibusfeuiente pugna-mdigna cone 8lt; de coris auiditate animo difcrutiatus ad dimicadu Eere atparuo ea modo 8lt; altera crurum fupinacone confracto laculo : frußum utrunep pere

pnG oer DroDURnatoresi boitem uadebat.cQua

ex re nö mediocrem prcbantibus prompacuc^iuc v~ viLL^vio^.x— nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•f vÆrigit Antigonus Macedones temptabatinterrogas quamobrem fuo miu, fu ecuitatum concitarent ©uibus respondentibus fe in opinans amp;nbsp;inultos manu cumhofte conferre coactos Cû adolefcens Megalopo itanus prior;ncurXi dm Antigonus life inquit adolefcenS ampliffimt opus durarisifr.^fy gne facinus plunmü glorie vti par erat Pbilopomcm pepent.cuŒ Artigonusut fceu militaret fumo 4dio peteret,ac prefedturam fimul amp;nbsp;grande pecuniamc% biberet Repudiauic precipuequia (e eOe eius fciebatingenii .utai ,u, mnonnifi geulter amp;nbsp;molefte poffet.Vitam ueto ocio ^ fecotdia terere minime,. cupiens ufu ac rerum bellicazp difciolina incretam militatu nauigauit. nbsp;nbsp;1a iqua

diu preliandigenera inter beUicoGffimos viros continentes amp;nbsp;viueydi norma ca, Rigatos fetent amp;nbsp;exetcitacdne uerfatus.Tanto ad Aebeos fplendote reuerfus e. Ut $primu prefedlus equitum defignaret• Solebant equites quan oin expei conem eundu erat :pufillis 8lt;viliffimisequiS qui forte ad manus obuenerant uti ac multotiens militia detrectantes alios in eorum loco CuffeCtosemjtt^e.(Quare omnes 8lt; beUoip imperiti:8lt; audacie prorfus expertes ^ant.Hec aut uperiores femper prefedti neglexerant. Quia inter Acheos equcftris dignitas eximia pote, ftate amp;nbsp;honoris ac fupplicii auctoritate pceUere tales itaep Pbilopomen accidens baud ceffit neep omittendoseffe fane duxit Ad vrbes obienslu^ntutem ad dec? amp;lt;nbsp;laudem ad mafguEicentiam virtutum excitabattquofepr^cellariis indigere cer neret mnlctabat. vbi uero frequens futura eratfpectaculu exercicia ludos 8 lt;nbsp;mu tuas concertacones inftituere confuerat tParuo igit tempore mirandu eund:is p bur 8(promptiffimos adhibuit animos. 8Cquod in re militari maximuhabet. A, gilesacres cpreddidit.Et lacie ambire circuflecti equos uerfare: declinare :ftre nuosbabilefcp ufu 8lt; induftria perfecit: adeo ut tocius agminis dexteritas varias mutando figuras unius ue corporis alacritate inter mouendû Gmillima effet Qui bus 8lt;,ipfe exemplû erat: circa Lariffum fluuium acerrima cotraEtholos 8lt;, Eli enfes confiante pugna.Elienbum equitu prefectusDemopbontus in philopome non citato curfu adeqtat .Cui?ille impetu excipies amp;nbsp;bafta occupas IDemopiatu

ocr page 300

Fortiffimo proftrauitidut ftatim eo conaLete:koftes fugam Fadutltaqp iam late pkiloForrenen iluftre norren eratquippe qui neg wuenibusrranutrcq; feniori' bus prudentia cederet .Verum in pie!io amp;nbsp;fortis mihti$OFei^amp; fapientis ducis officium fatis {uperg fungeretur. IRrm Aegeorum publicam primis aratus ex bu mili fane atep abieda ad dignitatis faftigium potentian-ty prouexit .(Qui concilia tis ciuitatibusgrecienß ritu amp;nbsp;humanis inftitutis ciuifem induxit datum:dein' de quemadmodti in aquis vt pauca quedam amp;nbsp;minuta fuffft're cep erunt:reliqua prioribus afi'uentia validiore firmamento configuntur:amp; inter fe rr utuo implica ta fta biliuscbocrente .Ita cG in becilla amp;nbsp;ad onniu ,neu rfum facile ruitura gre' eia per ciuitates dilaberetur .-conflates in vrum. Acbei firitirras ciuitates cuacp verfilm ea tempedate runc iuuado nunca faaioßs liberando fufeipere'Alias con' cordia amp;nbsp;ciuitatisiure fecum pcrmifcentes vniuerfam Pelopcnerfum vnum cor' pus vnam potentia comoonere cogitarant Ceterum umente aduc Arato ciuitates magna exparte morem Ptolomeo gerentes IVlacedonicis {uhicicbaturarmispe bmeantigcno amp;nbsp;Phillippo itra grecie negotia obuerfatis bcIerel^tvt vero pbi, lopcmen ad rerumculn en prcuedlus eftii centra pctentiffirros per feiern armis pares externis vti prefccdis defiere Aratu s quidem ad dirricancnm lentior iocun diffima confuctudme conita tis amp;nbsp;regns familiaritatibus maximam rerum parte abfoluit vt in eius vita litteriscomendatum ed. Pbilopemen vero bellator opti/ mus amp;nbsp;ad res armis gerendas fl reruns Iten g in regociis mag nifice adminiftr^' dis amp;nbsp;confectis fuFerior itempore pugnis fecunda v fus fortuna vna cum potentia amp;nbsp;AcbeiS animos extulit cum eo profpere fepiflime bella facere amp;nbsp;vidoriam re /' portare fblitis principio itag quacumg in acie Aruerda amp;nbsp;arma que futû fornus male acinutiliter fe habebant permouit. INam fcutis fenioribus amp;nbsp;anguftioribus ^ad protegéda corpora fatis edent vtebaë. Haftilia quoq; longe .$arifTis minora geftabant (Quo circa eminusquidem pugilles amp;nbsp;bellatores erant agiles : cominus autem boflibus ufepquag cedebat in acie forma illius ad fparta confueta non erat (Quociensphalan^ e utendum e{ret:cum neg frontem reg tedudincm ritu ^ace' donico haberet^facile detrudi diffipari ucotinpebatHec Pbilopemealio capt^S ordfeieis ut pro fcuto clipeum pro baftili Sariffa capefceret .-perfuafit utcp Calca thorace ocrea tedlos. dataria gradariaq? propulfatili ac tumultuaria pugnam ex ercerent'cumg omnes militari etate flore tes arma idueredocuifet:primoqui' dem iptbs eo extulit.'ut fefe bellis muidoS ede confideret Deinde delicatas amp;nbsp;lux urio^as eorum impenlas ad optimu ornamentozp genus tranfpofuit Siquidem fas non erat inane penitus ac fatuiï aufferre certamé:emulationé uc hominü diucius 'ante languenoum fupeuracuis Audétiu indumentis prupura : ledèos intingencium in cenis ac menfarum lauticia plurimu Gbi honoris 8lt; glorie vendicatiu'Hosigi' tur cu a minime neceffariis ad utilia amp;nbsp;honeda ex policienis cupiditate auertiflet omnesita continuo promouit:8lt; induxit:ut quotidianis corporu vetitis impends in militaribus amp;nbsp;bellicis apparatibus lingulari fe decore per ornatos ffecftari con/ cupifceret ita cernere erat refertas calicibus fradis 8lt;patberis officinas AIn tbo racas inaurabat: (Quidam fcutis 8lt; frenis argentu imprimebant'dadia domanti' bus equos aut addifccntibus arma tradittibus plenaiinter muliezp manus galea^ coni penne uarus diftincfte coloribus:equorum uelamîa floride militum clamides earum rerum afpeAus maiorem in modum fiducia adaugens atg cohortas ad fub eundum terrores impetum amp;nbsp;drenuos ad pericula fpintus ingerebat: /Jam luxu riofa in reliquis fpedlaculisimpenf a delicias affert:amp;mollitie utenti fubpeditat quali fenfus ipfe cogitationem pidluris frargat amp;nbsp;titil!ac,one corrumpat Wluius autem generis infpedbo mentem roborat:ac uircsexacuit uelut /Homerus prope

ocr page 301

nonisante oculos poGtis armisAcbiffem eßaatem animis:amp; ad ea traeÆada pror fus ardentem decantauit.adornatis hunc inmodum nunc cogitando nunc dcfati gandoipfos promptiffime fane obtemperantes Pbilopeme exercebatmam ipGus agminis ordo mirifice dirigebatur:quia (blita intégrant firmitate fufcepiffe ui debatur tantus erat geftantiu fplendor amp;nbsp;pulchritudo:ut armaiam ipfa corpori manfueta familiaria amp;nbsp;cum ioeûditate leuia foret. Bellum itaq? cupiebat. amp;nbsp;mox cum boftibusrem ferro decernere. Eo tempore Acbei aduerfus Machanidam La cedemoniozp tyrannum bellu gerebant:qui pro ingenti potentia cunnis Pelopp nenfibus mfidias ordiebatur. Is ergo ut ad mantineS incurriffe renutiatus eft Pbi lopemen illico in eum fnos educit.Vtergi penes urbem multis peregrinis omnibgt; ciuibus luas iftitue copias coferta manu Macbanidas externo milite iaculato res-Acbeorum amp;nbsp;aftatos equitesin prima locatos acieuertit in fugam.Cumq;in con fertiffimos pugnatores citato gradu profici(cendum:ac perrumpendum edet:in fedandi cupidus elapfuseft.amp;acbeisipfis phalangis ordinem ftatim feruantibus Machanidaspreteruedluseft.Hunciitio perpatratum errorem cum res amiffa 8lt; admodum deleta putaretur:Pbilop°men afedlans negligere ac diffimulanter ferre.Nibil graue ducere uidebatur. Hoftes autem corfpicatus .-quatumifeAan do aberrauerant a phalange difiundosuacuum preflitiffe focu :haud illisicubuit Ceterum logiusabire Gnitiquibus magno diuulCs mtcruallorfuos mox in grauC armaturam infert cernebat enim Lacedemoniozp phalangem nudatam ac deditu tam.lRuptoue incurfanscurru itendit:ut n^cp priceps predo adeflret:ne$ pugn^ expedarent. Iliam cum macbanidam bodes fugantem infpexittentipenes 'e uidlo nam ede non dubitant. Pbilopemcn autem cum bos multa cede fudiffet. Supra enim quatuor milia cecidifle dicuntur:reuertentem ab mfecutone cum peregrino milite. Macbanidam concitatus agrediturungenti ac profunda in medui arcete ioffa.Vtrin$mutuos conatusedebant. Ille quidem ut traities fugam capefleret Pbilopemenutunpedimento effet. Erat autem (pecftaculu non uti dimic^tiumi, peratorum:fed uti beluaru totasi (e uires neceffitate uertentium:cu fjrtiffimus Venator Philopemeni incumberet:utirobuftustiranni equus animosas 8lt; calcari bus cruentis utrirg ftimulatus faltu trafuadere auSiseftiamp;a moto la fode pedto re priores Figere ulteriori margini tibias enitebitur:interim Simias amp;nbsp;Pholie# nus qui afflue Philopomeni interpreliandu ad efle protegere confixerat in fcdis ambomcurfant hadisiquos Pbilc^emcn ante ucrtensobuiu fefe machanide offert Cuius equuscum corpus caput attolleret.Philopemen fuo paulilper feorfu inclr nato.manu telum adigi:8lt; obnixe GmulincutienSeffufum Aernit hominem.Hoc «gedu Philopemen Acbei delphis ex re locauere .•amp; infigne ipGus facinus amp;nbsp;expe, ditionem illam Gngulari admiratione prolecuti Gint.Cum Pbilopemen feruumt perator inflante Nemiorum celebritate nd longe pad |dlantine uicdoriamociofus per diesfeftos effet.Tunc primum grecis phalangemornatiffimamoftetaffe pro ditum eft. Quonam pado motusdlos cdtinua quadam aptitudinc:compoGtos nd mmori agilitate $ robore militariter ederet.Certantibus mde ciitbaredis:fpecÆa culum ingreffos fecu adolefcentes militaribus clamidibus amp;nbsp;purpureis mdumetis ornatos habebat.Cernere erat vniuerlbs 8lt; corporum amp;nbsp;etatis uigore florentes. Magnam erga imperatorem uenerationcm amp;nbsp;luuenibus animis elationem pre fe ferentes quam multis claris ue certaminibus contraxerant:quibus nuper mtran, tibus Forte Piplaes (Eitaredusilluftris Timotheiuerfus inceptarat:hoc duce libe tas grecasornauerat urbes cu uocis magnitudo 8lt; poetici ftili pariter alti loquen tia decorem mutuam afferrent.Cinnium (peccatorumoculi inPhilopomene con, uerli.amp;letiffimus undiggrecorum fublatus applaufusicum priflme dignitatis

ocr page 302

recuperande fpes edet micula:amp; ad eam anirrozp magnitudinem fiducia etiagpxi me accederet.Acheo^ copiis ad dimicandu amp;nbsp;fubeunda pericula id contingebat quod amp;nbsp;equis noueUis ufu euenit: qui confuetos affedlant equitesifm abu gcftare obtit^at ftare loco nefeiuntemicant:amp; nono quodamedo afficiunt Sic amp;nbsp;milites ipfi. $iquidem alter dudlaret exercitum triftes erant.ilfu Spcd:abant:i11um ocu lis.illu mente queritabant:$in eius modo confpedlus effet oblatusiconfeftim ob' latam fiducii ereptos 8lt;ad aliquid agendi ftrenuos animofbs cerneres. (Queamp; ipfi boftes intelligentes huius dumtaxat imperatoris afpecQu ferre non quibant* ob nomis fui gloriam pauore perculfus velut ex rebus eo^ geftis manifeftum eft. iRex lUacedonum f^biljppus eo peruenerat opinionis ut modo Pbilopomen abeet. Acbeos denuo nomis fui terrore fibi fubdere .'qui Pbilopomene obtrucarent Cia' peftinos mittit.Cognitis autem infidiis tantum odu apud vniuerfos detraxitgre cos:ut paffim bomfem probro amp;nbsp;conuicio infectarent Boecii ipiegara obfidion^ cinxerant. Cunqp mox ponéde urbis fpe tenerent Ecce repentinus rumor ingru^ qui conuictus eratimportantem obfeHis auxilium Pbilopomenem propius adefle Quo circa bereutes iam menibus fcalas omittentes fuga capta ablceffcre On^is poft Macbanidam Lacedemoniozp tirrannum dereFetemeflanam occuparat Pri lopomen per id tempus baud illazp copiarû dominus priuatus erat. OratitacpLy fipum Acbeozpimperataremmt faeffaniis fuccurrat.quod eu ab e@ impetrare no poffer .potitis eni vrbe boftibus res omnino perditas effe aiebant.Ipfemulla lege nullo decreto affiimptis fecum ciuibus opem preftare conftituit. Êum perinde ac preftancioré principem (ibi a natura conciliatu vniuerß fectabant Prgoiam pro; pinquu Quabis audiens*tametfi caftra inter muros baberetibaud expectandu ec duxit' Verum per alias elapfus portas celerato gradu fuos eduxit. Haud parua fe ufuri i felicitate exiflimans* fi profugere co tigiffet.effugit itacp 8lt; Meffanio^ ci/ uitas priftine libertati reftituta eft.Hec quide ad Philopomenis decus amp;nbsp;digni' tatem :ipfum vero cretam repetiffe* ut petentibus Gortiniis belli nfibus fe duceni exhiberet Crimini datu eft.quod videlicet eo potiffimu tempore 'quo eius patria ab Onabjle bello vexaret abeOetiaut bellum fugitando:aut bonorem apud exte' ras nacones intempeftiue queritando.adeo autem mature tunc Megalopolide bel lati {ut:ut 8lt; fe menibo tenerent' 8lt; intercepto ab boftiboagro:amp;fcib [ipfas pene portas locatis caftris angipcrtas feminare cogerent.Cum longinquis interim ere tenCibus imperator belligerans ac domefticum euitans bellum inimicis in fe anfas criminacdnisfuppeditaret. Erant nonnulli qui dicerent Pbilopomenéidcirco oa um fuu Gortinio^ poftulantium vlibusad bellum concefliffe quia ficbeisadosdi figentibus pretoren priuatam vitam degeret:fib ocio vehementer abhorrebatt prefertim cu imperatorias artes 8 lt;nbsp;militarem virrutelupra ronem omne ufu amp;nbsp;exercitacone tenendam libi eße cenferetÆcut amp;nbsp;fcitu illud Ptholomei déclarant Islam quibufdam per eximias laudes illu extollentibus:qui exercitii quotidianis 'exerciciis agitaret,amp; corpus la boru amp;armo^ftudio haud torpere lineret. CRuiS nam inquit regem admiret qui hoc etatis non re ipG fe cdprobet acobflentctive/ rd meditacone 8lt; cogitacone ducat.Hoc igitur grauiter ferentes feqi proditos ar] bitrantes extorre eum facere conati fut. Quod Ächei inhibuere Miflo ^legalopo lim arideo pretore:qui licet Pbilopomeni aducrfareëicum eo de re p. cotencionc habere folatus illum damnari minime premist.Wianc ob caufarn Pbilopomene ex tra fixos ciues habitus multos ex adiacentibus vicis ad defcdloncm concitauit eos allegare docens g gt;ex initio neqi illis tributa penderent*neq; Megalopolitano^le gibus tenerent necp eo^ luris effent, ea dicentibus illis aperte fe patronu admto' rcm$prebebat;fimul$in /hcheos fediciofim ciuitatem perturbabat Hec autem

ocr page 303

pofterius adlà in Creta belfum pro Gortinio^ caufa gercbant:non vti Peloponen lis aut ex ßrebadia natus homo non Gmplici quodam ut ingenuo belladi ritu: fed Cretbeßu mores induens: 8lt; illo?/:verfutas fraudes furta amp;nbsp;infidiofas in eos vfur pas artes.Ipfos contra ueram periciaminfipienti ac lam Calliditate contendentes puellos demonftrauit.Rebus igit magnifice gcAis lingulari admiracone amp;nbsp;nomi nis claritate celebratus in Peloponenfiu relatus Philippum aTito debellatu offen dit. ©nabim quo$Aebeozp atq; Romano^ armis implicitum aduerfus hunc dux creatus naualem aggreRiis pugnam Ppamynude cafus cucurriffe viCuS eft:fue longe deterius virtutis opinione ac gloria maritimo congreffus prelio:attame no nulliqui Epaminonda fegniorem idcirco extitiffe tradunt:ut fuos deguftare ma ris emolumenta ciues patereturme proftatarris militibus nautas ut inquit Plato corruptos fenGm baberet. Et ita ex AGa 8lt; infulis ultro re inferta reuertiffe Pbi lopome:pedeftris pugne fcicncia ad conferendu:mariquoq? certame fatfore fibi ipfi perfuadens exercitatoncm intellexit:8lt;qualis virtutis portio:quanta omnes ad res affuetis facultatem adbibebat:no modo eni in ipfb nauali prelio propter im periciam minus habuit.verum etiaquandam nauem famofam quide ceteru ab an nis quadraginta peruetuflam deducens expleuitiqua fatiscente magnu nauigan, tibus difcrimen importafle.Ad hec cognito qui boftes per ipbus cor.temtum per' indeacexmiri prorTus fugatis fuperbe Gtbiumobrediffent:confefl:im in eos vi doria fparfbs diffolutos ue haud qua$expedantesannauigat :deinde nodu mili tes adducensimmiffis intra tentoria ignibus:8lt;caftra incendio uaflauit :amp; mul/ tos obtruncauit. Paucis poft diebus.cum per afpera queda loca iter ageret:dere pente Onabis interuenit. Que restantu Acbeis intulit trepidaconis'ut ex locis difficillimis amp;nbsp;in boftium potcftate conditutis falutem defperarcnt. Paululu inde fubOftens ac loei ingenium ocuüsamplexus ftruendazp acierum fblerciam furnum in re bellica faftigium obtinere demonflrauit.Paulifper nanep multa pbalange amp;nbsp;ad prefentis loei natura accomodata rfacillime nullo tumultu ancipitem ftatum ac penculu propulfauit.Turn boftes aggreffus late fufbs terga uertere coegitPo, ftea vero $ profugientes non diredo quide ad oppidu curfu fed aliumalia palan, tem amp;nbsp;difperCos cermt:cundis autem ager propter faltus 8lt; collis frequentis niquot; mium fed equis fefe perflucnta vallcfcp précipités prebet fuosab infequendo reuo cauit:^ nodum ad uefpcrafcente caftrametatuseft. Promiferat ent boftes fefe ex fuga in urbemGngulos binos ue per tenebras recepturos.Complures igitur ex A ebeis per ripas 8lt; tumulos circa menia cum pugionibus ex infidiis locat: bic plu' res ex (Dnabidiscomilitonibus cccidcre:ut qui minime conferti pariter regrede , renÈTed uelut vniemep fuga obtigerat inftar animi fubipfa urbe captabantur in ipfas looftiu manus incidentes quibusin rebus cum greci SCfuma cum caritate compfederet:8lt; magnificis intra fpedacula honoribusconfequereturtTitu bono risauiditate flagrantem tacitus dolor inurebant quoniam romanu confulem mai ori $ex Arcbadta natumhot em penes fiebeos admiraconedigna didabat:cum amp;nbsp;beneficio^ magnitudine no mediocriter antecelleret:qui vna precoïs voce gre ciam priftine libertati reddiderit:que Philippo amp;nbsp;macedonibus fubieda feruiret Deiride Titus depofito cum Onabide bello pace pepcgit.IXIec multo poft (Dhabis Etbo!o2p fraude interceptus occidië. (Qua ex re Sparte perturbatone orta. Philo pemen occafionem naduscum exercitu eos facit impetu :amp; alios vi alios fuafione adducenseu Acbeis ciuitate compofitam adiunxit.quo fado Pbilopomenis no, m?napudacbeos mirifice illuftratu eft.Quibus ex tam pr^clara ciuitate tantum dignitatis tantum poteftatis vindicaret baud eni parum erat Spartanumciuita tem Achaie partem effeciffe. (Dptimates Lacedemonio¥ Gbi dcfupfit.qui eum

ocr page 304

libertatis cuftodem amp;nbsp;defenfatore fefe habituros elle in fpem venerant Quapropt venundatis Onabidis edibus amp;nbsp;{uppeUedile in xx*ac centum talentu argenteum redad:is:eius illi muneris erogandi decretum fecere. Miffi ad cum ciuitatis no/ mine legati.Vbi Pbilopomenis integritas 8lt; abomnilabe purus animus enituit Quippe non modo videri fed effe vir optimus ftuderct.ltaq;primû Spartano^ le gati tali viro ne uerbum quidé facere de largitate voluerunt veriti autem inter fe reluctantes bofpitem eius Tbimolaum interceflorem pofuere. Deinde Timolaus ipfe IVIegalopolim profectus 8lt;cu Pbliopomene confiliG agitas'cepit aufteritatem eius(ermonis 8lt;boncftam fimul amp;nbsp;tenuiffimam vitc frugalitatem intueri. Quib cum ad inuictos ipfius mores pecuniam nullo pacto penetrare pofle intelligeret d munere quidé fregit fifentiu:ficta vero alia ad (e veniendi caufa ex vrbe concert Rurfiisac fecundo miffiisidem paffus eft.tercio regreflus vix affari aufufep pro ptuseffet in eum ciuitatis animus explicauit. Pbilopomen verba comiter aciocu de accipiens Lacedemona peruenit.(Quibus confiliG prebet: ne amp;nbsp;amicos amp;nbsp;bonos viros largiconibuscontaminare querant quia illozp virtute vel gratis frui liceat: fed improbos 8lt; eos qui ciuitate in fenatu amp;nbsp;conteconc quotidianis fedicdnibus amp;nbsp;ditordus eruendos corrumpendos efle:amp; acceptis preciis ore cempreflb min? turbatum atcp tumultuatu eant. Longe eni preftantius effe boftibus dicendi li, cencia adimere :$amicis:bunc imodu Pbilopomenis ad pecuniam fplendorappa ruit.Diophanes deinde ^cbeozp imperator Lacedemonios nouis Rudere reb, au diens eos fuppliciis afficere volebat. Atill icontra ad bellu intenti cunctam Pbifo poneffum perturbabant:conabat vero Pbilopmoen miciorem hominem reddere' iracundiamgfedare .'temporisgcnus docens.Quo rex Antiochus amp;nbsp;Xomani ta intractis in terra grecia exercitibus fublimes animis incumbant:oportere prefe (tum huc mentem buc cogitaednem vertere. Domeflica minime comeuere.(Que dam vidente diffimulare:amp; ndnulla bec obaudire .'Dicta hec alpernatus Diopha nes vna$cum Tito Laconicos finesingreffus confetimad urbem commeabat Quod Pbilopomen iriiquo ferens animo opus ron fare legitimu aut ex equitatis diligentia fed ingens ingenti fpiritu confectu aufus Lacedemonem aduentat.Et Acbeo¥imperatorem Et iRomano^cconfulem horno priuati iuris excludit?ciui /' les tumultus fopit Comune ut antea Lacedemonis Ratum iterum inducit. Pofte riore deinde tempore cu preturam Pbilopomen adminiltrauit qiiadam eo2/: cub pa Spartanos reduxit exules:8lt; Lacedemonios.utquide Polibius fcribit octua, ginta ut aute AriRocrates trecentos amp;nbsp;quinquaginta interfecit.^ menia diruit amp;nbsp;magnam agri partem interceptam Megapolitano^ iuri adiudicauit: quicuncp 'ab tirannis Spartana ciuitate donati fuerant (Dmnes m Achaiam migrare luAit tribus milibus dutaxat exceptis.Hos cu ex parte difccdere neglecto iperio nolurf fent:vcnunderit. Poflmodu veluti in rebus infultans hifcc pecuniis Megalopoli porticu edificauit.Saciatus demu 8lt; expletus Lacedemoniis:amp; indigna oporef, fas Calamitate calcansimmaniffimu amp;nbsp;iniquiflimu in rem p. perfecit opus.Licur gi cni inRitucdne deleta amp;nbsp;omnio fublata pueros ac pubures immutata patrie di fciplina Achaie moribus 8lt;ritu informare coegit.Hos eni inter Licurgi legem et inAituta haud un^ mediocre quippiam (apcre poffe. Nunc igiË ex miferia^ ma' gnitudine quali Philopomenem ciuitatis neruos concidendo manfiieti humiles amp;nbsp;dimiffifadi fut PoRerius tame petita ex Romanis venia ci udem acbaic inftitu, cdnem fugientes :ritus patrios atq?preccpta ficut ex tot malis amp;nbsp;tam corruptis moribus fas erat. Recuperarunt amp;nbsp;reftituta fut:romanis deinde adiierfus antio chum bellu in traciam gerentibus Pbilopomen angebat animi qui eo potiffimum tempore priuatus acheorum duxnd effet .Quo antiocfus ipfe calcide reddens in

ocr page 305

tempeftiuis nteptiis ^ üirginisamoribus Ocia tereret. Sirofy nullo fparfos ordigt; ne fine prefecÆis intra oppida fegnes amp;nbsp;deliciisimmerfos federe fpecŒaret.Ad Mo nianos dieftare (olebat.VeAre equideminuideo uiamp;ric.CUam ß mibi ut ducatG Rerere inprefentiarfi obueniflet bodes omnis intra uinarias tabernas obtruncare 4ntbiocno deinde diperato Romani magisat$ magis grccie rebus incGbentes. Ihcbeos poftetate qua$uerfum ambibant:Iam enim primores urbium fumiffiores eranthahibnmiu uires tum fortuna latferebantur. lam prope finis aderat:quo felicitatisambitus aduentabat.Turn rbilopemen boni ac periti more gubernato hsad undarum incurfum firmiter oblidens :tum cedendo tum fubinclin^do mo derabattir. Hi autem plurimis difeeptatiohibus quibus 8lt; dicediff agedi ius in eratieosad tutandum libertatem allicere conciliareue omni dudio cotedebaticu Infteus Megapoli ta inter Acbeos promptiffimus amp;nbsp;Igomanozf femper dudens partium iKlulia m re Romanis aduerfandum aut in fenatu c,uippi^ ingratu agen, ^meflecenferet.'Pbilopemen taciturnus audiebat:8lt; dicetem grauiter ferebat 1andern ftimulante ira indignabundus ad Arideu conuerfus quid nam bomo in, quit grecie fatum infpecdare properas Poft bec romanorum confule Manlio cum Anthoebum profligaret amp;nbsp;lacedemonioru cxules reduci Gneret:petente ide etia poftulante Tito:Pbilopemen inhibuit baud cxuli bus fane obftiturus fed fibi amp;nbsp;ac beis mon autem titi uel romanoru gratia fadurn illud adferibi uolens podmodi ipfe creatusimperator eiecdos in exilium reuocauit.Sic enim magiftratibp ex ani morum elatione litigator aliqua ex parte at$ contentiofus eratPhilopemen:fep, tuageßmum iam natusannum amp;nbsp;odtauum iam creatus imperator in fpe deuene, tat non folum bellorum expertem eam fe deducturum prefecturamifed uite reli, quum a rebus gerendis ociofum quietum ue fbi datum iri .IMam Geut tabefecnti, bus corporum uiribus una 8 lt;nbsp;morbi ipGcontabefeunt. Sic amp;nbsp;in grecanicis ciuita, tibusdiminuta potentia contentionum Rudia ipl a delinebant Verum enimuero fors inuidaicum perinde ac pugilem egregia currendi agilitate uolantem fub iffi iam uite metam aduentantem precipitauit ad tcrram$deiecit. (QuidamiFreque fi conuentu uirum quempiam idoneum fanc ac imperatorem preftantem laudibo efferebant:quibus Pbilopemen.Qugt; nam ait modo eius uiri digne habenda men tio eftqui in hoftil poteftatë uiuus peruenit Paucoru interiedltone dieru Pma, crates Meffenius homo cum priuatis cotentionibus Philopem?ni femperadu^rf« tusitum uero inprobitate ac flagiciis alioru odioinrgt;tatus8lt; iHcffimautabac, beiS deftiterit induxerat 8lt; uicum quem colonidem appellant mox occupaturus 8lt; in potentem redacturus nuntiabatur.Porte pbilopemen argis id teporis fe' bricitlns, Ea ut ad eius aures peruenerunt Megafopolim plus quadringenta fta' dia die una contendit:eo ex loco ut fuccureret euetigio equites accepit ii ciues illuftnffimiamp;quam iuuenibus uigeutibnf ^ annis eximia quadam PhitopomeiS beninofentia amp;nbsp;pietate fecum miliciam fponte ferebat Meffaniam itaepuerfus adequitantes ad euandri tumulG ob uium abicere Dynocratem Marte coHatoed fundunt infdgam? uertut:quingenti milites quibus MeffeniorG fines tueri da; tum erat auxilium laturi fero aduetant :quos ut afpeAant iiqui modo fuperati fugerant ftatim per colles congregatur Veritus Pbilopeme ne bodes circuduRj clauderetur fuorum faluti confhlens reuocatis equitibus per duriTimiloca fefe re cipit.Ip^ in extrem)agmine fepenmœrj inaduerfu fefeiferebat bodem: cucdis in fe pelhtiens.Cum tamen congredi nullus auderet 8C uociferationibus circum agitatis curfibuseminus uteretur. Miltotiens igitur alifteus dumGngulos intu tum iuuenespremittit inter frequentes ab incauto folus boftes deftituitur. ßlec (ic conferre quemy minumcepit auditia-procul tantumilibus pulfatus;cum ad

ocr page 306

lapidosos précipités ue locoS vrgereë.'nunckuc nunc illuc crebris perfofTum tfe^ ribus equu agitabat.Mee vero feniles anni aut mgrauefces etas quo minus félste compareret. VHi fibiimpedimento erat. (Quippequa permultum exerciti laro, bus alacre ftrenuairg reddiderat. Verum cum debilitatu ualitudine corpus amp;la graue ac peregrini itineris amp;nbsp;viazp longitudo fatigaffetiequusoffenlo pede eum; deiecit ad terram .'quo cafu duro guide at$afpero cû vehemés atrorxcp capiti do'; lor irfhgerct ali^diu intercepta voce iacuit.Illum igiëbofees expiraffe rati. Vet, fa to corpore fpolia rapere ceperut. Poft^ auté caput attollens oculos aperuit ca' tcruatim irruentes manus i tergra inflexas colligant amp;nbsp;ingentidedecore amp;nbsp;cotu meliofiffimis uocibus bomiem ducut.Quem a Dinocrate bifce probris affec^m iri ne in fomniis quidem vn^ ab ullo fperatu eft.Oppidani hoc accepto nunao mi, rum imc du elati ad portas confertiffimi congregant:ut vero Pbilopomene prêt glorie fuperioris rerum geftarum triunpfo^cp dignitatem raptatu compexere maxima ex parte ob ortis lacrimis miferantes condoluere .$ubinde exiftimantcs 0caduceg in fide fermo emanauitireuocandu effe prio2p beneficio^ memoriamamp; libertatis qu^cicdo (Drabiceliranno Ebi reddit.Pauci Dinocratis gracie äffen'. tantes torqueri bomiem 8 lt;ut infeftum inimicu 8lt; implicabilem necari lubebant Terribiliorem ipf i Dinocrati fi euaferit fore a quo ta ignominiofe habitus amp;nbsp;inca ptiuitatem redadlus extiterit.Ipfu igit in fubterraneü ferunt domiciliti :cui the' Guro nomen indideruntmeg; auras neg; lucem extrinfecus excipiens.Cun$ fores nullas haberet laxum immane obtrudentes includunt:vbig circtilocatis militibus deponunt.Interea equites ut fefeex fuga receperat comparentcsnuf^Philopo,'. menem extmdlum effe credentes:dudum fubftitere iadatis late vocibus homine rcuocare. Ing uicem fernones edere'iniuftam profecto turpemq? fibi falutem ue dicatam:eo2pimperatore bodibusomiffo.'qui ipfb^ gratia ne proprie quidem vi' te pepercit.deinde progrefli accurata indagine cuncta perluftrant:donecilliusca ptiuitatp accepta nuncios ad Acheozp oppida dimifere; qui permagnam eam infe. licitate facientes virum ex MefTeniis miffa Icgacoe repofeere dccreuerut exerci,-tum interim apparantes.Hec quide apud Acbeos agebant. At vero Dinocrates Philopomeni tempus ^ maxime falutare metuens vt Acheo2 f apparatibusante/ uerterct:vbi primu intendentibus tenebris IVIeffeneoz/:uulgus abrcefliticarcere -aperit, feruu publicu intromittit °Venenu afferre iubet^donec illud epotarit pre'' fentem affare mandat. Philcpomen clamide obuolutus decubabat mo Copore qui' * dem vezp triflicia amp;nbsp;mentis eftu tenebat. Lumen itac^ amp;nbsp;homine propius ciivene ni calice adftantem confricatus : fiquid de equitibus prefertimq? de Lycorta, audiflet cum percontat, relpondente homine euaßfre © plures.capite ante luit et comiter intuens homine reeffe inquit dicis fi omni ex parte nobifcum infeliciter a, dum no eft.Mee alia emifla voce venenû haufit:8lt; iterato recubuit.MecuUa po, coni pertubaedne exhibita ftatim adiuuante morbo extindus:cü primu ad lache os de Philopomenis interitu perlatum eft*publicus meror amp;nbsp;ludus ciuitates ha' buit.Qui per etaté ferre arma poterant GmuI amp;nbsp;vrbium primâtes Megalopolim eduenientes nulla vindide moram facere:fed deledo imperatore Lycorta fines Menenio^ingreffi:eunda ferro igni$peruaflantidonee concordi coGlio ciuitas Acbeos acciperet. Dinocrates hoftilem occupans feuicia;necem ipfe fibi CQnfauit Quicungi occidendo Philopomen affenfu tribuere:ultro vitam finiere . Quisquis eum torquenda eße cenfuitreum Licortas in uinculis cdiecit.pcftq? uero eius ca dauer obuftum amp;nbsp;compostis in vrna reliquiis cadra moueruntind quide confufo aut temerario incedendi ordine.Sed triumphali quadam amp;nbsp;vidrici pompa facris parétaÜbus immixta:cernere erat eofdem amp;nbsp;coranis oruatos amp;nbsp;lacrimis afilidos

ocr page 307

toîligati Tubinde ducebantur inimici vrna pre corona^ amp;nbsp;teriorum quaqi uerfum pendentium multitudine vix apparebat. Blanc ferebat imperatoris fih? Polibius circnmftantibus Aebeo^ viris primariis:8lt;exceUetiffimis milites armis infignes ornatis fequebat equis:neq?ut in tanti viri luAu merentes necp in victoria exulta tesÆx mediis vrbibus amp;nbsp;vicis multi mortales obuiam perinde ac ab expedicone reuertenti prodibant amp;nbsp;beniuole falutato vrnam attingentes IVIegalopolim fre' quenti comitatu deducébant. Vt vero grandiores natu mulieres ac pueri fefe adquot; uentatibus immifeuerunt:ludius vniuerG exercitus fufoiria querimonia vocifera tones ad urbem uffy peruenicbant. Pre defiderio cafus hominis acerbiffime feren tes. Simul q; cum Pbilopomenis iadlura amp;nbsp;maieftatem amp;nbsp;faftigiu dignitatis int 4cbeos tenuiffe reputates.Sic pro meritis fumma cum gloria humatus eft circa monumentum Meßeniozp. captiui lapidibus obtriti fut. cu$ftatue illius permul te amp;nbsp;ingentes pro ciuitatiï'decretis honores extarent: Romanus homo in euerbo ne coriritbi cundlas diruere conatus eft: ilium non fecus ac luperftitem Romano' rum boftem atq? maliuolum infedari gloriabundus .Verum eius rei diffeminato rumore ac multa in calumniatorem referente Pobbio :necp Manius ne$ legati bo noresclariffimi viri deleri paffi fut.tametG maxima Tito amp;nbsp;Mannio impedime' ta infeftus obicciffetæteni ilh a commoditate virtutem:8lt; boneftum ut par erat abutilitate reaeprolt; ^officio diftinxerunt:cum biisqui de nobis benem^riti fut ^ercedem 8lt;gracia abipGs in quos bénéficia collata fuere. Bonis aute decus amp;nbsp;bonorem abonis referri debere exiftimarent 8lt;de Philopomene quide badlenus.

atoris in vitam at$gefla Quinti Fhmminii incipit feliciter

ji


p^fypER RVBERTE {uauiffimecu ex labore in ocium


të^el inuitus incidiffem cuius ron€in prefentiazp tibi redde „^nftitui exercendi bmul ingenioli ac memorie caufa • Titi gumti Ffamminii vitam Plutarcbo latine conuertere ag, 'b'rni^m rvlt;Ylt;a TttnlqfvC u.n«1 aobotO q~nvn r,/,/«ivt,-


greffus fum. Nam quid melius nihil agens agere poffum, ^bi expiofa fecordia plerof$fortaffis aliqua ex parte dele fyre amp;nbsp;mihi certe ipG non mediocriter prodeffe valeamamp; ^teru cum te litteris 8lt;grecis 8lt; latinis egregie preditu -inprimisoccurrifti :ad quem hafee lugubraciunculas mit eCterem.Tibi nimirG in utraq? re cum alia permulta.tum princeps philofbpho^ te, Jftimonioeft Ariftoteles. Is eni antea (entis incultus horrens per latino zp Gimna, fia uerfdbat:ut qui propriis exutus indumentis:nullo dictionis lepore aut ameni, täte ledorem alliceret.Nunc autem tua cultus eloquentia tuis florens ornametis

tua$gratiffimus fuauitate uifetur legetur amabitur.Que res tibi quidem decus 8lt;fempiterni prgpagaconem nomîs.venturis aute ftudiozpfubfidium comparabit Nam perpetuo Rubertus in Ariftotele 8lt; maiori quide cum voluntate leélitabe' risrfempercp per pbilofbpho^ ora uolitabis.BIec vero ad tc miß baud ulla m ediuf fidius fpc laudis aut glorie. IXIec eni eo temeritatis 8lt; ignorancie deductus fum ut ulla tberfiti forme ac decoris laudem ab Wlixe tribui potuifle putem:cu Hu' merus illo deformiorem nemine Troyam petiffe cecinerit. Verum eniuero cum prudentinimum at$grauiffimum in omm re ludiciumtuum nouerim tu mihi lu dex cenfbrqi fis vehementer exopto.ut quid de me ifo expeUem in pofterum tua auctoritate velut oraculo quodam aut comonefadlus aut confirmatus intelligam

ocr page 308

Quod quidem ad anusamice amp;nbsp;beniuole fufeipiendum tua te feio perfuadebit bu manitas amp;nbsp;manfuetudo.Quazp rerum palmam ita cundozp fuffragio amp;nbsp;extimacio re reportafti. Vt nicbil quod auxiliü aut conGliu depofcat abs te pûtes alienum. Accedit inter nos neceflitudo quedam atep propinquitas'ex viro antiqua virtute ac difcliplina preftantiffimo amp;nbsp;etate nofcra clariffimo Cbrifblora'ex eius opera amp;nbsp;Iiberalitate manauit quicquid gaecaru bifee temporibus litterarâ noftrates bau/ fere ille co munis Vtriq? parens dulciffimufg preceptor ardiffimo nos ita quodam cognationis genere cociliauit :Gcuti quos vno procreatos genitore eaderrep ortos familia cerniir us (Quid plura 'IpOim iam PlutarcbG audiamus quem ita leges vt ipfu in roftra fub tuu mdiciu fcueriffimag cenfura amp;dudlu exiftimes atepppedas

Plutarcbi Hiftoriograpbi greci De vita atq? geftis. T.Q• Flamiuii Historia In Latatinum rerCuarinum Oratorem traduUa Incipit feliciter

#dIL0P0MElNI .T. quintum Flamminium compa' Ijamus.Is quali flatura fuerit ab erea licet imagine cerni lique Rome apud Apollinem magnum e Carthagine adue/ -_um contra circGpoGta eft grecis inferipta litteris.Natu ucro buiufcemod iad iram 8lt; graciam celer fuiffe tradi tur^baud tamen ad utrang rem fimilis.Nam in punien' do mitis ae minime pertinax:ad gratificandum efficax 8lt; lt;£lt;Qifriduus quibul^ beneficia contulerat:perindeac recepif' let promptus amp;nbsp;^rpetua beniuolentia affe^usiquod ii rem pulcerrima colendi 1conferuandiqi caufa effent.bonoris 8lt; glorie cupidiffimus prcftantiffima queg; at (p eadem maxima ipfe agere volebatdonge magis beneficium affectantibus ^ ero gantiLus gratulari fblitus quod illos virtutis materiam:bos autem glorie compe titoris duceret.Cete?/: cum multa amp;nbsp;ingentia romanos implicarent bella iftatim ^abineunte etate iuuentusad res bellicas inflrueretur. Titus mores ac difcipli

nam affecutus militarem tribunus militum fub marcello confule in eo quod aducr fus Annibalem gerebatur bello primam egit militiam. Peft^ voro Marcellus per infidias morte oppetiiffet:captoitC2/: TarentoiTirus eius prouintic Ægt;fedl? créa tus plurimu gfe fplédore vero minus in admiftrada indicia ^bello oparauit^Qua obrem ad duas colonias altera Narniam alteri cofam deducédas priceps defectusgt; eft.que res ad médias qualHam amp;nbsp;iunioribus tribui confactas dignitates omitte das tribunatum videlicet preturam 8lt; edilitatem illum extollebat ftatimqi in pe/ titione confulatus prona in fe babuit luffragia.Fuluius tarren amp;nbsp;Manlius tribuni plebis ei magnopere relidebat ;iniquum ede afferentes luuenem virum ad vfurpa, da fumma dignitatté preter leges irrumpere: qui ad lacra reip. mifteria nee du iniciatus accederat.Ea propter fenatus fententi^reiecit ad populG. At populus Tbitum eueftigio triginta nendum annos natum confule cû fexto Ellio deßgnat aduerfns Philippum ac Macedones bellum fbrtitus eft . In quo deligendo roma' nis idcirco rebus fortune fauor alpirauitquod greci bomfes non tam bello ac viri bus ( ^facundia amp;nbsp;comitate vincendi captandigi erant. Quippe Philippo cum ad propulfandam pugnam fat effet Macédoniens principa tus ad luferendum etiam ipfa grecorum potentia lue omnino phalangis inftrumentum durante bello vires fumptus inpenram refugiGcp fuppeditabat Nec profedlo nib difudlis a Pbillippo grecorum anxiliis in co bello vniusprcln opus extitiffet. Œrecia queq necdum,

ocr page 309

^.Omanis mèlità rébus turn primum gerendis implicita nifi frugi natura duce amp;nbsp;eloquentia magis quam uiribus fretam quicp oracione ac lepore tum monendo tu audiendo bomines alliceret 8lt;lufticie rigorem feruaret nacfta eOet non facile pro fuis alienigenam optaffet principatu. (Que omnia in eo extitiOe uiro fuo gefta de, datant.Ceterum cum {hperioresaudiflet imperatores tum P.fulpitium tum P uillium tarde in Macedoniam profectos dente quocp bellu adminiftraßc eofq? mo do pro locis leuibus preliis modo pro uiis inter frumetandumaPbilippo fufos no eos duxit imitandos Ii enim cum omnem ferme annum dignitatibus amp;nbsp;officiis rei p.domi confumpOdent ad belligerandum poftmodum fefe contulerant.Titus fui confiilatus annum partim domi partimmilicie nequà$ ducendi ratus ampliorem comparaturus gloriam:quod fimul imperio cofularis affociabitur dignitas urba, hos magiftratus ac dignitatesomißt fratrem.Lutium cum daffis prefeau a Se, natu fibi in ea expeditione dariimpetrare:deinde ex iis qui in Hyfpania cum Haf drubale conflixerant:EHanibalem$in Affrica Scipionis aufpiciis profligauerant leAis tribus millbus adhuc etate robuftis amp;nbsp;ad dimicandumimpig ris tutus iri e pirum traiecit.'Wbi Publium cum copiis aduerfus Philippum metatum offendit Contra Philippus ubi Hapsus irrumpitfluuius pro datione dudum tenuerat^gu ftias.Et ne Publius egregium quic^efficeret impedimeto erat locoru afperitas Titus autem fimulatep exercitum accepit dimiffo Publio loca exploraturusadit. Ea funt uero minus ^ tempore munita. Ceterum arbuftorum pulchritudo quem admodum illis 8lt; fpaciofa filuarum uiredo ea$ pratoru amenitas nequaqua adeft inter magnos 8lt; celfbs utrimep montes uada profunda^ uallis deducitur :per qua curru at$celeritate par peneo Habfus elabitur qui omnem ferme radicem motis occupans prccipitem anguftam$relinquit in ripa femitam haud exercitui tranf, tu facilisfipro datione teneatur omnino infbperabilis .Brant qui circumducto 'P daffaretida pênes Imcum tramite habilem Tito aditum patefaceret. Ille ueritus ne longius a mari derilia amp;nbsp;inculta ingreffus. Tefqua detrectante pugna Philip, porebus in fectis quod 8lt; fiiperiori duci contingerat mare iterum ob commeato inopiam cohactusrepeteret fuma ope contendit per montis fadigia occupare tra fitum,At ea res nullum belli finem afferre nihilcp conducere uifa ed. Siquidem. Philippu^cum cacumina phalange teneret:obliquis undiq; miffilium atq^ Ggit/ 'tarumictibus.Romanos petebat-Acri pugna commiffa faucii 8lt; exangues cadut plurimi. Accedunt interea padores quidam indigene qui per quofclam neglectos foabbodibus anfractus exercitum fele duduros 8lt; tertio demum die in fumis con, ftitüere momtibus polliceantur fidei uero cognitorem confirmatore mep predite, Kè.Cbaropén Maebatanis erat inter Epirotas homo primarius plurima iRoma' nisaffectus beniuolentia clam eis ob Philippi metum fauens (Eui fide habita.Ti tusquendam ex tribunis militum cum peditibus iiii milibus 8lt; equitibus trecen tis mittit paftores illi reuincti precedebant.Inter diu quidem per cauernasamp; Io ca filuedria taciti (edebantnocti vero per lunam que femi pleno lucebat orbe iter agebant.Titus diebus quibus eos emifit ceffantem tenuit exercitu:adeo vt leui, bus preliis excitet hodem. Qua vero die premiffi fed coHibodefuper odetare mi lites debebant cu primu illucefcit:vniucrfbs 8lt; grauis amp;nbsp;leuis armature monet 8C tripartito agmine ipe per angudu fluminis margini rectas agens cohortes mace donibus quifefe per rupes oppofuerant coferitur ceteros qui duabo illati partito 'perlocozp peritates impigre adoriantur (mittit.exorto iam fole fumus montane more caliginis incertus procul afcendens emergebat. Is hodes eis ent atergo erat latuit . Iam$occupati montes erant. Romanis inter certandum laborandu$ fides ambigua a?rfabatur fpem$pro cupiditate fumebant.Podcp vero credens magis

ocr page 310

at$ magis aerem denigraretdamqB plurimis fcandens focioz; ignis effe ternebaf füblato clamore acriter incubant:ut boflem ad füperiora luga pelliceret.alii quo cp fumis de collibus contra inclamitet. Quas ob res in fugam cudi mox uerG fut Ët quia montis iniquitasultra mfequiuetuit:baud amplius duo milia cecidere. IRomani rebus feruis caftriffy direptis anguftiifg potiti inde per Epirum ea mo' deftia ea^ abftinentia trafcurrGt:vt camp; procul a mari ac nauibus effent nec vniuS fruges mcnfis haberet nec emendi facultas adeflet^ab eius cauCam regionis preda multifariam fibi temperauerint. Philippus autem fugatis more TheOaliam per^ currens abdudis quidem in montis incolis vrbes incendebat fuppeUediha veroq aut multitudine aut onere relinquebantur militibus diripieda proponebat rita yt quod5modo Romanis regione cedere videretur. Hec vbi Titus accepitefregia quadam liberalitate milites obserabat:vt derelida ab hoftibus loca perinde ac ^ pria peragrantes obferuarent curarent^. Cuius quidem prudentis concilii amp;nbsp;op, time difpofitionis frudum mature fenfere:Nam cum primu Tbefaliam attigere: eis fefe ciuitates fponte dedidere greci autem qui intra tbermophilas funt fpe ac defiderio afficiebantur ad Titum Achei Philippi focieta te repudiata cum Roma nis bellum aduerfus Philippum gerere ftatuunt: EHopuntii vero cum eorum vrbe etholi recipere ac cuftodia tenere concupiterent quang Rorranord arma iuuaret eos afpernati funt accito autem Tito ftatim fe illius fidei comiferunt. Pirrhus ca primum e fpecula omatiflimum Romanoru conlpexiffet exercitum dixifle trad, baud barbaricam fibi videri illam barbarorum aciem.Eos quolt;pqui obuium p,' mo habuere Titum eafdem emififfe voces oportuit. Ex Macedonibus enim audi' uerant barbarici ducem exercitus aduentarc:quiarmis eunda profternes omnes , in feruitutem detraheret. At poftea virum etatis flore virentem afpedu benigna greca voce ac eloquetia fuauem amp;nbsp;glorie haud inanis cupidum confricati ob eius Dcniuolentiam mirum immodum demulcebantur.Ceteri ciuitates obeuntes eius bominis ftudio 8lt; amore vniuerfa complebatiquod eas iam libertatis ducemƒHe cutas effe predicaret. Poftq? Philippu ad pacem inclinati audiffet: habito cu eo colloquio pacem illi amicicifa populi Romani ^ppofuit :modo grecos ab eius preb diis liberates fuo iure legibu^ viuentes Oneret. Quod omnino Philippus faduru fe effe negauit apud eos qui rerd Phi'ippi ftudiof i erat vulgatu eft Romanos aduerfum grecos fed pro grecis aduerfüm macedones bella gefturos aduentaHe. Dehinc cum cetera Tito tranquilla fuccederet in boecia fine ulla belli facie pron cifeenti primores Tbebano¥obuia prodierant.li tarn 8lt;fi macedonice partis per; Brachillelim effent tarnen perinde ac vtriuf^ fouentes amiciciä Titum bonorib' ce falutatd exierût.'quos dextera prenfbs benigne admodu aHocutustTituS inter eundd nunc fuma comitate percdtabat:nucde induftria nonnulla narrabat qp^ad ex itinere fele milites reciperent. EHoc pado vna cum Thebanis vrbem mgreiiuS efttquem cGid haud fatis collibuiffet arcere tame veriti futiquodnonparua lam militG manus fuerat confecuta. Titus attame perinde ac ciuitatein poteftate no haberet perfuadere Thebanis cepit vr eos ad fufeipienda Romano^ focietatc in' duceret. Ad idem quoq? faciundu cum rex attains orando Thebanis pelliceret fu pra fenedlutis vires:fua in dicedo potencia per quadam laudis amp;nbsp;glorie cupidfa tern often tare conatus: fubita inter orandu capitis vertigine aut humoris defcefu correptusamiffis lenGbus contulit.paulo poft nauibus relatus in aGam fupremu vite diem obiit.Thebani Romanis conceflere.poftea romam exedtibus a Philip' po legatis: fuos quoqp Titus mittit qui durate bello tempus fibi ^rogari ab fena tu impeteret:aut (altem ab eo pacem fieri decernat.Is enim honoris percupidus: ne alter fuffeclus ad bellu Imperator fua iUi glorié interciperet magis at$ magiq

ocr page 311

uerebaË Ceteri!eG eius amteo^ opera Philippus ex bis que ci! P^rquot; ^f^ petraffet eius adminiftratio belli ac imperiu Tito demandant. de re ubi lena tus decretu accepitfpe elatus ftatim in tbeffalia ad debellanda P iipp^ con;, tatus eft:fupra uiginti fex milha bominu babens.ex quibus P^^u quide lex lia:equites Lro quadring^tos ceperit Etboli: tantus ferme Philipp exercitus. Po^ nero ad foturamcaftris caftra collata futubifatu, erat vtrin^ periculu non vt fit trepidare duces inuicem:fed impetu magis amp;nbsp;glorie d^ ia e cop' ti.Romani macedones quo?/: in fortitudie ac virtute plurimu per

men erat uincere contedebat.Macedones G Romanos quos eer epe ¥,, mos arbitrabant{uperafTenticlariore alexadro Pbilippu fe emo a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.^

reWIgiturmty«ptoco^.^

celfuquod extrauaU u prominet intcpeftiuus afcendit. ex eo pr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^_r

de more ad concitandos fuoz r amicos contione or fus ^eresu i.^ fte obiecit auguria turbatus ea die preliu abftinuit.Poftridie an e

mollem acbumidu eius no^is auftrum verbs in caliginem nubibus profunde cam pos compleuerant tenebre. $ummis quoq; de montibus inter am orumca xaex fus delabebatur aer:qui mox inchoate die locorum factem obduxera '(Qua pp quirpeculandi8lt; infidiandi gracia utrinep prodierant moxmmœmillabent^pre lium acre cd mittunt ubi nunc appellant canis capita enimDen „enicunmip ui mutuo colles prominet:quibus ex forme fimilitudineid nome extat Xum iter locorum iniquitates varie nue fugando nunc fugiendo fierent mutationes a ora' tibuscadentibuscn e caftris amborum immittebantur auxilia. .Cumep in clare c teiam aerequegefta font cernerent tota fenis Ggna conferunt Philippus qui dex tro preerat cornu ad teftudinem ftrudta pbaldge e fupenoribus locis enixe contra romanos infertur cuius grauiffimumimpetum nec ygt;(i romanorum renui imi fufferre poterant .Interea cu locorum afperitatems ^montis iniquiiu$acon are phalanx 8lt;denfa prodire acie qua in re totius agmim uis roburepco i q turbari ac difegiGniftrum cornu cepit Quod ubi titus animaduertit defperata aliorum uidhoria hue fuos acerrime concitat.Qigppe Macedoni us utuiri^ uiro confererent impedimento erat armorum onus.Phalanx enim quoad men racon iunda premat 8lt; teftudinem vno conferuat ordie ficut inuicStum quoadam ^ima faas gerit uires.Ceterum ea diCfoluta cdpage uniufeuiufeprobur ac fortitudo ^o pter armature genus ammittutur que prius connexis mutuo partibus ucbemete pollebant,His uerfis romani alios fugietes infcbt iri alios interpugnaaum i cur rentes ex obliquo truncate (Queresita ultores dliccdones pr^ngauit ut repen teproiec-tis armis fugam capetcerent.ln eo prelio oAio milia hoitium ccci erecir eiter quincp capta .Etbolorum uero culpa.Philippum euafifie contigit .qui Koma nisadhuchoftem infequentibus prede fe fe ac diripiendiscaftris acaxerat ita ut redeuntes illi nihil oftenderint. Quamobrem grauiffimis inter fe co^ume list primum difceptarunt:ita ut merore deinceps Titum angere non defifterent.i totam eius uieftorie laudem adfcribere grecosqp ita rumoribus occuparet cu ro ete id facinus celebrarent primos.Etholos fuis carminibus feriberent. Exqui bus hoc eundarum ora uolitabat epigramina fletibus et bulbo indecores terdena uia tor rtbeffalie oppetimus milial hoc tumulo. Mitte fubËtholu domiti et uirtute latinum.(Quos 1 itus inmenfa duxit ab italia.Emacbie cladem ttuxfpiritus ille. Philippi.Ceruorum curfu prepete lapfus abit Hec Alccus in rhil^^piuituperi umeddit in quibus 8lt;ceCorum numerum ementitus eft ea cumpattim canerent

ocr page 312

Titum $ Philippum acrius irritabant.Qui Alceum carpets hoc cairren fui^àd iecit elegis.Frondibus amp;nbsp;uereri libro nudataviator Celfa ft alceo crux Gta inboc tumulo nec res Titum qui comparandeex grecis glorie fumo ftudio tenebatur non mediocriter afficiebant.(Quapropter negledli Etboli in pofterum cum ipfep 'fe bellum gerere ftatuiflet grauiter tulere Poftea cum per legatos fecum de pace Philippus ageret ceteras Ètholi ciuitates obibant pacempkilippo venundarida mitantes cum funditus bellum excindere amp;nbsp;ipGus delereimperiu liceret qui uni uerlam feruitute grecis opprefferat.Hifee rumoribus cum Etholi fbeios perturb baffent ad firmadas pacis condicones accedéte Philippo omnis exempta fufpicio eft Poftep enim fe ac regnum Titi amp;nbsp;populi Romano poteftati commiflet i^um fedus eft Verum Titus ei regno Macedonie reOituto ab grecia iuffitabftmere. mille talentis tributi nomine amp;nbsp;preter decem nauesuniuerfaclafle mulcllatumal terum ex liberis cius Demetrium nomine obfidem fufeeptum Romam mifit .(Quo quidem fadlo ipfu commodiffimeufum tempore amp;nbsp;impedentibusoccurrifle pen culis liquet. Rex enim Antbiochuscum poft res abfe magnifice geftasingeti par ta gloria amp;nbsp;viribusaudlis ad eundiorum pricipatum oculos adieciflet tum uero vehementius aduerfus Romanum in (urgeret imperii. Hannybal carthagine rP' fugus Romanorum inimiciffimus ad eum profedlused quem per fe alioquinha/ bude perfuafuad profequendutn fortune fauorem8 lt;affluentis potentie comtro dû afliduis incitabat ftimulis quibus acute ac fapienter preuifis nifi TituS ad co' ponédam pacem animû inclmaffct uerum intra greciam cotra romanos Phlbp' pus antea fibi pro cornui caufa belli fbcium afciffet ad Antbiochum qui ea temper ftate duo maximi ac potentiffimireges erant profecto non minora ^fecûdi belli punici temporecertamina pericula^ Romanis impendiflent reftabant.ll^cuc' ro eu utriuf$ belli mediam amp;peroportué quidem pacem TituS mterieciflet ita ut priuf^quodaduentabat inchoaretur prefens abscideret faeftum eft ut extrema ,quidem (pe philippum prima autem priuaret anthiochu. In fpe dece ab fenatu md fi legati Tito con{ulebant:vt ceteris liberati priftine reditutiscorintbus calcis ac demetrias preßdio impoGto feruarentur quo tu cior aduerfus Anthioebum emetit Tunc Ethol i per ciuitates apertis calumniis prorumpebant. Soluit TituSinqui' unt grccie compedes:predidlas nfy urbes eo nomine pbilippus appellare (olebat grecos quocp percontabantur fi nunc grauiora quidem aut leuiora quam olim vin cula collo gcftantcs gaudeant:amp; Titum perinde ac beneficium admirari pergit qui folutisgrecie pedibo ceuice nodo pdrfxitQuas ob res Tit? grauiffimodolore Compunctus legatos crebris induxit precibus ut ab his eciam ciuitatibusquo pfe; niffima gracia amp;nbsp;accumulatum foret beneficiu deducere prcGdia liceret. Jtaqpdu . agerentur ifchima amp;nbsp;frequens hominum conuentus ad ludorum fpedlacufu conte diffet utpote diuturniis laxata bellis grecia in fpem libertatis pacem fcftiscelebra , te diebus:iu(fo per turbe fonum filencio proceffitin medium preco itacp proclania uit. Senatus populuffy Romanus ac Titus quintus Tperator amp;nbsp;conful Regepty lippo 8lt; iVlacedonibo debellatis fine cuftodiis liberosimunes (uo iure viu^teslO re pmittût Corintbeos locros Phocenfes Eboycos Acheos Pbtiocas Magnetos The(alos Periebos. Principio quidem euhon ad omnes ea vox aperte pucniflet ingens motus eft in theatro fremitus'mirantiû inter fe hominum didlaqp fafcitan tium 8lt;pronuntiari rurfus orantiü Iterum fedato tumultu preco ita clara pronus tiauit voce vt per uniuer(bs eius preconii clamor ierit.(Dbcuins rei claritatem' méfus quidam amp;nbsp;incredibilis ftrepitusad mare ufcp delatus eft.Nulla inde certa torum habita mentione cûdli affiirgütftudieg profihüt;8lt; Titi dextram amply antes ipfum grecie fotera ac defenforem (alitabant,Tune ideuod fepe numero de

ocr page 313

inmerira vàcfëm-a~Ènitùdirièê6meitëratirôfetcèmte^^qùitytè fupèruolabant iri ipfódècdérè théattO caitiÈ réi eauG côrfcifïu^ aèr èxtitit.na eu V0x,pmakriaeditukipfiu^vi diriuhamp;asaer nul1am tirantito firmitatem teffiamp;y Verum eufn idcirco Idbricuè haas Gt aués pèrindéac ad inanè pèriiènenntdëlà bitar AutmèdiuCidiü^èdàfàôtisamp;itâng fagita qù^am Caucie tètftrm cidunt.Potèft amp;nbsp;quidam aeris ficut amp;peUgl vertéx effe quiuiolento cyr^uagat impètu.titùs tante multitudinis frequentiam c6ncur(uqBprospiceris nih ma^rë feGibduxiffet tot ädiep fimdlinundantibus profcéló^feètÆ riequrfetQui V, gruente hm hoamp; circa titi tabernaculd cUmarè dcftltèrIt:amicos autciues 0, tioresut fit longosdegrcctafermonct^cdebint:quehbertatisgtacu totcofe,is lamp;si^d.mtaamp;Mitèiiitfabdi, dfe

amp;TOrèÈtatorestafefterite OT autly^a tfrf^OT^^i^., umueHicauent.Nirticum inter harriines fottitudj atcp prudentiapè rà 'q, dammitenttam excetonsbonéftatis E^arpbas longé rarior luftitiy^t^éq^ tas.$iquidem hgcMai lÿWri Niide /^cibiade bdtéquidem a^mifyr^ terra maricp dimicantes uinëetënörant .Suas autemuy^^as ad ge^^fé^ti fitaiïdi amp;hóntftattë ufêffiaècöifi ffiödaré n^iébant.Naprèterres M^aw^ ftasWtdniualé SaUinine Ptacenfe pfèUtberirópbdarum ^^rim^^^^^ pika Cimonis opera uniuerCas gtedam pugnas abipGus Ceru^utem ^rfeciffe.. ftatamp;unumqugt;dcptr0phedinfaipermtie ae dedecus exi amp;nbsp;;E .^m Alt bot l^ttateamp;;fe^rçt,eCT=^feÆ^^ mines exteri paraam fecum neceffitudinem « per exilem pr g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;à,

àtionembatèniés exquotum verbo aut tfto ullam ad 8^®ri^CT. ueniffe miratdG eftiipro^maximis adeolabortlms aepenciflis amp;nbsp;CT{ffi^ nlt;kad;tionetibefar.ntrfafaa re^e^c^o^^^^^

tanea Euere precOma.Simul mMmTi^Lenh^^l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peßdiä fabmouettt

mFIGamTilium ih tbräbam Ut ex oppidi^ ac 1'UTis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PAnteferat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tragt;

PubliusViUius ut cu Antbfocho # hter|dis greci§.§exolofiè euftodb iecitft itus ^bàlcidem prbfeaù^ indé hi Magnefià n fèÆbridà öeiié^ AœoS is retu gubernacula puWieXrd faüteeamp;tuitpopubs . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^Itdit annatati amp;

nimialùdoturà ptefeärödeGj^ati^ë ffi'Ë^hrçëtttiffiitàa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;faaN

ruimusÈreis libettatem predonisdlcé 0töndnc,aatt.ÜdJ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coricdiatèV

tatem iuftiam$conllitütte .illas mutila GmilBéniuoterit, , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;àùarà

difcordias ac^ditioNé^tè date exules reduCcrc. Q^ibdsre bërauam miriD iriamp;Mttti3Mtai te^atiti Atiuttatatf0ctttt,l^^

mum àcœËaUbertat cènferetut .Xenoctathem pbibfjp nbsp;nbsp;nbsp;prinuit^débine in»

Pabficumperttabere ttleXirforuffimmibd^L^^

\eos éxipra^^ëttàlàhtiàgrauttéË ammiduettit:]^! . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;orarias redgt;

\doXenocratesihcidrfet fdikim fertur: filii optimal ^m ^B^^omiriis nóri \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;do èïus ènivriópera laudibusUriulquif^ ptofec^itUt *0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tataaè litohfotattl

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tàmæçHentestômtàffltorés tëèffitè^

populi tue feditioni dedebant.Regèèquoep cum aliarum ^.ft .àiuuangt; @tâRomatoNimamp;taWamp;s« ti^.Q^tto^

tibus Raturé cUnäA Romano Subderentur imperil। Œetéruquot; nbsp;nbsp;nbsp;Ue

täte gtatiàn admodum (olitur Cum argenteos clipeos faam$'P geret.itaiuffit ihreribi.«laralouiS fobotaftudi^fh qiam mu ce q• ^teamp;iTiräamwisM« TitusËneades ßMouosmUh«€denat.Ue

ocr page 314

duce libertas oppida grcca tenet d%ppoliniquoq? auream iponens coronam in but modum ifcripßt.Hec tibi Latone ftirpiso preclara corona.Aurea ceCariem conté, git ambroliam .(Ruam Titus Eneadum duxingensattülit ipfi. Da pharetrate ui ro forcia gefta çamlam per Ifcbimorum celebritatem terr^ greciam priftina fo hertäte donatam {iu($reftituta legibus.Corintheorum ciuitati bis (altem afpex iße contingit primum quidem uoce préconisa Tito quemadmodu fuperius enar, ratum eft amp;nbsp;etate noftra iterum a Nerone:dum is in foro Corinthi c fugero con, cipnem babuinet ad popuIu.Verum bec pofterius Titus cum aduerfuS Onabim perniciofiffimu iJagitiofffimuircB Lacedemonium tyrannum longe pulcerrirrum atq? iuftifïimum beHu indx)anct:grecos.ad extremum (ua fre fefellit quod cu eu capturus exillimaretur baud uoluit, Verum idlo fecu federe (parten idigniffima feruitute copreOam omiferat feu ueritus ne diutiusdurante bello alter ex iRoma fuccedens imperator fuam illi gloriam interciperet.feu pbilopcminis honoribus emalus et contentiofus.Dum enim pbiloponiines uir cum ceteris in rebus greco rum ftrenuiffimus:cum in eo bello per quedam audatie amp;nbsp;fortitudinis opera da, rifTimustequafem Tito gloriam amp;nbsp;paresin Theatris honores apud Acbeos confe queretur nimirum Titum dolor angebat indigniffimu cxiAirrantem ut ArebaS homo finitimoru. ac exiguorum dux bellorum fimilcs JRomano conluli amp;nbsp;gredep pugnatori laudes deeuf^ vendicaret. Verum enim vero Titus aliam pro bifce re, bus excufatione afferebat cernere (eno Ené magno fpartlaoru exitio perditi iri t, rannum.Achei poft$honores illi complures decreuiflent nullus profero fuiS ad, equari pode beneficiis uidebatur vnico dumtaxat excepto munerc:qucd ei pre uniuerOs carum acceptuq; fuit Id autem eft huiufmodi Romani acceptis ab Nani bale cladibus eu uenundati amp;nbsp;per uaria difperß loca feruirertimille Educenti in grecia uerfabantur ii ex eo cafu cum femper miferabiles cu co uero tempore ma, gis cum ifti quidem filiis Alii fratribus Alii familiaribusamp; quod acerbius eft fer ui 11berie8lt; captiui uiamp;ribus occurreret, Titus qua$ moleAiffime ferretbaud tame illis quen$ priuandum effe dominu iudicabat.Achei cu eos minifquinq: col fatis in capita redeminent eoadius unum in locum vniuerfbs conscendenti nauem Tito rcdidere .(Quapropter fumma Titus alacritate difcefTit.Fulcbrahimiru bec dariffimorum operum premia ampliffimum uirum ciuem ornatiffim' amp;nbsp;amate patrie decent.Ea illius triumpho maximum attulifle fplendorem uidetur.Ii em qui mos feruorû eft cù libertatedoatur raGs capitibus, Pileati in triuplo titu fut confedbati.Specioßus uero fpedbaculu longo tranßuiOe ordine prcbebant eximie grecie Caffides Macedonice Pelte amp;nbsp;Sariffe .Grandemquo$ pecunie uim in co triumpho tranfiatam Hicanus peribet:defccatiauripondo tria milia feptingeta tredecim argenti quadraginta tria ducenta feptuagiuta.auroes philippcos xnii milia d.xiili preterea mille taléta que Philippus tributi nomine debebat.ea in po fteruRomani Tito prefertim opitulante ac perfuadete rcmifere Pbilipppo amp;nbsp;eu eo decreto fenarus Societatem lûxere: filium quoq? obGdem abfbluerfitJnde cam Antbiochus ingreciam in genti clade amp;nbsp;magnis copiis traiecidet ciuitatesadde fedamp;one folicitatas (editionibus perturbabat .quam quidem ad rem Etbolospo, puli iRomam dudum boftes ac inimicos fbcios amp;nbsp;conlpirantes habebat.Ii belli cau fam amp;nbsp;pretexum afferebant grecorum libertatem quibus cum liberi forent buiu' Tcemodi re haud qua$opus exiftebat. Verum cum ad id honeftiorem titulum non haberent iplum pulcerrimoatqp optimo nomme uti condoce faciebatÆiusita$ motus amp;nbsp;potentie rnmor cum vehemetem Romanis terrorem incuffiffet Man/ lius acilius conful amp;imperator 8lt;Titus grecorum gracia legatos eo miffi.exqui bus cum primum apparuit confirmatiores reddidit,languefcetes alios amp;nbsp;dubios

ocr page 315

cum faam iriis beniuolentiam perinde ac amp;nbsp;tempeftiuum aliquod medicamen ad hbuÆt in fide tenuit amp;nbsp;nequa in re peccarent aut perfide Hagitiofecp perpetra rent metuit Eu tarnen effugere perpauci quos lam pridem ab EtholiS occupatos amp;nbsp;corruptis penitus animis contaminatos offenderat quibo tametG ttus aegtej ^cernfe^t confero tamen poftea bello,pfos tueri ipfifcp propjems eße nuq; deftt tit.Poftamp; Antbiocbus apud Tbermopbilas yi^us falutem fibi fuga ^parans tra iedtmAßamtcÓful manus Etbolis partim obfid^ecaptis parti eos Pbi^ppo va, ftandos debenador$ demandauit Micedo turn Delopbas ac magnets tu Aeba;, manos amp;nbsp;Aper^tos nexare et abigere .Mantus poft direptaEracleam Etlolos in tra naupaaon obfideretquibus in rebus Titus grecoru mifencordia comotus ex . Peloponnefo ad confulem nauigans Primu increpare quod fuazp premia viAoria rum |)bilippu fibi uendicare rinat cucB Macedones gentes plurimas reges$ Cub, uertant:is fLftra tempus coterens unumoppidu amp;nbsp;p'racudia^em^^e, cireat inde cu obfeOïTitu e muris .confpicati jptenfis palmjs Supplices couoca rat nullo tGc verbo lacrimis edulis abceffit^Debinc iram cofa^splaad^^ra loe Wittmans Etbolisinducias ac tempus tantu impetramt:auo quot;^S^onji lega dementie ac humanitatis exorarent.Plurimum uero latoris amp;mofeCum ^o exorando CalcidenGbus Mamo fü^^^^^^^

modd erat.quod Antbioebus uxoremintempeftmeqü. dem ac prêter etatei ex illorumlt;^uitate duxerat;quamconftanteutrin$bellois^^

imia forma Cfeoptolem filiam adamauit. Éa res ?, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.^oportunu recep'

cbum promptiusindinanit:8lt;ipforum urbem i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;frviridem aonuliffet cot

taculum adfuerat. Antbiocbus mde prelio fugiens eum Catadem af^ul^ff^^^^

।-miris continuo tranlmibt in mliam.wianioigiruK reptis luibus cum uxore ac .^ti Titus prefto aderat.eumq?Gmul amp;nbsp;ceteros iracundiam illis exercitum admoaetiP 3^0$addidit ut Calcidenfes omni Romanorum proceres nunc excufa ƒP Ouorum gracia (EalcidenGummeri, folati metu ac liberi omni ruppbcio e^fer^t^^^^^ torum ciuitasquicquid in eorum vrbe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. populus CalcidenGshoc

^cauereTito.ubi adhuc talia,cerni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;foco.PopulusCalcidenGsboc Ti

Tito Herculiq, confecrauere.Gimnauum a1 tr. r-rdos nublice creari 8lt; res to8lt;Appoll^i de1phima.N^^^^^

diuinafieri rolet.Perfeais libamentisueröbus,e fy autem poft decantati lusrehquasqmdempartesobprolix^em o^n q manorum fidem c6ftl carmendivitent fcnbenda efe cenfuimus^11Romani tffimo iureiurando coiimusflouem maximum K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;precis diszniOimos

yempu^eeanitelo.Peanjo TitoSoter^^e^^q^^ Imort^^mX bonoresamp;^ueuerosoaritbonotes minficam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iam ueluti pWopoemen

copararet.EmmutfobreriyngeftaYumgt re Pfâm egiffe contigit:baud aut atheorum duci Diopbam difceptaffe aut co nbsp;nbsp;nbsp;^ ^rpetnuit .Eius quide

fflereagraueaut mcommodum aliqi^ P^macerba nemini.Ea propter fiducie plena 8lt;ciuifaserat orayo poft^d^mexiftimabant. Alioquin conçue eum nonnulli turn iracundumrtum tortuna nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Gli,

tudine amp;nbsp;familiaritate iocundiffimus non fine gr vF'7Pndir2rp r^uoifeerent temtatar.CimMgt;.laamp;amp;ioramiCT

uteosab incepto deterret pericialofum illis futuri^ nbsp;nbsp;. q„—ç ,t

diesraiUildgiusa PelopSnefo caput abducerentPmippu ^p cuititusab aare c^ffetTitum cum ftsfe^^

ocr page 316

abTito fubüdium inuocâbat quod ab Acbeoru inperio ad defeaionem fobcitare Mefanam uerfaret animo Turn titus de iis uidenmusiteuero miror inquit cum res buiufcemodi moliri audeas uina faftare amp;nbsp;canere poffe Cum antbiocbilegati ingentium copiarum numerum delcdumq? Acbeis pmultis uocabulisiacflitaret Titus olim fe cum bofpite quodam cenitantem inquit multitudinem carnium ad miratum Tub incufaffeatep interrogate unde tantam ferculorum uarietatem com paraffet. Ea autem bofpitem porcina omnia relpondite:uerum ea apparatu lapo, ribus condimento^ differre. vos item viri Acbei cumaftatosiaculatores auditis 8lt; peditos:nc propterea tantopere Antbiocbi uires admiramini quodeos armo, rum tanturrodo genere differentis vmuerfos $iros effe conflat.Poft res in gre, eia getas ac beHà cum antbiocbo confectum.Titus creatus eft cenfor Is auteam pliffimus eft magiftratus 8 lt;quodammodo perfedliffimu rei.p.culmen huic »lar celli quinquies cofulis filius collega obtigitli quatuor illuftres admoduviros e fenatu mouerGt. Vninerlös centos liberis natos parentibus inter ciuiu Romanozp numerum receperut:ab Terentio leone tribuno :plurimi coadi qui maxime ut no' bilitate offenderet ad id (cito cofirmandum plebem induxit ferant eo tempore no biliffimi ac exceUentiffimi uiri priuatis inter fecotentionibus difceptantes Scipi o affricanus amp;.M. Cato ex quibus uirum optimtiac primariu Scipione in fenatu pricipem perfcipfit. Cum Catone aute buiufmodi calamitatis de caufa acerrimas egit inimicitias Tito frater erat.L.Flaminius cu ceteris in rebus Tito pqva dif bmilis:tum ob illiberalis libidinofa^ voluptates omnis conteptor boneftatis atq? decoris bic puelli deperibat.-adeo utfiue exercitus duCT:arctfuc prouiciasadmi niftraret ab eius nunquam latere difcederet Iis ut aliquando Lucium perlafciuia. mollius cuIis ad fe blandimentis alliceretrfe magnopere illum acclamare didrauit quod tam amp;nbsp;G quempiam ne dum truncari uidiffet hominem:tarnen ut fue potius quam proprie morem gereret uoluptati gladiatorium fccdtaculum omifrfet.Eo deledatus fermone Lucius baud ardua inquit res eft.Ego uero tue iamiam cupi ditati remedium ac medelam adbibeoÆmulçp ex damnatis vnum adduci iubensi conuiuio accito lidlore fecur i percuti bommem imperauit.ll'alerius antias no ad pueri fed mulieris cuius amore teneretur arbitrium id ab Lucio perpetratum af firmat Liuius aute Griptu in oratione Catonis affcrit gallum trarfrugam cG uxo re ac liberis uenifle amp;nbsp;ab Lucio inter epulas exceptum mox ut Icorto quod ardc bas obfequerent abeo propria manu confoflum.Hocad exacerbanda Lucii crimi na iure didlum a Catone crediderim.ipfu autem occifum minime tranffugam ue rum exclamantis unum in uincula coniedlum extitiffecum alii qua plurestum uero teflis eft Cicero tco qui eft de feneAute libro.Vbi omne Catoui fermonem amp;nbsp;ifius rei narratione tribuit.Cato deinde cenfor cratus ut curiam tam libidino; 113 expiaret maculis Lucium quamuis confûlaris dignitatis uirum e fenatorio eie cit loco Eius ignominiam cum Titus ad fe quoqi pertinere arbitraretur is parité et frater die Catoni ad populum,didba lacrimis Supplices (Quirites orabantmt Catbo rationem afferret quamobrem illuftrem adeo familiam tam Tetra affecif fet nota .(Çatbo minime retardatus in medium turn collega procedens . Titum fi quid deiplb cduiuio copcrti ibaberet iterrogauitieo negante Cato ré examuffl expofuit;ILuciu fubinde percueftatus fi quiccp emetiret tacete lucio populus eu la re notatu c€{uit 8lt; catoné apliffima cu frequétia domu e foro reduxit poft modu cu Titus fraternu accerbiffé cafum ptuliffet aduerfus Catone cu eiusiimiciscogt; fperas qdcuq; is ex erario codudionisaut eptionis nomine erogaffetirritu fecit amp;nbsp;fenatus audoritate refeidit eumep fepenumero in grauißimauocauit ludtia. Ceterum baud fcio quam reifte quamcp ciuili more facftum 'quippe cum propter

ocr page 317

etiam in foro in templis eneas ftatuas conocanerut: ut nel tacita eorum monumen ta uite {he conferrent.Quanto rectius id hiftorie tribuemus:que mirum quodda bmulacru appellari pt.Cuius hortatu ad pietatem iufticiam continentiam prude tiam liberalitatem virtutem humanitatem ac doctrinam inducimur. Predareent Demetrius Phalereus Ptholomeum egiptium admonuit ut libros in quibus iufti regisofficia 8lt; illuftriffimoru principum uite litteris mandata funt ftudiofelege ret amp;nbsp;de manibus nu$ dimitteret. Nam quemadmodum hos quecuqiad fe tanto in munere pertinebant facile edocere fic ea ab iis quos rcgie opes alebant: experta re non debere. Apud nos mi frater {uauifTimequantu domeftica exempla pondus habeant in foro in curia in comitiis 8lt; experimur amp;nbsp;cernimus eum uel ex Xnalib amp;nbsp;propta funt uel a prudentiOimis maioribus natu figulari cum auctoritate irete runtur.QuodG minus ut ita dicam etatis8lt; ciuitatis acta magno momento funt quid oim urbium omnium temporu facta putemus. Quocirca fepenumero /Nexa dri ceraris mftitutu fcitu mihi uideri folet.qui quafi Capientes obeundis in rebus couGliarios hiftoncoscofulebauut quid huiuCcemodiruperior^tate bene ta^um effet id uel ufu probaret uel melius ac prudentius decerneret Quapropter cu ot^ fus apud Plutarcbum doctiffimu ac grauiffimum philoCophum. Arittidis lulti« Catonis illius maioris uitaslectitarem de quibusin hoc tepus admodu pauca tinis litteris extant digni michi uife funt quas tuo nomine interpretarer.Quanep enim natura eruditione ufu preditusiam no mediocribus noftre reip.muneribu dignusGs 8lt;habeatis: tame ut opinor bene de te amp;nbsp;ceteris claris uiris ment? ero 'G quali norma quadam bene uiuendi ante oculos fubiecta hoc meo ingenio a °r c^ quantum in me eft 8lt; meliores 8lt; doctiores eritis. Nam ut induftriis pi^ori^ ex olimpio loue phidie amp;fculptoribus ex argoh, lunone ^hditi: bictibire liquisqui hec attete cognofeet eximiu ac prcclarfi aliquid e ingere

enim ueteris Canctimonie lUuftrius exemplum pro erre po em ^F^i. dario, ms.quibus nec athenemec vrbs romana ullum uel folida ac expreffa gloria c ario, rem uel auctoritate grauiorem uel propemodu in omni au aty^nis g^erep tiorem un$tulerunt. Nam quis aridid e fortior integrior au iquot;.-..-ab bellicis in rebus 8lt; a nullo CummiduciS ac ciuis offitio defuit. amp;ar iP i, ineunte adoleCcentia tantum preftitit ut perpetua Cancti,teac gra^a e ui tfti cognomen quod nemini prope conceffumet ad ultimuferuarit. luicp

tcrea contemptor adeo inui;ti a cupiditatibus animi amp;tigide innocentie tuit.ut nemo etiam laudis auidiffimus ampliusoptauerit quam ipliinhoc luo gen r„ cile conceffent.Quid de.M.aatone Prirco diuino homme dicamjqui omniu^co fenCu frugalis maritus accuratus in liberos pater peritiffim? luri co .u 1 tiffimus orator fortiffimus miles equiffimus pretor egregius con u p„-.

tor feuenffimus cenCor habitus eft. Hic denicp adeo omni ex parte umu nt ei nibil ferme nec^ a natura denegat' necp a doctrina 8lt;, virtute non nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u€„

videatur .Hosigitur frater optime ad cuem potius mittam quam a e.qui eu a puero ad bec ftudia humanitatis me conferrem nullo mi i occ gracia ope oper„ defueris :quaGtue in me pietatis teftimoniu optimo iure dedic.uicce iteia quod cum Gc in rep:in domefticis in amicorum negotiis ver eris ut oni ciuis ii, I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gentispatrdfamilias ftudioGhominis offitia in te eximia atep^e antra „nt. cc

in alterum recognosces confirmatius probabis coles auigcs.Qlua quiuei re „4A^ was habebis gracias fcio modeftiffimo ac eloqucntiffimo Guarino v eroneli coma mpreceptori noftro quo hofpite non enim verebor quodfentio ^cerepropeno ml . nus$ILucullus archia 8lt; ,Pompeius Theophane amp;nbsp;Cornelius Ennio gloriamur. • cuius beneficio famium eft quemadmodum maiores noftribene de rep:meritis ad

ocr page 318

uirtatis imitationem corporis monumenta decernebant.Sic rgo ut tibi amp;nbsp;ceteris cuibus bec mecu ftudia co munia funt prodeffe.Arididi amp;nbsp;Catoni bas litteraras ftatuas collocarim .Ceterum ex greca Œuarmi noftri disciplina no paruu vel huic fructum cepiOeuideor:quod eius diligentia intra paucos dies AriAidem atbemé Gum pricipem non ciuitate fed quod amplius eft Latinis litteris donare.Et Ca, tone lUu grauiffimu logout aiut podliminio ad rros botes reducere mibi lieue' rit.Quid plura lam Plutarrbum audies quo auctore quid de us clanffimis ums fentiendum fit facile ludicabis,

Plutarcbi biftoriograpbi greci de Vita atro geAis Ariftidis per ILeonardum poe' tamJa^Keatii^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;traduda Incipit feliciter

/fy?IST(DES LYSIMACHI filius ex antbioebide tri, amp;nbsp;populo Alopeceno ortuseft de cuius fortunis ac fa' ^Fultatib) penes fcriptores magna uarietas eft*Sunt enim amp;qui eum ita egregie inopem fuiffe cdmemorent ut amp;nbsp;in fu, ^ma tenuitate uixerit amp;nbsp;uita fundlus duas filias reliquent I^que multis anis nubiles egeftatiscau^ aOne maritis fuerat cdplures patronos ac defenfores inuenerit o in eo libro qui focrates infcribitur Demetrius

quot;Pnalertuseum lodipletem fuiffe auctior eft.apud pbalerios enim fundu cui Ari' didis extitiffe dicitur cognofeere fe refert ubi ipfe fepultuseft Eius domu opib) ,ebundade pferaqp argumeto fibi fut amp;nbsp;illudi primis qu3dmigiflraru lUu infighe fabis ac fuffragiis fortitused.qui maximo céfu cenfitis obuenire (olebat:quosqn gentum modiu vulgus appellat. Secudum autem relegatio quam exoftracifmfi uo eant nullos enim inopes fed ampliffimo loco natos amp;nbsp;qui fuperbia ac tumore cete, risanteirentin exiliu id genus miffos effe.tertium amp;nbsp;extremum e quod Iliberi patris templo tripodes viAorie uoto ad celebritatem dedicatos reliquitcuiinno, ftrim etiam etatem boc epigr^mate feruatur.Antbiocbis tribus uicit Ariftides tudis prefers fuit Arcbeftratus docuit. Bloc taamp;G maximi momenti fpeciemp fe ferre uideatur minimum tarnen pondus habet.Nam amp;nbsp;Epaminondas que om nes mortales a pueritia uitam tenuiter eg ifTe fciunt amp;nbsp;Plato pbilofophuS rd igno, biles ludos edideruntquoru alter per tibicine alter per eundoscyrcos celebrita temnobditauit^Cum bme IDion fyracufarus epaminunde vcro pclopidas fumpt, ipfos fuppeditauerint. Haud injuria quando bonis uiris cumamico^ donispnde ac inexorabile bellu indidum ndGt.fed cumab illiberalibus muneribus que lucri queftusue cauCi CuCcipiuntur aborreant fi temporis maturitas obuenerit ea no rc' pudiabdtque honori laudi ac fplendori coniunda funt.Panetius uero IDcrretri^ carpit qui errore nom nis captus in iis que de Tripode fcripht mentitus ift.INa quecuqiaduerfuS Perfas gefta funtu'^ad Peloponeffiaeibelli finem memoria re petes fblu duos ariftidas ludord preFedos uidores infcriptos fuidetradidit quo7$ neuter LiOmacbi Filius fuit:(ed alter quidfXenophilo patre ratuS eftalteruero longe pofterior. Wt8 lt;nbsp;poft Euclidem fcripta declarati in criptus infuper Arcbe ftratuS quem modicis temporibus nemo nec Peloponeffiacis plerig chori magi' ftrum fuiffe prodiderunt. Verum enim uero quod a Pcnetio dicitur diligentius confiderardum eft. IDe relegationeautem ciuisdubitat eosqui uel gloria uebge ncris nobilitate uel eloquentia maxime privarent odraco ideft buiufcemodiex 4io quam primum ctedoseHe. (Quomnumero Damon Periclis precepi^ox eft

ocr page 319

etiam in foro in templis eneas ftataas eoTfoeanet^amp;at net tacita eorum monumen ta Ulte lue conferrent.©nanto rectius id hiftorie tribuemus:qae mirum quoddS Tmiulacru appellari pt.Cuius bortatu ad pietatem iufticiam continentiam prudë tiam liberalitatem virtutem humanitatem ac dodlrinam inducimur. Preciare eni Demetrius Pbaferius Ptbolomeum egiptium'admonuitut libros in quibus iufti regis officia 8lt; illuftriffimoru principum uite litteris mandata funt ftudiofe lege tet amp;nbsp;de manibus nficp dimitteret. Nam quemadmodum bo^ quêcucp ad fe tantó in munere pertinebant facile edocere ffic ea ab iis quos regre opes alebant expedta renon debere. Apud nos mi frater fuauiffimequanti domeftica exempla pondus babeantin foro in curia in comitiis amp;nbsp;experimur 8lt; cernimus eum ue lex analibj 8lt;prdpta funt uel a prudentiOimis maioribus natu figulari cum audoritate irefe runtur.Quod fi minus ut ita dicam etatis 8lt; ciuitatis ada magno momento funt quid oim urbium omnium temporu fadla putemus.(Quocirca fepenumero Alexa dri ceCaris inftitutu fcitu mibi uideri fblet.qui quaG lapientes obeundis in rebus couGliarios biftoricos cdfiilebat'ut quid buiufcemodi fuperiori etate bene faciam effet id uel u{ u probaret uel melius ac prudentius decerneret Quapropter cG otio fus apud Plutarcbum dodiTimu ac grauiffimum pbilofbpbum. Ariftidis iufti amp;nbsp;Catonis illius maioris uitas lectitarem de quibus in boc tepus admodu pauca la, tmislitterisextant digni micbi uifefunt quas tuo nomine interpretarer. Quan^-enim natura eruditione ulu preditusiam no mediocribus noftre reip. muneribus dignusfis 8lt;habeatis:tame ut opinor bene de te amp;nbsp;ceteris claris uiris merit? ero nquafi norma quadam bene utuendi ante oculos fubiedla hoc meo ingenio laboreqp quantumin me eft 8lt; meliores 8lt; doctiores eritis. Nam ut induftriis pictoribus exolimpio loue phidie amp;nbsp;fculptoribus ex argohcalunone policlitii Sic tibi 8lt; re liquisqui bec attete cognofeet eximiu ac preclaru aliquid effingere licebit.(Quod, enim ueteri$fanctimonie illuftrius exemplum proferre pofTem ^,ariftidis8lt;cato ms.quibuSnee atbenemec vrbs romana ullum uel (olida ac expreffa gloria clario, rem uel autoritäre grauiorem uel propemodu in omni laudationis genere prefix tiorem un^ tulerunt. Nam quis arltide fortior integrior aut iHuftrior fuit^qui bellicis in rebus amp;nbsp;a nullo Cummi duciS ac ciuisoffitio defuit? amp;nbsp;artibus pacis ab ineunte adolefcentia tantum preftitit ut perpetua fanditateac grauitate uite lu' fti cognomen quod nemini prope conceffum eft ad ultima feruarit. Diuiciaru pre fcrea contemptor adeo inuidi a cupiditatibus animi 8lt; rigide innocentie fuit:ut nemo etiam laudis auidiffimusampliusoptauerit quam ipOin hoc fuo genere fa, eile concefferit.Quid de.M.Catone Prifeo diuino homine dicamiqui omniu coii fenfu frugalis maritus accuratus in liberos pater peritiffim? iurifco fultus eloqui tiffimusorator fortiffimus miles equiffimus pretor egregius conful optimusfea tor feueriffimus cenfor habitus eft. Hic deniqp adeo omni ex parte fumus uir fuit ut ei nibilfermene$a natura denegati ne$a dodrina 8lt; virtute non delatu effe Videatur.Hosigitur frater optime ad quem potius mittam quam adteiquicd a puero ad bec ftudia humanitatis me conferrem nullo mihi loco gracia ope opera defueris:quaG tue in the pietatis teftimoniu optimo iure dedicaui.ßccedit eti# quod cum fic in rep: in domefticis in amicorum negotiis verferis ut boni ciuis dili, gentis patrifëamilias ftudioG hominis offitia in te eximia atqi preftantia GntMec in alterum recognofces confirmatius probabis coles diliges. Qua quide i re max, mas babebis gracias fcio modeftiffimo ac eloquentiffimo (Guarino VeroncG coma P! preceptori noftro quo holpite non enim verebor quod fentio dicere prope no mi nus $Lucullus archia amp;nbsp;Pompeius Theophane amp;nbsp;Cornelius Ennio gloriamur, cuius beneficio fadum eft quemadmodum maiores noftri bene de rep:meritis ad

ocr page 320

corpons monumenta decernebant.Sic ego ut tibi Ureteris ec mecu Audii comunia funt prodefle. Ariffidi amp;nbsp;Catoni bas litterarias Fructum '(fr™™;Ceterum ex gre, Œuarmi noftri difeipbna nd paruG vel buic ^^lt;,^e uideoriqu^ efas ddigentia intra paucos dies Ariftidem atbenié tone lüd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fedquod ampliuseft Latinis litteris donare.Et 6,

nt.Quid plura nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad nfos bo^s reducere mibi hcue, fentiendum fitZeTfeiudi^^^^^^^udies quo audtore quid de iis cfariffiwis qins

lt;° 4° Pfutarebi

M^^Xj^^reatuni in^:P:!ffeCT de^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^riftidis per Leonardum poe^

'amp;TIDES LYSIMACHI FiUus ex anthiochide tri, popu0 A opeceno ortus eft de cams fortunis ac h,

a penes fcriptores magna uarietas eft.Sunt enim

foa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;egregie inopem fui ffe cdmemorent utamp;infu,

due lt;nbsp;uixerit amp;nbsp;uita fundus duas filias reliquerit

^oc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nubiles egeftatis cauCa fine maritis fuerit

^™*~ '''„ures pa tronos ac defenfores inuenerit co

Xnaietaùs eùrà 10euDTetpmfin^::,^e:'4^Gerätes mferibitur Demetrius Aidis extitiffe dicitur coonofrrrp C 'f'^ft.apud phalerios enim fundu qui Ari' abundat pleracp argumeto nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tepuitaseft Eius domu opib,

fabis ac fufragiis fortituseft.au^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;d i primisq^d migiftratu illu mligne gentum modiu vulgus anner;: nbsp;nbsp;r-iquot;1° '''i cenfitis obuenire folebattquos qn eant nullos enim inopes Ced anmlOT ^m autem relegatio quam exoftracifmû uo nsanteirent in exiliU idgenusCT'at°s8lt;^m fuperbia ac tumore cete, patris templa tripodes viamp;rip nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''Tertium amp;nbsp;extremum e quod i liberi ftram etiam etatem locepipramarp G '7 rçatem dedicatos reliquit qui in na, ffidis prefjÆis fuit Archeftratus nbsp;nbsp;nbsp;ruaiUr.Antbiochis tribus uicit Ariftides fe Icrre uideatur minimum tarnen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c k°k nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;maximi momenti fpeciemp u? mortales a pueritia uitam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aret.IXIam amp;nbsp;Epaminundas que om blies ludos ediderun t quord a Itor nbsp;nbsp;quot;^'«^ Sciunt amp;nbsp;Plato philofbphuS rd igno, tem nobihtauit. Cum huic Dmn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;alter per eundos cyreos cefebrita ipCos fuppedi ta uerint. Blaud inyracalanusepaminund e vero pelopidas fumpt? ac inexorabile bellu indidum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^quot;is uiris cumamico^donispinde queftusuecauCa ruCe p^nt ^:!:-^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n^uneribus que lucri pudiabut que honorifa^^a^^antfi temporis maturitasobaerem ea nd re, carpit quierrore nom nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;°ri coniun^a funt.Panetius uero IDemetrid quecuq? aduerfuS PerGs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'quot;quot;c qUj de Tripode fcripfit mentitus lt;ft,Na petes diu duosariftidas lnJ:J—:?ad Pefoponeffiaci belli finem memoria rei neuter LiGmachi fifaus fuit Æ P.reFelt;^°Sui^ores inlcriptos fuifetradidit quo?/:1 forige poderior. Vt amp;DaA TC 'rajter quide Xenopbilo patre ratus eft alter uero/ ftratuS quern modicis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;quot;nbsp;idem fcripta declarat BCinCcriptus in Caper Arche nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 ftrum fuiffe prodiderunt VOquot; quot;' nemo nee Pefoponefbacis pleriqlt; chori magi'] confiderandum eft. De refe erum 'nim uero quoda Penetio dicitur diltgertius! nens nobihtate ueleloaupnfrfat'cne autemouig dubitat eosqui uelgloria uel gè nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

1110 quam primum eiedlos./^quot;’mquot;quot;? préparent odraco ideft huiufcemodiexI e^ectoseïie.(Quoin numero Damon Pcricfis prece^^^^/

ocr page 321

qui eum plus fapere videretur qua oporteret ^une in modu urbe exactus eft.i^e Idomenios fcriptum reliquit Ariftidem non {uffragiis aut fabis fed AtbenienGu deletu illo magiftratu funium rOe.quem G poft plateenfe preliu geffitutaDe^ metrio referturi ueriffimum edipfe magna gloria amp;nbsp;magnis rebusgeftism eo loco ciuitatis propter fumam uirtutem coftitutus eft.quem reliqui propter diuiti as capefcetent.Sed certum et explorati eftnon fblum ^^iftidem uerum etia (b' cratem Ïnopia quafi grauiffimis malis a Demetrio liberates eße. Hunc enim non folumdômdm pecùlian iuri fuo urndicaffe fed etiam feptuaginta minas Critoni fenoris caufa mutuaffe perbibet.Ariftides uero Elifebenis qui poft exacutos tiran nos rempiconftituit factus (bciusfupra ceteros qui fe ad gubernadas ciuitatcs co, tuliffet Licurgu Lacedemonium admiratus 8lt; imitatus eft.Eu enim ftatu maxi me probault m quo bonis 8lt; optimatibus primus locus effet .AduerCus eu plebs„ ac multitudo Tbemiftoclem Neoclis filium coluit amp;nbsp;gracia amp;nbsp;ftudio profccuta e Eos a pueris eu una educaret prope Engulis amp;nbsp;iocofis 8lt; feriis in rebus ac uerbis cotendiffe fuifcp cotrouerfiis utriulq; naturam n ores inftutionem quam primum detexiffe multi audores fut.ßlam ut bic lenitatem temeritate calliditatem amp;nbsp;in omnes impetu:Gc ariftides conftantia modeftia equitatem pre fe tulit qui nec me daciu nec mdeos intemperantius dicflumnec fraude uel loco probare potuit Eo^ inter fe animos ut Aridonicio placet amoris cotentio quedam primlabalienautt Stefiliim cnim ciam que Cpecie vultus ac corporis forma primaria erat uebemen tius quam par erat deperibat qui etiam pod^ illius uenuftas defloruit graues ini micitias quasbuius lcuitate caufeinuicem fuperiori tepore coflauerat retinuere Visrebus incenfi boc ouafi preludio freti cenfhcftationes fuasftatimi ipfam r^p* totulerut .Quo circa Tbemiftocles facilitatis artibusinRruAusadeo grande ac populare potentiam eft affecutus vt cmpia en admoneti optimo lure principi atbe nirnGûfaturG Gcûatsequi1is 8lt;c6munis eff't refponderit.nu^ profero eain fella federe ftatu.ffe ex qua mei ftudioG nibd aplius a me qua alieni habituri effet Ariftidcs aute cui propria in rcpvia coüituta erat animu induxit primu nefoci^ quenfyfuo cofenfu imunis afficeret aut nec.uacp uercri quiccÿ negare quod cuipia memorem inferret .Dehinc earn amicorû poteftate declmauit qua velut peccandi licentia plerofcp fretosobferuabat Œrauiter eni amp;nbsp;uere fibi pfuafera, boe dutaxat gaudiobonfi ciuem affici G uita 8lt;oratioeq ie luta 8lt; real effet coftatiffime de, tenderet a quo uite inftituto paruper defledi^re co abb is eft cu Tbemiftocles te^ meritate quadaut ci refifteret ac ipfius auctoritatem refingeret multa in re p'co moueret.Vnde ei aduerfat^iterdum queda inefi tutatus eft 8lt;ne ab ipfo nonulla frètent eo coGlio prohibuit ut Tbemiftoclis poteftasque multitudinis gratia ere herat nihil accederet:PreOantius ac Salutarius ratusGa'iqua exits qu? ad ciui, tatis utilitatem conducerent pretermitterentur quam G facftiscx eius (cientiade cretis Cupra modu poffet IDenicp cumlbemiftocle aucdore comodum ac ncceffari um quippi^ deliberatu effet 8lt; Ariftides fruftra contradixÆet :baud Gbi tempe tauit quin cG ex Contione difcederet clara uoce tcftatus Gt niGTbemiftocle 8lt; fe ipfu in Baratbeu coicerct rem atbcnicfium felui edh non pode. RurfuS ad populu Yogätiorem ferebatquam cu Gbi uebemetius cxibilatu at repugnatu effetreuoca uittamamp;GconGlii principem popu^u rogaturu effe 8lt; plurimosin eam ituros pia ne cognofcrettquonia inter altercädum decretu illud rcip:detrimeto fore didicif fet. Adbec iri cotione fepe nor,ullos earu revu quas erat cometatus au^ores fub, iecit ne perpetuaTbemiftoclis altercatio ac diffenGo comuni utilitatiipedimeto effet .Eiusin couetboe rerum urbanarû condatia laude 8lt;,admiratioe digniffima

'amp;deamp;Nec emmuUibonorum gradus ipGus acumi uugoïtudirem extulerunt nee

ocr page 322

Gthf^ft° enGanes clcmiferut. Vbi fe ad rem p.contulit Cbi nimirum perfua (Duo Fadu nbsp;nbsp;pecuniaru nufla glorie mercede propoDta i offitio non manedti eße

Yéëbic éfleiuftirqa:^'^t ea teouerfus quos Efcbifusad ampHaru Fcripfit refe, Olia de quo germinanta^et magnos profundi pedons fructus leges Co eum cui optimo iure in bocuirTa;™''quot; Anftidem oculos couerteret.uclud in rent. Sic tgiturmftitutne utis genere primas partes fine cotrouerfia tribue/, uofentia ciuiu muniretquot;'quot; ut non modo populanbusin caufis quibus febéni' ac feuerifTime tueretur nnff'quot;quot;.quot;$ equitatis defenforcfletifed ut earn fortiffime tatem declinaret. (Dua do nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iracundia nullius immi citiam nul'iusdeniq? Fmul

caffet;amp;li qw rem ilhm mdirak °™ n'dita eft cG aliquando coepiamirihu oo tem audire nollet quin fufirapi; ,quot;quot; 'F° anftidis acculationc reum caufam dicen gens Ariftides lupplex apud ind^™ ^s eu donarent ex templo populäretiaflut tu turn erat diligenter audirent iR eSrntercfit ut illG quemadmodu legibus fla, ^pruinaduerfariti rragis^: :^^^^^

niafedidla recéCeret Hec nuffa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' extra cauQm pkraq: ilhus manPidé

pbea quonilt;in prefentia tibi non nbsp;nbsp;nbsp;quot;$ait tu uero boneuir fquid inte comifitex

Agnatus none^atis fue f^^^^^^^

tumebant in rem fuamvertiOe dech^ piens yir parti tamen co tmentes manus hik^tiemiftodcm qui tamamp;fi la r^s^isannxdcsab,^^^^^:,^^^^^^^^

eft • Que res cum optimati^ acerba amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^sretert repetundarum danatus

tio argento liberatus fed de integro bufe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aphides nd modo lUo mulAa

Gk^perimunam aindicaaentleuis ac facilis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rap.pronetis

Ulter perfequeretur nec ut diligentiffime rari^-^9!?cos more fuo pra, omnesqui expilatione duitatislocupletabantu^^^^^^^ laboraret.Quo fadl^ fumo ftudio populo blandiri ut iteru eum ad iJ^Xfr 'quot; ''quot; laudibus amp;nbsp;fragiis fed porrigenda manu magnd fignificatronTt^ idihger^^^^ cG iio ftf anftidcs eoshuncin modd acmerincrcp^.Gm^'',. declaraturi forent xnimftro exiftimationem meam multis maculis ato.^^^^^

pilatoribus multa cum fraude edeedo me emar, C 1*™™'um autem vrbanis ex one digniffimd reputatis. Cue eu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^^^um uirum amp;nbsp;ciuem admirati

decernere cdtcditis ut ego rentio nlus mibi JAeres quot;$ honoribus quos mihi nuc

veftin miferetacud auncrnvAl^. 'irrcgaitis. Quäobrem magnopere me

uare.Heccû zoffet ^Ifcro^rS ^^^^^

lue laudis buanatorpçarfr r nbsp;nbsp;nbsp;furta vehementer inuedlus eßet;eosqui

qoddagloriam^^^^^^^

quidemutTße U^^a^^^^

eosin lus ditidema nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;disignt uaftaueratpenas darent reueroipfa ut gre

tionibusacpredis^ 'L 'ae^^et omnibus copns fe Marathons recepit popula,j imperatoreforp^sin agros hoftiu impetum fecit.Hocin bella Athenienfes deed/ fecundasautem arift^dPrinter qu^sdignitategforia amp;potetia Mdeiades primas

dis collium confmmaffetm::'® Habuit.qui cd fua fententia in bello gerédo miltiæI ge eu fie inter nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;magno profedo momento fuit. Daces enim eius colle,

fibi obtigiffetiaq^quot;entutin fingufos dies rei fuma adund deferrekipfecd ea

ces docuit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peril amp;nbsp;aucftoritaté Idamin Miltiade contulit amp;nbsp;lacios pn ci

Vlh turpitudmisnota falutare

cjnmodu animos pacansac miti^ds contctioncs eos induxitut

ocr page 323

qiuéto animovnam optimafentetia co iter n'arparent.(Ru'd vliltiaat imp ppetua porèftate firmiOimu reddidit .vnus entm quifcp irift^lis exep 'hmecum collate in diem munere fponte abdicis Miltiadi uaex nire cocejit. ve attomefes media acte coftitu^i Iter pugnadumv al ^laboraret8lt;

rtdiuteonhdem ac antbiocbide tribu vrge ëcTbemiftodes amp;nbsp;a^^e re ^loneftrudlus inter agminibus Grenue ac fortiffime dimicauerUfoq cp^^eg ^ Eu Lontide ariftides autem ex antbiocbide tribu erat, b eu ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f cernebant

g^mveruffentacriimpe tanauesadorti funtq^^^^^^

non fetranfmitteret fedinuentoru ac temperatis p dAituta1poteva, pente referretur ueriti ne urbs fine mlitibusac^e e;reducere ftatudt quod eade temboftiti ueniret m patriam neuem tribus fubdi. _- tribu ßUratboe eufta dite magnuitmeris Cpatiuc men^coriciut. Ari i„ défais moribus preftiterat diérelidusvt captiuos preday (eruarct°F^ni°'^ ^eftiméto^ om iis generis ac in non fefellit .jiam eu argenti amp;nbsp;auri uis paftim 8lt;Barbaros nudauei^t tabemacuhsxnnunerables pecume amp;muau^eent Qbus darentur paßus^ft. nec ipfe contredhare quippiam uoluit nec , nbsp;;g no nibilpde Cibi ademerit

©uappter obreptiones nulle faftemG ^tar9%rore corne ac corone captuS quali Vt de callia atiftite traditu eft.que eu Rabar? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;o^Aus a Barbans defoffum

regem adoraffet opr ebenda dextra nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.baPreliquos fegmines anteibat

erat indicauit.Callias crudelitate ac im nbsp;nbsp;nbsp;r?^ad alios deferatur imamffie

fcetusauru capit:^hominem ne r^s rum^ nbsp;nbsp;fueritlaccopluti ideft ex fj^alo

necafkneacomicisceten qui exC ge £ ^vbiexperto auto Calüas diuesfa^? 'a 7at i cognomiati {ut cG 10^11^ fx quo fingularem laudem cÓparauit milt. eft.amp;ramp;ides extemplo magi^at nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-fem pugnam pauloante mortem boe

n uneretundu €amp;fcnbit.In 's^ ^ft.eius nominis inter multos nemine ac reapud plateas Mardonius profliga nbsp;nbsp;nbsp;„—-—Orataex prelio quod apud Wlara

cepimus.Ceteru poft Pbampum in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;principes Keriptus eft qui cG

cmnisuirtutis tum maxime equitatis , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ex auibaS anftides

ad fumamfemper multitudinis vtilitate ac eu . diuuuffimu iufti fcflicet

Iquanepmr inops amp;nbsp;pebeius regium tamen in pri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aooetiuit. fcdurbiu ex :

\cognomeaflecutus eft.Quod nullus unfy rex au tv nbsp;nbsp;nbsp;.r„nti cum uolupta,.

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pugnatores fulmina mere ores aquilas accipitres appellari fe 'quot;^ent^^^^J.

lteuJuetiit.Quamobrem quia uiribus et potentia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Yiam confequi cupiere Deus cui fe bmillimose„icere u; r-.h-et poteftate atep

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tribus maximepreftare ceteris omuibus md^timo^a i a iPs cft.Quid ni

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uirtute e quibus maluit tute pulchrius mbil boneftiusn, nbsp;nbsp;...tem fulmina uen'

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nam amp;nbsp;inane 8lt;elementa natura fua non intereut t^re, nbsp;nbsp;„,.lt;^diumu e«e'

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;toru impetus acflumorum curfus ingentem poteftatehabet fed quot;Nam nbsp;nbsp;^m

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poteftmb quo prude tia ac lapientiapreditu lus la .tyGbi coparar ._^ ore eG

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tnafint quibus omnes ad deareuocâtur beatitudine viddicetm nbsp;nbsp;nbsp;rtnetibus ea

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qmdembeatG emftimlt quod earn uita uiuat.que canalis feculisc „^«^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;demacimortalis futura fit lèropter fuml ueropotetianon umere no P m.^mor

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iuftitia cauÇaeŒ cur amenthonorent colant que Ößuisbe fehabeat ipj nbsp;nbsp;nbsp;^çortue

\talitate qua natura fua non patitur 8lt;,poteftate cuius plurima pars i maquot; «, „qÇ \p3bta eft co cupifeGt.Vartute aute cuius folius ex rebus diurnis patticep ^ uod \farnuspofthabentatcBabiciunt infipieter qiide quonia lUud uiuedi genu; \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;maximis copiis opibus principatibusnititur fi cumiuftittedignitate coniu

ocr page 324

''diuiru fit Sin difugitur a Fera amp;nbsp;agrefti vita nifcildiftat.Hot igitur furdairëta cum primum ariftidi gram amp;nbsp;auaontaté cofequeti vero tepore odm ac luidiam coflauit prefertim cu Tbemiftoclis fermones paffimm vulgus diffiparetur cuo2p fuma erat ariftidcm bac fua iudiciaria coüietudine amp;nbsp;Forenfi poteftate dam fub, Ïatis iudiciis finc ftipatoribus fibi regnum coraraffe Ciuitas quoq; viamp;ria la in' folês fadla atq; maximaru rerum auida egre ferebat:cü quofda autoritäre amp;nbsp;glo ria anteire ceteris audiret.Itacp pof?^ frequens vndiçp in urbem couenit Ariftidé (Dftraco m exibu non affectati regni fuCpitione vt prefe ferebant fed glorie illiusi uidia relegit.Non enim ex Oftracifirus improbitatis caftigacio eq fed ad bone' ftandu facinus elationisac grauioris poteftatis moderatio amp;nbsp;pena dicebaë Erat G quidem bumana liuoris cofblacioque cu baud intoHerabilis effet merorem ac dolo rem quem cui^pia amplitudo peperiflet fuis ex finibus decé annos exterminaret^ Poft$ autem iprobos ac bumiles buic muldle fubici ceptu amp;nbsp;poftremus omnium Idyperbolus id genus exilio multatus eft mos ille deftitit Eum vero bac de cauta relegatum nonnulli tradiderut. Alcibiades amp;nbsp;nicias cu in ciuitate plurimu poffet magna diffenfione factionum pricipes erat qui partiu ftudiis qu^ prinu profrex' erunt (Dftracu fcriptionis gracia in coru alterum peti vnam corgrefli comunicon filio cu fuis cdplicibus egerut vt Hyperbolus boc exilii genere pleamp;retur.Dein' de facli indignitatem animaduertes populus ^ rei magnitudini abiecfti bominis damnatio conteptu 8lt; turpes imififfet maculas deinceps Oftraci cofuetudine pe nitus antiquaUltque fcriptis noeris 1tic maxime in'irodu adumbrari |Ot.Cftra ci ideft calculi viritim in concilio dabantur 8lt; in eis quif^ que ex ciuibus vrbe ce' dere vellent litteris indicabant.'quos pcftea in vnu fori locum cancellis circufeptu deferebat Magiftratus vero quibus negociu dabatur primu quidem vniuerfosfi' mul rccenfebant qui niß fex milium numezp exceffiffent nibil cofcdlum effet poftea vniufcuiufcp calculis fcpoßtis eum quem pluribus fentetiisdanatum cognofeeret' decem anos extorrem fore declarabat ea tame coditione vt frudlus fuos capere li' beru fibi relinqueretur. Multis itag? vt vnde difccffit reuertatur oratio in arifti( dem feriptis ignoratione litterarii nonulli penitus egreftes Oftracu fuum ariftidi velud vni ad quem nibil tale pertineret vt in ariftidem feriberet porrexerat. Hic cu multitudinis aduerfus fe cocitäte ftudiu admiraretur quebuit.Num abeo que in exiliu mitere ftatuifTent mali quic($ ppeffi effent.Cui nibilßbi mail fadu nee a fe virum cognitu effe fed moleHe ferre dixerut quod omnibus in locis huncipfu iuftum audiret.Que cum accepiffet anftides nibil locutus illis queadmodu conte derat inferiptu Oftracum rediit. Debinc cdcedens exurbe manus ad celu tedens non ficut acbilfesgrecis iratus deprecatus eftifed vt atbeniefibus eueeuq; vellent fic bene faufle feliciter euenirent vt anflidis Gbi nu$veniret in mete Tertio poft anno cum Xerxes per Tbefaliam ac Boetiam ductaret exercitum amp;nbsp;ftttbica ado, riri ftatuiffet Atbeniëfes antiquata lege exulesreftituere ariftidis caufa prefer, tim quem omnes G cum boftiu copiis lungeret rei p.pernitiofu fore amp;nbsp;coplures eius auctoritate amp;nbsp;gracia ciues ad Barbaru defecturos formidauer^t. $ed eorum quam falfb metu preocupatus animus fuerit res bec teftimonio erit.firtea enim qua reditum eius decreuißet ciuitas nibil fibi fuit atiquius ^ vt grecos ad liberta tem bortareë fblficitaret amp;nbsp;ftudiofos 8lt; ardentes inhamaret .Poft reuerfionis fre decretum Tbemiftoclem cui rerum fuma comifla erat cuctis in rebus confilio ope ra diligencia iuuit 8lt;edmeni falutis gracia inimiciffimu fibi laude amp;nbsp;gloria orna, tiffimu ac cumulatiffimu preftitit. Çu Euribiades Salamina deferere deliberaret 8lt; regie Triremes noctu tranOiecte circuftarent tranGtc^ ac infulas corona cinxrf fent cunctis rei buius ignaris ariftides aditis mille periculis ex egina per boflium

ocr page 325

Claffem Traieeen^in temperte profestuseft.Subinde ndamp;iad TbemiftocTis ta» bemaculû venit que (o'ù euocatum remotis arbitrisfie alloquitur.DUoftre partes funt Tfcemiftoefes G lapimus vt iam inani ae puerili diflenfione pofita moua de in tegro rationi ineamus vt falutari ac honeftiffimo certamine cotedetesrtu quidë imperio ac poteftate:ego autem mmifterio grccil terra coferuem, (Quam ad rem tu fotus optima fentecia attigiffe ac probaffe mihi videris cu iter angustas de ma tuddo nauali pretio detreuifti.quod G otraria fbcio^ deliberatio nobis eft boxes' vt augurari coiedlura poffumus quodamodo nobis adiumento funt:quoru nauib Vicinum mare a latere a fronte adeniq? omnicarte tenet vt etiam qui fua fpote di micatun nS {ut rebus defperatis ftrenne ac fortiter manu c6ferereneceffitas ro, gat.Bum enim in locum deducta res eft vt nulla fuge uia reliqua fit . fid beef1e tniftocles velle inquit o ariftidesvt in bac re mecti inito certamine fuperaresideo $ nibil prclmitt^ vt tecti boc bonefto cdtencionis genere decertas re ac fadis fu, perior Gm.Deinde fraude qua Earbaru circuuenire macbinabat patefecit : amp;nbsp;vt Euribiadi fuadeat nultX niliin nauali pretio falutis ope relidi efle cohortatur.eiuS enim fidem pluris faciebat.Exquo Cleocritus Coritbiusimperatoribusi cocilio coadis cum Tbemiftoclem de fententia deiirere cuperet dixit nec ipG ariftidi qui prefens tacet coGliu eius probari.Cui Gc refragatus ariftides.Alon tacere inquit fiTbemiftoclesqne contra re p.effent in rredià afferret.nec boc tepore cuius be niuolentia amp;nbsp;gracia fed decreti collaudacione tacebl Hec a grece Claris pfedis 2 gebantur.ßnftides autem vtaiaduertit Pftalia infulam hand fane magna quei trafitu $alamirisfita eft hoftifi copus referta impolitos leuibus nauibus femptini mos m earn trafmiGt vbi collato Marte barbaros uicit ac deleuit ©mnes enim in eo prelk) deGderati prêter nonullos clariffimos ac pnmarios homines qui viui cap tl funt.^oc in numéro tres Saclauces fbroris' régis filiierat quos ca ariftides ex templo ad Tbemiftoclé deferri curaret Eufrantidis vatis luffo crudó libero pa' tri ftatimimolauit.Extrema in fule ftationibus mihtti cdmuniensinGdias in illos quitranfueherëtur ita difpofuit vt nee infultus fuis edem nee boftibus fuga affer re poffet. Moe in loco quia magnis nauiu conatibus ac ftfmis viribus decertatu eft Tropbeu erexit Prelio iam cdfedo Tbemiftocles ariftidis animu teptarenolës . illuftresinquit res geflimuscofiteor fed vt videre videor reftat vt illuftriores con ficiamus vt fcibcet abam in europa capiamus.id facile cdfequemur G cdfcftim ad HeUefpotu annauigates ponte refringemus Mis didis ariftides vt bec miffa face ret iufGt.at vero potius quo padog primum medù e grecia eliceretomni cura 1 duftna vigilatia cogitaret ne tatus militum numerus fublata fugiendi facultate coadusad dimicadu couertaë. (Que cii audiffet tbemiftocles rurfus aruacë Eu, nucüvnum ex iis qui vini in deditione accepti er5t internuemmemittit vt Clacu Ium regem edoceat grecos ad anguftias tr^fmittere 8lt; ponte reminder e properi t°svt eius faluti cdfuleret aiaduertiffe.Is igitur boc nutio accepto cofeftim inde cadra mouit amp;nbsp;trepidatione ac metu plenus qu^ta celeritate poterat ad Hellefpo; tum contendit.Quicquid vero Horis amp;nbsp;roboris in exercitu fuit trecenta aute fer' me milia militu erant. Mardonio duci reliquit qui firmiffimis pedeftribus copiis coffus adhuc magno terrore grecis erat quibus minitabtidus hunc in modu Grip fit. Viciftis Maritimislignis terre ftres viros omni exparte naualis artis ignaros Eccenuc ampliffima ac fufa Tbeffalia atg Boetie c^pus ampliflima loca func.vbi rtda aclufta pugna uera virtute magno equitatu ac pditatu de fuma reru decerquot; namusAtbcmefibus aute regis nomine litteras mißt quibusin fidem fua recepit lt;nbsp;eoru urbe ferro ignig paffim deuaftata reedifficaturti:amp;ipfis magnu auri podus .çhtumreoxuçp ciuitate.totiusgrecie principe faduruiGbello quod nue aduerfus

ocr page 326

grecos geretatfifteret/Id eu Lacedemonii re^ciflét magnope verih legato^ àtfgt;ù nas dimittut orant vt liberos 8lt; uxores fparta veiiire iubeantgrandioriba^natii fe lubéter abmeta fuppeditaturos.puaftatis eni agris 8lt;vrbe eo res dedudaerat vt populus no modo caritate verti etia fame grauiter !aboraret:qdqu^q? Gc fe ba •beret nibd tame acflu eft,EHec eni cu a legatis accepiffent grauiffima ariftidis fen, tetiam quaGc Lacedemoniis refpoderet fecuti fut Hoftibj minime fuccefere atbe niefesG res ofeauro atep opibovenales exinimft penes quos iis imbecillis amp;nbsp;omu, rtabitib) pecunie mebris nibil pulcrius nibil pilatius nibil amabiliuseft.Subirafci 'aut^ Lacedemoniis qui neceffitate folumodoatq? inopia quibus per id tépus labo rent diligent aiaduertat:virtute fua amp;nbsp;laudis amp;nbsp;glorie cupiditate obbuifcatur cti in anirr Û fibi induce cotendat vt cibaria mercede fua armis amp;) falutc grecie dimi' cent.Hec cu ariftides Ccripfiffet legatis in cdciliu introductis Lacedemcmiis renG tiari iuffit.AtbeniefeS erga greco^ libertate fie aiatos vt nullfi tantu auri poduS fiipra Ribtercp terraßtiquo adduci poffintvtiplu Gluti grecie an referrent.Mar donii quoq? legationi refpddit Quoufq; bic que videtis fbl curfü buc currere pget atbeniefes cu Perfis belligera bat:vtab{uptos fines (bos amp;nbsp;uiolatas ar demolitas facras edesvlcifcanÉ.Sacerdotes etia publice execratioes indicere conftituitifiqs caduceatorib, miffisde federis pacis amicitie cdditionibo cu medis ageret aut gre coru focietaté deferet. Mardonio vbi ois mëtió pacis excidit rurfus exercitu in at tica inducete atbeniefes denuo Salamina refedli fut.Ariftides Lacédémone mif fus eo2p ignauia tarditate ac negligently grauit caßigauit quibus facium effet vt Barbari de integro atbenas recepiffent poftremu orabatvt grecie q reliqua erat faluti ope ac auxilio no deeffent.Æpljori ea re audita fubfequeti nodle na interdiu Myacintbioru celebritate ciuitas ludis amp;nbsp;ocio teneri videbat quiqi milia Sparcia/ . taru quoru vnufquif$ fepte fecti ilotes trabebat mfeus atbeniêfibus emittit Pau lopoft ariftides cu fe nibil impetrare celeret afpere rurfus focietatis eosadmon, ; reuertit.ld cu rifu Ephori excipereteuqi garrire amp;nbsp;fomno intenté fui fle diceret - fuu fi quid iam apud (Drefu aduerfbs externos Gc enim Perfas appellant proricif fente exercitti eße Td ariftres refpodere cauilladi ae ridendi tempus no effemec

• ipfbs amicos inimicoru loco fallere ac decipere pulcru Blec ab Idomeneo traditur • Ir. eo aute decreto quo ariftidi affenfu eft apparet no ipfu fed ŒimonéXytippG amp;nbsp;Mironidéboc legationis officio fungos e{re;Cete2pariftides oium cofenfu Impa' ।tor ad ld preliu creatus cu ód:o milibusatbeniefium militti plateas venit vbi cum Paufania fe coniunxit qui quonia grecisvnus princeps erat conftitutus maximas

• vndiqi tu ex parta tu ex cetera grecia copias co traxerat. Barbans vero adeoinnu merofa multitudo prefto fuit vt nullus penes afopum Huuiu collatis caftns termi nus effet.Sarcinas autem amp;nbsp;fpediméta ceteraf^ pretiofas res in mediu conie^as muro quadrato circuuenierunt:cuius latera quaep verGm denu Stadium logitu, 'dine procedebant. Paufanie grecifq? comiter Tifamenus Eliefis Auguralrfciam preditus portendi victoriam predixit G Scuto potius q; Enfe uterentur preßgic' bat eni eos victores fore fi in bodem nd progrederentur fed Vitores Barbarorum impetu exciperet.Cu aute ariftides IDelpbo miGffet refpdfum boc relatu Cii HoC in pfio atbeniefes fuperiores faturos fi voueret loui lunoni citeronie Pauiniphis

• Spbargiticisf i Semideis quocp androcati Leuconi Pifaudro DamocratiHypOo, ni Acteoni Polydo facra faceret:et in campo Cereri C/euGne atq?(pferpine dicato periculti intra fines fuos faceret Hoc oraculo rendtiato . Aridides anceps cura fait 'MeroeS quibus facere imperatum erat auctores Plateenfium fuere,Spbargitica , tumep Nimpbarum antbrum in altero Citberonis vertice extat quod ad ediuum

'foils Qccafbm vergit ineo$vt aiunt refponfa fuperiori tempori dari folebant.vbq

ocr page 327

Claffem Traiecens in tempore profcflusefl. Subinde rtod:^ ad Tbemiftoclis ta' bernacutu venit quE (o!u euocatum remotisarbitrisfic alloquitur.Noftrépartes funt Tkemiftoclcs'G (apibusvtiaminani ac puerili diffenlione polita moua de integro ratione ineamus vt falutari ac bonefliffimo certamine c6tedetes:tu quide imperio acpoteftate:ego autem mmifterio grecia terra coferuem, Quamad rem^ tu folus optima fentecia attigifle ac probafle mihi videris cu iter anguftias de ma turado nauali preho decreuifti.quod G ptraria fbciozp deliberatio nobis eH boftes' vt augurari coiedura poffumus quodamodo nobisadiumento funt:quoru nauiby, vicinum mare a latere a fronte a deniq?omni parte tenefvt et,am qui {ua fpote di mjcaturi no fut rebus defperatis Grenue ac fortiter manu coferereneceffitas co, gat.Ëum enim in locum deducia res eft vt nulla füge uia reliqua fit.Ad bee Tbe miftotfes veHéinquit o ariftidesvtin hac re metu initocertan ine fuperares ideo tynibil pretmitt^ vt tecu boe boncAo cotencionis genere decertas re ac fadis fu, perior Gm.Deinde fraude qua Barbard circüuenire machmabat patefecit : amp;nbsp;vt Euribiadi fuadeat nulla niG m nauali prelio falutis ope relidi eße cohortatur.eiuS enim fidem pluris faciebat. Exquo Cleocritus Corithius imperatoribusi c6cilio coadis cum Tbemiftoclem de fententia deiicere cuperet dixit nec ipG ariftidi qui prefens tacet coGliu eius probari.Cui Gc refragatus ariftides.Non tacere inquit fiTbemiftoclesque contra re p.effent in mediu afferret.nec hoc tepore cuius be ftiuolentia amp;nbsp;gracia fed decreti collaudacione taceba Hec a grece (tlafTis pfedis a geoantur.Ariftidesautem vtaiaduertit Pfitalii infulam haud Gme magn^ quei traGtu SalaminisGta eft boftiu copiis referta impolitos lembus nauibusgpmptiOi mos in eam trafmiGt vbicollato Marte barbaros uicit ac deleuit Omnes enim in eo prelio defiderati prêter ndnullos clariffimos ac primaries homines qui viui cap tl fant. Hoc in numero tres Saclauces fororis régis filii erat quos ca ariftides ex templo ad Themiftocle deferri curaret Eufrantidis vatis luflo crudo libero pa' tri ftatimimolauit.Extrema in fule ftationibus militu comuniensinGdias in illos qui tranfueheretur ita difpofuit vt nee infultus fuis edem nee boftibus fuga affer re poffet, Hoc in loco quia magnis nauiû conatibus ac fâmis viribus decertatu eft Tropbeu erexit Prelio iam cdfedo Tbemiftoclesariftidis animu teptare uples ilhiftres inquit res geffimus cofiteor fed vt videre vidcor reftat vt iUuAriores con iiciamusvt fciIicet aGam in europa capiamus.id facile cofequemur G cofeftim ad IHellefpotu annauig^tes ponté refringemus Mis didis ariftides vt bec miffa face ,tiuflit.at vero potius quo padlo ^ primum medu e grecia eliceret omni curai duftria vigilatia cogitaret ne tatus militum numerus fublata fugiendi facultate coadusad dimicadu couertaË.(Que cuaudiflet Themiftocles rurfus aruace Eugt; nucüvnum ex lis qui viui in deditione accepti erat internûcium emittit vt tlacu lum regem edoceat grecos ad anguftias trafmittere amp;nbsp;ponté rcfcindere propera tesvt eiusfaluti cofuleret aiaduertiffe.Is igitur boe nutio acceptocofeftim inde caftra mouit 8lt; trepidatione ac metu plenus quata celeritate poterat ad Hellefpo tum contendit.(iQuicquid vero floris amp;nbsp;roboris in exercitu fuit trecenta autc fer' rç milia militu erant. Mardonio duci reliquit qui firmiffimis pedeftribus copiis cofifus adhuc magno terrore grecis erat quibus minitabudus hunc in modu ferip ut.Vigftis Maritimis lignis terreftres viros omni exparte naualis artis ignaros ^ccenuc ampliffima ac fufa Tbeffalia atqi Boetie capus ampliflima loca funt.vbi reda aclufti pugna uera virtute magno equitatu ac pditatude fuma reru decer' namus.Atbeniefibus aute regis nomine litteras mißt quibusin fidem fua recepit; eoru urbe ferro ignicp paffim deuaftatä reediftgt;caturu:amp; ipGs magnu auri podus qaturu;eQru$cmitäte totius grccie principe iaduruifi bello quod nue aduerfus

ocr page 328

grecos gerètabfifteret.ld cG Lacedemonii reG:inëtmagnope veriti lepatos athe nis dimittGt orant vt liberos amp;nbsp;uxores (parta venire iubeant grandiorib' 4natu felubeter aliméta (iippeditaturos.pua(?atiseni agris amp;nbsp;vrbc eo res deducia erat: vt populus no modo caritate verû etia fame grauiter laborarct:qdquag? fie (eba Beret nibil tame adu eft.Hec eni eu a legatis accepinent grauiffima arididisfen' tetiam qua fie Lacedemoniis refpedereË fecuti fut Hoftiba minime fuccefere atbe niefesfi res ois auro atep opibo venales çxidimet penes quos iis imbecillis amp;nbsp;omu, thbilibo pecunie mebris nibil pulcrius nibil pftatius nihil amabiliused-Subirafci auté Lacedemoniis qui neceffitaté(blGmodo atq? inopia quibus per id tepus labo rent diligent aiaduertat : virtute fua amp;nbsp;laudis 8lt; glorie cupiditate obliuifcatur cu ïn anirru fibi induce cotend5tvt cibaria mercede fua armis #gt; falute grecie dimi' cent.Hec cu ariftides fcripfflet legatis in cociliu introdudis Lacedemoniis renG tiari iuffit.Atbeniëfes erga grecozp libertatë be afatos vt nullu tantu auri p6dus lupra fubter$ terra Gt:quo adduci poffint vt ipfu faluti grecie anteferrent. Mar doniiquocp levationi refpodit Quoulcp bic que videtis foi curfu bue currerepget atbeniefes eu Perfis belligerabat:vtab(uptos fines (hos amp;nbsp;uiolatas ac demolitas facras edes vlci(canË.$acerdotes etia publice cxecratioes indicere conftituitÆqs caduceatoribo miffis de federis pacis amicitie coditroniba cu medis ageret aut gre corn (beietatë deferet.Mardonio vbi ofe metio pacis excidit rurfusexercitu in at tic^ inducete atbeniefes denuo Salamina refedi fiit. Ariftides Lacedemone mif. fus eo2pignauia tarditate ac negligent!^ grauit caftigauit quibus facium effet vt Barbari de integro atbenas recepiffent poflrcmu orabat vt grecie q reliqua erat falutiope ac auxilio no deepent. Ephori ea re audita fubfequeti node na interdia Hyacinthioru celebritate ciuitas ludis amp;nbsp;ocio teneri videbat quicp milia Sparcia, taru quoru vnufqui($ (epte (ecG ilotes trahebat infciis atbenicfibus emittut Pau lopoft ariftidescu fe nihil impetrare celeret afpere rurfus focietatis ecs admones reuertit.ld cu rifu Ephori exciperet eucp garrire amp;nbsp;fomno intentu fuiffe diceret {uu fi quid iam apud (Drefé aduerfos externos Gc enim Perfas appellant proficif fente exercitii eße Tu arifties refpodere cauilladi ac ridendi tempus no enemec ipfos amicos inimicoru loco fallere ac decipere pulcru Hecab Idomeneo tradutut Ir. eo autë decreto quo arididi äffenrd eft apparet nd ip GS fed Cimone Xatippu amp;nbsp;Mironidéhoc legationis officio fundos effe.Cete^ aridides oium cdfenfii Impa, tor ad ld preliu creatus cd odo milibus atbeniëGum mibtu plateas venitvbi cum Paufania fe conjunxit qui quoniS grecis vnus princeps erat conftitutus maximas vndi$tu ex parta tu ex cetera grecia copias cdtraxerat. Barbaris vero adeo innu merofa multitudo prefto fuitvt nullus penes afopum iluuid collatis caftris termi nus effet.Jaremas autem amp;Tpedimëta cetera!^ pretiofas res in media conic^as muro quadrato circuuenierunt:cuius latera quaq? verfum denu Stadium logitu, dinë procedebant. Paufanie grecifep comiter Tifamenus Éfielis Auguralrfciam preditus portendi vidoriam predixit G ^cuto potius q; EnCe uterentur preGgie/ bat ent eos vidores fora G in hoftem nd progrederentur fed Vitores Barbarorum impetu exciperet.Cu aute ariftides IDelpbo miGffet refpdfum hoc relatu eft Hoc in plio atbeniefes Giperiores futuros G votieret foui lunoni citeronie Paui ntpbis Spbargiticis G Semideis quocp androcati Leuconi Pi^audro DamocratiHypGo, ni Adeoni Polydo facra facerët:Pt in campo Cereri CleuGne atgijpferpine dicato pencufG intra fines Gios faceret Edoc oraculo rendtiato Aristides anceps cura fuit Heroes quibus facereimperatum erat audores PiateenGum fuere.Spbargitica, rum$ Nimpharum anthrum in altero Citheronis vertice cxtat quod ad eftiuum fcbs occafum vergit m eo$vt aiunt rcIpoiiGi fuperiori tempore dari flebant,vbj

ocr page 329

Verat mititibas quipro ftatrone taHrorumcuftodias KabeSant obniffaamp;sitibet vt colloquendi GbicfrAnßide poteltas fiat.Cui uocato amp;nbsp;quam primu prodeun ti dixit,A!ex^der Macedo fum.qui pro mea erga uos beniuolétia maxima difeti hien fubireno timuitne ffabito boftidmfultu vos perturbatiminus integris virib, dimitetiS. Mardoniuseras de fuma rei vobifcum fignis collars dimicabitmee ut tem maturet ulla bona fpes aut audatra facit rfed ulterius prorogadi tempusrcr^ inopia non finit.Vates etram t)iris oraculis ne prelium meat cohibent amp;nbsp;cxercit,' omnismerore ac ftupore confectus efttSed eo neceflitatis ventum eft ut vel aude' do fortuna tentanda nel diutius flando extrema fames expeaada fit.JHec cu dix iffet Alexander ariftidem orabat ut ipfe confcius memoria teneret amp;nbsp;nemine par ticipemfaceret.Cui tuncariftides iniquum effe Paufaniam cui fuma rerum com tnifla erat bec ignorareÆum ceteris autem nullu fe ante preliu verbfi faamp;rum. At fivicerint quod dii faxit omnibus alexandri virtutem ac promptitudine nota fore.lis vltrocito$dicftisjRex macedonu equo refectus eft.Tu ariftides ad Pau' fanie taberaculum profectus quo in ftatu res effet expo fuit ceteris poft aduocatis ducibus imperatum vt qui($ {hosin ordinem inftituercnt amp;nbsp;paratos qualiia pe' de collato conffigendum effet continerent. Per id ferme tempus paufanias vt feri bit Herodotus ariflide conuerito dignu putabat mutato loco atbenicnfes dextro lococonftitui 8lt;aduer{usperlas obici.melius cnim cü ipGs decertaturos:cum 8lt; eorum belligerandi arte experti amp;nbsp;recenti vx^oria audaciores effent. Se aute $i niftro m cornu futuru quo ex loco grecosqui iredoru Fartes confecflarenë excipe, ret. Reliqui atbemcnfium principes valde (uperfluis in rebus occupatum amp;nbsp;diffi ,lem Paufaniam dicflitabant GeunÆ {his in locis dimiffis (olus athenienles velut ilotes fupra amp;nbsp;infra collocaret amp;nbsp;arbitratu fuo nue pugnatiffime genti obiedaret AriAidis autem eos magno in errore verfarii docuit Klam ßpaulo ante contende' te efi tegeatis iquit ut Gniftrum cornu haberetis ad ueftram amplitudinem perti' nere credidiftiSamp; eis mditio prelati vos boneflatos cenfmftis ln prefentia Lace' demoniis fponte nobis ex dextro cocedentibus amp;nbsp;quo Dammo fumu nobis princi, patum coferentibusicur gloria nobis prepofitam non amatis:prefertim cu in lu' croponere debeatis fi vero aduerfus tribules 8lt; neceffarios ueftros fed Barbaros boftes nobis a natura datos dimicandi fit.HeccG difetuiffent atbenicnfcs fmiftra -Lacedemoniisaciem fumo Audio daremdextra ipG concedere.Plurime fe inuice exortantium voces difperfe boftes aduetare:qui nec armis nec animis fuperiores illi eflentiquos apud Marathona profligafent .Aft eofdem artus maiorum eande veftis uarietatcm eundem aureum circa mollia corpora amp;nbsp;lulcs animos apparatu Nobis eade arma amp;nbsp;corpora amp;nbsp;plcriffe fecundis preliis maiore audatiam.Certa/ 'nen vero non agrorum autvrbis caufa vt maioresncftri fed pro tropbeis que Ma ratbone ac Salamine conftituimus ut non Milciadis aut fortune fed atheniefium potius effe videantur.Interea mutato loco aciem inftruere amp;nbsp;fe inuicem coponeré fohciti.Hec Thebani pertranffugas explorata Mardonio renuntiant. Qui extern) plo fiue Atbenienfes timèret fuc cum Lacedemoniis maiori cum laude congredi vellet dextro cornu perlasaduer{hs Lacedemonios iftruxit.ceteros uero grecos qui fecum erant aduerfus Atbenienfes Rare luffit. Palam autem mutatione aciezp fida Paufaniasiterum in dextrum cornu fe recepit amp;nbsp;Mardonius Geut initio ha, bueratut manum cu Lacedemoniis confereret in finiftrum reuertit Eo die nihil adlum grecis in concilium vocatis longiuscaftra mouere vifum atep locum indaga re vnde oportunc aquationes effent, propinqua enim omnia fluenta Barbari feda uerant amp;nbsp;maximo equitatu occupauerant.Sequeti noede cum duces ad deflinatu caftrislochm fuos agerent multitudo vix conflare ac difficile fubfequi. Vtcnim

ocr page 330

ex rçi^us excefferunt i^nimentisjitàp,no numéro verras Plate^fëmvrëe naG fimdrfcurrere. Vnde cumene imperro Pahtidifpergerëtnr amp;nbsp;tafemaeuh nnlfo ordinecoponetet non medioerem tumufeum fecere.Laeedemoniisaatem folisi„ 111,sobtigitvtP^Aremi ceteris procurretibus rebnqueretur.4m^pbarctus uir gd^aXi 7,:^: nbsp;nbsp;T'fafis^rius ian, diu pugn^di eupidtate ardere

h^e^et c^o^Z: q^:: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tarditate prorogat,pugne tempusintJ

figeret caitrorun^ mutationehtetem fugd uorifcrans exprobare amp;anrrtedice ^meff^fo^u^raciem^^^ nbsp;nbsp;^mefe«nd*onamp;J bic perftans mardoni

irXre fix::: ^ ! exr^xam. G, c, »auGnias occurrÆtut pigre raceretqui conocata cocione grea faaimdu

retus ante pedes cius ingens manibus Caxum attollens recit. Et

mida co/iLa acdécréta repudiovt pugnandi copia lia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;æ r

foic rerG ftatuspaafanie dubita tioneLncuffit. tä^^^^

tatvtamonpbarna rade fó^uJet $.m^Te;^^^^^^ donius aduentans non emm eum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;geratur dilucefcente lam die mar

to agmine ingenti clamore barbaror^ ac ftrZc°suacius rd^^^

turiquodm grecosfuga per agros oalanfroc ' tum Lacedemonios répété fereba, rueret, quod ut co tingeret paruo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;'n dimicaturus^ramp; Cpoliàturus ir'

Iter cdtinuit amp;nbsp;fùos m ordine redire nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;°°Puserat, Id ut Paufanias a^aduertit

cundja mamdpharetum cd^el^ Prehu mituroG iperauit. Ceteréuelira fignu dare oblitus eft.(Quo fadio nec (ht quot;nbsp;™°aduetu perturbatus grads me certamine auxilio veniebant Vfrnpm quot;quot;.neeco ferti fed ranamp;fparfiiipfofer' t°L 'cutis ad pedes politis quietos coGderp 'nrc oftus litare non poterat Iparcia' in kofte exire, veru animu adhibe fi a uid i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^1 eius certanda ftudio

la^iS cominus telis irruiffet unus 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mpaiTet. Eo rurlbs i molate cn equites

angi^a forma 8lt;corpis magnitudine cpt^:^°™usquot;^us eft.lnthec callicrates q peraffe tradit fagitta percuffusachopmr,A~s^'Sc°sq^ in eo exercitu faerut fu non lu^eo quado domo^pficiTeds ut^or. ^^ exaiatus Ego quidem inquitmorte aU^Chquot;^™ njefortit dimicans op^to nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uc uenerim Qangoranimo

„¥ boium cotmetia fuit vt admiratioó. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;atep ecia grams erat u^ tata1 rh1?amp;Puy^^t fed eo2f impetu a deo a'gnigima Gtadeo ut irrupftes hoftes/ fubftmu d C^ tn interim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tépus expeamp;ntes/ ac d^ffipare mtereë mon^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cd

^a°nes rem diuina faceretacado^r 0^'ß^u Paufanias paulisper extra mi-mapparatu dtripuiffeac dirieciffp ' n°nu1!°s répété ludosirrdpctes (acri

^:d ent virgis aclons^a^dyfi^^^^^^^

Cup 'nain Ephebos plagis circa aram ri' „''Lacedemonie fâ hni? excnrlionis/ ^cl^^i^ta effentm^rorac quot;::^^^^^^^/ h^si 'nftauramt«ritaffim^^i^PaaGffeceait. Cetera vbi vates Ca '

oblectatrCquot;''er°'quot;amp;8C reliquosdeos nbsp;quot;mp '°cuhsamp; manibusad celu lab,

boftibus01?^^^'quot;°$ V'^ores fore fatatd non p^^cX.tela plateEis agcr polity effet:

rucfi bofte aggreffi^Gcis bp^ tasihcedemofos cd^^^^^

Psm4!i?libgt;gduacri, feitlamp;^vult,acpeifota

ocr page 331

Püisfamp;iertes eopTuris non impigre nec inealfam eadetes proftraaevut .Namco prcbenfisnuda manulanceis plurimas confringere 8Cintrepide nudato ferro pro, cedetes gladiis amp;nbsp;acinatibus diutius ex aduerCo rem geffere. Atheniamp;fes uero La cedemonios expedites quietem agere donec magno pugnacium clamore amp;nbsp;Pau' Tanienutio cognita re mature ad fubGdium feredum impetumfecerut Bs prope tantibus greci qui medis £anebant fefe obuios intulcrut. Id ut ariftidescernit ce terisrelamp;sprimus procedit 8lt;(Grecienfes deos teftatus ipfos magna voce rogaz bat ne fecum prelium coferrent nec fibi impedimento forent necp prohibèrent la' forantibus auxilia ferre qui pro falute grecie dimicarent P°ft$autem eos ab bu iufmodi confiliis alienos amp;nbsp;ftruAis in fe aciebus i feftiuis iter intédere fenfitbuc m modum ab inferendo preGdio reuocatus eu iftis congreguseft qui ferme qum quagmta milia fuerunt.Horû pars maxima cum magis tentaient preliu qua inif fentindinauerut amp;nbsp;perinde ac Barbaris efufim lam in fugam verfus abreefferunt pugna Vere in primis anceps fuit ubittbebani promptiÄime pugnabat quorum multitudo non ex fua lententia fed potentiffimos ac primarios viros fecuta medo: tum partes tuebatur, $ic itacp diuifis copiis collato marte Lacedemonii primu co nixi perfas cedere coaftos aduertut.Mardoni? ab arimnefto fpartiata faxo caput Sauciusut abampbiarai oraculo fibi prediamp;m eratocciditur illuc enim ludu bQ minem Carem autem altéra adTropboni u emifit. Cui cariga lingua vatesretyo, ditLdo uero in Amphiarai templo dormienti quida dei mimfter per quiete alxi, tit a quo illinc lidus abfcendere luffuscum di^o non audiffetmagnolapide caput idusvulnerari deinde mori iuffus eft.Hecita prorfu^ueniffe tradutur. Lacede monii lignea intra menia fugientes perfas indufere .Paulo poft atbenienfes dare terga Thebanos coegerat ubi trecetos qui primi aduerfus fe irrueratinter prelia dum obtriicarunt.His fafis lam amp;nbsp;fugatis Barbaros intra valluminduCos circufe. deri nuntiatur. Sic falutis occafone grecis rcli^a pleno gradu ad bolbum cattra fuccederc amp;nbsp;Lacedemoniis opem ferre pergut qui circa munumetorum expugna tionem per inperitiam tempus terebat .Aduenietesita$at gt;enien es magn cum Srageboftium vallumcrerunt Extrecentis enim milibus quadragena dutax^, milia cum artabaco fugiffe träditum eft Æo prelio^x iis qui pro greciapugn„ rut mille trecenti amp;nbsp;fexaginta ad fummu cefi quorÛ atbenienfes duo quiquag ta exËantide tribu fuerunt quevt didemus auólor ed acerrima pugnam e ie rat .Quocirca tenuit consuetudo ut facra viaorie caufa Pythio reffolo 3partti, ds Rimpbis ftata Eantidis tribules facerent quibus impenfam res pdaret. Lac| demoniivnus8lt;nonaginta.Tbcgeate vero fex amp;nbsp;decem per 1ere. Mir„^umg râ illudHerodoci quo patio fotosiftosomiffis ceteris greos manus cufcolteco, fermffefctipfe.Cum effet deGderatorG multitudo 8lt;monu^nta rem comuniter magnifice geftamee teftimonio fmt .Nec enim aram fic infcpybffent tyeris in tra caftra duietis tres tatu ciuitates decertarent .Vinores Danai per Marcia ge, fta fugatisPerfarfi ducibus generi cofagreco.W fouiftatuunt altaria libera^, tri.Hoc prelium fecudumatbemefes quaria$ecima Boedromonis feeundumBoe LCIOS autem fexta amp;nbsp;vigefima panemi menfis fa^um eft.Quo die noftra etiam^a I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;teplateis frequens grecorum cocilium habetur vbivid:orie buius cau a ouii e,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vatorifacrificatur .Hanc dierumuarietate nemo meetur cu eos qui diligenti le

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aftroru rationem tenereboc tempore profitentur aliud clt; aliud mebs pricipium

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hexitum agant,Sub mde mometo ferme temporis fortuna grecoru verla ,la eu

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;itbenienfes Lacedemoniisnec fQrtiffime rei gefte premiu darentnec troi^igueri

\gere permitterent fed vtrinqi armati difeeptarent :magno inpericulo restuiUent \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nib ariftides exercitus duce^ collegas fuos mittigans ac comonecacicns precipae

ocr page 332

leocratem amp;nbsp;Mironidem^tinuiffet eif^ruarifrc fr nt eamrehOdiitidicahdagre iorum arbitrio di mitterent.Hoc foco grecis ad deliberandum intentis Tbeogito MegarenGs alteri dixit ciuitati prerri u dandu nrfiboc iudicio inteftinfi EcHu con' citare velint. Poftq?€feocritus Corintbeus affurgensquaß Corintbns premium poftulaturus (ulpicionem iniecit quoru ciuitas poft Lacedemonematqi mtberas ffima dignitate nitebatur.Hic autem grauiffitra pro Plateenfibus orationi dixit que vniuerGs placuit Confutuit eniut ei optime gefe rei premiu decemetes quo rum honores vtricp bonam in partem acciperent graues lites ac cotrouerfiase me' dio tolleret.His expoßtis primus atbcnienfiu nonunc ariftides deinde Lacedemo Iliorum Paufanias in banc fer.tentia luere.Hunc igitur in modû conciliatiexmani bus exempta ocŒuaginta talenta Platecbbus dono dederGt.(Quibus ede minerue locata amp;nbsp;fimulacro eóftituto piAuris delubru exornaruntque in boe ufep tempus integre vifuntur.Tropbea feorfu Lacedemonii (Corfu atbenienfes pofucrunt Po' ftea CU de faciundo lacrificio percuncftarent Pytbius refpondit loui in cuiuStute la libertas eft Aram dicato ne prius rem diuina faciunto q? uniuerfe regionis bug us ignem quali a Barbaris uidatu extinxeritis tum pu rumex Delphis uelut a coi bus laribus acccnfu capiunto Ea de caufa grecoru principes e ueftigio circueunteS omnes ignes reftinguicoegere. Eucbidas Plateefes pollicitus ignemabdeoqua' ta ficri celeritate poffent delaturum uclociffime Delphos prexit vbi Expiato ac Refperfb corpore laurea corona redimitus ex ara igne fupto citato gradu ante fo' lisoccafum vno die mille ftadiu inter emenfus plateas reuerteë.Hic ubi ducs co' miter coplexus (alutauitreddito igne ftatimi terram prolapsus baud multo poft êxpirauit cuius cadauer fublatu bocepigramate in Euclie Diane templo a platee fibus fepultu eft. It Pytheum Euchdas amp;nbsp;luce reuertitur vna.Eucha multi fimt qui Dianam putent appellentcp Nonulli autem Herculis amp;nbsp;Mirtbe filiaique pa, trocli (brormenetio patre nata eft Hec cum virgo euita migraffetmagno in bono re penes Boecios amp;nbsp;Locros fuit eiep ara amp;nbsp;ftatuta in omni foro dicata fpdfe fpon' fiqp priu($nuptie coficiantur ex more facra faciunt. Subindecum frequetes greet Coiterq?conucni«ent AriHides decretu fcripht ex cuius auamp;ritate edidlum eft vt grecie principes 8lt; legatiad factas celebritates publice miffi quot annisapud plateenfes cocilium baberet quo i loco liberalia qutquennali certamine celebraren tur Expentam que ad banc rem neceOaria foret comuni collationegrecia fuppedi taret.Scutorumdecé milia mille equos naues cetum eius quod aduerfos Barba' ros geftum eft bdl imemoria .Ad becPlateefes qui pro grecia ded facrifi carent fa crofancŒoseffe. Is precone referenteaudloritate publica co firmatis Plateefes pro miferut fe grecis qui bic ceciderunt amp;nbsp;humati effent imperpetua parentaturos, quod eciam nunc in amacfterione menfequem AlalefmeniG Boecii nommantierua ri videmus.Celebrem enim Cetum fexto amp;nbsp;decimo die ut primGilluxit emittunt cui tubicina bellicum canens itineris dux eft Véhicula Mircho 8lt; Coronis pallim completa Laurus deinceps colore fufeo fubfecuntur lacffis amp;nbsp;vini libaciones m am pboris olei quo$ac vngenti croflosid enim vafis nomeneft liberi adofelcentes de ferunt.Pilam cum viri quibus parentationes fiunt defendende libertatis caufa vi ta excefferunt nulli feruo Fas eft quicq? contredare quod ad hoc facrorum miniftc rium pertineat,Summus deinde plateeGum princepscui nec alro tempore ferru tangere nec niG candidam veftem induere ius eft punitam nue vetitus tunicam e tella litteraria vas aquarnm attollens nudato pugione per mediam yrbem procè dit aqua de binc ex fonte fupta columnas abluens vnguetoafpergit poftea madi* to ante Piram Thauro vbi louem 8lt; Mercurium infernum adorauit fortes viro$ qui pro grecia mortem abieruntad cenam 8lt; cruentum hoc mamp;rifterfamiNiitamp;tv

ocr page 333

Non mi operis ftudiu ant augfdi rara pecuTi Quo pulchros alere natos ego femR amaui Remigio celeres undis agitare carinas.Prelia cum lacuhscofui volucref$ fagittas. Quafi domèftice facultatis fecuros ac negligetes per luiuri^ fieri dimtes admoneret.Nam ut Phineis placet nihil oleo fi corporibus exterius admoneatur falntaritis fi interius nibil pcrnitiofius eft. $ic luftos aiunt ceteris omnibus emolu mento effe cum Gbiac fuis facultatibus per incuriam detrimento fint.^ac re ciui' lis ariftidis dignitas poderis eius intercifa fuitÆ quemadmodu a multis proditu eft he$de dote filiabus ne^ de funere Ebi relinquendo cogitauit:Econtra Cato: cuius doni, ad quartu uf^ genus itomciperatores 8lt; cofules edidit .Eiusenim nepotes ac pronepotes fumis magidratibus fundi funt. Arididis autem qui gre Corum princeps fuit ftirpem ingeris paupertas parti ad circuforaneas tabulas re lecit partim cu extremem^dicitatis onus ferre no pollent ad ciuitatis largitione fuplices manus fiibiicere coegit. Quo fadum eft ut occafide e medio (ublata nibil apofteris fuis fplendide nibil magnifice geftum Gt. An boc ipGus cofilid indubita tione amp;nbsp;eontrouerfia poßtum eft/Paupertas quidem perfeiptam nulli turpitudini coiungitur.Quod fi negligentie intemperantie luxus imprudetie (pecie pre fe fe rat probro ac vituperatione nd vacat.Ceteru in uiro modedo iduftrio lufto ac for ti qui omnicu laudetrep.verfet graue magnitudinis animi tedimoniu eft. Qui^ enim eum putet magnas res pofTe cdficere qui inbumilcs cogitationesanin fi di' mittit.Nec profedo multosluuabitindigetes qui multis idigeat. Ego nagnirro' menti viatica in rcp.non diuitias fed per fe fufficientiam exiftimo.Que quia lux, uriofum omnem apparatu repudiat nullius voluptatis caufa grauiCimu ciuitatis munus intermittit. Deus liquide nulla re fimpliciter eget. Hinc illa bominis uir, tutem cui minima alterius accero neceflaria eft pcrfcdiffima ac diuimfrimQpu4 ,mus. Nam ut corpori optima ualitudine temperato nec luxuriofo veftitu nec de liciis opus eft fic vita 8lt; domus que bene valent nd ex quefitis fed uilibus copiisçq tete funt.lWeceffitatis enim ratiore babere pro facilitatibus oportet ucludßquis plurimas opes cumulât cu pauciffimis vtatur ci amp;nbsp;multa deeffe confiât.At G cu, piditate reru tenetur qui Gbi nutli vfui Ont vanus Sin tenuiffima earu reruquas ap petit diligentia fructu non capit mifer cenfen debet.Ideo$.libêtera Catoneque, terem.$idiuitie in vfum referuntur quod na Gbi ornamentu attulerutqui inma ^ma copia mediocriter ac tenuiter viueret .Si uero queadmodu par eft in primis '1^endidi i putamus qupcuqi pane contetu eße amp;nbsp;eo vino vti quedaperariis amp;nbsp;fe# ais comune fit nee purpura nee tectoria domus egere Nibïl horum ariHides nihil epaminudas nihil M.Curius nibil.G.Fabricius quod natura poftularet relinque reifed ea poffidere noluerunt quota vfu iprobarent. Quid opus tanta cura t^ta ui pilantia totvniusaffiscaufa loqui 8Cicriberëquo pacto quis breui focuplex fiat:q

frugiGt ut8 lt;obfo nium fibi locundiffimu rapis manu fua appararet:amp; eius vx' Qr pinfendi munus a fua dignitate alienum non putaret.Mon ab re frugalitas per le ipfam plurimu poffe fertur qua fit ut fuperuacanearu reru appetitu amp;nbsp;cogitaci one liberemur .Quapropter ariftidem in Callie ludicio dixifle perbibent eos pro be paupertate erubefcere qui prêter eoru uoluntate pauperes effent. Qui auté ex fententia ut ipfe optimo lure gloriari. Ariftidis.profero tenuitatem in defidiam teferre ridiculum eft;Qui non modo fi quicq? turpe aut indecorù perpetraflet ue' rum G barbaru vnum fpoliaflet aut unum hoftiu tabernacula viri fuo vendicanet: facile locupletaripotuiüet.JHec baeftenus.M.Catonisiperia maximisrebus nulquot; lum ferme monumétum attulerut.Anftide vero rem geréte Maratona Salamina phtee pulchritudine (plëndore magnitudine inter res a grecia magnificentiffime pellasfacile Gbi principatu obtinuere .Necantbiocbus dignus eft qui eä Xerxe

ocr page 334

^Tonferatur nee vrbium eis Biber u menia lofoequata etmi tot näriadibus qui pede ftribus naualibusue pugnis ceciderut coperanda funt.Inquibus ariftides nulhv* tute fecundus fuit.mic glorié bic coronas queadmodum dinitias afpernati^Iau dis cupidusquibus omnibus fine dubitatione anterioribat Catoni coceffit.Oto, tonem equidemnon accufo qui primum femper fibi locumiomni generevir^tis attribuit cum tame in quada oratione feip{^ collaudare nominusdeformeeile^ vituperare de-roftrauerit. Que cû ita (int erus qui vt alterius teftimonio l^det non indiget.Wntus meo iuditio perferior eft qua qui feipfumlaudibuserwt prédicat.Iliam ut bi qui a ftudio ambitionisremoti funt boneiliffinti preGdiu i; too mediocre ad ciuile ac facile viuedi genus viaticu adepti ^intibe qui honoris co tentione ac cupiditate c6flibantur difficiles extant.Que res omnium maxime II uorem atqi inuidia paruit. Aquo alter prorfus liber fuit alter fatis fupei^ labora uit. Ariftides quidem Tbemiftoclis maximisi rebus focius SC adiutor fait dal® principatum ac dignitate quad ftipator quid! tutatus athenas erexit. Cato aero Scipioni refragatus illius aduerfus Cartbaginenfes iperiu pene {ubuertit at$ la' bffaaauit quo Hanibalem vidum vicit amp;nbsp;prolligauit. Multas dcniq calumniaS c6mentatuseum de ciuitate eiecit:8lt; .L.fratrem turpiffima repetundarii mullt; da circuucnit.Continetiam autem a Catone plurimis amp;nbsp;pulcerrimis laudationi bus exornatam.Ariftides puram amp;nbsp;immaculata omni exparte feruamt.Ceterum Catonis nuptie prêter etate ac dignitate (ha celebrate nec exiguas nec leues iibi maculas arperferut.Uamualde indecoru videbatur g lamgrandcuusadolefcen; ti filio amp;nbsp;nurui clientis qui magiftratui feruiens publice mercedem merebat filia vxorem adduxiffet .'verum Gue uofuptatis caufa fecerit liue pellicis gracia ira per' Oitus filio fue cen fuerit.amp; res ipfa8lt; occatio turpitudini coiuAa fuit.Atea excu latio qua per diffimulatione cd filiovtébatur veriß mills non eft Siquide tales libe ros ccrto iuditio relinquere cupiebat:initio generofam Femini Gbi matrimonio co iugem facere par erat non auteni donee occul tu fuit eu ea muliere per libidine co' grcdiique fibi iure copulata non effet.Quod vbi perfpicuu facium eft focerum Obi fecit eum cum facilime dido fixo parere non autem preftantiffimum generum dc' bgere propoGtum fuit.

EpiftoTa Ant Tudertinl poete eximii in Vitamat^geda Tbemelionis Incipitfe

y 1^

WLTlt;DS EX DVCIBVS noftrfe'qui nuper inremili' tari vniuerfa italia glórie nomen affecuti funtiin Pompeio P.Emilio multiffy aliis comparare audere:!! in eadem vr be iifdeg temporibus quibus illmafci cdtigifTet:mu!tofy pretcrea quoru gefta amp;in rep. amp;nbsp;in fenatu nunc vigent. IDemofebeni atqi ariftidi equipararëÆ tanta talemg rep. Babere eueniffet.Namqueadmodu Prifci illi cofularesvi .VVlt;^'i aiT fenatorii: magnitudine animi:rcrum tollerantia con ilio ac ptaamp;ntia magnos exercitus multa cum laude gubernabat:^ omnia bene rf°Ç 'lüftet» adminiftrabant fic noftri.Cum videamus bac noftra tepeftate nobiliOimai omnibus artibus ingenia florere: 8lt; artes atq? clariffimorG facinorum cumulatiffi/ ma exempla vigere. Sicut enim preftans ingenio artifex in tenuitate ac paucitate materie Irene amp;nbsp;fecundum arte agitiGc in amplitudine coptae ac rcru varietates?

ocr page 335

iOTamp;amp;pMbntffintepfa^^

pinxere contingat:duae ut ars lubet illum pingunt.Sic etiam b piures

udagentes rei ac facli dignitatem arte amp;nbsp;ingemo confemurquan$ant^ ja ^amam^exXere non euenent. Et boe danffimusdle ft ceufis Æ^q poft$He1enam in porticibus Philipp. amp;nbsp;in delubro rç^fTCrf^^^^ erumuuasferëtemegregiedepj^xjg C^e qu^^^^

ter fumumtnminisamp; artit cu amp;J^Mtibdfam illiacü pluribus tabulis deOgna' rus qm ab horefematrem jertic^nxit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^ lt;^feore amp;nbsp;locis iifdë pre,

uitltatfane rei multaris pergtifli nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;it^tvigil^tiffimus prudentiffimur$

ceptis vii($in ma^o amp;nbsp;paruoex^

v^rfenatonus cofilio amp;JPrudetia^^ƒ amp;nbsp;rf quëadmodd rÓ folum in bac rep. quidigitur dubu eft Preftantiflime; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fl claritate:^apud om^

tuafed totaitalia coGlio.auaontate op nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;me aut Atbenisnatus faiff^

boatfollpredit, feamp;d^ to^^

te otferneftt.Q^is ^atban^esUet neminem 0^^^^^

redditu adpatriam habuerit $ tu.iqf ttviro amp;nbsp;Gngularirecep'

tuses.Cum lam omnes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ji amp;m exthum eiecerit.Necn^

Jfenatus omnes ^^^^^^ 9dtoamp;illa 8lt;nephana relegatione tua aduerfus infinita nomina mu^o^quosm^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;U^^^^

Ufeffl creditu eft a fenatu acn^ag nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oratio.Quam$ multisforte,

renG poffum me quininh^m^^

videbitur me anyre ac beni^nti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fa^um . aduerfa odioMreçu condi

dere m tama fortuna no vei^^ ? nbsp;nbsp;veritatead bue fermonë laudabilë$fen

tione obieci:me ^re-^^CT maiora de tedici posent.Kam nec conti tentiam adduciaha certe plura mui^yw nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eta

nentia nec pietatenec iuftitianecvllo genere vi^quenq,ib^v^ te cum te conferendum puto.Sednec illud quod magna admiratione dignum ett pretereudum.fauod nefeio quomodo il|is qui contra reditum tuum cotrtyep arma capupefcrant nullis repugnantibuse manibus arma ceciderant .Verum profcaa deum immortalem boc8lt;cetera queadte fpe^abuntegiCe arbitror vt pietati auxiliumipfepreftaret 8lt;buic reip.que lam mfaucibustiranm mdies.p lababatur profpiceretat^ condderet . amp;ttu Pr^'gmtate tua extra patriamvi tam ducere poteras patria autemfine te libera effe non poterat.Sedhaud long? buncfermone producenda cenfeo cum mibi in animo non ut tuanuncge _a u virtutes a capite vCcp ad calcem ut aiut difcribere . Quare dariffimeCLo ma u Kemipfam nunc venia qanqua priCci lUis furnis viris qui temp regereaggre iu, equiparari poffisvt oftendimus amp;nbsp;eo ingenio fis eo confilio ea animix^gnitum vtmilitares 8lt; lam viros iWas exuperatesfi talibusƒrtibus te deaiflesnecex na exemplalegere multum indigeas oro te 8 lt;maioreImodu obfecroyt gel qU. preftantiffimiviri que ad te mitto libenti animo {bdeipias 8lt;mterducol igei cauh legas. Nec eum quia multisbonis artibus multiCcp virtutibus Vm^s^ facias,Werum nom humanitatem manfuetudinemcpmgeniiqAuiacpru ^m. Mofti enim maximas arteslonge apud omnes poffeG cum exemplisconlt;quot; 'un hinc eft g? multi fapientiffimi viri par entern virtutis amp;nbsp;vite magifttam i^

ocr page 336

adfy^^lfl^^rttitfeamp;fidti in foro in caria in Comitiis habebat tfa mrdl^l d^s^^^^^^^^^^^

Tantam auidem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'quotidie uerfaris rcor probe noueris,

, nnir. % Falfus Per7cfo^^:Lram^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c uirosimitez

Socratis Platonis Arifto telis multoru^^f Afexandram. Wnde noftri maiores amp;nbsp;vans maas habuere: fed inforo amp;nbsp;r^ lorum imagines non folum in tabulis miranda illorum faciZ::G:°.amp;^'t^'''Phs^^^^^

mnuspoftq;L^d^^l^te^ftm effent. Quare Lgurgusilfe vir di, bis ra tis.b^unc ad Tbi^ofeoTn.^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;s.XXX.erigi luffu Sed de

thius eftqui no^liffim^s'fom pTPer animfi

pu/fC^ omnibus tirannis in hbertatem red^'iiamp; t^, Carthaginenfmm copiis ex' taf^ allas Sicilië Vrbes rnrf,-,c k,k,fr8^^pukerrimasillas Siracufas mal trem pietatem admirabilemq? caritatem ^n P^el^it-In quo viro fingularc erga ma tarchus diuino ingenio air ata iudicio P ÏÏ 'ria in u^ics. (Qui tanti fuit ut Plu non dubitet. Preterea in rZT^^^^^^^^

muirg rerum humanaru exemotó ^^ximam tirannorum pernitie :maxi

. tiffimaai^pliflim^ tirannide duobusamp; v^inti^^flw^onifiri^ 'quot; ft Sicilia abire coactus eft:maxima ralami,:,^ fanis regnauerat. e Siracufis atg ter mulierculas obfbniorum taberna ae-entoQ compreffus Corinthiin Ganeo amp;in multa etiam alia$ lediione insenui amp;nohrfic qt^a^jniuerfu diem verfaba^Quaq;

re.(Que^egeseL amnlimrfi^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;funtab eogefta cd^ofee

ces qualdam ardentiffimas in eos efficiesq nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-L duerlus tirannos tanquafa'

munufculu fufeipias. Vt exiftimes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cetera humamffime Cofma ndita hoc

turum.Nam cum pro fuma beniaofentia l^m'^^n^'^OTx'Stertr Lll^ntl^'coliF^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

da'mftdnO- taPsamp;l^'s magna eftrafa^^^^^^ dam ftudioru meorum deguftandas trad'.r^amp; earbitrer ^edut primitias quaf f^inbunc diem obrcura ^aiit^^f^u^^^^^ obtinescognitum faceremgloriofumg tua cognitionfl^d^rem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'quot;quot;'^^^

incipit 1^3 TfamelconislCfariffi

imiviri Egreco ferm one in fatinu per Ant Tw

vrac^n ~rT1MOLËON in Sicilia traiecert res 0 Ofa'' ^babebat PqA$ lDiion tiirannu Dio' XP^I * ftatimq^olo interfedus eftun (urgentibus ertate qui cum Usione Ccnferattparu abfuit qum ex, rum ingruentium multitudine ac tirannoru frequen' .mi^ta tione yrbs derelidèa ac de ferta fuerit.]Reliq quo$ =^Q:°™^ta at$tumultuofa exifteus iaomnino pro rep. erat .Nam plurime ciuitates poten ? rentibus faciliter occ^;aTant^'TOi:n°r barbaris atœ wilitibus fine ftipédio me, - fates conducens:lNrfeum;tunc in^ep^^d^r™’ ^^^ ex''™quot;' anno adu^asml * lunem rep.pnncipë expellens rem itéra aggreffus ti' a sex integro co ftituit Admirandu profero parud exercitu


ocr page 337

BCtirannide DioniGum tune omnium tiranno^maximG exrnTiffe.AdmirabiTins vero exutem ipfum at$ deiedu tirannidë recuperate. Itaq; Siracufani qui i urbe erantinferuitutëredaÆeo crudelius a tiranno opprimebantur:g nuper exilium calamitatefcp animd vehementer exuperauerat . Optimates ac nobiles adicerem Leontinorii principem diuertut: ducemcp (ibi m bello eligunt quan$nec meliori nec fortiorem ceteris belli ducibus elle cognofceret. Sed ad quem aliu cofugerit quem ue Gbi imperatorem dicerent mon habebant. Accedebat amp;iam g, genere $i racuCanu arbitrabatur necnon quia copias in tirannû aptiffimas bellicofinimar$ G bl comperauerat.Interim CartbagineAbus magna claffe in Sicilia traiiciëtibus: Siculi timore perculi in grecia legatione mittere:amp; Corinthiis auxiliG retere de cernunt non fotum amiciua freti neg quod ab illis fepe benefici is affecti Veruamp;ia Ç perfpicua erat: corinthioslibertatis amatores amp;nbsp;tirannoru Ofores femper extigt;^ tiffe fufcepiteçp (epius maxima bella no regnandi aut auaritie gratia.-fed grecoru libertate Iceres vero qui militie caufa tirannidë fecerat no Siracufanam libertati occulte apud Carthaginefes hoc afferebat: Siracufanos autem manifefte laudabat 8lt;quofdam in Pefoponeffum legauerat. IXIon q? illinc auxilia optaret:fed çp confen taneum erat fiCorinthii propter grecie turbationesatg tumult, auxilia negaret Sperabat facilius ad Carthaginefes rem traduduru amp;nbsp;fociis in bello contra Sira cufanos vti:^contra tirannu hec paulo poft in lucem emerferut. Alam cum legati reduflent.CoritheorG nomine retulerunt .Corinthios femper externarum ciuita tum:amp; maxime SiracufanorG pro eorum cofuetudine curam fufcepiffemec forte fortuna tunc aliquo grecoru bello vexari.Verum in pace ac otio vita ducere. Qua: te exanimo ac prompte auxilium illis preftanturos effe.Itacp cum de imperatore eligendo con{ultarent:pro(criptis potetioribusrelegati($:quiin rep.ceteris pre, ftare ftudebant:vnus exmultitudine affurgens Thimoleonem Timc^imi filiu qui nondu in rep.emerferat nec ut emergeret:nec vt imperator crearetur un^ animo volutarat^nominauit. Verum numme quodam afflante homine ut videt ftatim bo na fortuna m fuffiagiis reddendis:ceterif$ in rebus gratam atqi propitia feCe pre ftitit'Virtutig hominis ornameto fuit Timoleon profedlo in vrbe claris paretib, ortus patre Timodimo matre Dimariftia tanto amore mafuetudinecp in patrem afficiebatur:vt contraq? tirannos contracp improbos haud maximo inflamaretur odio.ln bello amp;iam adeo honefto ingenio vtebatur:adeo quieto vt multam iiuue tute prudentia multam infenecftute forti tudine in rebus agendis obedere' Fratri liero Timofanem maiore natu omnino libi diffimile habuit.(Qui cumtemerarius nialo$animo effet 8lt; regnandi cupidus femper minus honeftis amicisac fatelliti, bus fefe ftipauerat. Quem cu audaci animo promptiffimog? in aggrediedis pericu liseffe ciuesper{uaderetur:tan^ bellicofum viru ac ftrenuu militare fibiduce ele gerunt.Et his in rebus Timoleon fuum preftititofficium nam cu vita eius diffi' mularet at(^regeret ut minus illa appareret operam dabat amp;nbsp;vrbanitate ac face, tus exornando'augebat:fucabat$ fi na pauloplus retegeretur.In bello cpcdtra Ar giuos Pleoneoi^ gerebatur:cu fimofares equitibus prceffet:Timoleon vero pe ditidus:Timofanesab equo inter excusus:8lt; pedibus calcibufue preffus magna incidit impericulu. Klam fociis partim fugientibus partim prefenti animo vtetiba pauci contra multos manus conferat :ip{umq ; magno cu periculo defendut.Quod poft$Timoleon perfpexit accurrens vt auxilium afferet: Timofaneq; proftratu fcuto proteges multis teloru vulneribus multis percuffionibus cum armis tum in corpore acceptis cum labore inimicos fugauit fratrem^ redemit. Deinde Corin, tbi timetesne idem gpprius a (ociis paterentur:ut ciuitate amitteret:quadrigeh, tos aduenas milites alere bilg Tmiofane pficere decemut Timofanes vcro lufli

ocr page 338

contemptor atqp konefti Aatim opcra dcdit'ut duitate fubeo male afficeret:mu! tofcp exprimonbusciues indemnatos necaret amp;nbsp;fefe tirannu decYararet:Qu^reM cum Timoleon egro animo ferretTillius vitium faam calamitate duceret illip, fuadere conatus cß vt banc infana animi cupiditate exueret amp;nbsp;malefadoru erga nues emendatione quereret. Meglecftus Timoleon a tg: expulfus eu exneceffariis Efcbilum vxoris Timofanis fratrem accepiflet ex amicis vero augurem quS The opumpus Satirum Epborusautem atq? Timeusorthagorf appeilabat:paucisdi cbus elapfis rurfus ad fratrem afccnditquem cu illi circu flaretamp;Timofaneseme dationis Ggna offenderet fuppliciter rogabat. Vbi primu illos ridiculos babuitde inde rem grauiter fèrésad iram iratus eft Timoleon vero paululu fc cedes amp;nbsp;fap (um tegens lacrimas effudit. [Ili autem ftridis gladiis fubito Timofane interfici untç poßqua in vulgus paffim diffipatu eft optimates vrbis odium TimolconiSi tiranos atq? magnanimitaté$ laudibus extollebat.(Quonia amp;n optimuseffet fra, tremgamaret tame patriamncccffitudmi Loneßum ata luftû vtibtati propofu* Aiam eu de rep.bene meritus effet eum Wüte donauiticum vero illi inedias tende ret in feruitutéq? redigeret morte mufdlauit Atqui in populari flatu vitam agere quot;e%^ibant:pot^tes timere affueti magnu gaudiu magnamipletitiam fimulabant-

Tmioleone rourtio infectantes impiecp ac crudeliter nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;predicantes dolore

no_eftitia$afficiebatg peftg; accepit matre animi fefeangi:amp;graues voces bor, rendafep execrationesin eum effundere ad ea cofolaturus acceffit .Cuipafpectum cum illa nullo modo ferre poffet in fronti hoftia claufit. (Quare Timoleon multa arum; egritudineaftedfus ac mete alienatus eo animo dtfceffit vt morteaferfeeret amp;apotu cibogiabftineret.^i amp;ßeumamici falutaretlamicaffr exortationesm xrediumadduceret amp;nbsp;neceflaria orrnia que funtaduictu afferrent.Statuit tame 10 folitudine viuere:amp;ab ipfa rep.atq; homing cetu fefe abducere.In pricipio nG quam in vrbem prohcifeebatur. Sed extra huinano2f cofortium errans per defer' !^a^ros verrabatur;cofultationes atq? deliberationes que in rebus agedis ftabir. frobur a ratione atq? philofopbia no (uplerint. Sic facilime ac cotingentiba laudibus ac inUmia quatiutur atg feruntur.(Dportetenim operation^ ipfam non fo^um Loneftateliuftitia^ prédits efferfed etiam opinione ex qua aliquit operari compeljimur ftabihiTima vt operatio neftra cofenluomniu comprobeturineq; fin-ii, les ilhs qui ventri gule^dediti%^^^ videamur.l\Iam hi ceferi auiditate ac odore fuauium ciboru allexi:amp; adrepfetione tf^p TacietatemcF adducti ftatim abhorrete ftomacbatur')\.os quoep poft nauata opera labefactata propter imbecillatf bo ne tati opinione nbsp;nbsp;nbsp;tantafia peni^tia triftitiacp afficiamur.ljJam penitentia ipfa

res etiam benegefta deturpatur. Electio autem que ex certa fcietia certaq? ratio, ne profacrfcitur nullam ab errore fufcipit mutationi. Quapropter Focion athenie,. us mb mleoftcne getis obuerfatus vbi rem bene gefta animaduertit^vidit, 'rfrenfenfes ^ui Martiep boftias mactare:amp; Victoria letari ater gloriari dquit ve^eferet ge{ifTe:amp; cc^lilium adbibuiffe, Ariftides quide Locrus ex Platonis fa' mi.aribus vnus vcherretius atqp grauius ^arn cu {uperior Dionibus vna natatu ei in '^oi em pleret refpondit fuauius fibi fore illam rrortua ^tirano nupta afpu quot;^ ruropo/rcum Jpionifius eu morti damnaret amp;nbsp;cdtumelie caufa illu interro ^a,ct queadmodu prius de collatione filie lent iret: respondit reru geftaru me, 1 itia athci dirorum autem nulla penitetia detineri:hec forfan maiori perfectiori q virtute geita funt. Timoleon Gue fratris morte fiue matris pietate animi auge' retur:aaeo mente iradus eft:adeo'attritus vt viginti feré annis extra humanam co^etudinem,iuens nu$ remp.attigeri t.Cum igitur de imperatore de figando futtragio in cotentione quereretur :8lt; Timoleon nominaretur populo cu prompta

ocr page 339

Ibo

.rittio wfexarte fflOTTdeeriaes time tt^^

nffimus perfuaTit timoleone circa res tirannu occic^ffe putabimusG aute rebat enim Gid quodfecitjhudi tnftfti^mnu^^e^^3 ^0^^ uitio fratrem Parata daffe co^^ft™ 'eins proditio atcp perfidia Ggnificaba ne Corinthus redduntur.Inquibus itte Carthaginefium fodum futurum tur. Nam poft$ celerrime ^r legat Siracufis expulfo^pfe tirannide compararet palam cu iUis curabat.Vt DioniGoe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adoptarent 8lt; fpe rerG gerendaru ^mensne prius Corintbiora copieinJic^^^^^^^^

Eruftarent litteras Corinthus in qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;--ridere G in Siciliam nauigaueri

to labores ac expenfas fumo cum peri^ o^ a fi multitudine cuftodië tis prefertim CartaginenGbus adue^ i^sfocios adiunxi.Le^is Gt^ tibus quos ego ïpGs egrcfeietibus $ nbsp;nbsp;.^us circa rem militarë habitus. teris lcetesprimu aamp;rmtbiis mfan «pP. rfi^Vt amp;nbsp;celeriter Timoleo amp;l)eindeCTita,diramc6tratpfa^ ni viaticu ac nauigationis preparation nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GrXdotibus ciue Proferpina cole'

que proficifcenti^s m*^^i. peregrination^ quanda ire amp;nbsp;eum Timoli bant in fomnis videre vifum elt deas meg ; „ j^ Grram Trireme ftruxit nquot;Li'l'am naujgare.Q^j^ffCamp;J^^l^ tranoensfada re diui, amp;nbsp;duabus cognome deabus induit , vemffet miraculû Gbi euenit. Nd vi^a nacumitemplu Arçlmis at^n aditu taisdehiuxtt quedam coronis tropbeis mbgnis de lu P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;videretur coronauit.Cu itaqi na ta, adeo coronatusad ^s genendas ptecbirea daag Vnam Leucada iter Tgref c'^dccem bab%et Corinthia P^j amp;nbsp;fecundisuentis mare precurreti repëti ce fus eft .Cui noAuPelagu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pm multu lucidiffimüq? ignem infundi.Deinde lumfandi vifumeft amp;nbsp;fupranauem multu nbsp;nbsp;jeuaretur amp;nbsp;curfu italiam uerfus turn lampas quali m mifticis facnhciisv t^1^,^^ ueiuu fulmë irruit.Quare frigeretur quo naatemaxime i^eU et nbsp;nbsp;ftimomfiq; factoriieffe fÜmorii ^moleonem auguresdocuere boc apP^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;[^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;effeq% Si, amp;^deeTimoleoni ,xi1io pro£icifebaturexceIo^^^^

milites amf meftos reddidere.Nam Icetes viau afe DiomGum atep fugatumtn aere queinfula cognominatur obGdebat 8lt; capta majore vrbis parte lila muro ae Eoffa circGdederat Cartbagicéfes aute bono animo effe luffer^tgt;Quonia on nedum in Siciliam afcenfurus effet veruetiam longe nauigati ^i is ipemox inter fe infulam partietur. Interea Çartbaginefium cun^igyiti triremi s ega# tl adTimoleonem captadi fallendicp gratia nauigarut. Qui fradulenter atep im» be callida conGlia machinatiTimoleonë rogabit. Vt pro comuni omiiu pace Iceti fcfe focium adiungeret 8lt; naues ac milites in Corinthumremitteret tan$ parum abfuerit quin in bello vidus fuccubuerit Carthaginefibufcp eum r^nus conferere cogentibus necp Corithu remefo pelago pedem referre potuerit rolb$(Eorithie Baues adreguu appulerunt 8lt; ea que per legatos expofita erant accepere 8lt;pheni ces non longe nauigantes alpexere affedli miuria doluere contract Icetem omnes odium cQuertcre-Necno pro Siculis quosmanifefte ituebantur Iceti premiu pro ditionis Carthagmefibus mercede tirannidis relinquere timor inuaGtimpoffibi#^ le enim videbatur hoftes fuperare poffe cu perfpicerent longe plurimas nauesbat baris Iceti multo maiores copias affequam Gbi.tamenTimoieon cu legati ac pri GipesCarthaginefiumfibi obuiam darentur manfuete fermonem cum illis habuit

ocr page 340

dixitq? oEedire quibusvéfint quid enim perficere poten no obedics bac enim me tem effe CormtbiozfÆt eu multa econtra audmiffet inquit reginozp publici amquot; citiam dffolui. Iliam G boe ad tutela preftaret illos in bis rebus quas Siracufanis cPmiferut coftantiä retire videlicet amp;nbsp;publice amp;nbsp;cora populo pac^a depofteret beC illis ita locut? eft vt difceflus diffimulatione Tqua eti^ regmo^y: duces vna doliga^ bricabat ftrueret fcrbaroru enim in ciuilitaté pertimefcentes omnes optare Sici lie regnum Coritbios co parare, fcaq? aduocata contione portas clauferiit ne ad ah ud agendum ciues progrederetur fed ad multitudinem venientes diu cdtione de/ tinerent amp;nbsp;alter in alteru nullo fine dum tempos tererent materia dicedi trailer rent donee Corintbioz/: triremes parate eßet amp;nbsp;Cartbaginenfesexiftin at^ pre' fentem timoleoné paulopoft oratione babituru fine fufpitione detineret P;1^ Timoleon clam certior factus eft de difceßu triremiû vna autem fibi relidlayie ftantibus circa fuggeftu reginis qui buius rei eófeii erat diCcedens per turbatra Guit amp;nbsp;in marc defcedit atq?in taurominid Sicilië oppidum celeri curfu nauiga, uit ibity ab Andromaebo in rep. principe qui iam ad fe illum accerferat fufcept%e bic ea tempeftateomniu potentu iuftiffimus vnus fuit in Siculis Timei qui blito riam fcripfit pater erat.Énimuero (hos ciues legibus ac iufticia gubernabat amp;nbsp;co tra tirannos apertiffimas inimitias exercebat itag; vrbem Timolioni tan$afilum prebuit amp;nbsp;ciuibus perfuafit.'l't vna cu Corinthiis cro Sicilië libertate bellu fuici perët.IDimifTa igitur cotione cu Timoleon difceffiffet Cartbaginenfes qui regH morabitur fic decepti grauiter ferre reginos admonere çp fi Pbenices fint iis qui per fraudé abierunt inimicentur . (Quare Taurominiu ad triremes legatu mittut qui andromacbu inimice ac Barbarice alloquatur 8lt; interloqucudu diducta amp;nbsp;ex' tenfaqi manu amp;nbsp;uerfa atg reuerl aminet vrbem tale exiftente tale futuram.Quod cum legatus apud andromacbu feciffetandromacbus rides nibilaliud relpodit ni fi manum vt ille nunc fupinam nunc reuerlam extendens luffit eum difcedere nih vellet naue pro tali fieri talem Icetes interim cu difceflum Timoleonis audiuiiiet atep timuiffet multas Carthaginefium triremes accerfiuit Ex qua re vbi Siracuia ni Carthaginefes portum Icetem vrbe occupare vident arci dionifium dominari: Timoleonem vero tan$ tenuiffime ore ac fimbriis tauroirinio paruo Sicilieoppi' do imbecilli fpe paruiffy copiis affixum Glutis defperabant Nam mille fecu milites Timoleon babebat:8lt; bis nibil alimenti nibil rerum neceflariaru amplius aderat. Preterea ciuitates plene amp;nbsp;contra belli duces exafperate nibil iam illis fidei tribu ebant prefertim propter Calippi amp;nbsp;rarmaci perfidia. Quorum alter athenienOs: alter Lacemoniuscd diceret pro Sicilië libertate aduentare vt Monarchias dele/ rent perfhaferunt calamitates fub tiranno Sicilië coducere 8lt; beatiores in feruitu te;quam fixis legibus viuere.Itaqp Timolione haud meliore illis expedab^t Sed rurfus eadem fbpbifmata eafdem captiones fibi afferre fpem optima beniuolctialt;p pollicentem.Ita$de rebus nouis male fentietes Corinthios a fe omnes $icilie ciui tates preter$ Adranite excludebant. Hi enim parua vrbem habentes 8lt;deu adra num qui maximo in honore per vniuerfam Siciliam habebatur coletesiteffinasfe ditiones agitauere.Ikla partim Icetem amp;nbsp;Carthaginefes partim Timoleone accer fentibus contigit forte fortuna vt ambo celeriter iter ingredi vno eodemq; tepore ad vrbem aduolaret. Verum Icetes quig milia militu: Timoleoneyero no plures q? mille amp;nbsp;ducentos babebat^Quos cum Taurominii accepiffet'ep ab Adrono qua draginta ftadus ac tricetis diftat.primo die no multa vie parte occupauit.Poftri; die per loca Senta Gtu ^ afpera iter ingrefTus: per uniuerfumg die rpficifcés lam inclinato die accepit Icetem ad vrbe appropiquaffe:8lt;lamié caAro^ loca metatu1 fuiffe qua ex re (Eeturiones amp;nbsp;cohortis duces, Vt proptioribus ad pugna militib

ocr page 341

vteretur corpora reficere videbant :TimoTeon aute ipfos adiens docuitne illa fre» rent quinim: ftatim milites duceret:amp; boftes incautos imperatofq? inuaderët'q ut cofentaneum erat:nuper labore vie defeffi intentoriis otio atep fumo oper^ im, penderent:bis dictis fumptifcp militibus tan^ manifefte victoriam prefagiret:pri mus ad boftes cotendit.Mdites audatiores facti ad illos qui paucioribus triginta ftadiis aberit Timeleone fequebaturUlli ut primu Timoleone aduetare fenferut impetum ab eo preueti ac turbati fugam arripuere ita$ occupatis caftris no plu res trecentis ferro occubuere' (Capti autem vim Fiftodide fuere adranite apertis portisTimoleone petunt:8lt;ut bellum intus inftaret :cum horrore atep admirati one rem exponunt.Vifum enim erat boftiis templi fpdte patefactis deu pili cufpi dem quatii{fe:mu1tumq;ex eius facie fudore emenaffe :bec vt videtur no (biti pre Tentis pugne Cigna fuere.fed futura etia bella quibus bona fortuna afpirauitprote dere.Në amp;nbsp;alie ciuitates decretis fubito legationibus Timoleoni fefe vrbe agros ^dedere,Mamercus quocp Catbanie tirannus vir fane clarus in bello'amp;qui ma, gnum argent! pondus amp;nbsp;auri babebat:cum Timoleone focietatem iniit DiOnifius qui no multû abfuit ne militibus preda fuiffet:Mamerco bello maior amp;nbsp;arrr^s fpe omni abiectadeetem turpiter vicium neglectui babens Timoleonem admiras ilh amp;nbsp;Corinthiislegatos mifit fe^ ipfu at^ artem dedit:Timoleon prêter fpe,m bona fortunam fufcipies BelidemTbelemacbumq^ Corinthios bominesin arce cu qua dringentis militibus fed non vna neep pall ire iuffit Nam occupato ab boftibus por tu impoffibile videbatur illuc poffe ascendere ataep clam atep paulatim ad Doniii, urn veniunt 8lt; arcem ac fuppellectilem omnem que bello vfui foret in poteftatem Tuam redigunt. Magnus profecto equoru numerus magna teloru multitudo vni, nerfaetiam machinatu Idea inerat. Ihrmoru ^que diu repoGta erant adeo afilu, ens atep opulentur feruabatur thefauru vt feptuaginta hominu milia ad bellu illiS armari potuiffent milites quidem quos queadmodu ceteraTimoleoni Dionifius pbuit: duo milia ipQ aute fuptis pecuniis fumptifcF quibufdam examicis clam Ice te naulgans ad timoleonem in caftris delatus eft. Quem ftatim Timoleon vt pri natum ac deiectum homine cum vna naui paucifcp pecuniisi (Eorintbutranlmibt (Quiin tirannide maxima atep clariffima natus decem annis ante$a IDione expel leretur duodecim autem poft Dionismorte regnauit Sedhocvniuerfùm tempus in bello cotriuit.Que vero in tirannide geditiquecp paffus eft di1igenter„accurate qinDionis vita prercripfimus.lXlam filioru pubescentium morte filiaru virginu fcortationesrfororis vxoriCcp corpus ab boftibuslafciuis libidinibus violentiam e turpatum defpexit .Et bee cu filiis in mare demerfe runt:Dioni(ius poft^m(Lo' tinthum nauigauit memo ex grecis erat: qui 8Cvidendi illum:8lt;alloquendi deiide riQ non teneretur: alii propter odium letitia affedi afpiciendt gratia cogredietes ludibrio illum fortuna diftitutumhabebat.Alii ad mutabilitatem fortune couer b condolebant: 8lt; multam rerum humanatu imbecillitate multam occultazp diui, naruep caufaru potetiam animo voluptabant.Mon enl ea tepefyite naturan^cp tantas lUivircs quotas fortuna demoftrauit Vt qui pauloate Sicilië tiranus effet Corinthiin miropolio lederet:8lt;apud mulierculas obfonioru taberna agentes ver faretur potatorep ab ns qui vinariam agebat vocitaretur: necnon in media ac pala mulieribusfefe admiCceret 8lt; in uiis muficos doceret:ftuderetc B per cotemptione tbeattrales cantus armoniafcp fuauiores reddere .(Quidamhec ideo fieri a Dioni, fio coieauris affequebantur ^homo ignauus ac perdito ingenio illecebris dedit? effet.Quidam vero ne Corinthiis terrori exifteret fed fefe negligedo animi mole' ftiam 8lt; minusfecunda fortuna diffimularet tiranidifcp recuperande fuCpitioncm tolleret amp;nbsp;bc prêter natura in otio multam figendo coponeret iuftia.Veru multa

ocr page 342

ab eo didla memorie tradanturque genrroß rapientis animi toa potius cfre vi' ^^CTrt.Na%m in Leucada ut Siracufe Corinth,orGcolonia refer

fic ei accidere quodm/Vl'tropo^vita^XsX^rfT ^^^ Leucada uero cum voluptate v,ta tra^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;detineretur.m

pen^nus cotra pbifofopbo^ familjitates.fuibu ^^Tyr^r^'fe 7fes quide m, ret:8lt;eum ridirnlrihikovnZ.teta j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m tiranide letabat acrius age

mata agens ad illumcp accedens palium depo Cu ffet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rDionifo com

fcomatibus vfus mité quotiens adeumaeeXet ^c^Dionifius etotra primarum reru fibi deficeret Phthppus MacedonG^cm ut Secret ne ahqad fn fermonem de carminibus atcp Trapediis quas Cenio Tl mE°'è couiuiu quodda deret amp;,n tepore quodam ductare fingeret tardaretJboc™!^quot;r r^f'queratnnci, be obuiamiuit dixitœin quotu amp;ego atŒ omnes bra^ cagere Dronifius pro ones verfamur.Sed Plata Dionifium C^bin6^~r°-quot;.°'?Pt'?quot; dlem fuum obuffe Sinopeus Diogenes Dioniûn nA quot;'dit acciderat enim panlate ;ffi tan$ vita indigensL,s. C^^^

facts perpulere noftra couitio a ffttiens infortunia ad bec he Diogenesamp;tu$ putasan uis mei tecu vna contriftari nec tibi moteft^^^r^k'efr q'' ciDium Gs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;atterre eu rutu!modi man

inP u^^nide tanqt^^^^^^

pens manifeftétur. Verum bec a propodto noftro baud ^Pu^Puram amp;auru cu, auditoribus udocioGs uelmulta agentibus inutilia fort arbitramur' Sed tm^

^orafifidfr ^ Th naues CartbaginenGG ineuntes pulcbram nauigationf Ut patriamn'^,1 1 urquot;sadueerus,Bretos expeditionem agetibus eoru urbé ditPor^biL'^ frdehtPff feruaurrut Icetes interim areem Siracufanam obfe frpfl'7ne orint iis frumentum importaretur amp;'m adranum duos miü '^quot;emperrnGdias ferro trucident ire iubct Timoleon co tepore eu m quot;n'qua (ufpitione facnficUsintentus nulla mihtum fcrc Aipaucrat cu na a cete paraturi necem rriffi fuerant vbi audiuerut Timolcoré diui* templum ycnire gladios lub ucflibu s habere inter cos qui ad aras mi «re pcdetentitrq? propius accederet raulcpcft rei inceptade vnuseorû timoleonis focioin capite ghdiu crifpat.Quo mortuo q 1/1ix'^^tin altiffima quanda petram Ut erat euadit huius vero focius aram mp e ens amp;mo1eone oblccratG veniam det rem omnem ap^rituru.Qual petrata umam rei aperitdocetq? ut ab Icetemiffi fuerat eum iterfedluri.Interea rum focu eu quipctra afcendcrat ad Timolconé laberet nuUa intuhfleiniuriam

ocr page 343

txdamat .Verührmerito foommem iriterT^rfer^Afe apudLe^ti^s pattem; ^ecamffét . Ruam rem teftimoMo quorundam adftanUum comprobau^^ pnöptfèma^imenta fortune admitabanrçrrque propter a!^amp;rffe yamp;tttf-æ;rèfeæ:::±^^ plurimum abeffe videritur fefe imp^at nbsp;nbsp;t.^. Iraqi decem mimsbommemOxi

femp^ admaicem m principio ^nfa fcaben^^^^^

tbn donauereity numini 1imolcon, c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.fpA nriuata caufa tot'

animo i^lto a;efm%innau^^^^^^^

yuto illiusvita feruauiffet . Q^ibus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Timoleoriemutpiumfan^^^^^

futurarum return animos hominum c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;—xilimn aclibertatemvemffe pr^pi^

dumty, virum comitantibus dusad Sic^e auxflium^

teteutdeetes vero poft$prêter animi fu nbsp;nbsp;P ç nbsp;nbsp;nbsp;uod tales tantafep Cartha

det:amp;Timoleoni multos adherere rfeip^acc^^^^

gmenfium copias habebat:amp; pP^.s ^ ducem accerüuit magonem Magocum cen auxilia aduocaris: eumvniuerfac nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;occupât.qui fexaginta milibus

turn amp;nbsp;quinquaginta naaibas po nbsp;nbsp;P - Cums daffis adeo mag^ intern

litnmamp;ra^rJmgreffus tf^CT^^t .O^^^bariem in Sicih^ tra uigandum e^e videbatur Vto quot;^5 m Siciliam faperiori teerpot;;; m icere putares.Enimuero^arttag nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coria eft. Sed tunne Icetis ope a

tabella gerentibus nuu^ Siracu nbsp;nbsp;nbsp;P^eueneratiCorintbn qm1 arce erat,

tratiquod Siracufas Barbarorum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3^ui^um neceffarüs deficienbus occu

in fumma rerum difficultate po nbsp;nbsp;nbsp;ntinuo circa murum tumultuarias pugnas a

patocpa Carthaginenhbus por nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;« confueuerunt ad fummas uires ageb^•

Vniuorfa bellandi genera quibus .. ü frumentum ex Catania tranfmiGt^Que SedTimokon cimbis paruiCcp nauic t, a:uora curVum nauigationemcp facere ut Earbancas trirémeS uitarentp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1C niam cura atqilibido ceperat

«luastetem ac Magonem i^tuentescapie^^^at nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t.,

amp;dindeCorinthiis neceffariam^ce^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g nbsp;nbsp;nbsp;fis abeunt

tebdlica ceteris preftare videbanturjolutfl^^^^^^

gt;Ieon CorintbiUSqui arcisprefeauseiratjfy nbsp;nbsp;te nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fäb*^

Wsociofe ncgligentercBfem urbe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^m quam Achradinamvo/ ^.

tun œfisvpartim dare terga c°aths$racufarumP cm ceteris partitas urbis

L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Unt octupauitiatqdin Cuam poteftatem r^egit^us ^^^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;taker urfa effet: atc^ munitior 8lt; Quoda^op minimeb^c locum reliquitmec

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ttaxiifflmframentiaciCT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;muro circundans co^uridla arci^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^edem in arcem retulit ,Sedvacua e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\cetes'Qui iam propeCatamamue

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Achradina cuftodiaiUum mumuitiMago a^jœ ^„râto dolore multa^ anv -

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;want :per nuntium ex SiracuGs r^erum a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ooeram (uam pro animicupidita,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wegntudine adSiracufas difcedunt-Qui xi^^P^rant.Sedhec proutdentieuiY,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tenauaruntamp; Sitaculas que ta Inarui étant am; e^, altmole^e ^fta @

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;miepfarttMe que dubiae^tntauntRam on^n^ 4 apudThuriosmO,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Waquadameueniffeformna videntur:

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;taWturttimentes Catthaginenhum trirem^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;um fronte cedentihusBat,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^xmulusdiebuspdagoventis aEttato^part^v^^^^^^^

\hansper Iraamp;eospedeftn itinere profeci meXu qui Corinthustendebat infr \mare agitantibusprinceps nam^Cartha^i nbsp;nbsp;nbsp;Q^faaßt vt calhde nouüaW

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dias vnam animaduerteas expeftationem fibiW pexiu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ornaret amp;nbsp;rube'

N nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6sfcutosacgrecorummhgnia triremibus tigerenr,

ocr page 344

wrei appropinquallet rifu v Cus ae phuRi Corintbios qaos perdere cüYabatqubhia vidloria potitus {it:vtdefcenderent exclamat Interea cum ille bis nugis amp;nbsp;bac de cipiendi arte v teretur : Corinthii qui per agrum Brattbiorum in regium venerat vbi cum ventis turn nauibus maria vacua videntrfummam in celo ferenitatem na' tŒi fumamqp in mari quietem^quam propere nauesatep aquas ingreffi in Siciliam delati {unt:^tanta fecuritate atep feneritate vli:vtiternauigandum extra naueS equos nantes habenis traxerint:quosomnes cum Timoleon rurcepififet:8lt;ftatim MeHanam vrbem cepiffet bona Fortuna magifq; exercitu confifuS ad Syracufas ftrudis pergit ordinibus. Illam fecum non plures quatuor millbus militumhabe, hat.Quod cum Magoni denuntiaretur:tumultuare ac timere;8lt;magis ex bac oc cafione in fufpitionem venireun locis limofis circa Siracusas multam ex ftagnisat gfluminibus:que in mare prorumpunt aquam fufcipientibus anguillarum multi' tudo pafeitur: ita ut lata pifeari volentibus preda adiit :bic dum vtriuf^ exercitus ftipendariis militibus otiu dabatur:vna pifcabantur .Quod apud grecosvfurpa' tum eft.Nlam G inter eos priuatas inimicitias non babcnt:extra atiemvna deam, bulando fabulantur:in atie vero ftrenue amp;nbsp;pro fha dignitate manus coferunt.TGc eum Gmul pilearentur :villarum magnificentiam admirantes de maris preftantia fermone inftitutotquidam ex (Corinthiorum militibus ita locutus eft. Et vos gre/ ci in bac vrbe tanta magnitudine tot$ornamentis elaborata Barbaris hominibus crudeliffimis fummo Audio vt Barbaros mores inferant: amp;nbsp;nobis propinquiores fi ant operam auxiliunxp accomodatis:aducr{us quosoptandum effet multas $icl lias grecie fubicdas ene:qui putatis eos:qui hunc exercitum collegerunt:abirf^ columnis Herculeis atep a mari Athlantico:ut pro Icetis gloria pericula aggredi' anturthuc acceffiflTe.CQuod fi redo ducis officio Icetes vtereturmon patres expo !i{ret:neçp contra patriam hoftiles milites collegiflet . Sed pro eius honore amp;nbsp;gfo' ria dimicaret:8lt; vt fuarum partium cft:Corinthiis at$ Timoleoni obediret. Ex his verbis tumultuantibus in caftris ftipendariis militibus Magoni ne infidieb' bi tenderentur magna eAimecAa fufpitio . (Quapropter cum Icetesne difccderet illum obfecraret'doceret$quanto looses viribusac fortitudine anteirent:amp; Tl' moleonem magis virtute atqi fortuna quam militum multitudine ipfbs fhperarer Mago ftatim cadra monens amp;nbsp;Siciliam ex manibus dimittens turpiter ac teme re in Libiam contendit. Poftridie Timoleon ut pugnas obiretlin ordinem milites redigebat Poftquam vero Magonem corripuifle fugam acceperunt:amp; deferta na nibus maria animaduertere:ridiculam habuere Magonis fortitudmem.ltai^cir cumeuntes dicenti quo CarthaginenGum cladis aufugifTet in vrbe per preconem premia poluerunt.Sed Icetes adhuc etiam bellandi cupidus intentufy animo iis partibus quas occuparat munitis amp;nbsp;expugnatu difficillimis nondum de c^ien^ da vrbe defperauerat: Timoleon eius copias diuidens quas maiori virtute effe ani aduertit ad Anapim fluuium ire voluit. Ëas autem quarum Corithius dux erat HySasex Achradina egredi iuffit. Tertiam vero militum partem aquam Dimar, chus at$ Dimarethus per nouiffima ex Corintho attulcre:ad uertices dixerunt, Eodem tempore quo hec fiunt:multi ex caftris Icetis fugiunt Ex eo cp vrbs quam primum capta effet:amp; in poteftatem eorum redama'expulGs hoAibo par erat mi' litum fortitudini ac ducis probitati immolare.Quod aute nemo ex (torinthiisaut mortem obierit,aut vulnere lefiis fuerit hoc tantu Timoleonis fortune tribuenda tanquam cum virtute viri illa certauerit. Vt qui cius laudes amp;nbsp;res ab eo bene bea tcqigeAas audiuerint ad maiorem traherentur admirationem.Non enim fotumP omnem amp;ciliam atq?italiam fama cius cucurrit fed pcrvniuerfamgreciameu°' huit:amp; ita reseffrenuitita fortyna ceferitatE quanda rebus bene geftis appofulV

ocr page 345

VtCormtbiotu riuitas que eu adhuc an in Siciliam appuli , arce in pote ra die falaos in in fulam ueniffe 8lt;•boftesviciffe audiu^t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tus baud iHi oh

ftatem fuam redama nec eius preftatia queadmodum IDionc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cit.SedDio'.

loci pulchritudine vel ftruclure opulentiam magnih^tiamcB Pi $ßgnrficauit.Vr nem accufans ^ illam non euerterit publico preconio ^irac^effe faceret Poft^ co cuicunc^volëti ad delendu tirannorü receptaculum 'rro ^ fétmon folam arcem die preconium afferuerut 8lt; libertatis Principium agg je populate datum pre fed domus ac fepulcra tirannozp funditus euerterut. nbsp;1^*0$ grata ageret forum

ftantiorem tirannide ducens adequatis [olo mu^sv svrbé animaduertit cp alii quo iura diceretur exedificari iuffit.Vbi vacua ci amp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;jnforo propter folitu

m bello amp;nbsp;ciuili feditione perirent alii ^rannos ug, paubulo ager effet:8lt; eq dinem ita magna atcp profunda cxcrcuidet 1 ua u prêter admodfó paucas eer cole in herbis altos fomnos caperet cetere qu°cBvr murosÏ fuburbanis re uis agreftibufcp porcis plene effent 8lt; antekV .etiam m prcfidus atcpin, rum geredarum vacui perfepe venerentur dam atq odio in fubfellia m fcira caftris nemo obediret neep in vrbem horror q deret vifum edTimoleoni amp;nbsp;ex quibus plurimi tirannozp ipfis pullulara Œ^rarufas coloniam mittetet :quod raeufanis ad Corinthiosfribere. vj ex greet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pxpeedarent cum audiuerit cor

vrbs ciuibus vacua effet:8lt;magnu ex L ia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Œartbaginëfes exercit? gratia

pus Magonis qui feipfum morte afteci et.1 nbsp;nbsp;nbsp;«icili^ traiiciart mag^s para'

cruci affixifrenpfos autem ut verno tempo vb^ Siracufanoru legati Corinthi' te copias rfimoleonis nomine redditis) t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;itéré in proumtiam coloniam

osrogau^unt eis Sirarfanam cm^^e^ dominatione allegi atqipulG^qi pn mittere Corinthii nulla auaritia nu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_—airnis in nundinis per precones denntl

mum per grecia facris in certamini u nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-knipuere Siracufanosceterofep extor

ant Corinthios qui Siracufarum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cg volëtembabitare iufte fandiec^ in

tesficulos adlibretatem inuitare *: deinde per AGam atcp per infulasvbi libertate fuis legibus parta ciuitate vii^uae nbsp;nbsp;nbsp;y mittuntbortaturcB omnes

paŒim multis ex Siculis vitl agere audiueran nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;auxilia at$ducesprebitu

inCorinthum trauccre amp;nbsp;Corinthios naues nbsp;nbsp;..^ $Siracrfani magno erga

Corinthios amore affeci boneftiffimis pu c ^$m Barbarorum crudelita, t^oniam libertate at^falutem adepti tirannoru ^.{feut:Corinthios ro' tern euafiffent .Qui igitur Corinthi venerut.^p P „^ i^ac^ „^ pauciores i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gautte.Vtex Corintho ceteracp gretiaJocii .g nbsp;nbsp;nbsp;$icilia Timoleon mut

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;decem milibus Siracufas nauigarut. Vbilamexi nbsp;nbsp;nvt retulit V thanes

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tos inunum collegerat .Quibus fexaginta mi 1 us exi „ vendidit. Primorib,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;timoleonvrbem diuiGt atcppartiuit 8lt; domosmi e.deo res angufta erat

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vero domos quaslUoru effe c^nouit reddidit^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;°. accuratione taquam

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;adbdium 8lt;ad cetera vt ftatuas publico decreto d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„excogitaueritCe

\ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bommibuspenas dantibus vendiderit:pecuniarubabundanU^^^^^

\CuptensTimoleonvniuerfeSicihe libertate vendicate 8lt;a ui Aamp;cientt \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;care ad ceterasvrbes exerciti duAauit 8lt;kttemaCaNoOTetG^tt^e

\vtarcem demoliri promitteret 8lt;apud Leontinospriuate viuexe ^g exeter \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiWTOlCT^mtaatata (Dppidulapettirannideocc^ar^^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tyiam fumisviribus fumifa» periculis pugnauitTimoleon!fefe capP

ocr page 346

data venia in Corinthum Timoleon exportari iiiflit. Na Sirifie tiranmsnn rxilio ac calamitate Corinthi vitam niuere pulchru grecis ducebat fpeaacnlG.Sed cum ftipendari i milites meredo bellica preda frui potius $in otio degere optaretipfe Siracufas cotendens vrbanis rebus mentem applicaturus 8lt; vnacum legiflatoriba Cefalo atq; iPioniho qui ex (torintho vcnerantrfirmiffima boneftiffimamg rep . copoOturus Dinarchu atq? Demaratum aduerfus Cartbag inefium pot^tiam mi/ fit '(Qui deficientibus multis ex Farbaris ciuitatibus non modo in rerû copia ab, undare:verü etiam pecunias ex captiuis raptas ad bellu parare. Interim Cartba/ ginenfes cu feptuaginta milibusmi1itiïamp; ducentis triremibusac mille nauibusi libiam traiiciunt.In quibus multu frumenti Machium currus ceteraqi ad beHu neceOaria deferebatur.Quoru omniu adeo ingens numerus erat: ut non ampliusi bello particulatim cogreffori effent veru ex vniuerfa Sicilia grecosGmul eiedu/ ri Tantis enim viribus bic exercituserat:Vtad capiendos Siculos quis unanimes ac fortiffimos (afficeret Hafdrubal atq Bomilear: qui claffi precat audietes fuos oppreffum iri'fubito contra Corinthios at$Timoleone impetu quodam ac celeri täte feruntur.Cum Siracufani celeriter hoc per nuntium audiret ita animi terro' re perculG funt copiaru magnitudine. Vt Timoleon vix cum tribus milibus mili' tum contra tot tantaffy copias cogredi ac manus conferere aufus eft.Namex qua tuor milibus militum fub dipendio merentiu mille intereundu timetes fecefferGt Timoleonem no fane mentis: fed extra hominem infanumq? preter etatcm dicen' tes çquinqi milia peditum habens amp;nbsp;mille equites contra feptuaginta milia con currere audeatamp;a.SiracuOstanto longius exercitu ducere uelit quanto ododi erum vita ac (patium didat:vnde nec (alutis fugientibus nec fepelicndi morienti' bus facultas daretur. (Quibus ante pugnam Gc coru animum detegetibus magno pere (ibi Timoleon conduxiffe putauit (teterosautem milites poftq; pcrfuaGonib, exhortationibuffy firmiter ad prelium induxit:ad Crinifium fluuiü'quo Cartha ginenfes venturos audiucrat:adduxit. (Qui cum collem fuperaret: vnde inimico^ caftra videndi poteftas erat' mulis appium ferentibus obuiauit çp infauftum mr lites augurium putauere (Quoniam Appii coronas fepulcbris imponere vfurpa, effe .Vnde hoc proucrbiu natd ed. Mala valitudine Rimo periculo fruente Appio indigere. Pod$igitur Timoleon vedigia preffit:amp; falf a opinione ac mala (pe libe ros facere uellet aliter ut tempus poftulare videbatur remiterpretatus eft.Ofte dit enim ante vidoriam ipGs corona effe perlatam amp;nbsp;fua fronte m manibus venire IlJam apud Corinthios in Ifcbinis ludis queadmodu nue in neniis corona appia ut patria amp;nbsp;fanda coronabatur 8lt; tunc in Ifchiniis ludis queadmodu nuc in nen^sco rona a^a utebantur. Pinca autem non diu fadum erat çp in vfum uenerat.Cum igitur Timoleon ut didu eft mulis obuiaret: amp;nbsp;ex appiofumeret Primo ipfum de inde duces qui circa ipfu ad dabat ceterofep coronauit. Augures cum duas aquilas volantes profpicerct:quaru altera draconem vnguibus confixu ferebat'altera no lans borrede clamabat:militibus illas odenderut . Iraq omnes ad regredione c^t uerß non iam amplius armis: fed uotis prccibufg deos profeefitur.Cum aute eti uum tempus effet atqfblfticium in conuerfione nebula quam flume cxalab^ ita planitiem omnem obtexerat:ut inimicos intueri non Iiccretmiß quod quida ioni tus indifcretus atq comixtus de uertice collis a Corinthiis audiebatur quan^co minus caftra iacerent. Podq; Corinthii collem afcenderunt atq deterunt fcutol$ colligendi fui cautadepofuerât la foie vapores attrahente aer fpiffus ac turbidus faedus montium fumitates obtenebrauit docis aute inferioribus nebula expurga' tis Crimifius Huuius apparuit. (Quare Corinthii hoftes illum traiicientes intuent .Qui quoniam in prima frote ad pugna currus collocaret g duporc vifui afferebat

ocr page 347

amp; poft bos irfmitŒs milites albo^featos habentes^cam fpfendare apparatus tfi or dine ac incedendi tarditate Cartbaginenfes per coieduram eße animaduertunt, poft bos cetera multitudine cu impetu ac tumultuatione colluente amp;nbsp;flumen tra-licicnte:cum Timoleonvidiffet tot iam in flumine efreiquot cum ipfi manuscongt;' ferere vellent dixifletq? militibus. Vt phalange di«blutam in flumine prospiceret' cuius pars flume euaferat pars vt egrederetur futura eratnuffit Dimareto ut acquot; ceptis contra equitibus Cartbaginefes irrueret: amp;nbsp;ordines cora qui no du in acie tedadi erant corruperet ac difturbaret Ipfe autem ex colle in planicie detendens mixtim nonuUoS ftipendarios milites cum Siculis in utroq? cornu conftituit amp;nbsp;in medio a $iracufanis atep ab eledtiffimis FortiHimif^ ftipendariis militibus ftipa^ tus paululu greflum continens quid equites agerent obferuauit :poft^ illos uidit euntibus ante aciem difcurretibus manus cG bofte colere no poOeifed cotinuo coa db^ drcuuolare:8lt; crebrasincurfiones facereif^mptis militib,8lt; maiori quadam Voce $conlueuiflet vfusßue qp affedu quod^ ac ardore ad bellum intentus bacha retur fme quod nume quodda ut tunc vifum eft in eo loqueret peditibus ftatim a propinquantibus atep reclamatibus ab($ mora in aciem duci equitibus fignu de' dit cornua extra ordine curruum contra Cartbagmenfes impetu facere ipfe quog collegis propugnatoribus Ggna canere iubes Cartbaginefes aggredit illi primis tOgreOibus prefenti animo obftiterut amp;nbsp;cum quia corpora Thoracis ferreis:atqi eveis galeis induti erant:tumquia ingentibus feutis tegebantur lacula refilire co Euntur.Ita$ poft^ gladiis res agicepta eft:amp; non minusingenii $corporisviri busbellym agitur:fubito ex motibus Rupenda tonitrua tonuere amp;nbsp;ardetia fulgi, ,edodehpfa funt.Deinde vbi nebula que colles amp;nbsp;motiu cacumina tegebat'ad QCqm pugne accept at$ nimbus grecos a tergo Barbaros{facie ac oculispultat Spirante Gmul vento humido delataqp affidua a nubibus £lamma Que multu qui, demamp;pretertim iisqui rerfi imperiti er^t:aduerfabantur.INam no parum nocu' mentitonitrua ac tomtusarmoru que ab aqua amp;nbsp;grandine pultabatur attuliOe ui aentur.Cumimperatoru iuffa nec audire nec exequi militespofTcnt'Carthagine vbq^ non expeditis. Sed multis armis vtentibusut diximus:cenu maximu infere bat iropedim^tum Sinus veftimento^ qui multa aqua erant du manus co tereret: iptosgraues meptofq; reddebat idoneos aute vt a grecis (uperaretur:amp;G caderet mrekuabiles ex ceno faciebant. Nam fluuius Crinitius cu lam aquatu irruptione magnopere, excreuiffet ac tumuiffet propter traiicietium multitudine aggerem etupit amp;nbsp;planities que ad flumu iacebat ex multis faucibuscurretibus aquis que non fag tramite ferebantur repleta eft. Aquibus quide aquis Carthaginetes luo biti maxirnacum difficultate liberabatur Tandem cu inundatio amp;nbsp;aqua^ fluQus inforetamp;pnroagrecoxG acies que ex quadringetis hominibus conflabat contra' GrthaRmefesirrueret in fqgamgreci Carthaginefiuro multitudine vertut qua rum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in [Daniele capti periere. Multi etia flumem traiicientesafludiib^ tra

^(.mortem obiere.Plurimos collem adeuntcsne afcenderet velitescurrendo pro bibuere. Erunt lUq? inter dcce mdia hominw qui defiderati fut: tria milia ex war t^ginéfibus cecidiffe. Quibas nec generis fplêdore nec diuitiaru amplitudi ne nec 6ete claritate alteri fupericres in Carthagine erant. (Que resadeo magnam vrbi i^Iixit calamitatem vt nunqtantea vna m pugna ex Carthaginefibustot occuba dlt;ea maioribus memorie ttaditu fit, Nam ut plurimu Eibicis Hiberis ac Numi, mbello vG aliena, calamitate uidli fuperatiq; fuerant• (Quantus mortuoru fplen

«0# uiuita, fuiffet quantagloriagreci ex raptis fpoliiscognouerut .Tata enim au nate^ argentiedpiafuitvt abns qui fpolia extraxerint:de erea atqi ferrea fuppd ledlife ratus atq tenuis fermo haberetur .Nam amp;nbsp;caftra amp;nbsp;lumenta ipedimeta$

ocr page 348

I • ceperant. Ëx captiuis ante magnam parte milites expilauere In medium vero at^ in publicum quinep milia inuenti funt. Ex curribus capti ducEti.Vnde pro Timo feonts tentorio poGta coadunatae» multiplitia fpolia pulcberrimu certe ac magn?

~ficèntiffimâ prebebant fpedaculu inter que mille Thoraces eu arte turn pulchri' tudine preftantes amp;nbsp;dece milia feuto^ fufpendebatur. Que quauis multa paucos tame preda fiiere.Itaq? grecis magnam preda affecutis:vix tercio die poft pugna tropbeum abfbluitur.Timoleonvnacum victorie nomine preftatiora arma:que bo ftibus detraxerat in Corintbû mittit vt patriam eius omnibus hominibo:qui in ea fola clariora grecie tepla cernerent non greco^ aut finitimor u ornata fpoliis trifte memoriam facietibus fed Barbaroru caram atep amabile redderet. Que pulchris

. mferipta litteris vincentium fortitudine atq; luftitiam declararet. Quonia (Torm 'thii atep Timoleon imperator grecos in Sicilia a Carthaginefium manibus libera runt diis hec munera fulpenderut Poft hec Timoleon milites ftipedarius qui Cat thaginenOfi fpolia ac predam omne ferret ducerentep.in agro inimicorG dimittit. Ipfe vero Siracufas contedit:8 lt;mille milites:quiab eo ante pugnam feceflerante Sicilia cedere iuObs a Siracufe ance$ (bl occideret abire coegit.(Qui ad italic G^ ne fide pu.nauigantes Blettis preda fuere ,Quas pcnas pro proditione cotra ? moleone diis (oluere.Cum Icetes at$ Mamercbus (tatanie tirannus Gue luidie fe eunde fortune Timoleonisifiue timore quodam:ne contra tirannos perfidus effet (befetatem cum Carthaginefibus iniiflentiperfuabfrentcp ut exercitum atq; duce mitteretinibvellent omnino e Sicilia pelli Œdeo cum Ceptuag^ta nauibus nauiga' uit:8lt; milites grecos conduxit quaqui antea fub Carthaginefibus greci nun^ me ruinent: Sed tunc Carthaginefes vebemeter illos admirati (untiamp;fidedignifli' : mos atq^ bellicolinimos omniu bominu ede putauerunt . (Tum aute in MeOana vr be comuniter adinuicem omnes cdfpiraretitercentps milites aduenas a Timoleo rie auxiliarios miffos interfeccrut (Rui autem circa Ireas que fub CarthagineGum imperio erat .'infidiaspofuere milites ftipedariosci iEutbimo Leucadio meretes , necauere.Ex quibus maxime Timoleonis fecudam fortunam gloriolam fieri con' tigit. Iliam bi ex illiserantqui cu Pbilodimo Pboccnfe8lt; (Dnomartbe IDclpbico (acre illius legis amp;nbsp;inucntores amp;nbsp;participes fuerant. Qui cum omnibus odio effet atep ut execrabiles obferuaretur:circa Peloponeffum a Timoleone capti (ut.Sed ceteros milites minime capere potuit Cum aute in $iciliam proficifccretur vnacu Timoleone omniu certaminum uidloreseuafcre Cum vero plurimo^ac maximo' rum certaminum lam finis effet :8lt;ad alias obeundas pugnas auxiliari mitterent 8lt; capti amp;nbsp;mortui funt. At non vna omnes led difcretim. Verumantea Timoleo nis profpera fortuna eos tutata eftine aliquo modo per punitionem maloru bonis etiam detrimentum impenderetur. Itaqp deoru beniuoletia erga Timoleonemon minus inuitandis aduerfus ^ in agendis profpcris admiratione digna eft Populus Siracutanusqui a tirannis iniuria affectus preffuf^ fuerat egro animo ferebat' INam Mamercbus cp milites ftipendarios miceratielatus t (cribendis poematibus iadatione quada vlus efl.Qui fcutis in^bonore deoru (ulpenGselegia carmina amp;nbsp;(uperbia 8lt; cotumelio(a fubfcripfit. Vilia nos ferimus dû fcuta micantia multo betrahimufep auro:eletro$eboreat$ elephanto . His acftis cu Timoleon i Ca labriam caftra moneret Icetes in Siraculano agro difcurrere predari depopulari I

tibus peditibuCq? Icetem verfus proficifcitur:Icetes cum boc (enß(ret:audifletffl, Timoleone ia Damiria flume trabturu:circa aquas repugnatur^ caftra firmauit Cui cum traiitiendi difficultas tum prerupte utrig atep précipités ripe animor

ocr page 349

faciebat.TimofeortiS duces cG vebemeti quadam pugnandi libidine tenereturr8lt; contentio quedSineffet:omnefep poftremu traiiciendi locu atg? aggrediendi tene rent: pugneimmotatio fadla eft 'Nam vnufquiffy primo acieru ordine fefe dignti exiftimabat. Quate impetu quoda traiicientes ae cocurrétesnullu intranGtu orA dinem habueruntéCum Timoleon rem Ortibus decernere uelfet amp;nbsp;cuiuflt;pducis anulum in caffide eius inieoffet atq; permifcuiffet :primus qui ab urna extrahi cd tigit trophei in'gnia habebat.Quod poft^ audierat nd expeeftata altera forte cfé gaudio atq^ clamore Vtquif^ flabat flumen irrupit amp;nbsp;manus eu bofte co ferit :Illi turn viresgrecorû ferre non poffent:amp; dimiffis armis fugeret mille in bello ceci^ dere Paulopoft Timoleon motis aduerfus Leontinos caftris viuum cepit Icetem necnd bellicori«imfi eius filium atep Euntimii uindlos fibi milites detulere:Icctes ^t$ adolefcens vt tiranni ac proditores morte muldlati funt :Euntimius uero uir clarus in bello at$ audax propter blafphemia ' quanda aduerfus Corinthios mife ticordiam minime confecutus eft:ferut enim Corinthiis contra Leontinos militi, bus in Corinthios cdtiOnem ad populu l:abentem dixiffe G Corinthie mulieres de tnosegrederetur'nihil moleftum fore nihil timendfr.Multi eo ingenio amp;nbsp;ea natu ra funt. Vt iniuria laceffiti moleftius verba $ fadla ferant Grauiuscnim edtume, Iiam$detriment' ferendumeffe arbitrantur,8lt;hoc quidem fa^is repellere:ta quam neceffarium bellantibus conceffum eft. Blafphemie aute plusodii ^ vicii ha bere uidetur Cum igitur Timoleon Siraculas cdtendiOet Siracufani vxore Icetis ac filias m contione ad luditiu deductas morti damnarfit. Veru enimucro hec Ti moleonis moribus atq? rebusabeo geftis diffimilia effe videntur,N' G ille hoc dif Iua{inet:ac prohibuiuet nunqi morte obiiffent.Sed videtur Timoleonem illas ne 'glexiffe 8lt;voluntati ciuiu qui Dione aquo elevas IDioniOus expulfuf^ fuerat uin dicarequerebant proieciffeilcetes enim hic ille erat:qui Aretam Dionis vxorem fororemep Ariftomacha 8lt; filium adhuc pueru in mare viuos demerferat:de qui' busin Dionis uita perferipOmus Poft hec cu aduerfus Mamerchu apud catani' caftra po{uifret.8lt;in fugam illum vertiffet fupra duo homin' milia ferro necauit (^ord magna pars erat eyheniciba:quos (Eifeo auxiliarios miferat Dein.de Car tbaginenfes regione intra Licum Timoleonem occupatu^ timentes cu eo pacem ineunt at$coponunt amp;nbsp;ex ea migrare Siracufas volentibus fuppellcc^ile ac fbbole reftituunt tiramfy focietatem renuut.Mamerchus cum de re fua male (pedaret ta m vt Leocanos contra Timoleone at$Siracufanos adduceret nauigauit.

quot;'°ft$quicum eo erant:cum triremibus remefo pelago in Siciliam fefe retulere^ Timolioni Cataniam tradiderunt:Ipfe coadus in Meflana vrbem ad Ipponemri, tannum fugam arripuit Quam Timpleone mari terraq? obGdione premete Ippone fugientem in naui milites capiunt quem :Mamerthinivnacum filiisalitterarum, magiftris abdudis tang pulcerrim' fpcdaculum ad cruciatus in theatru rapue' runt:atqpinterfecerunt Mamercusaute Timoleoni fe dedit:ut indicium atq; cru entum non accufante Timoleone SiracuGs fubiret Nam c' Siracufas deducius fu niet.^ apud populum veniret;copofitam lam diu ab eo orationem dicere aggref lus eft.Cum autem in tumultu incideret amp;nbsp;inexorabilem cotionem aiaduerteret: proiedo pallio per medium theatr' curfu delatus lub fellia tanqua moritur? ca, pitcpulfat. Verum bumfmodi mortem obire non contigit:fed vlterjus vitaagenS eandem penam quam predones dedit ac perfbluit. Hoc igitur modo Timoleon ti' tannos amp;nbsp;hoftes extirpauit at$deleuit:8lt; vniuerfam infui'quam rebus aduerfis * cu tam at$ horridam ab incolis acceperat ita placabile ita defiderabilem reddidit amp;nbsp;quam prius ciucs deferuerant aduene habitari accederent. Nlam aggrigetum gela magnas in $icilia vrbes poft artic' bellu a Carthaginenbbus depopulatas

ocr page 350

at$ euacuatas tune habitari ac frequentari cotigir Afeeram enim Megefasâtg Ferifcus ex elca venientes amp;prifcos dues adducentes. Alteram Œrogus excbio nauigans babitauit.Quibus in urbe domos inftauratibus non fbfum ex tanto beP lo fecuritatemimunitatemcp ac tranquillitate Timoleon prebuitiueru etiam alia tanquam eius multa animi (pmptitudine multacp caritate preparauit:aliis quo$ omnibusdifpoßtis non bellorum propulso non legum compofitio non regionis ba^ bitatiOnon r.p.difpoljtio bene fe habere vifa eft:quaip(enon attigerit atqiordp nauerit:8lt;tan$omniu architeaorabfoluto opere gratias deo pro dignitate ege' rit.Cum igitur multi amp;nbsp;magni uiri ex grecisiquireru geftaru Splendore illuftres er^t :apud Timoleonem effent:inter quos Timotheus amp;nbsp;Agehlaus amp;nbsp;Pelopidas eranr:necnon Epaminudas in quem magno amore Timoleon afficiebatur res eoru Fffte fplendorc amp;nbsp;gloria que virtute amp;nbsp;laboribus permixta erant:preftantiorem Jimoleonem reddiderunt utacp quid tum in penitetia adducli fefe acculare.Sed illispretermiffis que erga fratrem Timoleone geffit.Mihil eftut inquit Timeus g ex iis que funt apud Sophoclem inclamare oportune non liceat'O dii que uen? qui cupido huic auxiliabatur.Quemadmodu enim Anthimachi poema amp;nbsp;Dionifii piefaratque Colofoniorum vires ac fortitudinem habet^laborem atq; duritic ha' bere videntur:Homeri autem carmina 8lt; ea que a Nichomacho (cripta fut:preter alias virtutes ac gratiam facilitate amp;nbsp;leuitatem Gc Epimanunde atep Agefilai res militares multo labore multaq; cum difficultate abeisgeftc futiTimoleonisuero res bellice diligenter luftecp inquirentibus atq? animaduert^tibus multam confer quenda victoria facilitatem habuiffe apparebunt. Quibus non fortuna fed virtus cum bona fortuna vires adminidrauit Et ille omnia ab eo faufte acfta ad fortunam referens cum ad amicos quos Corinthii habebat literas dediffct amp;nbsp;oratione apud Siracufanos habuiffet:gratias deo habere fepius inquit.Quoniamcu faluS Sicilia ede uelfet eum decreto amp;nbsp;fuffragiis populi imperatorem deOgnauit ([uni domi te plum conderet (ua fponte voluit ut cucnitmem diuinam fecit domu uero ipfam fa ero numini confccramtihabitauit autem edes quas ei tandde re militari beneme^ rito Siracufani donauerant. Veru ex (Corintho accerOta vxore ac filus plurima te poris in ag ro pulcherrimo atq? amenifrimo: quem ab ciifHem acceperat ociofe vita duxit non enim (Corinthum rediit nec grecorum tumultui fefe admi(cuitine$ci' iiih inuidie fe prebuit At plurimi imperatorii ambitione hono^ at$ potetie in ex' 'plenda libidine tan^g fcopul unaues impellunt atq; franget fad ibi reru geftarum memoria letus rurauit:atq;permaGt. Ex quibus maximu Gbi gaudif i afferebatur tot vrbestot hominum milia intueri:quibus ipfe viuedi felicitatem coparaucrat ,oft^fatis difpoGtum erat ut videturig,non iblum (Galericistut apud Simonide conus atq? chrida ineffet:vcrumetiam vniuerfe reip. duo qui populi ftudium ate, auram venebatur:ILaphiftius ac Demenetus Timoleoni calumniam machinatur' Laphiftius enim Timoleone in quadam caufa ad fideiuffionecoegit:Timo!con ue ro tumultuationem impetfiqp cotra LaphiAium emes agere quo minus legib) ute, returinon permiGt fed dixit de iduftria ac fua fponte totlabores tantaqp pericula fubiiffe:vt vnicuicp Siracufanozp legibus uti liceret Demeneto autem ipfum mul; tis rebus quas in durando gubernadoqp exercitu geffitraccufanti nihil cotra relpo 'dit fed mquit diis quibus vota feci vt Siracufanos in libertate coftitutus afpicere gracias ago. Poft^ igitur maiora pulchrioraq? facinora quam liqui fecG erant ^el fflet:8lt; folus ac preftatior effet in laudibus:que apud grecos celebraturiquibtn:^ greci ad uirtutem prouocatur;8lt; mala que iam pride greciam occupauerant bne (anguine propulfaffet:offendifTetq? Barbaris amp;nbsp;tirannis terrorem ac fortitudi^ grecisautematq ? amicis iuftitiamg^mafuetudinemmecno ciuibusabf$ludtuamp;

ocr page 351

hermispérima tropaea ceparaffet*Siciliam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ex oculislaborare

vexata fuerat:abomnilabe Purg^et: nm gran nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fortune fcuius ro cui'

cepifet:t^dem cccus faAuseft. Paulopoft nƒ^ec Bbi necto^^^^ aiebat.fcrót pam attribuebat fed getile bbiboc ac Thatern „Æmorbo laborate: Ihtbanes au, enim multos ex fuo genere lam fenio co nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mamercbu militaret ocu^sa^os

tern refert cum Timoleon aduerfus Ipp n $ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tamen propter boc obbdion

amp;faamp;s:amp; cecitatem manifeM omnibus faiff^°ffi^^pro SiracuGsredut

fubito monarchic depofuit xiuibuf^ P^^'yX^tUnus fortace admiydum. Quod ille fine animi moleftia cal^^ate '^^^m cecu colue^nt:admiratu Quod autem SiraeuGmbonore amp;nbsp;benmft^^Xnas ^o^PteS Vt benefacio one boc dignum.Qui tus a^domum eiu-P nbsp;nbsp;nbsp;n^fet^tes at$admirées•q?aP

rem fuumiacpatrie patre afpu^ret* 'Cu..rf apparatus: quosG quot;quot;nbsp;nbsp;.1,-,

eos dtem Tuum obire eljgerit:8C crço^^texeritimaltis preterea ac ma^i ditugreci rebene gefta prepararin g' -ano populo defuit:quinonaj bonoris fui graua decrctis uemo ex Sirac fP PcidentiCorintbio duce vteret quotiensbeUu cum exteris genti us ge fa^^^ft pulcbrum pt^^je^ lludcti^quodin cationibus, on nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;re amp;.inter ipfos decernebat;

Kam cum de rebus paruis corultand^effe fife ta^lexica delatusad i^ dia difceptarenturullum acccrfiri i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;; fedebat popul? cum vna v

itYnm pYoficifcebatur.amp;dum veberetur.yt lege Pamp;Ppa^^^^^ mffimé appellabat:atcpfalutabat:ipfe ^®^d^ ea que eum coCulebatfenren

autemat$ finitimis proficiscendi op°r amp;_muenes feretrum Subiere 84p _^^ queboneftandi funeris gratia erant .t^e:multis milibus bor^num çftis amDioniGi tuncSolo adequaym Iter babuer^m^^

lierum coronas albafc^ veftes ^bentiu P nbsp;voces auté lacrimis comixte nbsp;nbsp;^^e,

diebus Gmilitudinem coparaffe videbat^Orationis alicuiusretril^tionem.^ atumdicentes non honoris aut admmiftrationiSe videbantur.Tgm Tiderium atep gratiam vereber^oktie o nbsp;nbsp;nbsp;ea ^peftatevocis magni feoré'

lapfi cineres 8lt; flamma qeuit IDemetti ^. Populus Siraeufanu _mmu, hes anteibatibuiuSmodi precomum diuu g nbsp;nbsp;rê^t: ft per °quot;m^:^umm

\TimodimifAium ducentis minis m fune is gratia mftituit •1 defer' \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fica equeftria acGimnaftica certamir.a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;repletis maCT^ç^c,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EatiseieâiSq) Sicilië tirannistdeb^atiS^ nbsp;nbsp;nbsp;lamp;ra in foro ftrua^P teonium$

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tlfcBvtbibus leges Siculis edidit.Deinde faefcentibus faciuny^i nbsp;nbsp;nbsp;dm QP°

\cumdant:paleftras edificant:ŒimnaGum ,-uasTimQleQn fanxie \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;appellant.IpG deindevtentes 8lt;rep.8lt;legi

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mamaqfdicemrempublicam habuere.

ocr page 352

Indpit Vita Pauli Emiîü dariffimi viriFgrecofermonei latinnm per Leonards Aretinum tranflata.

3,


^ILICDRVM EA MILIAM in vrberoma pa tricipia' -tie ac vetuftam fuiffe plurimi tradutiquod nero prim? qui home ei familie reliqt M.Emilius propter Termonis lepidi tatemquam Emiliam greci vocant appellatus Pitbagore pbilofopbi puer fuerit nonnulli ex iis tradit:qui do Arina Mume Pompilii régis in Pithagoram auAorem referont.

Æx hac igitur familia multi prenantes viri amp;nbsp;claritatem hOecuti. Virtute feliciter adamarut.Sed.L. Pauli aduer

^^^^^amp;^i^iamp;Tat^rudetiam ac fortitudine eius oftendit;nam poft$collega ^'{uuma cofilio dimicandi remoucre fuadedo non potuit:inuitus licet pugne quide \particeps fuit :fuge vero nequaq? particeps:fed auAore periculi ac pugne fugam 'arripiente ipfe manes aduerfus hoftes pugnado interiit .Hic filios habuit Emilia que Scipioni magno nupta fuit:amp; Paulu de quo bec feribimusiqui in etate Horen ti gloria amp;nbsp;virtute claroru viroru effulGtinon ea fecutusque tune cetera iuuentus feqnebaturinec per eandem viam ingreffus. Non enim (e in caufis orandisinec in fa'utando ac prenlàndc homines quibus artibuspleriqp fauorcm Gbi popularé cap' tabant:cum tame ad ntrunep foret non ineptus exercuit:fed ut preftantiorë utiq; fortitudinis 8lt; itegritatis gloriam ßbi querere ftuduit primu e magiftratibo edi litatem petens duodecim copetitoribus quosomnes pofteris temporibus confules fuinè tradunt fuffragiis populi Romani prelatus eft. Augur deinde faAusÆc pa triis moribus intendit fie veteru circa diuina obferuatiam difciplinamqp cognouit Vt nominis amp;nbsp;honoris dumtaxat gratia cocupitum prius auguratum inter lupre mos magioratus babedum oftendit philofbphis aftipulatus qui religione feientia cultus diuini effe diffiniut.CuAa enim faciebat cum peritia amp;nbsp;Audio: ci$vni rei ceteris omiffis cum ad hoc erat animu intendebat:nihil pretermittës uel addens: fedSC aduerfus collegas:femper etia pro minimis infiftens 8lt; docens quod amp;G ma xime quis rem diurnam facilem ex]ftimet:8lt;fine querela negligetie: tarnen nequa g effe ferendam ciuitatem que illam negfigi paciatur.Neminem ab initio magno exceffu remp.turbare fed magnaru reru cuftodia tollerare:qui in paruis ac mini, mis diligentiam abitiunt.Eo modo difcipline militaris ac moru euftodé amp;nbsp;obferlt; natorem fe preftitit: non gratia militu captans in exercitu:nee ut pleri$ illiuseta tis homines fecudos piagiftratus per gratiam prioru fibi comparas:fed veluti fy cerdos aliord facrorum circa mores dux:8lt; exemplar cui$ exiftens fic adminiftra bat.Vt fecundaru parti exiftimaret holies vincere. Primarii vero dirigere:dura te aduerfum Antbiocum bello amp;nbsp;periti«imis rei militaris hominibus ad illud con uerfis alterum ab Hcfperia exortum eft bellu magnis in Hiberia motibus fufata/ tum.Ad hoc bellum Emilius miffus non eu fex vt ceteri pretores fed cum duode cim fecuribusutavt dignitas co fularis iperio eius ineffet bis lignis collatis bofte^ {uperauitiiterfecitqp circiter, xxx.bominu milia manifefleq; apparuit victoriam ex induArta eius partam fuiffe habilitate locorum 8lt;tranatu amnis facilitate vin' cendi militibus preftans. Vrbes vero.ccl.in deditionem recepit pacatamq; prout' tia relinquens:neunaquide dragma ditior ^ profeAus fuerat:reuerfuseft. Erat amp;nbsp;in ceteris haud quan^ pecuniaru Audio fus:fed fuptuofus ac liberalis:nec mul' ta habebat:fed cum dos mulieri reddenda fuit vix patrimonia eius fuffccit Vxor fuit illi Papiria Nafonis viri cdfularis filia $poft longu coniugii tepus repudiauit

ocr page 353

SuppoGtum merum crathere tempera's bbanTep viris inquit propinoiqui ut forti ter grecorä libertate tuerentur fato fundi funt.Plateefes hanc confuetudinem a maioribus accepté adhuc retinent.Ariftides poft^ atheniéfes in vrbe regreffos vt ciuitatis ftatum ad populi ditionem tranfferrét ftudiofos aiaduertit plebis ob res bene geftas merite curam (ufeipere non iniquum ratus eft .Cum igitur baud facile populum armatu 8lt; vidoria exultantem coercere pofle videret illius fente', cie audor fuit que rem o.coem fore amp;nbsp;ex omniathenicGu ordine magiflratus de ledum iri decernebat.tum Themiftocles aliquado eu populo agens affeueraflet fibi conGlium in mentem veniffe quod G feereto transgeretur ad ciuitatis vtilita/ tem 8lt; falutem plurimfi conferret.Ariftidi foli populus negotium dedit amp;nbsp;ut ad fancrë diligenter animüintenderet amp;fe re p.videretur probaret.Cui vti The miftoefes uerfari animo dixit nauale grecoru (ucccdereiquo pado atbenienles vni uerfe grecie principes futuros fperabat.Ariftides contione habens expofuitThe' miftoclis confilio mbil comodius effe led nihiliiuftius.Hec cum audiffent athenië festantum apud cos equitatis eaufa amp;nbsp;integerrimi viri coftantia pondus habuit; vt Tbemiftoclem hac de re nullu deinceps verbum facere lufferint. Poftg? arifti, des belli gerendi caufa eu Cymone imperator minus eft Paufaniam ae ceterós Là cedemoniorum principes ob difficiles mores ac ferociam in fbcii nominis minitem Flurimü in fe maliuolentieac fimultatis conflare cofpicatus benigne clemeter hu mamter mafuete efi fbciis verfatus eft amp;nbsp;Cymone multa dexteritate ad hominum cofuétudines concinrG amp;i expeditionibusequabilem preftitit.Quibus ex rebus latuit Lacedemonios cü eos no armis no cladibus no equeflribus copiis fed comi' tate placabilitate atcp clemetia pricipatugrecie fpoliabat.Nam cû ariftides equi tas 8lt; cimonis facilitas que apud omnes comendabiba erant athenienfes grecis ca rös Fecifiet Paufanie auaricia ac difficultas adhuc cariores reddidit haud iniuria quando focium primores femper iracude Temper a(pere Temper cotumelioTe allo' queret ac multitudine plagis caftigaret amp;nbsp;ferrea anchora ceruicibus fubnedens vniuerfum die ludibrio Rare cogeret.Nemini preterea fas ede vellet nt ante (par ciatas legendi ftramëta pabulandi aut aquadi poteftas effet.Cuod nec cuiqua ob, feura foret per Tuos lid.ores loris uenietes arcebat. Quaproptê arididi quid faefo opusefêt docere ac increpare uolëti Paufanias contrario vultu ocium Ebi no effe tebpondes aurem minime prèbuit . Quocirca nauiu prefeefh 8lt;greccru duces fpri mis autem Chu Samii Xeibi eu ariftide egerunt ut focioru caufam Tufeiperet eof F^bi deœMret quia 15diu a JLacedemonio2p imperio liberari amp;nbsp;ad atheniéfes traf x^^ctipcrehtÆuibus cum ariftides in eorum quidem oracionibus neceffitatem ac eqmtatem fe facile intueri refpodidet ceterum ad id coficiendu fide opus effe qua deuidb de ihtegro inceptu irrit^ relinquere non poffent. Vliades Samius 8lt; fintagoras Chius coniuratione inter fe facia primoincurfu Paufanic trireme a ecirca Bicanciu roßris incuffam reliquaeni Claffem precedebat inter luas inter, Ceperunt. Perculfus ea re Paufanias etiam atq; etiam iracunde fe breui demoftra tutum interminatuseft:eosno in pretoriam nauem: verum in patriam fuam im , feciffe. Nunc fortuna qua fretus feliciter apud plateas rem geffiffet conte tu abire iufferunt quia tamen {ibi venerationes greci tribuant vt ne equam ac pa rem meritis penam ab eo exigerc velint. Hoc denicp pacfto ad athenienfes defcce' i^unt.Qua in re admirabilem Xacedemonioru animi magnitudinem intel!igere li cetfilam vt principes Tuos per Tumma pecandi licentia magna atep magis corrupi ac deprauari fenfere (ponte principatu cedentes imperatores ad bellum gerendu

deftitefunt: Tuis rationibus conducibilibus efle rati cuius moderatos qui •^iffimis maiorum fuoru legibus, audirent $tocius grecie principatu habere:

ocr page 354

Sub idem tempus greci cp principe quo$ Lacedemone belli adminiftradi ea pe' cumas coferebant'Ab atbenicfibus ariftidem petunt vt eo auctore finguhs ciuita tibusiuftus cenfus defcriberetur eicp ne muneris cura rei familiari detrimëto effet fundum ac fructus quos ipfe redimeret conftituere vt quafi cuada ifpecula pobt^ quanta uniufcuiufcp dignitas 8lt; facultas pateret extimaret.EHic täte ficecie crea, tus dominus quodamodo enim grecia omniu fuazp reru fibi liberum lus pmiferat cum ad boc munus obeundu tenuis exiffet tenuior ea quocp exiftimatioe reuerfuS eft ut no modo luftifTime ac itegerrime offitio fuo fatiffaccretrfedapud oes quo ru cenfhm defcriplit caritatis facilitatifcpperpetuu monumentu reliquerit.Quip pe ut uetens etatem faturniÆc atbenieGum cenfum ab anftide ftatutu diumis lau dibus celebrates quandam grecie felicitate appellabant iprefertim cu paulo poft duplex deinde triplex factus fit. Quem enim ariftides quater centies amp;fexagies talentu expleuit. Hinc pcricles tertiam ferme parte adiecit principio belli .Tucbi dides audior eQ a fbciis fexcenta talenta ad atbenienfes perueniffe Pericle vero vi ta funcfto duces populi fenfim vrgentes ad mille amp;nbsp;tricentu fumam talentum retu' ierunt no quia uel belli diuturnitas vel aduerfa prelia tantu fumptu tantu difpelt; dium poftularent fed ut iplebe publicu es diuiderct amp;nbsp;ftatuas amp;nbsp;facras edes mag hificetiffime apparerent ciuitates exauriebat. Quocirca cu ariftides jppter cef? cq, aptioncm ingente 8lt;admirabilem effet gloriam cofecutus magnopere.tbemifto cies irrififfe fertur quafi id in quo exiflimationis fue fundamenta ieciffet no uiri fcd fcrini ituto auru (eruatis laus effet .Quoi loco Anftidë paru apporte vlcifd vifiis eft q fua loquëdi liberate fret, Gc paulo ate Tbemiftoclë irepuèat Hic enim cum beftium confilia (cire ac prefagire fummam imperatoris virtutem effe diffini ret ariftides firiftides boc neceffariumcftmquit o Tbemiftocle fed manusabfti nentes babere pulcherrimum 8lt;veri imperatoris munus eft Ariftides athénien. Gum non re iuratos ce teros grecos Gcrameto adeget.Vtq? redlum fedus firmaret poft execratioes quas in perfidos fieri mos erat ignitos ferreos orbes in mare co; ICCIt magna podea vt apparet couerGone reru faâa,atbenienfes tenatiore impera dl rationem ordiri coactos ipfe ut perieratione in caput eius verterent iuflit:amp;q cunq? ad (alutem 8lt; publica vtilitatem conduceret facere non dubitarent Itaqno, ab re Theofraftus fcriptum reliquit in cucftis que vel ad fham ré familiare vel pti' uatim ad ciues pertinerent nu^ enim ab equiffimi hominis officio defuiffedn bis vero qua ad rem p.fpedlarent aliquado vt patrie rationem haberetque Glua hone Rate non nun$ fatuari non poterant a uite (he curriculo deflexiOe, DJam cu mola' tis conuentis que cum Samiis haberent ex delo thefarum atbenas delatum iri de cerneret pricipio orationis affirmate dicitur id de quo uerba fadurus erat ta 8C G non equum edmodu tame effe Ciuitate deni$ tot mortaliu ab eo principe cofti' tuta lops ede pCeuerauit Nee minori ftudio ex paupertate cp ex tropbeis glorié fequi cdtendit. Quod uel binc facile demoftrauit ,(Eallias Daduchus Id aut^faeß docii nomeeftGbi neceffitudie coniudlus inimicorü poftulattoe capitis reus faci, eft.Qui poft$ fatis multa dé accula tioe dixiffet extra caufam tali oratione ufi fut ariftidëjLilmachi filiu cuius fumam dignitatem vniuerG greci admirantur feue' biffimiindices plane cdgnofcitis. Eius quatenus res domedica Gt certo fcio pue' ftra prudentia cogitatis cu ipfu trita adeo lacerna indutumi luce omnid in ocuIiS ciuitatis uenire intueamini Quis tam male de rebus fentit vt non intelligat cu qui aperte frigus patiatur domi fame ac multis que ad uita neceffaria funt etia atq, eciam laborare. Hunc tamen fumum virum patruelem fibi a natura datd vxore ac liberis 8lt; egregia paupertate grauatd.Callias athcnieGum omnium finc cdtroucr Ga ditiffimus cdtemnit. Cuius tamen opera fide ac diligentia Gpenumero g mtr^

ocr page 355

bos caneeUos patrocinio Fruclu eßampfiffimu cofecutus. Hancorationem eum in genti acerbitate vt ex murmure Calhas aiaduCrtit indices accepiffent ariftide vocat rogat vt grauiffimo fuo teftimonio ludicibus certu ac exploratu faciat cu ei multa dediffet8 lt;ut acciperet oraffet vt caperet nuu$adduci potdiße. Tum ari ftidesfe longe magis inopia $CaUiam maximis opibus gloriari par effe. Compita ris enim videre eft qui fortunas quibus abudat vel turpes vel boueftos i vfus coP locent. Qui uero paupertatemg enerofe ferant pauciffimos. Quocirca pauperta, tem velud malum obiedlare mibi delinant que nili quibus inuitis accedit indecora effe non debet.Hee cu ariftides fuma cG dignitate Callie teftificatus effet ex bis qui aderant hemo fuit quin eo cdfilio difceflerit vt inops querradmodu Ariftides quam locuples vt Ca!lias efle mallet.Hec ex monumentis litterarii que Efebines Sacraticus comendauit accepimus. Plato vero tamen ariftidi tribuit vt peeteris tundis dariffimis viris qui atbenis floruerunt eu folu exiftimatione, laude admi tacione dignum demoftrauit. Cum Tbemiftoclem .Cymonem. Periclem portici bus pecuniis multis deniq? deliramentis ciuitatem coplefle buc vnum folida 8lt; ex pre da virtute ad rem p.fe contulifle contenderit que fue man{uetudinisamp; mode ratiouis erga Tbemiftoclem grauiffimum fepe periculum fecit Na cum in cudis publicis muneribus eo vno omniu inimiciffimo vteretur amp;nbsp;exui ipfius artibus ope ra calfinia ciuitate ceffiflet oblata fibi eadem nalefaciedi occafione officium fuum tame amp;nbsp;decorem feruauit.Tbemiftocli fiquidem mageftatis ad populu arceffito qualo triftem fuorum temporii memoriam oblitus nullo loco aduerfatus eft.Quin potiustamamp;fi Cymon amp;nbsp;alcineon aliiq; ^ plures acculacioni ftudicfeac diligeter iheuberét fol? ariftides inuetus eft qui nec re nec uerbo quic^ fecerit vnde affli' dis inimici rebus voluntati s frudum capere videretur Geut amp;nbsp;priftine illius feli' citati nunqi inuidiflet.Anftidem cumm pontu rei p caufa traieciffet nonnulli vl' timum ibi ulte diem obiffe quidam autem ad modum grandem natu magno inbo nore ac admiratione ciuium babitum atbenis fato fundum effe prodiderunt.Ce, terum Cratberus Macedo de eius morte quedam buiufmodi refert. Secundum Tbemiftoclis exiliu contumeliofo fado populo vberrima infimulatoru multitudo pullulauit qui cu potentiffimis ac optimis viris diem dicerent eos plebis iutdie$ potentia amp;nbsp;fecudiffimis rebusinfolens effet obiedabat, Ex boc futile numero ari ftidem feribit.Qui Diopbanto Ampbitropei populi accufatore fubiedo reputun darum conuiduseft.Quod cii tributa redimeret ab Ionibus magn^argenti uim recepiffet.bic cddemnatione aduerfuS eum lata cum quinquaginta minas foluen, do non effet tranffretauit. Deinde circa Ioniam vita exceffit.Cratberus nullum ad banc rem friptorum argumétü adbibuit nee curiofiffime more fuo vllum decrc turn vel ludiciu attulit nee audores qui banc fententiam probarent ut ipfe confie uit in fuis libris adiecit.Reliqui autem utita dicam omnes qui plebis aduerfusi paratores errata litteris mandauerut 1bemiftoelis exiliu Milciadis Vincula Pe ndis Mulda 8lt; Pacberis miferabilem cafum qui in forenfis (ubgefto conflitut, vt fe conuidum iri confpicatus eft fibi ipfi mortem coniciuit . Pie raq? id genus in unum locum colleda in vulgus efferut Ex Oftracifmo quo$ariftidé vrbe exadu Mulla autem buiufeemodi damnatione aftedu elle comemorant .Apud pbarcos etiam fepulcrum eius oftenditur quod fibi publice conftridum ferunt.Hic adeo inops mortuus eft vt fuo fuptu fumo die efferi non potuerit. Ad eius filias perbi' jbent ex curia tradudas maritis datas effe amp;nbsp;ciuitatem vt eas publice défpondit vtricp dotem tria milia tragmarum decreuiffe 'LyCmaebo quoqp filio argenti mi' ,as centu amp;nbsp;todide confiti agri iugera populus erogauit amp;nbsp;cotidie quatuor drag faas adiecit quod plebefcitû alcibiade referente fadu eft ILyfmacbusyita fund.

ocr page 356

Ht Calveres audior eft Policritam filiam Tuperftidem relianit-Hint tanttmi ali mentiquantu (Dlimpionicis populus decreuit .IDemetnas.Pbalerius Hicroim, IRbodius muficus.AriOoxenus amp;nbsp;Ariftotefes G !ibru qui dcnobibtate (criptas eft inter ueros cius codices recenfuerimus :Mirtbam Neptem arÆdis focratiiUi la pienti qui aliam vxore habebat matrimonio innexa effe memorie tradiderunt.@u illam ea potiffinu ratione ceperit quia ob fortunaru tenuitatem no modomuidu itate relinqui veru etiam rebus aduitam neceffariiscarere percepiffet. His audio ribus Panecius inbisque abeo defocrate fcripOta {unt cdmode ac grauiter contra dixit.Ceterum Pbalerius in focrate iLifimacbu arididisex filia nepotemeximre pauperem fuiffe memoria tenere fe refertqui penes Itacbm bc enim appellant reG dens ex quada tabella fumma coniedlansalimenta Ebi fuppeditabat.Quo rogatio nem ferente populus matrem ipfius matrifcp forore quot diebus triobolo donauit Ceterum lege a Demetrio lata decretu facium edvtriqp mulieri publice dragma dari Nemini mirum videri debet populum tanta eorum qui affidue in urbe verfa rentur curam egiPe.(Qui cum audiffet apud ILeranon ariftogionis ex filia neptem infimo ftatu effe 8lt;anguftia rei domcftice marito collocari non poHc atbenasre' uebi iunerit8lt; homine honeftiffimo loco natu Gbi maritali copula deuinxerit ci^ prebiu quod Potanico populo adiacet dotis nomine dederunt. (Quapropter dui' tas multis humanitatis 8lt; benignitatis monumetis que nec etate noftra intermit, tit ab omnibus optimo lure amp;nbsp;diligitur amp;nbsp;admiratione digna ludicatur.

C? 3\ )Plutarhi hiftoriographi greci de Vita at$geftis Marci Catonis fenioris biftoria {.\^lt; iPer ^randfçum Barbarum oratorem in latmum tradudla Incipit feliciter.


c^jnoi

^tè^*rtVM AVTEM CATONEM genere Tufeuto ^m fuifle 8lt; priufq? ad militiam atq; remp.fe conferreti /4 hND^^m igro paterno circa fabinos vixiffe memorie taditueft Cui, fum maiores prorfuS ignobiles effe uiderentur ipfe Cato ^Marcum patrem ut uiru bonu fortem ac in re militari uet ov jlatum efferet laudibus Catonem etiam proaud fepenumè' Elûti TC per premiorum onera ab Fperatoribus laudatu amp;quim —Tellatiü equorum quos inter dimicandumamifcrat precia imoniu a populo ßbi reftitutum refert Cum ex more Romai eos qui generis gloria carentes afe ipfis initium caperent nominis Rii nouos boics queadmodu amp;nbsp;iplu Catone appellaretipfe ad glorié quide ac magiftratus fe no' num effe rebus uero geftis ac uirtute maioru vetuftiffimu predicabat Pricipio au tern tertio nomine non Cato fed Prifcus vocabatur confequenti tempore Cato el uirtutis cognomentum extitit Nam .IRomani eumi quo multarem reru ufes ac experiétia fie Catonem nominant. Fuit hic de quo verba facimus Cato Ipecie fub ruffusamp;([]laucus ut poeta quispiam haud amice feribens bis uerfibus ex preffit. Portius bic Mordax Glaucis Subrufus (Dcellis.Interiens herebo fedes no com perit vllas. Veru enim uero corporis habitum a puero 8lt; a laboribus amp;nbsp;moderate viuendi ratione ex rei militaris coufuetudine ad Robur amp;nbsp;bonam valitudinem co ftantiffimum naauseft . (Drationcm tamquam alteram perfonam magno ftiidio magna cura componebat quad omnibus qui grauibus in rebus non per fecordiam fed cum dignitate vcrfarentur neceffarium id mflrumentum effet • (Quocirca paffim per accolarum vicos amp;nbsp;camella fe dicendo exercebit quique fua indigeret opera deerant nemini (Qua in re tantum valuit ut primum promptiffimus difcep tator poftea cloqucntiflimus orator ludicatus Gt. ©mnes prcterca quibus cum

ocr page 357

viuebat tatam in eo morum granita tem amp;nbsp;animi magnitudinem aiaduert^at ut magnis operibus 8lt;magnificentiffima quadam republica dignu arbitraretur n® folum enim forenfibusin cauGsab opera mercenaria fe liberauit fed nec eam gloria maximi fatere vifus eft quam ex buiufcemodi contentionibus colequi poffetlo, ge vero magis cu adhuc effet adolefcens ex pugnis quibus cum bofte manum con' feret amp;nbsp;bellicis artibus laudem vendicare bbi cupiens multis aduerfis vulneribus -confoffum corpus habuit ipfe enim fe feptem decem ^nos natu prima tu meruiOe ftipendia dicit cum Hanibal fecundis preliis vfus incendebat italiam .Inter dimi, candum autem talem fe preftitit ut manu quidem pugnator egregius*In ftat^ia uero pugna immobilis ac coftans oculis fronte vultu terribilis verbis minax effet Afperitate preterea vocis vtebatur cum amp;nbsp;fireefte fuafiffet amp;nbsp;ceteros a^mone^t plerimcpbuiufcemodi res boftibus maiorem terrorem inferred enfes.Cu iter fa' ceret ipferret arma vno fubfequente miniftro ferebat qui fecu ea que nite neceffa ria erant comportarent. Huic uel prandium uel cenam miniftrantinuep Catonem fuccenfuifTe aut male dixiffe^quin eum plurimum luuiffe amp;nbsp;vna minima queeppa, taffe cum re^tf^militaris uocationem bbi liberi coceffiffe proditum eft.In exer titu quafi fempèr aqua vtebatur quod fi quando magis atep magis calore percitus friret aceti frequenter bauftu fitim fedare vel fi quando uirespriftinas defideraP fetvegetandi corporis caufa Leuiufculi non nibil vini delibare confaeuerat Penes agrum fuum ciuis.M.curii uiUa fuit qui tertium triumpbauit.Hanc cum Cepe' numéro pe^ere$8lt; tenuitatem Agelli domicilii frugilitatem contemplaretur c^ pit eum illius viri cogitatio qui tamamp;fi principes inter Romanoseffet amp;nbsp;terociUt mas gentes fubegiffet Pirrumcp de pofTeffioe Italie reieciffet Agellum tame lac foderet amp;nbsp;poft très boneftiffimos triunpbosediculam banc incoleret .Vbi eu iHu ad focum fedentem amp;nbsp;rapas coquentem legati Samnitium offendiffent magnum auri pondus dabant .Quo ^ primum repudiati illius auro minime opus effe iquit quibus cena buiufcemodi fatis effet.quicp aurum Babei^es vincerelong e pulc ri, $aurum babereiudicaret .Hec fecum animo verfans Cato difcedebatdomu fua agros feruos 8lt; uite formulam diligenter intuens inop^e taciudo ttudiolior erat amp;luxum etiam atep etiam omni ex parte circucidebat. Cato cum adbi^admodn adolefcens fub Fabio maximo qui tarentum recepit militare IHearcho Pytagoreo philosopho amp;nbsp;bofpite familiariter vfus eft.cui ut boneftiffimorum ftudiorum fe netate coniungeretur fuopere contedit aquo 8lt;coplura accepit que 8lt;ariatone qui voluptatem maximam malorum efeam appellat vfurpatur 8lt; primaria aio no, ftro calamitatem accedere cum corpore coiungitur depurationem autem chilolu' tionem affequi cu cogitationeseum a corporis cupiditatibus feq^arant atq; difiun' gunt.tis ab ipfo plane preceptis Cato longe magis frugalitate ac continentiam animo conpfexuseft eumfero grecas litteras didiciffe pleri$ auctoresfunt.In fu tna enim fencAute grecos libros in manu fummens breues ex^ucbidide comenti Yiolos plures autem ex Ibemoftbene confecit quos incauGs oradis magno fibivfui fuiffe conftatScr^ta quocp fua grecis 8lt;fententiis 8lt;biftoriis diftind:a etia ate, etiam exornauit.Pleracp grauitcr amp;nbsp;fapienter diAa ad uerbii e greco inlatinum traduxit.Etat per id tempus Rome Valerius Flaccus cum patricio generecu po, teftate primarius qui cu virtute a natura dati fagaciffime adoriri poffet magna bemuoiëtia liberahter irftitutos educabat amp;nbsp;ad gloriam promonebat.Hic fundo MCatonis vicina predia nadtas a ferms8lt; Eamtlianbusfingulari cu admiratione moderatiffimu. ac operofum eius viuendi genus accepit .Catone vt primu illuxiC fet in forum defcendere aiebatquiCcp fua tide ac induftriavti uellent prefto effe. Cumautem domum teuerteret hieme quidem tunica demptis namcis indutum

ocr page 358

eftate lieronudum TaEcre cu (eruiscertarequibus eu federe fobtG eodem pané eo, demep vino uefci.Eius cum multis in rebus equitatem moderatione graues com' memorantibus illis ac Capientes fententias precepiflet ad cenam uocari homing iuffit quo deinceps vfus manfuetus atq; urbanis ipCus motibus ficuti uirgulto cui tura amp;nbsp;preclara loci conditione opus effet aiaduertit . Quamobrem Catone indux it ai auitq; ut rem Romanam attingeret.Eo igitur profedlus nonulfos ftatim ad' eptus eft quos 8 lt;nbsp;virtutis ipGus admiratione 8lt;forenG pa trocinio fui ftudiofosfe, cit.Cumep M'aferius multum dignitatisac poteva tis in (Catonem contulidet Ca, to primum tribunus militum deinde queftor Facius eft. Poftero autem tempore c( i iam late claruseffet amp;nbsp;cognitus foris maximis in magiltratibus Valerio comes fuit.Ex maioribus natu Eabiuni maximum delegit cui quoniam gloria rebusçe ftis potentia primoribus urbisâteiret (e totu dedicauit (Ilius mores amp;nbsp;uita uelut pulcerrimum bene uiuendi exemplu fibi propones eius veftigia ingreffuseft.Hac de cauta Scipionis illius maioris qui cum nec dum ex adofefeentibus exceffiffet p quandam emulationem aduerfatus maximi auctoritatem obfifteret inimicitias 8lt; Gmultates paruifecit.Cum quo bello puuico queftor miffiis ubi fplendidos illius fumptus amp;nbsp;largitiones in exercitum aiaduertit .in Scipionem multa cum graui, täte locutus eft non quod impenfam plurimi faceret fed quod maiorem continetis correpi quereretur.Cum militem ad uoluptates ad delitias afilccti rerum ufu co uerfum cerneret. Ei cum Scipio fe cdqueftore nimium diligcti nequa^egere re Ipondiflet fed qui plenis ad bellum velis ageretur 8lt;ciuitati rerun, gedarum non pecuniarum rationem deberet.Cato Sicilia excedens vna cum Fabio magnis in' fenatum clamoribus ueuit Scipionem inconfulte publicum es efiundere amp;nbsp;in pale ftris ac fpcctaculis luueniliter exerceri quali nullum iftic imperiu gerat fed ludos feftos agitet.Quamobrem fenatui tribunos plebis ad eum dimitti placuitquid vera fuifle accurationum capita refciflent ipfum Romam reducerent. Ceteru $ci pio' Victoriam in apparatu belli fignificans per otium quidem cu amicis condietu dine comis ac locundusin re aute fena amp;nbsp;magna propter munifice aut liberaliter 'expendendi ftudium nu$fegnis vifus effet enauigauit ad bellum.Cato quoniam eloq nentia plurimum poterat vulgoSomanus IDemofebenes dicebatur. At ipfius vita longe clarior ac (pedatior erat.Fuit per id tempus eo in loco propofita dicen dl facultas ut ad banc luuetusipG magno ftudio velud ad conmune certamen fer icetur.(Qui uero priftinum illud amp;nbsp;laboriofum viue genus (uftineret 8lt; tenuem ce ham incodum prandium hirtam veftem pfebeiam domu libenter amplexaretur quic|^ fiiperuacaneis rebus non indigerequ S banc minime neceffaria nippelleXilé poffidere preclarius putaretea tempeftate raruserat.Nam imperii magnitude ne prifeam illam feueritatem ac puritatem minime respublica retinebat que diti' onis amplitudine multas 8lt; confuetudines variis ex gentibus exempla uiuendi fu' fcipert Quocirca ludis excaufis vluerfa ciuitas in Catone veria vebemeter admira batur cum reliquos vel laboribus fraXos vel voluptatibus eneruatos bunc utrinqi inuidum effe intueretur.Necid folum adolequot;cens laudis amp;nbsp;bonoris caufa feciOt creditur fed poft confutatum amp;nbsp;triumphi iam Crandeuus ut viXor Athleta con fuetas exercitationes perpetuo feruauit a quibus non prius deftitit qu^ e uita mi grauir. Nunq^enim vcfte majore centu drachmarum fumptu ufu fe refert. Etim perator 8lt; confixi eodem vino quo 8lt; operarii defunXus pulmentum ad cenam CX Foro aflibus triginta comparare folebat nec id voluptatis fue fed cdmunis volunta tis caufa fecit vt rei militari corporis vigor fufficeret.Cû Èabilonia fuplex here' ditatis iure fortunis fuis acccflifij vt quam primum venudaretur curauit nullam È1US Villam teXorm babuiffe nee vllnm macipiu vitra nulle quingentas dragma^

ocr page 359

emiffe dicit-quafinon delicatis amp;nbsp;Fórmofis fed colonisac robuRis vt ftabufanæ amp;nbsp;bubulcis Gbi opus effet quos deinde fenec^ute confeAos no pafei fec^utiles ue di oportere iudicauit.Preterea nibil bene conftare quod nequa^ nec^ar^ eUet quin uel a fe buiufcemodi quippiam emeretur p1unf$par eft conl^iue afleuera, bat.Pascuum amp;nbsp;Seminarium agrum ^ florem amp;nbsp;irriguu maluit.Hec nemnui, ni mie paruis in rebus diligentie tribuut que plcricp in earn partem accipiut vt ine mulandis ac moderandis ceteris fa Au putent .v eru illud inftitutu nimisrigidu quo feruus feniorum debilitatos quemadmodu mutos aiante s eicere ac vedere co fueuerit quali comoditate e medio fublata nibil humanitatis ipGs hominibus ebe amus quan$latiorem benignitati qua^ iufticie locumcocedi uideamus.Natura na$nobis datum eft ut in homines dumtaxat iuftitia legittime vtamur i eos aute quibus aut gratia aut beneficio deuinAi fumus etia fi ratioms vfu priuati lintma fuetudo uelut ex 1abundanti quoda fente pletucp defluat .Equis enim 8lt; canius cum cofraAe labore uires funt non modo pabula:fed etia queda feneAutis induI' gentia a bono uiro debent Athenienfes eu Heccatopcdon exedificarent quotquot ex mulis egregie labeorm tolleraffent viclis folutos libere pafci linere q^b? quod ammodo libertate donatis eu (ponte quifpiam ad operam descenderet ölt; lumctiS que currus ad arcem vrbis ueàarent exortantis fpecie ducis precurreretvt pu i ce ad extremu uite fineni nutriretur decrcuerunt.Ad hec equarum Cimonisle' pulcra quibus (Dlimpta tertium uicit penes ivGus monumentu uidentur.Q^ca nesfamiliares ac domefticos 8lt; alii multi et Xantippus ille Priicus ^ligêtiHime humandos curauerunt.Iis enim canem qui eo tempore quo ciuitas urbe reliAa 3a lamina trafmittebat Triremi fecû enatauerati arce fepeliuit cui loco etia etate no ftra Cintbauium cognomentu eft.In decoru enim nos anmatib^uelud calceis auf vafis vti:que vbi vfu fraAa amp;nbsp;attrita fnt abicimus.(Quod fi nulla alia ratione fai, tem exercëde humanitatis caufa nofmetipfos cofuefaciamusoportet, vt in boe ge' nere mansuetifaciles iocundi fimus.INam ut de meipfo dicam nec bouem laboris focium feneAutis iam vrgentis gratia venderem ne dum bominem grande nato ex loco in quo educatus eft amp;nbsp;ex inftituta viuediconfuetudine uelut ex patria re legatuiis pariter qui emunt 8lt; iis qui vendunt in utilem EaAu parua pro Itipe ue' nite oportere cenCeam .Cato uero huiuCcemodi rebus gloriari folitus equum quo. tonful in rem militarem vfus eft in Hyfpania reliquiffe fe dicit ne ve^ure i lus teipublice rationem redderet.(Que Gue magnitudine animi Gue tenuiHime di ige tie tribui debeant luditio difputari licet In cetera vero continentia Cato magrope re admiratione dignusfuit nuquam enim imperator 8lt; fui 8lt; contube^aliu come atus caufa nu$inquam amplius quam tres tritici mendinos atticos 8lt;i ungulos dies lumentisvnicu 8lt; dimidiu ordei nendinu cepit.Hic cu Sardiniam prouinty, am obtinuiffet fua parGmonia plurimu a ceteris qui ante ipfum preturam ma ad' mmiftraffent differre fe denoftrauit .Nam vt iHi publicis tabernaculislectis ue' ftimentis magnifico appratu numcrofa (eruo2p ac amicorum migtitudn^ coinuiis graues erant. Sic ipG nullam ad rem publico füptuopus fuit . Cum vrbes adiret fine rbeda proficifcebatur vnus autem publicusadminifter veftem amp;turbiu teres quo cum (acrificaret (equebatur.In is adeo tenuis adeo facilis fubditis vifus alia ex parte grauem amp;nbsp;elatum fe gerebat'Nam 8lt;ad ea que adiurifdiAionem fuam pertinerent inexorabilis8lt; in bis que adimpenû (peAarent adeo feuerus amp;nbsp;mte' gre fait vt nequam populi Romani maieftas illis terribilior nuc^ carior extiterit IpGus orationis genusbaud (ane diffimile finde perfpicuu eft In eius eni fermone comitate grauitas terrore iocunditas 8lt; Calibus auderitas codiebatur .Qui bexte rius in congredus fpeAaretur nullius dignitatis imaginemfed fatiricu carpendi

ocr page 360

ftu^um pre (e Ferebat. Sin interius feriis amp;nbsp;dignitate rerum refertus erat vtiis c^uibus cum loqueretur lacnmas monere amp;animu quo vellet trahere pofTet.Quo, Circa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tatis fcioguod nonullisin mentem venerit vt genus dicendi quoda([a

tone viurpatum eLfo conferret . Verum hec viderint qui uariasoradi formas diiudicare Tuum effe officium putent .Nos vero breuia quedâ fcribemus.'queme, mone prodita funteu longe fignificantius ac apertius ex Termonib cuam ex lini amen is oris utp eriq; arbitrator de moribus hominum cenfeamus iTic aliquan' importune tumultuante a partiendo ac diuidedo frume rentpm quot;' et huicimmodu orfus eft.Difficile quidem eft (Quirites ad ca' honor mventre verba facere.Guitatis rurdis mores increpans inquit. La hquot;' remp^icam Taliiam fore vbipifciculuspluris^ bos venit. Ilo ranfrmutis pecudibus COferre (olebat:nam vt ille Cingule nemini obtempe' e autem gregis princire lecuntur. Sic amp;nbsp;vosabiis quos priuatim ne,

POteftate he eum locutum accepimus, (pmr.es homines vxonbus T re nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uSf omini usnobis autem uxores. Hoc enim eft ex eorum gene

grauit^ac prudenter dicfta funt nam cum Tibi filiuS matris c: Pvxorinquit athenienfesgrecisimperant ego athe m'bi tibi filius, touare icentg moderetur qua fretus Tprude^ns plus ftudfsat^T^^^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rfn'an.m Cato non mtriopurpare fed

magiratus dixit quemadmodiLnL tT(fto develari mortales intuerftuy.Sic dipna ludicatis hquot; 1°.' eunt amp;nbsp;con^qui cupiut que uos honore ac laudeI dli eflent read dpfrp * °rta atur utGqi^dem virtute ac moderatide magni fa, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

^din^m^r.r efon^rtrçnt.S^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

ra ^to rthsratiombus eos non mytocres bonoresadeptus effe qui fumn^a eu/ :^^frmagiftratus ambirent cos velud ignaros trie dicere Colebat crefiabat^e^t/fc^^^^^^^ fri '- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^, cP.quot;b rnunerirub preticerentiic enim uel nomul nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3

tF re principatum videmini uelnon multos qui principatu digni fint exiftima,/ ::.:^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qurfpiam turpiter ac ignominioCe uiuerrthuiusmater inquit/

l^^de^i^nforta especcaretur ut hicfibi uita fundle fuperftcsfitexecrari no ora,

::.^ Paternum quidam fundu maritimi! venGdederat quo faamp; Cato ma

T„. ^magis femirari Gmulautt qp longe amphusiprequam mare potuiffetnam

que uix pontus alluebatifte facile abrorbuit.Cum Eumenes rex Romam veniffet

«a fenatu comiter ac bonorihcetiCime CuCceptuseffet amp;clariffimorG circa eum

ciuium requantia certarim verlaretur Cato non oblcure ta tum erga regem AudiI nm u pe u abes^ declinabatdihinc cu ipCidiceret Eumene frugiuirdamicif1

1 imo animoinref^^Xomam ede.frftoinquit ceteru hecipfa belua rex fcihcetra,/ ttira torax c^is eft.Weminem exregibus qui per beati putantur iruenies quem

paminode Themittocli Marco (turio amilcari cognoneto Éarce optimo lurecd'/ efre poffiS; Inimicos muidia libi affectos dictitabat quia qtidie noctu exurgens

™lue ramilians rationes negliget vt rei publice dignitati ac commodis omni cuj a vi^lantiacp con filieret.Is quoq? dicere cofueuerat (e gratia quam exbenefactis

mPe^L ret priuarilnialfem quam penam non date que ex malefactis Tbi deberet.I mnibi^ qui a bofficia dedi tiffen t Ce dumtaxa t accepto facile ignofcendum edeiI lea at Poltea quam tres Ï Hthimiam legati rome delecti Tînt quorum vnus pa'ƒ a^ra alter capi te vulneribus confoCio tertius vecordia laborare uidebatur tidcnsI

ocr page 361

Cato populus Romanus inquit legatione emittit que nec pedes nec caput nec cor habet. Scipio polibiigracia fuper iis qui ex Achaia relegati fuerant cum Catone co!locutuseft.Poftea cum multis fermo de illorum reditu rfenatu haberetur 8lt; pfericp accuratius $ par erant contradicerent hunc immodu Cato différait,(Quali nibil habeamus quod dignu fadlu ht vniuerfu diem de greculis fenibus altercan, do confumimus ac G multum interfit vtriï penes nos an in achia fepeliantur.quib, Gniul ac ex fenatus confulto domu reuerti coceflumeft Polibiusin fenatum intro duci moliebatur ut exulibus illis qui grauiffimi ordinis decreto i patriam redibat priftinos honores 8lt;magiftratusreftitueret qua de re cum Caionis fentetiam ro garet fubridens Cato refpondit PoUibiu quemadmodu vlixem fpelunca Ticlopis tubire veile vt pileé amp;nbsp;cingulü que illic oblitus erat repeteret. Affirmabat prête rea ftultos prudentibus viris maiori e molumento effe ^ prudentes ftultis nam q prudentia valent illozp errata facile deprehendere ac vitare ftultos uero que apra dentibus redte fadla funtimitare non pofle. Se quoq^ longe plus adolefcedibus de ledari:quorum vultus rubore potiuffy pallore prefundaretur Eo milite (ibi opus hon edequi inter eundû manus inter confligendu pedes agitaret quicp ftertendo quam hoftibus in clamitando longius fentiretur.Cum in pinguem quempia acer, be maledicis inueheretur quibus in rebus buiulcemodi corpus ciuitati fru^uo' fum ac cdmodum futurum rogauit cuius inter guttur amp;nbsp;inguem cundla (ubuen, tris ditione polita forent Libidinofo cuidam inter familiares fuos effe cupienti co ceffurum fe negauit quonia cu eo viuere no poffet qui melius ac fubtdius palato ^ corde fentiret. Animum eius qui a moribus teneretur in alieno corpore uiuere di cebat. Tribus item in rebus per omnes uite fue partes penitentie egiffe primuG_ (mulieri quic^ archanum aliquado credidiflet fecundi (i aliquo naui tranlmiCnet quo pedeftri itinere Gbi proficifci licuiffet tertium fi qua dies ei per incuria inaniSlt; eftliixiffet. Deprauatum quoep quadoep Tene confricatus de magnopere inquit ro go ut cum pleracp turpia feneAutem circuueniat des operam ne te audore malig' tutatis acceffo fiat.Ad tribunum pfebisqui in fuCpicionem ueneficii ucherat ini$ legem ferentem adolefcens ait ne dum fcio utrum haurire quod temperas an ap^p bare quod fenbis deterius Gt.Cato cuiufpiam qui multis in tempcrantie ac impo' tentie notis in uftus erat probris vexatus impar mihi tecum ait certadi conditio eft nam ut amp;nbsp;male audire 8lt; male dicere tibi facilimum Gmul amp;nbsp;prom ptiffimum eftfic amp;nbsp;mibi amp;nbsp;maledicere infuaue amp;nbsp;male audire infuetû eft.(Que uel ab ipfo di da prudenter uel refponfa acute mandata litteris extant huius generis (tînt.Ve' rum enim uero eu Valerio Flacco cuius amicitia amp;nbsp;coGiuetudfe familiarißime ute batur conful deGgnatus citeriorém Hifpaniam (brtitus ed.Huius ubi complures populos in poteftatc redegiffet complures dexteritate atep humanitate Gbi vendi caffet aduentatibus multisac maximis Barbaroru copiis eo in difcrimme res erat Ut turpiter uim inferri pofle putaretur (Duamobrem celtiberos finitimos ab belli focietatem accerGuit quibus ducenta fubGdii gratia taleta ftipendii nomine depo fcentibus ceteri quidem minime tollerandum effe cenfebant Romanu auxilia Bar barorum tutele fue cauü mercede conducere .Turn Cato nec graue nec duru elle refpondit nam G uiciflent non fuis opibus fed manibus hoftiû faduru latis fi uidi effent nee eos qui repeterent nec a quibus repeti deberet fuperftites relidam iri Hanc pugna cu fuma ui cotlidu edet uicit magnocp cu fpledore reliqua procede' bat,C)mni u urbium muros que intra Bctin amnem fut a Catone vho die folo equa tos fuifle Polibius audor eft Has plurimas 8lt;multitudee amp;nbsp;genere militu muni tidimas extitiffe conftat. Ipfe Cato plura fe oppida cepiffe quam in Hilpania dies ^egiffe comemorat ea^ haud fane ladatia eft fi re uera quadrigeta numero fuerut

ocr page 362

Multi itag ex ea expeditione locupletati fingulas etiam argenti fibras viritim amp;nbsp;uiGt illud adieces melios multosex Romanis argctum quam paucos aurum habe tes in urbem reuerti. Ex captiuis boftium rebus prêter cibum 8lt; potum nibil ad per ueniffe dicit.Quod ab ipfo fadu eft tanamp;G nemini vitio daret G buiulcemo' di oblata occ afione conmodis fuJS fortunifg feruiret cuia cum virisoptimis mal let de uirtute quam cum ditiffimis de pecunia 8lt;aueriflimis de lucri queftulg cu' piditate certaméinire.l\Iec fe ip{u modo uerumetiam adminiftros {iiosabomni prede noxa liberos feruabat In caftris quincp fecu feruos babuit quoru uni pacbo nomen fuit iis tres puellas ex captiuisqui lub bafta veniebantemit quod eu re' Icißet Cato pretimore Pacbus ante^ ad eius confpedlu ueniret GbimetipG mor, tem con'ciuit Gc ferais deinde uenditis preciu eorum Cato in earum retulit Hue cum adbuc in Hiberia effet Scipio maior inimico animo infedlabatur 8lt; rebus ip, Gus feliciter geftis impedimento effe cupiens utin illa prouintia Gbi fuccederetp fecit.Sub inde ut q? primum Cato magiftratu decederet magno (ludio contendit ipfe uero cum qutn$ militum cohortibus 8lt;quingentis auxiliaribusequitibus la'^ centanos fubegit (excentos tranffugas in manum fuam redactos vltimo fupplicio affecit. (Quibus ex rebus infeOum Gbi Scipionem mordens Cato Gc Roma maxi' mam fore per Gmulationem dicebat.Siquidem claro loco nati primas virtutis par tes ignobilibus minime concederet amp;nbsp;plebei ordinis bomines quorum in numero ipfe effet cum genere 8 lt;nbsp;gloria primariis de uirtutis laude certaret. Quocirca cii pleracp aduerfus eu Scipio moliretur fenatus decreuit ne quid coru que a Catone condituta effent permutaret aut abrogaret . Huius magiftratus initio Scipionis potiusquim Catonis amplitudiniac auctoritati detractu ed.Nam ita quiete res fuere ut cu nibil memorabile gereretur pre otiu mora fegnis militibus effet.Cato vbi triupbas vrbem inuedus ed aliud uiuendi genus quam ceteri folent mftituit qui non uirtutis fed glorie caufa magno fpiritu contendunt. Cumq^ triupbos con, (illatus ac (pectatiffimos honores adepti (unt ad voluptatem at$ otium deiceps fe conuertunt 8lt; ea uita que a reip. dignitate amp;nbsp;communi vtilitate feiuncta fut IKloh fic Cato non Gc uirtutis neruos remiGt (cd tanta cura 8lt; vigilantia quanta qui pri^ - mum reip.procuratione fufcipiunt amp;nbsp;honores amp;nbsp;magiftratus Geiunt cupiditatei credibili quodam aliam rationem de integro ingreffus eft ut enim amicis amp;ci, uibus vfui edet necp patrocinii necp militie labores un^repudiauitfiberiu fqui dem Sempronium cor.fulem qui circa Hierum amp;nbsp;Thraciam ductabat exercitum legatusiuuit deindc cu Mannio Acilio tribunus militum aduerfus Antbioebum illum magnum in greciam uenit qui tantum Romanis terrorem quatu nullus al^ ter poft Hanibalem iniecit.AGa fanequantacumq: lUicator Seleucus habebat vni uerfam ferme (ubnutu ditionecp (ua recipiens Gmul ac plurimas feroces ac pugna' ciffimas Barbaras nationes domuit elatus animo cum Romanis belligerare cogi' tabat quoniam (blos eos dignos ratus eft quibus cu de imperio armis decerneret• Is nequaq ; indecoram belli caufam comentatusvt grecos fcilicet l^omanoru bene ficio lam a Philippo amp;nbsp;Macedonibus liberatos ac fuis pridmis legibus viuetes ua no titulo liberaret cum copii s in grecia tranfmiGtque per id tépus in certis fludi bus radiabatur quod partiû duces regiis pollicitationibus aios innouadarû rerum cupidate furpenGs in deteriorem partem exciuiffent Quaobrem IJlannius ad ciui tatcs legatos mittere, titus quo$ Flaminius ut i cius vita (cripGmus multa que res nouas moliebatur Gne tumultu cotinere ac (edare Œatho Corintbeos amp;nbsp;Patre fes ac Agienfes Romanis afciuit per multu etiam temporis Athenis cofumplit cu lus adhuc oratio quedam extare fert qua grece ad popu lu habuit quali miro quo' dam amore ueteru athenienGum virtutibus aflcdlus Gngulari cu voluptate urbis

ocr page 363

pulcritudinem ac duitatis amplitudinem fpedatum veniffet id autemfju^ p Interpretern enim cu iUislo^tus eft quanta ita grece cire

um minime fibi neceffanum effet latmis litteris adeo contentus faitvte ,(, amp;i, gnopere probaret qui greca admirarentur.amp; Po umius faent $ibFenim igno beret biftoria veniam deprecatus morfibus eius vacuu n fcribere adortus fandum fuiffe G ampbiaionum decreto coadusillas res geftas bd effet. Acerrimam eius indicendo celeritate magne atbeniefib; s admirat^ni^^1^; traditu itiam duecucp ipfe breuiffima oratione expediret interpre „ traditu eit.qu y mnnnrca rati funt grecis quidem Termone ex la, borum ambitu vix renunciabat. Quocirca rati i nbsp;nbsp;htkprmonbilaru ançruftiis

bus: Romanis autem ex corde proferri. Antbiocusv.niau98lt; difficilis erat valido prefidio firmatis uallo 8lt;muro locu qui na ur • fuaiam bellu ex ftatiXsetiam armatorum obieAis eSmumffe^:qmG^1^arTreXn, pWet confidebat.Quo fa^u eft ut atronte quidemfaucesexpugnare JKo nbsp;nbsp;y

penuusdefpetaret.lUum nero parfarum circuit.^^uerCans^anymo ^^ i^^^ bufdamacceptis copnsire pergit. Ceterumcu upei..dubiis mlocis ac preci fent captiuus quidam itmensdux errore uie captus mrtiti dubi s mj^^,. pitibusconftituto merorem fimul ac Pai^rem mien ;P {edendos mo Cato cetensomnibus quiete manete luffisamp;.L.Manhouitoaacoc

Mox adinbgms illas notas copias adducentes eaingreffos callemlt;um paulu pro meam adducatis opus eft qui me doceat quibus bec pnn acuftodia datalit quata boftium multitudo quecmniu drfpoGtio quis ordo quisappatatus quon^ep tuu funt ad eum corripiendu tota in celeritate ac audacia (pes e 0eooe nes inermes hdutia amp;nbsp;fpe pleniborrenda immanium feraruluftramgreoi lOKn;. (Que cu dixiffet Cato firmianiut erant per montes ad (peculatoriascu 0 ^a' l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;currunt quibus 8lt;, gracia apud fetantum potuit quatum quicucp {uperiori.?„

lrebeniuolentia amp;, familiaritate fibi deuindlus effet penes ipCumigttur con u \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;umcie prefcdum aliquando in conuiuio ex inore diVcumbens multis an imen 1

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Lutium qui ulno facile vicebatur alliciebat quem cum a fe diligiP urimisuer

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oftenderetboc teftimonio vfus eft. (Dmnibus domi gladiatorio ipeclacu. 0 iten is

lcuius tamamp;Gvifendi defiderio afficerer quod obtrucari nun^bomine viderim a, N nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;men (ubipfumfyedUculum ad te properaui Latius autem indulgens arator cum

Nparem Gbi gratiam referte vellet buius iquit rei caufa ne mecu. fub triHis ,is oc N nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;enim merore te quam primu liberabo Extemplo iguur vnum ex iisqui rei capita

U nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lis crimine damnati erat adfe in conuiuium adduci imperat 8lt; accerfito cy lecuri

l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;carnifice amafiolum denuo rogitat utrumbomme per cuti (pedare cuperet qui cu

\feueUe reVpondi Vet collo caput eximi iuffit .Adbec que plurimi tradiderut acce \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dit Ciceronis teftimomu apud quem in dialogo de {ene^ute Cato talia diiputat

ocr page 364

Liuius autem eum qui interfectuseft Œalfum tranfTugam Fuinenec LuaGferie dl negotiu carnifici dediffe fed propria manu in corp? illius feuiffe co memorat id Œ in oratione Catonis feriptû extare .Moto itaep Lutio exordine Cenatorio Titus frater id egte paffiis ad populum cofugit rationem offerre iubens cur adeo igno' miniofe Fratrem eiecidet. At life cum couiuii turpitudinem expofuiffet 8lt;.L.ne garet ad iufiurandu a Catone reuocat, tergraerfatus eftJd ubi multitudo pfpexit dignas dedifle penas fciuit deinde cum fpectaculo ciuitas frequens intereflet Lu' tius confularem locum pretergrediens procul cofedit qua re populuSvebementer mifericordia comotus magno plaufu reuerti amp;nbsp;in boncftiorc (ede collocari coegit quali quod (ibi liceret quod in eum factum effet emendaret amp;nbsp;vulnuS quod inflixe rat boc ftudio boc beniuoletie teftimonio mitigaret .lyianiliu ^ uirum clariffimu cofule futuru e (enatorio loco mouit qui iterdiu prefente filia difTuauiaffetuxorc que cum i creparet teftatus eft fe nun^ nifi cum aliquado tonaret a fûa coplexum vnde per iocumdixiffe ferut tonate Ioue (e beatu effe.Lutius etia Scipionis affri cam frater Catoni caufam attulit ex qua fibi lingularem inuidiam contraxit baud cnim equitate caufe fed affricam contumelia potiusa Lutio Scipione viro trium, pbali equu ademiffe creditus eft.Ad bec moleftia magnopere multos eius feueri' tas affecit qua fuptuofos apparatus quos nemo penitus rescindere potuiflet circu' cidebat.Quoniam plurimosin ciuitate luxuries iam egros reddiderat ac ppemo' dum labefadlauerat. Vt igitur in omnes aiaduertcret coegit ueftis carpenti mu, di muliebris amp;nbsp;domedice fupelled:ilis decuplum amplius incen{hm referri ^ eazp rerum pretium lineret G mille quingentasdrachmas exceffiflet alioqum in anim^ induxeratut muori cenfu grauati plus in erarium conferrent .Infuper tria fingu lis millbus era attribuit ut cti frugi uiros amp;nbsp;moderates fibi fortunis pares paucio res pecunias in fifcum perfbluere cernerent a luxu defiftercnt.Crauiter aut Cato ni fuccenfebant quicuc} ut inftituerant laute uiuctes tributi nomine fuas opes ex: bauriebant aut qui delicias quibus capti amp;nbsp;demoliti erant rppter pecuniaria colla tiones exuebat. Leges enim quibus diuitiaru odentatio interdicitur nonulli diui tiarum ademptionem ede arbitrantur.Eas autem nequai^ rebusque ad uit^ne, ceflarie funt fed fuperuacaneis oftcntari .Quapropter omnium cofenfuariftonem pbilofbpbum maxime admiratum ferut bomines potius fuperfluis fortune bonis quam neceffariis ac cdmodis beatos effe.Vnde fcopas Tbeffalus cum quifpiam fa miliaris qui ab eo quic^ aflequi cótenderct quod neg? neceflariu fibi neqi valdeco modum effet buiufcemodi rebus inquit amp;nbsp;felix {um amp;nbsp;locuplex (upcruacuis inq; 8lt;vfui minime neceffariis.Sic vebemes opum ftudiu nequa^ nobis a natura da, turn ex vulgari amp;nbsp;aliéna opinione introducflu eft Que quam$ ita eßet Cato tarnen tales incufatores nibilifaciens etia at^etiä feuerius arum interdit. Atque dudlgt; cnim quibus aquam publicam priuatim in domicilia amp;nbsp;ortus {ubdudiamvfucapie bantabfcidit.Etquecuq; in loca publica porreda effent edificia diruitac demoli tus en.Operarias artes ad mercedem praua cotraxitivcditionibus fupremo pre cio vectigalia extimauit.Ex quibus baud mediocris in cum delata eft comoditas Qui uero cum Tito Flaminio fentiebant aduerfus Catonem cofpirantesimpcnfas 8lt; facrarum edium 8lt; vrbanoru operum locationes velud inutiles irritas fecerût. Tribunos etiam plebis impudentiores amp;nbsp;ad omne facinus propenfiores folitauere vt Catonem ad populum prouocates duobus talentis mulcarent eilt;pin apparatu bafilice magnis altercatoribus refragati funt quam ex ere publico uicin^ foro fub curiam a fe in edificatam portia bablicam appellauit .Populus miru immodu Ca tonis cenfuram gratam babuit.cui cum Aatuam confulare in teplo collocaret nec Catonis preturas nec ipena nec triupbu fed hunc titulu infcripfit, Rem Romani

ocr page 365

lamproTabentëamp;rdeterius verfam Cato creatus cenfor modcftilTimis iRitutis optimis moribus ac preceptis priftinû in locu reftituit.lHuiurcemodi honoris am bitiofosmitio cotempGt eos na$ latere dicebat quod fabroz/: aut pidorG operibus gloriStur.Cu honeftiffirras amp;nbsp;pufcerrimas ems imagines populi' Itoman? animis circuferret. 'nonullis admirantibus quod ignobiles amp;nbsp;mediocres homines ftatuas babetent. Cato veto nullam queri inquit malo ^obtem Catonis Gmulacriï hic non pofitum fit quam cur politu fit.lKleminem preterea bonu ciue laudari ac celebrari paffuseft niGid comuni vtilitati coiunau effet plurimu vero pre ter ceteros de fe ipfo predicauit cui magno illud argumeto ei: quod qui i uita ab officio defeciffet Tiquado reprehederent eos minime vituperatione dignos quia Catoncs no edent dicere fblitos refert. Ilios etiam qui eius adla nec magna cura nec Engulari dilige tia imitari conaretur Gniftros Catones appellari.Vniuerfu fenatu periculofis reip temporibusi fe ut infeua repedatevectores in gubernatore oculos couertere. Qua propter eoabfente resgrauiffimas ad quas ab eundas magn^ Gbi parte celeritas vendicabat fepe tamen in aliud tempus prorogari que no folû luo fed aliorû quocp teftimonio vera fuiffe codât . In ciuitate igitur eu vite indititione eloquetia etate inultG anteiret magnos honores ac lingularem dignitatem cdfecutus eft.Fuit bo nus in liberos paresin uxorem marit? frugi amp;nbsp;rei pecuniarie procurator no vul,. garis.Namep huiufcemodi curas cogitationefq; nd perinde ac paruas 8lt; humiles a fe aliénas iudicauit (Quamobremoportere arbitror vt queeue^de his ab ipfb bene conftituta (unt fumatim dicam,Foeminam que longe magis generis antiquitate quam diuiciis polleret vxorem cepit qua$vtrancp grauem 8lt;moledam celeret ta bonefto loco natam natura potius turpitudinevereri 8lt; ad ea que reda effent ma, rito ob fequentiorem fore cogitabat.Eos qui vel uxorem vel liberos verberarent quali in fancdiffima deoru templa manus intuliffent impios irruentibus omnes ta le nihil expectantes tatus vndiçp pauor circuuaßt vt quid in rem effent ignari paf firn fuga difperfi fint.Ex lis unusipfis cu armis prenfus in manus Catonis de f^r, tur a quo explorât eu relique copie in anguftiiscu rege fedeant fexcentos ctbolos ibi delectos ede qui extremas colliû partes prodatjone tenerent.Hord fimul ne, gligentia Cato amp;nbsp;paucitate cdtempta extemplo iuffit canere tubis ingenti clamo te ac ftrepitu primus dricto pugione fuos admouit quod cu ex preruptis monti bus repente inueetos cernerent in regia caftra fugientes omnia tumultu ac terro re complent.Manius interim munimeta que fauces illas tutabantur vniuerfo ad moto exercitu ex inferioribus oppugnat .Tum athiochusos lapide ictus excudis dentibus doloris acerbitate equm auertit exercitus nulla ex parte uim Momano^ ac impetu fudinere fcd effufa fuga terga dare 8lt;per acipites faltus paluftri limo 8lt;voraginibus inuios ac preruptos8lt; lubricos colles iter habere.Ad hec itra an guftias illas inuicem occunetesita circufufo vndiq? terrore ac hoftili ferro obtor pefcere vt Romanus eos paffim cederet.(Eatoufq^quacp minime parcus fuar u lau dum predicatoraiad^atia que res magnificc gcAas fequeretur non ab horrebat. Tum Hifce prcclaris factis fuis magnum cumulum adiecit. 11S enim qui eum in' fectantem ac cedentem hoftes viderat dixit nullo pacto tantum populo ro (Catone quanta Cato in populum ro debère.lpfequo$Manius cd fui ardentem adhuc ex uictoria Catone aliqu^diu cdplexus lingularicu letitia clara voce teftatuseft neq? fe ne$vniuerfum populum ro maximis ac imortalibus Catonis beneficiis merita laudem 8lt; gratiam referre polle • Haud multo poft Cato certus rerum genarum nuntius Romam miffus prospera nauigatione Brundulium traiectus eft (llinc au tem foluesvno die Tarentum delatus quatuor cdfequehtes iter habens quito Ro ma aVora maritima profectus primp victoria nutiauit quare gaudio amp;nbsp;Sacrificiis

ocr page 366

cmitatereugfit dep nrapnos fpiritus miecitut maria atterras fuo vendic^tépo? let imperio Hec ferme bellicis artibus egregie a Catoneaaa fot.Accufationes ac ytuperationesin improbos reip.partes lingulari quidem ftudio dighas effe ratf çfcu ationirusahis opem tulit amp;nbsp;qaofäaquiin iudidu vocarent vt petiliumi gt;cipione comparauit quëcu amplitudine familie amp;nbsp;uera animi magnitudine cala calcare percepffet miffum fecit quoni^quod^ieiuspniti^coftitaiffet cdfcq

d^fr™et.LutiuavtJfrat^in,tocuaccuratcr,hcofi1to^^

8 fitcraffet inuin^a coie(2uSeffetCu adolefccsquidapatrisiamvita funa:ite q^^^ter'l^lffecffquot; cu deinde Ferforum deamW^tem obaiu Ox hAum danatlombns r,-quot;vcftirqa, ne agnis no edis fed emuloru lacrimisac ^m^mTO:^^^r^t''e^bre,nus. Que q.rms ita fe fcaberétea^nia, rufationerrcn CTpAakae quot;° quot;/'jarrvtrcuqi inimicis accufatlonisargumentn ac, euiationeirqi Frdtabat in caiifa dicenda magno cu difctimire vexaW P'r„,0 n„r qumquagiesei diem didlameffe ferunt poftreirofov zv -^ vexabat.Ferme eni areufatus vulgatu iflad dixiffe aiitnc Diffc ^m^?^^^^ eris penes ahos d bis cnmiuamp;us amp;dere^^^^

ea etate formßßus eaußsae contentionibus ^d^ fta^ N^'S °b;edla fint neca Seruilid Galbam ad populi luditiHadduxit ex auoGe Nonagefimo enim anno ftorem patrie operd nauaffe dii tertiam viueret etatem lis^T^m'frAum '^tf pioni maiori m ferfior fuis in rep.cSHamp;o^^Q^.fas^ ut diximus Sei, eiusquidépaufi filium qui Perfeum amp;nbsp;Mac^f^^vfep minore perrexit tionis lure nepotem annos decem Cato poft cSfeta^^rquot;,ilhus autem adop niumnagift^turi faeile Frinceps ritivLere re^^^^^^^^^

cum babet.Hec cualias tes tumuero vt mores vU^^AT^P'^ acpotefta te eftvtii^de nuptiis deliberord pro^ti^d^^^^^

uiuHs dgigenter mquirat.AJuUam denicp omniG^^- nbsp;nbsp;ft\7^

quam adoriri ac indagare non oporteat.fais enZ putah^quot;''ƒ'titionum ege hcis muneribus autiis que in oculis omnia LTthn bat longe facilius qua pub' prehendere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ac 1'quot; ™nt hominum mores eum poffe de'

deretur. Ad hoc igitur m^nus alter IpaV^m^^^^ umendi difaplinam tranfgre, quos censores appellabant.His hcebat ^ integram^ro^fea^us dihge^n^ equum adimere qui flagiciofeac intemperanter nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^nata eos eicere amp;nbsp;iUis

mi amp;nbsp;primores patrum^afratus/ßbet quaf^opter m peticione cen fùre nobiliffi' loc oadlo nobilitati nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oblitérant. Patrita quidem in uidia ftimularicG/

fummum honoris gradum^^btjTOc^t'lHac rc'.r ''iPtobli loco nati ^primd / △ tinerent.Hac re etiam uehementer eos comouerig'/

muneri«:m^:•.^''^ d'fficrf^ 8$m exorabilem fore fibi fuabebdtficenfoni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

rem Candida ►; nbsp;nbsp;— 'K'^s acreffiflet. Idcirco ftudiis pattiu ex cdpofieo paratis fepI

mquot; capum deducfti cum Catone magna edtentionejpetmerunt Hi qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

mém colere vt que mollem amp;nbsp;voluptuofam iam magiora// ttsi^cC ; °nra Cato aliam petendi rationem ingredi nulla facilitatis auti/ comitatis fignifcationem pre fe ferre . Veru potius ex fuggefto improbis minita bnudusa^rte amp;palam teftari duitati maxima expia ticme opus efë.Huncfmo, dum popu^mrogare utßprudftes effent nd bfandiffimumaca rpetnmd medicd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

quot;1 igeret.»e quidem illam eße altera autem ex patriciis valerem Flaccum quo/

ocr page 367

vno tolfegà djieiäs àê Polliciem Hêludydram excinderisatq^ co cremasut opin,amp; Tua fetamp;at plera^ quem re emerit fadluruserat.Cum ceteris uero minime ubiIgt; betfùm fore pro dignitate reip,adminiftraret quonia optimospreceptores iormi, datent.Quaquidcm in re populus Romanus magnislane principibusdiRtiusiic exlt;Rlfo animo fuit ut net tigidos nec elatos Catonis mores extimefceret Verum teteris omnibus populatibus 8lt;qui eunda ad gratia faduri videbantur repuiuS cum Catone ^ilaccum cenforem defignarit cui non uelud candidato fed iam princt pi ^imperitanti paruitCato.L.Valerium Flaccum collegam amiciffimu fenatus principem defcripCit e quo cum alios complures tum 1-utium Quintium Flamini um eiecit qui feptem annos antea conful fuerat 8lt; quod long e fibi gloriosus fuerat T.Flaminii frater qui armis Philippum dehellauerat caufam autem cur e fenato rjoloto motusGt hanc accepimus.Lutius adolescente liberali foma feortumde^ nbit quem femper fecum habuit. Hic cum imperator rem gereret amp;nbsp;hotyire effe putabat eumc B maiori laude dignabatur qui bonum maritum feageret qua qui in, ordine fenatorio magnus effet .Quocirca Socratis illius Prifci nihil aplius admit ratus eft $ ^ difficilem amp;nbsp;cotumacem coniugem amp;nbsp;infanos liberos nadus eu eis comiter at$ humaniter uixiOet.Vbi Cato filiolo audused nifi refp.imFedin e^ effet nullum officiû fibi antiquiusfuit quam ut in tempore quo infans lauaret« velamentis inuolueretur vifendi caufa domuueniret hunc fuo lade vxor aluit que Btferuorum bemuolentia amp;nbsp;cantate muniret ancillatu puellos interdû vberibus fuisadmoufthaud ignara quäta neceffitudine pleriq; cibi fodalitio coniundi f^t Cato uero filium ^ primu per etatem intelligere potuit litteriserudiuit tamamp;té tbilonem graciofum fetuum giamaticum haberet quicum pluribus pueris ludu aperuerat indignum ut ipfe perhibetratus natum fuum (idifcendo tardiufculus, effet ab eo qui feruiret reprebédi ac aurem diftorqueri. Dodtine huius quoqp ca mancipio debere gracias noluit.Ideoqiipfe litterarÛ preceptor fuit .Ipfe leges e docuit:ipfe exercendi corporis magifter non modo ioculandi tranaadi arma equi tandifed etil pugno dimiddi8lt; calorem amp;nbsp;frigus tolerandi ac rapidos gurgites amp;nbsp;afperrimos fluuios intrandi arteSmftruxit.Ipfeetum propria manu hiftqrias Maiufculis litteris exaraffe tegatur ut domi maiorfi virtutis exempla filiolo vfui amp;nbsp;adiumento forent aVerborum turpitudine prefente puero Gctemperauit quali ueftalibus virginibus arbitris locatur, effet Nec cu eo un$lauit id quod a Roma nisfaOitatum eft.Ceneros enim cu foceris balneum ingredi vitio dabant quonj, 'am membrorum nudationem infpedantibus lUis cum decore fieri nonpoffe ludi^ carent.Poftcacdagrecis Romani nudari didiciffent ipfi fubinde grecos ut id cu

bat ac eAlgebat ex fententia perfecit • Cu uero corpus natura mollius $labori fuE ficiens appareret Aride ac caligate legesumendi fibiremifit .(Qui qua$natura talis effet ftuamp;otame 8lt;induftria adeo in re militari ftrenuus fuit ut in ea pugna qua pauli Emilii aufpiciis aduerfus Perfeum dimicatu eft maxima cum laude cer tauerit.Vbi cu idu pugio reiedusex fudore manu excidiffet merore affeOus ad familiares ac contubernales conuerfus in clamitans cu eis in confertlffimoshoftes fe coniecere Tum magna dimicatione magna in nudato locoiter armoru 8lt;cada, ueru que vtrirq ceciderant aceruum gladium vix inuenit .Hoc cu Paulus impee rator animaduertiffet magna cu admiratione deledatus eft.Queda infuper Cato , nisadhliu extat epidolain quaeius cupiditate acvehemes men(e recipiendo ftu

dium magnopere laudat.Hic adhucadolefcens tertiu PauliEmylii filiam Scipio Qi%fQXQj:em.ceptt uxoremcu non tampatris dignitate quamfua lingulari virtute

ocr page 368

dariCime adeo gentis affinitatem ßbicoparaffet tatiS Geniep uir fuit ut fcduïitat quot;induftria diligentia cuibus eu pater excoluit ipfius ex fpeaationi refpodifle vide, atur Multos feruos Cato excaptiuis mit pueros preferrim ut aptius amp;nbsp;facili? ue lud Catulos amp;nbsp;pullos educare ac erudire poffet .Hos fic mftitutos accipiunt mi' nime alienam domu nifi Catonis aut vxorisiuffu introirent à qUibuS fequeretut quid nam Cato faceret fe nihil nili nelcire relpondebat Oportebat ut fibi perfua ferat feruos domi uel aliquod neceflarru munus obire uel quiete corpus reficere. Quapropter eis magnopere delecftari (blxtus eft quos fummo deditos videret q? ip fbs manfuetiores amp;nbsp;ptetantiores futurosq ; multis vigiliis affectos putaret .Ser' tios cogrePus 8lt;coit? ca ingrauiflima facinora illabi ratus ftatuit ut de finito ere cum ancillis cogredi poffent. Cum ceteris autem mulieribus ne liceret interdixit Horu incuriam atepimprudentiam in bis que ad cibum fpcdlaret initio cu tenuiS adhuc 8lt; inops militaret molefte nu^ tulit.Indecoru eum ventris aut gule caufa graues lites amp;nbsp;cotrouerfias cu pueris 8lt; adminiftris babere. Poftea uero fortuniS auctus cu amicozp 8lt; collegaru conuiuiu celebraret c6tinuo poft cen5eos loro cafti gauitqui ab oblequio aut apparatu per negligentia defuiffent.Vnde pterea mu, tue femper inter ipfos (editiones effent conmentabatur ggt; illozp voluntate aiom^ cofenfum amp;nbsp;fuTpeetü haberet 8 lt;maioremimmodu formidaret.De ferais quica' pitalis noxe rei effent prefentibo ceteris iuditiu agi amp;nbsp;de danatis {upliciu fumiuo luit dum accuratiffime prouentus ad intentifimam forn a referret. Agricultu' ram delec^lationé potius ^ fructu extimabat. Vt autem tuto i loco fortunas fuas collocaret Paludes Luc? aquas calidas loca fullonarie accomodata predia que cu vpere ruftico facile coleretur cu fiia (pote Gluis amp;nbsp;pabulationibo referta edent co/ parabat Ex quibus multu pecuniaru caperet ei($iupiter vt ipfc dicere folebat no cere non poffet.In nauigaturis eo fenore vtebatur quod in primis rrprebenfued. lubebat cnim quibus mutuo dederat ut multos comuniter in focietate afcifcerent qui quinquaginta numero facfti totidem difpertiti nauibuscu Quintione Leberto cui fue amp;nbsp;fbcioru particule negotra dabatur enauigabant. Erat enim baud vniuer fam in fortem fed magno cu emolumeto paruam in rem difcrimen.Seruis eti^ lu' eri cupidis argetu prebebat vt pueros emeret quos impenla Catonis educatos ac inftrudos poll annu venudabat. Ex his Cato cdpluris detinuit quos tanti fuppe' ditauit quati ab emptoribus fumum extimati lunt.Cum huiulcemodi queftus ftu diu filio perfuadere conaretur no uiri veru vidue mulieris eOe dixit extenuatas fa cultates dimittere.Illud autem longe magis eius animi vebemetiam dederat çp il Ium hominem ad mirabilem ad gloriam ac diumu appellauit qui rationes fiias am * pliores quam accepiffet relinqueret. Ea temperate qua Cato iSgr^dis natu erat Carneades Achademicus amp;nbsp;Dyogenes Stoicus philofopbus legati a Thenis iRo, mam uenire ut Atbeniedu ciuitatem quing^tis talentisquihus Cicropioip poftu' latione aQ:icioniis in didla caufa multata fuerat liberarftMox adofefceteshui?rce modi legatos vifendi amp;nbsp;(alutadi gtia frequétes couenerutquoscüdifputatib,t terfuiOent laudibus amp;nbsp;admiratione extollebat. Carneades precipue gratiofus ba^ bitused in quo fic {üma uirtus ciï fuma extimationelungebatur ut maxima cpmi täte deiundlis auditoribus queadmodu fpiritu fic rumore ciuitas fhbito rópIcKcf Vnius greci homiuis eloquentia panter ac lapientia fingulos demulceri ac teperi amp;nbsp;incredibili quodam Audio iuuentutem cudis poftitis voluptatibus ac reliquis exercitationibus quali diuinit? afflata ad pbilofophiam couerti. (Quod cu ceteris Romanis locudum fpcdacul u effet quando cdplures adolefcentes optimis grecis artibus erudiri 8lt; cum fpedatiflimis viris veriari cerneret principio ipfetatohu 'iufeemodi doctrine ftu^iis vniueriam ciuitateabud^re grauitcr ferebat,Verebbt

ocr page 369

tnim ne ad banc bomanitate camp;aerfaiaueritas fie dicendi fände ducereturVt rerä gerendarû ac miliciegloriam cotemneret. Vbi vero pbilofbpbo^ npmen paffimp' urbem celebrari ceptum eft amp;nbsp;uir dariffimus.C.Atilius magno ftudio exorato fe natu prim^ eoru oratione verbis fatinis interpretatus effet.Cato fecu ftatuit vni uerfos pbilofopbos quada boneftatis fpecie Roma dimitti .(Quocirca incuriam ve niens primoribus patrum grauiter queftus eft^diuturno temporetfeaa relegh ti in urbe fedeant quin tato ingenio tâta facultate dicendi funt vt facile quecunCp velint pfuadeant. Qt amobremreip. faluti c6ducere quodda (enatus cofultu mä, ture decerni quo binc abeuntes ad fcolas reuertâtur.Vbi liberos grecorti fuis arti bus inftituSt.Romani uero adolefcentes more maiozp legibus amp;nbsp;principibus audP ant.EHuius fentetic audior fuit Cato non quia Carneadi ut nonulli fufpicabant in' fenfus effit fed quia pbilofbpbie amp;o mni grece doctrine penitus aduerfiis quanta in ipfo erat infectabatur. Quippe eu fberatem loquace amp;nbsp;uiolentum bominem ap pellaret.Qui cù in patria fua plus poffe q: leges pateretur affectaret Primos mb tes ac ueteres cofuetudmes antiquare ciuefcp fuos ad cotrarias priftinis inftitutis opiniones traducere molitus eft.In liberate inuectus eius in (colis discipulos cofene feere aie bat ut apudinferos'caufas quas infide (uam recepiffent patrocinio tueret Ad bec cu grecorfi ftudia ad filium maledictis incefferet qui cura Evigilantia ad grecas artes cotuleratgrauiori fono vocis $ (ibi per fenectutem liceret quafi mi' nittie afflatus oraculu ederet. Romanos tunc imperio fpoliatum iri dixit cu (e gregt; tis litteris dcdiffcnt.Cctcru bec ipGus maledicta falfa atep inania fuifïe confeqves tempus oftendit-In quo cum ciuitas rebus geftis ampliffima facta effetomni com mendatione humanitatis grecaru dilciplinaru etiam atq; etiam ifloruit. Nec grt cos pbilofopbos folurn Rome ueru medicos odio 8lt; fufpicione perfecutus eft.Cu giUud ypocratis qui a rege Perfarum multozp pollicatione taletoru accitusnu@ Barbans grecoru boftibus fin facultate factura dixerat. Hoc inquit comune me' ; dicorum lurflurandum eft. Quapropter latis bortari filiumnon poteratvt tales 'homines declinaret ad quem feripti eius extant comentarii quibusaperte cornone facit quo pacto uèl incolumis feruari vel egretudine liberari poffet.Si quis ex fa' milia aduerfa valitudine laboraret nemine un$ per inedia feruauit.At oleribo amp;nbsp;leuiffima uelud neßaru faflaru ac leporis carne domefticos ifirmos aluit Hec eni cum cocta facilia ftomaebo fint egrotis conferut niG cp manducates per mifle fom' tuorum fpccies uerfari co tingit.mac ita$ viuendi ratione fretus cu ipfe quide op time ualuiffet E(bos incolumes aliquadiu cbferuaffet bbi tame non parumluidie conflauit cu vxorem E filium perdidiffet. Ipfe uero corpus robore firmiffimum nactus adeo proCpera valitudine diutiffime fuit ut etiS gradeuus mulieri magno/

re congrederetur amp;buiufcemodi caufa prêter etatem vxorem ceperit.DJam ubi Pauli filiam Scipionis fororem filio cbiugem dedit ipfe vxorem deftitutus cuiuf, dam puelle coitu quedam ad eum uentitabat vtebatur Id facile per anguftiasdo' mus Receptu eft.Films eu mulierculam impudentiusac tumultuosus ad patris tbalamû profectamintellexiffet verbum nullum factum fed quab rei turpitudine affectas gramusin earn oculos coniecit.Quod Gmul ac cognouit (Cato nulla expar te quetus vultu ac fronte nullu veftigium doloris expreffiit. Ceterum cu ex more grege amicoru ftipatus in forum defenderet a Salonio feriba qui cum ceteris cu domo deducebat magna voce accito fcifcitatus eft utrum filiolam marito collocaf fet cui nibil adhuc actum effe nec fe niG ex confilio iplius facturum refpondenti ui deorinquit idoneum tibi generu inueniffe cuius nifi grandiorem etatem repudi, 'scetera ut fpero facile probabis^Tum Salonius (Catonecohortatus eftquo puel. fe cogitationem fufciperet amp;nbsp;arbitratu fuo collocaret que inchételâ iplius recepta

ocr page 370

rld^n^fcd m pera quot;quot;^ adigebat Nibif tardatas Cato cam Gbi cóniugèfo éxpété ^docuit.Quocirca Safonius primum non minus obAupuit qu^poftea letanseft (Latoms enim etas annis lamRfauis amp;nbsp;r^h,;^.-,.ri pbafes ymagines preferret a puelfe r^ n^ 's a^ as^^^

Serio locutum perfpiciens libenter Gbi fitom dpIhi^Jt Verum Catone dentes mox fponfafia rite fecerut Her k ^ndit„Æeindein forum proce Gtus focus patrem conuemt veniam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;bi ad Catone filium preJata eßaccer

iratù^ acdolens fib, nouercam indiuc^^atrauiAëtquo fub me.Omnia fane tua locundifr^m fr. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y^iu i^ato.Mehora die inquit fih carifft

fed huius rei confiltd cepi cum multis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^t ^ fbi fuccenfan mhileft

nues relinquere cuperl^^a^rl^t oT^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;luide natos patrie nero nbi per fimi/es

tirannusquéadmodd 1itterispr:ditumP:ft°rk tempor PiG^ratus Atheniensi monafam fibi co-iugcm d^t Ëx^qT^nfP^^trbus tam libensa^ol,ca~cbi . tas Catoni films ex matre edgnomento nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l'^ funtÆxbis nup

cum i^peratorrem gereret extrema obiit uite diem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ter uero rraior natu

pater fepe fuis in libris meminit. Euius rrnrfr;Cuius ut uin optimi .Cato cuentitemporemhlnnnusreip .intentusfu^^'^d'ceac fapretertuhtamp;con fe, Meteltus piusonere^amvrgët^s fen^s^^

Nec ut anima Scipio africanus Lucre qu^i^fy6munibus muneribus aUicauit llauerat permutato viucndi ordine rebuXurba^ rraxima^ reru geftaru gloria co egit. Ceterum ficut dioniCius tirannidem Lneftiffi^^iffis rehquÛ etatisin otio etatis iam feneCcentis occupatione rem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-,imas exequias ita Cato decora

in contexendis libris amp;nbsp;agricultura quocienC 'quot; axmentis amp;nbsp;quibufda quafi locis '^rebatujl 7quot;^— o^ti^nes amp;^X^s^eTX^bi ^cuu t%usoßenderetur dium adhibuit amp;nte$ virilem togd rurciperet d^oh ^quot;quot; cuftura filicet amp;nbsp;pa rfi monia v rum fe refert Tun^e^u^^taxat prouetibus ag^ rationiobusamp;ftudiis ruisconfuluit.De agricultura a^^lh^^ plantis conficiundis amp;de pom;s afferu^dicJ hbrum edidit iquo de laudis auidus viCus eft ut mCingulis propriu^ele^fs ^tf. ^fr ''quot;1''quot; 'T'quot;quot; quoqiabudantescenasinfti tiiit. Vicanos^Accollareauffe^^^^ °°faemfo agro ospaffim conuiuas babuit Cuius conCuctudo t^l^ equafesamp;familiariffimosfu adolefcentibus grataamp;iocunda fuitivt quiper fo^a ffi':a™''°''-'Squot;^n™am bus amp;nbsp;memoratu dignis fermonibus obuerraretJ l^feme^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'quot; quot;

rentem at$ procréatrice exiftimauit . Vbi cur^^ben.A„^quot;quot;quot;'e amico^pa predicatione ornare ac celebrare mnlheinfe cures bene de rep. meritos orationeac vdin,mfe.mdkaffetfa^%l^ di vituoprationi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;geneeraotone ufitatum eft utnullum eoriilaui

OPUS Grlaelnis elil.^^^ in conuiuio preftitit Extremum quod m republica fecit

exciderit confilio r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defbati^ait Hanc amp;nbsp;fi manu amp;nbsp;opere Scipiominor

Ium lufceotü eft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;en^entia Catonis aduerfus eam ex huiufmodi cauCa bel

tio^iro^i^ffuseft.t amp;touerGarócautas infrcerent.MaGnht guidé abi rant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A erç.Carthaginenfes vero poft clade qua a Scipione duce fue/

preter feneus'° multati amp;iperio exuti induciasagebant.Ciuitatéitag/ nec muftis affectam mcdmodis nec inopem inuen^

nihilanimo verfang'' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;armis bellico apparatu floretiffimam amp;nbsp;moderatu

fulpenla maximu in

ppprimere que iam copiis fiiis auda amp;nbsp;ad defethone

ocr page 371

docuit fenatfi fuperioribus chdtbo Cartbaginenfes prudëtior?s$ffirmiores efle nee tarnen armis debilitatos cp bellicis artibus infta;fliores factus effe.Bellû nu' midicû Romano quodda preludiu extare. Pacem atep inducias duelli prorogation nem redis appellari poffe.Ad quod gerédu nibil prêter tepus expedari. Africa nas fubinde ficos quas clanculû fiipter togam de induftria detulerat palam often dit.Quaru magnitudo ac pulchritudo cu admirationi multis effet.Furdus iquit ex quo bec lecta fut poma triu dierum nauigatione ab urbe Romana diftat. Illud vebemetius cG de totius fuma rei fniam diceret ac clamade fertur.E rep. nibiloi detur Carthagine deleri Aquo quide cu P Scipio naffica diffentiret perrexit in hunc modu contrarié fniam tuerivt femper haberet inore E rep.mihi videt.Car tbagine no deleri potiffimum quonia populus ro:ob felicitate elat? amp;ifolens per multa lam flagitia cotineri no poffet.qui fecudiffimis adeo rebus fugitur vtquo impetusanimozp ferat eo vi ac impotetia pueniat. Hunc ergo fibi metum quaf fre num quodda multitudinis temeritati moderatore amp;nbsp;falutare impedere cupiebat' Carthaginefes enim queadmodu Romanos ^ifligare nd poffet Gc cotemni non de bere.ld autem periculoßnimu Catoni vifû eft cui fatis exploratu erat populu ro: debachari amp;nbsp;variis in erroribusper multd licetiam verfari duciuitate magnitudi ne preftati inimiciffimd haberet:que fiiis frad:a malis moderatiorigruat. Nec Ægt; fedotimere nd poterat donec eo in loco reip. ftatus effet vt quo ad d^omi male vi' uerctur foris terror fublat, effet.Hoc padbo tertii amp;nbsp;vltimi belli punici Cato au' (lor fuit. Cuius ipfei principio mortuus eft eu multa fapiëter ac diuinitus de eo vno predixiffet.Cui potiffime illius vrbis excidende palma feruari aio multos an nos ante preuiderat.Hic tune erat adolefcens amp;nbsp;tribunus militu profectus tante prudentie ac idimicado virtutisGgna declarative his Roma perlatis homericum illud Cato cecinerit.Ifte fapit folus reliqui velud vmbra vagatur. Hoc eius oracu lum paulopoft re ipfa ueriffimu fuiffe cdfirmauit.Cato progenie lac fuperftitem reliquit vnu fcilicet filium quem ut fuperius diAu eft expofteriore vxoie natu co gnomento faloniu appellauit vnuq; ex defuAo Catone filium nepote. Salonius q, ndem du imperator effet morte obutÆius filius Marcus cdfularë dignitate admi ^niftrauit. Ifte Catonis pbilofophi uirtute ac gloria etate fua clariffim iauus fuit.

M IDE HIS que mentione digna videbantur expofuerimus G to tam vnius uita uniuerfe alterius cdferamus quonia multis egregiis m locis pares funt quibus in rebus varietas ac diffimilitudo fit diffici le percipiemus:fi utraep particulatim quaß carmen aut piAa tabued 'u^ncero amp;nbsp;fubtililudicio difcernere voluerim,:difpiciem, eflfe vtrig 'ycomamp;ie^c^ocfyua uirtute fuis optimis inftitutis innixi magna cu gloria ad remp. '(acceflerdt:quaquam nec maioru fplendor nec external rerum facultas eos lt;pmo, 'jueret. Ariftides ut nobis cdiedura colligere licet cu necdum Athene magnopere creuifrent:8lt;opes ciuitatis mediocritate equalitatemqp feruaret :faAionum prin cipibus 8lt; imperatoribus obGftens clarus ac fpeAatus ciuis faAus eft. Eo fane te pore quo florere in rep. cepit Quingentum Medininu cenfus maximus erat Seed dus autem trecetem equeftris ordinis hominibus Tertius 8lt; extremus ducetum fuit his quos ceucitas alias teugitasappellabat attributos Ceteru Cato cu paruo ex municipio 8lt; rufticana uiuendi cofuetudine in uaftu quali pelagus fe imitteret Rem Romana ingreffiis eft.(Que tunc haud qua$ut patru memoria Curios fa. bricios Hoftilios ex agris duces dilligeret nec inops amp;nbsp;operarios ab aratro 8lt; ligo ne primores 8lt; primarios ciues in cunam accerferet .Veru que generis nobilitate

ocr page 372

diaitias largitiones an bitfone in ore luo magnifiearet amp;nbsp;tumore iam amp;nbsp;fperio frê ta cadidatozp ftudio per faftidiu quodda delevaret Haud Gmile eft Tbemiftoefé inimicu babuiffequi minime Ipfendore generis clarus mediocribus fortunis nite' batur.Tria enim uelquTqgt; fummu talentum poflcdifle traditur cG initio ad rep' fe coiecit 8lt; cu Scipionibus africanis Seruiliis galbis @Litiis Flaminiis pro fumo locociuitatis innfTe certarr e.Cui nibil momenti nibil facilitatis mß iufticie cauli amp;nbsp;loquendi libertas aditum daret. Ariftides quoqiMaratlone 8lt; rurfus plateis Vnus ex dece iperatoribus deOgnatus fuit .Ceteru Cato fecudus conful8lt;aduer fus ac refragatibus multis preteritis feptem clariffimis amp;nbsp;nobiliffimis uiris cope titonbus fecudus cenfbr factus eft.Aridi des nulla Fre que magnifice gefta Gtpri mas partes babuit.Mdciadesenim apud Marathone apud falaminaTbcmiftocles princeps fuit. Apud plateas Paufanias ut refert erodotusomniG puVerrimSvi^ (Doriam uicit cu ariftide ut fecundas fibi vendicent fbpbane a nume calimacbi amp;nbsp;ct negiri difceptantiquii bis certaminibus fortiter ac ftrenue dcpugnauerut.Cato vero non fo'u cum imperio in byfpania conful amp;nbsp;manu 8lt; prudentia ceterisateire iudicat?eft fed etia tribunus militu circa Tbermopbilas alteri? aufpicns vicdis perduellibus victorie gloria adeptus edeu Romanis aduerfus antbiocbu magna clauftra rec1uferit:8lt;adueifus regem qui folu ante le profpedabat a tergo parte exercitus clam circc ducens oppugnauerit, Ea enim vidoria que fine controuerfia Catonisopus fuit precia excedere coegit AGam.In qua ite Scipioni patefecit ad itum.Bellicis in rebus ambo foris infidli fuere fed in rep.domi non fic.Ariftides enim ftudiis parti u quibus cum Tbemidocle diffidebat dccenii exilio ex urbe de, turbatus eft.Cato uero tamamp;fi cudos potentiflimos 8lt; primarios ciues inimicos baberet vfcpad feneautem velud atblcta decertasomni fc cafu amp;nbsp;calamitate vacu um liberumqj feruauit cu fepiffime publicis in ludiciisaducrfarios aceufafTet acp fe casdixiffet multos quide oppreffit. Ipfe vero exiftirratiore vite fue optimeifti' tute ac cloquetia comcdiffirrio ad reS trSGgendas inftrumeto munitos ab omnib acculationibus abfolutus eft.Quare quide luftis decaufis Idge magis cafu aut for tuna facium elTequis dixerit nequit ei prêter fuam dignitate ceciderit pclaru amp;nbsp;boc antipatri teftirronio qui ariftidem pbilofbpbu vita quo$fundlu preter cetera perfuadedi vim babuifle pfcripfit mullam perfectiore virtutem ^ ciuilem confcg mortales poffe certum et cuius no parua pars a multis auctoribus ratio rei farni' liaris punitur,ciuitas enim queda domicilio?/: cgftitutio èff.Hcccû fit caput mo' ribus ciuiu bene copofitis publicis in rebus vires ac robur capit,Hinc ligurgusar genti 8lt; auri quicquid lacedemone fuit abingens ac exterminas ufu ferrei nummi; igne deprauati introductos ciues cura domefeica minime liberauit.Sed preterce teros legiflatores ^plpexit ut omnes deliciis Gmultatibus diuitiazpaffectioniba cir' cumciGs ea que ad neceffitate amp;nbsp;cdmoditate uite cdducunt facile cofequerentur^^ Pauperem etiamGne laribus Gne penatibus amp;nbsp;mendicu familiarem plusmrep.^ opulentum 8lt; infblentem timendu cfleiudicauit.Cato itacp tatu in boegen^cua luit vt non minus prudenter amp;nbsp;accurate priuatisnegotiis ^publicis prefuiffe cen featur. Klam 8lt; fortunas fuas ampliores fecit:amp; plerif^ m primis vtilibus vnum in locum quaO fub uno afpectu pofitis de re domeAica 8lt;ruAica pofteris precepti onem reliquit. teterum ariftides tenuiter uiuens equitate ac iuftitia fallis crimi' nibus (ubiecitcum per vulgus eam domoru pernitie 8lt; mendicitatis paretem ap, pellarent. Ceterifqi potius cp bis in quibus effet comoda putarent. Multa preterea ab befiodo vt nos ad iuftitia pariter ac ad diligentem rei domcftice ratione cobor taretur di^a funt amp;nbsp;in fegnitiem ac omni opere liberam vacationem velut iniurie principium acriter inuççftus eß'Wnde preclare ni 1tie modum Homeriis ^FUCa

ocr page 373

amp;pw/^

ir6-

Utetpnfcerrima foboTem ex ea (dfeepiffet : Hee enim glorioriffimam Scipionemamp; maximG peperat que autem canGDmortii fuerit:non extat fed videtur aliqua tf fieax ratio affuiffe:illud ante conftat cum amici familiäreres Diuortiu grauster 14 probantes.Emilio dicerent n^ne bee modefta monne formofamonne fecudafpor' rexit ille pedem amp;nbsp;calceum oftendens:nonne pulcer bic calceus^nonne nonus fed nec quifq? Veorum nouitiqua ex parte in eum cotorquet pede.Sic enim fe res ba bet.Magna quidem pleru$ amp;nbsp;manifefta errata mulierum caufam Diuortii pre' ftiterunt.Non nun^ etiam ex quadam diuerfitate moru frequetes amp;nbsp;parue offen fioneslateter exorte uiros abalienarûttpoft Diuortium Papirie aliam vxorem aç cepit:ex qua cum duos filios {ufccpifTet eos quidem domi babuit :alios uero duos priores maximis amp;nbsp;clariffimis domibus per adoptione ihferuit quorum maior aPa bio maximo quinquies cofule^minor a Scipione Africano adoptatus eft Ex filiab, vero alteram.M.Catonis filius: Alteram EliusTubero vxore accepit.Erat au' temTubero uir optimus magne$in rep.auAoritatis.fed ita tenui patrimemio ut fex 8lt;decem viri ex Tuberonu familia omnes Gmul in unis edibus amp;nbsp;quide modi cis cum coiugibus amp;nbsp;liberis habitarent . In bas edes Pauli Emilii bis cofularis^ triumphalis filia deduefta eft:in eifq? babitauit. nec puduit eam paupertatis uiri: fed virtute admigra eft per qua pauper erat. At uero etatis noftre fratres cogna^ ti$ niG claufur^amp; fluuiis amp;nbsp;muris comunia diuidant nili magnis (patiis interia centibus feperentlitigare adinuice non ceffant:bec fecum cogitandi cofideradic^ facultatem biftoria prebet. Confui autem factus Emilius bellum geffitaduerfus Ligures homines bellicofos amp;nbsp;ob uicinitatem romanoru bellandi peritos. Incolunt enim extremam Italie oram:que ad alpes pertinet ipfarumcp alpiu quanta tirre, noobluitur pelago amp;nbsp;contraLibiam co furgit permixti Calliis amp;nbsp;Hiberis Mariti mis tunc autem predatoris nauigUs mare ufy ad Herculeas columnas infeftabat. Contra eos igitur Emilius confui cum viii.milibus militum miffus.bac paucitate copiarum aduerfus triginta milia hoftium coilixit eify in fuga uerfiS' 8Cintra me nia compulCis fpem bona humanitate preftititineq; enim uolebant Romani Ligu' rum gentem omnino delere fed veluti fepem ac prefidiu aduerfos Gallicos tumui tus qui Italie cotinue eminebant relinquerelEmilii igitur fidutia adduxi Liga, res naues 8lt; oppida illi dediderunt Ipfe uero diruptis menibus nec genere ullo in iurie aliter illato vrbes quide reftituit:naues uero omnes ademit :ncc illius mul, titudinis nauigium fupra trifcalrrG eis reliquit Homines autem tam man qua ter ra a Liguribus antea captos.Ciues peregrinof^ liberauit.Hec m primo confula^ digna memoratu ab eo geda• Sequenti uero tempore.CG fepius cofulatu petiflet necfuffragia ciuiu votis eius responderent: quali fpretus ac repulfus quiete fibi a' genda putauit folum augurus erudiendis filiis mteto .Docuit„aute ip(bs 8lt;roma' nam difciplma qua ipfe doctus erat:8lt;grecas infuper artes no en^m folum gr^m, tice fopbifte 8lt; rhetores verum etia fluores pidtorefep 8lt; equoru canu venationu tymagiftri circa adolefcentes verebatur.Ipfe uero pater nifi quid publici mune' ris impenderet;eorum exercitationibus ftudiifep intereat: miro amore erga natos affectus Ea tepeftate bellum aduerfus Perfem Macedonie rege populus roman? gerebat 'Duces vero ad id bellu miffos premebat infamia quod eoru ignauia im, \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peritiacp turpiter ac ridicule res gererent fuftineretep potius quam inferet bellu.

Nuper enim Romani antbiocum vitra thauru depulfum Siriamepinclufum quin decim milibustaletis pacem redimere coegerant:ac pauloante in lbcffalia Phi, \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lippum profligarint amp;nbsp;greciam a dominatu Macedoni liberauerant.Vicerjt eU

\am Hanibalem cG quo nullum uticp regem coferendu bello exiftimabat• Itio ergo \ferendum videbatur:vt contra Perfem ex equo pugnaret tam diu cum reliquiis

ocr page 374

proEfigati patris reßftentem .Ignorabant enim Macedonicam rem poft Philippi profligationem multo quam ante fuerat*validiorem effeda fuifle de qua fuperius repetens pauca narrabo Antbigonusqui inter allcxandri fucceflores potetior fuit quicp etiam genere fibi regln nomen vendicabatrfibu habuit Demetrium.Hic an' tigonum:qui Conatus cognominat? eftilfe alteru Demetrium genuit qui amp;ipfe breui tempore regnauit amp;nbsp;filiu reliquit Philippu pueru. Veriti igitur princeps Macedonum ne defectu regis tubaretur res:Antigenem nepote cius:qui obie, ratinduxerut;traditaq?ei vxore Ppihppi matre'primo tutore amp;nbsp;duce poßipß^ benignitate experti etiam regem appe/farunt.Fuit autem eide cognomen Dofb quod mufta promitteret'pauca impleret. Poft hunc regnas Philippusab ipGa' dofefeentia egregie floruit ifuitq? de iHo expecÆatio qualiin antique culmen refti' tuturus Macedoniam foret;8lt;romanoru potentiam que fuper alias creuerat de' preffiiruS.Sed hic ingenti pugna apud $cotiifam A.Q.Flaminio fiiperatustuc fefe contraxit romanoruqp poteHati omnia permittens mediocri mul4a cotentus remanfit. Poftea uero pemtetia dudus ac exiftimas romano^ nutu regnareicap' tiui deliciofiefle'potiusquam uin alte fentientis SCanimu habentis'mentem ad bellum conuertit clamq? amp;artute rem preparamt. Vrbes enim omnes que in iti/ neribus Iittoribuf$ erant debilitari ac exinaniri patiens ut Gc omnino fufpitionem auferret co temnereëq? magnas {uperioribus Macedonie partibus 'copias parauit mediterrania oppida caftellacp 8lt; vrbes armis opibus bominibufq ; muniuit'exer' cuitq? oblcure atep latenter. Armoru enim fecerat.xxx.milia oOingeta modia tri °ci itra muros afleruabat:pecuniaru tatu coegerat'quantu dec^anis fufficere.x. condvrâoru militu ftipendio poffet.Sed ipfe ante^ ea que agitabat animo^ad effe productet dolore amp;nbsp;penitentia Demetrium filium ob calumnia fratris in lu te necauiilet'vita amifit'At per/ciis qui ei {ucceffit ftatim vnacu regno inimv ^m aduerfus romanos animu patefecitmequa^ idoneus ad tanta molem belli fu'? t menda ob fecordia 8lt; moru improbitate multacp aha vitia inter que auaritia pia । rimÛ dominabat Et creditur quide non legitimus fili? fed fubdititius fuiffe:Et ex boc machinatus Demetrii morte ne domus legi ttimo fiicceffore cognito alicnu reiiceret Sed qua^ mgenreofus ipfe 8lt; humilis tame ob robuftas regni opes longa tempore aduerfus romanos reftitiyducefy eorH cofulares amp;nbsp;exercitus amp;nbsp;claffes cotriuit. Na. P.Licimo q primus Macedonië fgreffuseft equeftri certamine fw perato duo miliaamp; quingetos ex romanis occidit fexcetos auteviuos cepit Apud Oreu vero ex infperato ftatione romanezf aggreffus.xx magnas nauesonuftas8C ala^ multasyi cepit hoftiliu vero alias reieàû pThefaliä irrupere conantfad pu gna ^uocando conterruitac in eo ipfo beUo quafi paru fibi negotii amp;nbsp;facile cotem, nendu a romanis effet. Cotra Dardonosicum exercitu profectus decem milia ho' minum %cidit.predaq; ingenti ditatum exercitu reduxit' Concitauit amp;nbsp;Galatas Circa Hiftrum incolentes Barflerne hi nominantur gentem pugnacem 84equitatu maxime valentem. Illirios etiam fibi coniungere Per genthium regem temptauit uitq? rumor Barbaros mercede adductos per inferiores djalatie partes iuxta a, quot;a^cum fmum Italiam irrupturos. Hec rame nuntia ta effecerunt Vt homines reie apetentium gratia, virum idoneum tantis rebus gerendis:fcuic bello pre, iccrent. Hic ery Paulus Emilius etate quide lenior:quippe fexagefimu lam ha be^tanum Sed Robufto corpore:amp; filiorum adolefcentulum amicorumcp amp;nbsp;ne retiariorum multitudine circumfeptus:qui omnes voluntati. P.R.ad cofulatumj ipfum inuitantis parere Emilium fuadebant .Ipfe vero a principio conta tus fuafio/ nes r^ciebat ^rum ftudium amp;nbsp;cupidita tem arguens:quafi fibi no expediret co/ Watu gerere 3edtandc cocuifu populi q fingalis dieba ad cmsianua coueniebai:!

1

ocr page 375

ttx^'^^z^CT^.^^Z famludus peterettrefpondiffe iHam quia Perfeus mortuus amp;^1^^

tulus pudle fic nominatustune Emilius:Accipiomqui nbsp;mn''f

tant AecCicero orator m libns de diuifffc5^t5um

qui deügnati confutes erat:gratias populo ageret* enign $ q.—,

Irasaduocata cotione inquit :fe primum quide cotrfu gr u habere çra Vero gratia populi iRomanitqui id flagitabat peu e. acn animo coceffu, lias: quinimo G censeret id bellu melius per ^lum geriP° nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efi Glentio

tum^Gmi|fó£dutiSbataent:ne m^et^^^

que oportuna forent fubminiftraret.llam G imperatori impc e amp;.Q ante ridiculosin fuis expeditionibus futuros ,er ec ve ap, pnpntus'letl bbiapud.P.R.coniparauit:magnamcB expeditioi^ prcbuitJuturi euen^j^a tibuscunais:quod gratiofos:adulatores tranfgre, virum nbsp;nbsp;gq.g.

fui prudentiam$baberet4ta inuincendo 8lt;a1iisdominado.pfypfe^rt^^ boneftatis feruus erat tEmibus Paulus ut ad bellum proferas eft .quod facilita tenauigationis vfus tute ac celeriter ad exercitu peruenerit: felicitatiems imputo

b^'c^^°conftantisanimi rationem uidemustniG fortaffe quis dicat ft auantip:fc^Uo lionam.^n r^^^^^ ^^nifue roboratam perai^ritiam ^^

^fterms decern taha equitumtoUdemfy nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t^ gratrfed

Wquibus nec agrum colendimec nauiganai nie nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P

vnk opus artemo vnam dumtaxat notant pugnarefcilicet ac vincere:qui poft, cum exercitu regiicirca medicam conium^ fuerunt iprocens corporibusamp;miYa bibidrtutefetotia$ad pugnam tantafpe Macedones i^pleruntiut cxiftimaret . Romanos nullo modo cxpeAaturos pugnam.Sed uel ad ipfum afpedum ^ motu terribilem amp;nbsp;infuetum conterritos effe fugituros banc igitur focietatem auxilia 9 tanta fpe plenum Perfeus obqmfillanimitatem auatitia$abiecit. Nam cum pro 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bngulisducibus mille fupra id quodaquili fuerat ab eo quererentur ftulto co,to

\loluererecufauit quali non aduerfus Romanos bcllu gereret fed pro omam pe Icunie parceret.ueluti illis com quibas beHumgerdMyrationemrcd tturus. e 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bis que in bello ipfoaffompGffet.At$ hoc fecit no Lidus quidanec Pbenix.3ed

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qmßlexandri ac Philippi virtutes per cofangumitatflibi u^dicab^tquirespe

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cumismo rebus pecunias emi exiftimates omnia pouiderut.Drâuelt enim apud

iantiquos non Philippum fed philippi aurum gretiam fubi^rtiHe clt; alex^der co \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;traIndos profectus cum videret exercitum grauem onuftumty perlica (Qa^aipu

Imum ipfe regios currus cremauit. Deinde ali^ monuit ut idem facerent*l^el$ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;fine impedimetis ad hoftes euaderent At Perfeus pluris exiftimans auru ^fe

ipfum ac filios 8lt; regnum noluit pro falute fua paucas abicere pecunias .vt eum multis diuitiis apportatus captiuuslocuples Romanis oftendetet: quanta fretus padimonia aurum eis cuftodiffet nec folum Galatas auertit :fed etiam in Genthi iUmllliricum:que fub fpe trecetorum talentoru in focietatem belli afeiuerat cuius |legatis cum pecuniam numeraffetiSC affignandam permififfet:ac ipfe Gentbius

ocr page 376

bis conFifus.in focietatem belli yeniflfet:facinus indignum ac impium molitus eft Perfeus.Captis enim Romanorum legatis amp;nbsp;in uincula coniedlis quoniam fpera bat èa de cauta ad confectione belli non amplius peregrinis opus forein tantas co pactum inimicitias Œentbium dimifit:amp; contra fidé pecuniasabnegauitiamp; pau lopoftiplum cum liberis amp;nbsp;coiuge regno pullam a.L.Annio pretore contra euni miflb defpexit.ifiduerlus buncigitur tale bollem profectus Émiliustipfum qui' dem contempßt potëtiam tame eius copiai^ admiratus eft. Habebat enim quatu °rmilia equitum:peditu vero in pbalangëredaa:o2p circi ter.xxx. milia eu bis co, piis luxta litus lub ipfo (Dlimpo monte comederat locis amp;nbsp;natura inuiis amp;nbsp;abipfb dedita opera vndicp feptis aggeribulq; munitis ratus productione temporis amp;in opia rerum fe confulem fatigaturum. At Emilius ea quide induftria erat:Vt ni' bil intemptata relinqueret. Et milites quidemmam boUemnon metuebat:amp;fe confiliis admifeentes rem perturbabant increpuit, Eifcp edixit: ne fe luperuacuis onerarent curisrfed corpora Cua dumtaxat armacp curarent. Vt fic preto foret cu 'tempus foret utereturq; gladio iRomano more eu dux iuberet. IXlocfturnas autem vigilias Gne armis fieri iuffit ut magis attente vigilarent amp;nbsp;metu boftium lublata refluendi fidutia aduerfus fbmnu pugnarent Cum vero exercitus aquatu penuria laboraret:namyaucis in locis 8lt; ea ipfa mala in iplb littore {urgebat:prolpiciens Emilius magnu multifg arboribus co tectum montem olimpu lupereminetem at' q? conicc^ans ex uiriditate Ciluaru Latices aquaru lubeGe:lacus amp;nbsp;exitus pluribo locis fub ipfo monte cofodit.qui ftatim aflluenti aqua repleti fuerut. At quine, gant quidam aquaru feintes bis locis fubeffe.ex quibus fluunt nec patefactionem te ruptionemqp effe earu fed generatione atep concurfumillic fieri liquefcetis nia terre I^iquefieri autem denfitate ac frigiditatem fumidam diftillatione cum exab ditis fluit' Veluti mulierum vbera non quemadmodu vaCa fiint ladis fluere para ti' fed conuerfo in illa nutrimento lac faciunt:amp; emittunt Gc frigida 8Ccauernofa terre loca aquam non continet latentem neqiGnus habent fluxus 8lt;vndas ex pre, paratoac {ubiedo man,ntes principio: fed fpiritum amp;nbsp;aerem premedo condenfan' docp in aquam conuertut. Verum enim dum loca fodiuntur magis emergit'ae pro fluit propter contradionemiqneadmodu vbera manu agitata magis refoluutur. (Qui l?er dicunt materiam tradiderat ambigendi:vtrum fanguis animalibus inft: an adipfa vulnera fpiritus cuiifdam aut carnis mutationegenercturac profluatC Argumentantur autem ob flumina dum fodiutur metalla lub terram reperta:no paulatim collecta ut deceretfigenerationem fubitanea laberet,$ed pleno gurgi, ' nbsp;nbsp;nbsp;^s':'' nunamp;ex petra per uim fraCfa fluxus aquarum exiliuit ac fubin'

de defiit* fed hoc fatis Emilius quofdam dies quietem egit amp;nbsp;tradunt in magnis exercitib ita propinqs nun^ tanta fuiffe quiete,Cu vero omnibus agitatis perqfi tiCcp vnam dumtaxat viam qua ad hoftes iri poffct:per Pithifi amp;nbsp;petra fine cudo' dia relidam cdperiffetiplus fpei quod non cuftodiebaturiqua defperationis oba' fperitate locoru affumens retulit ad confiliu quid fuper hoc agenda effet. Primus omnium qui aderant:Scipio WaGea qui peffea princeps fenatus fuit: negotium fu TCeP^fyirt per 'a 1°ca ad boftium caftra euaderet. Secundo loco Fabius maior inter Emilii filios:8lt; erat admodum adolefcens prefto fe obtulit:eos collaudatos Fnuli us dimittit militefy illis dat non quot Polibius fcribit- Sed quot ipfe Uafica acce piffe.dicit in quada epiftola quam de his ad quenda rege perferibit inquies. Erat ordine fbcio^ amp;latini nominis tria milia finiftr u vero cornu circiter quiqi mi lia Preterea.eexx.equites amp;nbsp;Cretenfes trace($permixti duceti biis copiis Na fica acceptis verfus mare iter tenuit atg ad Heraclium caftra pofuit quafi nauiba? circumferri 3dboftem deberet. Sed cum cenauiffet milites 8lt;iam fenebre forft!

ocr page 377

exorte.Patefacio primoribus conEfio per contrariam partem longe a mari eos do cittac totam nodem profedus fub ipfum Pitbium cofedit. Hic Ohmpimotis al titudo fupra decem ftadia attolitar.'idcp fignatur epigrammate in buc modu^oli^ pivertex ex qua parte eft Appolmis Pitbii templu altitudine babet ad fubiedu ex Amufim menfurata decem intégra 8lt;vnum Pletio minus qudrupedali :Xena goras Eumilii Celeuti filius meCuram pofuit.Tu vale Apollo 8lt;da nobis bona.at qui dicunt Œeonietre:neq; altitudine montis:nec^ profunditate maris vitra decc ftadia protendi Xenagoras tame non temere fed certa ratione 8lt; organis videtur menfuram pofuiffe. OlaGca igitur in boc loco pernodauit:Per(eo nibil tale Rifpica te.'vtpote qui Rmiliu quiefcenté fuo loco cernebatÆretenfis quida tranffug^cir cumuetione Romano^ patefecit.'ad cuius nunciû turbatus Perfeus caftra qde no mouit.Sed dece milia condudoru militum alienigenarù amp;nbsp;duo milia IVIacedonu Milone duce ad ea loca tranfmifit.qui peruenire amp;nbsp;filuas occuparepreparet i bos dormientes adbuc impetum ab Romanis fadum Polibius tradit fed Nauca acre pugnam in montibus cómiffam:magnucB periculumfuiffe feriet :amp; ab fefe quen, dam Tracern in manus profestum mucrone tranffixum cecidiffe. Superatis ita^ boftibus 8lt; Milone abiecftis armis turpiter fugiente perfecutus Nafica utrul mi, lites ad quem volebat locu perduxit.Magna cx boc trepidatione apud noftes ex orta.Rex confeftim retrorfum cadra mouit no fatis bona fpe :fed baud ibi ante Pi dnam fubGftere:8lt; fortunam experiri pugne ncceffariu eraUjut diuifo per urbes exercitu bellum fufcipere.Amiciregem ad pugn5 cohortabiturtabundare illum multitudine bominu eof$ p coiugibo 8lt; liberis fortiter pugnaturos rege ipfo pre

nictemhabebat phalangi apti amp;nbsp;tumulos frequentes Vt ex alio in aim leuis arma ture miles progredi amp;nbsp;fefe recipere valeret Efon pe tmediu fluebat annis amp;nbsp;Leu cusquilicet non nimifi profundi:eftatis emmtunc état extremu.yide^nt tame quoddam impedim^tum Romanis allaturi. Sed poft^ Emgius eu.Xabefecon' lunxit 8lt; verfus hoftem ire pertexit : coipedia multitudine 8lt; ftrudlura ad pugna parumper fubfiftit: fecum ipfe cogitans: at luuenesqui aderant pug^ auidia ip fum properates ne tempus tereret rogabant Maiame uero omniu glauca o rece tem vidoriam elatus:Emdium perurgebat. Sed Emilius ridens:b ti, inquit lu uenta mibi foretiat multe quidë visorio eorum qui vidti funt errata docentes amp;nbsp;bibent me ex uia contra phalange inftruaam paratacp dimicare.Hisbmul diétis eos qui prima in fronte erant in cohortes ordinati .Vtfie fpem pugne aauer ariis non auferret.Poftremos caftra munire:amp; valium lacere mbet latcp mde iine ah' quo tumultu intra valid omnes reduxitÆa nodlc eu iam cenar(ent:8lt; quieti om' no$ indulgerent milites luna obfcurari cepit :ac deficiente lumme multilcp colo, tibus mutata tandem nufep apparuit. Romanis vt confuetuao elu tinnituerislu men eius reuocantibus 84 ignes multis facibus ad celum tollentibus.nibil hmile a Macedonibus fadium fed metus 8lt; horror cadra coiram habebat; ac feruTO cla p multos ieratideEcdu regis per idoflcatu Ggni£icari:Emilius aute licet no igna, Yusvariorum defedluum 8lt;quomodo luna in umbram terre delata certis fpatiis absconderetur donec iterum relucefceret tane ut religiofus facrorum cultor.Vt vrmium lunam deducia profpexit vndecikn thauros ei madlauit.Inde prima luce rierculi facta faciens non litauit v{$ad uiginti boftias in vigefima prima apparu eruntbgna victoriam vlciCcentibus promittentia. Sacro igitur centum boum 8lt; ludis deo uotis aciem per primores ftrui luffit:ipfedeclinatione folis expetas ne aduexlbs milites impediret tepus trahebat rfedes in tabernaculo ex ea parte qua

ocr page 378

ad boftes refpefl? erat aperto.Circiter bora nero notia aid dedita ab Émifiö ope ra ut ab boftibo initiû pugne foret equu effrene imiffum 8lt; exbuius perfecutone pricipiu plii exortu:afii du pabulatu rediretipetui iumeta fadu a tracibodicut bis feptingentos primu Ligures auxiliu ipigre tuliffe aliis deide aliis fuccurreti' bus quoufcp pugnari iufto prelio ceptiï Gt Emilius igitur ueluti gubernator pre' (enti tcpeflate ac motu caftroru magnitudine futuri certaminis ia mde pfpicieS ex tabernaculo procent:ac legiones adies pro tempore cohortatus eft. AtNaßea per ea loca in quibus pugnabat, obequitans:cernit boftiu quatu nu^ antea pugna capeffere. Primi erat Traces quoru aCpedlum inquit fe] permaxime borruifleibo mines proceris corporibus albis ac lucentibus (cutis armatura ocrearum nigrasi duti tunicas graues enfes amp;nbsp;rectos ab dextris bumerisquatientesjuxta Traces condudi milites fubibantiquoru varia erant 8lt; permixta tela, tertiu erat agme macedonum deleAoru bi fulgebant auratis armis:8lt; nouisac rutilantibus fagis: quibus co flitutisi ordine fpledorc quide campu clamore adt adbortatiu etia col les cdpleueratitata enim audatia amp;nbsp;ipetu anitentiu ut prima cadauera no ampli? duobus ftadiis loge a Romanozp caftris accuberentrfado primo impetu confpexit fcmilius macedones qui in agmine erant Sarriffas in clipeos Romanoru adigetes nec ita comin? pugnates ut gladiis attigi poffent no nu^ vero reiedis peltis uno omnes (igno Sarriffisicumbere ac TRomanas acies ^ppellerci Hoc igiërobur pha' langis amp;ipetum cernes obftupuit formidat$amp; poftea quide comemorare crebro fblebat fe nun$ fpedlaculG terribili? cofpexifle Sed tunc Hilare fe ac letu pugna, tibus oftendes abf^ Caffide amp;nbsp;Torace obequitabat Perfeum vero fcribit roltbi us dum iniretur preliu pre metu in urbe fe retufiffe velato receffu quafi Herculifa era facflurus qui ignauia facra ab ignauis nd recepit ncq^contra fas uota exaudit. Fas 8lt;eni nd eftmeq; eu qui non iaculatur figno potiri neep eum qui non permanet vincere nec eum qui nibil agit bene agere:neep malu felice effe. Sed Emilii votiS aderat deus, (Drabat enim ultoria belli arma uibrans amp;nbsp;pugnans .Scribit tamen quidam Poffidonius qui fe illis teporibus ac rebus interfuiffe affirmat 8lt;biftoria buius belli pluribus libris explicuit. Perfeu non timore nec per occafionem facri,^ ficii acie exceffifleifed quod ei pridie equino calce percuflum crus fuerat:amp;in p/ lio quan$non bene haberet:8lt;ab amicis prohiberetur inermem fefe falangi per/ mifeuiffe.Vbi cum varia vtrin$ volitarent tela* ferreum pilum incidiffe in ipfd ex tranfuerfbin latus dextrum:citra vulnus preterite carnem:tamen ita peruri xiffe :vt multo tempore nota remaneret. Hec Poffidonius de Perfeo tradidit Ro mani cum aduerfus phalangem acriter refifteretmec propellere eam poflent Saus Pelignorum prefec^us raptum fignum in hones proiecit Pelignis vero neqienim fas eft Italis fignum deferere:ad eum locum impetum facientibus graue erat cer' tamen magnumep vtrincp difcrimen:na hi perfringere fariflas enlifo amp;nbsp;fcutisre/ pellere conabanë amp;nbsp;ipfis quide manibus apprehedebat: illi ipctu SarrifTaz/:annixi 8lt; Romanos eu ipGs armis trafiierberantes nec tegme clipei nec Thorax refixere poterat in corpora Pelignorum fupra caput proiciebat nulla ratione fed feraru ri tu fe in vulnera mortemcpcertiffima precipitatiu. Sic iam q primo loco pugnabat confectis mota eft loco fecunda acies nec tame fuga erat fed relatio pe du uer fuS collem:qui locrus appellatur adeo ut Emilius hec cernes uefte pre dolore abfcide rit.Vt Poffidonius fcribit.£ed cum loca iniqua effent amp;nbsp;ob id phalanx vtpotein longum protenfa continentia nd haberet. Sed quibufda in locis rupta at$inflexa foret utconuehit imago exercitu ac variis pugnantium inru!tibus;Emilius rea nimaduerfa cohortes celeriter diuifit eafqi non aduerfus totam phalange vna pu gna fed fpatia que inter boftium acie vacua erant occupare ßC pluribusGmul locig

ocr page 379

/00

manus conferere iubet.BIoc primoresab Emilio ac milites a primoribusdoc!ti rat primum fubcuntes interceperut loca alioru ex obliquo nuda fodietes latera alios circuuenientes robur amp;nbsp;commune phalangis opus ftatim deperiit in congreflitus autem m quibus vir aduerfus virfi aut pauci aduerfus paucos certabat: Macedo; nes paruis gladiolis pedeftria ac folida l^omanord in caffum ferientes fcuta ac le uibus icG Peltis aduerfus graues idlus gladiord podere amp;nbsp;uiad corpus yfcpper omnia arma defcendétium reeftere nequeuntes vertebantur.IHic dum acriter pu reetTC.M.fite Catonis Emilit gener eu ^u ta fortitudinis ac audatie facino ra pugnandoedidifct:tande gtadiG anuGt. fit ipfevtpoce adolefcens alti cordis mulJchdifdplinis nutritus amp;nbsp;magno patri magne virtues opera reddere obno xius nequaamp;PßU viuendd exiftimabatiG eius fpol, potiretur fc°ftes.lta$ ^r ye hum dilucens vbi que amicum aut familiarecofpiceret.g^^ta^uocatat pe huncmodu colledta luucnnm manuipetnm facit mi^tifyvulnetiba amp;pedibus^ tattpdfóttmamp;rtloco tfadM rf^

cadaueram aceruo inenerGt'exultantes letitia rurfus i^ioti impetu in holtes te runtur ac tandem deleAorG acies tria mflia bi faerutbum achter i^^fya t^e^y'XTusdqdeZXc^^^^^^^^

h, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. Q-æ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;maena tranfada cft.Hora eni nona pugnari cep

tunt.Gleriter^tem l^cpag^amag ei {„persequendo bofte cofumptG Perfect ftadia™ nodte iamfadta redierutaderantep obuia mi U autem per cent.iamp;;v^nt^^^excitantes magno clamore ad Cua queer taberna, f'^'?™^?quot;quot;!*?!t.(^^^^reducebant.Sed in ceteroij: letitia ingensipfu du. cula edere.amp; tauri ornata e nbsp;nbsp;.as filus qui cum eo militabantiiunior nec vbt

cembabebat luaus:q^nia ex duob^s^ apparebat quem maxime amjbaju^amp;q tunc etiam admodu adolefcens eratiomm, X^um t^mere'^ftibus pugnea permixtim periffe fa^ncabatur. ^^^a; fZdlré^Xd'ArquirfT/^d^lamp;ntiscorpus^^^^ Z;::Xeftici^x^rcitum dam^r camposbabebatiSa^ abip{a puericia int er ceterosadolefcentes natura longeexcellebat.daba^^^^^^ Nationem future tam domi quam mihtieprokatatis.Diu çtftns ^d^ $ fero tandem cuiam defperatus effet: cum tribus aut quatuor tamiliaribus ple recenti boftium fangaine a perfecutione redibatitarquam generosus Vat_ aulditaté pugnandi traaus.lHic eft ille Scipio quiCarthagine, ™4uma^;a$i^fe, ltit.virtute ac potentie ctatis fue longe princeps Emihotta$lui, Ili.i.ufrieo1;„A fromnns fortuna differes tue plena ex uidbaria leticia pttitit r

uos a, proditor es equites oriurgarerrixaiBcxuLia vMoxviaav^„a.',M ,.^ nbsp;nbsp;nbsp;o„k .^

tent veritus eam turbam Petrus e uia declinauit:ac purpuramne colpicu%ou ea foretrefeiffam ante fe pcfuit amp;nbsp;diadema m manibus geftabat.Vtveroddxenait exequo 84ipfumanu tralebat:ex amicis alter per occaEonem quali foiutu re iga ret calceum alter equû ftabulari fangens alter potu indigere no tantum bottes;» ipGus in Volentiam metuentes querebat enim in eosreferre crime :cur viGus et et aufugerunt .Cum vero iam fub no^te pellam ueniffet ac duo prefers eranoso num Gbi venientes 8lt;, partim reprehendetes partira intempeftiuc,fulentesip e propria manu citato equoambos necaret nullus ex amicis apud curemanut ^tex

ocr page 380

busetiZnu^X'er Cretenf^T^:’ V^^^^^

gfo.iré—es^e^^fe^lfrrtfe n^behWentia autfidefed auro re-aun amp;nbsp;argenti {upelfedlilem in ratio::redam multa pocula Crateraf^ afiam$ de profectus ac poftea in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. quinquaginta tafentoruin Amphibolimi

auaritie morbum.(Ducebatur enim anquot; J'quatufu remiflb in familiarem recidit cula ob ignoratione CrethenObus ded nbsp;nbsp;nbsp;amicos quod quide alexadri magni po

rentur pecuniamc B pro eis nolicek^fr'r',r°gabatq;multis lacrimis vtlibi redde ^rantaduerfÆen^^^^^^^^

amp;Poculisreceptis mbil reddidit fed amine ^U' ^ec crediderunt decepit: mSamotbratiam nauigauit. Vbi ad frPmn1~auferes que mox boftes habituri erat cedones femper alias fidi regibus dicutur ^uiff rf Aiens a Silo f' tutabatur:lVIa, yes fimulruentes infra duos dies totam M ?f.tunc veluti ftipite frado om

, nbsp;nbsp;boe ateftari illis qui felicitate quaTm Milfedoniam Emd^

ud quodin Amphioli accidit nam ibi facra ffS'e^t affirmant. Atteftatur amp;nbsp;il —.^ cobuffit. Sed omnia figna que Lora m^—^milio fulmë aram percuffit graculum :que quarta poft pamp;um die^™™^^ nbsp;nbsp;nbsp;fupererat fame mi

Poiamp;L e™*? Romano fedente in fpecHaculo '^atum effe Perfeum Rome vulgauit ma beatri parte manauit.Pmiliu fuperatis ^^ ™ ludorü fabito rumor a pri' cedoniam cepiffetir^fermo confeftim^^o^rçoenamine hoftil»tota Ma' a lone amp;nbsp;gratulatione ciuitatë repleuit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diffufus Theatrum feticia exul

*etautonrefedit.Paucis vero poftea diebuen'le c^m eius fame certus no exta raeuh fuit loco res antea Rome audita aue in quot;TrimusnundusveniOet imi, ems pugne que apud Sagram commiffa Æ datio veritate habuerat. Dicit ui^e amp;nbsp;plateis eiufy in Michaele . Tue nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''toP^ die in Peloponeflb fama

profligaret.Confregi funtpaulopoft ab™m Romani Tarquinios latinofqi yenuftis corporibus ea que in prelio gefta furv quot;™ venientes viri duo proceris ac ^Ilos Pollucem amp;nbsp;Caftorem ac primus aui ^,1.quot;quot;^nr ^tes creditum$ eft fuiffe tes Cudore ficcantiba s cum illa que de uic^ori mtipfis in foro equos multo flue teramd^tes barbam eius manibus attrectaff^^^tiabant no crederet ipfe leui' uertiffe. Pcr hunc modum 8lt;affertioni fue fidem ^ntyr amp;nbsp;ex fufca m flauam con ecerunt.His vero omnibus id quod etare nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~V'r° cognometum enorbarbi

Antoniusa Domitiano defeciffet maR^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cotigit fidem arrogat. Në cum

q i trepidaretur exinlperato fama viflone T Ç^rmania bellum cocitalTetiRome toniu ipfum cum omnibus copiis intense nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vulgata eftan'I

ti ex primoribus immolarent Sed cum pauloon/?Labuit fidem hic rumor ut mul/ inuentus^ft nemo. Sed alter alterum flfegafa^ta^dl''*quot;quot;'quot;S nuncu quereretur/ ti in uaftu quodda Drl:gt;onc(brn^A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tandem aero quiam plebem uda/

principi' Cubito k^Oamp;fim^nl^hl^^^^^^^

ritu ad bellum pro ficrfcet L''^:^^^^^^

Iusantonium habita venerfie IT) nbsp;nbsp;a certuS nunciusamp;httere de uidloria aduer'

^ulgauerat.Vltra dift^friam ' ''sP^fnen'd^ fuerat quo Sonic vidloridfama

ftre ignorat, t^fo^^^ nquot;^quot; Aa^ Hecita fuiffe nemo etatisno

.^s En,!ii legatus a^^u/^J:^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(DedauiI

rum abftinu% a^Ta^ca profedlus a uiolatione quidf AGhob honorem deo,/ (Droandem Cteten^iahkn acdemi^^^^^ nbsp;nbsp;Perfeum acerbat. Sed ille clamper

cum aurum garpenfr~ J,um quen a ab^em latenter paamp;sut abortaretur

quidem furce^ti8rumlt;,ad I'TO^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fretusgajam

mare certa hora uenim•^ e{eum cum libens amp;coiuge ac neceffiriis noedu ad

lufium, Anticipata nauigatione reliquit Perfcusigif qai

ocr page 381

(ßt

paufoante mifera!,ifiter confers erat propter anguRiä fenebre ex qua eumü, beris amp;nbsp;coniuge labozp mfuetus euaferattmiferabilibus in ipfo fittore afflidus e. cum (Droandéiam altu tenente afpexit:8lt;iam dies eluxerat.itaqp omni fpe orba, tus vna cum coniuge fugit ad muros mec latuit quidem Romanos fed preuenit. Natosaute capiens Antofion quida antea Perfei familiaris tunc proditor Roma nis tradidit .'per quos coactus eft ueluti fere captis card pullis in manus uenire amp;nbsp;fuu corpus iis permittere qui natos tenebat. Fiducia aute fuper omnes in Klafica babensiiUuut fe ei dederat uocabat.Sed cum NaDea non adeffetqueftus fortu, nam fua tande neceffitate copulfus fe Œneo (Ddauio tradidit.tunc maxime pate' facies effe in fe uiciu quodda auaricia ignobilibus cupiditate fcilicet viuendi;per qua mifericordia que fola cadentibus a fortuna non aufertur amißt. (Dräns enim ut ad Emiliu duceretur cum id fadu effet:8lt; Emilius utpote uiro exalto dignita tis gradu prolapfb affurgeret: 8lt; obuia cum amicis procederet ac ad illius cafum illacrimaret. Perfeus turpiter in terri procubens:amp;genua Emilii amplcdtls.-vo cesemiGt degenere:quas non tulit Émiliustnec audire preces fuftinuit.fed trifti vultu illu intues:quid fortuna inquit crimine liberasf'ßc te geres ut no prefentis fed fuperioris fortune indignus exiflimeristur meam deturpas vic^orilf’SC res ame geftas imminuis:oftendes teipfu degeneremec ullo modo aduerfus Roma' nos indignus boftis fuiffe uidearis. Virtus profedlo cadentia magna habet reue, rentie parteni etia apud boftes.lgnauia uero etia G fortunata lit tame uitupera z tione non caret. His fimul dictis attolles Emilius eum àc dextera capies illu Tu' beroni tradidit 'Ipfe uero natis ac generis 8lt;aliis neceflariis iuuenibus in partem fe uocatis:multo tempore fecum tacitus ftetit:ut plericp ex bis qui aderant mira, rentur.exorfus deinde fermoné de bumanazp rerum condicone.An debet quif$ inquit prefenti felicitate confiais fuperbire:^ gente aut ciuitate aut regni aliqd fubegerit. Prefens quidê fortune mutatio exempli nobis ante oculos ponit com, munis imbecillitatis humane:amp; nihil durabile ac firmu effe docet.quod enim te, pus confidédi hominibus effe poteft:cum etiam eo tempore cum aliis dominatur fortuna maxime fit formidandaque letis rebus tandem immifceat calamitatem. Alexandri fucceffioné qui in altiffimu dignitatis culmen euaßt.'vnius höre parti' culam euerfam confpicitis. Nonne tot exercitibus tot fequeftribus pedeftribuf^ copiis nuper circldatum regem mune proftratl amp;nbsp;euern ex manibus hoftiumd bum atep potum clietim capere cernëtes'ob ultoriam parti infblercere delinetis Emiliusiuuenes dimiGt. miruimmodu iadlantia ac fuperbia eorl tan^ freno quo dam reprefla. Poft hec exerciti ad quieterfe aute ad fpeaacuïu grecia^ ciuitatu conuertit. populus releuauit r.p.co2 rftabiliuit muneraqp cis dedit. aliis frumen, turn ex regiis horreis:aliis oleum.tanti enim repertu tradit ut rogantes fumen tefy prius defuerint:^ loca in quibus politu erat vacua fierent.In delphis fuper columnam magnam quadratam ex candidis lapidibus compacta, fuper qui Per, fei ftatua ex auro poni debuerat. luam poni iuffit.nam vidlos victoribus cedere e ,uum erat.In Olimpia illam celeberrima emilit vocem Homeri louem fidiam ef, finxiffe.Inde cum decem legati Romam ueniffent Macedonibus agros reddidit 8lt; ciuitatesiiberas fuis legibus reliquit:Centl talenta p .r.pendere iuffitqui fu' pra dupli regibus pendere confueuerant. Spectacula vero multiformia 8lt;certa' mma amp;facrificia amp;nbsp;infuper epulum ac cenas edidit fuppeditante copia rerum ex regia in quibus ordinem ornati^ prenfationes amp;nbsp;gratulationes 8lt;cui$ fecundi dignitatem benmolencieq; fenfum fic diligenter amp;nbsp;curiofe oftendit ut greci admi rari copellentur:ggt;hec iocos expertes ftudii accurationi!^reliquerityfed tltis re bus geftis euam minima diligenter curaret.At EmiliuSob hoc ipfum gaudebat

ocr page 382

quod in magno (pfedidog apparatu dufeiftimu ipfe /pedacufum prefentibus erat amp;admirantibus eius curiofitatem dicere fblebat.eiufde effe animi 8lt;aciera bene druere ilia amp;nbsp;formidolofus boftibus boe ut amicis gratus effet:!audata_eft mag, nitudo animi ac bberalitas eius quod multu auri muftuq; argenti ex regia gala co ac2um nec aspicere guide uoluit fed quefloribus négocia dcdit:ut in publicum re ferrent fibros du taxat regies natis fitterazpftudioGs deligere coceffit.In donan, dis vero mihtibus quo?/:opera in bello claruerat:Tuberoni genero Pbiala quinqp talento?/: pondo largitus eft.bic eft ille Tubero quem diximus cum fedecim cog' natis modicis cdiculis amp;nbsp;paruo fundo uixifle idq; argentu ferunt primu meozpfa nuliam deuemfle uirtute amp;nbsp;bonore partum.Cug; omnia bene ordinaret; coplex, grecos amp;nbsp;Macedonas ut memores foret libertatis quamaP'Ê.babebantiac ut eam cdcordia amp;nbsp;beniuolecia coferuaret bortatus'in Epiru tranOuit ex decreto fe/ natus militibus predam in bis partibus coceflurus. Vtaute omnes fimulinuade' rent ex quacp ciuitate primores uirosdecem a fe uocauitiiuffitq? ut argentum amp;nbsp;aurum quod in templis domibulbe foret flatuta die conferret.dingulif^ euftodes dedit'ex tribunis militibuf^.quo fado milites precatum difcurrerc iußitiita ut vna bora eentu uiginti milia bomind captiua.feptuagmta nero urbes direpte fue/ tint, ex baCrftanta uglitate non plusq? vndecim dragmas in fingulos milites per/ ueniffe dicut. Hec Emilius contra naturS fuam mitem amp;nbsp;bona perpetratus in ori cum defcendit.atq? inde in Italia cum exercitu trafercffiis per tibrim nauigauit. m pretoria naui fedecim remi ornata armis ac /polus boAiu.at milites dam infen 6 quod nontantu prede quanta cupiebat ex regiis pecuniis fufcepißent Emilium 'quot;^quot;tant fuperbe amp;imperiofein bello fe geffifTe.quod cum fentiret $ergius gu ba kmilii ini,micus:qui tribunus in eo exertitu fuerat illos concitauit ut tnu/ pbo aduerfarent.Sic igitur caluniism Ëmiliü iadlatis militibuCq; ad maiore indi gnaconem copulfis poftulauit a tribunis plebis aliam diem ad dicenduiquado Hli' us quatuor hore dumtaxat {iiperaffentmec ta breui tempore explicari cauCa poG fet. $ed cum affentirent tribuniac luberët ut fi quid Galba dicere uellet tiic pre' lens diceret:exorfus plena conuicii oratione tempus diei co fumpfit amp;nbsp;ob nodem tribuni contione dimiferut Milites apud Galba concur fu fado albcfcete die capi to^m occuparutiibi nanq? tribuni contione habituri erantibi cum prima luce in fu ragiu iretur/prima tribus Emilio triunphû denegauit:quam rem cum amp;nbsp;pa, ttes pars plebis grauiter ferret amp;nbsp;fraudari triumpho Emilium mdignarenË. Cetera multitudine inutiliter uerbis quere te. primores (enatus (einuicem cafti'

^(uttragia paru per demorentur :(ubljftetibus itaep eundis ac flencio fado.III.

Vir co fularis qui vigefies tricies fingulari certamfe pugnauerit amp;nbsp;fern Der ho Item trucidauera t, tune pro Emilio affiirgens dixit:qualis Imperator fuit cmihus Paulus: tune maxime fe intelligere quado ita improbo ac malo milite frc tus res tamen^ampliffimas gefferit.admirari autëfe fi ab lllirio ac Libia trium ' P isp.r.contetus Macedonie regem amp;nbsp;Alexadri amp;nbsp;Philippi gloriam Romano *um armislibi captiua duci paruipendat:effe uero abfurdu quod nuper cum ui' ume e Perlcu incerta fama vuigaffet fupplicationes diis immortalibus ut bec vera Orent preltitermt.Reuerfo aute Imperatore populus Romanus cum certa aictoria amp;nbsp;deos honored feipfos leticia ac feftiuitate priuare uelmt.quafi ucriti magnitudine rerum geftazfaut fpecidm régis intueri. Atqui preftabat ob illius miferieordiam inquit $ ob inuidiam ducis triuphu impediri: vfq;adco corruptos ede mores ac prolapfam difciphnaiut $ergiusgalba homo nitida cute amp;nbsp;corpore

ocr page 383

propter continua vmbram molli ree vrq? vuTnnspe^peno de re militari ac de Forti tudine8 lt;ignauia imperatorii verba facere audeat contra eos qui vulneribus, innu 'triti funt amp;nbsp;Gmul bec dices peplus aperuit incredibili cicatricum multitudine re pictum ac deinde cduerfus nonnullas ex bis parti bus que non fatis decore nudari poffiintcopreffit.Tu inquit ob bec rides Œalbas'ego autem glorior apud.p^r.na pro bis noàu dieqp militando bec vulnera {urcepi.$ed age voca iRos t fuffragium ego aut defcedes feqr eos ut cognofca improbos amp;igratos ciues bis ucrbis ita de cidiffe ac repreObs fuifje illoru animos Vt ftatim omnes trib? Ëmilio triupbu de creuennt.Triumpbu vero in bunc modu egifle dicitur. Populus Romanus niti' dis veftibus ornatis in equeftribus tbeatris quos arcus appellant 8lt; in locis circa forum ad boc ipfum ex ligno fabricatis 8lt; in aliis vrbis partibus per quas tranatu rus erat fe le ad fpedlandu triGpbum comperauerat. Omnia vrbis templa er5tap ta amp;nbsp;fertis vapori buf$ repleta fuauibus: multitudine iriniftro¥ baculos manibus geftantiu ex medio dimouebat turbas:8lt; vias puras apertaf^ preftabant.TranP miffioin tres dies diuifa fuit, prima enim dies uix fignis tabulifcp amp;nbsp;coloflis tranf mittendis {uffecit:quevebieuhs furentis quinquagita portabatur.Secunda die pulcerrima amp;nbsp;ornatiffima Macedonu arma multis curribus delata fuerunt fplen dentia ere amp;nbsp;ferro abfterfb atep ita difpofita ut cafu maxime cecidifTe viderentur. Glee fcuta Thoraces Ocree amp;nbsp;Cretefes Pelte 8lt;Traicia Gerra Pbaretre amp;nbsp;cq tum Frena ac cnfes nudi 8lt; per bec iacetes amp;nbsp;Sariffe infixe ita ut nec vidoru qui' dem abfep metu foret albemus. Poft bos armoru currus tria virorum milia feque banturqui numifhiata ferebant argentea vans trecetis quinquagita Was erat qd libet trium talentorù.Quatuor viri Cingula uafa portabat. Ali i craterasargenteas 8lt; Phialas calicef$ornatiffimos amp;nbsp;ingentes certo ordine deferebant.Tertia die prima luce tibicines non mire nec fùaue fed bellicû fonantes primi ibant. Poft eos centum amp;nbsp;viginti boues auratis cornibus ducebantur uidis ernati amp;nbsp;fertis duce' bant eos adolefcentes fuccindli ad immolanda 8lt; pueri aureas amp;nbsp;argeteas patinas facrificii gratia deferebant. Poft eos lequebatur qui aurea numifmata gerebanti uaGs trium ta1entoifi;8lt; fupra de argenteis numifmatibus didlu eft numerus uafa ^m Fuit tria ^odogintaihs fuccedebat qui auream Phiala decem taletoru qua Emilius ex lapillis effecerat.Item qui Antigonea amp;nbsp;Seleutia amp;nbsp;Theridia amp;nbsp;Per fei vafa aurea portabant.Poft hec Perfei currus amp;nbsp;arma amp;nbsp;diadema fuper armis ppfitum,Deinde poft modicointeruallo nati regiiducebatur.^ cum ipfis aluno^ 8lt;magiftroru amp;nbsp;pedagogorü lacrimans turbaiqui amp;nbsp;ipb manus tendebant ad ci ues 8lt; pueros eadem facere amp;nbsp;precari docebant'Erant masculi duo amp;nbsp;vna femina non fatis infortunia propter faum etate intelligentes que res magis homines ad, ^ifericordiam omouebit multi$ lacrinias ciues ad illorum afpeeftum demiferuht Fuit$letitie amp;nbsp;doloris plenum fpecftaculiï:donee infantes trannerut.lpfe autem Perfeus poft filios amp;nbsp;miniftros ibat fufa uefte amidus:^^ trepidas more patrio babens propter magnitudine roaloru adomnia trepidus ac mete turbatus. Pofte um ibatamicorum 8lt; familiar^ méfia turba miferabjiter ipfum intuétes lacrimae telg: ut etiam plericp ex Romanis lacrimare ob mifericordiâ copièrent. At qui po, ftulaffe Perfeum ab Enmlio ferunt:ne in triupbo duceretur.$ed Emilius ignaui am,eius irridens refpondifle fertur.obm id in ipGus poteftate fuine:acetiâ tune effe oftendens morte banc ignominie effe fugienda quam non fuftinuit vir ignau, led vana quadam fpc ductus pars fuorum fpoliorl effe maluit. Poft eum defereba tur auree corone quibus Émiliu virtutis gratia grece donauerant ciuitatcs.Prat numerus coronari quater centu. Deinde Emilius ipfe fequebat ornatifTimo cur, rumueamp;s. Viramp; circa buiufmodi honorem fpe^aculo dignus purpuram auro

ocr page 384

contexta indutus amp;nbsp;lauri ranru dextera gerens ferebat amp;' laurum milites Curru Emilii fecundu legiones cohortes amp;nbsp;manipulos fubfGquentes partim carmina pa' fria Talibus permixta amp;nbsp;ri(u:partmi Emilii laudes cantates:quem intuebatur amp;nbsp;admirabantur omnes nec quicquam ex his que bomini optanda forentibbi deefle arbitrabantur :nifi forte demonium aliquod magnificis amp;ampliffimis rebus for tem habet detrahendi ac ita miicendi humanam vitamivt malorum omniumnulfo m odo Et expers, Sed iuxta Homeri fententiam cnm iis optime adum cfle videa turfortuna quos ad utranep parte cduertit Erant Emifio qautuor fifu duo in ad, optionem aliarum familiarum datiiScipio videlicet amp;nbsp;Eabius: duo etiam in pote ßate retenti:quosex alia vxore poftea fufeeperat. Horum alter quinq^drebusan' te triumphum mortuus eft fexdecim annorum etate alter qui duodecim annorum gat tertia die poft triumphum deceffit. Necfuit quif^ ciuis qui hunc filiorum Emilii cafum non dolenter ferret^horrens fortune crudelitatem ;que non venta Iit tantum lucuum in domum fetitia feftiuitate amp;nbsp;gloriam plenam induxiffedacri iraffy amp;nbsp;dolores amp;nbsp;ludius vidloriis gaudiis amp;nbsp;triupho admifcuifleiEmilius tanie redla ratione fretus fortitudinem amp;nbsp;conftantiam non folum aduerfbs arma amp;Sa, aduerfus omnem fortuna pariter habenda ratusiea moderatione mor, tes filiorum tulit:ut fecudis aduerfa amp;nbsp;domeftica publicis obfcurata dignitatem amp;nbsp;magnitudinem rerum ncquaaua deturparent. Primi ex fifiis cui defuncluseft ftatim poft funus triumphant Alio deinde poll triumpho defunhoip.r,in conti onem vocauit^biip verba fecit non hominis qui indigeret confclationerfed g pfa, ne ejues fuosob eius incommodum lugentes confolaretur. Dixitenim humanari quidem rerum mbil feunqua pertimuifferfed diuinarum vt infidam amp;nbsp;variam re femper tgtunam expauiffamp;ac prefertim in tanta obfecunditate prefentis belh:tan to^ profperitatis curfu mutationem quandam amp;nbsp;refluxum continuo formidare ymi^ inquit diei /patio Ionium a Brudufo tranfgreffus Corcire applicui. (Dufa cDelphis facrificio perado aliis quinqp diebuscopias ex Macedonia ^lcepi.Luftrato$ exercita ac rem gerere adortus quinta decima poft foc die bel Ium confecirfufpeda mibi erat fortuna propter tanta proceritate. Et cum vido remexercituamp; fpolia greges captiuos rediens deportaremipfa nauigationead tusyrbemjeticraamp;fcftiuita te copferi aCpicere adbac fortuné frfpeaa habui qua fciebam nihilpuru nil (ineinuidia hominibus gratificari edfueffemec animus me, pro.r.p. prius timere deftitit qua aduerCus cafus me priuat iinuabt.Optimos fi liosquos mibi folos delegere fucceffores counuatis prope funeubus extulLTOlunc aute ime periculo evideor ac bon^fpem miht{ppono:8lt;arbitrer i^.p.r.fortuné c'u. ^P%manta,quado fatis inuidie mihi ac meis ja anteriori profperitate ilquot; la intIiyt.lNec eftia iGgne minus humane fragilitatis exemple is qui triupbauit qua is de quo triupbatu efrperfeus Gquide etia vidlus filios habet Emili9 autem vi or luos an^iit.Hmufmodi generofam ac magnificam otationem non fiüc fed ex vero animo ferunt Emilium m contionem habuiffe . Pro perneo autem omni ftu nixus ni ul obtinere potuit:vt ex carcere i letiorem ac minus fordidum tra f^^r. Iß A^'^m' vbi cuditus quemadmodum pleri($ tradunt merore animi con, A erquot;quot; mortis eiusncuum icribut modummam milites cuflodie Pertefos e™ infenfostpoftquam aliter nocendi 8lt;afiligendi poteftatem no ha

'°mquot;°arcere conftituiffeiSC vices inter fe partitos diligenter obferuaffe ne donnlrepofletiquoad per hunc modum confectus interiit . Interierunt amp;nbsp;filio

' er lum ireroAlexadrum nomine Igneniofum circa thoreumata ^Cub ti is diligentie opera imUe tradunt;dodlurrg etiam latmushttctas 3;fermonem'

ocr page 385

Romanu fcribam fuiffe magidratuu fcc^in ea minifterii genere apttim mprimis; ac perurbanam preftitiffe (Db resin Macedonico geftas bello fumma. p, r.gratia Emilio acceffit.Tantum enim äuri argentic^ in erasum Emilias retulit:ut nulla tributum perfblui a ciuibus opus fueritiufq: ad Hired 8lt; Panfe confülatu.qui cir ca primum Cefaris 8lt; Antbonii bellum con fuies fuerunt:illudquo$admirabile e ac peipuum Emilii faclu quod ^uis egregie cultus obferuatuf^ a plebe.r.tamen in optimatium perfeuerauit partibus:necob gratiam plebis quic^dixit aut fecit un$ob quod popularis haberetur. Quod uti$ pofteriori tempore Appius Clau' dius; Scipioni exprobauit .'Cum enim ipfiduo totius ciuitatis ampliffimi tairi cenfuram peterent Appius fenatum et optimum quen$ fecum trahebat:be nan$ r.p.partes Appie familie ueteres erant.lßt Scipio amp;ipfe per fe potens 8lt; ftudio plebis iRomane plurimu utebatur:defcendentem igitur in forum ftipatû homini' bus in generoGs guida ac feruilibus amp;nbsp;maxime turbulentis popularibufq;:qui am biendo et clamando eunefta uiolenter exequebantur.Vtcofpexit Appius:magna uoce o Paule inquit cmili none apud inferosßquis illic noftraru rerum fenfus eft indignaris:quod filium tuum Mallius tonfbr amp;nbsp;liciniusdeclamator ad cenfuram perducunt.Sed Scipio extollendo.p.r.eius Gbi beniuolentiam compararat :Emi lius autem licet affertor optimatia effetinicbilominusa plebe amabatur:^, is qui maxime populärem fe piabat Animaduerfu eft prêter ceteros honores in cenfiira Obidemandata:qui magiftratus maxime omniu reuerentie cft plurimecp poteda, tisicum in aliis rebus tum ad morum emedaconem.Nam fenatu remonere imeri, tos poteft:8lt; principe perfcribere auferre equos:notare infamia cenfum agere lu' ftrum condere,Cenfa (ut aut fub Emilio cenfbrc.Ciuiu capita.cccxxxvii. milia, cccclii.in fenatu.M.Emilium Lepidum pretulit:qui quater antea princeps fue' rat e fenatu tres ammouitnta recenfendis equitibus IRomanis cti amediocritate feruauit tam ipfe q? collega eius. Martius Philippus. Sed cum cenfuramiam ma gna ex parte geffluet:in morbum incidit: ab initio quidam periculofu tradlu aut^ temporis abigi periculo'attamen longum atgi moleftu.Eretus inde confilio medi corum cum veliamns eft Italie locus nauigal^t :ibi$ plurimu tempus in oris Ma ritimis quietif$regionibus moram traxiflet debderabat prcfentia eius po.ro.ac fepe in theatris voces glifcentiu videre illum emittebantlitaq? cum iam fatis con ualuiffe uideretur 8lt; facrificia queda neceffaria inflarent in urbe rediit curauitgi Iaera egregievna cum ceteris colegiis circumfuGoac plaudente ro.po .PoUridie ipe pro fua valitudine facra fecit quibus cofedlis reuerfus dornu cum accubuiffet priufqj fentiret quicq; mente alienatus eft:ac fubinde tercia die e vita migrauit nullius eazf rezp expers que ad felicitatem eazp rerum pertinere putat- Nam 8lt; fu nus eius ita celebratu eft:utoptimus ac beatiffimus ornatus adeffet. Hoc autem erat non aurum non ebur non magnificentia fuptus apparatui^ fed beniuolentia cantas gracia mon (biu ciuiu verumetia boftium. Quotquot em aliquo cafu iRome aderant ex Hiberia Liguria Macedonia iuniores quide natu robuftis corporibus feretro (ubeuntes ipmextulerut.maiores autem fequebant vocitantes benefadlo rem amp;nbsp;feruatorem ciuitatu fua^ non folu eniin uidoria fele mité amp;nbsp;humanum p ftitiffe dicit fed in orni reliqua vita eos tutatus e amp;nbsp;veluti pro domefticis ac necef ri?rS habuit.Patrimonia vix triginta fepte miliu reliquifle tradat in hoc ambos bbi tibos heredes inftituit a Scipione tame qui erat minor natu integra heredi'

conceffa eft cum ipa in familiam africani lotupletiorc adoptatus tran » Imet,Tales mores vitagp pauli Emilii fuiffe dicuntur

ocr page 386

a] 0 PoTrrcipit vita Agidis 8lt; Cleomenis Chriffimorum virorum Egreco fermone In la v£_d_/f tinum per Ant. Tuffartfeum Tranflata

XIONIS fabulam nonnulli contra inanis glorie fec^acocs ^/(^ompofitam arbitrantes nicbilabfurdum aut alienum a ral L^yotte Icnfiffe vident vt ent illum pro Junonequam amabat nubi permixtum Centauros ex eius concubitu genuine tra, 'iderunt:fie bi gloriam qualivirtutis imaginem amplecfé es nicbil fincerum aut Gbi ipfi conlen tiens operanëifed af çfjfedli bus variis irretiti amp;nbsp;modo bas modo illas perturbaro r^nes lequentes idem pati manifefte vident quod bubulci ab ouinmp sprefeire queruntmos eni inquiunt cum illoru dommi fimus 1er ( uiretamen eis cogimur:atep ipfos etia Alentes audire :quis igitur boeidem illis e (c uenire negabit:quiad arbitrium vulgi remp.gubernatos infimisetia qbuf$ ferup re cogunturu.it principes ac duedores populi nuncupentur:velut enim qui ftates m prora nauis mentem affidne atg; oculos ad puppim ubi gubernator lèdet inten, tbs fcabent:omniacp adillius nutumat$ arbitrium peragut. Eodem modoqui rei pu.gubernande raconem ad gloriam dirigant:minrflri quidem feruig; multorum euadunE: nomen uero damtaxat principum forciuntur.Atqui perfere bonum veriCg^virtutibus inftruAum nihilbac externa gloria indigere manifcftum efttni-quatinus peream maiorem fidem ab externis acquirens aditum ad res geredas habeat faciliorem:quod fiquis adolefcentior ambitonis amore teneatur. BJuic ego permittendum arbi tror ut ex bonis operibus quefita gloria feCe exornans:paulu, lum fe iadlitet efferatcp nafcentes enim in bis amp;nbsp;tum primum pullulantes virtutes tum honeftatis innata cupiditas laudibus confirmatur ut Theofraftus inquitiipi etiam ad reliqua rufeipienda procliuiores efficiunturffi prudenter moderate^ fa, erunt laudati. Nam Cupra modum laudare cum Cemper amp;nbsp;vbicpfit inutile:tumin ^mb^one auili perniciolffimum effe conftat:QcenimiU imagna licencia potiti ad , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;manifeftam deducentur infaniam 'quotiens non ipfum bonum luapte natura glori ofum fed ^ maxime gloriofum fit dd quocp maxime gloriolu efle fibi perfiiaferint quod igitur Antipatro refpondit Phocion cum aliquid minus honeßum ab eo pe tiuet antipater:non ille inquit Phocone aniico limul 8lt; adulatore uti potes ddem qImultitudinem vulgi dicendum uidetur non eundem principem amp;nbsp;affeciam bab^e poteftis alioquin idem euenire necefle e quod fabulofe cuidam ferpeti con tagifle narratur cuius aliquando caudam ferunt aduerCus caput fcdicione facta pe tlffe ut fibi vicitTim quadocp ducem reliqui corporis effe liceret nec femper caput ducem fequi cogeretur. Igituraccepta ducendi poteftate fiebat ut amp;nbsp;ipfa fine in tuitu fefe mouens grau,ter oftenderet:amp; caput infuper quod certum furdumep' ^cem prêter nature inftitutum lequebatur in eandem fecum perniciem traheret m°ci^m pe^ultos in adminiftranda rep.ad multitudinis arbitrium refpicien, tes paiios fufe relpicimus.qui temere populari aura fubleuati eo imprudentes deuener^-nde nec fe tutojecipere necp peruer fum iam reip.ordinem corrigere poflent. Hec pauca nobis cotra gloriam dicere libuit:quam plericp ex arbitrio mul ft^inis captarelaborant. Facile enim quam habeat v.im:ex bis que Tiberio amp;nbsp;e.Graccbis contigerun t animaduertimus:bQS enim egregia ftirpe oriundos lub nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j optima disciplina educatos. Pulcherrimum quocp nados reip. datum non tam glo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

KAcimmoderata cupiditasedidit $ ignominie nd fane turpis aut illiberalis met?,/

ocr page 387

Nam cum tiuium tehluolentiam fais meritig nadi FuineMtbanc turpiter amitrë tat par eft ve^emëhter illos pudebat.Itacp benignis erga populu inftitutis Gbi de latos bohores fupérare certabant:at vieiffim populos graciam benefactis illo¥re Ferens maiores etia ob id ipm honores illis deferebat. Hac igiëinuicem cmulaco, ne flagrates m earn codicronem rerum imprudentes deuenereiquas cum perfice non Doffent:^fatis bonefte non viderent:eaS eti^ amitere turpiffimum arbitrabo tur,Verum boc melius tute ipfe biforia legens diiudicabis.compatione uero bis opponimus LacedemonioTf regum Agidis amp;nbsp;Cleomenisiqui amp;nbsp;ipG popula ftu' diofe fauentesicum rem p. ptilcre lufteq^ ex multo tempore inftituta fufcepiflent potentioribus ciuitatis aduerfari ceperdtiqp illi diuicia^ quibus afleueratabun , dantia relinquere minime uellét:8lt; l-acedemonii quidam reges fratres inuicem no fuere^fed g, eade in rei p.gubernacoe fenferut fraterna ^ppe modu beniuolecia contraxifle uidentur abbuiutmodi caufa principiu capientes.Cum primu dinicia tum nimia cupiditas Lacedemoniozf ciuitateoccupauit at^ ex illazp poffeffione faperbiaiex ufu autem luxuria amp;nbsp;mollicics animos inuafit.Repente maximis bo nis priuata ernitas concidit miultacp prêter dignitatem abiecfte nimisatq; humili ter operata ad ea tempora deuenit quibus agis 8lt; Leonidas reges in ea lut cofti' tuti.Horum agis ex eudamidum familia oriundus fextus numeratur ab agelilao? qm cum in aliam penetraflet maxima eft inter grecos potentia confecutus. Agefi lai namg filius fuit arcbidamius qui apud Mandoniu Jtalie ciuitatem a Mefapfo eft interfectus, Arcbidami uero filius natu maior agis dictus eft.minor autem Eudamidas eft nucupatus. Hic frater abantipatro apud megalipolim interfecto cum iHe non relictis filiis deceffiffct regret occupauit.huius filius fuit arcbidam, exquo alius rurfus lEudamidas genitus eft.Huius agidis pater de quo nunc feri, tyre inflituimus. Leonidas uero Cleonimi filius alia ex familia ortus : octau us a Paulania cenfebaturiqui in pugna apud plateas Mardoniu fuperauit • Paufamas enim filiu habuit pliftonactem ;qui altezp genuit paufania . (Eun$hic Lacédémone Tegel confugifletiagilipolis eius filius natu maior regna occupauit cui fine libe, nsdefuncto Cleombrotus frater iunior in regno fucceffit Hic duos procrcauit fi lips agifipolim amp;nbsp;Cleomene, ex his agiPpolis non diu regno potitus abfy filiis de ceffit. Cleomenes aute illi fuccedes ex duobus filiis quos habebat acrotatu maio tçm natu uiuens adhuc e regno pepulit.Regnfig Cleonimo filio iuniori reliquit •.

quo non diu potuit permanere*fed areus cleomenis ex acrotato nepos regnauit Poftmodu areo apud Corintbu defuncto:acrqtatus eius filius regnum poffedit • Hcabariftotimo tiranno circa Megalipolim prelio fuperatusinteriit.'grauidam ex fefe uxorem relinques que cum puera peperiffet Leonidas Cleommifilms pu' piHi tutelam fufcepit. Inde priuf ^ ad uirilem etatem puer deuenifïet interiit.amp; per hunc modu regnum ad Leonida peruenit non fatis reliquozp ciuiû moribo con gruentem:quan$enimepter comune ciuitatis labem omniu animiin deteriorem partem fledi cepiffent. Quidam turn erat in Leonida viuendi modus egregie a ce teris differens:utpote qui diutius in Satrapum aulis uerfatus precipue $eleucu coluiffettexquo fatum quendam non Gtis greco^ moribus conuenientem amp;nbsp;ni mia imperandi licentie baud quan^ legibus congruam traxiffe conftabat . Agis autem ingenuitate animi atqp prudentia no hunc modo longe fuperauit: fed omes qui poft magnû AgeOlau regnarunt plurimû exceOiffe perhibet:hic in fumisde, liciis ab agefitrata matre amp;nbsp;auia archidamia nutritus:que apud Lacedemonios ditffime habebant:ante^ vigeGmu attigiffet etatis annum delicias atqi omnem. Voluptatem adborrere monftrauit:maxime$formoGtati qua plurimu excellebat aduerfatus cultuomnem at$ ornatu fugiebat'Lautiores epulas8lt; balneo^ vfé'

ocr page 388

^^Laconicam qualis tare erat viuendi co fuetudine grauster acculans.quinttiara illud frequenter babebat in ore?nequa^ fe regno potiri uelfeTinon per illudariti' quas leges 8lt; pridinosviucndi mores in patria reuocaret labis autem buius amp;nbsp;veluti morbi principiu accepifle Lacedemonioru refp. videtur :exquo primu fola ta per ipfos atbeniélium poteftateauro atty argento fe fe ac dorr um expfeuere Cui Icurgusquenda numerumin fucceffionibus feru^dum prefmierat.'cum pater be reditate fiho relinquere cogeretur:nufmodi igitur ordo atqisqualitas multisma lis ciuitatem feruauit incolumem. Verum Epitades quida vir in ciunate potens: fed moribus infofens cum Èpborus eilet exorta acluerfus filium cdtertione roga' tionem tulit ut liceret cuicp amp;nbsp;domum amp;nbsp;bereditatem faam cui IibuiffetrelÏque' re :Is igitur proprie iracundie indulges legem tulit quam ceteri cupiditatis gra^ na fantientes optima viuendi (olueruntdifeiplina. Exeo enim qui in ciuitate po teciores erat propiquose(ucceffionibus pelletes omnes Ferme ad fe facultates bre ui tempore coegerunt.Vnde paupertas repente ciuitatem inoaGtex qua feruitus quedam amp;nbsp;a bonis operibusvocatio popularium merites incefft.Tum odiu quod dam ex inuidia aduerfus ditiores cohorta . Cumcp fpartiate circiter feptmgentos rcbaicITcnt ex bis cetu ferme agros atq^omnes fortunas poffidebat.Cetera mul titudo egens atgiadieaa in urbe maebat otiola:externa bella fegniter amp;nbsp;inuite ge res:fempty ad ciuiles motus intenta 8lt;concitande (editionis tepus obferuas pre, fentiu rerum mutatione facere cupiebat.Hisde caulis permotus agis rem optima qualis amp;nbsp;ipfecrat perficere agreffused:omnes videlicet ad equalitate redigere atgvrbem bommibus replere.luuenes igitur^ primu prêter omniG fpemillipa, ruerunt ftudiofe cum illo ad uirtute fele accingetes 8lt; cum vefte pariter viuendi confuetudine ad libertatem refpicietes permutarut fenio^ uero maior pars quod in bac veluti labe diutius pmanGffent no fecusac (erui in fuga deprelLG ad domi' num fic ad licurgum reduci reformidabat ac propterea agide prefentiu reru rodi cionem deploranti eupientig in antiqui viuendi dignitate fparta reditueregra' nite r accubabat lisander uero cognomfto Libius amp;nbsp;Mandroclidas Efanis fih^ atqi infuper ageß'aus negotio fulceptp adolefcentis ambitione magiOp incitabant Horum Llander magne apud (hos ciues audoritatis habebatur, Mandrodidas uero orationis vebemetia inter omnesgrecos excelles aftutiS (urnamnon medio' cri permixti audatie babere putabatur. Agefilaum aute regis auunculG fatis ora, tione potenti verum natura molle amp;nbsp;pecunie cupidi filius cdcitabat Ippomedon qui bellicis operibus inGgnis magnam inter equales laude fuerat 8lt;glorié cofecu tus. Verum non alia magis caufa impuli(Te videtur ageblaum ut fe fe rebusinno' uandis admifcerct quS eris alieni magnitudo quo (efacile folui (perabat féfenti fta tu cluitatis immutato.Vt primG igitur ageniaumßbi cdciliafTe animaduertit nd vitra cudandu arbitratÿmatrë quo$ üiS qageßlai foror erat in (ententia trahere aggreffus eft. Ea Gquidé clientû ob eratorât^ amp;nbsp;cognatorum multitudine pluri' mum potens in ciuitate reip.quoqpadminiftration€quada ex parte attingere non dubitabat. Hec primo filii propofitu audies a tali lententia luuene deterrere cona ta eft tanq? inania qued^ fupraq? vires agere cupienté:Vbi vero ageßlaus did co' hortatus bene de fuccefTu terti (perare pcr(uafit:filii voluntati facile acquieuit eu prefertim ex altera parte films indaret rogans ut facultatibus quas haberent ad gloriam amp;nbsp;honore adipifcendu vti fe pateretur quod alios reges diuitiis adequa' re impoGbdefibi effet. Gnguloseni Satrapu familiares ac feruos preterea qui pto lomei Seleucicp tutores effent omnes qui vn^ fparte regnauerint reges longe df uitiis fuperare. Quod G ipfe modeftiaac magnitudine ani mi illoru delitias fuper, greffus equabilitatd atg; cdcordid ^ciuitatem reduxiffet fore vt boni ueri$regis

ocr page 389

MOmen amp;nbsp;gloriam cofequatur bis adhortationibus mulieres impnlfe adeo priftin^ fententiam mutarut. ut ipfe quoq^ glorie cupiditate flagrates vitro iuuene ad rë peragenda impelferet^atcp honeftatis amore tai@diuino quodam numine aftlate amp;nbsp;Agidem properare affidue hortarentur quin etiam couocatis amicis coGbK ape rientes illos ad ferendu auxilium hortabatur Idem quo$mulieribus aliis predica bantteum fcircnt Lacedemonios mulieribus obfequetes no minus publica qua pri uata cofiba cum illis fblitos comunicare atq; ad agenda etia fbcias adhibere.Erat autem per id temporis diuitiaru maxima pars apud mulieres:quod Tane plurimu ad rem peragendi difficultatis agidi afferebat .Refiftebant enim mulieres no mo do propter delitiaru quibus afueuerant cupiditatem. Veru etia q potentia 8lt; ho nore quem ex diuitiaru pofleffione confequebatur eo modo priuari fe penitus ant aduertebant:Omnes igitur ad Leonidam couerfe quod is maior natu effet.'horta faut fe agidis confiliis Opponeretteiufy impediret conatiba amp;nbsp;exoptabat fane Lee nidas ferre diuitibus auxilium fed ueritus potenti^plebis qui reru mutatione a£ fedare cognouerat nihil pala conira agidem tentare aufus eft fed Clanculu ptur bare illius icepta conabatur amp;nbsp;crebris illu apud diuites calumniis criminari:dices illum eorum bona quali tirannidis mercede pauperibus diftribuere amp;nbsp;agroru diui frone ac miffione debitorum plures fibi fatellites qua (parte ciues coparare.His ta men nihilo deterritus agis;vt LiGnder Ephorus crearetur effecit:quo fado fta' tim contra feniores rogationem tulit in qua capita precipue co tin ebantur huiufce' hiodi.Vt debitoribus omne penitus debitu dimitteretur amp;nbsp;agroru per hunc mo, dum particio fieret:vtquicquid agri intra conualle que pellene adiacet vf$ ad Ta igetam amp;nbsp;$ela{iam continetur in quater mille amp;nbsp;quingentas partes diuideretur. Quod uero extra hos terminos relinquitur in partes quinquies mille tribueretur amp;nbsp;bec quide coloniS qui arma ferre pollent adfcribetetur. Illa uero his qui vrbem incoleret Iparciatis:quo2/:numerus ex finitimis accolis expleri poffet eos legendo qui liberaliter ingenueep nutriti etate ac corpore roboris vigeret.Hos in quinde, cim clallcs opportere diAribui quaru aliqua ducentos dutaxat aliqua uero quadri gentos viros contineret:atq? ii viuendi cofuetudme leruare cogerentur.qua olim maiores fparciataru habuide conflaret.Latam per(criptam$rogatione cu fenatus minime coprobatet. Lifander populo ad contione uocato multa pro fuadeda roga tione verba fecit. Poft eu Mandroclidas amp;nbsp;agehlaus oratione babita admonebat: ne propter homin' paucorum luxuriam8lt;delicias antiqua Spartanoru dignita' temiacente negligi paterentur. Et cu antiqua deorum oracula in memoriam re' uocarentuubentia iplbs auaritiam tanep reru omniu pernitioOffima canere.Tum nouiffime ex Phafiphea refponfu acceptum diligeter animaducrteret:huic teplu ^erat 8lt; facrificiu in Vrbe conftitutu. Iplam vero nonul!i vnam ex athlantiadibus ex loue genita fuiffe tradunt.'que Hammonem peperit. Alii vero Caffandra Pri' ami filiam eo in loco mortua atq; fepultam hoc nomine vocatam fuiffe perhibet ^ omnibus petetibus oracula preberet. Filarcus aut refert Amicle filia Daphnem: cuappollinem vim afferre voletem aufugeretrin planta fuiffe couerfam atep ab eo dem deo diuinSdi accepiffc poteftatë. Ab hac igitur plurimi (partiatis reflpofa fu iffe tradebatur:iubentia cueftosad equalitaté redigi fecundu legemiquam de hoc ipfo Licurgus tulerat. Poft illozp orationem Agis ipfe rex in medium progreffiis quantu effent vtilitatis allaturi ciuitati'ß hanc rogatione cofirmaffent breui orati one monftrauit:ac fe primu omnium facultates proprias t mediu ponere velle no fane exiguas ob agroru multitudine qUos partim ad colendum partim ad pafeen' da„pecora ydoneos haberet. In fuper talenta 'fexceta argenti lignati ide quocp ma, tre atqam' amicos preterea amp;nbsp;domefticas omnes qaohditiffimoseffe (partial

ocr page 390

conflaret Facere paratos efle. His auditis obftnpeFat^a multitudo adolefétis re/ gis magnanimitate admirabatur fumamq? propterea gratia efta populo confecu' tus afferentibus cu diis vix tandem poft annos trecetos huc foluqui merito Spar tanorum rex dici poflet inuentu eße. Leonidas aut tunc maxime fumisviribus co tra agidem nitebatur no ignor5s fi co probata effet rogatio fore ut ipfe queq;eade facere coactus non ide apud fuos ciues gratie effet habiturus fed cum omnes eines diuitias proprias in mediû cdtuliffent:ei fob gracias a populo referedas quihui^ 'rei princeps atg audior extitiffet.igitur fpedlantibo cudlis Leonidas agidé roga uit:num virum indu ac Hudiofiï faille Licurgum putaret.Id cum affétireëagis «Quando igitur Leonidas inquit:aut debitozp dimiffiones Licurgus coftituit^aut peregrinos adminiftrade reip.uoluit effe princeps quippe qui non fatis fore falua ciultatem arbitratus eft.'nifi peregrini ex ea pelleretur . fid bec agis nil miru eft inquit viri fpartiatcÆ apud Exteros educat? at$ eruditus Leonidas vtpotequi ex Satrapam aulis fumpta vxore Filios procrearit Licurgum atep eius ignorat in ftitutaiqui debitu atq; vfuram vna cum numisexpulite ciuitäte Peregrinos quo qeliciendos cen{uit:qui non eam qua ipfe inflituerat viucdi normam 8lt;inftitutu fcruare uellent:non fane corporibus illorum hoftis exiftesifed viuehdi eorum mo dum reformidas:ne ciuibus fuis permixti eos quo$luxurie 8lt; diuiciaru inficeret cupriditatem. Conflat enim eundéipfum Terlandru at$ Thaletem tu etia Pbe' recidem quan^ peregrini effent libeter habuifle in ciuitateiquod eade fecum phi lofbphari at$ fentire illos animaduertit. Tu vero qui eum pleru$laudare congie' uifli :quod cum Ephorus eflet;duasex nouena cordis quas i cithera muficus Pbro nides habebat dolabra abfeidit Tum eos qui poderis temporibus idem in Thimo theo fecere:quonam pacŒo vituperare nos audes qui mollitie atep luxuria tu fuper bja atcpomni cupiditate purgare (parta fludiofe conamur^quafi illi ipb fton ob b^c egulam in muGcis cantibus licëtiam ac voluptate nimiam copefcere voluerrt:ne ab huiulmodi cantibus delihiti ciuium animi ad eos mores vitacp flaborétur que drf fona Gbi ipG at$ difcorde ciuitatem efficeret . Exeo primu omnis ad agidem ap' plicuit multitudo:diuites ante Leonidam fequebanË:ne le in tanto difcriminede fertos effe pateretur orantes'iidem etia leniores quo2 fmaxima erat in confultan, do auctoritas vt rogationi aduerfaretur compulere.Quapropter euenitvt rogati onem pars maior abrogaret. Inter bec Lilander adhuc in magiUratu condrtiitus. Leonidam e ciuitate pellere tentauit:legem quanda peructudam aduerfiis illum excitansque prohibebat Heraclide quepiam ex pegrina muliere filios procreare. Eade quo~;plectedu capite datuebat eu .qui (parta difcedes apud exteras getes babitaffet, Hec aduerfus Leonida proferri Li^nder inftjtuit. Ipfeautvna c^ r^li guis collegis celcde fgnu ob(eruabat,Erataut huius rei cufuetudo quedam talis tingulis eni noueniis Ephori nocte ferena amp;nbsp;lunam carente obferqantes taciti fub diuo condebant cel u refpicientes. $i quado igitur ftella ex parte aliqua difcurres in oppobtam fefe parte contulifletUnditiu id effe putabant reges aliquid cotrade qsimortales deliquiffe:ac proptera magiftratu illis iterdicebat quoad ex (Dlipia aut delphis referretur oraculu interdictis regibus afferens auxiliu. Hoc igitur G bi ^nu apparuideLifander predicts Leonide diem dixit Productis tenibusobi ciens illum ex afiatica muliere duos filios procreafle;atq; inde crebris liuriis con tumelii($ab vxore laceffitu rediffe in patria amp;nbsp;regn^ per id teporis forte fuccef foribovacuu occupare, Infup Cleombroto perfhaGt ut regnum quod ad fe iure per tineret repofeeret Erat aute (Ileombrot?Leonide gener ex regia dirpe generis origine duces His rebopterritus lêonidas eu datuta die vocat? ad iudiçiu no ue, Mißet abfés regno priuat?eft at$F eius foeû clcobrot? rex iAitut?pefti^ Pfänder

r

ocr page 391

(06

peraro tempore magiAratu deceffit.Êphori qui iffi ifi magiArata fuccenere Le^ nidam fuppIicem n,iferati.Li(andrnm amp;nbsp;NandrocUda in iudidu vocauere qnod aduerfus leguminftituta debitorum miffiones 8lt;diuifiones agrorum fieri decree uiffent. Illi igitur iminens periculum formidates regibus perfuaferut vt comuni confenfui in idem tendetes Ephoro^ decreta irrita facerent.Inerat enim peruetu ftum fane inftitutu. Vt fi quando reges inter fc diffideret in eius fententiam que vtilior videretur decreta fieret quauiS altero aduerfante g? fi comuni confenfu ali quid ambo reges ftatuiflent contra bocpugnare nemini licere.Si quis vero aliqd facere tentaffet bunc contra leges facere videri'His igitur permoti rationibo am bo reges amicorum multitudine coada iu foru defendentes Ephorus e fellis de, turbant. Ephoris aliis in eorum locu fiffedlis e quorum numero fuit agefilaus.In de armata multitudine ad eosqui m carcere erat foluedos proceffere.Ob hoc iam terribiles aduerfariis fadiiplurimos interfecturi putabaturjguod tame loge fe' cus euenit.Memo enimillorü luffii interfeci? eft:quin etiam Tegeam proficifcen tem Leonida. Cum miffi ab Agefilao milites occidere ftatuiflent. Agis id prefen tiens alios qui eum tutaretur celerrime fubmiGt.qui eu circfiAantes Tegea uf$ incolumen perduxere.Rebus igitur in hunc modu conftitutis.Cum iam omniap fpere fuccederenttac nemo lam ceptis obGAere auderet. Agefilaus vnus cucula fub uertit pulcerrimam lege 8lt; Laconi moribus maxime cogruente ob turpifTimd a, uaritie morbum correpens.Nam cum ipfe preceptoris agros ^ plurimos eofdcqi pulcerrimos poffideret. Infuper magno ere alieno^feffet obftridus:cu neq? credito ribus folueremec agros quos habebat dimittere velletagidi perfuafit fi vtran$re eodem tempore efficere aggrederet:eris fcilicet alieni miffione 8lt; diuifione agro rum nimis illum ciuitatmouationis allaturuiquod fi primo debitoru miffioe facta bis qui agros poffident indulgere uifus fuerit fore paulopoft ut animis ia ab odio quodammodo refidetibus facile diuifione agroru adiuuatibus illis conficiat,Hec 8lt;qui circa Lifandr u erant ab agefilao decepti fieri fuadebat.Ita$ tabulasquib) debitorum nomina cotinebanturomnes in forum quod Clariu appellant compor, tare iuffi funt.Hif^ inunum coaceruatis ignis iniectuseft.Exorta igitur flama cUm diuites ac feneratoresqui adftabant triftes abirent. Agefilaus quali calamita tabus illorum infultans nu$fe clarius lumen aut ignem puriorem vidiffe iactabat Inde cum plures diuifione quoq? agroru fieri poftularentiregefçp etia id fieri opor tere cenferent. Agefilaus caulas quaCda cuctandi in medium proferens amp;nbsp;alias ex aliis iugiter nectens eoufep temporis rem differedo protraxit:quod agis ab ache is Lacedemonu Ibciis accerlitus in expeditione proficifci coactus eft. Ètholi nfy per id temporis opibus florentes per Megarenfes in Peloponnefu traiecerut quo ^m viribus obfiftere cupies arat, acbeog: imperator ftudiofe copias parabat:at$ Ephorus miliis litteris huius rei fecerat certiores qui amore beniuolentiacpi foci' os comoti. Agidem repente ferre auxilia compulere prefertim cum Lacédémone iuuentus promptiffime militiam pofeeret. Juniores igitur equibus maximeconfia bat exercitus tum quide pauperes attame ere alieno (bluti vt oAendim?. tu poft reditum ex militia diuifione agro¥ fienda (perarent mirabili quodamodo agidem obferuabant:ei$in omnibus libenter obfequebatur.Adeo ut finitimis populis ad mirabile videreturçp illos nemmi nocentes manluetecp 8lt; fine ullo propemodum ftrepitu per Peloponnefu facientes iter intueretur:multicp greco^ vetufla tepa in memori^ redigentes mutuo fele interrogabat:qualem fuiffe Laconici exercitus obferuantiam.'putandu effet:cum agefilaum aut Lifandrum aut vetere illu Leo' mdam habebat imperatoresf^Quando quide erga impubère adhuc imperatorem, tanta Iit exercitus reueretiacamp;obferuatio , .At vero adolefcensipfe frugalitate amp;

ocr page 392

„bornm efferantia Cum veniam at$arms^ ornata nibifa quouis (Gregario mi' fte diferret :mlt;rabife in fe cuólorum (ludiam edeitabatiditioribo tame baud qua — quam bee rerum placebat permutatio.Verentibus ne finitimis populismot9cau ^mbuius exempli noujtas pre daret. Interea penes Corinthum arato eongreffus gis cum e el igeradi ratione con fuItaret promptitudine cuadam non leuitati rationis expertem fibi feffe mdftrauit Dicebat enf riva °. ^busintta illorum fines beHu inferrentmee permittedd vtoofrp p^frPfrr c^U' ra ingrederetur fe tamen f cudis arati cdfifiis obteperatuz/: auxilium hfrXo afrCimpera^ris^beo^iquibusipfe non imperatur? fed ai?idpm)r 'k ue™ ^''fr eru de bis Eato Sinopeus aliter feripfit Traditeni ƒ£ dem %.ato lubente voluiffe pugnare:fed hunc ego arati fcriptade rebus ^is ra legite no arbitror.scribit enim aratus cu omnes propemodum cuftoribusin foca tuta cdfedi funt longe fibi meliusvideri bo ^esintados relinquere:quam pugnando fumam totius reiin difcrimf adducere n^a^nl Iffeadml^^m congruum deu^t^s co/hudatos fociosdA^iGt Agis diocns mafrnaœ rerum reofraquot;quot;'a domu rediit,amp;iam /parte tumultus haud me ens magnaq? rerum cepta erat perturbatio.^gefi/aus enim Eforus iteru crea' tus nullis erga ciues miurns abftinebat:dt1mnA„^^ nbsp;nbsp;nbsp;• ctorus iteru crea

ret. Itaqt menhum tredecim exegerat tnb nbsp;nbsp;a°/''quot;quot;quot;as quarum ratione para,

Uberetur nulla temporii neceffitäte pofote ^Tf^T^'e^'bas idagerepro, tulerat metu perculfus.Cum feomitiamp;œ odiofifeff. t'a nbsp;nbsp;9quot;’^ miur^asat,

armis cuftodie caufa arca fe habere eepttXT^meßL^J'^aduerteretimili t^^ gibalterdpenit^tóternrésAgidé uero^nfol^LP nbsp;o.'ebatmeunamiere

ter honorans.fca$ vixdum fi^to magiftrat: ™^k'Fregm cauCamediocn tempus Eforus exaretur,Ea resinis,,:: ratione mi^tivt in proximfi quo$ Rbeo periculu eui ta rent.Ldla igit con CpiratioiteLeaCad-mftflii^tUoiminenS

cantes m mapiftratu conftttu.re /er,sa,fiX'°Lronich palamethegea reno, prohibitam aLgeGUagro^GLZ^fefe 2 ^^^^ tamen ageGlaum fihus Hippomedon qui propterZf P f^^fu'^^^^^ dariffimis erat, daneuhi e periculo (^61^^'^^virtutescd^isciuilxis agisquidemin Afilumquod Calchichon aZelhZ c^hquot;™:'^ m templum confugitihuic iratior Leonidas om^ffiCeombrotusaute in Heptw cum armaris mtlitiboacceffit^iude Ce illi irafei clam r-nCffig'd/ad eum eapied^ infidi^^eompara tis exutumregn^^^^^^^ qL^ctquot;^ateerït1^^^^^^^^^^ ferre con^^f^^^^^^

uiro decedes atq: apud patrfhabit^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;faa quoad po 1

amp;ad!!^r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;calamita te.Illo aute ex vrbe depulfo difced^te mefta lugubrifcp/

tente fortuna a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;™ ign?banda vixerat .Ea tunc igitur in ccntrari u ver/

apud patre pro uyo ruppheare cogebatur. lta$ iter paruos alios fi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

tendes apud eum confedit. Admir^tibus cuneis mu,/ tu pietate erga viM precipuaiatq;obidipfu lacrimantibus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

,P P nbsp;nbsp;nbsp;i^copoUto ^rabens comis nullo ornatu aut ordine fluentibus,/

fed nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a~ituatephac forma o pater non Cleombroti mifericordiaim'

tofo !^4°qu^ftexih: tui calamitate perpetuus mihi comes adbefit. Ve

'r^ter^gn 8quot;quot; Patria redituto in huiurmodi Cqualore ver n ero p en i as amp;mai€ftateregia dignas velles accipietem. Pau'opoftui rum cui virgo etiam nupfi intereptum afpicereiqui niß fifiorÜ ati^vxons lacrimis Rexerat c^critatem tuam maiores etia quam tuipfe yoles temeritatis fue penas1

ocr page 393

dabïtÆquiamp;m me qnam vehemeter amat in confpean fuo moriente vifuraseft. Qua enim iamiàm vitra fiducie inter ceteras mulieres mibi viuere licet.•quippe cui nec apud viru nec apud patre fupplicati mifericordie locus vllus relinquit.Vç rum ea me coditione genita puto:vt amp;nbsp;vxor amp;nbsp;filia femp apud meos mifera atq? contempta fore debea.Quod fi qua eft idonea ratio deprecadialla me tue vlam fu' iffe arbitror . (Eu viri ininfticia accufans illius erga te feuitiam deteftabarrfed tu nunc omnes cius iniuriasiiuftiffimas fuiffe coprobas: liquide regnu tanti facien, dum effe démoliras:vt eius pociundi caufa amp;nbsp;generos amp;nbsp;filios necare faseffe arbi treris. Hec magna cum grauitatc locuta Chilonis faciem fupra Cleombroti caput depofuit:oculos vero lacrimis amp;nbsp;merore graues in eos qui circû adftabat defixit Leonidas vero pauca cum amicis locutus Cleombrotu exulem effe iuffit.Filii au temvtfecu maneret orabat:quod eum ufqpadeo Gbi deditum agnolceret-vt virq qui tam grauiter cotra fe deliquiflet fui gratia pepecrit nec tame id filie perfhade re potuitrfed furgéti viro filiozp alteru in manus tradens alteiu vero ipfa ex manu ducens:aram dei iuxtaqtyim cofederat:venerata vna cum viro e templo digreffa eft Magnum fefeefo virtutisexemplü vtnifi penitus inanisglorie tumiditate Cle ombroti mens obcecata effet:fibi felicius exiliumqui regna ob talem muliere exi' ftimare deberet. Plus igit Cleombroto Leonidas e foris quo$magiftratu fe abdi, care iuffistaliif^in eoru locum fuffcclis. Ipfe infidias agidi parare adortus eft:ac primo leuibus verbis hortari vt omni timore depofito fecum vna regnare vellet fa edeenim a ciuibus venii irrpetratu^quod intelligant eu cum propter adolefcen, tiam tum ^pter ambicione ab ageblao fuifle deceptu . His verbis cum nihilo malt; gise fcntetia dimouereV agis attp m ciuitate vitam duceret.Leonidas aperte illu infedari deftitit:verum Amphares amp;nbsp;IDemochares vnacp cum his archeOlaus fre. queter illu adire multaqp fecum loqui a{rucuerut:8lt;lam eoufep familiaritatis pro cefferantivt e templo digrcffum ad balne' quod non procul aberat pleru$dedu' cerentiatcp inde lotum rurfus vf^ ad templfi profequereë, Erant enim ii pride oh diuturna confuctudme fuma illi familiaritate coiundli. Precipue vero iter ceteros Amfaresqui veftes plerumq ; ab agefiftrata dono capies couiuo quo$ab eade per fepe excipiebatur,Is maxime infidias agidi comparas vehementer ILeonidam atg Eforos equoru numero ipfe erat vnus contra agidem irritabat.'mulieribus facile fe Leonidam placaturu efre didlans.Cum igitur agis affidue fe intra tempi' con' tineret:niG cum forte ad balne' quod antea diximus feficifceretur ibicum depre bendere cum extra templi effet Aatuerunt .Igitur lauante illum aliquando cofpi cati redeunti poftea ad tcmplu obuiam fadi falutauere:atcp ihito vt antea cofue/ uerant fermone iocis rifu$ fraudem diffimnlitcs perducebant.Cq?ad obliquum vie que ad carcere ducit pueniffent. Amphares qui ob magiftratumque gerebat agidi interiundu propius adftabat:apprehéfa uefte ego te inquit ad Eforos Agis deduco rationem eo^ que in magiftratu geffifti diàuzp. IDemochares vero 8lt; ra bore amp;nbsp;magnitudine corporis preftans vefte circa eius collum obuoluta reludite trahebat.'Ceteri uero ad id negoti' preparati retro profequebatur .Cucp nemo au' xilium ferre auderet omniu ope deftitutus in carcere coniecftuseft. lamcp Leoni, das mercenarios milites cu armis ducens aderat 8lt; totam domu armatis circum', fepferat.Efori autem ad agidem ingreffi cu (enatoribus aliquot quos vna fecum, fentire nouerant: vt iudicii fpecie quando preberentaufferut agidem de rebus a fe in adminiftranda re p.geftis dicere. Cum ad bec agis illorum cognita fimulati one fubrififfcnt. Amphares impudetie illu fe dixit accufare alius vero quahcuade dypericuli occaGone monftrare volens interrogauit* an que gefferat ab agefilao 8C; Lifandro coadfus gedifletrtEum ille fe a nemine coadlum ea geffifle fateretur:fed

ocr page 394

'?,feurg(amore atep admiratione comatum cande reip.gubernadi ratione mireur Iuine..R.urfus ide EForus an talia feaggreßum fuiffe peniteret iterrogauit Agis vero nulla Ce tangi penitetia pro his dixitque prudeter honrfteq? cofuluiffetguis tnortem fibi ea de caufa fubeudam animaduerteret Efisauditis EFori morte dam tiatuvt in IDechada iprumdeduceret minrflris precepere. Eftaut IDecbas in car, ^re locus:in quo morte da natos ftrangulari cofuctudo fuit. Animaduertensaute IPemochares miniftros agide artreaare non audere nee non amp;nbsp;condudos milites ld muneris refugere quod nefas arbitrarentur corpori regio man? afferre;ipre mi uerfus j1 os conuitia laUans i eum quem diximus locu agide tra aam capt™itatis buisad populum fama peruenerat: 8lt; Ffudluantis multitu «ims ttrepitus ate cycens ianu^ audiebatur.Iamgi Agidis mater amp;nbsp;auia ad car, ceris fores peruenerat.'cfarcoribus atep viluiatibus petentes vt LacedemonÛ regi pu Ilios ciues aicer^i cautam poteftas fieretiquibus rebus agidis boftes perter nti fuppJicium de ipfo firm ere properabat.veriti ne futura node frequetior con, uemens multitudoe carcere ipfum diriperet .Dedu^us igitur ad ruppliciG agis cum lamp;em plorantem amp;nbsp;circa opus .tituUtem animaduertiffet o^mfoepro^ bas lacrimasamice inquit. Sc enim iniufte contracp duitatis leges morienslonge

TT^nmarGt,atg bec dices vitro collfi laqueo ine fi^fu'^prebmt.Ampbarespoft tec ad carcerisianuamvcni^s ^^^^^ ob doloris magnitadme humi proftrat^ offenderet propter eam quam fecti babu erat familiaritate manu illam fabl^^s nibil eft inquit quod de agide pertimefeas nulla emm fibi uisaut crudelitas afferturtquin eti^ fi placet ad amp;nbsp;ingtdi po es Ipfa uero ut matrem quoœ ducere liceret roP^ro nikJ; —lpotes , roga tc-nibil Inqui t amphares ipfam etia for^S Doft^ ^!^asita$ de^anu fumens di intn^uxffltfcarceris d^^^W^k nbsp;nbsp;fe^ Scdquc t„aximo honore Cumaffi apud ducs dignitate amp;

amohal:: basp^a hah^eturfy igitur vt dixi precedamp;em ^interfia IteÏÏa ^ft tarc'P' fet^rr'Gftxatamadffliurningredi

Tent^mr^Q^efir Um ac'natreni tnortu5quidë Veru adhuc e fhqueo pen tréd^n^r!« atCBipGmin,ftrosadiuuans cutnpropriisrnanibusel^^^^ qZsve^pUT ™r nbsp;ag/f'S corpus exten^m cdpofuitivtrunqi vna amp;nbsp;eade'conté

fri^np ejum fupra filii corpus procubens diu$ fadem illius exofculata dd^ Aml. ?-m:$hum^^^^ mansuetudo te Gmulinquit knosp' c^mincnol^T nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ab b^fti? careensifta prolpiaës ac fimul voces exaudiesfo

^^.q^ Pf ingreffus iracundia exeftu^siq, talia inquit Filio fuaGftiagfó taZina em tuquocp espaff^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feferaqueo (.LittSs in hoc dum,

feut ^.q ferte vtihsfa.^ciim tauti fcel^^^

Æfitquot;! eadauera.non tantu apud eines poterat timor quin palam de his que ge ..nfr^^ererenturiatqiapertfi odiumin iLeonidam ampharerç demonftra/

Ileeidtius nihil magis impium fparte geftÛ effe didlit^tes exquo Dorii/ reioponnerum tenure. LacedemoniorG enim regi ne in pugna quidé obuiates ho/ ft^Z^mere manus afferre auder e:fed retrocedere potius co fueuiffe regiam mate/ rinfr -Ita$ cum permulta aduerfus grecos Lacedemonii bella geffe/ quot;taxa t Cleombrotum ante Philippi tepora in Leutris vulneratu oc'/

Proditu eft.Menenii uero Theopompu quoq; ab Ariftomene1

1 erunt, quibas minime affentiuntur Laced emonii :neŒ enim interfc' neratu du taxat faiffe perbibent. Verum bec ambiguitatis nonnibili

fulff. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quide primum agidem ex his qui regnarutab Êforis interfecId

n^;:!ecomtat. Opus fanepulccmmG 8CSparta dignum in duitate mobnaufum;/

ocr page 395

turn amp;nbsp;in ea effet adhuc etate concitatas in qua Komines Ti quid erranerint Facile veniam conreqai fofent^attp ab amicis potius quam inimicis aceufardu^quo onidam periculo ltberanerit..8lt; tantÛ ceteris adbibuerit fidei:quod effet mgeni; mitis ac perhumanus.Interfedo agide Leonidas fratrem eius Albidam' quo^ repente ex Vrbe aufugerat coprebendere non valait. Atagidisvxo fanti filio reliclam cG ex mariti domo inuit^ abCrabi luffiffet rfleomeni fetat $admodum adolefcenti in matrimonial dedit:ne^ enim illa ^teri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;%

quod cum effet GlipM G^a magnas ex i li,^reditate nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tfe

rea corpons forme ceteris etatis fue mulieribus ^C^^X^^re ^b^^ omeni comuneCa $uis extremo odio Leonidam odiffet.fu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„ ejug fortem

uolentia Cleomene coplexa eft:qui amp;nbsp;ipfam mutuo ii^.ih amabat quo miferebatur:Gquando agidi.s memoriali 1^^^^^^^ff nbsp;nbsp;g' de rebus ab

magis defundi vin mcmoriK colere animaduertebat J^c^ep^ nbsp;nbsp;nbsp;adbibes:cum

agide geftis interrogabat dihgetg^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;appelés: magnammufe^ natu'

agidis mente conGlia^ referret. Brat aut g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a^ide procliuis:cautiore

ra Cleomenes ad frugalitate^er°%°[$ animo ftimJus amp;nbsp;appetitus quid^ vero acmanfuetudine nequa^par-led ie a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~^pellens.Iraqi optima

vebemétior ad id quodboneftum Gb videtur a^d^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^„.

fore putabat G volentes eines ad bone am viu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;meliores mores compellere

nusnon abfurdum effe arbitrabatur ip os P quibas plerofa deditos animad' nec Cane placebant ei debdia volupta cp ciu ■^mtendcntis modo nequis otium uetteba,egisuero more^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;profecutioné fumopere d^a^t^

cui vacabat interpellaret Fret^a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J^um cura poftbabita quif^lucro amp;

exbac regis negligentta fiebat a'?^u^o modeftiec^ luuentutis preterea comodis propriis indulgeret.Exerc —.—ide interierant ne meminiffe qui equalitatis ac fortitudinis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adolefcetem adhuc Cleomeni philofo phie

dem fatis tutum putabatur .Tradi -a Lacedemonem ueniens erudi operam dediffe .Cum $pheW^^^nte^^nonisCteiei difcipulos prin^ endis adolefcentibus vacaret.Hic Sp amp;,^ fortitudine qua in Cleomene cepsbabebatur.Hic igitur mOTti^e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..flius ambitione excitauecat. $la

deprehenderat vehemetet amas.m g proditîeftônterrogatû aliquando qualis

magna amp;nbsp;accuta inger^a facile ^fefy nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g inciderit lilium in proprio bono

tonfuefeant: quod fi in facile ac: mansuetu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum regnu Cleomenes fu,

conferuat atq? corroborât.Igitur poft a^maduertit .Cum diuites luxurie deliti, fcepiffeticiues omnino moribus o ,Plebs autem erga priuatas res male fe rf$vacantes reip. curationem cotemnetet^^^^^dignitatis aut bonoris curavi, \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;febatens ad tellumpenitus lutihs^ -omb détaxât apudfe ciTe cWpiciebat.

\tamduceret:8Cregic qui ^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coftituit.Erat ci inter amicos precipu?

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Poteftauvero oium reru^t^mutare ^^,aadamaffet:quodinfpirare ap,

pllant Lacedemonu poftea femperin eius permaferat amicitia Humsigit anity^ explorareeupiens C^menes corfiU diffimulas rogitabat tfis dhrexvrfu^u iffet Agisi« quo paoquoró$conGho eam reip.inftituende viamigretius ele^ At X^atus primo non inultus talia memmiffe amp;nbsp;libenter fingula quonam^aao \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gefta effent enarrare feoftvbitleomenbbis rebus magis pmouetiat$ adbitere

ocr page 396

'TOouifrab eras colloquio cofuetudme re €feZe::sTsqJ^^quot;^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftft

CH'S peragende modti componere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^'7

res permutandas occaGon^ fore nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^ beffo faahorem qua m pace ad

fis vitro calumnie matentCk nbsp;nbsp;nbsp;a ™et.aduerCus acbeosciuitate concitauit ip

osea tempe ftTZ^ens P^bminift^^ re rccmtatem conTuZn:^^^^^

Propo{uerat:putanlt;muftoru hborum amp;nbsp;diuturne militie fitié fore . Cum huic relia ui ferm quot;™a 'quot;ternis hoftißus pdoponnerios inüiperabifes fabanturiamp; preterea arclad'°™esaflentiretut. Elienfcs Lacedemoniiq; adaer' nide obitum aratus archadil^mqquot;e I^acedemoniis fauebat. Igitur poft Leo 'adiacent dad^r^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ntahtieos maxime qiriacbroramfafa^

adoleCcens contemnebat. Hi^d^cf^ris FfcrVi:^'^ C^omene qucd,cffit admodu fere;vt Palladis temofü nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rquot;'0quot; comoti Cleomenem eu exercitu mi'

nicam ingreffiis patet:amp; turn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;occuparet. Illinc enim in agrum Laco

litanoserat difeeptatio. Idunci^tuf foeti Cr°™'Sd' eo loco aduerCus Megalipo 0munuiffet. Aratus nulla prms belbden^ia^i^nrS occup^ti edm^^^ m Tegiatasamp;«)rcbon-enios Drofirifrifrn^r'' fada noda exercitum ducens pare poffe. Verum proditor^h^ (ferons p^ proditiones eas vrbes oecu tibus.Aratus eodem QUO venera' orem Pronu^moperâ baud quag; preftit ob celeritatem latereiad hunc (rfeom:re regreflus eft Putans profedionem hanc gt;quamadammamamp;^ZCe°^^^^

ratus rercriFGtnunoatuf,h^ffe uelfe^iaquot;em n°{^quot;duxiffet exerCTtG.4dbeca/ Prohberetnoamp; cut^cxe^^

dem bis que ille refeondiP; fr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ceomenes aho miffo nutio fe qui/

,mpedim%o^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^db'bere mquUrfed rogare mûqmd forte fe

boc d,lt;^um fubrtdensaraT^^^^^^^

«ateslaccdemoneordexul ego tibiïqt^t fiqdld^^^

perandticcfcoiAnfrcër nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;— tfqa aduerfus JLacedemoios moltrtsj,

Pau;!Sad^^da^^,^^;^^ate^^^ffit.Hi^^^^ / dlo Efori magnitudinëbeHi formidfe vlrc^ ^quot;^ adcocitandu bellu profe/ tis cd parmffet. Aratusrepfte Cafia^olcZ^^de^l'^/arfr/qquot;'™^^^^^

ea 1oca exerciti ducere pceperdra nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;° quot;nbsp;Efon Cleomene rurÇus ad/

acbet VlIti milM peditfi amp;equitG ^ffo.!''d''7° quot;^7°quot;rt*'grquot; puaderet;[

/ tu Tfrle exeratti emifere. Quito copiisariftoma,/ ''apud Palantinti fefe arato comdxiûct. Cleomenes

Zrtae^n'Tbolbbus feat Verum aratu^^^^^

hceffituç.^l.fje retrocedere tyrtat, eft Quapropter multis fibris ab acbeis/ ~e '^'quot;quot;sucro ddulhs at, contemptas abiit quod eos tatopere/ uIUS quincp mih bus militti p id temporis in exercitu habuiflet/ dutia^yo i^ak^a /tomenisaudatia uir haberi cepit.Ipfe^maiore i^inter dues fr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

^r^P111msgefta cofidera tes veterti regti libi venire i memori/ A^cedemonH nuqp de numero hoftiti Qubi na cdfediffécp,/

oft hec eherib? ab acbeis bellopffis Cleomenes auxiliG ferés

'quot; Circa, iceu acheotu exercitti fugauit amp;nbsp;fugiétes ifecut? pmPtos oc'/ gna eeadiffeapud pleroCcp fama vulgauerit verti ifpe diligenter occaGone captata repente ex pugna Mantineam fe con tulit atq; eam Vrbem nifcil tale fufpicantibus

ocr page 397

duibusimpronifo adortas'cam occupa «et preGdiis Firmanierigitur Laccdcrro, ftii cum belli cepta baud quaquâ fuccederet Cleomene ecru que in exercitu geffe rat rationem reddere poftulabant.His cauGs permotus Cleomenes Arcbedamu Agidis fratrem Meflana Lacedemon? reuocarc coftituit:quodad eum ex altera familia fucceffionis lure regnum fpedabattexiftimans ita demum Efororum pote ftatem imbecilliorem futuram fi regnum omni ex parte profectum ftabilituqi fuif fet. At bi qui interficiendi agidis caufa fuerat meriti ne regnu capiente arefada' mo perpetrati (celeris penas darent'Clanculu veniente feti excepere at^ in vrbe deduclu interfecerat;fiue inuito Cleomene ut Pbilarcns arbitra tur:(iueamicoru conGliis perfiiafb. Magna etenim facinoris buius culpa in eos redudauit:quod cie omene buic Iceferi p vim adentiri coegiffent. Poft bec rurfus ad permutanda fla turn ciuitatis intendes animfi Eforis pecunia delinitis ut fibi exercitu decernant perfuadet. multos fibi per matris humanitate liberalitateq; concilias . Ea liquidé pecuniasaffidue filio {ubminiftras:apud omnes gratia inire conabatur.quin etil quo maiorem filio conciliaret beniuolentia:quan$ penitus a nupeiis eius animus abhorreret.Tum uiroqui plurimu per id temporis in ciuitate poterat.'in matri' moniû iungi pa(Ta eftiut per eum flabiliore fiho potenti^ conftitueret È duces igi tur exercitu Cleomenes Leutas iVlegalipolitani agri ciuitate occupauit.Aduer, fus bunc aebei aratu cum exercitu proficifci iubent.8lt; lub ipfa urbe flrudis acie buscum dimicaffe'nt parte dumtaxat exercitus Cleomenes {uperatus eft . Nam yallem quSda (atis profunda Aratus aebeos tranare perlequédi caufa probibuit ld Lidiades lllegalipolitanus cum animaduertiffetira limui atep indignacoe par' citus equites qui fecum aderit cohortatus in bcftes emifitiqui dum fugiétes per fequunË incautius locum multis arbuftis uinetifqptpreterea foffis amp;nbsp;murozp rui' his impeditiffimû deuenere.quod ubi Çlcomenes animaduertit Tarétinos amp;nbsp;ere' tenfes milites impeditos boftes inuadere iubet:aquibus Lidiades cu omni equi, tatu circuuentus fortiter dimicans occubuit. Hac vidloria fublati Lacedemonii magno clamore in Aebeos ferebantCuncp non procul iam abeffent omne exerci' tum in fugam uertererin qua cum plurima etiM cecidiffent reliquo^ corpora ad fe pnlturam petentibus boftibus conceffit Cleonenes. Veru lidiade cadauer ad fe portari iubens cum purpureo amictu coronaq? ipfu ornaflet ad IVIegalipolis por' tas deferri precepit. Hic Lidiades vir magna virtute atq? animo fuit:quietia de' polita tirannide ciuibus in libertatem reflitutis perfuaGtmt fefe ac ciuitate aebe, ispermitteret.His ita geftis Cleomenes maiora iam animo precipies non dubita, bat cuin facile aebeos effet {uperaturusimodo rebus domi pro fuoarbitrio vti pof fet.fytur Megifeonu uicŒrieG fuu admonet opus effe ut pullis e magiflratu Efo ris 8lt; priuatozp ciuiu fortunisin comure poOtis atq; omnibus ciuibus ad equalita, tem redactis totius grecie principatu Laccdemoniis ucndicet .'quibus ille cum fa cile affen tiretur paucos preterea ex amicis buius confilii participes affupGt Talia méditante Cleomene forte acciditut ex Eforis cuidamin Pafig,e templo dotrri eati fomnium appareret buiuCmodi videbatur enim quo in loco Efon viri dicendo conuemreaffiieuerant.'vnam détaxât feliam exiftere.(Quatuor aut que antca fue' rant deiecftas effe:quo fpecftaculo cu ipfe attonitus miraretur vocem e templi adi, to vifuseft audire q diceret:boc fparte fatale effe.Hec vt gefta fuerit cu Eforus Cleomeni nuntiaret. Primo quide turbat? Cleomenes ne forte fui tetandi gracia bec ab Ëfbro fingerentur fufpicabatur. Poft^ vero nihil illum métiri ammaduer, tit maióri fidutia dedinatu iam animo opus aggredies quotquot in ciuitate fufre, élos babebat amp;nbsp;quos ceptis filis cenfebataduerfari fecum in exercitu ducens Hi, ream8 lt;Alfeâ acheorû ciuitatis cepit amp;nbsp;frumenti plurimu (Drebomenidiportari

ocr page 398

iuffit^Inde contraXIantireamdoxit exercitu . Itrç'muftis fflagnifa negotiis ri' Uesimp leans amp;nbsp;rrodo hue modo illuc rapiens exercitu effecit:vt magna pare illo rumquos fecum duxerat vitro abipfo peterétivt in Arebadia fubüftcre liceret.

gt; L^I^.^^TOS'mlites fr dn^sfrM rcdritiatgin itfare pfamnos xifr t^nfr/m rofor:quot;:quot;quot;-at ^^n^'a 'r'P'^s coirunicando rei gerende Iorios adiun xit.tntaqp celentateiter illud confecit:vtpené renames oppreffent Eforos-Ca tit^quaGnouaaupdaOPin^uaretfeurichda ad locum vbi EEori cduiu abanëpremit fecum fuerarfr^ednej^a ex ercitu nuntiat:^. Tiricbium ueroac duosexbiisg tibus rubfoni „ I, fe ^quosLacedemomi Semotracasappelldticumpaucis inili lupernenie^ c'';,quot;$adhuc feundidas apud Efores in colloquio verfard:

^h^d^^i1L'quot; 'Pnquot;quot;petugrauiter lauciuseum fele mortuumG' dlt;'quot;’mobilis bumi proftratus ieeuit demum nemine animaduertanee in

fa^lfoW^^f^fre^lteftulfe.tti^forte quadamagilei bono homine pate, Eforis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;daufo dehtuit.quatuor veh-o interfedis

k oris Cupra decem etiam ex biis qui auxilium ferre voluerat cecidere.Ëorû ve, inermes quietig nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nemini omnino vis eft allatamec volentifi dui

ma: Terui: S^nt:°ute^™se^7™ 7'* nbsp;nbsp;nbsp;poftridie a facello digreffus ue'

amp;r,rut 8lt;alushuiurceanodfaffeà^s;^plCl^^^^

os demonas vener^turiquos tar$noxiosX^CpX:^

maxime timorecotineri arbitrantur Idcirco nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1quot; 'volut.^ed remp.

vt Arilloteles inquit dim.ffo pee VrbJ^^^I^ ineuntmagiftratum bum circa metum tondeant,amp; legibus XTdi« Tet^^TOtvt Enguii bar, '^5''-U3°Dieruaaisintendantanirrfa.Ne torte con, aLvt^nn feç ! cogamunatq vt arbitror de tondéda barba preceptum eo fpe ^^f^C^ Jquot; rebusjmnimis obtemperare magiftratito affuefcantiqn da am fortitudmein no eauent,a tretus,fed ignominie ac t^^^^^^ ftfît^.Mff^P'fajv rquot;*; ^-' 7'''^Wme leges timétihi aduerfus bo, diLnta™ funt:amp;afpera labono^tp pe,eti tninime formidlitiquimale au' vreeù eexquot; C^'e^Ra^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Videtur p^ta inquiensibinc timortlfc nbsp;nbsp;.

femr^r verecundia Homerusquog dicente inducit Helenam . © metuende mihi fem^rfemperep verende care foccramp;ahbi tanti ac tremebundi verebatur dudto, ^rn. m verep timereq:precipufi multitudimsiffe videtur. Propterea lace dem 0^1luxta Efororum tnclimu timoris facellu pofitumeft. Pofiridie deome' nensodtuagnta ciues proCcriptosi exilmm miGe. DificdhfcEfororu felhsvnam dumtaxat ftare permifttiin qua fidetsipfe tura populo dianms erat. Poft hec ad uoca ta contione de hts que abeo fuerant adla differuit amp;nbsp;a Licurgo narrldt prin cjPiumtaciens dixtt etusregis temporibus feniotesquofdamteaibusadcdfaltf, ibitos Euiueiatqi eo padlo diu remp. diligenteradmimftrata nullo alioe, dm^ agiitratu. Procedente aero tempore cum bello MeffirenGmagto f^nfr'U™°(^e^es ad exercitu impliciti tenerenturmec domi luri dicundo vacare pof/ -quo am ex amicor' numéro a regibus fuiffe delecftcs.qui domi apud ciues/ (tip n^a re^is vicem gerentes Efori funt appellatiidiutiuf^ banc pcrmanliffe con'/ r^vt,tori pro mini ftris regum haberentur inde paulatim omnem infe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

mr; u^repotetiameoqiiam licentie perueniffe ut Ceorfum a rege magiftratUgP'j Pym ioriam co^ituerint.Porum vero quod antea dixiffetiGgnum effet g;ac/ ccr enti us regem Eforis:nec prime nec fecunde vocationi rex paret, quot;tertio uero nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ

vocatus exurgens ad eosproficifcitur ;ac primum quidem ihfteroFeium quadam/

ocr page 399

Fuiflequi niaxitre EFororum potentiam auxerit:quem multis roß Licurgn eta' tibasbunc magiftratum gelhOe condat:Vernmfe arbitrari fatius fuiffe potentia quam habebantvti moderate :qua omnem fibi Lcetiam arrogates legittime a rep. inftitutam legis poteftatcm (oluere conari.quod eos iam fepentimero teptaffe n^ eft obfcurumicu regum altos e ciuitäte pepulerintlalios indicia cauG extremo a£ Feeprint fupplicio quod (ane haudqua$ vitro fuerat tolleradu:vt pulcerrimadtui hidimacpomnium que vnqua (parte fuerint potedas horum (uperbia licentia^ in teriret Quod G mihi iquit One cuiuf$cede licuiffet inueteratos ciuitatis morbos, fanare nimios videlicet (iimptusatq? delitiasinfuper eris alieni magnitudine atey vfuras:tum his etiam antiquiora mala diuitias ac paupertate feliciffimu vti(^re' gum omni u me fuiffe arbitrarer:quod ta^ medicusabffy dolore patrie mederi vo luiffem.Nunc aut neceffitatis huius Licurgu tefteimploro:qui cu neqp rex effet nec ullumomnino gereret magiftratumrfed priuatus regnum occupare volens cd armis in cdtionem proceffiticuius timore parcitus Charilus rex confugit in teplu Inde quod erat ingenio mitis 8lt;amator patrie repente Licurgo in rebus agendis focium fefe prebuitteumqiin permutldo datum ciuitatis adiuuitlt;$atisigitur ip fa re coprobauit Licurgus no facile pofTe abf^ vi 8lt; timore datu ciuitatis pmuta, ri:quibus ego tame modediffime vfus fum:eos dutaxat eicies e ciuitate quos La cedemoniorum falutiimpedimeto futuros effe cognouer^. At vero omnes qui fut In ciuitate oportet agros reliquali» fortunas in cdmune conferre:atep omne es ali' enum debitoribus condonare :preterea ex peregrinis eos eligere qui nobilcum vna in ciuitate habendi funt:vt hoc padlo optimi omnia euadentcs fparciate ciuitatem a periculis tutari poffint:vt$ Etholis 8cllliriis predas e Laconica abigedi fine im ponamusfi quidem ipG ob id dutaxat talia audent:quod vacuam defenforibus re, gionem confpiciut.His dictis primus ipfe fortunas omnes in medium contulit Idé 8lt; vidricus eius Megeftonus 8lt; amicorum ceteri fecereiquos omnes fubinde ci, ues fubfecuti funt:ageretiaomms equa in Gngulos portione diuifuscd:cuiuspar tem bis etiam quos in exilium miferat adiudicauit. Tum ciues omnes incertos di ftribuit ordines ac reb iam quiete coditutis colonis quos fidiffimoseffe arbitra batur:qui$ingenio predabant ciuitatem fuppleuit: 8lt; militum quatuor milia ex Iisdem conscripta docuit pro ISceis fariffis vtitquas vtracp manu 8lt; gedare amp;nbsp;tor qiere affuefecit Preterea clipeu non ex anulo fulpenfurfed brachio infertu geda, redocuit.His peracris ad iuuenu difciplinas 8lt; viucndi norma indituedam couer titanimum in quo $phero precipue adiutore vfum fuiffe tradut:8lt;repente Œim nafia paleftralfy fatis congruo erexit ornatu.Pauci igitur neceffitate coadi fed hi etiamquamuis inuiti verum pars maior volens in generofam 8lt; veteré Lacoicatn viuendiconfuetudinem rediere:quin etiam quo Monarchie nominis infofentia le nitet Euclidam fratrem fecum regnare luffit amp;nbsp;tunc dutaxat apud fparciatas du os ex eadem familia regnare cotigit.Rebus igitur vrbanis ita ut diximus coditu, tis cum audiffet Aratum atq? ßcheos maxime feper id temporis ciues effe arbitra riiquod Cleomenem propter regni nouitatem ab Vrbe nequa$dilceffuru puta' Kentme tanta rerum perturbatione comotam atq? adhuc fufpenfam relinqueret ci uitatem no indecorum nec inutile fore putauit fui exercitus promptitudmem 8lt; ferocitatem boftibus oftentare.Igitur agrum Megalipolitanum ingreffus latecp eunda populatus ingenti preda ditatu exercitum reduxit cu plurimu detrimenti boftibus intuliHctlnde venientes Meffana Faccbanaliu artifices apprehedes co, ftituto pro temporis 8lt; loci oportunitate Theatro inhoftili terra minas conferens quadraginta per integrum diem ludos idituitieofcp fedesipfe fpedtauit:nó quod, fyeamp;culiadmodil voluptate aut cupiditate teneretur :fed taqua boftiu dedecori

ocr page 400

4tirudans:ac{imu1licetiam amp;conteptum oPentans (uum.Confia tcx regiis gróó^ rum exercitibus bue Colu neep imnosaut plalterias neg fidicinas babuiffe:fed om, ni penitus adulatione ac fcurilitateomniçp petu!antia.carebat:cumiuuencs perdi. Icendis moribus Tenes vero iiCdem edocedisopere plurimu ac temporis ipertiret Quod fi quando relaxationis aliquid affcclaret^eam facetiis liberalibus ioriRp no turpibus inuiccm certantes aflequebantur quod vel maxime locorfi effe videt qd vero vtilitatis babeat buiufmodi iocadi genus in bis que de Lcurgo feripta furit enarrauimus. VerumÏter omnes rex ipfe ceteris erat preceptor egregius:mode ftam amp;nbsp;frugalem vitam ducensnibil fallus aut delitia^ baberté acvelcd optiirG exemplum viuendiquod fibiad res geredasadiumëti plurimu attulit $i quis erf alios ad reges acceffentmon tam diuitiaru amp;nbsp;luxus magnitudine obftupefeet:^ fiiperbiam atep infblentiam oderitiquibus faftidiofe atg afpere in cos qui fua opa indigent vti confueuernt. Qui vero Cleomene adibanticum tarnen rex dici Grrul 8lt; baberi vellet'non purpuram nd latichud non triebnioru ant fellazc ingentesap paratuscdlpiciebant nd littoiu aut ianitorum turba nd feribazp multitudinemqui diu multumgrogati vix tande per litterulas refpondere dignatur fed ipfc breui tunica annuas vitro fefe venietibus offeres aderat petentibus comiter benigneg refpondensifumaq ; humanitate amp;nbsp;loqui 8lt; audire parat?. Itaq irter populares bo minesvtruncp fors tuliffet humaniter be^igneq; verfatusicarus acceptuffr omnib erat^fblum hunc dignu qui ab Hercule natus cxiftimetur didlitantibus. Cenandi vero quottidianus apparatus vno dutaxat poGto triclinio erat.If^exiguus fane: Caconice parlimonie cdueniens.Quod fi feniores quofda aut hofpites couiuio adbi buifTetdecfti alii duo ftcrnebanturiac paulo lautius miniftri naeniam ftruebant^no aromatum dulcedine aut varioru fapo^genere conditis dapibusrfed tantu ut co' pia largior paulo 8 lt;vinu aliquanto {uauiuseffet. Na amicoru cuida aliquado fub iratuseftiquod bofpitcs cduiuio fufpiciens vinu nigrum dutaxat:8lt;panem dura tum igni appofuinetficut in Lacedemonu celebritatibus:quam fiditia nuncupat: fieri confueuit.Non enim oportere inquit erga hofpites tam exacute Laconicura morem Gruare:Cubiatis autem melis tripes Eneus cum Eneo cratere qui vino,ple nus erat inferri confueuit.Due preterea ex argeto Phiale Cotilas binas capietcs amp;nbsp;argentea pocula admodu parua:his quanta cui$libuiffet bibere licebat: nolenti autem nemo poculum porrigebat:Auriu vero oblecftatio nec aderat laneneq?ad' n odum expitebatur.fpfe enim fermone Gio potationes obledlare cdfiieuit nucab aliis quifpiam interrogans nuc aliquid ipfe narrans quod nec feria grauitate uaca ret:8lt;effet grata feftiuitate iocoq; non petulanti conditd.Largitiones aut quibo alii reges ad capiendos homines vti confueuerdt 'iniuftas penitus ac rege IdignaS arbitrabatur:ac fermone blando atg humanitate cdpledli homines preterea fide atg integritate ad fe am^dum eofde allicere: honeftiffimu amp;nbsp;maxime regi concni ensexiftimabat. Primi igitur Mantmenfes ipfumnoau venientem in Vrbemm troduxereiprefidiocp acbeoru deiecbo fefe at$ Vrbem illius arbitrio permiferunt: quibus ipfe remp.amp; reges reftituens eadem die Tegeam cftprofeamp;s:amp;pauiO' poft per achadiam iter faciens feras fichaie Vrbempuenit:eo propobto vt vel pa gnam cum acheis decertaret:vel aratfi pugnam detrectante quali victum fupera' tumep ex Achaia pelleret.Ërat aut Arati apud acbeos potetia maxima.Igitur po pulanter egreffusin campu Acbeis cu caftra in Dimis Eccatonueu pofrifiet ac' cedens tleomenes medium fe inter Dimas 8lt; hoftiu exercitu collocauit Inde auda cter Acbeos prouocans vt fecum cdgrederetur effecit: ipGfg fuperatis 8lt; in ruga verfis plurimos in pugna interfecittmultos etiam viuentes cepit. Poft hanc pug' nam motis ad fangum carris at$ide aebeord pulfo prebdio ciuitatem Elienfibus

ocr page 401

rehituit.Seigitnt aAbdis acheorum opibus eu GnguTis annis exercitam educere Aratuscanfueuiffet: tune miheia reeufabat. Excufationesquafda fane inuabdas petentibus at$ hortantibus acbeis pretedensiquod ipfiim non fatis bonefte face, re videbatur:qui in tempeftate^ubernaculu deteriori co cederet:8lt; tradita ßbi a nuibus neghgeret poteAatem Wlis auditis (Eleomenes miffis ad aebeos legatisni bil afperum aut {upbum poftulabat. Verum paulopoft alios {ubmittensvt fefe in e^us dederent poteftatélibiq? principatu concederet ciuitatis petebat. Aliud mbit eis allaturum effe promittens:nam amp;nbsp;captmos reddere amp;nbsp;ademptos agros redi, tuere fe velle dicebat.(tum ad ea confultanda indutias acbeipoftula(rent:8lt;Cleo nienem in Lernam ad colloquia vocarent:quod ibi totius gentis cocilium indixe tant. Accidit vt cum in itinere aquam bibiflet Cleomenes fanguinis fluxu repete comoto propemodu rufFocaretur:amp; vocis vfum penit?amitteret. Quapropter no biliores ex captiuis ad aebeos remittes 8lt; colloquio in aliud tempusdilatonpfe ad curandam vafitudinem Lacedemonem ingredus eft. (Creditur banc viri cunc1:atio nem extremam rebus gretie cernitie attuliffeiqueillius dueftu amp;nbsp;aufpicio preCen' tibus malis liberari 8lt; certe taacedonu fuperbiam atqp auaritiM euitare facile po, terat. Aratus enim Gue quod Cleomeni diffideret :fiue ggt; eius formidaret poteti' am:liuequod illiusluiderct felicitati:qua illum prêter fpem auctum ammaduer' tebiticum fibi etiam turpiffimu fore putaret:G diuturnam glorié 8lt;grecie prin, cipatum quem annos tres amp;nbsp;triginta tenuiffetifubito ab adolefcente^Gbi eripi pa' teretur.'principio aebeos quin fe Cleomeni coiungerent per uim probtbere conatus eft. Poft vbi parum id fuccedere animaduertit: qpaudatia Cleomenisacbei percul fi nequaq ; ab eo defcifcere auderentiprefertim cum nibil iniuftu petere videretur fi in antiquum viuendi morem Lacedemonii Peloponnefum redigere temptarent animum ad opus couertit cum omni greco bomine indignu tu fibi propter res do mi fori^p geftas turpiffimu minimecp coueniens. Id aut erat vt Antigonu in gre' ciam reuocaret:8lt; Macedonibus impleret Peloponnefum quos inde adolefcens ip fe pepulerat:Corinthi arce ex eorum manibus liberata cun$ regibus omnibus in, fenfuseffet:tum precipue Antigonum ipfu maledictis probrif$lacerare cofueue tat vt ex pius adhuc monumentis apparet quibus multa fele egiffe multa etia fuiG fe perpeffum pro atheniefium lalute teftatur: vt eorum ciuitate cuOodia Macedo num liberaret:quos tamen in patria fuam atep intra domefticos parietes tuncaf matosinducere properabatme $partanoru regem ab Hercule oriundu qui vetu, ftum patrie morem viuendi in vfum reuocans tan$diffolut a armonia moderabat amp;nbsp;ad fanctas modetaf^ Licurgi leges 8lt; vitam reducebat. Sicionum quocp rege inferibi pateretur. Cuncp Laconici victus ac vetitusasperitatem refugeret 8lt;id quod inter Cleomenis inflituta tan^duriffimum accufabatidiuitiaru 8lt; pauper, tatis adequatione diademati purpure$ Macedonice 8lt; imperious fatrapu luffis fefe at$ Achaiam omne fubdere non dubitabat:ac ne Cleomenis preceptis obtem peraretantigono facra facere coronatuf$peana decantare i cius bonorem qui apo ftematis morbo paulopot interitus eft poterat futinere.Verum bec non accufan' di arati gratia fcripfimus fuit enim uir alioquin grecia dignus 8lt; fumis virtutibo preditus fed ut humane nature imbecillitate miferantes explicaremus que nec eti am tantis ornata virtutibus 8lt; tam fancŒis moribus inftrucfta fructu inuidia caren tem efferre poteft.Interea cu argos ad conuentu per agendum acbei veni{Ient:eo dem$ Cleomenes e Tegea mouens propera'ret. M'gnaerat fpes omnium fore vt que agenda erant inter eos componeretur. Igitur Aratus couentionibus cum anti gono lam peractis veritus ne fi Cleomeni multitudine alloquendi poteftas fieret* aut viaurfuaGonibusin fuam fentetia traheret*aebeos a (tleomene petere copulit

ocr page 402

vt vel triginta obGdibus acceptis fotus ipfead colfoquendu ingrediatur duitatem vel ad Gmnafium quod Cilfarauiu appellant extra ciuitatem cum exercitu veni, ens colloquatur.His mandatis auditis Cleomenes magna fe iniuria abillis affici: querebatur quod oportuerat talia fibi flarim a principio mandari 'Non cu iam ad portas eorum effetipromifris fraudantes veniente expellere:epiftolam quog fup bac re ad acbeos mifit cuiusimaxima pars acculatione arati continebat. Multa eti am aratus e contra de Cleomene apud plebe conquedus omniu animos acondicoi busipacis alienauit.Miflo igitur precone Cleomenes repete beUuacbeis indixit: Exquo magna apud acbeos exorta eft reru pmutatioimulteg? ab eisduitates de/ fecereicu plebs agroru partitione amp;nbsp;debitoru miffione /peraretpmores muftis de caußs ara turn grauiter ferrent ndnullis etiam Obi propterea infenßsquod Mace clones in acbaiam traiecit, Primoq? aduetu pellente Acbcorum preßdio pullo oc/ cupauit.Inde inferiores amp;nbsp;Penteleios mouit caflra.At Acbei proditione Corin' th formidantes equites plurimos atg; vna eu bis externos milites quosargisba, bebant,fubtradlos* e ciuitate ad euftodiendu Corintbu mifereiipG vero p Nenica defcendétes ygos ducebant exercitum. At Cleomenes id quod accidit arbitrât? tmagna turbatu^em incuteretÆ Vrbem imperita multitudine refedlam.

« Theatrorum ludis affuetiimprouifo adoriretur. Noclu ciuitatis menibusad, ^ouitexercitum amp;nbsp;penes lo^m qUem ipG afpidem appellant: murorem partem q Theatro adjacet occupauit.Eft autem focus afper fane ac demus,quem cÜ occupa turn Argilii fenGffentnta omnes animo perculi funt:vt nemo ad reliquam ciuita tem tutanda adhibuerit mentem:fed prehdiu accipere atep oblides dare fefe para, tos elle nuntiant vrbem uero illius permittere poteftati Preterea Cocietatem cum Lacedemoniis imre veile:que res non param fane ad Cleomenis gloriam amp;nbsp;poten, tiam augendam profuit.Nur^ enim priores Laœdemonu reges earn Vrbem ca, Pere potuerunt'^in etiam Pirtbus imperato?/: omnium bellicohffimus habitus p Vim 1 arn ingre us tarnen capere non potuit: fed in ea occifus omne etia quam ea, eptus uerat potefta^m amiGt. Omnes igitur Cleomenis vehementiam .!1u'nem mirabantur.Cungp ridentes antea non luo ingenio fed Licurgi Za Pta imit^m amp;nbsp;debitorum dimiffionem amp;nbsp;diuifioné agrorum (parte e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;une 'Pfquot;™ apud Lacedemonios permutationis c«a

t^li fifefl [am fatebantur:quos ufqiadeo impotentes antea fuiffe conftabatmt vnde facpfrp d, ^quot;'cas a iquando ingreffi qui quaginta milia feruorum adduxerint vnde facete d^um Qnis cuiuCaam Lacedemonii refertur. Plurimi! Lacoica regi ^^r^qu°d fe tanta fe^ffet n^ultitudtne tune ^Wtempo ftitiiq vinpndfP 'r patriis tantigepibus moribufep reuocatis cum in antiquis ve quod Droceffpra ':.'erk ae fi adelet Licurgus confiderent:eo glorie fortitudinis ontes amp;nbsp;Cleoni Cgrccie principa tiim delinaret.Captis argis FU' rinthi vprrahah,u. '°r^ e Cleomeni tradidere. Forte per id temporis /{ratusto tis auedionihnc ^^u' am qui lacederronu partibus faucre dicebantur adbibi' tatem omnem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßiturde argoru captiuitate nuntio accepto cum clui'

bas in Curiam = nbsp;nbsp;e°meoneinamatam depellendis Acheis agitare fenfiffeticiui

tatis peruenit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Clanculum inter homines dilapfas ad portam ciui

omnes Corinthen^ a u lam antea equu confeendens Siuonem confugit:afferes vt alter alterum ad nbsp;nbsp;equ°sy^ad nec€„m fatigatos:cum ipOsiuicem decertaret

fe Corinthios aiebat.-^'t'anda defedliai^argos perueniret. At Cleomene accufaC trea Meeiftonum a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'um non cepiffen^fed permififfent abire incolume. Prei

ll^^lm^Td.^ne n^ffumfaffe dicebattyetcntem vt Corinthnar'

pre i°.tenebat;magna pecunia accepta fibi traderet*fenera nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

ocr page 403

âd ea retpondiffe id fibi eße confiictudinis Vf diuitiäs Fabere qu^ao'i^d^nJy, beri makt atep becarat? ipfe fcripta reliquit.Interea Cleomenes Treogen^P hnerii^atep Hermionibus ift amicitiam afcitis.Corinthum venietis arce „ lo$circumdedit:cum illam fibi acbcl tradere noluiffent. Arati vero amico tatores qui Corinthi erant in Vrbe permanere luffit. Omneabi i^iniur^ bibens amp;nbsp;domos fortunafqi omnes illis intadas relinquens rt,^^ qCT^e; linetifem cum bis mandatis ad aratum ^ifit vtfi ita (i ivi ej u..ty ara. Lacedemoniorum$prebdi o munitam (Eormtbi arcem cu °_ y cum reicdis to duplum quam arege Ptolomeo acceperat ftiped^mF^c^fe. His lt;^ coditionibus aratus repente filium ac preterea e n°bi i a, ^.enti antigono Co' obfidibus ad Antigonum mittit rfimul$acheis pCua e ^©tus Cleomenes in fefto tintbi arcem fefe daturos poUiceatur.Quibus rebus pe .p Res infuperq agmine Sitionium agrum ingreffus omni c^de belh P°^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X^P^q

Arati fuerit Corintheorum decreto fibi traditas dono^^^rfd focatanré opor ho magnis comis Geraniamingreffo non vnify. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gportunitatibus vtedo

, tuna vallo foffacp munire Cleomenes damp;creui• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nhalanee pugnare ftatuit

magis ipfosconterere Macedones cp aperto ^ Antigoni compulit-Necpcni pa His igitur artibus vtens in magnam anxieta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rapere licebat comeat? Cie

ratum antea frumentu exercitui {uppete.at n $ .onftu« oreffus Antigonusi Omene temper collatiseflris immines ^seg^^ng manibus dilabi fruftra t^p'

non mediocrem apparatum efllagit ^^ pergere amp;peraret:ftatui(re enim ar gonum venere: petetes ut omni ftu nbsp;nbsp;d.fedlionis^princeps Ariftotefes erat g fa,

giuos a Cleomene deficere:buius aute nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(cerati debitorum dimiffionc deo

eile multitudine concitarat: indignatamq nbsp;nbsp;nbsp;P mille amp;nbsp;quingétis militib) ara

tnenesnon mftuuiffet.lgttuYaCceptis^ant;^^^^^

tusfaEpidarum venttifed e^*^' expugnaread^ttus.lam^adcrat Sui nis Tue ciuibus preGdium quod in arcee nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pg nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vigilia cû effent Ceo'

onrtimaxanp cd acheora Copais aaxdm ferens:^c^ v^ilia cu e^,ais im niem nuntiata: iracu^ia percitus Megi quot;quot;^m^Pdeprecatus : Çuades vt illorum ^ratlsenim plura Cleomenem ^aOT^^^' UIe cluitate pelle fidei permitteret ciuitatem:qmn ffîE^voten^G^^^^fä lutensi,pe reyobbuerat.Hunc igitur cum f^bas md^Sfy,_,tnPns„„ fa, „ebusdif aduerfus antigonum conftitit rfimul Con t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tumultum détaxât ab homini

fidere faadës. Nihil enî aduerfi argis CT^fe-^^^^oX^cta m pugna occu^

ci • e*• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y ronftituti arcem tutari poterant Itacp frequenti

buiffet:vix qui in preGdio erant conftituti c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vovimsiei'

busnuntiis ad Cleomenem miffispropere afferre auxiliu rfdahfcV^i^ gg^ tur Cleomenes ne argis potiti boftes aditus Gbi mpatriam mt^c o. Ue^t.[0, । nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pune Laconicam regionem populati: Spartam defen on u nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diferf

rintbo exercitum adduces repente ciuitatem amiffit-Nam fu P

\fum ingreffus antigonus prefidiisillamfirmault.lpfeveroargosve^

N nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mciuitate ingreffus primos quipro muris in ftat,ne er^tlocod''.-

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nices qui circa Zpldcm erant demolitus pugnam cufautoribus acbeoiu quiitu.

ocr page 404

terant ronfe rat. Poft ^ec Icatis admotis interiora vrbistoca orrapawtcum figite riis (TretenGbus in prima acie conftitutis defenforesi propugnaculis cofflere ro permitteret. Pofl^ autem antigonum cu phalange e fublimi loco in planos cKpoS defcendente ce (pexit equitat u vero curfu effuf o ciuitatem petere aiaduertit diffi fusillam vitra iam tutari pofTe fuis omnibus ad fecouocatis incolumis abiitpenes muros ciuitatisiter faciens rung rebus maximis breui temporis (patio potitusef fet:quippe quiomnem fere Peloponcfum fubegerit breuiori etil tepore eade om/ nia amifit:mi!itu nanqi magna pars $ primu abeuntem deferuere ceteri no multo poft vrbes in quibus prefidn caufa locati er^t Antigono tradiderutitantisbeUian xietatibuspreflo: cu Tegee reliquiascopiaru colligens fubftrtÆt.'Iubipfo ferme crepufeufo nuntii ^Lacédémone venientes nihilo minore calamitatis nuci^ attule' . re:vnice fibi dcledam vxore interiifle: quam u'^adeo amauiffe conftat:ut in me, dio viamp;oriaru curfu pleruq; ab exerci tu difcedens/Spartam adcam vifcnda redi re confueueritinam cu agidiscuius antea vxor fueratveneratione:tu virtu tibap priis quibus erat ornata fuprag dici poteft illam amabat quK^ igitur magno dolo re pcrculfus vt par eftadolefcente preftantiffima pulcerrimag ; vxore priuatd:no tamen merore fuccubuitmec perturbationi ratione at$animi fubdiditmagnitu' dinemfed vocem atq? habitum eunde feruansique agedaopus effent ducibuSpar, tituscum tbegeatibusquod optirru fore cenfebat pro illorum falute confuluiflet lacedemone regreffus efl. Ibi poftep cum matre amp;nbsp;filns defunde vxoris cafu con queftus eff:ad publicas curas animum eduertit. |ntcr bec Egipti rex PtolomeuS nuntiis litterif^ ad Cleomene miffisiauxilia aduerlus Antigonu vitro pollicebat li matrem libi ac liberos pro oblidibus nuttere vehet. Eam re diutius Cleomenes matri aperire ob uerecundiSdiftulit.fepiufq? prodede rei caufaad illi accedes cu in eius conlpecredveniffetfiletium tenebatnta ut mater bocanimaduertesabami cis eius quidna bec rei edet fcafcitareturrtu ipf u bono animoeffe iubens bortareë audadertquicqd voluÆt ab eapetere. Hisigitur hortationibus tandem motus 'Cleomenesa uda tia fupta rem omne patefecit . turn fubrides mater hoedne mqt erat mi natequodtocies dicere aggreßus formidabas:at qui magis decuittypri' ,mo nambus corpufculu bocimpoOtu quocunqp libuiffet mittereiprefertim fi quid ex ea re vtili tatis fparte prouentu^ arbitrarerisinec catena ëxpèdandu quoad fe' nio c6feau ta befeeret. turdi igiturferoanimo profedionc compro bates pedib in tenarumirc ibi piiufqua naue contenderet Cratiliclra Cleomene ßfumin Nep tunni tempi ' addudlu complexa fepius atep exofculata vbi pietate comotumafod ,uertit:Age inquitLacedemonioz/: rex caue ne quis e templo digreOos lacnmltes aut indign' aliquid Sparta facientes nos afaduertat.Hoc enim dutaxat preftare nos poffumusin ceteris vero ea fortuna ^demon dedent fcqtur. His di^is facie ad nauim conuerla paruu Cleomenis filium manu trabes cofcendit:gubernatore$ lubito curfu dirigere mffit. Potqua iegiptu venies Ptolomeu ab atigono legatos fulcipere ac fecu de coditionibo fiendis agitare coperit. Cleomene vero nfciantib, quibulda audiuit: noluiffe vocatibus ad pace acbeisaflentiri quod matris caufa m iuffu Ptofomei bellu finire no auderet feribés ad eum iuffit ne que Sparta d^gna cf fent queqp in re luam eluceret facere cucularetur ne ue ob vnius anicule at$Ifan tis vni? caufa tatopere Ptoforreu formidaret. Inter bec dtigon^ Tegea occupata Mantine^ ifup at$ (Drehomeni' diripuerat ita ftra laconicos fines coartat? efeo'

•menes ferms ommba g minas gngatticascotuliffent libertate (Ppofuit amp;nbsp;per buc modu qngetis taletis coactis homin' duo milia ritu macedonico armauitqs atigo ni argiralpidis opponet ide ad op? maxim ,pfccdo atq^ oibo fexpe^atti itedit aim.

ocr page 405

R/!ëgaîipoïis erat duitas que tubi'o Spartea minor aut virib inferior nuffiuÉiffi peno fubdita i libertate degebat:babebat autem ab Antigonoatq, aeneis auxilii! per id temporis mifla cum CubCftens in Pleuris antigonus maxime vt abaebeis ua caretur optabat. Quod tandem adnitëtibuSprecipue Megalipolitanis eftaffecu tus.Hanc igitur diripere Cleomenes ftatuens eu nibil celeritate vtilius foreitel !igeret-milites quin$dierfi codta cibaria deferre iubet:ac tocius exercitus robut mSelaGam ducens tan$ fines Argolicos inuafurus repente in Megalipolitanu a,„ grum traiecit cuncp apud IRetbeum poGtis cadris milites cibum capere iul^et co nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rf^

per Heliconem ducens ciuitati admouit exercitumcun$ baud proffl aber fet Pantbeam cum duabus Lacedemonum corbortibuS premittens turrim quam defenforibus vacuam effe intellexerat ocCupare iubet.Ipfe vero Cum cetegistopiis taptim fubfequebaturlt;Verum Pantbeas non modo premoftraturQß ÇeÆene la cum fed magnam quoqp muroru partem defectam coperiënsqrfcpnçp floterat loca preßdiis firmans magnam muroru partem deiecit. Cuftodes àarçqgotcun, obui os habuit interfecit:interim aduenies cum copiis Cleomenesantea qiWciues fen, tirent mlites intra ciuitatem deduxerat ita vix tande vulgata inter CTues calami' te nonnulli return {aarumquicquid in manus venerat afportantes fugiebant Qui, dam vero Gimptis armis ad propellendos boftes ferebantur: Verum id fruftra fe, pius experti fut.fugientibus autem Cleomenes vim ullam afferri probibuitJtacy vix mille in pugna cecidcrc. Ceteri vero cum coniugibus ac liberis Meflana pro fedi fuamp;altauot etii ex bis q arma fupferant Glute (petrata viui in boftiu manus deuenere:fed bii pauci admodd fuerelinter quos precipui Lifandrides amp;nbsp;Tbeari des viri cum generis nobilitate tum opibus atep potentia in ciuitatc principes ha' bitileoscum milites qui ceperant agnouiffent fubito ad Cleqrrene perduxere.igi tur LtOndrides procul adhuc Cleomene conspicatus:magna ipfum voce copellans in minibus tuis politum eft inquit Lacedemonu rex facinusomni u que vnqu a gef feris preclariffimum acprecipue rege dignum perpetrare:vnde etia laude ab om, nibusmaximamcotequeris Intelligens autemeius mete Cleomenes quidnaboc e tei Lilandrides inquitran me ciuitatem vobis reddere cenfes oportere.'Sane in, quit id ipfum tibi cenleo faciendum: nec talem tan^ preclaram ciuitaré euertenda Verum bis implenda viris qui focii tibi fideles at$amici ppetuo Gnt futuri:quod tibi procul dubio cueniet:fi iVlcgalipolitanis patriam redituens eius populi falua tor merito nuncupaberis. Poft huius verba Cleomenes cu aliquantula tacitus per ftetiffettyerarduum eft inquit huic rei cdfidere.Ted vincat malo femper apud me glorie quam vtilitatis cupiditas. Poft bec uiros quos antea diximus amp;nbsp;cu bis vnamp; preconem faum MeOanam dimiGtiqui Megalipolitanistinibus nuticnt:patriam bis conditionibus ab fe reftitui vtab acbeis diffidentes fbciiatqamici Lacedciro niorum efTe pergant.'Histam benigne tanq? humaniter a Cleomene coceffis Me, galipolitanos vti Philopomenes non permißt eos ab acheis defcifcere prohibens SC in Cleomenem calumnias ladiitas: Aiebat enim ipfu non quo ciuitatem reftituere vellettalia polliceri.veru ut omnes ciues captiuos habere poffit.Hecapud vulgus radlans PhilopomenesLfandrida8C Thearide Meffana excellere mfnt. Hic rhi lopomcnes inter acheos facile princeps maxima apudomnes grecos gloriam adep tuseft: vt feorfum de illo fenhentes docuimus. Ea poftqi Cleomcnifunt nuntiata: cum eatenusciuitatem abomni clade feruaffet incolume vt nc minima quidem a quo$diripi paffiiseOetitunc ira exafperatus fortunasomnes militibus diripien' das conceffit: ftatuas vero amp;nbsp;piceas rabulas quibus ea ciuitas abundabat.Lacede monem portariluffit.Vrbem vero locis pluribus ac maxima queep edificia fubuer ut quedam etiam iniero igne cremauic. Inde propere Lacedemonem reuerfus eft

ocr page 406

veritus ne per eiusabsentiam antigonns acbeicp Laconicam intiaderentuerum i'fi tubi! taie aggreffi fut quod habendo concilio fuerant occupati in eo cum aratus de fumma rerum didurus pulpitum confcendiOet clamide circa faciem obuoluta diu tacitus atqp immobilis conftitit admirantibus cuneis at$vt loqueretur hortanti bus Megalipobs inquit a (Cleomene deiec^la corruit.His auditis repente concio fo luta eft omnibus tum fadl imagnitudinem tum celeritate admirantibus. Verum a tigonus G qua poffet ratione tante cladi auxilium ferre cuoiens militibusvt ad fe conuenirentimperauit qui cum tardius ex Hibernis acceffiffent ijlis i agro vbi co/ ftiterant manere luffisnpfe non multos fecu milites ducens $rgos profeduseft. (Quapropter alteru Cleomenes ceptu de quo paulopoft dicere aggrediemuriqui' dam temere atep incaute fufeeptu arbitrantur Verum id Polibius magno confrio fum macp prudentia geftu fuiffe teftatur. Ißlam cu Macedones per ciuitates in Hi bernis diiperfos animaduerteret Antigonu vero argis cum amicis dutaxatamp;rret cenariis militibus admodum paucis hibern^tem in argiuoru agrosimpetum fecit ea confilio vt vel permotu verecundia Antigonum ad pugnadum eliceret:veli ca pum prodire non aufumdnimicoru quos argis habebat calumniis obnoxium face' ret.(Quod fane haud aliter quam fperauerat acciditmam cû argiuo¥ agri late va, ftarentur.'cundlaip rapinis aut incendio perirent:argiui concurßi ad edes antigonl fadorfumis clamoribus pofcebantivt uel ipre ad pugnam tutandof$ agros prodi' ret:vel G timore prohiberetur faite melioribus principatu concederet. Veru anti' ^onus vt peritum imperatore decet nd temere periclitari nec fuam fjcioruqi falu' tem fortune cafibus credere volens:quan^ multis probris contume1iif$laceOitus tamen immobilis in fententia perftitit:ita Cleomenes vf^ ad ciuitatis muros du' do exercitu verbis quocp grauioribus in bofles iGiltans eodemquo venerat itme, re retrocedit:nec multopofb cum antigond Tegea profectum comperidetivt mde Laconicum agrum adoriretur ipfe diuerfis itineribus a leua exercitu ducens:ite rum argis improuifus apparuit:atq; omnia late populatus frumetaque i^ ad ma' turitatem vergebatomnia vaftauit:non falcibus aut gladiis ea metens fed ingen' tibus lignis i framee forma fabricatis milites in itinere quaG ludetes vniuerfa ftu menta conterebant.Cun$ ad CimnaGu quod Cillaraniu dicitur perueniffentiml fites ignero tedis iniicere volentes a Clcorrere fiint phibiti 'vt facile appareat ip fum non fua fponte fed iracundia exafperatum ea que crudelius apud Megalipo/ lim geflerat perpetrate. Poft hec vbi Antigonum argos redemte falt? omnes col' lefc^ preGdlis occupate cognouit:vt illum difcetu prohiberet quaG id nibilad fe pertineret contemnere Gmulans mito precone claues Hirei ad fe mitti poftulabat vt facris deo peradis abire potet:atep ita verbis hoftes deludens cum rem diuina ante fores templi peregitet in Fliunta exercitum duxitatep inde preGdio deie^o (Drehomeniu defcendit:non modo a ciuibus flus veru etiam ab hoftibus magni co

filii atçF animi vir 8 lt;maximis rebus dignus judicatus.(Duippe qui vnius dutaxat ciuitatis opibus fretus contra Macedonii opes contracp PeloponneGos omnes bel' lum ita gereret:vtnon folii belli cladibus intadlos Gios fines feruaret.fed vitra bo ftiles agros populatus ciuitates etiam validiffimas caperet quod profecto medio' cris 8lt; animi amp;nbsp;virtutis ete conftat fed qui primus pecunias rerum agendaru ner uos ete dixit:precipue ad res bellicas refpicies ea dixiffe videtur. Nam amp;nbsp;Dema des lubentibus atbeniefibus dedudas triremes nautis militibufip complere rfum pecunias nullas haberent omnino pecuniis primum inquit Demades opus eflFfr tur etiam veterem illum arcbidamum PeloponneGaci belli principio conferenda tributa inter foetos partiri luffum conftituere dixiffe perhibent' At enim beim no menfurato at^ ad ordinem mftituto vefcitur cibo:Sicut igitur bene exercitato ad

ocr page 407

laböris toferatiam corpore athlete procedere tempore quan$ egregie arte inflru, dos atcp ad numerum fe mouentes aduerfariosvelipfo podere grauatos (uperant pari ratione antigonus multas diuerGs ex locis vires colligens bellu facile tolera, batata vt demum fuccumbere Cleomenem neceffe fuerit:cui uix tantu aderat fa cultatum vt cddudis militibus ftipendium:ciuibus aut vidu {uppeditare pofTet cum alioquin domi profperius Cleomeni $ antigono res fuccederet: Barbaris per abfentiam regis occafione inuenta:Macedonia inuadentibus.lllioru enim qui Ma cedonie fupereminent nd paru? exercitus Macedonia populabudusitrauerat quo rum aduentu perterriti Macedones antigonû ex Peloponnefo reuocare cogebant: quod G bec pauloante pugna antigono nûtiata fuiffent:repete acbeos valere fines in Macedoniam difceffiflet:fed que maxime rerû Humana^ dominât fortuna bre' ui admodum (patio temporis quas vires habeat:quantucumc p in rebus poffet ode dit.Na$poft edmiffami Selafia pugnam:cfi amp;nbsp;potetiam 8lt; ciuitaté Cleomenes amiGnet:fubito nuntii ex Macedonia fupernencre:qui antigonû in patria reuoca, bantiqae res miferabiliore etiam (Cleomenis effecit calamitate:nam fi biduo du, taxat pugnam tergiuerfando diftuliflet:nihil omnino pugnare opus Fuerat:fed ab euntibus Macedonibus qualemcuqp libuidetpace cum acheis facere potuiffet.Ve rum ipfe ut antea diximus ob pecuniarum inopia fpem omne in armis babes coa' duseftvt Polibius referticu viginti dutaxat milibusarmatoru aduerfus triginta milia boftium decertare:qua in pugna nullis ipfe periculis parcesiimperatoru fefe cud:is admirabilem preftitit: ciuibus quocp operam (ua egregie nauantibus: quin etiam condudos milites pro armo2 pqualitate cdtra grauem pbalagis armaturam non fegniter aut abiete pugnafle cdftat. Filarcus aute proditionemquolt;p buic pu gne interceffiffe tcftatur:que maxime Cleomenis opes fregit. Nam Antigon? 11 linos 8lt; Acarnanes clanculû ex acie lubdudos cornu: cui frater Cleomenis J^ucli' des preerat ex aduerfo circumuenirc iubet:verum Cleomenes ex fpecula quadam antigoni exercitum diligentius intuens cd Uliriozp atq; acarnanum arma nuf^ cd' fpicerct:veritus vt res cos ab antigono in inOdias miflos pamotele ad fe vocatum iubet vt clanculum amp;nbsp;ipfe ex aciedifcedens omnia circuquaqua loca preferti vero a tergo fpeculetur:is iam antea ab antigono pécunia corruptus cum mandata ne, gligenter executuseffet,recfte fe habere cudla ad Cleomene refert.Ipfe igitur his tantum qui ex aduerfo in acie ftabant profligandis intentuscu Sparciatum globo in Macedonum phalange inuebiturireferetibus pede acriter inftans:quos fugicn tes cum ftadia pene quing infecutus effet:Èuclidé in altero cornu vt diximus pu gnantem ab infidentibus circuuentum aiaduertitiatq ; ad eum conuerfus cede in' quit.'ccde cariffime frater Spartiatum pueris mulieribufcp perpetuo celebrande: lamcp omnibus qui pro Euclida pugnabantinteremptis.'cu vitores bodes aduer xfus Cleomenem ruerent aiaduertens:milites fuos timore turbatos nuf^confiftc

re audere:fuga Gbi falutem querere coadus.Fertur in ea pugna magnum condu, dorum militum numeru cecidiffe: Sparciatas autd dutentos dutaxat faperfuifTe cedi cum ad fex milia in acie conditident. Poft cam pugnam cu fe in urbem recipe ret Cleomenesobuiam faAos ciues admonebat:vt antigonû in ciuitate fufciperct fevero quod optime fparte futurum arbitraretur aut viuendo aut moriedo faeftu rum ede dictitabat:Cung mulieres bis qui fecû e pugna confugerat obuia fadas arma eximere atq ad reficiédu corpus potum prebere cofpiceret ipfe quoqdomü fuam ingreffus eft Cunq ad eum puella quam Megalipoli duda poft vxoris mor tem apud fe habuerat accurriffet velletqi labore fatigatû reficcre:ipfe neq fitiens quot;nbsp;bibere neep fcffus arma deponere voluit v erû vt erat Torace indutus altera manu columnam ex traCuerfo coplexus illiq innites facie fupra cubitü depofita paruper

ocr page 408

corpore quieoit mente aut^r ua,aconßfia difcanfod! plurima fecum affleant tandem couocatis amicism GtheG defenditatq; inde naties lam pride adhsra fas paratas vna omnesconfcendetes aberut.Inter bec ant,gonus Spartam inuc, ^SCTuitatem occupamt,acciues bumamter benigne^ aHoquitur nVbifeisde pri ltina digmtate minuens:lt;%ormie fnraria cotamp/f7rftrh%k.J clquot; ftr amp;nbsp;inaitutis Vriconceffit. Gnq,di,s facra fe^Æ^^^^o r^^eis^obibes Ijib fuis te difeeffifquod iam ndtios accepitfet lUacedonT/paX^Ï''% ^r ftariilamqiedaduerra deprebenderatvalitiX^ue Ïd

rçrmixtam trabere videbatur,non minus tamen ob boedomefl''quot; ''',':''^^: vlcife properauitidonec maxima potitus Victoria amp;nbsp;Ra*]., nbsp;nbsp;nbsp;«asdades dlata

terfedtovtgenero rum regemdecebat efaœ^n^^.W'^'' in media pugna cd chmore petrus rupißetiexpiraffe tradit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;%c°S

tloriam fetitia elatum cum ingenti voce exchmaffet (hi., Quidam vero poft vi^ pen tina febre correptum icum difruptis vemsfangum ^XPulcbrumgdie re. tum mteriffe. 4tcp hec de antigono dixiffe fuffic^iat h^nda^^s flueret fuffoca, drfcedens atqimfald alteram preterueaus E^ia hx^fr^teomenes atberis ^e reatuiffet.aiyicorum quidam Tiricio; nomine ^ré i^ß^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P^,'

. dens tum m pencubsobeundis celfo atœ muiamp; aX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rebus agendispra'

ruarGvirtutumofrntator.Is igitur fe^to aduoc::fi fr%quot;umpauloiaaantior amp;nbsp;bisaUocu tus eft. Pulcerrima fare o rex incuit in n”™ Cleomenem buiuCmodi ver wusiquan$plurimi nosiadlantes audierint nun^^quot;quot; moriedi occafionem amffi, tum regem antigonus fuperaret:nunc igitur alt^f^rT?' mGmortuum Sparaa' Go. fuperion quidem amp;nbsp;gloria amp;nbsp;virtute fecunda '°-^s moriendi prebeturocca gientes quodm manibus adeft vtlonpp nnCfr^ nbsp;nbsp;fluona emm quefo nauigamusfu

nontftabHercule oriundos P^ipp gamp;r^a p^^^^^

fcdlo nauigationi parcere potuim?:fn antigoni n^^^f.^^r^^uj feruiredongc pro lomeo tanto preftantioré effe Dutandum ^. nbsp;nbsp;nbsp;n^s normet dedentesque PtO'

^credunt,qtaG eos qu^^Parmfs ^^^^^^^^

Car eum qui nospidt doming volumufnobis imn. ^is dominari indignu ducimÿ ci po{rint:amp; quod antigoni fugiamus amp;nbsp;nunA (^nerefvt duo nobis merito obi' an forte matris tue caufa in Epiptu eundi^m —~r entari Prolomeo inducam? aim} ^ilum;cu inter Ptolomei mulieres oftendit nbsp;nbsp;nbsp;'bimus iacundû ilh futura fpeda/

Cur non potius dum noft rorum enfiG domina quot;nbsp;'xrege fetuum amp;nbsp;exulé fadlum./ quimus calamitates vt interi nu^rr^^ ad^ patrii intaktes t^tas lin, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

• occubuere:an potius in Egipto fedebimus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;™^elafia pro Sparta pugnantes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ

tigonusprefecerit:talia dicenti tiritioni in .^^o^ames que Sparte Sitrapa an, / ferut.hter humana omnia faciilin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''^odumrefpendiffe (tlcomeneni/

'tem profequens fortis effe nonnullis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'mnibnaxin ein promptu elimor/

tu.laudas.fuga Gtiquam cum nuper ex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;revera turpior hec qua/

ores nobis fe boftibus dedidere:cum anpquot;^ 1^° fugimus. DUam multi fepe meli/ viquadam compuli id agere c^erenfo/m.*quot; fortunam inddÆntiaut aha nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

miniam Cupra modum formidat :Is a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;labores aut erumnas aut igno/

PortetenimCponte conCcitam mortem • fiperari fe non animaduertit. 0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

damefle. Turpe eft enim fibi foli viu.ro 'quot;^am negotiorum fed aebonem quf,/ tans properans prefentes calamitates effi, ™°*'^d pu°d tu profecto nos cohor'/ neftum aut Vtife fequaturiego ante amp;t ^ereicum tamen hanc mortemnfbilhoi patria adhuc Cperare licet non NrnqueraZ^!™ f^ul oportere arbitrer ea que de nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

hme quadocun$ libuerit mori poterimnl^Ajeroom, Ipe de/htuti erimus faal'/ i^mccpnlpedlu Cleomenis drfcedcre poti^fr cf fn'bi!^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vbipn /

ocr page 409

At Cleomenes abacriaba divendens Libre appbemtamp;regiis Famafis comitatas.' afexandriam profestus eft ibi cum primo in confpedbum regis venit communi at' fflerga ceteros coh^ieta bumamtate eXceptus eÄ. Poft vbi virtutis fucmditia amp;gt;nbsp;ferens maximi conGhi vir effe apparuit amp;nbsp;in quottidiano termone Laconica intequot; Rritatem gratie cuidam liberali permixtam feruans ingenuitatem^ baud quan$ mperba neerurfus propter fortune mutatione abiecŒo ammo aut nimis bumil i cd ipedus a rege Idgety melior bis qui ad uoluptatemat$aflentatione omnia loque, ^ntur indicatus eftltaçp vehementer puduit regem quod talem viru auxilio de, ftitutum Opprimi ab boftibus paffus effet quodqi antigonö tanta gloria tantag? po tèntia augeri prebuiffet occaGonëullum ita$maiori bonorearç humanitate com pfeamp;nsipoüicitus eft virord pecuniarumq? auxilia datnzp: vt cum bis in Creciam veniensamiffumregnu recuperare poffit.Tunc vero talentorum viginti quatuor ftipendtum Gngulis annis dari conftituitiquibusGbi amicit^ fuptus abunde pote' rat fuppeditare:verum Cleomenes magni eius pecunie partem in bis qui ex Gre cia profagi in Egiptu veniebant adiuuandis cddimebit amp;nbsp;fenior quidé Ptolome us ante^ Cleomeni promina perfolueret?vita Fundus eft amp;nbsp;poft eras obitum re, ^a1 multam laftiuia luxumcpprolapfa nimiamcp in mulieres conuiuiaqi intëperan tiam folitusquocp erga Cleomenem cultus deffitui ceptus eft.lpfe enim rex muli etum vmiqp cupiditateu($adeo corruptus tenebatur:vt cum maxime fobrius amp;nbsp;feriis rebus peragendis intentuseilet iter precipua opera poneret bacchanalia ce lebrare ac manu timpanum gëftitem amicos in regii ad ea peragenda conuocare: Summis autem regni rebus adminiftrandis preer^t Agatboclia regis amafia.eiuf' $ mater preterea Inathus regiaru Pelicum gubernator:Attame cu primo regna accepit Cleomene indigere vifus eff. timens enim fratre natu maiorem Ptolome, usquod per matrem pTurimu apud milites poffe videbatur:eius interficiendi con filiam iniitat$interconfultores intimos Cleomene adhibuit,qai (blus ceteris con filium regis probantibusobuia ire ac tantu facinus prohibere aufus eftiafTeres re gem potius oportere pro falute rerum fuard nouos fi fieri poteH fatres compara' re quam eos quos habeat interficere. Inter amicos regis qui plurimum audorita' te poffet SoGuiuserat Is cum aliquando regi diceret no tuto fe poffe mercenariis militibus credereiquoad frater ille maior in uita fuperfitiadfiftens Cleomenes ni, quod huius rei caufa timeatis inquit nihil enim fuper tria milia funt clientG ^$bofpitum in Pelopbnnefb qui omnes G modoadnuero prefto cum armis aderut Hec oratioturn quidem diomeni beninolentie fidem amp;nbsp;potëtie comprobationem apud regios homines prebuit. Pofteriori vero tempore cu Ptolomei mollicies idi esaugefeerentitimor quo$fmul augeri cepit quod in talibusteba accidere opor tttivbienim fuma rerum omnium negligetia aboriturnhi timorem quoq; 8lt; in ma -xmiaëtiâm fecuritate diffidentiam aboriri necefle eft.Hec igitur formidabile cui toribus aufe regie Cleomene reddidit:quem tantu clientibus atq? hofpitibo pofle intellexerant.Itaqi pleriqi audiebantgnerentes non redle fatis leoni hunc inter pe ciides verfari:quod veriffime didum indicabit fi quis domus regie mores intuear Itaqnaues amp;nbsp;exercitum petenti concedere Ptolorreus noluit,Cun$obiffeanti' gonum Cfeomenes audiflet acheos aute Etholico bello iplicitos teneri exiftimls: rerum conditionem ipfum expofeere domGep reuocare dum tanta rerum varietate omnis agitaretur Peloponnesus a rege petere inftituitivt fbli cum amicis abiré li', ceret quod etiam impetrare nequa^ potuittcum regis alloquedi poteras no effet q^!!affiduo inter mulieres choreis amp;nbsp;cantibus intentus vita duceret. SoGui, aut qui fume rerum preerat varia fecu agitas arbitrabatur Cleomene citra volutarem fàmiHic detentumintradabJem metuldumgi foreidimiffum vero nihilominus

ocr page 410

timendum quod effet vir audax amp;nbsp;magnisrebus gerendis idoneus'regie pre tereà domus; imbecillitate morboffy optime nofeetmeçp enim munera illiusanimûffexe rant fed vcluti facer taurus qua$ abunde intra parietes nutritus in fumis delitiis babeatur'magis tame confuetam vita exoptati currendi faltandicpdeßderio te' netur 8lt; facerdotum actredlatione non Facile (ubRinesnpGs etiam (e fe terribilem preftat.Eode modo delicie mollitiefg regie baud quan^ Cleomeni placebat. Sed utdeaebile feribit Homerus tabefeebat aritro i otio permanes amp;nbsp;tumultu clamo rernep bellum exoptat.Inter bcc Nicagoras Meffenius Alexandria appulit.'vir gÇ dem Cleomeni mfenfus verum illi amicum effe fimulans.lscum agrü pnlcerrimu iampridem Cleomeni vendidiffetipreciu nung acceperat quod Cleomenes in bel Ü (uptibus omnem pecunia abfupferat.Huic igitur nauem egrcdienti Cleomene; cum forte iuxta portum deambularet occurrit 8Cfalute data atq? accepta que na illum caufa in Egiptum adduxiflet interrogauit:cu ille pulcerrimos equos amp;nbsp;bcl lo maxirre idoneos aduexiOe refponderet ^bridés Cleomenes mallem inquit Mi mos amp;nbsp;Cmedos attuliOeSibecenim maxime nunc regem delevant'quo audito n (ii comotus Nicagorasabeo difceffit;nec multo poft rurfus Cleomene couenienS nunc inquit cum omni mofeftia vaces:debitum mibi foluere decens eft nili forte ni mia tributorum penfione grauaris. Tum Cleomenes atqui nibil omnino mibi fup eft inquiteorum que dediti. His verbis comotus Alicagoras Cleomenis in regem diaum ad $oGui u detulit:quod ille iocunde fe accipere limulas iam tuin Cfeome' ri inGdias machinari cogitauit :verum maiori occatione rege aduerfus Cleomenei citare volens Nicagore perfuaOt vt difcedens epiftolam aduerfus Cleomene feri, ptam relinqueretquod ftatuiffet exercitu mambufq; a rege acceptis Cirent orcu pare.Hac perfcripta epiftola Nicagoras nauigauit.At $oGuius poft dies quatuor quali nuperrime acceptamepiftolam ad Ptolomeum deferens:verbis quam maxi me potuit adolefccntis animu in Cleomenem concitauit.Inde comuniconfenluft a/ tueruntin magna quadam domo Cleomeni includere :vbi in ceteris fuo more vi'^ nendi licentia perfruens exitu tantii prohiberetur Erat hoc fane Cleomeni pernio leftum fed futuri mali timor ipfum magis angebat. Eratinter amicos regios qui darn Criferini filius Prolomeus nomine plurimu amicitia apud rege potens:is an tea libentercongreffu colloquiocnCleomenis vtens.magnam fecum ob diuturnam confuetudinem familiaritatem contraxerat Is igitur a Cleomene accerfitusad coi foquium venit:fufpitionem eius quoad poterat verbis extenuans:amp; regis accuCati onem proferens. Inde poft longum fermonem difcedens Ptolomeus no animaduer tit Cleomenem inter amicos vf^ad ranua domus fe profequetem Quapropter cu ftodes grauiter obiurgans arguebat quod tam vaftam beluam tangi cuftodiri dif ficifem adeo negligenter obferuarent.Ea verba cumaudiffet Cleomenes'priuf^ Ptolomeus animaduerteret retrocedes omnia ficut adia fuerant ad focios retulit. Cundli igitur omni qu^ an tea habuerat fpe deftituti atq; ad iracundiam concitati: quonam pacfto Ptolomej ihiurias vlcifcerentur confultabat: vtq? morté rebus ge' ftis 8lt;Sparta dignam obireutinec expedlarét quoad velud pingueface vidlime apud aras maCaretur necp enim tollerandti videbatur Cleomenem q oblatas ab an tigoni forti amp;nbsp;beUicoro viro coditiones repudiafTetitucotiofum mitrati regis cef fationem ab aliis muneribusexpeCaretquoad fcilicet timpani deponere amp;nbsp;finire; Tbiafüm eos iubeatiquos ad fe interficiendum mittere velit. Poftqi igitur cornu lt;nbsp;ni conlilio talia fibi agenda ftatuerunticum forte Canopum fecefTifTet Ptolomeusi primo quo paCo e cuftodia euaderent conGlium inierunt. Erat apud Egiptios re' ges confuctudoivtqui interficiendi caufa in cuftodia tenebantur ipridie quam in terficerenturcena 8^ munrfcula gueda ex regis aula n^ffa acciperent, Ea munera

ocr page 411

Cfeomeriis amici cTanenIum magnitudine amp;nbsp;fyfendore audamtuTerut carceris ch ftodibus deceptisqui illa a rege miffa arbitrabatur Æorum munerum magna par tem (Cleomenes corona luper importa cuftodibus donauit 8lt; ip(e cumamicis accu bens (pedantibusillis epulatus eft. Fertur autem citius aliquatulo qutftatuerat negotium fufccpiffe quod familiare quenda huius rei confciu cu muliere qua ama bat extra carcerem tunc effe cognouit. Veritus igitur ne per ipfum res patefieret Cum iam meridies aduenifTet amp;cuftodes vino grauatos capere fomnum aduerte ret induttis tunicam clamide vero circa finiftram obuoluta vnacu amicis eode mo, do intrudis e carcere exifiuit. Erant autem omnes numero trédeci inter quos Ip' pitas cum effet altero pede' claudus. Primo quidem impetu vna cum reliquis car cere egreffiis eft. Pofl^ vero fui caufa fbeios tardius progredietes agnouitnuffit Vt fe pri? Fterficientes abirentmeep eni equiï effe täte rei agende occafioné ob vni ns inutilis viri falute amitti:forte ciuis quida ante carccris fores equo vehebatur buieequo Cleomenis fbcii Ippitam priore equite deiedó impofuere :Inde per ui, cos plateafqidifcurrentes ciuium multitudine ad libertatem vocabant:quibo tan' turn dumtaxat roboris inerat vt (Cleomenis virtute atq; audatiam admirâtes lau darent.(equi vero aut auxilium ferre nemo auderet .(Cum igitur Cbriferini Ptolo freum e regia forte veniente offendiffentdn eu fado impetu tres Cleomenis focii obtruncantJnde alterum Ptolomeu quicuftodiende ciuitati Frefcduserat:cur, ru aduerfus eos veniente diffipatis comitibus amp;i fugam verfus detradu e curru interGeiunt. Poft bec ad arcem ciuitatis itèr diriguticarcere qui prope erat refrt gere meditati:vt eorum qui illic detinebantur ad rem peragendam vteretur:red cultodescarceris tumultu audito fores antequa eo perueniret claufhs munieranti ita vt id quoqi ceptum irritu caderet.Tunc incertus confilii ([leomenesbuc illuC errabundus ciuitatem peruadebat:amp; nemine ad ferendu auxilium procedeteifed ob timorem abeius confreau fugientibus cuneisnibil miru eft inquit fi talibo vi' tisqui libertatem negligunt:mulieres etiam dominatur Inde ad amicos couerfus bortabatur:vt rebus antea geffis dignâ mortem oppetere vellent. Et primuscui dem EHippitasab adolefcente quodam cu id ab eo petiffet vulnerat? interiit .Poft hinc aliorum quifcp prompto atcpitrepido animofe ipfum iugulauit:prêter vnG Pantheum qui primus in occupanda Megalipoli muru confcenderat:hunc forma corporis mfignem amp;nbsp;cofiSo ac robore preftante vehementer amauerat Cleomenes amp;nbsp;tuc ei preceperat vt no antea libi ipfiman? afferret:^ fe ac ceteros omnes mor tuos confpexiflet.Omnibus igitur ia proftratis accedes Pentheus fingulor« cor pora pugione perfodiens Icrutabatür'ne quis forte viuens eum lateret. Pcftq? ue ro ceteris tcntatis folus intemptatus teftabat Cleomenes:ad eum quolt;^accedens pcdibus planta pugione percufrit.Cun$illum ad facie icftum vertice confpiceret propius accedens atq; exofculacus iuxta cofedit. Poft vbi illum quoq; expiraffe co' gnouit:eius cadauer circuplexus fe ipfum iugulauit. Cleomenes igitur cum anos fexdecim Sparte regnaffet vir qualem antea diximusin hunc modu vita fundi? e. Fama igitur huius rei per urbem diffufa Crathefidia quanq? ingentis generoliq? a nimimulier ad tante calamitatis nutiu mente excedere vita eft.Itaqi Cleomenis paruos filios circumplexa eiulatu ingenti Cleomenem deplorabat Veru expueris qui natu maior erat;fumas edium partes confeendens nemine tale aliquid fufpica terfeipfum e tedto precipitauit amp;nbsp;quan$tali cafu grauiter afflidlus effet:non ta, men interiit verum fe fe alleuans ingenti gemitu querebatur quod tantus dolores uiorte finire non potuiOet.Cum hec Ptolomeo nuntiata effent Cleomenis corpus pelie nudatum fublime appendi iuffit: Filios aute eius ac matrem ceterafq? mulie K$. interficiantur quas erat Panthei de quo âteadiximûsvxor carioris forma 84

ocr page 412

virtute animi pVecTanffima qae cum primo conubii tempore vitam fupra qua did poteftadamafTet:nunq;| ob fortune varietatem quic$de illius amore mutauerat. Ha igitur cum virum e patria difcedere velle intellixiffet:vna fecum enauigare uo lens a parentibus prohibita atq; in cuftodia detenta fuerat.Veru paulopoft cG e, quum amp;nbsp;aliquantu pecunie clanculum paraffet nocflu e ciuitate difccdes celeriter Tenarum perucnit. Inde naucm que Egiptum petebat conCcendens ad uirG per, uenit:cumquo moderate fortunamexilii perferens hilariter iocundeq; vit^ duxit. Hec igitur vna cum Cratbcfidia ad fupplici u traheretur illam manu deducens amp;nbsp;peplum fubleuans bono animoeffe l:ortabatur;quèamp;ipfa ad morte intrepid? ni, hilcp animo deircfla:vnum dGtaxat miniftros rogabativt atea fibi mon liccret qua pueros interfedos intueretur. Poftq? vero ad fupplicu locu deuenereiminiftri pu eros primum (peettante (CratheOdia:fubinde ipfam quocp interfecerat cuius in ta tis calamitatibus hec vna vox audiebatur:quonam (D mififii abiftis fblaiam Pen' tbei fupererat vxor que robore 8lt; proceritate corporis preftas mulieribuscG mo, terentur velles circa corpus ne turpiter lacerent tacita ac One gemitu componens egregip Gngulis pro rerum conditione fuGoperam prebitit'Ea igitur cum fe fola fuperefTe afaduerteret'fe ipCamquo mori volebat habitu componens neminemad fe accedere aut corporis partem aliqua prêter iugulG nuda afpicere paffa eft mor te:ac fortiffimo ctia viro digna obiit.Cu a nemine poft mortem corpus velari aut alio pado componi petiffet.(Quippe cum moriens eum ornatum atqp iduelametu corpori pretenderetiquod viuens fua conflantia atq? integritate coparauerat.La cedemoniarum igitur mulieru Tragica ut ita dixerim in extremis temporibuscu viris certatio virtute a fortune iniuriisituta atq: inuiolabile efle declarat.Poft di es vero non multos accidit ut qui Cleomenis corpus cruci affixum feruabatmun' tiarent fe fe dracone permagnu vidiffeiqui cadaueris corpus circuplexustta illius faciem tcgebat:ut nullam auead eam depafcendl accedere pateretur qua de caq fa reuerehtia quedam amp;nbsp;diuinitatis opinio regi acceffit. Igitur mulieres facra que dam ad expiGdum facinus irflituere quod virû diis amicum fupra$humanam fbr tem aliquid habentem interfeciffent, Paulatim lude in vulgus huius rei fama per crepuitJtaq: concurrentes ad eum locG Alexandrini ciues heroem fuiffe Cfeome nem amp;nbsp;deorum fi'iu predicabantmecantea luiuamp;nodi ceffauit opinio qua a fapie tibus viris huius rei caufa prodita ed, Tradunt enfm ficut ex bobus apes ex equis Fuci ex afluis cabrones generantur.Ita humana corpora 8lt; prefertim medullas: bu moremcpex eis profluentem ferpentes producere' Ita$ non abfg; ratione permoU antiquiores heroibusdraconem confecrarunt,

gPlutarcbi Biidoriographi greci IDe Vita arç geftis TiberiiCaii Gracchi par Le Aretinum poeta Eximiu IHidoria in latmu tradudla linguagiGincipit O

^E AŒI1DE ET CLEOMENE que dicenda fuerat fti^ lus enarratis :nunc in Romanorum parte non minores ha' ^turam caufis Tyberii 8lt; Cai Cracchorum biftoriGoppo ^emus' Pater his fuit Tiberius Gracchusicui quan$duo' Bus confulatibus duobuf$ triumphis amp;infaper cefurc glo tea infgni:multo plus tamen ex virtutibus eius quG ex ma^, ^dratibus atq? honoribus aderat dignitatis. Itaq; Corneli am Affricatu eius qui Hannibalem fuperauit filia;licet no

ocr page 413

vtffmfeAo an^ug^s com^^^^^^^^^ a^po^Trll'^-T^effiT^frem Pon^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;rimul

Tiberio G femina Comequot;arbitrabatur mafeulo angue necato feminam quod maiori natu prcmon nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;multo poft ipïum interuffe ferat éuede'

emrfgèatqpvt arurpices^e 'gneBavero puero¥ate domus cura poft mortem dm filiis ex Cornelia reliai •_ diligëti^ ac magnitudinem animi ptè viri fuCcepta eum a^rfyfy ^0$ vivetur pro tali vxore morte prerepta. ftitit vtiton male confuluiffe 1„ rt: rum iUe regni amp;nbsp;diadematis co municatt Nam amp;nbsp;Ptolomei regis nuptia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ceteris filerisamitis vnam ex filiabus

orem offerret.amp; mmduitate Pff?^amp;^d.OTltabec fcriknns T*e que Affricano minori poftea nrft educauit vt cum maguitudine idolis cetegt; rium amp;nbsp;Caium fuperftites Gc Iplen nbsp;nbsp;anteiret doarina tame quam natura preui

tos^nes Romanos fme controuer nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ftoris imaginibus piâtiriÇ» diffimi

taffevideantur Xumuerov/^P^

gnammitatem Gmiliter uruntur F nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apparuerint:non alienum exiftimo eaà

vd profperis^el adueamp;jdamp;ff^ ^tifatorpor muriae phed, erat premittere.Tibenusi^tvultu P s Tiberiat locumpulpium quo alce Gius autem v^emes amp;nbsp;mge^,.dicendo feXut-Caius primus Romanorum dens conftiterat bonefte ^co^ taris diffoluiffe diciturivt deCeonê athe pet pulpitum an bulaffe amp;^^^dfflfe in volucri! pallo 81coxam pc^tfe.. nienGferibunt primum cotionator nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;adidignationem promptus .Tiberii

Sermo autem erat Caii quidem ter _ prétereawTiberio dilucida amp;nbsp;plané vero dulcis amp;nbsp;ad.inferattf aptior-Oratio prä^Q i;uiau amp;nbsp;nienfa .Tiberi^ elaborate.In Caio efficax^a dunden;. nbsp;nbsp;tur cötinens tufterultyfi veto adka,

facilis amp;nbsp;modieus.Caii^Gad aliosc , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;delpbineSargetcos emiffetamp;i

trefuptuofy^mmi?. ObieAueft eiah . aeXrfi Mores item codé modo ut fibulis littis^ill^ducentarG qu^qCT d^^, om .eer amp;nbsp;vebemensiut deoratione oftendi^uS.T^erius im t nbsp;nbsp;nbsp;fyedamp; irritari.oratiore^ pert^^^^

fepeindicendo ira efferri oC ad ^rgia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^rirtiratusl icinium quenda baud

teconrueuerit.lta$buius exceffusremedy

infulfum feruu poft Ce in pulpito collocab 4 ^ deducere folent:mollem emitte* TCrçabivocemfentiretivocali o^ajo qu mine reuoeatusvebementiamili^ bat fonum:quo ipfe admonituS « quannulde igitur inter eos ta* atty contentionem nimiam remitteb^.D: /kAitoc'diliRetia Ï magiftratibus: ab'.

\ftinentia 8lt; integritate luxta inGgnes.Etatequot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;„vnum robur concurred

\banque res potentiam eorum diuifam ,m^ nbsp;nbsp;nbsp;'das fublatomutuO auxilia

\temdaciliuslabefa^ari permifitzmagnucp ad quot;nbsp;|^^^nmo dcTiterioà \attulitdetrimenta.Scot fum igitur de utro^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mGgnis Euitivt confefti

\mcollegio augurum Gt receptusiob uir^tem tc g ^bfafenatus amp;nbsp;m^gnap \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vero AppiusClaudius vir confulans atep cemoriu P PomoéllansTibè

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;idtempuSauaotitate rfus.Namc^augu^^^^^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;im^avoceappdlaris ClaudillvirQfe rpopondike nuntiaum

ocr page 414

flupens quid hoc FeRinationis eft inquit:NnmEdcpo! Tiberium Cracca ilh fpon' ^mtradideris:Nec fane me fugit bec que modo dixi nonnullos de Craecbo patre quot;aFricano tradiamp;^ fed pTures ita tradutvt nos fcripGm? amp;nbsp;Pobbius poft mof tem africani nupijffe Corneliam Cracebo affirmatex fentetia {uoru prêtato.Vt a patre in ruptam indefponfatan g reliera. Prima Tiberii mifitia fuß minori Sa' prone in A yea FuitJn qua cum ipGduci cotuberna'is enet;natura ipbuscdcrii cognita lx ad imitationem virtutu traditusieonfeflr modeftia atqp fortitudinece' fmuenyitem egregie fuperauit.primufcp omniu murum boftiu confeendit.

atur:qui fe quoq? vnacu Tiberio afcendiffe aten eius muneris parti, A Pf 7’tume ait.Ita^ amp;nbsp;prefensexercitui pfürircum carus fuit Tifenus amp;nbsp;abies fXe 'um fui apud mifites ingens reliquit. Poft hanc mifiti^quèftor Rome ere, 'Mancino Confufe'viro haud quaqua improbo fedtame ignauiflimo

°Tb™^rrn°7^ducG:cui forteeuenerat:contraNu^^^^

ui^C^ 1quot;° TTbrfe eft mcredib^erga imperatori fuum reuerentia~ ferua, XiffX Ù'^T'°P'^'''aS%tudin7afamitatfi nec fe quidem efê

!^:ƒ• Vicius enimlugentibus pre/iis tentauitnode aufugere'quod vbi boftes eorumcefequot;refaani£aquot;s propere caftris amp;fugiente exercitum pfecuti:exrremil$ ^^vtG^ruldrfnr^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'quot;uia compulfe eoremperduxe

At diifer^elfr nbsp;nbsp;nbsp;rebus^caduceatoriad petendam paci boftibus mitteret,

ftularunt H nbsp;nbsp;nbsp;ncmini preter^Tibcrio aflerentesivt ipfe ad eos mittereturpo,

et^^C^^c^cro cumipGus Tiberii fama que apud koftes quotypuafcrat tL Numantini^ ^^^ nbsp;nbsp;faciebant quiaduerfus Hiberos belligercns paci ci

^sZuZ^l^Tft eaer'^^ Temper apud populG rcdle mfteqi defendent Mrf ae peie^m^s Tiberiusipartim fuadendo partim recipiendo fedus firmauit' dlri fec^^erantfrX !'aRom^^^^

da^us ear^t^ q^Tberwrationes qucftu^^

taliter nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A°^sirritarent.Ingrelus ïtaq; vrbem primu conuiuio hbe

fetarbitratu P JndeJabufereftitute data insuper ei poteftas:vt quotquot vel '/ fir. Vbi vero roma 'dferret:ryhil fiter thura facriticii caufa parata affump nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ

quot;! ac fedusluditio omniu velut dedecus rornani nominis1,/ Colui ni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n 1 us cucfls ut more maiora/ bello aduerfus gannites olifcruato/

plebe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e^c tj unis militu nudi hoftiba traderenë milites quo^plericpex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

ipCirC^Ca'éralutana vero amp;i/ populuR a' iberiG reFcretes tande effeceruntvt Tiberii gratia q apudI amp;nbsp;$cioio 2ffrir^^Qa erat ceteris quog? prei: vnu MancirG parceret. Videtur aute

fet:auod nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Querele lacftab^tur.quodnd amp;CMancina CofuleferuaPi

ri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dominéfibi familiare amp;nbsp;affinem firmatum iproba1

'quot;Utr^di aut quere/equoniaabamicis fludipfif^Tiberii emitie nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

,- nbsp;nbsp;roffensam quanda ac Gmuftatéifer Scipionem amp;nbsp;Tiberium contraxerunt./

ocr page 415

''Fquot;can'' Nihil tarnen maioris momenti ea resfcalait.At$ ego puto fi FuiFfetdo^c Euiffe p^ tempore contentionumillarum quas poftea Tiberius lubntip utempore afri riturum. Sed quo tempore de lege agraria a Tiberio certatu • ^d eam leg^ canusapud Numantiam bellum gerebat.Motus eft autem nbsp;nbsp;nbsp;.imebant partim

ferendam ifta de caufa .Romani quantum vicini agribo modica penfione vte venudare partim in publicum redigere acegenis cini quot;Prsaugere paupe' dum tradere conflerunt. Sed cum incepiflent^diuitcs e pluem Romani habe ref$ excludere.Lata eft lex que fupra quingeta agfl^g ^ fait. Nam primo re phibebat. At ea res paucos annos aduerfuslocuple aperte lam per feipfos fubditis ad conducedumperfonis fraus legi fiebat.,rgo exagitatisbomini diuites propriis nominibus occupare agros ceperun . Foep procedura vide, bus neep mjitie dare nomina:ne$ filios extollere cut^° barbaris p quos di' batur res:vt breui exbaufta liberorum multitu me'. parte reip.primusCle uites colebat agros tota italia compleretur .In ac g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.fetu fadione veri

liusScipionis amicus fuccurrere indituitfc a uerf -..©beamq^ rem fapi tustuibationem at$difcordiam ciuitatis:a incepto e creatus eft earn dfliO^ ens eft poftea vocitatus. At v ero Tiberius vt prim • rhetore.Mitylmeo tunei nem fucepit angoribus vt plerity fcripfe^^ Dl P bii fopbi difcipulo ad quë fut Italia exuitote Bloffio cumano antipatri Cbarfenf^pbd^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obiurg^

quedam ab antipatro fcripta. Nonnulli ÇvuQ nbsp;appellaretur:adoWee

do natos quod ipfa Scipionis Cornelia no G nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.mnlatione Spurii poftumii eq

tern OTtafe ad banc adaonë fufcipiend^. Alii ob emulation nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:ci,

lis fm quem ab exercituredies audG poten^a^

pidinem inceffiffe Tiberium credunt.In ig ^cribrtTiberid Num^tiam proficite, fere.Caius veto frater in oratione quada . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;induamp;oneferuorum

tern dum per Tuftiam iter faceret folitudwe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Utendiffe.

(peda.Tune primumad legem agraria ßbiq nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terasi fornicibus 8lt;munume

Plurimum vero ipfum plebs romanaimpu p ... evenis ademptosreftitu tisac parietibus inscriptas eftlagitans vt agros ouWicos e^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vi,

eret.Non tamë per fe ipCumlegem fer^ aggre -aximue amp;nbsp;Mutius fee' rorumconGliumadbibuit .Inter quosCraffus ponti^^

uola iuris confultus.Qui per id tempus confu :quot;'jff^cleuius cerfcribi po' erunt. Nee videtur lex vlla aduerfus tanta iniur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ppnas fubire:8lt;quos

tm([e:Nlquosoportebat pro iis que contra leges femS : Jenas nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^t

iniufte tenuerit agros cum preceptis Jrusibus reddere _animos locuple, tere amp;nbsp;egenis ciuibustradi iubebat.Sed ea lexvtpe.g nuidiamau^oré obere tum offenditltacp ob auaritiam legemiob iram veroa lt;F nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;libettati'Œ perdu#

dantesiflebem deterrere ceperuntiquaG ea lexeuerfione reip libettaUfyfy fc^ ceret.Sedfruftra id conati .Nam Tiberii facundia quejna nbsp;nbsp;r rior inexpugna

nere potuiffetitunc iuftamboneftamep dicendi materia na nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;folebatife'

bi\i($ euadebat. Pauperum emm adftante plebe.cautam affn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_ Ulisvere

tas quidem beftias luftrum atCB tecftum quo (e recipiant m Ita ia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tanhaha

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui quotidie pro Italia pugnent atep intereant prêter aerem !Ene™^„ni

\effefine lare fine fede cum liberis ceniugibufen vagari. MenUroau eip_ I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;manos cum militesbortanamp;vtpro aris atep focis aduerfusb^ftesdepugn n

\cere enim us romanos ciues mon lares paternos:non monumeta maiorum eos ene

bue,Hisamp;bui^modi verbis amp;nbsp;m cotiombus grauiter amp;nbsp;cum iufta indignatione

ocr page 416

iaA^is.BC plebeio Fauore receptis.nullis aduerfanorum valebat reEfleYe.Quarê contentioneverboru ad.lH.Wtauitim adofefeetem grauem atœboneftum Titeni$ Familiarem Jocupfetes confugerit. Erat autem (D^lauiusamp;ipfe tr.pl. qui licet ab mitio ob arcicitiam Tiberii reeufaret aduerfus cam legem intercedere tamen pofymu titu dine rogantiu vicius intercept Èft auté tribuno^.pl. maxi ^a m prohibendo poteftas. Vnoenim prohibite nibil alii etiam li cipluXsint eP ^Z^P/rffuntJ^i/atus ergo ob mterceffionétibenos: lege illa priori mite amp;nbsp;bu

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aliam plebi magisgratam legem promulgauit.vt agri qui

frje^ POfogi era^ dimitterentur nulla metione precii Fada. Erant igitur A°7'le inter Tiberiu O^auiumepin contione certamina. In quibus licet fiimmo Uu'° ardore, contenderet.nihil tame contumeliofum vn$nee verbum quidem P? rum a alterutro decidite férut.Non foium enim in ludis vt videtur verum etiam 1%co ten tionibus atqp iris probitas nature education modefta confpici^iCo quot;a^s eft Tiberius Gpoffet.M.Odèauium intercefforéquoniam amp;nbsp;ipfe multum, pu, quot;^.agri poiudebat abicepto mouere reftitutione agroru luoru ex propriis fa' 'ult^fitjbus heet non admod^ frlendidis oblata . Per quam oblationicu nibiloma, gis (Ddlauiusdeficeret Tiberius edrâo ^pofito omnes vrbanos magißratus age re qui^ inhibuitpriufg de lege agraria ad populÛ referretur.Erario autGgilla imprettittac p queftores quic$ depromi aut importari vetauit:pena adieGa ü gs contra effffe^qua conterrui magiftratus Ghguli propria officia dimiferunt ©b boe diamp;m locupletes cunamp; velles i^utauere ,amp;mefti ac fordidati circuibant fo rum. nee fecus paratisgam percufforibusflecem Tibeno machinabatur.We vero palam gladium qi^m Dolonem vocant accingas ambulabat. Sed cum adeffet co miu les popu 0 Gracchum ad rem perficienda vocante locupletes omnibus locis{ occupatis magna prebuerunt turbationf.Sed nihilominus Tiberius multitudine iretus:cum dimouere eospoffet:amp;lam id facere aggrederetur-Manlius amp;Ful' uius vin con Culares Tiberium adeuntes amp;nbsp;manu prefantes precibus amp;nbsp;lacrimis 0' tant:ne boc agere velit. At ille quanta nunfy antea periculi! attendens amp;nbsp;fimul ta torum reueretia virori! permotus quid Ce facere velint percontatur.At illi no effe fetante rei confilio idonios affirmantes:vt fenatus arbitrio permitteret fuaferunt. Verum vbi frequens (enatusob potentia locupletum nibil perficere valuit conuer fus ad rem non légitima pecp human^iOdlauium amouere tribunatu inftituit.fic primo cpidem multis verbis fimpjciter eum rogauitivt ab incepto defieret:po' pn loep nbsp;nbsp;concederet iufta po luia ti:amp; parua pro magnis laboribus pericuUfcp ba

bituro,Deinde vt ille hoc negauit non poffe ambos in eodem magiftratu equalipo teftate preditos de maximis rebus contendentes fine bello euadere:(Eeterum vna fe medicinam intueri inquit:vt alteruter eorû magiftratu abrogaretur. Ita$ de fe prim, Odùuius referret daturum populi R.iuditio:ftatim^ (ibi iuberet tribuna tu] abiturum lH)c quop repudiante Odlauio (e de illo relaturum effe dixit, nili fen tentiam mutaret. Bdis fimul didhs contione diniiGt. Poftera vero die reuocata con tionerurCus (Ddbuium verbis monere conatus ed:quibus fruftra confuptisadpo palum tulit de (Ddtiuii abrogatione:datimep tribusi fuffragiu ire iuffit-Erat tri bus qumep 8lt; triginta quaru cum decem amp;nbsp;feptem lam Ocbauii! abrogarent:vna $ dumtaxat reflaret ad rem perficiendam paruper fiftere iubens iterato ad odia' uium conuerfus ed rogans atep obteftans vt ab interceffione defiftere vellet:ne ue/ fibi hanc notam inferri pa teretur:(imulq; (pedante populo R.ipdim reuereter cd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

plexas deprecaba tur. IHis precibus Odauium non nihil motu ferunt. Nam amp;imI pfe«e oculos lacrimis amp;nbsp;a liquanto cu blentio AetifTe tradi!t. $ed vbi ad locupletesI profpexit: ad erant enim in contione quaG verecundia addudusgeneroferefpodit/

ocr page 417

vt quod uellet Tiberiusexeçuerctur. Eo igitur abrogato populi mffu mi nbsp;nbsp;nbsp;.

benoapparitor de tribunali illum detrahere voluit.Concurfaseft a ocup„ ac plebe fadusirixaq; fic exorta: O^auius per tumultu cuapt. Liberto ante, bertis apparitoribusGracchus vtebatur lumina effora .In hoc ^ agraria _, trefaviri ad agrosdiuidendos creantur.Tiberius ipfe legis auAor pp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

diusfoc;C.amp;accfcus fraternonprerens,ne tunc:na^

pione militabat.In locum autem (Ddlaui Mutius quida Tiberii clientulus ; tri UrÆaus.Quil:^srebus peraffi locupletes.^ Graccbi POte^ v^quot;.^ natu aduer(abantur.pctenti$ ex more tutoriam ^'d^^^t Extensasue' vteretur alus etiam lentoribus ex cauf^s fe^^^^^^^

rom Cingulos dies nouem numos ttatuerut.auctorexr, Tiberio crefta, nem pÆffionem legi agrarie mfenCus velacerrmu 7'X^etfi ^iur^Is^ bat.Plebs autem multo magis amp;nbsp;ipfaexarferat adutffus oc^ pente quodam ex amicisTibe.il detaramp;tfemfe veneni^^^^G tantam curCu at$damore plebis funus cefebratum Cadauer e^^,fy mftaurato igne cr€ vim putridihumoris effuderat.vyia^m^e nbsp;nbsp;g nbsp;ndem omniarte adbibita vix

mari potuitipnufqrm alium ^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;^, vtnugis plebem irrita

fieri potuit vt ignis cadauer attinge^ fy nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GM diffideret corun cpac

tttivefemutatatatosin contione add ^^ Jpfcflopatns defundi teftamen niatris falutem plebi conmendau^.g°t eP cn^usfueratifw toapergamenis Romamt^^^^^^

timTibenus ad populummWvt amp;_? .-t que Attali fuiffent mbll ad fena bantur pro cultura affignaretur. J^e PP ^-velmaMmc Cenatu offendit ita, tum fed ad populuR.pertineret jre b ege fiberii: ac ob id explorati habere cpPompeius in fenatu adurgens 'evcamp; Eudemu pergamenaGraccho delz inquitdia„dema.amp;purpuraexreg;ag 3 Peteiius TiberiGobiurgauit^

tam taqua Rome regnaturo.^v^^%1„t^ cena Romani ciueslumina extiguc, Graccho cenfuram gerete quotiens re _dediti videretur:cum filio autem re folel^ttne con^iui^ac volupt^^^^^d^^

audaciffimi ac perditiffimi ex Pfe^P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ac tefpo^ere promptus cum

necp Capiensne^ humanus vir.ceterumi t nbsp;nbsp;nbsp;kläffe.ac Tiberius aduocata cofe

fiXifl^tT iberium collegam fuum^ofa^ ^auctoritate Annius ad fuas ftim plebeihnnium accufaret. interior eq— nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obfecrat,:concedete ti

argutias confugit ac vyaucis audiretur quot;nbsp;.- nbsp;nbsp;e me velis ac propellere:egocp

beno fic interrogauit. Si tu inquit Tiberi co nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.klonte abrogabisehd

de tuis collegis aliquem appellabo:an iHuj amp;difertiffimus ac promptiffimus erat: hanc interrogationem dicit Tiberius qua$. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ai raufa vocauerat:reUeaa

obmutuiffe.^unc Igitur conuonemqu^a^:^^^^^^^

duniGt.Sentiensautem illa que circa abnuat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.,deri^uollutam ac ddeda

potentibus verumtame multitudini ^ofe^a ae gj atbit^ntibj.orationc ba tribunitiampoteftatem que Cacrofanaa hactenus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ar faefidiam

huit: cuiusnon ab re fuerit (ententias paucas 1°^ƒ^° nbsp;nbsp;takfl^^fv cl ex eolauit

eius viri inteUigere vakam^• Elle quidem fanau amp;inuio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. .p* a .o

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g? plebiconfecratus eiufep innititur poteftate Jtac» (ia uer o nur didrfe rum

faciatteiufcp robur ipedlt aduerfeturçupfum per hoefe priuatÜ Mdriamp;^ \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eanon agat pro quibushonor Gbifuerat demandatus.Nam amp;nbsp;Cap nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a ir

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;naualta incendere tribunum.pl.(i quis finat mon obhoctribunu Pe^ee e i,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftete: fed malum tribunu effe .Quod (i plebemoppugnet neqiraqua tri uru r^,

\nere.Effe vero pergraue (i conful atr.pl • mcareer e duci ponit,ip e autetri un?

ocr page 418

a pfebe drooni amp;nbsp;abrogari non pafftcum poteAate conceffa Gbi a plebe co tra at^ Gbidata fuerat abutaturÆonfulem nancp amp;nbsp;tribunumpl.a populo |?..creari Re giam quidem poteftatem omnes omnino magiftratus complexé amp;nbsp;infup maximis facerdctiis consecratam fuifleifed nibilominus Tarquinium exadlum a populo R amp;nbsp;propter vnius regis fuperbiam regium nomen fub quo Roma cddita atq? adau' a:a fuerat omnino extinalfuiffe .Quid ita fandum ac religiofnm vt virgines ve' fta!es:tamen Gqua ipfaru deliquerit viua fuffoditur DeGnunt enim facrofande amp;lt;nbsp;muiolabilcs effe dum aduerfus deos delinquut:per quos (acroCande amp;nbsp;luiolabifcs habeantur, Alee ergo tribunu p1.G plebem offendat immobile ac facrofandu effe p plebem ampliusdignu eft:cum qua pollebat potetia cam ipfe fuftulerit. Atqui G lufte tribunatum adeptus: maiori parte tribunum decemeteiquomodo no inftius Gbi auferetur eundis tribubus abrogantibus. Nibil effe v^^adeo facrum ac reli' giofum vt res deoru immortaliu numini dedicatas. Attamen illasmutari 8lt;tranC ferri poflfe iuffu populi. R.nemo vnqua dubitauit.JLicuifTe ergo populo R.amp;tri bunatum pl.quaG munus quoddam dedicatu in alium tranfferre.Quodautf tolli ac tranfferri poffit velex eo patere tauod fcpeiam qui babuerutfeabeo magiftra tu iureiurando excufauer^t. Hcc 8lt; fimilia (Gracchus differebat. Poft bec amicis minas ac fadionem aduerfus eum initam fentietibus alioq^ tribunatu opus fore ad falutem Gracchi cenantibus rurfus multitudinem aliis legibus per quas tempora milicie detrahebat 8lt;iudicibus tunc fenatoribus equum numeru ex equeftri ordi' ne admifcebat excitare amp;nbsp;aperte iam fenatijs potentiam contione magifq; iuftitia aut boneftate oppugnare aggreffuseft.De bis rebus cum ad populfi referret cer' neretqi àduerfariorum partem fupereffe:quoniam no fatis frequens multitudo co uenerat'contionem dimiGt. Ac podridie mutata V'fle in forum descendens lacri' mans ac miferabilis ac fe metuere affirmansine inimici nôçftu aggreffi eu necaret: Gc homines corrmouit vt frequens multitudo circa dom« eius prefidu caufa excu, bias ageret, Prima vero luce aues augurandi caufa delate funt'quibusoblata e'ea nulla ipCarum prêter vnamamp;diiti8 lt;ii cauea veberreter agitata nec ifta ipfa quW dierat efcam attingere voluit fed fubla ta alia Gniftra amp;nbsp;collo produélo rurfus in ca ueam fe recondidit.Hoe Ggnum propter id quod prius euenerat magis Tiberium cdmouit.Prat enim illi galea qua in preliis vtebatur magnifice ornata atq^iGgnis in ea anguesom peperancriamq: fetus formati erant quod accedente auivm figno nagis formidinem incufferat. Proceffit rame conuentione populi circa Capitoliu audita 'Et domo egrediens pede limen offendit adeog percufTio vehemens fuitvt vnguis maioris digiti fcinderetur fanguify profluens per calceum emanaret. Pro fecftus infuper aliquantulo coruos ad Gniffram in ftillicidio pugnantes confpexiti Iapif$ ab altero coruoru dimotus luxta pedeseius in magna turba prolapfuseft. IHoc non fo!umTib2rium fed etiam audaciOimoseoru qui aderat turbauerat. Ve rum Cumanus BloGius tunc forte prefens amp;nbsp;pudendum amp;nbsp;dofendu effe inquit:G Tiberius Gracchi filius; Scipionis nepos princepf$ populi R.ab uno coruo deter ritus ciues deferat fiiosmec vocatusexaudiatmec inimicos tamen boc in rifiipou turosrfed quafi regnet amp;nbsp;deliriisdeditus Gt calumniadi occafionem habituros.In terea nonnulli a Capitolio decurrentes properare eum iubebant utpote rebus pro fpere fuccedentibus. Profectus itag primo congreffu preclare acceptus eft.Nâ amp;nbsp;popularis plaufus apparenti fublatus:prompteq? via conceffa globo etiam circum datus:ne quis appropinquare poliet.deinde per IMutium tribus vocare cepte fed tamen per tumultum qui ab extremis oriebatur ficri quicq: no potuit'mixtis atep incertis omnibus pelTFtium ac renitetium fluamp;atione.Inter hec Priamus Plt;lacc? fen^torteminente focü euadçns vbi pre clamore ftrepitug? multitudinis exaudiri

ocr page 419

ZOO

VOX no poterat manu IigniFicauit: veile fe cu Tiberio loqui.luffii itàg? Tiberii per multitudinem receptus:vbi ad eûm peruenit:nuntiat diuites poft$Confule mo' nere nequibat confilium de nece eius per f? ipfbs agitare cepiffeieacp de eau fa fer uos ac liberos cum armis habere. Hec vbi circumflates Tiberium audiuerfit fubi, to togas accinguntur:baftilibufcp quibus multitudine reprimunt de manibus mi' niftrozp ablatis:frac%i'$fele ad reOftendu propere c^pararunt $ed illi qui lorgius .aberant banc preparationem admirates cum quid ea res fibi vellet percontaretur tangens caput fuum Tiberius:periculum fibi imminere Ggnificabat.Hoc Ggnum inimici maligne iterpretati:quali regem diadema petereullum fenatui nuntiarut ob quem nfitium cum omnes perculG effent: INaGca prius Confble vt libertati fuc curreret cohortatus, deinde vbi a Confulc grauiter refponfum eftinec fe aurore fore inteftini belli: necquen^ Romanum einem Gne auditio necatorum :{itaméali quid decernat populus R.a Tiberio coac2^ id fe pro lege non ba biturum'profilics Nafica:quando inquit Confixi ciuitatem prodit qui leges faluaseffe cupiunt me fe quantur. Hec dicens Licinia toga {upra caputFoGta in Capitolium ire pergit alii g poft eum toga circa brachium inuoluta fecuti funt.At multitudo ob reuerentia ^mpliffimoruin viroru aditum negare minime aufa:fefe retraheris coprimcbat. tu Ierant ab initio li qui cum Naßca ceterifçp aduencrat fudcs 8lt; c7auas:ip£ucro fub Telliorum fragminibus pedibufg reuulfis obuios ferientes contra Tiberium euade bant.Cede itaq;8lt; fuga Tiberii fbciorum facŒa:cum ipfe Tiberius Corfu curdeie properaret:toga per quendam retentus cecidit .furgenti vero. P.Saturninuscol lega eius pede fubfellii caput percuffit. Hic primam. Secunda vero L.Rufus' de qua etiam gloriari fblitus erat:plagam inflixit.Etalii vero circitcr. xxx. mactati: fuftibus amp;nbsp;lapidibusomnes ferro autem nemo. Hanc primam peft exados reges contentionem fuiffe tradunt:que fanguine amp;nbsp;cede ciuium finiretur.Na alias qui dem nec paruas neg paruis de rebus agitatas:ita tran(egerunt:ut credere magiS inter fe metu quidem plebis fenatus plebs autem pudore ac reuerentia patru qua certare viderentur.Et in hac ipfa contentione facile ceffurus videbatur Tiberi? fi •verbis amp;'auctoritate eum flectere perrexiflet . Et certe primoimpetu in ipfum facto perfacile ceffit:abf$ pugna amp;nbsp;vulneribus refiftendo illatis.Sed ira poti? at g odio locupletum quam ob eas que lactabantur caufas perpetrata cedes Tiberii videtur fuiffe:cuius magna fuerit coniectura :quod in ipfum etiam mortuum cru deliter (euierunt.non enim tolli corpus nec fratri vel ad nocturni fepluturam po, ftulanti conceperunt: fed in Tiberim vna cum aliis cadaueribus proiecerut Nec fi nis hic erat:fed amicorum ac familiarium eius alios in dicta caula in exilifi pepule runt:alios captos duriffime trucidarut: inter quos C. Vallius in culleo cum angui bus infutus necatus et.Necatus etia Diopbanes rhetor. At BloffiusCumàn? ti beni familiaris ad Cdfuies perductas cum de rebus geftis interrogaretur fe Ti' berii luffu cucta feciffe refpondit.Ad hec NaGca:quid G te Capitolii incedere Ti beriusluffiffet aii id quog feciffcsfNuqua iuffiffet hoc inqiiit:fed fi iuffiffet paru' iffem. Nam pro utilitate populi R.nec aliter unqua erat iuffur?. Hic Bloffiustde euadens in Aliam amp;nbsp;ariftomicum fugit:rebufy Ariftomic i deinde profligatis:Gbi ipf imortem confciuit. Poft mortem Tiberii vt plebisdolor Icnireturifenatus diui fionem agrorum impugnare deftitit:permi{itcpvt loco Tiberii alium eligerent ad agros diuidendps Electus et igitur P.Craffus Graccborum affinis.Filiam enim Craffi C.Gracchus vxorem habebat:quanqua tradit Cornelius nepos non CrafTi fed Bruti qui de LuGtams triûphauit filiam C. Graccho nuptam fuiffe fed plures ita tradunt ut modo diximus. Sed cum grauis plebi foret Tiberii mors:8lt; lam vi quot;dicta accufatorefqi contra NaOca pararent folicitus de falute INaGce fenatus libera

ocr page 420

Tibi legationem in afia dccrruit.non enim obdura erant popnTiX.odia fed dama/ bant obuii maledidiffy incerabat tirannum cede tribunicia fedatu po1utunq8lt; inexpiabilem vocitantes. Nafica igiturquan$ maximo (acerdotio illigatusitamen ea de caufa italic dimifit ac vbi in aGam peruenit:baud multo poft circa pergamG interiit. lUe mirum fi vf^adeo Naßcam oderat populus IR.cum Scipio ipfe Afri canus: fuma alias gratia fretus:paru abfuerit'qui omni beniuolëtia amp;nbsp;caritate po puli iR.deüitueretur.'quod apud Numantia cede Tiberii nuntiata libi.Carme bo meri pronutiauit in banc fententia fic pereant alii qui talia facere pergent.quodep poftea in contione rogatus quid de morte Tiberii fentiret:no placente dedit reCpo fionem.ex quo facium eft vt plebs illi contionanti obftrepcret:quod antea fecerat nun^. amp;nbsp;ipfe ad maledida in plebe irritatus eft.de quibus in Scipionis vita Ggib htim diximus.C.aute (Gracchus :Gue inimicos veritus Gue vt inuidi^ illisaccumu Jaret: ftatim poft morte Tiberii fratristomißb foro.Te in otium tradidit quali amp;nbsp;tunc milere:8lt; in futuru abiede vitam acturus:vt etia quibufdam de fe preftarrt fermonem quafiea danaretque Tiberius generat. Eratautem perid tempusad' modum adolefcens. Nam Tiberium coftat ante trigefimu etatis annu iteriffe quo ,vt {upra diximus noue annis Caius minor erat. Sed procedete tempore cu mores in eo graues: 8lt; a pigritia mollitie auaritia voluptatibus alieni apparerent facultaf cp dicendi ad remp.coparata ftatim creditu eft illum nequa^ ipofterum quietem aduru.Nam in defenlione cuiulH^ amici fui Vedli inomine:ita excelluit vt ceteri oratores nibil a pueris differre viderenë. multitudo eo dicete mirabili letitia plau fucp exultaret :(Quibusrebus perculfa nobilitas:mu!ta iam inde agitare cepit.•amp; te profpicere:quemadmodu efficere poffet ne C.Craccbus tr.pl. crearetur. For' te euenit vtqueftorin Sardinia cu Horefte Confule nauigaret.id eni mun^Caio forte impenfu:inimicis eius gratum fuit :fibi vero no ingratu vtpote qui nodet no inferiorem fe bello effe qua in foro. Preterea adhuc roftra fuggeftumqp perhorres nec plebi amicifep rogantibus deregare fua operam volens:omnino profedlioné il/ lam libenter fufcepit Atqui opinio magna optinuit CGrace bu {umom amp;nbsp;alfolu' tum viffe popularem :multoq? in ea ludicio populi Tibert u fratre atciffe .'quod ue rum non eft.Sed neceffitate potius copulfus qu^ iudicio animi lead remp.cotuh' fe videtur. Scribit Cicero orator C.Graccbo.omnes magiflratus repudianti amp;nbsp;m ocio viuere cupienti.fratre Tiberiu in (omnis vifumdixideiquid tardas Caifnul la eft fuga fed ambobo vnam vita 8lt;vnam morte populo R•certantibo fata ftatu erunt.Cu vero in Sardinia veniffet:ibiomnifaria virtute ödendes:audatia quide in hodes.iuftitia in fubditos:beniuolëtia amp;obleruantia erga confule:cetera iuuen tutem teperantia aute 8lt;induftria etia feniores anteibat. Vehementi at$pcftife ra bieme exercitu opprimente:cu Conful a ciuitatibus vefte militibo peteret amp;nbsp;il' le miffis ad (enatum legatis lea predatione veftiumexcularet:necaliunde veftien di exercitu facultas cofuli pmitteretur magnoqiob ea rem milites afficerent ineo modo adies ciuitates Caius effecit vt ipfe (pote fua veftem exercitui donaret. Ha Rome nutiata cu popularis gratie viderent initio fenatu turbauit.amp; prius quide ex Libia venietes Mtcipl e legati igrate accepti fuerit a fenatu ggt; dicerent Mici' pfam C graccbi gratia frumetu in Sardinia mißfle. Vtigië graccbu diutius i far, dinia detineret vt militibo fuccelTores mitterent vtqpNoreftcscoful in Sardinia remaneret decreuerut vt Gc Caius q? remanere copelleret Sed ille re itelledla fta' tl ob ira e Sardinia nauigauit Rome$ ex iprouifo cofpedl? non fblum inimicis ve' ruetiam amicis repbenGonis caufam aduerf? fe preftitit cp contra maio^ exempla queftor ate ofule e pumtia deceffiffet.Atta me cu de ea re apudcefores acufarct oratione habita ßc metes olm mutauit ut magis iiunas paflu indicarent duodeci

ocr page 421

1

le annos militafle oftendit cam fex ceteris decem in neceffitatibus diffiniat.Que fturam pet tfienium gefliffe cum lex finito anno redittiqueftori pmittat Se vnu plenos loculos pecuniarum extuhffe vacuos reportaffexcum alii potato quod extu Ierant vino plenas auro atq; argento amphoras reportarit. Poft hec rurfus accula tus eftiquaG particeps flagelliane coniurationis in qua caufa cum omnem fufpicio nema fe repuliffetipurumq; amp;infontem effe conftaret:ftatim tribunatu petere p parauit.In quo licet vniuerfa nobilitasipfum oppugnaret: tame multitudo tata i vrbein exitalia confluxerat: vt domus tec^agideeffentinec turbam capere comiti um poffet:ex tecftoriifcp atcp tegulis fuffragia preftarentur Hoc dumtaxat conado affecuta nobilitas eft:vt no primo quemadmodu fperabat fed tertioloco tribunus crearetur. Poft^ tribunatum iniit:ftatim primusomnium collegarum apparuit: nam eloquentia egregie predit? amp;nbsp;ob ea que paffus fuerat acer amp;nbsp;audax ex qua cun( ^caufa in complorationem Tiberii fratris fermonem traducebaticommemo' rans que tue fada fuiffent:atq; deinde oftendens maiores contra Falifcos bellumi tuliffe quod Genutium quendam tribunum plebis iurgio incefTiffent. Et.M.Ve dium vltimo fupplicd affeduiquod transuti per forum tribunopfebis de uia no ceffiffet At ifte inquit fp^dantibus vobis Tiberium madauerunt 8lt; per mediam vrbeni tradum ex Capitolio m Tiberim proiecerunt.Amici quicuncp captiOne lu dicio necati funt.Atep more maiorum G quis capitali iudicio accufatus non veniat ad fe defendendum.tame eum domi ante ianuam confiftens Nomenclator tuba ci' tat.nec ante contra lofum fertur fentetia.ita caute 8lt; diligerer maiores noAri iu ditia moderati funt.His ille verbis multitudine concitata.amp; erat quidem magne vocis amp;nbsp;in dicendo firmiffimus duas tulit leges alteram vt qm magiftratu per po pulum remotuseffetrfacultatem alterius magiftratus ineur^i non haberet altera vt Equis in magiAratu conditutus ciucm Romand fine ludicio necaffetan eumpo pull animaduerßo foret, quarum altera.M.Odauius qui Tiberio rogante tribu natum dimittere luffus fuerat notabatur altera in Popilium qui pretor amicos ti beriii exilium pepulerat iuditium parabatur. Sed Popilius ftatim per fugam Gbi confutuit. Oedaui uvero ipfe Caius ob Cornelie preces feruauit lege abrogata Nec ingratum fui t popu' o R.cum diceret in contione fe Carnefie matri precanti falu' tem Odauiiconcefliffe. Nec (aneipfe Cornelia minus ob iiirtutem filioru qua ob memoriam Affricani patris a populo.R.colebat cui etia cu poftea ftatua decerne retur.bc fcriptum eft.Cornelie Craceforum matri. Narratur aute multa venufte amp;nbsp;oratorie de Cornelia matreia Caio duda aduerlus quendam inimicorum.Tuin quit Corneliam vituperare audesque Tiberiu peperit Cunq? inimicus illede mo! litie notaretur. Qua ratione inquit te cum Cornelia comparas: An tu peperifti vt illaf'Atqui nemociuis ignorât diutius illam fine viro fuiffe quam te virum Multa buiufmodi ex orationibo eius fumi poffunt in quibus mordacitas verborum appa, ret.Leges preterea tulit popularesaduerfus potentia fenatus. Veluti de coloniis deducedis de veftibus publice militibus dandis fine ftipendioru diminutione. De minoribus decem amp;nbsp;fepte annis ad militia non cogendis.tulit 8lt; de fuffragiis fo ciorum pares italos amp;nbsp;ciues conftitues.Tulit amp;nbsp;frumetariam lege de annona pau peribus afrignanda. Tulit de ludicibus deligendis. Nam cu foli antea fenatores iu dicarent obeamep rem a plebe timerentur trecentos ex equeftri ordine iudices ad iecit parem fenatoribus numerum ftatuens. Hec lex potentiam fenatus magna ex parte prefeidit .at$in ea Icge ferenda amp;nbsp;alioquin egregie diligentiavfum ferunt: 8lt;primum omnium qui ante fe fuerant ita concionatum vt no ad fenatum 8lt;comi tium vt mos erat fed ad forum conuerfus perOfferet quod poftea Temper in dicent do feroauit.atqui ex hac parua re magna Z re publica mutatio oriebatur traducta

ocr page 422

diç^niète ad populum quali non de fenath fed de populo,R.is qui oraret cogitare deberet tum vero plebs no fblum eam legem fufeiperet : verGetiam Caio potefta tem daret:vt ex equeftri ordine quos vellet indices eligeret.'tuncquali regia fuf, fultus potentia eti^a fenatu in dicendis fentetiis obferuabatur.(Quotiesvero fen, tcntiam dicebatrfemper aliquid decorum ac preclaru deferebat.Quale fuitdecre tum eius de frumento a Fabio miflb .Fabius enim pro pretore ex Hifpania frume turn tranfn ,ferat At Caius fenatui perfualit precit iciuitatibus reddendu ene:Fa Liurrep c5prebendendûvt grauem prouincialibus 8lt; nirris dure iperante :Exquo fenatus confulto 'magnam fenatus laudëaflecutus eft. Ï)ccreuit etiam colonias de ducendas:viafq : muniendas:rem frumetarië procuranda:atq? bis omnibo du age, renturnpfe magiftratum gerens indefeffo Audio ac necubi deficies preerat. tanta ac tam mirabili vigilantia amp;nbsp;celeritate vt ad lingula dutaxat videreË intent? adeo glt; ipfe vnus omnia obibat :vt etiam acerbiffimi inimici obftupeferre cogeretur;vi' rum per omnia efficacem atginurâû.IDeledabat vero populA.R.ipfiusafpeads Semper enim illum turba ingens fequebatur:operarioru.'fabrorum:legatorG;ma giftratuum militum fludiofbru:quosomnes benigne alloques amp;ihumanitate gra mtatem conferuansrfeq, vnicumq? illorG decenter impertiës.'calumniatores often' dit eos qui fe vt fuperbû aut inhumanum criminabantur. Maxime vero diligente circa viarum procuratione fe preftitit:tum vtilitatis caufa tu etiam ornatus. Re/ aisquidem regionibus vias deduxit .8lt;cas parti lapide meufTo ftrauitipartf are ne muniuit aggeribus: iniqua adequans:amp; quanta valles torrentefqp abrupebant pontibus equali altitudine ac procliuitatc ediurgens: pulcerrimam operis fpecic oftendit.Dimenfb pretePea viarum fracio :fingulis miliariis eft autem miliarium paulominus qua odio ftadia: colunas lapideas fpacii Cigna prèfercntes cdftituit.ali es infuper lapides parum inter fe diftantes ex utra$viariï parte difpofuit:vt ex illis faciliter amp;nbsp;fine faltu in equos edet afcefus. (Db hec cu a populo R.laudaretur omniacp condere fe paratum oftenderet:dixit in contione (e pro bis rebus graciam petiturum que fi concederetur fibiipro furno beneficio acciperet:fi negaretur non grauiter ferret. Hec uerba expecAationd dederat quafi confulatf i petere vellet. In) itantibus igitur confularibus comitiis cGcAifcpin expecAationem adductis prodiit: Gracchus in campA vnacum amicis C,Fannium ad confulatu petedum adducens pro eo$rogans:defignare confulcm fecit.Ipfe vero Gracchus tribunus plebis fecu dum creatus cft: plebe id iubente fne vlla ipfius peticione. Sed cu animaduerteret: fenatum fibi mfenfum Fannium vero cdfulem ob id ipfu minus potentem: quod G bi amicus putabatur:rurfus aliis legibus promulgatis animos plebis fufeirauit.co lonias Taretum atq; Capuam mittcndas;8lt; latinos i cdmunionem ciuitatis uoca dos decernens. At fenatus metuens ne omnino inexpugnabilis fieret Gracchi po^ tentia nouum amp;nbsp;inufitatum remediu adinuenit. Vt enim ftudia homing ab illo di uërteret :multa contra bonum equumg plebi cocedere decreuit per hunc modum Erat Eiuius Drufus collega in tribunatu vir claro loco natus amp;ingenio eloquetia diuitiis plurimum pollens. Huic fenatus perfiiadet:vt vna feed aduerfus Catumi Gftat:fine vlla plebis offenfa. fed ea plebe miniftrans pro quibus aduerfus eam reu ftere pulchrum cfTet. Permittes igitur tribunatum fuum Drufiis arbitrio fenat, leges tulit :nec preciarum aliquid nec frudluo fu reip. continentes fed unum dGta xat agetes.vt. C.Gracchus voluptate amp;nbsp;gratia apud plebem fuperaretur.In qua re ipfu arguit fenatus non res a Caiogeftas molefte ferre fed perfonam eius oppu' gnare voluifTe. Nam duas colonias decernenti reflituerut populum exhauriret.Li uio autem duodecim colonias amp;nbsp;tria milia ciuiu in Gngulas earum deducenda cen' (enti hbetifrime affinferGt.Et rurfus Graccho paupenb) agrddiuidedi amp;nbsp;pepone

ocr page 423

teip.ob id fotueda eéfenti quaO gratia pfebisautupati adaerfati fut.Liai, aGt eti amprnfionë remouéseis placebat.Caius paria fuffragia latmis concedes fenatum offendit.Liuioautem ne lueret quen$ Jatini nominis in exercitu flagellis cedi lc, Rem ferenti auxiliati fut.Illud tantufo vtilitatis in rebus Liuii fuit quod quoties de iis rebus ad populum ferret predicebat fe ea dicere ex co'enfu amp;nbsp;approbatione Venatus que teS populum in gratiam fenatus reducebat antiquarum contetionu de leta,memoria. Maxime vero Liuio profuit ad auctoritatem amp;nbsp;gratiam quod nun qua proprie comoditatis caula legem tuliflfe apparuit Nec deducedis coloriiis pre effe voluit fed alios prefecit.Nec pecunias tractauit cu ipfe Caius pleracp eorum que decernebat per feipfuexequeretur. Poft Rubrio quodam Gracchi collega re' ferente cum plebs fciuifTet vt Carthago a P. Scipione nuper euerfa reftitueretur amp;nbsp;forte Caio eucniflet vt ea de caufa in Libiam nauigaret etiam maior tfinc Dru fus per abfentiam Cai factus^maxime Fuluianis creuit calumniis.Erat eri Fului, usC. (Gracchi familiaris:amp;in diuihone agroru collega: vir feditiofus 8lt; fenatui in uifusinec plebi carus propter fufpicionem quod fama erat fbcios ad defectione fb' licitade.(Quibus One probatione argumetocp iactatisupfe Fuluius fidem non fani ne$quieti animi oftendebat. Ea res (Gracchi potetiam minuit:vt illius inuidie fo cii.8lt; cum Scipio Africanus fubito defunctus e{ret:ßgna$ nonnulla plagarum 8lt; violentie vt in eius vita fcripGmus'in iplb mortuo apparerent:maxima de Fuluio fufpicio fuit:vtpote inimico amp;nbsp;ea ipfadie cotra Scipione publice inueeto. Attigit vero etiam C.Gracchu ea fufpicio.ac tam graue facinus in fumum virum amp;nbsp;pringt; cipem ciuitatis perpetratum:non modo vlcione:fed redargutione etia caruit:quo niam plebs fblicita de falute (Gracchi ne ille forfan particeps necis inueniretur:iu, dicium diffoluit.Sed hec prius facta erant.In Libia vero dum Carthagine qua Iu honiam appellauit:Œracchus reftituit:per multa ipedimenta agenio loci tradunt oppofita.Nam primum fignu vi ventorum correptu:cum (ignifer valide reficeret fractam et 8lt; facra altaribus impofita furgens procella diffipauit.8Cextra termi nos defignate vrbis abieot.ipfos preterea terminos lupi inuadentesac turbantes longe detulerunt.Attame (Gracchus omnibus coflructiS atq7,ornatis:feptuagefi' tno die poftq? jRoma difcederati urbem reuerfus eft.Audita DruG aduerfus Fui uiurn insectatione amp;nbsp;rebus vrbanis pretentie eiusefllagitatibus.Nam L. Opimi us vir potensin fenatuivir prius in petitione con (hiatus fuccuhuerat'C.(Graccho Fannium in comitiis preferëteitunc iterum petes multis adiuuStibus £ confui fie ret potentiam (Gracchi'que iam quodammodo cofenueratrob multitudine adgra, tiam plebis ipfb concedente (enatu rempnblicam gerëtium depoßturus videbatur Poft$ igitur Romam rediit:quo popularior foret:ex palatio vbi prius habitabat in locuni foro propinquu vbi complures egeni amp;nbsp;tenues ex plebe homines habita, bant:immigrauit.Deinde cum alias promulgaret leges:obquas frequens cocurquot;, fus ad eum fiebat, (enatus Fannio confuli per(ua(it.vtomnes prêter vrbanam mul titudinem vrbe depelleret. Facfto igitur per preconem madato duro quidem atqp infohto vt nullus ex (bciis atq: amicis populi ro:p eos dies Rome adcffet:oppo(uit Camsedictumper quod confulem quidem repreLedebat : (bciis autem G maneret opem fe laturum aduerCus infoJentiam confulis pollicebatur:quod tame non fecit. Nam cum cerneret quondam ex hofpitibo ac familiaribus fuis per apparitores co fulis trabi: permifit nec reftititrfiue viribus fuis diffi usdiue vt ipfe inquit nolens principium pugnecupientibus aduerCariis predare.Et forte cuenerat vt collegas' etiam fuos per id tempus haberet inftnfos ex buiufmodicaufa Futurum eratifo ro gladiatorum fpecflaculumiamp;magiftratuum pleriq? condrucftis circa forum ad (pedandum locis ea mercede locabant.Hec loca taxus per edidbum purgari iuffit

ocr page 424

vt plebs fpcaare fine mercede valeret . In quo euro ßbi non pareret expedatä pre' cedente certamen noc^e coflrudiones ipfas per operarios amp;nbsp;fabros fuos demolit? rafuum ad fpeculandum multitudini focum oftendit. Quod facium vt plebi grata fuitÆc collegasab^ ta^ agrefti fuperbo$ alienauit.atqi ex ea re tertiti tribuna amififleifimragiis que plurima preAabanf:maligne amp;nbsp;fraudulenter per collegas occultatis,Sed bec non fatis clara funt. Tulit vero hac repulfam gra, °'teramp;jniquo animo aduerfus inimicos ridentes infoletius^par erat inclamauit Sardoi^um rifu ndereygnaros $ magnis tenebris ex fuis aciis circtifundant I^um aut Opimius confulfadfus.multas ex legibus a Caio latas abrogaretis car thaginemin alium locu tranflrrendam decerneret:atq;ea faceret.vt Caius irrita' tusmeos fue occaGon^ preftaret.primo tempore tolerantia habuit fed vbi familia resamiciqiamp;in primis ipfe Fuluius incitare eu ceperuticotracla multitudine ad' ue^r^s confule reficere ftatuit.ad qu£rem tradunt matrem Cornelii ipfum adiu, uaf edatenter multitudine conducla ex agris in urb^fub mefforum fpecie tranfmif fa vt m ipfius Corne,ie epiflolis ad filiu {bb enigmate feriptum legitur.dicet tra, dantndnulli Cornelia repugnante boc a Caio fadd. die Opimius de abrogan dis legibus ^at relaturus prima luce ab vtrifcp CapitoliG occupatur. Ibi dum con ™r£, fecifr^.minift^quida Antyllius nomine inteflina afportansillis qui cir ? Lr ulum frat dixit. Cedite bonis ciuibus mali ciues.amp;adiungutquidam ipfu m obfeenam figuram brachii nudum Gmul his diÆs per iniuriam oßendiffe. Hic ergo ftatim occiditur magnis ^iJis ea de caufa vt dicitur cdparatis. Ea cedes po, pu/um quidem turbamt.-ducum vero ipCorfi varia mfs fuit.N5 Caius quidemin doluit:amp;eos qm id fecerant reprehendit. Opimius vero quafi occafone parta ad ulcitcendum fuos cohortatus eft.Imberea die certamen diuibt. Poftridie vero fd mo mane confulfenatumin cuna vocauit.Atq^ dum ibi de republica.agiturouida vt ordinatum erat Antylhi corpus feretro impofitu cu plandu amp;nbsp;lamentatione m forum fecus curiamipfam detulerut Simulate confufe id fe admirari, fenatuspro preditur.poftoq? in medio eorum feretro :veluti luper magnum patres inclamant At multitudinem indignatio habebat:quod Tiberii firacchi tribuni plebis in Ca, pitolio nuper occifi corpusin Tiberim proieclum fuerat; mimftru vero Artillium qui 8lt;fi no lure necat? effet luftas tarriC pftiterat iraru caulas i foro circufuli fena' tores pojiuli re.deploraret cumq lt;oftenderet ad necem reliquo^ ciuiG qui plebem quot;Romana defendebat.Senatus poft beci curia reducius decernit:vt Opimi, con' fui videat ne quid refp. detrimeti capiat* Ille flati lubet vt (enat, arma capiat utep equites R Ænguli binos feruos cu armis podridie adducat. At fuluius catra fepa rare amp;nbsp;plebe colligere incepit Sed gracebus ipfe foro abiens iuxta patris gracchi ftatua ^ftitit atep ea diutius cuni fjletio i tuitus tande flens (ufpiranfep difceOit.ob boc multi ex plebe bomines i cornifera tione adducat ac feiplbs cafligates g? homing dereliAult;pdi tucp pacianfjpCecuti cuftodie caufa circa edes eius pnoaarut no po, tationibo amp;nbsp;clamoribus 1tenti vt 11 q circa Fuluiu excubabat.Nä illi ebrietatib)amp; tumultu noAc tranCegerut ipo Fuluio i primis lafciuiente amp;nbsp;cdtra etate (ua mul' ta dicete ageteq?-At apud graccbu nihil fimile fed ta^ i publica calamitate medi 8lt;futu2f fpedlates partitis vigiliis excubabat AlbeCcete igifdie fului, vix ex fom n°lt;PP,er violen tia excitat, fuos armat (poliis Calata^ que donii fue ex triupho fu. pererat.Ac dibito minaci clamore i Aduentinu monté cuadit.Caius vero necat' mare qde (evoluit fed tannin ford iturus togat, jpceffit paruo détaxât accindtus gladio,Exeunte domo vxori ueftibulo (pfecuta atep altera manu natu tenes altera virum apprebédens iquit. Non te Cai nuc in roftra tribunu plebis amp;legü latorem trànCmittoinec ad bcUé gloriofu in quo ^fi aliquid accidat aduerfi faite honçdum

ocr page 425

mihi lueram relinquas fed Tiberii Fratris tui interFeaoribus te obicis inermem. recÆe id quidem vt partiaris magif $agas.Vicerunt enim peiora:vi amp;nbsp;ferro iudi' tia peraguntur. Si apud numantiam frater tuusoccuburfet.at corpus ad fepultu ram reddidiffet boftis. Nunc autem 8 lt;nbsp;ego fortaffisfluuio quodam aut mari teamp; fequi compellar: obfecras an ficubi in bis tuu corpusappareat. Quid enim aut diS aut legibusquis credat poft Tiberii mortem^Eflec deplorantem Licinia diffolucs fcnfim a complexu Caius vna cum amiciS ßfens ire perrexit. At illa veftem citis ea perc glifcens folo procubuit femianimis donec miniftrozp manibus fublataadCraf fum fratrem delata eft.Fuluius vbi omnes in unu conucnerut:voluntate Gracchi fecutus:iuniorem filium cu Caduceo in forti tranfmifit.Erat bic adolefcens egre Rie forme qui cum bonefte ac decore eu lacrimis de cocordia ad fenatum amp;nbsp;confulé locutus effet.'ac plericp eorumqui aderat ad concordiam HecftcrenL'Opimius con fui non nuntiis inquit fenatui perfuadendu feddefeendendti ex Aduetino ac fe iu dicio fenatusvt obnoxios ciues fubiciendiï effeiatq: ita veniam poftuland^.Et G, muladolefcenti edixit vt vel cum iis rediret vel omnino nd rediret.Caiu itaq: tra' dunt voluiGe in forum dcfcendcre:vt fenatui loqueretur:fed cum id ceteri non amp;nbsp;b.?rent:rurfus adolefcens a Fuluio cu mandatis baud diffimilibus remiffus eft'At Opimius pugnandi auidusipuero dati in cuftodiâ tradito:cdtra Caiû amp;nbsp;FuluiG profecŒus cum multitudine armatorti amp;nbsp;fagittario¥ CretenGum ferit aduerfarios ac perturbât:Fadaq: exinde fuga Fuluius m quoddam baineu fefe cdiecitiac pan lopoftdeprebenfus vna cum maiori filio occiditur;Caiti vero nullus ea die pugn^ tem confpexit:fed ea que gerebantur pcrmolefte ferens:in tcmplu Diane fe reta' ltt:manufcp Gbi ipG afferre cum vellet a Licinio amp;nbsp;Pomponio fidiffimis familiari bus fuis prohibetur. Hi nanq? prementes gladium ademerut:amp; ad fugam cohorta ti funt. In quo loco dicitur Cams in genu procubens amp;nbsp;mariibus ad dea tendens p' catus fuiffe:vt populus iR. pro tanta ingratitudineac proditione nunep a feruitu, te eximeretur.Palam enimcundiipfum deferuerati^rimum fuit eis per preco nem impunitas fi inde difcederent conceffa fugientem ergo (Caiumaduerfaru per, fecuti cum iuxta pontem ligneum iam aflequerené familiares duo quos (upra me, moratii illum procedere ac maturare fugam iubcnt:iFfi vero in ponte ipfo ruenti, bus aduerfanis fe obicientes non priuSquenfy tranfire permiferut qua ipG pugnS tes occif i funt.Cum Caio feruus vnus aufugerat Pbifdcrates At cu vniuerfi cer, tatim eum ad fugam hortarentur nemo tame auxilium preftaret:nec peteti equii quifqua concederet:^ iam aduerfarii adedent. Preripit ille fei Gerum deoru ne' mus:ibiq; occiditur per manus Pbilocratis (erui:qui primo dominum deinde (eip, fum peremit.Quan$tradunt nonull iambos in manus inimicoru viuos peruenifle fedferuum dominum complexum non prius diuelli potuiffe qua ipfe cederet.(Ea, put Gracchi tradutabfoffumiprimo ab alio.deinde ab amicoquodl (Dpimii Sep tumuleo nomine per uim ablatum. Nam promiffum erat in prtcipio pugne:vt qui Cai amp;Fuluii capita referret:equum auri pondus ex publico acciperet. Relatum eft igitur a Septumuleo pilo traffixum datera deinde impofitu libra^ dece 8lt; fep tem ac dimidie pondus traxit. Septumuleo iprobe machinato. Nam detracto ce, rebro plumbum infuderat. Qui verofului i caput retulerunt*erant nan$ extenuio ribus nihil omnino reportarunt.Corpora tai amp;nbsp;Fulmi amp;nbsp;aliorum omniumicircit enim tria milia cefa fuerant in Tiberim proieaa:bonaq ; eorum publicata.FdiclG ell mulieribus ne lugeret Dos Licinie vxori adempta.Crudeliffimi neroomniti in eo fuerant cp fuluii luniorem filium concordie fequedrem que pauloante diximus a cofule captum 8lt; in cuftodiam traditu;cum is nec in prelio fuiffet:ncc man? aut arma intuhffet tamen poft victoriam acerbiflime necauerunt: Super omnia tamen

ocr page 426

Iplebem afflixit templum cocordie ab Opimio coRrucnum.la^atiO enim quedam viCa eft atep fuperbia :amp;qualide nece Romanoru ciuium triumphus. Itacp per no, iacm fubipfius templiHypogramatequida (cripferunt.Huncverfu. (Dpus vecor lt;die templum concordie facit.Hic tame Opimius qui primus in confutatu didato ris poteftate fretus eft: qui$/{upratria milia C.Gracchum 8lt;Fu1uiumFlaccum ,quorum alter edfuhris amp;nbsp;triumphalis:alter lue etatis virtute amp;nbsp;gloria princeps j^fuit:indemnatos occidit:furti crimine non caruit.NannfTuspoftea legatus ad lu gurtham Numidie rege.amp; pecunia corruptus cd fumo dedecore in iuditio eddem natus infamisconfenuit inuifus ac fpretus a populoR.quiamp;G luxta res ipfas per culfusmetu fe contraxerat'tamen paulopoft defideriu amp;nbsp;beniuo!etiatn Graccho' ,rum^aperteoftendit Namamp;ftatuasillorum,pofuit celeberrimis vrbis focis 8lt;vbi illi occiG fuerant.facellacdificauit:coluitcp:amp;facrificia quotidie in iis fiebant amp;), .cumbebat:»multitudovt deord templis.Ipfa etiam Cornelia mater dicitur amp;nbsp;ce {tera omniaq fors attulerat;generofe tulipe: amp;nbsp;de laccllis ipGsdixifre dignas eo, rumcorpora Tepuituras haberc.Ipfa nero circa'Mifenosvita duxit,nihilode pri, ore confuetudine immutata .Erat ei irgens amicorum,multitudoi8lt;ca de caufa frequens fofpitalitas .Nam amp;nbsp;grecia eruditi'homines:.amp;a cunelis regibo donafe ,rentes ferentefq? nuntiidomu eiusfrequentabant. Fuitilli dulciffimum patris fei ^pionis fadla comemorare:mira billig cum de filiis loquereturate» illorumc^^fusfa .efta referret'indofontia cuafi fabulam quandärerd antiquazp enarraret. Vrde quof dam fufpicari coegit' ne cb fenedute amp;nbsp;dolcrismagnitudine lenium amiEffct lp' fos nimirumabfg fenfu no intelligetesquartu g enerditas nature l educatio lau dabilis proGthominibus adueifus doloremmoderate Fcrferedtmicuodq? fortuna „aduerfus virtutem bona coftodiente interdum preualet;fed in cadendo moderatio nem animi ferentes aduerfa non aufert.

ilto

'Xff^iy^on/^fis Pocte LaurcatiDe vita atq £ollis Xyfandri Incipit,

LVIRIMA CERNO tuas ad nuptias Leonelle pricepS frequentia apparatu ornamentog magnificasidonaGmul p lt;nbsp;munera duci amp;nbsp;afferri?pro amicoru amp;nbsp;fubditozp carita, Mtc ac fideiquibus Aftenfis pariter atgGn^agbe profarie !|lignitasilluftretur. Ego atit qui nemini tuorum fide ftu «jdio beniuoletia m te cedo:licet fortunis facile fupercr ima fais boc tepore effenon debeo prefertim cum eorum ad te ,°^faittendot u preflctur occafio que non minoris vt arbitror ?lura3¥fle videare llla nanq vfu vel minui vel tradlando conte,

ri folent. Verum nec ip(aquo frequetius vtere idiutiu^ tradlaris eo latius crefee re firmiufgdurare.llla preterea femel profuerint bec perpetuo. (Quod nam iftuc tuum munus mquiesrlOuo illuftres virifamp; rebus egregie patratis iperatores pln rimum decantati Lifander8lt; Sylla comes:quos ex atbenis mediis tibi deduco re liquorum (altaritiu amp;nbsp;couiuaru cetum nominis maieftate ornaturos:amp; facetiis ex

bilaratiiros. Ipfos lubentius traduxi quo dlo^ quidem nomina vbig celebratiora: res autem ferme obfcuriores erant propter (upcrioru feculorumivclignaui a vel ca 'lamjtatem velvtrang:quibus tanta litterarum iadura importata eft ut nifi latina medicemusab grecis cum aliap multa.'tu clari quonda homines iaceati terebris {jt.nccefle. Quo circa ingctesvtig Chnfotore grates habende fut laudef^ catande

ocr page 427

10

Quórtim beneficio iduflria ftùdio amp;nbsp;dodrirra tot magnos Domines ex oßgeuritate ad lucem e morte aduitame Glctio ad predicatione teuocatos ituemur.miec vero te perturbet bumariiffime princcps:g, inter comemorandum in bifee dudoribo ali qua facinora crudelitatis offendes: potiffimu cu te ficuti coraata 8lt; feriptis qua, liacunqp funt meis ad manfuetudine placabilitatemcpomnia animare coner amp;icen dere ad quam cu tuo ingenio tUm Rudiis 8Cmagno^ hominum imitatione pronus duceris amp;nbsp;que tanti in principe amp;nbsp;in eo qui excello maieftatis gradu polletmome tieftiut quifquis cfemetia vt tu infignitus Gt^non folum deo proximus:fed etiam deus habeatur in terris.Magna quidem ea virtusedtqua inocentiam defendas. Non minor aut illa qua amp;nbsp;nocentibusad uiam redla reditu prebeas:captis fuccur, ras.infelicibus mifercaris fegum duriciam lenias ferrum cdpcrcas:iacentes fuble, ues fupplicia mittiges vita dones. Accedit huic virtuti primu laus gloria cuncRozy: tybeniuolentia vel tui ipGus teftimonio i Nullus enim patri.F.vnicus tanta picta te diledusvllo tempore filiusfuitiqua tu clementie amp;nbsp;humanitatis gratia fubdi' tisexternis lonjinquifcp carus :quantam laude ac pietatem acGcRis reportas cum eam te uocem vfurpare audiunts'non oportere quen$a fermone princrois trifte di fcedereiquo fit ut fermone fis affabilis acccflu facilis vultu amabilis: Veru enim' uero crudeles ac probos illoru mores perinde ac fpeculum idcirco tibi propono ut bona cum infpeAes ad ea te conformés:vicia uero fugias amp;nbsp;abomineris.Fit enim vt in alienis perfonis turpitudine acriore cenfura notemus:amp; exccremur:quaob, rem fpartanos cu feruu in conuiuiis ebrium deprehenderet eu accitis filiis demo ftrare Iblitos accepimus:vt ebrietatis ineptias deformitate IpurcitiafZp fubtihusi mancipiis mtuentes obhorreret. Non abfurde ita$ Perfius vt Nemo inquit i fe le tentât defeendere nemo. Sed precedent! Qaeclatur mantica tergo Ceterum ne ve ftra demorer colloquia a me longior non fufcipietur oratio.

Plutarchi Hiftoriographi greci De vita atqpgeflis Lyfandri pér Guarinum Wero aenèm Poetam Eximiu Hiitoria in latmü traducta hnguagium Incipït feliciter.

^Né^ÀlRMOREA LISANDRI Ratua Delphis Tter vos ex Lfat prope templi fores denfa celarie amp;nbsp;ritu veteri promit fa barba generofu quendam in modu. Eam multi 8lt;quide falfo bralde athcnicnfis effe rentur propter infcriptu Bra fide titulum intonfi vere capitis consuetudo no aliunde ut fquidam arbitrant :fed abinftitutis Licurgiad Lacedemo :^hios peruenit quem diAitare folitu aiunt eorum qui hone' „—-____________^^àifta£acie forent accedente coma decorem magis augeri. At

ffl^Vtëqufdétofmes effent ex ea plus terroris meße. Lifandri pater Ariftoclitusex jp (apia minime fanc regia.Ceteru ex heraclidarii genere natuseffe dicit.Lifander in tel familiaris educatus anguftia fefe patrie legibus obtemperante ficut alter qf piam prebuit:nee min, fortem amp;nbsp;omni voluptate fuperiorem niGG qua ex honore Erebus reRc ac magnifice geftis efferebatur:hoc voluptatum genere adolefcen, tes fuperare fpartana ciuitas turpe ncqua^exiftimat. Pueros enim ab ineuntibus ftatim annis aliquo affectionis Rimulo ad gloriam duci volunt:vt ita 8lt; vitupera/ tosdolor angat amp;nbsp;laudes ad maiora prouebant quem vero hec ipCa no tangunt aut permouent vt ab honore alienum 8lt; ad uirtutem ominó fecorde alpernant 8lt;igna uum.lta$ Lifandro honoris cupiditas amp;nbsp;cdtentionis ftudiu ab laconica difciplina

ocr page 428

pernianfit in'na tu .Quibus in rebus eius natura itiagnopeYeineuGnda non eft.A^ colendos autem vrbis primiores fupra fpartani bominis morem pronus videtexti tine:ad tollerandum mfuper magiftratuu pondus voc^te heceffitatefacilis:quod ad rei ciuilis aptitudinem aliqui no mediocre particulam faciunt Ariftotelescum Malancbolico2 p demonftret ingenia vt Socratis vt Platonis vt Herculis ILifandru non Ratim fed etate iam gradiore in melancholiam ircidiffc (criptfireliquit.Ems eû maxime proprium ^ cu paupertate moderate tulerit'nullo in loco vic^us auK corruptus pecunia patriam tamen diuitiis amp;nbsp;diuitiaru auiditate imbuerit :ciua cu opesminime mirantem admirarentomnes eamintercepitadmiratione poft Atre' nrenf ebellum ingentem auri atq; arç^enti vim introduces: cum interim ne vl!a bbi quidem dragmam reliqua faceret. IDioniGus tirannus igentis precii ex SiciJa tu' nicas ad eius filias miferat:quibus repudiatis.Vereordixit ne per bas loge deior' mioresapparent.Non longe poft ad eundem tirannu miffus eademex Vrbe lega' tus duabus ad fe minis ab illo (tolis vt vtram vellet fibc deferenda eligeret.lUa ^P fam meliusdeleturam inquit amp;nbsp;acceptis ambabusabfceffit.Poftea cu PeloponC' fium bellum diutius duraturu videreturiBC Atbenienfes poll acceptam clademm Sicilia confedim ex maris imperio eiedlum iri in fufpicionem veniffcnt.Ncc mul' to poft omnimoda reru defperatione laboraturos.alcibiades ab exilio reuocatos amp;nbsp;rerum fume prefect? magna adeo fecit mutatione vt naualia certamina equatisia viribuscdftituerit. Pauore igitur Lacedemoniis rurfus inieclo promptis animis ad id bellum recentes fadi amp;nbsp;imperatore grauiffimo 8lt; apparatu validiore indige re videbanturiad maritimu imperium Lifandru emittunt. Profedus Epbefum ciuitatemfibi quidem amicam amp;nbsp;laconicas partes promptiffime fauentem luenit Ceterum per id tempus infelice amp;nbsp;ne barbaricis perfaru moribus efferaret per^ clitatem:quippe cui Lidia circumfufa frequetes imifceret conucnas:amp; duces ibl regii diutjus ocia cotererent. Itaq; iacens ibi uallum amp;nbsp;onerarias vndicp naucs co' traloens magnfrq? ad edificandas triremes apparatu ordiens Epbeßord port? mer caturis fotu negotiationibo domos atq? artificia opibus lucrifcp referOt.Exillo pfl mum temporeipGusamplitudinis ac magnificetie qua ciuitas in prefcntia viget ad Lifandru fpes exorta eft. Accipiensdeinde régis filuim Cirum Sardis Venice vt in eius colloquium veniret afendit:(irrui amp;nbsp;TiGpbernis crimina dcferrct.Cui cum edidlum eßet vt Lacedemoniis auxilio effet ac ex mari Atbenienfes fubmouc ret remiffior amp;nbsp;minime promptus videbatur quo alcibiade more gereret amp;ad fol uendamnaualem potentia tenuiter ac maligne neceflaria (uppeditabat.Cupiebat amp;nbsp;Cirus Tifapbernis operas vicio dari amp;nbsp;turpes de illo rumores difpergi.Cu pro' pter bominis improbitatem priuatas fecu inimicitias exerceretibi(cede caulis amp;nbsp;alus item rationibus tum vero lingulari cofuetudinis comitate carus amp;nbsp;adolefcen tem magis allicies eum ad bellum firmius animauit Cirus illu cu dilcedere uellct conuiuio accipiens oblectabat vel nullas eius liberalitates munificentiaf^ répudia ret. Sed quicquid optaret explicate ac petere vt nullam repulfam babituru. Exci piens lUfander quando quidem inquit Cire tantu promptitudinis bebes petoatq? hortor vt ftipedio nautico unu adiungas obolu:vt pro ternis obolis quaternos cap tare liceat.Cirus igitur hominis magnificentia dcfedatusei dece daricoru milia, dedit. Ex quibus additam nautis annumerasobolum amp;nbsp;fplendoris plurimu venquot;. dicauit:8lt; breui tempore boftiles naues vacue fecit, Nam ad eos qui maiore mer' cedem exhibebant frequentes comigrabantiquiq; manferant 8lt; fegnes eratamp; fedi tiones agitabant amp;nbsp;mala dudoribus quotidie ingerebat.Eilander licet auulfis amp;nbsp;detrimento affectis boftibus nauali tamen pugna confligere au fus non eft. Alci' biadem enim ftrenuü amp;nbsp;acrem yirû ^ nauiû multuudme fuperior€amp;aduniuerG

ocr page 429

maritima amp;nbsp;terreftna ad id tempus pretia inuidlnm reformidabatzPoftqi ßlcibi ades e farno phoceam enauigans claOis prefedlum reliquit Antbioebu, fintbioeb? babito quafiper contumeliam Lifandro facias audatior duabus aduerfus illii tri' temibus in ÉpbeGo^ port' annauigat:amp; magnis rißbus ac plan fu infoUenterufus curfum prêter nauale duxit.ld ferens indigne baCandcr non multas ab initio trire mes deducensinfedari cepit Antbioebum Subinde ferentesauxilium cofpicatus Atbenienfes reliquasiplet.nauali deniq? pugna conferta vidor fafanderqumde, cim captis triremibus tropbeum erexit. Ea re ira concitatus in urbe populus alci biadem exilio multandu decernitiqui de bmeab iis qui circa famium ftatiua habe bant militibusignommiofe babitus 8lt; male de fe audiens in Œberonenfu ex caftris nauibus profedus eft:banc pugnam licet re gefta nequaqua ingente fortuna ipfa per mortalium ora propter Alcibiadem volitare faciebat. Lisander ex urbibus ac cerfitus Epbefu.'cum nonullos audatia amp;nbsp;fpintu fiipra vulgus elatos cerneret oc' culta feminabat initia:vtquemadmodu poftea facium eft decem uiratum crearet amp;nbsp;rebus nouandis intenderent^nec minus (bliotabat ac irritabat vtfubti liter con fpirantes Gc rebus animos adbiberent vt in deßruendis Atbenienfibus fimulq? ex utbibus expellendis illos per eoru patrias potentiam vendicaturos intelligerét bo rum fidem re ipfa qui bufep prebuit:amicos atep bofpites ad imperia ad res ampliP fimas ad honores prouebés pro$ illoru auaritia violandiluris 8lt; pecatoru adiutor amp;nbsp;focius: quocirca omnes illi mentem attendere.gratioG in eum fe uideri illiusde fidermm pre fe ferre illo uidore amp;nbsp;imperium obtinete nibil non affecuturos fpera te. Ea propter claffis prefedlum Callicratidam Lifandro fuccedente ab initio vide bant inuitiineq? fui mores imperil Gmphces quidem amp;nbsp;dorico ritu veros approba banticum pofterms dato de fe periculo. Wir preflantiffimus8lt; iuftiffimusappagt; tuiffet.Ceterum buius virtute non (ecus ac in femidei cuiufdam ftatua pulchntu dinem admirati illius Rudium iamicos caritate amp;nbsp;vtilitatem queritabant. Adeo ut co nauium edfeendente pre merore lacrimas effunderent:eos adhuc i Callicrati dam inuifos magis reddebat çp ex argento etiam in nautas ab €iro tradito quod Reliquum fuerat fardis remiGt:eumg petere G uellet amp;nbsp;de alendo milite cogitare iuffitiEnauigaturusdenicp illum teiiatus eft fele nauales ita copias tradere utin poteflate mare habeant. At ille fuperbam amp;nbsp;inanem hominis iacftantiam redargU ere voles:tu igitur leuorfu captata farno 8lt; circa militum nauigatione deflexa illic nubi triremes tradito. Namfi maris poteRate habemus boftem in farno cdmoran tem vt nauigando formidemus opus non eft.Cui Lifander naucs ipfe no meo qui dem inquit fub imperio verti fiib tuo Gint. Quo dicfto in Peloponenfu edtendit ma gna perplexum ambiguitate relinquens Callicratidam. Nec enim ullas fecum ex domo pecuniasdeferens accefTeratinec ex oppidis propter eoru inopiam ac tenui'

ingenuus 8lt; animo excelfo preditus omnem ex grecis in grecos cladem boneftiore exiftimaret:quam barbaris adulari amp;nbsp;eorum fores adire qm prêter magnam auri vim nullum bond habeant vrgente tamen neceflitate Lidiam afcendens Ciri regi am peciit.•referri lubens Callicratida claffis prefecRum cum eo collocatu^ adaen, ta(re:ei lanitore quodam dicente nunc Ciro o peregrine nequa$ociu eft: Ipfe eni potat Callicratidas magna quadam Gmplicitate relpondit.Graue prefecfto nibil e ibi enim ftans quoad potet expedabo.Tunc rufticus exiftimatus amp;nbsp;a barbaris di tifioni habitus abfceflit. Secundo reuerfus cum intra fores nd admitteretur mole, fte ferens1Epbefu abiit:multa inprccat? iis mala qui barbaro^ deliciis illccRi eos per opulentiam incontinenter lafciuire docuifrent:deofyprefentibus tedatuseft

ocr page 430

fe quam primumrpartam tetigerit omne da^uu oreram vt Tgratiam gfeti priAigt; nam reuertanrur:quo barbaris terrori (int8lt;immutua cedem illozp potentiam ini plorate definit. Verum Callicratidas amp;nbsp;(partana dignitate gerens animos cu equi täte magnitudine ac fortitudine excelfentiffimis greco^ pageffet. Paruo deinde tempore nauali pugna luperatnsin argmuGs eft delet,. Rebus retro ferri ceptis fociimiOa legatione fpart^ claffisduce Li'andrurn deposcebat :vti fub eo impera' tore negotia ardentius amplexuri. Eade 8lt; Cirus flagitans miferat. Vetante ue/ ro lege bis eundem claffis prefedlu fieri cum Lacedemoni i more (betisgerere uel' lent prefeAure quide nome arato ipofnerant:Cetern Lifandrum verbo quide fe' patum.Re afit vera cunclo^ fume prcficiut: plurimis igië qin rebus publicis ver fabantur amp;nbsp;in eoru urbibus vehementer poterat dudum exoptatus aduenit. Spes enim iniecla eft eius opera Spliores i!lo2/: potetias futuras re omnino populari drf, fduta.qui (impheesae generofos [peratorum moresarrabSt.Lifandrumquotiens Callicratide cdperaretur verfutG taptiofumq: ccnfebatiqui res bellicas varus tra, dans modis ip(am fylufticia vtilitate ^plihcabat. Abocuin corrodis vt boneftate Vtensamp; vera mendaciis non natura predantiori exiftimasvtriufq: precium atqlo rore neceffitatc diffiniebat. Cuiqi bercu'is propenié Gne faUatiis belligeraredig' num indicabateos irriderilubcbat. Quo enim leonis pellis no attinget tifurdam effe vulpinam huius gcncris fut cue in mt'eßos fcciffe diritur.'amicis atq bofpiti' bus populäre potentiam fefe diffoluturü effe promifcrat.Simulqi adürrfam fadlio ti?m eledlurG. Mutatis interi (entétiisrâ pacatis animis inimicitias dcoofuißcrt aperto quidem vultu amp;nbsp;gratulari amp;nbsp;cociliandis ope afferre fimulabatiCS vero co iiiciisamp; malediAisad inuaderda multitudine inftigabat.Vt aut infurgetium tu multu accepite ueftigioauxiliu importatur, oppidu irrumpes:quos reru nouazp 1 udiofos habebat obuia g rauiorc tono vocis increpabat amp;nbsp;afperrime pduccbat ot fopliciu illis infliUurus:alios confidetiorcs eOe iub(batamp;eo prefente graue nibil cxpedaturosibec ipG Gnr ulator tam varie fingebatme qui dominatione populari potentes erant euaderent.Sed circa vrbem relidentes cederenturiquod amp;nbsp;euenit liquidem vniuerfifide Lifandri didlis habita fut interfecti. Androchde ferno me# n'orie prodituseft.Ter multam Lifandri ad luGuradum levitate arguens.Is enim ut aiuntlubebat pueros quidemaflragalis'uiros afit iureiurando falIcreiFolicra/ tem famium tiranru imperator ron rede profeaoimitans^haud enim aconicum fed cotumehoGusef } deis ficut amp;nbsp;1odibusvti Nam quifquis abiurat bofte cwee formidare deu vero ncgligcre cÓEtetur.Cirus Lilanoro Sardis acceifito vt ei iu ueniliteramentaretur ipfius gratia nonnulla prepare pre Ce tulit.'oucdam fubinde pollicitus fi pater minime traderet vel domeftica (uppelledbilen (upreditaturum Quod amp;GcuAa defuerint aureü 8lt;argenteu (eeftu^ eße folium Vnde populisins dicere co GielTet. Deniqiin mediam fuum profecArusad patrem ciuitatum tributa illi (ulcipienda deGgnauit:amp;eius fidei propriu comendauit Imperiumigratumm primis habens amp;nbsp;omni rogatu ab eo vebemeter contendens ne fuum ante redru eu Athenienfibus nauali certamine dimicaret:aduéturum nanqi magna fecu clcffem ex Cilicia amp;nbsp;Phoenice ducentem. Lifandercu neqi pari multitudine pugnare neqi tot cum niuibus otio fus federe poffetmonnullas in potefbatem redegit infulas egi nam quoq^ac falaminam adiens incurfationibus vexauit. Dehinc defcedit in ag ru Athenienlem vbi falutatoagide quia de colia veneratipcdeHrib) copiis uires ma' ritimas oftondere voluitiquibus maris dictionem obtinebat.Tamen fterea dod, infedlates illG Atbenicnfcs aduentareialio per infulas curfu effugitin AGa. Peftl tutfi offendes hclefpotem l^pfacenos aggreffus cft nauibus.Thorax$ pedeftres fimul expeditas muris admouit copias vrbem ^ta$capies vi preda milih cocedit.

ocr page 431

Attica vetô daffiscent« amp;oamp;agmta trireminm eo tempore penesekennte CBe ronenG oppidum Rabat in ancons. Andtta hmpfaecna clade cofeftim Sextu adue hmturSinde frumentata euntes ad egos ideft câpre flumen nauigat e regione bo# ftmmadhuc circa vrfem lampfacu cum clafle ftanonem habentium.Attice claffis amp;nbsp;abi multi dttamp;rcserant amp;nbsp;Philocles qui popula induxit oratione (aa vt capto turatpugna hoftium dextere manuspolhcem preciderentivtcumbafta ferre ne quirent remum taméagitare poffent. Eo die ccflatu eft a prelio. Poftridie pugni inire fperantibus Lifander cum alia verfaretanimo nautis edixit 8lt;gubernatori' bus vt perinde ac circa diei ortum futuro certamine triremes confenderent 8lt; G Ientio £idetesamp;ordine edictum expedarent.Itidem amp;pedeftres copias ft ructast Irttore corquiefccre lubet. Exoriente fb'e AthenienCcs diredisin hoftem frontibgt; totam claffem concitant Quibus prouocantibus Lifander aduerfas tenens proras frequenti bellatore completas intendentibus lam tenebris non tan en fe in altum eduxit Ad primas deinde nauesfcapbas fubmittensordine corbdere amp;nbsp;coqu efee teiuffit.amp;nu!lum edentes tumultu nulbpado exire obuiamibuncin medum cG iam adueCperatcerct cocedentibus retro Atheni°njbusnul.u dimiGt ex nauibo mi GteWntG dueffiut tres triremes:que explorandi gracia miffe defeendetem fpecu Ureretur boftem. Poftero die tertio item 8lt; quarto idem factitatu eft :ea res ma' gnam Atbenfenßbustie at audacia atepeantéptum: perinde ac boftiba terrore co' preffis. Alcibiades interim nam bis circa Cheronon fum fua intra arcem vit! tra' bebat ad Athenicnfem equo perfeiRusexercituu duces icrepiiit:pnmuqi male amp;nbsp;minime tuto caftra in littonbus locafrent;que amp;nbsp;Ratione carerent:amp; aduentoru impetus exponerentur. Deinde pecare illos qgt; e Sexto exercitui neccRaria capiat eam oportuifret mox poRea g nauigatione fexturn circulèrent intra portu aut ué' bem fefe procul ab hoftibus conRituiffe:qui fub unius dudu atq. aufpicio impera, toris tantum in portu habeant exercitum:qui dato fig no Ratim omnia ad timore imperata perficiant. Que eu cdocuiRet no modo obteperarutiverumetia Tideus contumelioferefpondés. Non tu quidem inquit fed ahi imperatoresadlunt. Alci, blades igituraliquaminter eos proditione fubeffe fufoicatusabfcifTit:. Die quire toanauigantibus rurfum Atben,en{ibusamp;rcmeantibovt c5fuerant fuma cum ne fligentia panep contéptu.Lisander fpeculatoriis emiGis nauibus eorum prefecRis imperatiut cum primum egreRjStpfpexerint Athen tenfes retro omni celeritati remigent .Cun, medio in tratecRu fuerint ereu de prora clipeum attollat irruptio Mis GgnumJpfe interim gubernatores amp;nbsp;triremiü prefecRos adiens pronoeabati citabatcp ut remiges amp;nbsp;comilitones RrueRjs continerent.$igno dato omni promp titudine at robore in ho Resinferre Sublato enauibo clipeo e pretoria naui tubart fonuittinaltumfefubuehut:8lt; incurfionem faciunt peditatus in littore certatim aduofanspromotonum petit:hoc aut intercedes vtriuf$ continentis fpacium qui decim ftadiorû eft,Id uero ftudio amp;nbsp;(pmptitudine remigantiu euefligiocorripiË. Cono atbcnienfium operator primus e continent! annauigàntë direpete claRem jp fpiciens merore cfaffis vexitus vociferarii vt confeenderent;vocare aJios obteRari Monullos coacRos inferre.Diffipatisaut hominibus nihil ftudio proficiebat.Na ut pnmi exierant Ratim vt qui nihil expe^abant aut in rebus emendis verabantaué magro deambulabataut intra tentoria fopiti iaceblt:ant parandis prandiismeu bebant:longe a futuri cogitatione perducam imperitia exiRentes clamore ac ftre pituillatis lam hoRibus.Cono odio fubkdl.s nauibus m Ciprum ad Euagor^ fug| ensenauigauit.Cetere aut vacue capte aut non dum referte cofradle bomincs in* ^rmes amp;nbsp;diCperficum auxilium ferrent ante naues ceG:vel fi fugam capefecreat de Kondenubus m terramhodibus necabantur. Capta tria homwd mitiacu ducibus

ocr page 432

amp; daffisvniuerfa cam oramaritima preter naues que cG Conone falufrem fdpa ro pararunt.Inde relegatis poft fe naaibuscum raßrd diripuifïet.Lifander cü Tibiz rum amp;nbsp;peanis cantu Lamfacu reuèrtitropus ampliffimu nimiolabore conficies amp;nbsp;una bora longiffimum tempos 8lt;diaerfiPimum fi^rtumf^cuentibus vitra fuperi pra bella incredibile corripiensiq, poftinfinitas certandi formas amp;nbsp;rerumgedaru permutationes coplures $ antea gcecie duces confupGt 8lt;vnius uiri coGlio amp;nbsp;gra ^irtate trucidandosdedit.Quo circa nonuU i boc opusdiuinitus facffum exiftmia/ uere. Caftorem amp;nbsp;polluce in Lifandri nane v^racp ex parte extitiffe amp;nbsp;quo tempo re portum cruperetbdera clauo cucum luxifroafferetes.Quida 8lt; lapidis cafu ad earum rerum euntu prodigio furfe ferunt.Mamut conftans multorû eft opinio: irire magnitudinis faxum ad egos ideft câpre flume e cefo delatu eft:quod amp;nbsp;eta' te noPra oftendituk.Id precipua religione profequêtibus cberronefi incolis. Ana' pagoramquocp predixiffe traditurq,eoréque celo induta funtcorpozp lapfu quo^ dam 8lt; agitatione fada vmus rffradi cafus futurus effet amp;nbsp;abiedio.Aftra etiam baud eo inJoco eße quo nota funt.Nam eu faxea fint amp;nbsp;gramactbensquidé reß' flentia 8lt; reflexione fplendere.Cetera per uim aflrida trabi uertigine ac circuits onis tenóre ficuti cum frigida amp;nbsp;ponderofa a b rcrû primordio ^cernebatur a toto ne bue decideret amp;nbsp;continebantur.Alia quedâ qua bec credibilior eft opinio affe rentibtisnonulbsvt radiantes felle nequa^ funtig nis ctlcrci fuGoamp; diftributio in aere qui circa incenfione ipfarn extinguiëme aeris in fùperiore parte multitudi' 'ne folutt fqeeeffio amp;nbsp;Ge inflammatio.'veru celerium corporu iadus amp;nbsp;cafusvelut quadam tenoris inclinatione amp;nbsp;motionis auerfe ex agitationilusdelatoruinon ad tabitatcs terré locos fed plurimis exterius in mare magnu excidetibus quocirca latent Gterumarauagore tefis accedit. Dairacl usi lisque de religione tradit, g ante illius lapidis caGim quinep ac feptuaginta diesafGduqs corpus igneum exi mie magnitudiniscelo foedabatur minime quietu ; fed multimodis perfradiS agi tationibus delatum'Geut abfciffeauulfecp ignis forme motu amp;nbsp;terrore paGim per late immodum radiatium Aeliam fulgarunt. Poftqi dcicdumeft faxo Fcolemctu ac pauore feda to conuenere. NuUu ignis autopus aut veftigium cerrut lapis aho quin grandisquidem lacebat.Ceterum illius ignee figure:amp;utGcdixPrimamb tus partem nullam labebatiq Danacbodifcretis opus exauditoribus liquet.Se verus eAfermo eos vebemeter arguit qui petram aliquo ex ceSeventis amp;nbsp;tempe, ftatibus effradam dicunt.Inde irore turbinis derebda vbi primum nrcuuoluens agitator ille deXitit di(ro!utufq:eX ciedam decidiffe.NiG forte quod multos per, dies apparuit re uera ignis extitit .Sed extmdum atep corruptu aenmutationem in uentos motufqiviofentiflinos prebuit Aquibus vt faxumipfu abnecreturobue nit:boc feribendi genere diligentius cxcucienda (unt.Lifandervero cumtria cap tiuorum milia morte damnatos a Collegiis intelligeret: Philoclem eoru imperato' rem acrerrens rogauitquanafc dignum pena cenferet:cum taba ciuibusaduerfus grecos cofiba tribuerit . At ufe nuPa ex parte ad cafenutatemdemiffus eos ne mcu faret lufTttquoru nemoludex adefet. At ea vidor ageret q vid* paCurus erat, Deinde lotus fplendida fumpta lena ante alios ciues ut vulgaretur proceffit:quem admodu TleaphraXus fcriptu reliquit^poft bec ad opida nauiganscuofeuq;obui os Atbenienfes haberet Athenas abire imperauit. NuUifeueniamgoceflu^quin eos trucidaturum quos extra vrbem offenderet ^Hec uero idcirco faciebat amp;nbsp;vni uerfos intra urbem conpellebat vt cumiuciuitate Fames confeftiqi inuafefceretac inopia :m obOdione nullas moleftias exhiberent perreru copia facili%to11eratites. Deftrudis populis amp;nbsp;rebeoru publicist Gngulas vru dutaxatacLacedemoniu gubernatore dimiGt. E focietatiba aut q p urbes ei? opa cogruebat decem ex fuis

ocr page 433

ihènhibentiËn^äduerquot;a riis quo feuerterrnt hôn haberent colfeamp;smanu ßgitta§ Vtenfes mffigentês confauciabat. Deinde inter ualluminduß per mortes ac vulnè ra miferabiliter pernodra bant. Silla rurfus cum iHucefcefetadductis ad uaHu mdi tibus fonam agitabat. Erumpentes deinde complunmoscomiffa pugna dare tèrgt; ga coegit:ad quoru trepidatione conCftente nemine violentiusincubens caftra pe tit.Lac? amp;nbsp;paludesadeo cruore cadaueribufqp replete'vti bacetare Barbarico§ arcus galeas fragmenta toraeù ferrea gladios ceno inuerfos offendant.Cu poft ea pugnam anni firme ducenti confeci Gnt. Res quidem ad Cbcroniam amp;nbsp;Orcbome tium boc pacfto gefte memorantur. Cum Cinna 8lt; Carbo Rome in chriffimos vi' ros flagitiofe ac Tpotenter agerent:coplures ab eorum dominatione fugitantes in Silfe caftraiperinde ac portu fefe conferebat. Paruo deinde tempore queda apud cum fenatiis forma creata erat.Metella cum pueris clanculu fe egre fubducamp;ad ipfum quocp profeefta nuntiat amp;nbsp;domù amp;nbsp;villas ab inimicis incenfas. Proinde ut do niedicis opitularetur fupplex orabat. (Quas ob res cum SiHa fludluaret ambiguus Mec eni patrie vaditaténegligéter tolerare poterat nec bellu Mitbridaticu opus tam arduumimperfedu relinquere cogitabat. Archelaus deliatus mercator adue tat fpes nonullas amp;nbsp;fermonesab regio ferens Archelao.Id aut facinus adeo Sille complacitu elftut amp;nbsp;ipfe ad Archelai colloquia properatius venerit. Ad mare cii^ cadelium couenere vbi templum eft Appollinis. Prior Arcbela? erfus petebat ut aOe ac ponti rebusomiffis SiUa ad Romanum enauigaret bellum quantu pecunia tum tnremiumcp amp;nbsp;copiazp ab rege uelfet accipiens.Tum excipies Silia Mithri, datis inquit fecurus cfto. Tu uero in eius locum regnum aggredere 8lt; inita cn po' pulo Ro. focietate naues trade. Archelao regis proditione abominate Silla fubie, cit.Tucum fis archelae Capadox 8lt; Barbari regis feruus fcu magis amicus ad bo torum talium adeptione turpitudine {ubire nolis.Mihi autqui {hamp;ro po.impe' rator amp;nbsp;$illa de proditione verbum audesfacere.(Qua(ino ille Gs Archelaus :qui nuper ex Cberonia ex centum 8 lt;nbsp;viginti milibus militum minima cu manu falute fuga coparans'8lt; biduu in Orchomenio?/: paludibus latitans inacccffibile pro int: fe:ftorti multitudine boetia dereliqueris. Ärchelaus mutata poft hec lententia ca, put inclinat:^ ad preces uerfus obtexatur vt bellum finiat amp;nbsp;Mithridati fe conci het Sic inuitatus rem Scilla fufeipit federaq; conficiunt vt Mithridates Afia pa phlagohiamcp dimittat Bithinia Nicomedia Capadociagi cedat Arobarjani. Duo talentum milia Romano pendat populo .Septuagita naues eratas cu apparatu 8lt; armamentis exhibeat.Silia reliquum illi regnu ftabilit afferat amp;nbsp;rege populi ro. focium decernat his conuentis atq; cofixis flexo curfu per Teffalia 8lt; Macedonia ad Helefpontu iter facit. Archelaum honorifice comitem habens.Eo namq penes lariffam in aduerfam incidente amp;nbsp;quide grauitcr valitudine Gftit iter: 8lt; de horni' nis faiute non fecus ac vniuS ex ducibus amp;nbsp;comilitonibus curam diligentiaq: fufee' pit:bec rebus in Cheronia geAis criminatione iniecerut:perinde ac ibi non fine vi CIO decertatum fit iquodcp Silla ceteros Mithridatis amicos quos captiuos habe, hat reftituens Ariftionem dûtaxat tiranum veneno {ubftulit.'qui cum archelao fi, multatem exercebat. Prefertim cu dece milia agri iugera in euboea Capadoci da, ta forent.amp; Romanorù amicus ac fbcius inferi betetur abSilla:quares in comen tanis Silla refellit.Tunc aduentantiboa Mithridate legatis cum alia quide fufei' pere fe dicerent Paphlagonia uero ne Mithridatem fpoliaret obfecrarent. De naui basquoqi haud omnino confentirent.Indignabundus Silia quid dicitis irqtrMi thridates ad uindicandam Paphlagonie pofleffionem ftudet:8lt; detrahendis naui bus it inficias,Quem caput inclinaturu ego fane exiftimaba G dexteram illi manu teiinquercmiqua tantu ciuiu Romano^ numerd trucidauit,At q alteri? generis

ocr page 434

quam aspexeritimperaturis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fedens beltó qaneqfla

feruabant.^t arche/ausSil/. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;foqp/cgahpauorepercoffiqaretem

rum lacrimis dextramemsattmocc m emebat amp;nbsp;iracvndwn- mittigabat irultis ruant.pacem emm per ems ^.ntff -'IDenicpvt ad Mithridate legati remittetur tem con[citu2f .igjturhas aj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod fi non exoretfibiipfi mor

depopulatus /oca,rurfusreuertm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;°^urn medici inuadens amp;nbsp;muka

admittit cfidta redle habere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;donja Deinde archelaC iapud phihppos

loquiG vcmatrfimbria potiffimü nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'Pquot;^ aut penitusvt fecu l^lithridatesi col

laccam obtrucaffet.Mithridatis durfJrt qui cum alterius factionis principem ttyidatespertimefcens SiUe podusfimluperasadaerfus eum c6meabat.Que mi dardano conuenerut. Mithridatoc laritate amicitiaq? delegit.Proindeitro dedribusvero copiis.xx armatozc qw emjiucetes vni remes habens ex pe' rmios.AtSilla cohojtesquin^eauTt^^^^^^

f^Jac dextram pertendiffet.Silia rcud a^CcVlf'e™ Mithridates obuia prodif ditionibus quasedfeffus eft Archeta,:^ *'°quot;' ^quit finem imponis lis con prius facereconuenit. At nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;Sinquit:quibus pa

quam Mithridates purgationem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t ~ribo Glentia tenere fatis eft. Poft

tim in ipfo2f culpam IRomanoru referr. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'as partim in deos vertere par

renuntiatihus audieram.Nunc auta™sexcipies $ill@ dudumaitaliis at eloquentia:qm tam ElagitioQs in rehncfr ' iE°quafirguldri iVithridates polle bili minime caruifli ^um aut que accrbiflin^ impiis pretextu amp;nbsp;ratione proba, accufandoimprobaffet. Denuo roRau^nnm nbsp;nbsp;nbsp;'-? fuerant confutet:amp;

abfoluat.lllo enim imodum faduru feß nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Archelao pac^a c6uentaq;fint

pleeiens exofculatus eft.Infuper Ariobarzane'amp; Ritetfamiliariffime falutauit amp;a ci iauirin gratiang reuocauit. Mithndarp^ nbsp;nbsp;'Yicon edem reges adducens con

Fittariifqquingentisinpontuenauigauit.Eamnac:™bu%ep^^^^ ferebant animo fiquiclem regii omniti inn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mi itcsgrawter amp;iniauo

manoru milia paratis lugulari fecerat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;°™°r° diec'rtm amp;.l 1^°

yelis abfcendere indignum cenfebant emama ™t]S opibus amp;fpoliis da

bat g: Mithridati fimul amp;nbsp;fimbrie 6m/,confefa^^Wr defenhonem affere' aduerfus Imbriam icitatus nui r. Pir^iient beilu nequiret inferre.Inde fo caftra foffa arcucb^xit t^,: ^^^^ ™^a caftra tabebat. ladlo proxlwe ual,

nos Eam, Warner

tes operam.Eam co Dicafrncfintk nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''e fecerut; promptiffima nrparcien

ƒ defperans;,ntra otJfom nece fLeon faublsll^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;redirepoC ƒ

fam condemnantfi^iD• nbsp;nbsp;-coniciuit.biUa duobus milibus talentu vniuer/

mos a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' quot;uatim au team contumeliis tu olßdioneimorantiu do/

preberet in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;? enim eratvt holpes diuertenti apud fe mihti quatuor tetra

gmas auinnuaoquot;fr2 quot;A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;familiaresfuitaffet.Centurionidra/

prodiret nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ngufos. Vellem aliam cum domi verfaretur a'iam cum/

umiecifranrnU 'eum* Cunela dehincCÛ daffe difeedesepbefb die tertio intra pire

Biblioteram ^^S' . ! cum fdcrisinitiatg effet:fbi ipfi peculiarem appelhconis teili

in qua omnia ferme Ariûotelis amp;nbsp;Theoifra Ai volumina hue ''umjpette manarat in vulgus. Ea Romam delata maxi

tfP ,'''. 'ramon^ramatico digeftam in numeru fuiffe traditur.abquoi ro lum an ronicum cu effet facile nadlus exemplaria in medium pofui{re:amp;quei Hunc eruntur a uhsex.criptae Ceterum vetufliores Peripatetici perfequidéI «Mmu.amp;dOOTjnarum ftudioli videnË. Werd fAriAotehsac Theophraßi fcriptiSi

ocr page 435

zog

mon muftis Cine aut multa cum difigetia verfati:propter DJciei Scepßi berede cut Tkeopbraftus fuos codices legarat. Qui deinde ad imperitoshomines.Quos nul, la honoris 8lt; laudis cura tangebat peruenerant.Sille mora circa Athenas traben tl doler cum ftupore pedibus atep moleftia incidit.'quem ftrabo balbucientë poda, gram appellat.Quapropter Adiffon enauigans calidaru ufum aquazp babuit tyer ocium Èmul8lt; illecebras fcenicis cum biftrionibus diem exigës'pcr littus deam' bulanti pifcatores quidë eximie pulchritudinis pifees attulerunt:quo munere plu' rinumdelectatus ut Aleenfes effe cognouit. An inquit quidam ex AleenGbus ad buc fuperftites reftantCPoft parta eni ex (Drcbomeni prelio vidoria in perfequen disboftibus tres vna boetie vrbes deleuerat. Anthedone Larimna amp;nbsp;aleas bomi, nibus vero nullam metu vocem edere aulis furridens $illa letos abire iuffit: baud enim cum uilibusautnegledis que$ rciici debent adueniOe. Earn obrem Aleen fes fpe pleni in unum congregativrbem denuo repetiße dicuntur Silia per Tbeffa Iiam 8 lt;Macedoniam ad mare defendens mille ac ducentis nauibusab iDiracbio Brundußum traiicere parabat. Proxima eft Appollonia:qu# penes eft iNympheG facer locus e uirenti colle ac pratis ignis fontes effundensaffidue pfparfos riuulos d(fluentes,Hoci loco memorie proditu eft fbmno prefTum Satirum fuiffe captü qualem poete aepidores effingunt.Is perdurusad Siliam coplures per interpre tes quis nam effet interrogatus nihil quod poßet intelligi vix uociferatus eft. At Vocem afperam equi prefertim hinniti 8lt; hirci balatu permixti edens cum Sillam obftupcfeciffct datis comiti^J dimiffiis eft.Silla cu tranrminurus effet milites :ac vereretur ne vbi prehed^flent Italia quiffy per urbes delaberet Primu quidem iu tarunt per fe manfaros nullarrtpfponte fua Italie vaftitate importaturos. Poftmo dum cum graudi pecunia illi opus effe conCpiceret: vnufquicp {^is rebus primitias adimenspro facultate ad Sillam conferebat. (Quas tamen Silla minime (ufeipies collaudauit.Tum adortatis 8lt; accenGs animis aduerfus imperatores, xv.8lt; quide vtipfeinquit inimiciffimos traiecit quadringentas 8lt;.l. cohortes ha be tes. Cum antea deus illi felices rerum fiicceffus manifeftiflime portendinet,gt;Jëeo circa ta tentum qua traiecerat immolanti lecur extrema fui parte lauree corone forma ha Lens infpedlum eft.Corimbe pendente gemino. Pridie $ Campani^ ingrederetur duo exirrie magnitudinis hirci penes Epheum monté conferere confpedi funt om nia que interpugnandum euenire mortalibus (blent^nunc inferentes nunc tolleran tes amp;nbsp;profedo phafma fuit. Paulatim ab terra eleuatum quaqua verlus per aere drfpargebaturiobfcurisidolis per^ Gmile poftmodum euanuit.Nec diu poft Ma rio luniore 8lt; Norbano confule magnas inducetibus copias.Silia cum neep aciem neep turmas fuorumiftruxiffet cominus ftrenuitatis robore amp;nbsp;audatie vfus ipetu in Fugam conuertit hoft:es:amp; feptem millbus cefis intra vrbem capuam Norbanu induct:banc extitiffe caufam inquit vt per oppida milites non difTo'ueretur Sed coniuuAiaduerfarios afpernarentuf tamamp;fi etia atep etiam amplior effet numer, In Gluio feruum pontii numine afflatum Gbl obuiam uenifTe Terabit :qui diceret fea Bellona mi{rumvt belli potentiam atq; Victoria nunciaret.^Gnon maturaret (Ta, pitolium incendio perifle. Quod 8 lt;qua die prediau ab homine fueratobuenit.Ea uero fuit pridie nonas quintilcs:quas nunc Iulias vocamus:fylarcus ctia Luculi, ex SiUanis ducibus vnus ad fidentiam fexdecim cohortes aduerfus hoftiles quinq ginta inftruens frfus militum ftrenuitate:e quibus fermes permultos habebat tar dur lubdubitabat. Ëo deliberante e propinquo prato mollis aura frequentiffimos exercitui flores incutiens amp;nbsp;manentes per fe infperfit 8lt; adeo fuper fcuta amp;nbsp;galeas inruilt Vt boftis coronatos exiftimaret. Ea re animoliores fadi conferunt manus vi tbielipdece ^oAomilia trucidat; amp;nbsp;bofte caflris exuunt bic eius Luculli frater

ocr page 436

a q™° peAeriori nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

fraur/'^busamp;in,entiu!opi\s±tesa^Tigranesde

di orationeml^^men^amp;tas Colloquial nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'»uitansgui cj^ acepe

* occafiQnë ScmiA 'a vero Tempaliqaamallicien 8lt; eorum d^re:amp;?™u '^:Xos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r^°scon^X^t

nuüos cSfe ftim aro. (gratati ca1febant:kQftifia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cend^ bominesauemadmodu

^tate perliciphquot;!. ^atoiquofela poUicifratnik' ^ m^refficaftra amp;ilhsimixti no ^S^Ï^^^^T S^ll^^^^^^os^^'di^^^^^^ giadédijua^ rium fotus: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ant.lh aut falute reddita 11 x* Praprius aduetante nonuln

Eone dixiffp a 'amicorxl. luQa tus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'X'Perinde ac mafuefaais aui

incJl^^^k Remone pro^ nbsp;nbsp;eft.Jré^^™'™ caftra.Quo tempore ear

^fco^ttç^J'Rr raret'maiorexu^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;anima

t^rtam^: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'n hab' SltonraoLl^.tmG^L Poft bec Marius 1xxxv

umrf^JP mptiffimus erat. Quierant b ^?d Prelmm .Is aut eo dm ad mefidd exiftimar nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vica^furdun, Ff, quot;'rc^ergenetis obuenerat infomni

c^:Z-Vt diem quimfequebat^^^^^ n^^'^rtantem. IQuotircaSflla ad ™,:quot;'^^^^^^^ rnfron.: emetatu accerfit incumbentibus kaft l manumardentior lpofobelfam 'nPk Vt vias fternerent prelio la ffi t^d^^^^^^ th^Jw ^'^'^j maius ilhsmafä^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uens Gmulptuaia

^amp;Tr°™!:.vta1iadhtépus pr^tdiff*^^^ q°lf 8ibu;mi tfntesat.ftatu^^^^^

IDato locandis caflris ediflo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^ omentat. (Quod fibulae muitus

{itusamp;foffam ducere ceperat. Ecce ManuR œeremrffyrenocareËextf .^W^adequitans vt cdfufis ordinibus amp;nbsp;tumui:°°r eatusmfert inter propu^^^ Vbi fortuna vocem int fomnos auditam Silfe °^Pturbatis cuncfla diffipaturus. tibus aftitit qui operibus intermiffis fixifŒarrçUfrbat ad exitu .(Euius ira miti atrfcp^htari de mere damoribu s manu k nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;piks gladios ftringdt fub

US fubtiftere nequirent terga vertenti/^ofte co erunt. Marianozp eu diuti fuga Subtrahes obaeratas ia portas nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r'Spnagna fit Mari^Cefe Prenefte

cept, in muru.iVdnulfi equib eft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fupne demiffo cu fe fcinxiffet re,

urn Ceteru cu per uigiUas ac laborde k ''^erut ne prehG qdem fenEiTe Mari

fopori fe dediffe. Poftea fuga ia faA umiincübereti umbra dato i^ pugne Agno/ qu!ttre%cirigltidi!t:^^;^rf^^

lia 1 potefta te viua redegerit , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~comto xx. miha obtrucarit.-ocdo autmi,/

debant. Pompeiu Cragum elf- ^^ ^1°^° reliqua p eius prefedlospfpere ce'/ aduerfi feent^ boA^ Mj^eHu Sera, hum ii enfant nihilaut parû incurretes

extreme ne ate IR^^ nodlu facies tande in africa naui fefe receperit. Certame/ ei ninde^rl^Ah anasportas„pcipite Perneret paululu affuit ^ fannis teloffri,/ Lucmo facio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mßdiatoricubuit.Magna fiqdem is manu adunas Raponig/

C Pnefteiter ac celerabat vt ab obGdione marium eriperet/ a tprcro in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;°'quot;' 8lt;ingentiu pliorum expertiffimus. Silla a fronte Pompeiu/

in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;incurfantesitell^ffet ante retroipcopreflus noamp;caftra mouit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

P; vy^uerfb ed exercitu couolans.Nee multu defuit quin Poma om,/ ni prelidio nuda , irrumperet. Dece ftadia prope porta Collina fuos tontines flati] one pofait^geti gra elat? aefpe cp tot talefcp duces imperatoriisartiba amp;nbsp;naiifra/ ÄensiOTffet.utpmgilluxitHore iuuëtutifaduerfÿilld adegifr cd allespmW/

ocr page 437

Turn Appium CTaadium virK genérofu ac flrenau profternit. Orto intra vrSFut Far erattumultu fimulamp;vUulatu muliebri at$difcurfu vcfuti ab bofte viribusur be capta.PrimusGalba premifTus a Silia fumo (ludio cum equitibus feptingenti' aduentansconfpicitur:quifad) tanto temporis interuallo vt equis fudorem refri' geraret rurfus deinde frenis impoßtis e ueftigio eu boftibus congeritur. Silia fte^ rim apparuit qui primoribus prandiù capere luffisconfeftim in acie coftituit Wo lobelia amp;nbsp;torquatus vt impetu contineret multis inftabat precibusme domitos de' Fatigatione bomines periculis fupremis obiiceretrbaud enim Carbone aut Mariii uerum Samnites attp Lucanos acerbiffimas inimicis amp;nbsp;boftibus animis nationes aduerfus Romam inferti:quibus rciecflis tubas pugne fignu 8lt; inuadendiinitium canere iuffit. Dies iam boram uergebat in decimaicum decertantibus qualit nu$ ahastdextrum cornu cui Craffus preerat fpledidam vidloria reportabat.Sinidru vero laborabat amp;nbsp;male babebat.Cui tum Silla albo infidensequo amp;nbsp;pedum velo' citate preftanti amp;nbsp;inde notior opem ferret duo in eum bodes iamiam dimiffuri ba ftas intentant: quos minime quidem preuidit ipfe.Verum ftabulario equo plagas intorquente tantu ablatus preuenit quantu baftarum cufpides penes equi cuidam collabentes bumi defixe funt.Traditum eft Sillam cum quanda AppoIIinis imagG Cillam e delpbis nadlus effetæam interpreliandu finuTemper ferre fblitum banc eo tempore exosculatam bifce verbis adlocutum.(D AppoIIo inquit Pitbie:qui felice Sillam Cornelium tot ex prclnsilluftru ampliffimuq? fuftuleris:bic in patrie por lis fuis cum ciuibusfediffime pereunte abiiciens:buiufcemodi uocibuscum SiIIa deum inuocaffet nonnullis (upplice obuolutum aliis minas incuffifle quofdam icre, paffe finiftro deniep cornu confracto inter fugientes permixti intra uallum fefe re cipideimagno amp;nbsp;amicozp amp;nbsp;familiariu amiflo numero. Exurbe non pauci q fpeda tum aduenerant coculcati amp;nbsp;extincdi {ut:adeo vt ciuitas deleta putaretur. Cum$ multi prenefte ex fuga truderentur.Mariusab obfidione fere fblutus eft iubenti, busiLecretium (Dfellam que obfidioni Silla prefecerat mox caftra movere vr Sd le rebus in pernitiem datis:amp; in boftium poteftatc exiflente iam Roma: profunda lam nodle quidam in $ille caftra a Craffo miffi perueniunt: Gbi ac fui cenam depo', fcentes fuGs enim amp;nbsp;fugatis antenam boftibus ibi locaffe caftra quo accepto nutio cumiam aduerfariorum effet latiffime flrages édita lub aurora profeedus eft an' temnam:ad earn tribus milibus caduceatorem mittentibus tutelameffe promiGt f i ceteris ab fe quopiam affecdis incomodo $ilfam adircntiquibus pollicitationiba cum credidiffcntrfacdoin reliquos impetu multi rrutuis vulneribus ceb bos tame 8lt; aliosqui Cupererant ad fex milia in circo congregatifenatu i ede bellone vocas Eodem tempore amp;nbsp;SiI!a orationem in flnatu exorfuseft:8lt;quibus negotium da, tum erat:fex illa milia truncabant.Cum tot milibus paruo in loco iuguladis fremi tus deferretur attonito fenatu ipfe nibilominusimutato at$conftanti vultu ora, tionem continuasifenatu dictis eius itentos adbibere animos edicit: nec que foris gerantur perinde ac fuperuacaneacuriofius perferutari eo nanep iubente caftigare, plerofcp £lagitiofbs. Nemo Romanus ta bardo extitit ingenio. Cui non cognitu fa^ cile fuerit eum babitum potius dominationis comutationcm ^liberatione fuiffe. Marius quidem cu initio grauis effet:per potentiam auxit no autem mutauit in, genium.Stlla vero principio fuma cumodeftia amp;nbsp;ciuili de mote fua ifortuna uer' fatus eam de fe pre buit opinionem vt fautor optiniatiu amp;nbsp;vtilitatis publice ftudio-fus princepsforet. Quiquidem abineunte etiam etate ribbus deditusfuit ^bc ad mifericordiam flexibilis:vt ei facile aborirentur lacrime quasob res mag^nis po, tentatibus lure calumnia impreffit (Quippe qui mores in priftino viuendi ritu per manere no ßiiant:amp; vecordes molliculos ac humanitatis redd^t^expertes boc igit

ocr page 438

feu nature commotio Gt amp;nbsp;ab Fortuna faceta comutatio feu fubiacentis mâïitie in Ii' centra reuelatio:a!io qUoda tractu 8lt; facultate diffiniendu effet.Silia ad iugu/ hndu uerfb:amp;cadaueribus iam urbe repleta:cû cedes neep nume2 pneq?modûba, berent ullum : multi quibus mille cû $illa res erat:priuatis inimicitiismtempti Gc fuis permittente amp;nbsp;gratificante Silla^Tunciunior quida (C.IHetellus Silia m fe' natu rogare aufus eft. Quis malorû finis erits'Quonam vfypgrediens ineübenti, um gladium requie expeAare lubesr'baud ent fuppliciu ab bis deprecamur vt qs necari inftituifli . Sed ambiguitate ab iis quos coferuare decreuifti. Refpondente Silla ncc dum fibi copertum eße quos dimittat. Metellus fubiecit Itac, declara funt quos penis affelt;n:uruses id fe fa^uz/: SiHa dixit. (Quidam no metefum fed a' fidium ex aflentatoriba boe dixiffe afferunt.^illa igitur extemplo ocQuaginta pro fcripGt nulli fenatorû comunicato confilio omnibo egre ferëtibusvno interiero die ducentos ac viginti alios adiecit. Deinde tercio no paucioresrurfus adiunxit.Su per bis cum cotionem babcret quotcuep memoria tenuifTe contigit eos profcribere fe inquit :quos vero in prefentia de!et obliuio denuo profcripturu qui profcriptum acceptaret faluticy co fuluifTet'humanitati pena mortem definiuit: non fratrem no fi'ium non parentes excepit.'qui necaffet cedis mercedi duo talenta conftituiti feu dominum feruns feu pattern filius interemidet. Quod aûtomnium iniuftiffimum^ exiftimatû eft proferiptorum filios ac nepotes honore priuauit omnium bona pub licauit.OJec Rome (b!ûveruetiam in omnibus Italie oppidis proferiptiones fiebat neep deorum templa neep hofpitales penates neep paternû domicilium a cediba pu' rum erat. In uxorum firiLus mariti in natrû liberi confodiebantur.Bauere amp;nbsp;qui p iracundiam occiderentur.Alii per mimiciciam nulla fa ne portio pre iis qui pecu' niarû gratia obtrûcarentur. fit enim interfectoribus ipGs dicendum obueniebat buc qdem domus intemitampliffima illu ortus aim aque calide. (Q_.Aurelius nul lis fe prorfus negotiis implicans tantfiq^ fibi rr alorum comunicationem pertinere arbitratus quantum infelicibus aliis condolere fas efTet foru ingreffus profcripto tum nomina perlegebat.In quibus cum fe ipfucorrperifret.Wemihi mifero inquit Albana me villa perfequitur. Paululumcp procedes ab perfecutore iugulatus eft. Interea Marius cumin hoftiu poteflatem venirettfibi ipfe mortem cofciuit SiUa dei inc Prenefte venies priuata viritimiuditia faciens cruciatus iferebat.Poftea quaf i non effet otium curdlos vnum glomerans i locum milia duoded trucidari luf fit:fbli preftans libertatem bofpiti.Atifccenerofa nimium vfûs voce;nuq?fa1utis gratiam fum habiturus ait fi extrdori pa trie pcrmifcear:8lt;fponte fua cum ciuib obtruncatus eft.Maxime nouitatis.L,dateHine vifum eft facinus.Is enim rebus non dumiudicatis fratrem occiderat.Tunc nagnis precibus £illaob(ecrat:vtbo minem1 profcriptoru nun erum redigat :pcrindeac viuus effet iprofcriptufq; fuit huius rei graciam Sil'e referensquendam.IVI.lYdariumaduerfe faclionis homine confodit:8lt;Sille in foro fedenti caput eius attulit. Ad proxinu deinde appoUmis lauacrum accedens manus abluit:preter hec funera amp;nbsp;alta meroreborrinibusmfe' rebant.Se ipfu enim didatorem dicens.Id magiffratus genus ad annos centu ac viginti defumpfit. Fac-borum oim ab eo per (enatus cofultum ei attributa licentia, Impofterum quocp data poteftas necis confifcationis forticionu poffeffionis popu, lationis auferendi regni conferendi cuicucpcollibuiflet.'publicatarum uenditionrs edium adeo fiiperbe adeo imperiofe factitabat in fuggefto coOdens.Vt longe ma' gis in largiendo $in fpoliando inuifus 8lt; acerbus efret:venuftis mulieribus fidio' nibus hiftrionibus libertinis monftris'gentiû agros vrbium prouentus elargiebat Nonnullis inuitarum coiugia feminarum.(Eu Pompeium magna affinitate itima fibi deuincere vellet cum uxore divortium facere imperauit amp;nbsp;EEmiha amp;nbsp;Scauri

ocr page 439

amp; Metelle coniugis u? Fi'iam a magno Glabrione diftraclim ac pregnantem fo@ uit^Adofertenttilavero rum penes Pompeium pareret vita cxceffit.Lucrecio 0' feile qui per obfidionem Mariumexpugnauerat confufatu peteti Slla impedimë to erat.Ille autem ßHicifratus a multis in forum venerat^quem miffus ab eo Gen' turio lugulauit'lpfe in Caftoris ede fedes cede e fuggefto fuperne (pedabat.Cap to a circumdantibus Centurione amp;nbsp;vt ad tribunal addudo tumultuantes Giere iw bens.Ego inquit boe mandaui:8lt;vt Centurio dimitteretimperauit.Triumphus eius cum magnifico fumptu amp;nbsp;regiorum nouitate (poliorumexce'lentiffimus.Tii exuhbus iecundus ornatiffimum prebuit fpedaculum.Ciues enim amp;nbsp;gloria amp;nbsp;po tentia longe primarii coronati fedabantur.Coferuatore patremep Siliam vocitan tes perinde ac eiusopera in patriam reuerß vxores ac liberos receperint.Cunnis Vnum eoadis in locum in media contione rerum a (e geda^ ratione reddidit.Uec minore ftudio fortuna tos euentus ^ fortia fada denumerauit:8lt; in oratione pfe' licem in bis annum appellari luffit. Adgrecos fcribensaut fententil dices fevenu ftum appellabat.Nuc amp;imodum apudnosin tropbeisinlcript^eft L.Cornell? Siliavenudus. Metella quo$ gemellos enixa marem quidé Fauftum femella uero Fauftam nominauit. Felicem e ni m,atq; bilaré Fauftum Romani vocant.Tanta jp, fedo non gedisfed felicitati fide predabat'vt poft tot ab eo peremptos eu rerum innouatio permutatioçp fieret.in urbe fefe magidratu abdicaucrit;8lt; c^fularib co mitiis m populi poteftate conftitutis.nec ipfe prorfus accefferit amp;nbsp;volentibus expo (itum corpus exhibens:vti priuatus medio verlaretur in foro: prêter cius fentetia audaciffimus quidam inimicitias fecum exercés Ceterum vir clariffimus.M.Lc' priusconful defignatus eft no fane propter eum. Verum Pompeii gracia.'qui ma ximum ei rei Rudiu impendens ingentes populo preces adhibuerat.Itacp cum ea letum vidoria Pompeiu Silla cerneret difcedétem ad (e vocans:^ honeftum efti quit tuum illud o adolefcens in ciuitate facinusf^quo ftolidiffimum homine lepidu: prirf$on-nium preHantiflimu catulu renuriadi.Tibi tame baud dormiéditepus cftiqui aduerfus te certatu^ valentiorem cffecifti. Hoe quide Sila pcrinde ac ua tes preragiuit:8lt;enim Lepidius extemplo cotumatius ad fceuiciam verfus in Pd' peium belligerans perftitit.Silia ex uniuerfis fortunis herculi decimam facnficas Opipera populo fecit conuiuia in qbus ta fuperuacane? ac redundans i neceflariis apparatus extitit vt plurima omnis generis condimenta cibariae^ deiicerentin flu ilium :8lt;quadragenarium ac fupra vind potaretur- Inter cduiuia multos celebra' ta dics.Metella morbo extinguebatur gphibentibus amicis ne SiUa prorfus ea ad iret:aut edes funere edtaminaret. Is fcripto ad illa repudio viuente adhuc Alteru in domicilium tranfFerriiuffit:8lt; hoc legittirru fuma cum diligentia per fuperfti, tionem feruandu curauit lege aut prius a fe latam :que funebres dilinitipenfas om' limo tranCgreffuscft nullis parcens fuptibus.Inftitutu etiam dum ab fe de cenaru tenuitate ac parOmonia modu exceffit.Inde cdpotationum amp;nbsp;conuiuiozp lafciuia 8lt; dicacitateconfolatus eft ludium. Paucos poft menfes gladiatorii (pedlaculum edi^ ditdocis necdum diftindlis^ac promilcuisin Theatro viris ac mulieribus decora fpecic feminam 8 lt;genere illuftrem prope Siliam federe co tigit. Erat enim Meda le filia oratoris (DrtenGi (oror Valeria nomine ei cum marito difeordiam nuper ob uenerat.lpf a poft Sillam accedens atep manu applicans;trahcnfq; velles ruga luas tranGuit in fedes. Inrpeaante intenhoribo oculis Silia 8lt; admirationis Ggna pre fe ferent?.Nibil inquit o Didlator grauius (iicrenfe velim;8lt;ego paululum tue fc' licitatis portionem capere;^fanc no iniocunda ad Sille aurespuenit oratio.Sta timqi prurientis dabat inditia miffo nanqi nuntio:mulieris nomeprofapia vitam$ tduduseft,Dehinc alter in alteru iadabat oculos viciffi^ verfabant vult? affidui:

ocr page 440

:fcamp;^^'T^^focquot;quot; ri^^rofotionestfe. red poflrciro uxorierenW etG pudicamquot;'quot;' am fortaffe Valerie increpationem afferentes.Silh vero

tamë expudico achoneßo uxoremeeet amp;nbsp;procaaffimi motus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' quibusturpiffimi

'mi baberetifodalitia cum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'1 ' foJent. Veru enimuero cum banc etia do'

ta bat amp;nbsp;Gratis bumi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mis mnfiercuhs citbarcdis amp;nbsp;feenicis bommibagl

mum apud Silhmea usinterdiu compota^onesce/ebrabat.(Duienrp/uri rum princeps. Mecrobn,c nbsp;nbsp;',poterantquot; erant. Èofcius comedas.Sorex mimo

nbJomn^no com^fe^X h'^ana/lor^fr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;curis nitore delapfo .wo

la incipientem morbum^, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ea 'n quot;'bat inficias.Vndefeui nimiru ex eau

Inde carnis corruptiZc^/^^amp;Per 'quot;teftina ufeusinnafcens dmtius non iteUexit mu/ti d,e7^:7XXX:XT^^^^^^^

, pars erat. Tunice omnes Therme /auacra nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fee tyntur irtceptoru nulfa

tanta visepul/uhbat.Quocirca frpe numero ^iG^'':^'!^quot;?''^^' quot;quot;P c'a-vt per inunda tiones membra emearet INutf^Z8 nbsp;nbsp;nbsp;^les igrcdiebaturiaqua

inuafefcebatpermutatioiamp;pedons rrau^fr '^ 'rät vtihtas.Cefentrr cnim runt ex antiquiffimis Acaft^ Pehe filium I.d' °mnia purgamer a fuperabat. Fee pellabantintmffeiex pofteriorilusaGt alente -^'gen^eq^ePbthoriafirnap' lenis artifex fuitlamp; pbererilem rerûdiuina;-: '™ mirfyus coporendis earth' .um dum carceris tuftodia teneret. Procrea amp;'mP™-'^Calliübené Ohmthi* mentio facienda effetraui nulla ex re tona nnl^ Mumiu lurisconfultu quod fieeip quiin Sicilia belli fcri^lis aui^o X^^^^^^^^

raptum Æomamep perdudum ex Phthriafi m^Vi^r^fr;'™quot; 'eru^m Feinde uiditinterttuin.VerGetiamquoddmodo eum frinl.~^

fecundum cdmentariorum llru bid^antea amp;mn: ar^^^^ viff^ru Vhi Caldeos Gbi predixiffe affirmat ^ ei cG beaZ:!quot;^'quot; fcribendi finemfecit. re moriendum effet Scribit etiam fihum 9p^uLant^M^quot;^fehcitatts vigo, etem fibi vifd vihffimo indu mfto fibi adÆë^tfrrVfetefe expgraueratp qui bis fe curis abfolueret. Euntem cum eoad ^^M^^^^'fr'quot;'^quot;'^ tiorumabiedla cura cumilla vitam duxiffe baud tam nbsp;nbsp;nbsp;• quieted omni nego

Decemenim priuf^mortemoppeZTdie^d t^^^

inter incolas feditiombns reuocatis in gratia animis i nbsp;nbsp;nbsp;5'quot; l'ideftputeohs

— anirris legem de gubemataoneom* tatam ilhc con.cripfit. Pridie cum principe gramum qui es grande publice debe, b'tmmime idcirco foluere velle intelhgeret..quia ipGuspreft^^^^^

cethto intra cubiculum homine miniftroscirculocauit:amp;eis vt Graniu fuffocatft

edixitiinteru^iferattonesamp;animi cruciamfta effradlo apeftemate cruoris gur,

^OT,^Viribus defrutis acerbe node perdudta vitd euomuit Duosex / Metellayhquitinfantes.Nam poftipfius obitum Valeria filiolam peperit.'quant

^ttumia appcllauerunt:cuos eni poft parentis interitu nafei contigit co nomme

^mani vocant.Multi raao conuentu cdcttati Lepidum adierutiut carpnsabtd

°^'s°biequiis arceret. Pompeius uero heet SiUe (uccenfens lolaseni ex amiasiƒ '^amet^o preteritus crat:qiiofda precibus amp;nbsp;gracia alios minis repmens cornes

cadauer Romam deduxit : amp;nbsp;funeri prefidiu pariter amp;nbsp;honorem exhibuit. Than:

ab matroni^vim odorum ablata efle dicitur:vt prêter cos qui in fedbcisdecéat$ƒ .ducentis coportabantur queda mfte magnitudinis imago Sille formaret. Etthu'

re Cinnamomoq? ingentis precii lidlor formaretur lub tofis ortu cum nubilus diesi lt;eflet:amp;celcftes expcdlarentur acueihora vix nona cadauer extuferunt:clari dein

^deflatus ex ortete Frocedd :que roga multas exufcitaret in fhmm:;^;ante plumes

ocr page 441

Ill

elatum eft corpus.Tabefcente iam rogo amp;nbsp;fbpitis ignibus multus effufus eftim, ber:ad noctem vfq; perdurans Vt eius fortuna amp;nbsp;fepebendo corpori comes perman Tifle videatur. Monumentu in campo IVIartio Gtum eft.Inscriptio ab eo confcripta buncimmodu fumatim relicta fertur.IRIemo me amicus benificentia nemo inimx, cus inferenda iniuria fuperauit.

lO ET HVIVS percurrimus vitam iam copara pfam aggrediamur.lra$ magnos euafiffe cum arn is initium in fc fulceperint fuit vtricpcomune. Pe, I^^l^are Lifandricft a uolentibus fanifq; ciuibns quofeunq^ z^^eptus eft nagiftrat? accepifle.INccp violeterabinuitis ^^uiPPiS extorxiffeaut prêter leges vafuiffe.Seditione ma ^^us fumos fortit honores Geut corrupto per id tempus po, æ± nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;egrotante rep.alius alio ex loco potetior oriebatur

amp; profecto mirànaùm no erat (i tunc Silla dominatione vfurpabat:cu glaucie fa' |turninicF ex urbe mctellos explodebat:confultum filii in cotionibus obtruncabant [argento atep auro militibusemptis arma capefeebantrigni ac ferro fuperatis viole K-tius aduerfariis leges ferebant. DJec eum incufb qui ut plus ceteris poffet in buiuf ^Imodi rerum pturbationibo accuratam dederit opera. Veru enimuero non id opti, mum pono Ggnum:eumpreftatiffimu elle qui in urbe tam in felici priores partes gevent.Atqiafparta prefertim tam bonis eo tempore legibus inditura modeftißi mag? ad ampliffima miffus eft imperia :ref$ gerendas is ferme optimoru optimus priorum primus iudicatus eft.(Quibus ex rebus alter fepius a magiftratu feabdi' cans fepius ilium recepit. Virtutisenim manebat honor:qui principatu obtinebat Alter IDicdator femeldelecdus exercitus decem affiduos annos nunc c6fulcm mo, do proconfulcm interdum IDicdatorem fe ipfu faciens femp uero tirannus perman, Gti armis. ILifander vt explicatum eft ciuitatis gubernacula minore quadam ratio ne magiCqi legittima ^ Silla permutare conatus. Suaßone ent no armis nec fimuf vniuerfa deftruens Geut ille. Verum regalem datum ad meliora diriges.(Quod 8lt; natura prefedo ludu videbatur vt 8lt; optimus ea in urbe regnu haberet:quegre cie principatum non generis robilitate fed uirtute coparauerat.lNam quemadnio dum venator non canis prole:fed canem amp;nbsp;equitandi ftudiofus non equi fetum fed equum queritar. Aiam ex equo mulum procreari cotingit ita amp;nbsp;ad minidrade ci, Ultatis curiofiis errabit omnino G ciuitatis principem non quis fed a quo Gt inuefti gauerit.IpGvtiqi fparciate régnantes ndnullos dciecerut perinde ac minime rega les vihnimos ac nibili faciudos çp G flagitia cum ipfa etia generis nobilitate ignobi ha amp;nbsp;honoris expertia funt:neg; virtus a nobilitate fed ex fe honorem vendicat.In luftitiam nonnulli pro amicis quidam vfep ad amicos patrauere Plurima JLifandru propter amicos peccata cdmiGfTe confeffum ed.plurimas pro ilfozp potentia amp;nbsp;do' minatione cedes confecidc. At SiUa per inuidiam no paruam exerciti parte Pom peioabfcidit.IDolobelle claffis prefec^uram qua tribuerat conatus eft eripere.Lu crecium Ofellam cum pro multis amp;nbsp;magnis officiis confulatum peteret coifpeidd te mffit occidi:ut per amiciffimorum nece honorem ac metumin fe ipfu omnibus incuteret hominibus. IRurfus voluptatu ac pecunie dudiu in uno quide principe ignam in altero aut tiranno conuementem clcdionem odendit, Vnus enim nilil

ocr page 442

T incontinens nihil hiuenifç 7tanta rcru licentia acpoteflate feciale videtur'AtE qS alter amp;jfe vulgatum illud effugit dom: quide leones (ubdiuo ante vulpes.Adeo ,niodejl^faconica caftjgat^q? vite reguf^in omniaÆone p fe tubt. Alter neq: per ,inopia cu adolescens effet neep per etatë cum fenelcerctad voluptates moderatior ^at. Verum eG ^amoribus amp;nbsp;adulteriis indulgeret vt ait Saluftius de re vxoria « terrperantia leges ciuib inducebat.(Quibus ex rebo tantope mendicam vrbe amp;nbsp;pecuniis exinanita reddidit:vt amp;nbsp;focioru 8lt;amico2f ciuitatifo libertate amp;nbsp;legu fua arpety^o vendideriftamamp;GpciofiSTimas amp;nbsp;5pliffimasedes quotidie re' frarhtcp] ^u'amp; preconis voce fubbaftaret. Atenfdilapidatazf opus amp;nbsp;affenta frr, •a™ modus nullus aderat,INam que vero aut parßmonu erat babeda in rum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Era ciar^ vinariasqin aperta populi corona igentia bona cuida amico

um cum orer: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vendes afrone amp;nunciari iuffit.mhoid excedente preci

patior atm tiranira amenju pdicaffet indignabundus inquit o ciues amici grauia Lifander etia amp;nbsp;colla, P''''''° arbitratu mea difponere (polia mihi non licet.

quot;'^a ynacG alus mißt ad ciues. Nec opus hoc probo ille Rom^ eripiendo ndPeffiaebat inc^umfecuniazf.adeptione copon^^^ pfcrit Ggnum hoc Facio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'comodts. d^t quatopere vm ille diuitias cotem

fertus inteperatia amp;femsvrbe obuenit vtriqi.StVa multare ^quiboipfe viciis abftmebat is homo ad Sobrietatem ctues reuocabat.Lifander a erat legibo detior bic aut evitate rep e at Peccabat igit ille quide quod fuis, fce indigere docuttlqu*^^^^^^^

nisbadgt;enus.De bel/ias a^frPamp; e^^a^^/ndigere didicere. De rebus quide vrba' multitudine ne^piculoru nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'operatore negotiis $illanecp trophco2f

rias duas ex duobus preliis nauali^Jquot;'quot; °'oferri padlo p oteft.Is quidem vido opus baud Cane arduu Cetenl quot;nbsp;tyP°rtanit.4^d diciaamp;htlenatGobGdione Gniftra quadtfortaffe fort: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Res.veroin boetia amp;nbsp;ad Haliartum

teis auxiliu8lt;aduentante nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efut. veliniquo poti? coGhoicu proxirru e p'a

ambitione intepeftiuam ad nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;copiis reg^ non expedlauerit verum ira amp;

exiliffent eu nulla mentione deor°kequot;ij'tVnde cu gregarii bomineS pugna ieutrica incubentibus feC. ende^u tlNon enim qucadn odu cleomhrat^in minudasinclinata cdtinensaceamp;°P^°'^e~boAibus nec lient (Tirusmec velut epa enim hii quide repu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ViCtona confirmans fetali ccncidit vulnere. Ar

pcurforis iftartFeCe cu iRnomihl ¥ morte obire.Pfänder aut (cutifer aut cuiufda mum q rede murales oonnern^/~vad'Sgditum pnfcis fparciatis attulit teftimo,i fed etia apuerisamp; mulierculis vlró-quot; qbus no folu vdiffrris ab hominiba1 Achille ab Paride inter porta« quot;',quot; fort^ffimu consauciari ac necari cdringit Ficut/ rias Silia retulerit quoten Foß J™frptû huffe ferunt. (Quot ex acie ftruéla vidloa iplam bis Ifoma cepit pireu Ark ™ 'a dederit in ftrage kaudnumeratu fane facile nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

tis magnify preliis occupant Cenienhu portum non fane Gcuti Lisander fed mul

etiam tales aduerfirios imperatnUme 'err^dmare eieciffet Arcl elau magna eft

nerfus anthochu Alcibiadis pnk°res™b„uifTe. Delicias nanqiiocumq? arbitror ad'

nienhsplebecufe ducem defraud'decertaffe pugna amp;nbsp;Phtlodéatbe

thridates ftabulario neeg Mariu a? ^ ignobile acute lingue homine quos neq? Mi,

fet. Wt autem alios precipes cotesi'clora luorom cmpia conferri dignum cenfuif'

lamarma tulerut.Quifna ex Romes du;cs fac?,oncpmarios omitta qui contra fil

te potetiorfaut ex Italis JLamponio^T aquot;° terribihorfaut ex regibo Mitlxida

dem fecitalte^ parere coegitalios quot;JeUefmo belficofior Jl/e tame exui hucqui

ytmea fert fente tia LifanderdonJßquot; dedit. Quod aut didfo;^omniumaximu eft

ICO fuo^auxido pclara omnia nauauit opera.j

ocr page 443

Ceterum Silia cum exuieflet amp;nbsp;ab inimicis (editione implicitus :quo$preTertim tempore eius vxor expellebatur edes diruebantur amici necabant.Is in Boetia cu innumerabilibus boftia milibus belligeransad eundis pro patria periculis trophea condituebat.At Mithridatis focietatem amp;nbsp;aduerfus boAes copiasimpertiesnul la ex parte mollitus inclinauit-aut humanius babuit quis ne cdpellauit quidem nec dextram prius applicuit:qua exeo prefente audiffet.vt 8lt; Aliam omitteret amp;nbsp;nai^ ues traderet.amp; rcgib, cederet Bitbmia (Eapadoc;aq; relicfta.CQuibus nuUu animo preclarius facin, aut maiore fpiritu Silla confecifle vifus efl:q? remp.priuate ptu lerit:8lt;gcneroG more canis qui non prius arreptam ,morditus fera interimit ^ ob ludantem lafTant bofté'ad luas vlcifcendas concitat? eftiniurias.Super omnia 8C res atbenis confecte aliquod ad morti cdparationem momenta babent. Siquidem Stila raptam vrbem que pro Mithridatis potetia amp;nbsp;imperio bellu fuCceperat liber tatedonauit.amp; fuis viuere legibus permifit. LiCander aute tanto principatu fpolia, tam amp;nbsp;imperio miferatus nd eft.ßt ftatu populari fublato flagitiofbs amp;nbsp;immanif £mosinea tirannos inftituit.(ConGderandi iam tempus eft nc in proferéda Centen tia ab acritate multu aberremus. Plura preclara efle facinora que Stila patraue' rit'pauciora que ILifander parauerit. Alteri quo$continentie atg modefte Keli' quo rei militaris amp;nbsp;fortitudinis principatum reddimus.

? Plutarobi Hiftoriograpbigreci iPe vita atcpgeftis Pyrtbi per Leohardu Areti' ^oy^^^t|^^ff#mfa(^^Qin latinu traducta Linguagium Incipit.

^^ESPROTIS ALIAS EPRothis amp;nbsp;Moloffis poft

loca populo dudo regione tenuit ac fuccefTores reliquit %^]N*egcs Pjrrbidas ab eo cognominatos. DJam amp;nbsp;(ibi Pirrho

Çkgiluuium phetonta primu imperaffe tradunt:vnu ex iis g ÙL; rum pelafgo in epirum tranferat. Aln vero iPeucalionem ^r^ Pirrbam ad U^odoneu templu in Molonis refidifrc pu' tal kant. Sequenti vero t ëpore Neoptolemus Achillis fili? in

^^^t^^u{t puerile cognome:amp; vnum ex legittimis filiis ex lauaf ceptis Mrfbum nominauit ex hoc aut Achilles in Epiro vt deus co. °(Miturlingua eorum afpeeftus appellatus.Sed qui medii uCcpTarrita reges fuerunt unec fatis noti funt amp;nbsp;Barbaric efferatos fuifle credunt. Tharritam vero primum fcribut grecis moribus litterif^ amp;nbsp;humanis legibus ciuitates cdpofuiffe atep ex in de claritate affecutti Tharrite filius fait alcetes alcete aiibas arimbe amp;nbsp;Troiadis Eacides.0Iic Pbitbiam Memnonis Tbeflali filia viri circa Labiacu bellum clari

8lt; fume oim fbcioru poft Leoftbeneaucloritatifvxoie accepit exq Deidamiam 8lt; Troiada filias ac Pirrbu 4,creauit.Seditione vero exorta Eacide exacto cum Mo foffiNeoptolemi filios reduxiffent.Eacide amict intfeai funt quotquot remanfe, runt.Pirrhum aute filiu infantem adhuc ab inimicisquebtu Androclides amp;nbsp;An' gelus clam fubtradlu alportarut paucos feruos amp;nbsp;nutricem pueri fecu trahentes. Cuqi fuga ob buiufrrodi turbd que neeeßario trabebatur laboriofa ac tarda foret hoftefy aduentarét puerum Androcleo amp;nbsp;Hippo 8lt; Neandro adole'centib) fidis amp;nbsp;robuftis tradiderunt wbentes vt in megaras locum Macedonie proparent.IpQ autem partim repugnando partim rogando vf$ ad uefperas plequentes remorati üint. Deinde celeriter vcftigia eoru qui Pirrbum ferebat profecuti cu prope iam putarent omne periculû cualiffe fubito impediments obieàum eft fluuii quiiuxta

ocr page 444

urbem fabitur graniscuiJemvifu ac tranöre conatibrsafperi amp;nbsp;omnino T/upera^ bilis.Ingens enim ac turbidus ingenti pluuia fluebat noxep formidabiliora omnia faciebat diffiO igitur per fe ipfos pueru amp;nbsp;muliere traducere poffe Feminibusqui bufdam vitra flume co morantibus pueru oAendetes clamore atq; preceauxilfu po ftulabant.At illi ob ft repitu ac fragore aquarii exaudire voce nequibiteratqmo' ra quedam ac trepidatio borum clam£tium illorum perciperequid clamor ipfe bbi vellet non ualenfu donec quis querno cortice exarbore dempto indigetiam ac for tunam pueri perferiplitamp; faxo alligatu trans flume proiecit.Quid^autem dicut copac{lum corticem tragula iaculaffe. Pofte^veroii qui trans flumen erft feclis lit terisify tam celeritate temp, exigeret cog nouerut cefis arbonbjamp;fjmul connexis Numen transerunt ac forte euenit vt primus eoru qui trauGerat Acbilles nomine Pirrbum fufciperet Alios item a1ii vt cafus tulit detulerunt. Per fune modu pe' riculo in fequentiu euitaro in Ilfiricu ad Glaucia regem puenerutJn cuius prefen' tia cum pueru expofuiSent atq^ipfe Œlaucias ob metu Caffandri que Eacide mi, tnicum fuifle /ciebat deliberabudus a/iquadiu perflaret puer bumi reptas amp;nbsp;ghu nepeditus fele admonens amp;nbsp;apprebenl a ueflead genua eius co/urgensrifu prius deinde comissationem excitauit quaS precator amp;nbsp;lacrimans falutem fu^Glaucie comendaret. Tradunt quidam non Claucie velle fed aram deoru a puero apprebe ym quecu resdiuina Oaucie videretur non folum eum fufcepit amp;nbsp;vna cu filiis e' ducauit fed amp;nbsp;filiam ei vxorem tradidit nec queretib inimicis nec ipSCalTandro ducenta pollicenti talenta puerum dare voluit:ac duodecim annor. Eallum copas in È^P/^um traductis in regnum paterni reftituit. Fuit autem in Pmrlo tremedi magil^ moderati principis afeedlus.Nec plures habuit dentes fed vnû atcpmte, prum osdeûip quaG leuihus quibufda rimulis in dentium figuré diftinguebatut splene laborantibus mederi videbatur galli (kcrificio albiEado amp;nbsp;refupinisiacen tibus dextro pede preffisnec quifqi adeo vilis aut adeo pauper erat cui buiufmo, di auxilium poftidanti denegaret. Premiu vero huius medele poft facrificiumgal lum capiebat idcp Gbi iocundiKTinu erat fecerunt eius pedis maiore dig itu vi quan' dam habiirffe diurnam ita$ cu cius mortui reliquu corpus crematu effet digit? ih le integer illefuCcp ab igne permanfit fed bec poftea.Septimu decimÛ lue etatis an rum agens cum regnum ftabihffime tenere videretur forte euenit vteum vno ex Œlaucie filius cum quo fimul educatus fuerat qui tue vxoré acceperat jpficifcerci Eo abfente Nloloffi rurfus infurgetes amicos Ërrbi expulerat ac regia ga^a dire' pta fe Neoptolemo tradiderut.Sic igitur regno fpoleatus ac defertus ab omnibus ad Demetrium antigoni le cdtaUt. Nam Demetrius fororé Pirrbi IDcidamia vx orem habebat quam adhuc parua Alexandro romanes promiffam rebus iHi? fraais lufte iam etatis Demetri, acceperat In magna vero illa apud ipforu pugna qua ab Omnibus regibus terre certatum eft Pirrhus affuit admodû tunc adolefcens p de metrio pugnans hoftes aduerlus fe cdftitutos in fuga vertit confpicuufqi inter pu gna tores longe apparuit. Victum au t Demetrium no deCcruit fed amp;nbsp;vrbes grelle fideliter ei cuftodjuit .amp; federe cum Pthofemaco inito obres Ægt; Demetrio in Egi ptum nauigauit. Poft$ vero in Egiptu puenit fepei (EimnaGis venationibufqiau datie ac fortitudinis opa regi oftentado amp;nbsp;Feronicëqua maxime potente i ter con luges regias virtute preflare videbattegregie obferuando cohndocp lt;pmeruit vti tquot;^'^ tos regios adolefcëtes prelato antigona Eeronicis fiha ex Philippo antea qua Pto'omeo nupta foret fuCcepta Gbi vxor traderetur. Fuit autë Pirrhus vt de fpectior inferio2f Ge potentiores cdmodi fui caufa adiré prompt,. Poft has vero nui ptias etiam magis qua ante claruit amp;nbsp;adni tente vxore vt cum copiis pecunii($in/ Egiptum pro recuperatione regni mitteretur obtinuit, Fuit autem eiusi Epird/

ocr page 445

^duentusgratas ob Neoptolemi oÆtimquignuïter violëterty regnabat. Verity)' tarnen ne ad aligné potentionim regu Neoptolemuscouerteret Fedus cum eo fit' mauit fuper regni fucietateJGed procedente tepore non deerat qui clam eositrigt;* tarent 8lt;alterutrum in fulpicionem adduceret. Que tame eaufa maxime Pirrum comoiuttafe principium dicitur l-abuiffe. Mos erat regibus in paflaroneis eft mo^ Ionidis regionis locus lOui pugnaci quotanis Iaera facere ibicp lufiurandum Epiro tspreftare recipereq; bi fecundum leges fe gubernaturos regnu illi regiam pote' ttatem legittime coferuaturos premittebat. Ad bec peragenda aderit ipG reges thun^a accipientes donantes. In bis itaq; (Gelon quidam Neoptolemo in primis fi' dus Pirrhum benigne adiens duobus boum lugis eu donauit bos boues Mirtulus' qui vino preerat a Pirrbo poftulauit Pirrb? donare noluit (edalteri coceffit quod cum grauiter ferret. Mirtulus capta binc occtGone (Gelonemipfu ad cenam vocat fuadctcpvtfufceptis Neoptolemi patribus veneno Pirrbum necare aggrediatur. IdMirtulus cum fibi placere oftendiffet polhcereturcp fadluru cundla vterat pir

Fuggefit. At ille cupiens rem $pluribus ede notam vt Gc redargui clarius pof fet^exietatem poculoru magiftratum participem facinoris acciri lubet quo facio' ad Gelonem per Mirtulum deduefto cu ipfe (Gelon per hunc modii deciperetur neo ptolcmus falfa fpe dueftus 8lt; inGdias reeftejpeedere credes remnon coticuit fed cu feticia ad amicos protulit amp;nbsp;apud (brorem fcadima aliquando exhilarat? de bis re bus loquacitate vGis eft cum audiri fe a nemine putaret. Nullus enim aderat prefquot;, Phanaretem Samonis magidr i pecorisvxorem que couerfa ad parietem in leAu, quodam dormire videbatur.Sed Pbanaretes omnibusauditis ad Anthigonam?

Purb i vxorem cunAa que Neoptolemu dicentem audierat detulit. Pirrbus ergo bis cognitis tunc quietem egit fed paulopoft ad cenam vocatu Neoptolemum oc, cHitintelleAa Epirotbarum volutate quorum magna parte Gbi fauere fenciebat:' lubentes vt anticiparet Necptolemu de medio tollere nec parte regni co tentus fo rctfed naturam fuam maiora flagitantem fequeretur. Poft bec memor Beronicis amp;nbsp;Ptolomei filium Gbi natumex Antigone Ptolomeii amp;nbsp;vrbe in Cerroneflb Epi, n ab fe conditam Éeronicida nominauit. iDcbinc cum multa 8lt; magna concepiffet' animo ac prius propinquis maxime intenderet Macedonie fe inferuit per bunc mo dum.Antipater primus ex (tarandri filiis Tbeflalonica matrem recauit amp;nbsp;Alexa drum fratrem regno expulit. Hic ad Demetriii miGt petens auxiliu amp;nbsp;Gmul Pir' rbum vocault fed Demetrium aliis negociis remoratibus fuperueniens Pirrb? fogt; cietatis premium petiit Nimpbeam vrbe amp;nbsp;maritimam Macedonie oram amp;nbsp;fub' adarumgentium Ambrachiam Acarnania Amphilochiam quibus ab adolefcente conceflis ea Pirrbusloca prebdus fuis firmauit.Reliqua vero ab Antipatro abdu, tere amp;nbsp;Alexandro acquirere perrexit. At LiGmacbus cupiensquide Antipatro fuccurrere fed aliis impedimentis prohibit? litteras Ptofomei nomine cui nibil de negare Pirrhum fciebat falfo trafmifit per quas poftulabat vt Pirrbustrecetis ta lentis ab Antipatro acceptis exercitu deduceret. Eas litterascum diffoluiffet Pir thus ftàtim fallaciam animaduertit.Non eniro fcriptu erat vt cofueuerat pater fi' ho.Sal.Sed Ptolomeus rex Pirrbo regi.SabLifimacbu itaqiiurgatus cum nibil ominus pax ei placeret ac eius firmande caufireges conucnffent porco thauro 8lt; ariete facriicii caufa addudlus.ariesipfe repente nulla adbibita opera mortuus efl ob quod lignum licet ab alus deriRim Pirrh? firmare pacem noluit monitus a tbe odoro aurufpice boc vniex tribus regibus mortem portendi.Sic igiturifeda pa ce cum res Alexandri Habilitatem lam accepiffent Éemetrius aduenit.8lt;quonia noiindigente nec vocante tunc Alexandro veniebat Sufpedus ftatim fuit eius .ad uentus. Paucis d€ni$ diebus vna comoratiinbdias alterutrum tendere ceperunt

ocr page 446

fed poemtlDetne tritisadofefcentev,L gPn, Demetrio aduerfus PifttaX„ttH° rex Macedonie appetatur. Mt amp;.l^ata^ Potentiis cupiditatis XTk 'amp;lt;drfeurfones quedam ex Tbeffifia in idePrefertim PoA IDeidamie morti T ^^quot;S m c^taté frfpedam inftdaingt fad ti^ftl^^Tr, n'aiores dircœdiaré^:, nbsp;nbsp;nbsp;Macedonian, ambo obtinftes amp;

P^arum^fc^jEtboforum mgreffus E^^ft contraxerit. nbsp;nbsp;nbsp;^tar deine,

audiuit 'm relief ipfe aduerfus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dace cu parte co

fierunt ID.ma ilium properauit.Sed cu diu^°te.ndit. Flic fee? Pirrbus vbi hec

Pantachus erat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;abduxit. Pyrrhus vero vf^ad

8lt; arte nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fed maximum ipfbrü ducum^nTruit* Magnum fuit in eo prelio

Emtudme'a^imlamp;Trfes ^ui apud IDemetnG er'^r™ Pantanebus audatia robore uocauit 8lt;f^ucia virtutis adduCT:us P ^e controuerfia antecellens ma ä per nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^quot;n*us nuJh ifenor amp;nbsp;Ark i^bum in {iiagulare certamen pro

Infeftis ifrarh 'vfiwpare ftudés per antefipn ' h^ gloriam per uirtutem magif Tandem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;concurrunt deiU.riosaduerfas Pantanebu difcurrit

accepto quidëvno vuilere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^i atg^ arte gladijs vteban^

gis exultai^::quot; tame interfecit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PätandG

enteren nerfer $ virtutem admirati Phalan'quot; ''bus, Epirotbe ob méloria re tantumf^dii a^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quinq? milia Maced^^-^acPdonii pfregerunt Fugi

bus atTnlfr inimicitie aduerfus Pirtbum'? viua ceperut.IHec pugna no preho nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;glorie 8lt;admirationis virtu^^s ^ue paffi fuerant IMacedoni,

^no nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e^ s c,°fpexerunt acritate vult9 amp;sei% Perftitit iis qprefentes in

quot; quot;° ^irrbu extimantikus uiCcn illino .velocitate manuû per fimilé ma frians' a i°u.es qua faam cofpexiffe.Alios reppq amp;nbsp;Procelle certandi cuafi vmbras occupatos effe folum Pirrbu^ Purpura ac fatellidtibus amp;tada, f ffr'air antÆt fane quata peritia rei mi'ifr2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;virtute magnu Alexandra

racuite cripta reliquitmteUigi poteft.Perunfr A fuentm Pirrbo ex iis que inea Y°m 1 1optimus videretur rcCpondiffe Pirrlnm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;Perrogatum quisda

ducum fibi optimum videri,Sed bic etati amp;. 7'quot;quot;efeeretomnium fac etatis bal Cartagmenfis omnium omnino ducu orimquot; umtaxat eum pretuht.At Eani, pionem fecundum fe tertium ludicauit vti^^u p^tia ^fagacitate Pirrbd Sci' ro difcipunam femper vigilantiffime medit^f:''^''/^quot;^a perfcriprimus Hac ue, .ntiarfi maxime regi congruenti cetera nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pirrbus videtur vt omnid

foco Pitbon an Caphifias melier fibi mnrimc^f^mbilo exiftimaffe.(Quodam adt) diffe, Poliperconta ducem Gbi meliore videri ' edetur interrogatus dicit relpon, telhgere deceret. Fuit au te Pirrbus mitic quaiiea du taxat regem querere amp;nbsp;m gracias rependendas Exopimonëperirofefte tu^^^^^^^^ affirmansceterum feiprdcruciare amp;in,DrohnmA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quif e È^^'^anappeÆm

do gratiam viiienti non rependeritCreditam „e ducere quod diffidendo ac tardd ditorum Colui licet.Atgracbs niri^,amp;t1busiiToriquot;eturpecunidheredibas cre ^eftusamp;gratus offendhur. ExAmbLL vt quTi^U-Sdebe^^^ bus répondit potius apudpaucos illic manens^,!:quot; nbsp;nbsp;afedicP pelleret prec^^^^

obloquatur. Quofdamqui per uinolentiam ^^fcrcumiens apud multis de nobis dedudlus rogauir an tlla aduer rus fe dixiffentT.lA j-m fâ'Œa uerant ad rerçfea °r^x1^±raet^

altas accepit poft Antigone mor virenam Vardihi Illinci amp;nbsp;La'

tem,Nam amp;nbsp;Autoleotis pannonie regis filiam amp;

ocr page 447

Ëx Antigona quidem PtoYomeum ex Lanaffa vero Alexandrum ex uirenna Bie''; fenum Filios fu(cepit omnes manu promptos ac bclfo feroces.Ètatim a puericia ad boc ipfum in nutritos. IDicitur cuidam ex filiis puero adhuc patrem roganti cuma^ teegnu relinqueret relpodiffe ei ex uobisqui gladium acuciorem babebit. Sed boc nibil differt ab illa tragica deteflatione. Acuto ferro' diuidant fratres domum Gc inhumana amp;nbsp;fera regnandi cupiditas eft. Poft banc pugnam Pirrbuscum magna gloria 8lt; celebritate hominis ac leticia in Epirum reucrfus cum Aquila ab Epiro tbis falutaretur per uos inquit Aquila fum qui me veftris armis tan^ alis in altG' extuliftis.Deinde cum audiffet Demetrium grauiter egrotare celeriter Macedo, niam quaGpredam abacturus igreflus paru abfuit qui totum regnum acquireret vfpadefam enim profedlus eft nemine obuiam prodeunte multis vero ad eum de ficientibus ac iuuantibus donec ob magnitudinem periculi Demetrius contra va, btudinem luam excitatus amp;p duces ac familiares copiis contractis adu ei fiis Pir rbum furrexit.Ille aut e quia magis predatoria manu $ exercitu venerat non fub ftmuit fed fugiens partem copiaru paruam amiGt. Non tame quia faciliter repu' Ierat eum Demetri? ideo Pirrbum cotempGt fed eu ftatuiffet res magnas aggredi amp;nbsp;paternum recuperare imperiti amp;nbsp;ad bec centum milia rrilitum 8lt; quingentas' ,aucs copararet non voluit cum Pirrbo bellando temp? terere nec vicinu grauem' impigruncp Macedonie boftem relinquere:fed pacem eu eo firmauit vt cotra alios reges vadere poffet.IFacŒa igiturpace cum magnitudo apparatus ac mens Deme, tril fimul conspiceretur co territi regesper litteras ac nuntios Pirrbu folicitabant mirari fe affirmantes fi facultatem nocendi Demetrius preclare naefus ea omittat 8lt; cum ipfum aliis bellis occupatum perturbatu^ Macedonia expellere poffit tem' pus expedetquo tu illo audio potentia ac vacuo cetero^pimpedimentorulpro aris ac focis Moloflorum devertet prefertim qui nuper fibi Corciram amp;nbsp;eius vxore ab' ftulerit. Nam Lanaffa Pirrbo ifenfa quod aliis vxoribus magis deditus videretur in Corciram abiit iPemetriumg que maxime indulgente mulieribus audierat ad nuptiasvocamt.Mle venies vxorem Lanaflam accepit 8lt;Corcira fuis prebdiis oc cupauit. Blec reges ad Pirrbum fcripferunt amp;nbsp;fimul rofi dum circa apparatus bel' Ii Demetriusimmoratur nouare res ceperut. Nam Ptolomeus magna claffe gre, cas adies vrbes a Demetrio eas feduxit.lLifjmacbus vero fuperiorem Macedonie partem per Thraciam ingreffuspopulauit.Et Pirrbus fimul infurgens Beria in' uafitira tus quod euenit per Demetrium cotra Lifimaebum obuiani euntem infe' riorem Macedonie parte fine prefidiis reliquiae. Ea nodie vifum eft Pirrbo feab Alexandro magno vocari at$adeunte iacente confpicere verbify humanis amp;nbsp;ami cabilibus recipi.Et cum inter cetera diceret alexanderauxiliu fe Pirrho impigre laturum fretus audacia Pirrhus amp;nbsp;qua ratione iquit imperator qui egrotus laces meiuuare poteris. Ad bec alexander fe uel nomine dutaxat idfac^uru promittes equum afcendiffe duceme p fe Pirrbo preftitifTe vifus eft.Hoc itaq; fbmnium ere' xit Pirrhum quamobrem fubito exercitu traducto Beriam luafit ibi$parte copilt; arum relidla reliquos (equiiuffit, At Demetrius his cognitis cum oreterea in ca' ftris tumultum Macedonum cerneret formidauit vlterius contra Lfimaebum ex ercitum ducere ne ob propinquitatem regis Macedonis origine amp;nbsp;gloriam haben tis milites ad ipfum deficerent.Itacp contra Pirrhum vtpote alienum amp;nbsp;Macedo mbus perofum fe conuertit. Sed politisiuxta caftris multi ex Beria venientes pir rbum laudibus extollebant bello inuidum ac preclaru vitu humanum vero ac be' tugnum erga eos quos viciffet predicantes. Submittebat quofdam amp;nbsp;ipfe Pirrhus qm fe Macedonas fimulantes dicerent abeffe tempus vt ex graui Demetrii domi' natu ad uiru benignum amp;nbsp;amatorem militum tranfrent. His pleri^ Macedones^

ocr page 448

prefabantf'ac videre Mrrbum queritabant.Pirrkus aut flabat detta^la ca ,1 eac rurfus eam capi, iponebat vt ïGgne birdno^ cornuumnafceretur.Ma ^^^^S teg^fT petere aln querneas Gbi coronas Facere ceperit quod amp;nbsp;Pirrbi relie fac^arnCorrna^s cernebant.lam quida ipfi Demetrio dicere aufi erat ip (um relie fadurumf cederet ac regnu dimitteret.Itaœ Demetrius motu exerci dX:pUbus°a~trquot;aßtrit? ^^ auf^itcauGa qaedamp;GmNia cbfamiduhfuc XteZohXLfiXLfrr~recePtu^

audendum inter eos recnu r:i^quot;T °PasË)cmetni profligationem predicate ac di rhusiuxta Ldimachi coAn^fra lt;¥1°^^ dum fatis credebat idacedonibuspir

cipium per diuiGonem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''™indignationu ac difeordiaru pn

fitudo non qui Mam Europae dimdunttermi 1*^^°^quot;o montes non déferra ß, tingentes acpermixtos quief^ere imllo anodo eft^x^fm^d:'^^^^^ permfidiasatgiinmdias ingenitas babentes pauefs^kT'fed PTabu^fc!quot; minis vt contingit vtuntur no ad nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;belh nominibj tan$nu

aperte bellum inferre fatentur amp;nbsp;cumini nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^co moditatettunc meliores cam

drtid Pitthus nerG contta b^etriZ^^^^^^

^ero auxilio grec3rum vrbium profedo ex infirmitate aliaua colUgen ri^ifl^s e PalJadi facra feciffet atœ ead^di. cum tbenas ven^ffet amp;nbsp;arcem libi fuiffe A^enienßü fiduciam qua eos de fr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;arcedefeenderet.Grat^ inquit

rent nulfapofthac regumportas aperiret.Deind ''' co luxerat. Ceterum fi fape, ^ulopoft illa m fèfia profero rurfus euro 'f'? Demetrio pacem fecit:ac JDemetrio abftulit.mehoribus vtens nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pracifreuerfus Theffali^

110 nequa^ad quiete natus Tande Demetrio m nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bellogi pace.amp; ipfeomni,

teris bellis ociofus amp;nbsp;quiete a^ens adn.„r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;profligato Lifimachus lam

Edeffam fuperatdad ino^^amco^^^^^^^^

OS ad principes Macedonû fcriptas perabfurt^,, c Subinde per litterasac nunci, nem cuius maiores femper Macedonibus reruiffe::^^ ^quitfi peregrinum horni ri amicosfanuli are fep repellat quibus verbis eu m d^mmu haberi contenti Alexa Pirrbuscum Epirotarum ac Ibciorum manu abih u tipermouerentur cdterritns um per quematea ipfum quefierat. Wnde nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;°miua per eum Macedonia ma

mutantes regibus licet. Nam popu 'iin for .a^™e populos ad utilitatem fua/ proditionum magiftros qui eum maxime lucraris regesimi,ntur perfidiaru ac! Tuncitagiin Epirum amiffa Macedonia re, Putatqui minime lufticia vtat./ quot;a^abat.Sedipfe 11 non inferre aliis nee ah 1 ° cum quiete amp;nbsp;pacevraere form inftar Achillis tollerare quietem non nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' us pateretur moleftias naufeam rat?!

gnamcp amp;nbsp;bellum cupiebat.Sufeepit nbsp;nbsp;nbsp;quot;'' edtabefeebat animus ilhc manes pu/

man aduerfus Tarentinos bellum gerfban^H™quot; *erurçhuiurmodi m^^ nbsp;Xoi

ponere ob luperhiam ac Drauiraf.' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•Hii cuninecbellam fiibftinere nec.de/

bellu vocare Patuerunt vtDofrP nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;C'Fum (borum valeret Pirrhum ducem ad

ritiÛimum Bduic fentetie licet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eras reges magis ocio fuamp; rei militanspe/

Ium cupiebanti contionihn« amp;nbsp;°*fsnatu grauiorel^ reliftereftame qui beli tes viros non permittebat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eratf?repitucp amp;vi audiri bonos amp;nbsp;prüden,I

fa die quo decretu de Pirr^ 'quot; emporequida Meton nomme vir urbanus ea ip nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

tione federet accepta cor^.^^^fando fein p^puJum debebat amp;nbsp;multitudo in ca-contione peruemt. VtŒ fit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ampa equafi ehr,, tibicine ducere ludibundusm/

vt tpcederetimediuiuita tito^^pffifr^^lPl Ujviabis applauden ti bo a tiis ridetibusg1

ac tsqlocari amp;nbsp;ludere voletib du heet pmittitif/

ocr page 449

Si tamen lapitis cuncti ac fudor^ Ubertate frueminiante^ Arrhas adaeniat. N^ tunc noh noftrofed ipGus arbitrio viucndum erit. Hec verba multos ex Taretinis comouertmt murmurq; fuit per edtionem laudantium approbantium^ fed qui ro manos timebant ne fat^a pace dederentur formidates populum increparut quod ita inbonefte fe deludi paterentur amp;(imul bis dictis IVIetonem cdtione propellut becreto igitur per buncmodu firmato oratores cu donis ad Pirrhumtranfmit; tuntur non folum Tarentmoru veruetiam ltalicord qui dicerent fe duce indigere fipfenti 8lt; magne auctoritatis. DJam copias fatis ingentes fibi F Italia affuturas ex Lucanis lUeOapiis Sannitibus equitum enim.xx.peditum.cccv.milia babituru. Blec non folumipfum Pirrbum extulere fed etid Epirotas ad militiam promptio tes feceraht. Erat quidam in Teflalia Cineas vir magni ingenii 8lt;vtpotequi IDe tticftbenis auditor fuerat in imitationem eius traditus, maxime vim tacendi illius affequi videbatur. BIic apud Pirrbum degens cufepead ciuitates tranCmitteret Verum effe oftendit id Huripidisdic^u.Œmnia conficit oratio que boftile ferrum ;conficere non poteft. Nam Pirrbus ipC e dicere folebat plures a Cinea oratione ^a' fearmis vrbes eflepartas.Itacp ipfd femperin bonore habuit maxime vfu($opera illius plurimum cft. EHic igitur Cineas Pirrbum ad Italiam inclinatu cernens na, dus illum aliquando ociofu in buiufmodi lerenone adduxit.Egregiiquidem bello^ Romani effe dicuntur multif^ beUicoGs gentibus imparate. (Quod fi eos fuperare dii nobrè dederint।(Quid tuncagemus Pirrbe^Ad bec Pirrbus de re baud qua$ obfcura inquit. O Cinea precotaris.IUeq? Barbara enim nobis neq (Ereca ciuitas illic refiftere valeret Romanis fuperatis. Sed baberemus co feftim Italiam totam cuius magnitudinem 8lt; potetiam te ignorare minime arbitror. Paruper ergo c6, moratus Citieas enim uero cum Italia ceperimus inquit quid tunc ageniÿ.Èt Pir *vbusnon dum mente eius intellelt;fl:a proxima inquit Sicilia eft infula felixac popu lofa capi vero facilisob feditiones ac difcordias ciuitatu Mede dicis inquitCineas fed an finis militie nobis erit Siciliam ccpiffe Deus modo inquit Pirrbus Victoria preset. qjam bis veluti preludiisvtemur ad res maximas eÓficicdas . Quis enim fe Eibia abftineat amp;nbsp;Carthagine qu^ nuperagathocles clam ex Siracufis (pfedus exiguadaffe paulo abfuit quin caperet.His aute vidis nullus nobis re fifteretho/ 'ftis lta eft inquit Cineas.Çonftat enim g, amp;nbsp;macedonia recuperare 8 lt;grecie do, minari certiffime:cu bac potentia licebit.Sed vidis omnibus ac fubadistqnid fa ciemustande. ^tpirrhus rides ociu inquitagemus:amp;quotidiana feftiuitate mu 'tuifqp fermonibus leticiagrperfruemur. Cum ad bec Cineas pirrbu adduxi{Iet:at quid vetat o rex inquit quo minus nucifta leticia amp;nbsp;feftiuitate8 lt;ocio pfruamur. adeft quippe nobis fine labore facultas eozp ad que per fanguine moleftias amp;nbsp;péri' 'cufanoftraamp;aliozpperuenturi fimus. IHis Cineas verbis turbauit potius regem $abincepto retraxitifpem eo^ que conceperat deponere nequeutem. Primo igi tur Cinea cum tribus milibus militu Tarentu miót.deinde multis ratibus 8lt;om nrfaria nauigiis ex Tarento delatis.xx.elepbates equitu tria pediti.xxiii. milia : fUnditores 8lt; fagitarios quingetosimpofuit .Hoc apparatu nauigascum mediti teneret loniu :rapitur vento borea intepeftiue exorto* claffis per mare difiedama ueÇ^ diuerfe alie in Xibicü ac$iculu pelagus delate fut alias fumamlapagi a fuper 'are nequeotes nox fimul8lt; procella in loca afpera ceeaqp allidens omnes confregit preter regia nauim.O^ec enim nautazp 8lt;gubernatozp magna vi aduerfus venti im ^petu nitentiû.'tandé litus verfu adigitur;8lt;dum oWiquu habuit ventu magnitu, dine ac robore refiftebat euadebatep. fed poft$ a terra venies procella ferire prora cepit.ac Fericul uerat ne fatifeeret amp;nbsp;fe mari feuieti variif$ agitato ventis per, mittereternbt'iffimûomniû videbat.Pirrbus fefe ex nauiin mare deiccit ftatigp;

ocr page 450

firca ipfiim Familiarium amicorumeperat certam^: fed nox amp;nbsp;fluxus cum magPiO fragoreac violentia opus difficile auxiliantibus Faciebant.Ita vix tandem luceex^^ orta vento deficiente ad terram peruenit corpore quidem exaufto penitus: Fed ro/. Bore animiinuido Menapii in quoru litora euaCcrat promptiffime ad opem feren dam conuenerut amp;Iimul naues quedam Pirrhi tempeflate fuperflites aduenerGt In quibus er^t equites perpauci peditu vero circitertria milia elephanti duo.Cu bis itacpcopiis proFeAus militibo quoq lt;a Cinea obuiam duAis Tarentu intrauit Primogitempore nihil inuitis Tarentinis agere cepit cnoad nauibus ex mari fer, uate copie conuenire.Tunc aute videns populum fua fpdte nec feruare feipfu nec feruari ab alio poffetfed tan^ iIlo propugnaturo domi federe balneis couiuiifq; in' dulgentem claufit GimnaGa 8lt; deambulatoria in quibus fpaciantes pro rebus ver bis militabant potus vero 8lt; lafciuias intempeftiuas inhibuit. IDeicdtu habuit ita acrem vt multi imperium ferre infueti ex urbe migrarent feruitute vocantes non iViuere ad uoluptatem.Sed cum Albinus Romanotu conful cum magno exercitu aduentare 8lt; iam Lucaniam vaftare nunciaretur nequa$ non dum aducniffet foei orum copie tarnen indigné ratus id tollerare. Pirrhus cum exercitu obuiam pro' fed:us eft .premit) caduceatore ad RomanosG vellent ante bellu feiudice amp;nbsp;me' diatore cum Tarentinis de lure caufam decerni ^ReCponlb aut a confule dato Ro/ manos nec eligiffe Pirrhumiudice nec formidare hoAem tuc ^greffes interpatv dobam vrbem Heracliamqi cadra pofuit. Ibi cum audiret Romanos tranfflumep Sirien caftra habere fec? ipfu amnem fpeculandi gratiaobequitauit ordinemq; 8^ formam caftroru cudodia^fy amp;nbsp;difciplmam lRomano2padmiratus Hec inquit Bar, baroram difciplina Barbara non eft fed opera eorum videbimusac de futurola fol licitus expedare focies ftatuit. Aduerfus aut Romanos ß forte tranare amne tem ptent Rationem oppofuit.At Romani vt illa expecRare decreuerat fie ipCc preue' nire feftinatestranare flumen ceperunt vado pedites equitefep pluribus Gmul 1°' cis. Itacp gieci metuentes ne drcuuenirentur fe retraxeru t 8lt; Pirrh^ vt bee fenSt turbatus ducibus pedeftrium copiarum mandauit vt confedim armatos milites in ordinibus continerent. Ipfe aute cum tribus milibus equitum profectus eft fperaS tranfeuntes adhucamp; fparfos romanos fine ordine inuafuru Sed poR^ clipeos mul tos pro flumine dantes equitef^ in ordine obuiam prodire confpexit'prmus in ho des delatus armis atq^ornatu egregie infignis gloriam 8lt; fama virtutis fue rebus ipGsafleruit. Manus enim amp;nbsp;corpus exhibens preho amp;nbsp;contra hoRes fortiter pu' gnans prouidentiam tamc boni ducis no obmitteba t fed vbicung auxilio op^ erat accurrens redis confiliis bellum gubernabat. In ea pugna Leonatus Macedo vir^ Italicum confpicatus in Pirrhum intentu femperq? contra dante amp;fimulfemoucn tem.Cernisinquit 0 rex Barbaru illG que niger ecuus pedabo albis portat.Is ma, gnum quidam agitare animo vidctur. Nam te fblum intuetur 8lt; tibi loli intent, dit. Et Pirrhus ad hec fata quidem o Leonnate nemo poted effugere.verum eni nec iRc nec alius quifqua boftium in manus nobis venifre gaudebit. Adhuc loque' bant cu Italus citato equo ifeda bafta Pirrhum luaditnon tame rege pereunt fa; equum amp;nbsp;fimul a Leonnato ipGus equus percutitur.Ambo i terram ceciderit ftf rex afius protectus afportatur Italus vero pugnus confoditur. Erat hic genere fe retanus prefecRus turme nomine Eplacus hoc docuit regem magis cadauere.Ita^ cum equites afpiceret impetum ferre non poffeiPhalangem infuper accita oppo' (hit.Ipfe chlamide 8lt; armis vni ex amicis Iraclitis atq? illius affumptis incognit? ad prelium reuertitur refidentibus aute acriter romanis diu anceps fuit preiium* Septies enim dicuntur pepuliffe ac pulfi ede Nam permutatio armoru que ad fala tem regi plurjmum contulit paulominus re fubuertit vidoriarrq; hoftib prebiut

ocr page 451

Certatim enimacTcedem dus qui arma regia geftabat cocurfum eft.Sed anteoh*' hes dexter quidam nomine illum proftrauit caflideçp amp;nbsp;cblamide detracta fe Pir' rhum occidiffe clamitans amp;nbsp;fpolia oftentaris ad confulem properauit.Erat ob boe' tomanis^léticia greets vero fecordia atcp formido donec Pirrbus in tellédla re per aciem difcurrens nuda capite fe mtlitibus ofténdit . Tandem veroequis Romano' Burn ob elephantos conterritus ac feffores inde efferentibus^miffiis a Pirrbo Tef talus equitatus Romanosc u magna cede in fugam vertit.IDioniGus no multo pau ciores.xvi.milibus ab Romanis cecidiffe fcribit. Hieronimus (eptë milia fold. Ex bis autemqui cum Pirrbo erant iDionifius.xiii. milia Hieronimus pauciores qua' tuor milibus cecidiffe tradit optimoscerte ex amicis amp;nbsp;ex ducibus amp;nbsp;quibusma' xime vtebatur fidebatcp Pirrbuseo prelio amiOt.Sed tamen caftra Romanorum' ^pit illis deferentibus 8lt; vrbes focioru recepit ac regione multam populatus eft. Tantum eni proceffit vt non amplius trecentis ftadiis Roma abeflet. Poft pugna Lucanoru atq? Sanniciumcopie ad eu venerunt quos licet de tarditate repreben, dent tamen gaudere amp;nbsp;niagnificare videbatur quod ipfe cu fins 8lt;Taretinorum' ^mtaxat copiis magnu Romanozp exercitum fuperaffet.Romani Albinum no re'' rçarunt quan^ dicaturFabritius dixiOe nd Romanos ab Epirotis fed Albinum' a Mrrbo fuperatum fuiffe arbitratus non effe vidlum exercitu fed duce a duce ar' te fuperatum Supplemento igitur babito 8lt; infuper amplificato numero militum nulla mentio pacis a Romanis fadla eft:que res Pirrhum in admiratione conuer'' tit. Vifum eft igitur Pirrbo vt prior ad eos mitteret experireturq; an pace vellet non enim effe prefentis potentie fue vrbem Romand capere poffe amicitiam vero gt;nbsp;8lt; pacem gloriofam Gbi poft victoriam iam partam fore exiftimabat.Miffüsitaq? Cineas a rege cum primoribus ciuitatis locutus eft.donaepipfis amp;nbsp;eorum vxoribogt; tranfmiGt,Accepitadt nemo fed refponderunt omnes viri mulieref^fi pax publi' ce fieret amp;nbsp;fua omnia regi offerre. In fenatu vero multa preclare amp;nbsp;humaniter di, dia funta Cinea cum amp;nbsp;liberatione captiuorum amp;nbsp;auxiliu ad fubigedam Italiam populo Romano Pirrhus offerret ac probis nihil aliud qua amicitiam fibi Taren' tinis fecuritatem poftularet. Et conflabat Senatorem ad pace inclinari victos iam' femel magno prelio8lt; fecundi Pirrbi vidroriam ob fuperadditas Italicord copias' metuentes.Cum Appius Claudius vir ampIiOimus quide ceteru fenedute amp;nbsp;or, bitate oculorum a reip.muneribus ceflans auditis bis que a rege nuntiabanturgt;c rumore obtinente fenatu pacem effe decretu?/: tolerare nd potuit fed in curia fe de' ferriluffitlatus igitur in lec^lica per forum vbi ad lanua curie peruenitfilii fimul 8 lt;genere fufcipientes ipfu ftipantefcp in fenatum duxerut.Fabium eft Glenti u ad prefentiam tanti viri.Ille ante vbi fuo loco coftititita dicerc orfus eft.Antea qui' dem inquit.P.(E.banc meam oculoru fortunam permolefte ferebam nue ante do, leo atq angor quod non vitra cecita'cm ipfam furdus etiam Gm ne turpescdfulta' tiones ac fententias vePras que bums vrbis gloriam fubuertut audire cdpellerer. vbl eft enim ilia laxantia euern crebro verbis vfurpare foletis affirmantes G ma' gnus Alexander in Italiam picfec^us nobifcum adolefcetilusaut cum partibo no? ftris tune florentibus cdferuiflet bellum nequaqi eum tune vt inuidu gloriam ha, biturum fed aut fuga aut morte fua maiore Éuic vrbi gloridnoméq: reliquiffetHdc ipitur infolentiam verbozp rune rebus oftendite'Chaonas amp;nbsp;Moloffös qui Temper Macedonum preda fuere amp;nbsp;Piirbum rege coru formidatis qui vnum ex Alexan' dri latellitrtus fen per fecutus eft ac coluit amp;nbsp;nunc nd magis Tarentinisauxilium ferens qnâ Loftes domi fugiensin Italia vetiatur Aufus profiteri principatum mgt; Italia cumlac potentiaque ad parca IViacedonic partem conferuandam fufficere non valuit.Non itaq tunc rcnoueLitis G amicum feceritis fed alios inuitabitisp;gt;

ocr page 452

rcontemptum noAri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cn

'T ta eorum que cotra nos ferTfra'e 'L'' Fadfe ßtß Pirrkus abibit ne cYumpmanon '4arentmis Sannitibufœ recinioh^ru^'a'quot; mercede accepta fedensea audorecu uxere.Itacp Cmea dimiffo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;audii verba ad Audiu belli animos tra

amicicia arhcictate verba facer:.'rut Pirrbus Itaba excederet tuncß vePet de eUigeratuzf etia fiuer°in armisadeffet popu!u^jR .aduer/ d^hecagerenëcupjditate^o^: partiffeat$de ea recumop^^^^^^

renarim romand muftozr repu Orbitus ^i^bo poAea retuliffe cu alia miiï do PoPiç formidare fe inquit ne adu' confirm videri. IDe multitudine au artur.Supra dupfä enim plureCœ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quan^Lernea Flidram pugnare vi,

lt;,P OS ex bis qui arma ferre poffent fimer nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conCùH décrétas amp;nbsp;multi,

2 u'5 fodimedis miffi inter quos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;',Poft bec legati ad Pirrbu pro cap

pu Romanos mentione baberi:ut k lus mtcuius Cineas retulerat maxing menter pauperis. Hunc igitur rex feorCu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bello egregii.cete^ veie,

'batnon ob ahqu^turpem^^^^^ fed .bam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fe caperet fato

eFabncio tune qurie deftitit Poürid''e8lt;h°fpitahtatis iudiciu.Renue ,nu^antea elepbantÛ uidiffettiuffitdu^e ^equot; ipfä tenere uolës. utpote qui

r jUs promuCcide Cupra caput ^abrirH Sublata elepbas ex improuifo^ emirit.Atfabntius tranquille ^tf^. extulit ac vocë terribilem afperamep nee me odie beftia permouit. In cena aute a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;arridens inquitmee beri aurG

'TCO™ inciderenttplericp uero de grecia ac nbsp;nbsp;nbsp;kquot;epem aefta cu multi ac varii fer,

picuri mentione faceret memorans ea '''P^is forte euenit ut Cineas libas aede rep. ut nonnulli finem bono* in nbsp;nbsp;nbsp;Epicureis dicuntde dis immorta,

, dam cenfent:utpote felicitatis corruDc^em t^Iuptate ponentes curam reip.fugie ^remotos.-nec vll^ de nobis curam fufcipietes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;agraeiaatep ira logiffime

tum coniiciant. E^ipfo dicenteFabnauZ^^*quot; vitam amp;plenGvo1upta, Sannitibus cordi fut ^diu aduerfus nos belh^m nbsp;nbsp;^°vtinairquithec Pirrho

f^dmiratus magisacmagis optabat pacemamp;bplTRerut.$icita$mentfviri rex britiu priuatimrogauit:ut fac^a pace ? ellum cum Romanis habere:amp; Pa cumruo¥faturus.Adheed,crfFab:^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;anneoru amp;nbsp;da

dem tibi 0 rex conducit. Illi enim lofani Lquot; 'miffavoce refpddiffe. at ne hac quiI ^tur:ame potius Œa te reei ootabrir Pt Jwcadmirant amp;nbsp;coluntG me experi/ fa^^cn furcepit.fÏdquI^^^^^^^^^

Iit amp;nbsp;captiuos 1111 credidifr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r™uine animi1-abricius foret ad amicos protw

tibusae d^r^ft^^^^^^^^^^

Poft feftmitatem ad„.rpJ—^^^^^ nbsp;nbsp;remitterend atq: ita facium eft/

britLs co^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non redeunti pena per fenatû décréta »einde cd fa,

repis Perferii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^um in caftris epiftola detulit a medico/

bbl abfa? vlla nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;'quot; k tt^batfe Pirrbu veneno neca tu2p Gpremiumtradereë;/

nis deteftai-nc'' ^ Pro ^manis conficiëti. At Fabritius iniuria boni

monuit CA c° 'fa 'n eademfentetia adducfto:Pirrhum ftatim per litteras/ EmihuJrn^rT ^^ caueret.Littcre huiufmodi fuere. C.Fabricius amp;nbsp;Q. / tor'effp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'quot;bo regi Sal.Necp amicozf neep hoftiu fortunatus exiftima'/

enim cum bancepiftola ad nos tra fhiiiram perlegeris:

'eacmftisvips beLu inferre.mahsvero atcp iniuftis confidere. Hed !

amp;nmSratia nota facimus tibi fed ne mors tua nobis calumnia afferat quiG1 Virtute nequiremus te fuperare dolo con frmdt/r. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P,rrhus Fabrics

ocr page 453

;pFeamp;simpofuit. Nec ipfa amp;nbsp;per boftiTes amp;nbsp;per (ociasduitates peragens tentam nauigationem ducebat fibi grecie principatu quodam modo mflruens:baud enim primâtes aut locupletes ad pfedutas dcGgnabat fed in fodalicia amp;nbsp;bofpiralitates resipfas graciofe coferebat: bonoris ac (upplicio¥ dominos auc^oref^ conftituens Compluribus etiam prefens ccdibus amp;nbsp;amicorû Riorum inimicos ex urbibuseici' eris iudicium baud fane benigni de Lacedemoniorum imperio precis exhibebat. Tfeopompusigitur comicus delirare vifus eft^qui cauponaru amp;nbsp;vinauendentiu niuhercularum Gmifes Lacedemonios dixit:^cum grecis libertatis guRK propi, ciaffent acetum inftiHarunt. Ilfico enim molefta 8lt; acerba erat preguftatio itu Li' fander nullam populis adminiftrandaru rerum auctoritati permitteret: amp;nbsp;paucis confidcntiCimis quidem amp;nbsp;cotentioGffimis ciuitates manu amp;nbsp;potencia tenendas toroitteret.In bis non multo tempore moratus miffis Lacedemonia legatis nanti at fe cum ducenta^nauium claffe annauigare. Deinde circa terra Atticam fe cum agide ac paufania regibus coiungit:vt e ueftigio vrbem capturus'Repugnantibo vero Atbeniefibus affumptis nauibus rurfus traiiciens in Afiam ceteraiu plane ci uitatum ftatu diObluitoConflitutis decem uiris multis ubiqp iugulatis multis exi lio mulctatis'vniuerfis eiectis farnus ciuitates in exilum poteftate pofuit.Abrep ta fubinde Atbeniéfibus fexto probibitis habitare Sexianis gubernatoribo amp;nbsp;nau tarum bortatoribus agrum amp;nbsp;vrbem fruenda depafcenc^qp tradidit*Qua ad rem refragati primo Lacedemonii fextianos in agrumdenuo reduxerunt.Illa Lifandri opera cficffi locunde fpecdauere greciÆginenfes longo poft tempore fuam recupe rauere urbe.Melios 8lt; fcicionios in propria rcftitutos domicilia expulGs inde atbe nienfibus 8lt; oppida reddentibus:audiens Athenienfes inualefcente intra vrbem fa nie ma e bibere ad pireum nauigativbi indudiam neceffitate ciuitate ad pace im, perata Facere coegit. Opere precium eft Lacedemonios audire dicentes Lifandru ad Ephoros hoc paamp; fcripG(Te.Capte funt Atbene:ad que fic refcripferut Epbo, ri.Sat eft cepi hic ad decorem fu^us eft fermofverax autem ab Ephoris decreti hunc imodum fe habet. Primores Lacedemonios decreuere pirrbeo amp;nbsp;longis mu rorum turribus eiecftis. Vbi ex uniuerfis exieritis vrbibo veftra poffidete terram becip^a cum feceritis pacem habete que opus fut exhibete. Remits exulibus de, nauium multitudine quicquid deliberatum fuerit facite. Athenienfes tberamene: fenatum habente hanc ab Lacedemoniis accepetut epiftola:quo tempore Cleome nemabiuuene quoda ex facftioGs interrogatum fuiOe tradut.Num aduerfus tbe' miftjde 8lt; dicere amp;nbsp;facere auderet muros Lacedemoniis tradere ne quicqua re' formidansiquos ille inuitis Lacedemoniis altius edificauerat.(Eui Cleomenes ni, l?il aduerfum Themdloclem inquit adolelccntule facio.Na quos ille muros ad ci' uitatis falutem edificauit: nos ad falutem diruemus. Quod fimonia felices ciuita, tes efficiuntnnfe icinimam effe (partam neceffe eraticum nullis fepta (it menibo. lta$ cum Lisander vniuerfis nauibus.xii. dutaxatexceptis 8lt; muris Athenaru po tituselTct.xvi.munichionis menCsiquo 8lt; penes falamne nauali certamine barba tum deuicerat ftatim amp;nbsp;de permutado reip.ftatu conGliG agitauit:quam rem cu athéniennes afpc re amp;nbsp;contumacibus ferrent animis:mißt qui denûtiarent fedifra, gain ab fe ciuitatemede deprehenlam. Ipfam enim preterite dies quibus diruen dl fuerant muri quos adhuc ftare cernet. Altera igitur i illos denuo latam effe fen tentiam ut qui conuenta diffoluerint.Sunt qui de ciuitate in feruitute redigenda reuera fentêtiam inter (ocios propoßtam fuiffe dicant:quo quide tempore theba num eriamperthû auctorem extitide vt vrbe diruta agrum pecori pafcendum re, linquerent* Poftmodum coacftis ad fodalitiü ducibo phocenfis quida tibice electra cantabat crupidis cuius initid eft. Tuas agreftes efecflra pecu domos agamenoms

ocr page 454

gnata:ad cuius tantum fraais eundorum animis miserabile videri fadnusU va' Rare ac delere vrbem .(Çuiusimortalisextet gloria amp;nbsp;aue tam claros in lucemuquot; ros extulerit.^uiSander igitur AtbenienObus ad omnia fubmiffius incfirtantibus , multas ex urbeuniuerfas ex caftris tibicinas accerGt quibus iteru modulatib md ros a fundametis eruit:8lt; triremes cremauitiad tibiam coronatis intereacp luden tibus fociis per inde ac dies illa principium libertatis afferret.Confeftim ctia reip ftatG pmutans triginta quid e intra urbem x^uero impire' profedos mftituit pre fidium arci amp;nbsp;callibium Lacedemoniu gubernatore impofuit.Hic podea cu auto' Jico pugili cuiustempore ^enopbontis conditu eft GmpoGum fublata fulce plaga infbdurus effet. Is e!euatis infublime cruribus pronum euertit bomine:quod cu iLifander minus molefte ferret ipfu infuper redarguit calhbiu :bisadiedis verbis. Ignorare callibi videris cpin liberos geris Imperium. Paulo deide poft.xxx. ut cal libii gratiam inirent Antoheu occiderunt. Poftea nero Lisander in Tracia enauj gans grandem pecuniam dona coronal^ (ufcepit.'copluribusvt par uidetur ad eu conferentibus virum fare potentiffimum amp;nbsp;quodamodo grecic dominantem.Ex quibus quecuq?fuFuacanea fuerant per qjilippu qui F $ici1iam dud trat exercitu iLacedemonam tranfmiGt Œtlippus diffiitis ut aiunt faculis non mediocrem ex Gn/ gulis pecuniam fubducens denuo condiit ignorans ineffe unicuicp litterulas nume rum /ignific^tesSpartam itaq; profedus cum ea que fubduxerat domi fub tegulis clam occultaret jaculos Epboris tradidit:Ggilla corroftrans.AtiHicum rcclufiC fent dubitationem res afferebatiq, argenti numerus confcriptisdiffonare vifuscA Scruus interim Cilippi veniens facium fubairbiRue dicit:multas fub tegulis cu' bare noduas.Eo nangitempore vt pluritr um Atbenienfiü gracia neduc numinis infigniebantur.Œilippus igitur poft res ab eo preclare ac magnifice gcftas turpe ac indignum facinus adortus Elacedemone fponte conmigrauit.(Duocirca Spar' tani qui plurimum fapientia pollebant:eo fado pecunie vim vcbemetifime fermy dantesibaud enim infimos iam ciues attigerat.Lifandrum carpetes Epforosob teftabantur vt vniuerCum argentu atq: aurum perinde at peftes introdudasabii' cerent. Itacp latum eftin fenatu rogatione vt Theopompus audor eft ferente Sa^ rapbidaive! ut Ephorus tradit pllogida aurum atq: argentu intcr vrbe fufcipi ro licere. Patrie autem ritu nun mis vtendum.Hi ferrei principio fuerant fedigniti aceto cundi ut in vfus fabriles accorrodaicturiac lundura molles amp;nbsp;ad incidendu prorms inutiles redderent.'deindegraue pondus portatuq: difficile magno ex nuquot; mero atep mole puOllum fane preciu valens.Apud prius feculu fic omnino babuifle Verifimile cft'vtnumorum loco ferreis vterentur virgulis ideftobelicis plericp8C ereis. fib quibus boc etiam tempore numorum numerum obolos vocari certu eft: 8lt; obolos fex vnam conficere drachmam iquia tot manusipfa coplideretur.Cete rum contradicentibus Uifandri familiaribus amp;nbsp;fumo ftudio cont edentibus vt pe cunie in ciuitate manerent. U)ecretum fadum eft huius quidem generis numosin phifcum referendos cffeig^fi quispriuatim poffidere deprebefus fuiffet ei capitis fupplicium diffinitum quali Licurgus numos ooidem non aiit numorum auaritia pertimuerit:quam non priuatis interdida pofleffio ficuti ciuitati conci «aingene rabat:prefertim cum ufus dignitatem emulationemq; fu^ciperethaud enim eos ut inutiles co temnere priuatim facile erat quos publice in l:onore haberi contueretur I)Jec ad domefticam rem eam nihil petenda arbitrari quam co muniter amp;nbsp;probari 8lt;amafi profpicerent:quin longe citius abcomunib exercitusad priuatoiquitas confuetudinef^ manant-q? finguloru affectiones elabanturique ciuitates reru tut pitudme ac flagitiis impleant partes enim cu toto pariter verfari verifimilius eft: quando vergat m peius,At deheta partis ad totum multa ab usqui keße valeant

ocr page 455

intenta baBrntadiamenta.ini guide ne pecunia dumm domosirrumperet metu legemcp cuflodem mftituerunt.Animos vero ut incdcufh amp;nbsp;ad argenti cupidita, tem infradi manerent minime conferuauerutnniecfto cunctis diuitiaru amore pro inde ac boneftum quidda amp;nbsp;atrphffimum foret:Icc cum alioquoda in genere feri bendi uerCaremurde Lacedemoniis attigimus .I-ifandereream ipfjus fingulozft^ prefrdorum ftatua e manubiis pofuit idelphis:8lt; aurea caOons 8lt; yoHucis af ra que ante res leutncas euanuerunt in Tbefauro BraGde amp;nbsp;aCantliorum triremis ex auro amp;nbsp;ebore copoGta duoru cufitoru eratcua Cirusri vidtone morumetu mi ferat.Anaxandrides delphis (criptum reliquiteo in loco Lifandri depoGtu effe ta lentum argenti amp;nbsp;minas duas quinquaginta. Preterea dateras vrdenos cua in re minime cum ceteris cdcordat hiftoricis qui de hominis paufertate conféra fcrip, ferunt ea igiturrempedate Lißnder quantn prifcorum nemogrecozp potctiffim, amp;nbsp;elatione amp;nbsp;poteftatis magnitudine vifuscß vti.Nam ut duris tradit illi primo grecoru perinde ac deo per ciuitates amp;nbsp;are amp;nbsp;facrificia conftituta eiep ante omres penes decantati funt. Ex quibus vous huius generis initium habuiCe memoratur alme grecie imperatore ablatiffima fparta diuinis celebremus cantibus lopean. Sa mn vt dicata lunoni templa Lifandria vocarentur fenatus cdfulto decreuere Choe rillum poetam fuo femper adiundlu lateri habuitivtres quasgefferat verCbusex ornaret.Antbilochus mediocria quedam de illo carmina ediderat.(Quare delecta, tus Lifander munerisgracia pileum impleuitargento. Anximachuseut Colopho mus 8cNiccratus Heracleotes JLifandria poemata certatim agebat. E quibuscu Micerato coronam donaffet Anthimachus dolore percitus feriptu ab fe earn e ab, oleuit.Tunc luuenisadhuc Plato Anthimachi poeticu admiratus ing eniu qui (u peratum fefe mo'efte ferebat reuocatum mitigabat ignaris ignoratia id malu effe prefatusiquod cecitatem no videntibus.AriHonus (Eitharedus cum fexies pithia viciOet vt Li'andri gracia iniret ei pollicitus eft fefe cum denuo vicfloriam reporta ret Ariftonum Lifandri feruu preconio declaraturu Ambitiofus Lifandr i anim, primoribus amp;nbsp;fui ordinis hominibus grauis tantum erat. Cum aut elacionis part acmoleftic plurirru amp;nbsp;mores amp;nbsp;ambitio per familiares contraxiffet.In eo non ho' noris non fupplicii vulgaris modus inerat:hofpitalitatis amp;nbsp;amicitie prrmia prepo nebantur vibani Gne appellatione potentatus amp;nbsp;dominationes indifcoffe vna uero explende iracudie uia erat.Inimicumextinguere cui ne ulla quidem fugiendi lice tia precabatur. Pofteriori tempore latentes mileGos in medium produci cupiebat Veritusaut ne intercefforem populd conftituerent nemine uiolaturu iureiurando affirmauit.il uero cum fide habita perueniffent paucis factionis fue hominiho lu gulandos tradidit haud odigentis pauciores. Alus etiam in oppidisinumerabi, lesplebeioru cedes fiebant.lam enim no priuatisiphus cauGs trucidari uidebatur fed plerifcp Gmultatibus 8lt; copluribus auaritiis eorum qui vbiiufgentiu erant ami eorum morem gerebat:amp; opem Gmul ac operam impedebat Quocirca Lacedemo niusetheocles frequente c6fecutuseft laude cu dixit bene acftum cum grecia çp du OS minime Lifandros protulithoc idem vtaudor eft Theophraftusde Alcibiade ab Arcbcftratodidum eft.Ceterum ibi cdtumelia molbtics amp;nbsp;centurratia nolcAi arn maxime pariebat.In Lifandro aut acerbitas morum grauem pariter ac terribi lem potentiam efficiebat. JLacedemonii cctcris Lifardrim irrufantibus nequa' quamainmum vehementer adhibuerunt:vt uero pharnabarrus poft multas eius f lurias violentius agrum vexantis (partam miGt accufatores indignabundi Ephori ynum ex amicis 8lt; (ociis ducibo thoracem quem priuaru argentu poGidere depre, henderant fuppremo affecere fupplicio.Lifandro vero miffa Scitala vt fpartam ad uemretedixerunt.Scitata talis eft cu Ephori aut claffispnfcdluaut imperatore

ocr page 456

emittunt duo teretia ligna amp;nbsp;longitudine amp;nbsp;craffitadine ddigeter adéquat:âdéC vt derafa viaffim congruant:e quibus cum alterum Obi referuent:a!terum tribu, unt difeedenti.Pecaut ligna Scitalas appellat.Cum igitur arebanum aliquid amp;nbsp;arduum explanare cupiunt:cartam indar Iori prolixam amp;nbsp;angufta Scitale fue eir, cumuolutit'nuÜumqi facientesinteruallu vndicp (uperficie carta occupât 'quo fa, cd) quecurç voluerint incircupÜcata Scitale carta defcribut.iPempto debinc co' dicillo ad imperatore abfq? ligno feripta mittunt:que cum is accepit.Alioquin 1e' cditarembil valet: adeo litteris bine inde diffipatis: ut nullu prorfus cotacdum ba beant.Ceterum (ua fumpta Scita'a codicillum ßc precifum circumplicatadeout circumducdione fimilem in ferié condituta verborû continuatio reperiatur.Codi' Cillus Geut amp;nbsp;lignum Fcitala vocatur.vt a menfura menfuratû dici plurimumcpfo let.Lifarder allata Gbi ad Eelefpontu Scitala perturbatus eftiprecipucaccusatio nes Pbarn^bari reformidans ftudium amp;nbsp;accurati adbibuit operam:ut in e,us eoI' loquium veniret:quo mutuas cotreuerbas folueretconuenientibus lUis.Llandcr precibus orabat vt litterasad magidratus daret perinde ac nullis violatus iniu riis:8lt;nullas accuGtiones afferens 8lt; profecto in creticum cretica vtens verfutia Pbarnabarum videbatur ignorare. Omnia enim fele faeduzp effe recipiens aperte quidem pro ILifandri precibus confcripfit eridclam. Aliam vero clancu'a coGrip tam ibidem babuit. In imprimendis aut Ggilhs litteias alternans nibil afpedu dif feteces quas occulte fcripferat Hifandro dedit. Itaq; Lacedemonia perueniesamp;fic impretorium de more profectus Pbarnabari litteras reddit Ephoris veben-entif (imam criminum fuozp partem amotam exiftimls Pbarnabarus enim magneLa, cedemoniis caritati erat: fupra omnes rrgiosfFec^o in fpartanos (pmptiffima ufus opera poftea uero $ Epbori ledam epidolam JLifandro comodrauerut planeintel lexit non Io'um vlixem verfutum eflfe. Tum admodum perturbatus abfeeffit PaU cis poft diebus magiftratus adiensoportere fedixit ad ammonis templu albende' re facrificiorum gracia faciendo2p:que ante be'la deo vouerat.^untqui in fbninis ammonemiHi aftitiffe dicat.Eum a pbigeoz^oppidu oblideret in traciaiquapropt perinde ac lubente deo obGdioneomilTa a pbigeis vtimolarentammoni precepit: SCut fufeeptom Africam itinere deu placaret fumo nixusefl Audio: plurimi banc ex deo fpeciem fccÆe autumabat. Alioquin Ephoros metuensdon efticummini, me lugum ferens amp;nbsp;alieno parere imperio haud fane tolferans errare amp;nbsp;aliquSdiu luftrare t?rras appetebat queadmodu equus e liberis paTeuis^ pratis apertis ad préfepe rurfus amp;nbsp;ad folitasredud? operas. (Qua uero pegrinationis caufam Epbo rus fcriptis n adauit paulopoA explicabo:vix autac difficulter efficics utabeplo ris dimitteretur enauigauit.in eius peregrinatione comuri conferfu regeseffece, re ut eiedis illius amicis res urbane rooulis reftituerctur. (Eiuitatesenim per Ib' da'itia ab eo deteite prorfus erant^Grecia fue dominationi erat obnoxia.(Quas inter res iterum concitato tumultu:cum AtbenienCesaduerfus trigita epbih im petu fado vidores effent reuerfus exteplo Eifander Eacedemoniis pfu^fit vt pau cis intra ciuitates fadiofis auxilium mitterent populoffy uaftaret.ln primis.xxx. tirannis ad belli fubfidium centu talenta mittunt imperatoremgi Lifandrum.Re' ges cum inuidia tum mrtu ne denuo Athenas in poteftatem reuocet ut eotu alter exiret decreuere. Egreffus igitur eft paulanias verbo quidem ut opem tirannis co tra populum afferret* re autem uera ut bello fine imponeret:ne per amicos Lilan' der athenarum dominationem vendicaret hoc it aq: facile perfecit.Namconcilia' tis inter fe AtbcnienGbus amp;nbsp;feditionefedata Lfandro ambitionem eripuit. Par' no poftmodum intericdo terr pore eu defcifcerent Atbenienfes culpatuseft paufa nias quia cum per paucoru dominatione perinde ac frenû populus antearepmerct

ocr page 457

Deinde relaxatas contumeTiofe ruberbeep fceuiret. At ILifandro gloriam bominis hamp;madiecit:qui non ad alio^ graciam nd ad Gmulata oftetationem.$edad rei fpartante edmoda feucru agitaret imperium.Erat quide audax alloquio amp;nbsp;repu' gnantibus terribilior.Cum argiui de agri Finibus ambigeretiac Lacedemoniis lU ftiora fee dicere centrentlenfe cdmoftratoiqui buiusinquit eft dominus optime de agri finibus dixerit. M^garenfis homo quodam in conuentu orationis cdfiden tia in eumvtcbatur.Cui ILifandro aduena inquit tua ciuitatis idiget oratio boeti' os bilingues interrogabat:redhs ne an inclinatis per iplbrum agrum baftis incede reif ' Poftq? incubentibus Corinthus menia pretergrediés languidiores ad inuadé dum cernit Lacedemonios interim lepus foffam tranGre uifus eft. Non pudet vos ait eius peneris hoftes pertimefcereiquoru menibusf er fecordiam lepores indor, miunt.Cum fupremum vite diem rexagis obiffetiAgeGfao fratre rehcfto.fimul 8lt; leontychiada filio eius credito Agefilaii.Lifander amator ei fuadebat vt regnum occuparet velut legittimus ab hercubs progenie ortus.Leonticbie caluniam infix pebantep ex Alcibiade procreatus effet qui occultos eu agidis vxore timea edgreP 'fus babuinet:quo tempore profugus (parte uerfabatur. Agis ut ferunt rem diuti US animo uertens vt que nequafy ex fe grauida foret Leonthicbida per conteptum babebat;8lt; rcliquu tempus eum palam abdicabat. Puftea vero qu^ morbo correp tus adbeream vrbcm delatus eft:vrgenteiam morte turn adolefcentuli piecibotd amicorum fnafionibus exoratus in cdplurium confpedlu Leontiebidam fi'iu fuu de clarauit obfecratifcp prefentibus ut ad Lacedemonios earu rerum teftimomu afifer rent uita exceffit.Ii quidem Leonticbide tefles adfuerat.At AgeG!ao bomini fa ne fplendido amp;nbsp;Lifandri opibus freto. IDiopitbes vir illuPris detriméto erat bu, iusgeneris oraculumin Ageßlai claudicatione adducens. Magna licet iadles (par te lam mente reuolue Ne pedibusvalidam te ledat regia ca uda.Tempore te Jon, go laborifuperatus babebit. Inte letalis bellorû vertitur vnda. Multis ad oraculu inclinatis 8lt; ad Leanticbidam verbs .Lifander IDiopitben baud redle oraculum intelligere dixit: nee (iquisoHenG pedis Lacedemoniis imperet deu indignari aut nio efte ferre. Verum enim uero claudu imperium fore G fpurii maleq? progenitii ter berachdas regnum tenuerint.E4ec locutus ut qui potentiffimus effet in fuam omnesinduxit lententia.Qua rex creatus Agefilaus tu ftatim JLifanderquo expe ditionem i AGam fuCciperetincitabatungente illi fpem fubiiciens vt perGcu vaAa ret imperium vir futurusamphffimus. Datis in Atiam ad familiares litterisiule bat Ut in belloaduerfu barbaros ducem ab Lacedemoniis depofeerent AgeG'au.q obtempérantes rogaturos Lacedemona mittunt oratores. Àt Lrfandri opera no minus rrgia poteOate bonum ageGlao videtur extitifTe.Cete^ambitiofbrum inge nia cum alioqum ad principatus maligna non fint non paruu ex luidia quam ad pa' res propter gloriam gerät impedimétum ad res bonefte gerendas habet. MM qui bus fociis amp;nbsp;adiutoribus vti licet:cosemulos amp;nbsp;aduerlarios in uirtute Gbi faciunt. AgeGlaus igitur inter triginta confiliarios LiGindrum adduxit:vteoamicc^ vel precipuo uel primovteretur. Poftq; aütin AGam conftitut? mortales ad eum pro pirua familiarit1te rara faciebant colloquia. Lifandrum autamici cum pro multa lila pnftina confuetudine coleret: fufpecfti vero ptin efeerent vtriq; amp;nbsp;ad fores co' meabant amp;nbsp;vadente c6fedlabMtur.Qieadn ocu biftrionibus in tragediis frequë' ter obuenit: ubi nuntii cuiuf^ aut fecundu perfonam gerens collaudatur amp;nbsp;prio' res partes agit.(Qui aût diadema gcflat amp;nbsp;feeptrû per crebroseti^ clamores non auditur.Sic amp;nbsp;conGliario tota imperil dignitas ineraticumipß régi nome potefta tis inane relinqueretur. Hec igitur t^ inconcinna honoris auiditas aliquo pac^o de mulcenda fuerat; amp;nbsp;Lilander ufy ad fecundum poteflatis gradum remittendus:

ocr page 458

eneFicium amp;nbsp;amicu omnino reiieere amp;nbsp;per ronteptum Naßere agoCTa. T quot;T primu quidem nulla ei reru gerendarumorcaOonem prebuit. Poft Vm Vsudium datem Uifandrum fentifceret eos rebus omni fraeifre diflbluenc amp;e at amp;nbsp;multerisÿ vibffimi votoru copotcs:$c eius potetiam (bumŒamids nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^e.s° Smal cueftorum fefe impotem Lfander intellexit:

.ferent oblectabat ° ''opem tribueredcGit.ißd feg? ne accederet neu co tatem afferre n ar Tr^ge haberet colloquia amp;nbsp;iis qui maiore inpfentia comodi ROtiis molefti efTe dp/iA'S °quot;°ribus posent hec cum audiuifTent multi fwSpro ne ambularet feu in Œurna^e Ccte2f non obfequia nd honores obmittere quin feu de

litibus multis prfciDafriTc amp;„ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^° °re Simulabat inuidia (Qua^ppter cu mi

dis carnibus prefeefó defenaZ^D^amp;rói:^^ tribueret LrfandrÛ dluidG' fus ite inquit amp;nbsp;med carnis feaotë cob te ItXu^If Tquot;A^ r^ 'T' haberi oportere een fuit nbsp;nbsp;nbsp;i Tirnr hmn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'nm Helfander Agefilao fermones

lao ben Pnoftt mtnoresa^^^^^^^^

meas opes amphficauerft eos rpariëuocare lu^ß A.7 rquot;''S '/7°'^i“vro drâum $ mihi ppetratum eft,Te oro amp;nbsp;externer hquot;' f^'^quot; apeG'ae „bi magis nos habent oculos:! eo me imcerii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bomiru gracia :qui coieras in

magis aut tibi comodum forecéruerisieam ^f^quot;'1™quot;'' minus cuidë inuifom: cft:qui tamamp;G ft^geCilao fuccenferet'nprpfr ' 'm ^gatus ad Hellefpontu miffuS datem perfen v/r/ftrenu^e^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non neglexit.Mithrfo

(cendumiduxiffetad agerilaü iodux^Adn quot;^^quot;Iimicu PFarnabari cumaddefci entrtre rpartai4^^^^

uerfam maiori qua antea odio prequensrem: amp;^'quot; Agefilau fouens amp;nbsp;vm, riem cdparatisaciftru^js n^u adiirer^t^t^^^^^

baiurcemodi beraclidard genus qui in oelfon^ fr quot;atone fublata. Erat autem erant:ampliffimd amp;nbsp;illuftre Cparte floruir .^quot;,1^1™ reuocati Ce dorienfibimifcu comunica ta fucceffio.bua^^^^^

dasappellab^t.amp;agidas.ÉxrelZïs n^^^^^^

rebus urbanis ba bebat uirtutis.Honores potfn^his^^iS n°bihtatéplafamp; alter in ,cum Erfander effet vbi ad ingentem rem^. titusomnibus erat ppoGti:horum poteftatem amp;nbsp;amicosper m fîtes comparaJlffd TkSfo^^^ fublimior faaus amp;nbsp;late per nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5 C Jt-mdofebat cum ciuitatem Cua opera

:quos tame nulla exparte he

ip'°Preftantiores effe perfpiceret. Decreuit i^r

dtdis fedrpartiatis ut non lercuhsll^^tlbhh'h^^^^^ S'quot;* qm dicunt non hera premium i r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ePo tiDus .ed us qui per uirtute referenturld

fofefffi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;extiterat bercule.tfqué virtus ad diuinos perduxit ho

lectum iri foartiitq quot;d quot;^mmdiaum fieret fpes era t juk dia nullum ante fe de, re paratas erat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rimum igitur negotiu aggredis per fe ciuibus perfuade,

tam ac nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^empro materia meditatus ei Cleane halicarnafeo médita'

los proDonphf m.IDeinde rei tam none tang: inuftate magnitudinemanteocu machinamart ,7 atiori indigente auxifio omnem ut in tragedia dici foletin dues fibi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tbras fortes amp;nbsp;va,emia cdpofuit ^adornauitiquafi nuHd

ßuoefadlaqri eonis allatura foret elcquetiainif dei metu amp;nbsp;fuperûitione priÿ ob' ccupaffet;^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adduxiffet. Pithicumamp; Ephor,

„; SM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;are conatusoracufu:amp;dodoneas puellas fherechsfterceffione fia

.ft e- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iti,is reiedl, eft. Tu adamonis templ u cdlcendens colloquia cu va

0 a 1 °magna uim auxi obtulifle tradiÉ^ mdigne ferentesilb quofcl^nufere

ocr page 459

fpart^m qai Lifandram arenfarent eo ab'o'uto fibios defedentes dixine comemo' rant.Nos o Cpartani regius faciemusludiou.'cum apud nos hbiam habitaturi ve' heritis.Vetus erat nanep oraculu Lacedemonios hbie fore cultores.Vniucrfas au tero inGdias Gniftrumqifigmentu con(cribamus:quod non auilibus cepit exordiu. Sed utin defignatione mathematica multas amp;nbsp;ingentes aflumpfit materias:amp; ad conclufiorem per prcmiffdSgraues difficilef^ progreffiim in ea ratione viru bifto, ricum pbilofopkumq? fequemur. Mulier quedamin ponto ex appo'line grauidam fefe predicabat:cui ut par erat multi fidem abrogabat:multicpadbibebant.Cu ea puellum peperiffet coplures nobiles alendo ftgdiu amp;nbsp;cura diligenter impertierut puello quadam ex caula Sileno impolitum eft nomen. Hoc accepto Lfander initio reliqua fuis texuit artibus*non paucisaut cotemptisad eam fabulam vfus adiuto ribus:quiprocreationibus pueri rumore Gne ulla fufpi tione ad fidem ac veriGmili tudinem adduceret.A'ium quoqi ex delphis fermonem allatum fparta difiecerut diflfeminaruutcp:vetuffimas qualdam fortes in arcanis fcriptisabfacerdotibus fer nari:quas neqi coprebedere ne$ legere cui$fas effet nifi qui ex appolinc ortus ad uemffet:longo poft temporequi obferuantibus indubitabile Ggnum preftaret cas càpefferet tabellas quibus infcripte fortes erant. Hisex compoGtocoparatis Silc, huscum aduentaffet:fbrtes vtappollinis filiuspeciit facerdotes qui rci oper^ con ferebant:Gngula diligenter indagaret de origine accuratius fcifcitari. Poftremo fidem adbibentes Si'eno vti appollinis filio fcriota comoftrafTe.Eum prefentibus multisleditaffe.Cumalia complura uaticinia.tu idipfum de regno cuius gracia figmentum erat irftitutu:prepare ac frudluoGusefTe (partants fi ex optimatibo re ges deligerent.Cu lam Silenus adofeuinet amp;nbsp;ad rem gerenda accederet.Ecce li' fander ab adionc fabule corruit:mino rum ignauia amp;nbsp;vnius pufillaminitate ac tre' pidatione con plicis:vt primum fubeundu eratopus:nibil tarnen uiuete Lifandro deprebenfu fed poft ei? mortem . Ante enim qua AgeGlaus rediret ex Afia func^l, eft vita in boctium incidens bellum:vcl illud potius in Œreciâ importas Na utroep diuulgatur modo amp;nbsp;culpam nonnulli Lifandro quidam tbcbanis attribuunt. Alii comunem faciunt.'tbebanis crimini dantes facrozp diffipationem inaulidequoq?an drodides amp;nbsp;Ampbiteus regia corrupti pecunia bello grecie Lacedemoniosimpli' carant. Vnde fado in focenfes impetu eorum agrii populaucrât. Lisander indigni ter ferre dicit cp foil Thebani ex bello decima vendicarüt.'reliquis fbciis tacite fe' ientibus:8lt; fpartam miffasab LiGndro pecunias iniquo animo tulerut. (Drta pre fertim indignatioi^p AthenienGbus datum eftex.xxx* tirannis libertatis initium: quos cum Lifander conftituiOet Lacedemonii terrorem eis amp;nbsp;potentia addiderùt faao decreto vt quifquis ex Athenis fuga fcfe fiibduceret vndicp duceretur in uin cula'çp G quis obftaret ducenti eum ho0is loco haberi .Thebanicdtraria iis fciunt decreta:conuenietia fane atq: germara rebus ablercule amp;nbsp;libero patre geftis:om nia tecfla omnef^ boetie vrbes AthenienGbus ^p neceffitate patentes effe.Siquis fu gitiuo dum traheretur auxilium non attuliffet codemnationis nomine talentû fol' ueret.Siquisaduerfus tiranos per agrum boccium Athenas arma deferret The' banos obaudire ac diffimulare:quiboin decretis adeo hamanis verecp grecis facula (criptis reCponderuntinanq? traGbulus reliquicp confpirationis focii philan occupé tes e Thebis primu fecerunt impetu :Thebanis arma pecunias latendicp amp;nbsp;incho andi facultatem parantibus has i Thebanos caufas Lifander accipiens.Jam enim morofus 8lt; atrabile per fenedutem inualefcente iracundus Ephoros incitabat:8lt; ad mittendum in eos prefidium perfuadebat. Accepto igitur imperio eduxit exer citum. Pofteriori deirde tempore pauCaniam regem cum copiis emifit:qui circum dudo per Gtherone exercitu agrii boetiu irrupturus erat.JLifander perphocefes

ocr page 460

rt?m magna militum mann venit obnius:(DrcT

ontenio^oppiJam vitro cedens ac'

rum ,Ilo ex pbteis ad afiarcum coiungeret.pTeh:quot;—ff^a intens ut ie nia ftationem habituruseratrfittere ad Tbelran^^ fobs ortu ad ahartlo^ me fpeeufatorrs incidente Ar ^os referuntur tabeKano mqnofaa crédita. Tbeb::,c7^rim^^u^es m^Xaf'h aquot;X''um attuliffent vrbetUotiï prebdio quot;TOp ha'iartumcu parte copiaru mp^^A^™quot;«! pau/apoft Lrfandru p' nuo Paufaniam preftofare defreuit Mox proor^ xeratu 6ftensquodamm tu ^Ttfr/es acceptis armis amp;nbsp;foriis aderratis re^'r'e/'e^ore prorfus amp;nbsp;qui 'fc^ßThe^;' qui forts permanferft feuotfifvrbei^'^^P!»fe%ducæ ad n,i, Èoftesrfeb fontem quénffufam appellant indiqCvßi . pouiffimos pergut tum abluÆ bachum in fabulis traditur. Namamp;:1 nu trices i fan te in luce cdu ycidufcp 8lt;potu dulciffimus eft.Ncc procul nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'lt;* v™ Splendet afpeAu tranf hiharc; ea Rhatba^antfi ^oluiffe loca faciunt iud?^^^^

-^™alea vocant:eftatamp;akitrene nilt;»n^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;comoftrat

enim amphitrionis interitum Rbadam^te nupferÏt tk La'aeffe memorat .Poft ftruc!la cam Bfihartns acieiquietem tantifper appk^ T^Pbani qui itra oppidu erat cum primoribus incenibus propinquante nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-^ bant.Vbi uero Idirandrum vna, ^unt.lrfun,cumaugureF^^^^^^^ fefe fuga recipiunt. IXlon remittentifo inde k' plurimi rang* ad phalangem uerß in turrulos terga füge vertunt. Mille ex etc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^uin vrgentibus vndig vni norum tercenti qui cum hoftikus ad aCcera amp;nbsp;nbsp;nbsp;cecidere defiderati funt amp;nbsp;tbeba Bis dabatur cnminicp laconicam fouerét nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;foca permixti contenderant foluere amp;nbsp;ciuibus purgare cdcupifcerentmull nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;^^ fluo cd omni fe ftudio dif,_ ; dum mortem oppetiere paufanie e plateis C Parcentes difcrimini tinter infedlan tur qui ftru^a acie petit hi harcum. Venit amp;±87^7.6 gCus in itinere nuncia cum ducens. Confilium de repetendis pcrind raßbulus e Tl ebis atl enienfes fe' ciate natu grandiores amp;nbsp;inter fe ^rautter amp;^„/'as mortuis agitante paufania fpar teftati funt minime per indutias interemptu nbsp;nbsp;nbsp;i'/'rabant:amp;regem adeuntes

dauere fufcepto certamine ac vicftoria compara r'andrum.At per arma pro ca

il fuperati fuerint;pulchrum amp;nbsp;honeftum fue quot;' mrum fepulture madandu^ riter occumbere:hec orantibus fenioribus nbsp;nbsp;7' e'm'°c° fu° cum imperatore pa res nuper fuperare Thebanos: fub muros etia vnr SarduG opus eff? cernens vidlo poris recuperatio abfcp indutiis veluic^ori d/'r nbsp;ricorp? collapf^iadeo ut cor indutus confect,si^uxit exercrtum.cn, Trf:n!sreddetetur.M,ffQ preconeamp; tie confinia pre tenere Ïamicorum roci^rumm nJ^^'quot;quot;' deferebant vtprimum boe/ delphiscberomam euntibus fecus uiam monumeltf Paquot;°Pe°2P.concbderüt. Vb, ex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ fta^ua habere^uidam pbocenfis alteri qu, preZ^?^° rquot; '° quot;quot;quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/ fuiffe dicrtur. Cum ÊiCander armatum tnreofto l^ inter fue^t cernme expo/ ratus fpartanus IL,Gndro familiaris roRat avenam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;imp,^,one fecere admi/ ignotum f,bi nomen effe. Vbiprimi noftroramabh ßquot;'atum effe diceretdd enim/ turn eft quod armatum appellit. )d cum fpart^nil^ ftej',^ funt,prope vrhem tlue/ Ijemtabi^e homini fatum cftdixit. Erat Lra^dr^d.fe'^''abort'facrimisqua nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/ babens.Armatumiubeo fredenifr^r.rc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;andro datum oriculu huc feimmodu de dracona.(Quidam armatum quot;ah'?' Terrigenam qui pone fubit cd fraili romam torrentem effe. Philarum firniß ^I^^j nbsp;nbsp;nbsp;afferunt'fed prope co, arimam etatis noftre homines nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;penesoppidum infertur:que cû ueteres] zniriahartius erat Neochorus nomine dupant- Qui uero Lifandrum inters 1 • qidconie(2ura l,cetportfditoracu!um .h,^foquot;e cbpe'draconem habuit,hoc u,t ^^

r culum,bello quag pelfoponnefaco thebanisi ede

ocr page 461

♦ Imenii fortem datam memorie proditur. Que GmuI amp;nbsp;deTiacam pugnam predice, ret amp;nbsp;hanc ipfam Haliarciam anno trigeßmo pofterioré Ea huiusgeneris fors eft Qui inGdiare lupicatubs uitato fupremam. Et collem orcahdéhunc vulpes no de Teritvn$:proximu delio lucum {bprem^ appellauitvbi boecia attice cofinis eft. (Drchalidem vero collem que nunc vulpecumuocant ad helicone in haliartipartib litus.Ceterum hoc mortis genere abfumpto Lfandro fpartiate adeo grauiter tule reiutreum capitis regem iudicauerint.Cuius rei indicium minirre fubire decerne tes regiam fugiens fele recepit vbi {upplex in minerue templo uita duxit. IDefun efo Lfandro ipfius detecta paupertas clariore effecit principatum: quippe qui ta tis ex pecuniis tanta ex potentia tanta ex ciuitatum ingentiffy adeo imperii procu ratione ne pufillum quide in argenti ratione domum eiusilluftrarit:ut audior eft Tbeopopus.Cui laudanti magif^ carpenti fides uidctur adhibenda.Siquidem tuperare $laudare iocundus. Pofteriori tempore queadmodum tradit Ephorus cum Lacedemone difceptatio inter focios agitaretur amp;nbsp;proinde infpiciunde foret littere quas apud fe Lifander habebat.Cuius domu gpfedlus AgeOlaus codice in, uenittin quo illa de reip.ftatu confcripta erat oratio vt ab Euritiotidaru amp;nbsp;agida rum manibus auulfb regno i medium poneda amp;nbsp;optimatibus facieda deledlio pro perans orationemad ciues efferebat:vt Lifandrum oftenderet.Cuiusgeneris ci' uesoccultaretur. At uir prudens lacratidas per id tempus Ephoru princeps age, aum fion oportere ait Lifandrum effodere :fed oratione fecu infodere:que tant# effet fuadendi arte amp;nbsp;aftutia cdpilata . Reliquos tarnen honores Lifandro tamamp;fi uita fundo reddidere:amp; filiarum fponfos c6demnarut:qui eas poft LiGndri obitfi cum inops effet inuentus repudiaueriït. Illum eni cu diuitem exiftimaflent colue, rant ludum vero 8lt; bonum virum amp;nbsp;paupere cognoscentes deferuerat Erat enim fparte amp;nbsp;celibi amp;nbsp;tardiori marito amp;nbsp;malo marito idida pena cui eos prefertifubi gebant:qui pro bonis amp;nbsp;propiquis locupletum affinitatesqueritab^t bec quidem de Lfandro hunc fe i modum habentia fumusperferutati.

!il

jlPlutarchi Hiftoriographi greci De uita atq? geftis Sylle Hidoria pCuarinu Ve

/gCIVS VEROCornelius Silia patricia procreat? eftfe iIcilia ex cuius maioribus Rufinus confufare geOit dignita ।,4tem:huic tamen longe maiore ex ignominia ^ honore nobi jGfcatem adfuiffe perhibenttamp;enim fupra libras argenti co ।^caui decem poffedilTe. Idg prohibente lege deprehenfiis e hfenatu eiedus eft. Pofteriores inde humil i diutius in for' ifltuna permanferunt. Ille etiam Silla haud amplo fane in pa ==rmronio educatus ab adolefcentia penes alios habitans no lÈranderó pro'domifeilio mercedem foluebat Geut pofteriori tempore cu indigne fe' °-njoCundam adeptus fortunam putaretur et obiedû eß.GIorianti Êquidcm amp;nbsp;Affri, // caramjpoft vidloriam militiamg magnificis vtéti verbis qdam ex honeftiori ordi, dixiffe fertur quonam modo vir bonus effe potes qui cum nihil a patre tibi reh, Cium fit tot ac tanta poffideas.Nam cu redi? ille ac nitidus uiuendi mos haud am plius permaneret.lamg delitiaru 8lt; luxunofi apparat,emulatione fufeeptaema iorum curriculo deflexiffetipar tarnen coriuitium ponebatur 8lt; fuozp facultates a, nuttere amp;nbsp;paternam minime paupertatem coferuare. Potitus poftea reru SiUa c^

ocr page 462

^quot;!:amp;°quot;!d^ret^ Tiber tinigenerisbo^^ ^Z'maRfotat aTm^^rim^df' effet:obiecit Slfe pvnatain domo diuti^

'Ufe autem pro mferiore tria mrfa mlrœd^feffeZ'^t^^^^ bant, ihec quidem de antiqTsi^^^^^^^^^

ris fpenem aHam ftatue ipfe declarant Gtar^. nbsp;nbsp;1 produntur. Eius aut corpo,

'feeui eirent. Cofor in faae tern^es redd^La^^^^^ ^'Xtuseffforebat:quaquidemadremamp;coforisnome^quot;'^ baren^^^ dam etiam ex dicacibus Silam A tbenis mordes 32^ ^'!°^ (Perfumibuius genens de bomine mditiisvti nequaamp; akr r^^

exercendis rahbus na tura ftudiord extitiffe fcr^n^t ^b; dumeft.qCT^^ iRnemmia rodalitia cum minis atg ridieulis Det^fo: biremtAPunmaeG

. return omnid dominatu conßitutZ eftefeen:^^1^'rç-veroni interpotandum quotidianis dicacitat,bus certafft%^d^'Pedentiffifros co^^^ Patrari amp;nbsp;dominantisinruper dignitati probrfiac d^: nbsp;mabeo gradiori etate

Plura negligenter omittebatique ftudio ^ebdtardl nbsp;nbsp;nbsp;fier^u'.^'^^^^^

Srffenulluscrca feria vfus erat. Verum eum^:- d'bgentia.Cenati liqutdem tate efletivtprimd fe(folatia amp;nbsp;cdpoiationes ah,:P°quot;'mpiger amp;nbsp;eximia feuen capercebatmt amp;nbsp;mimis amp;nbsp;faltatonbus manCuetu^oA ™ uno impetu im,,tionem leobnoxtumq, fubiiceretibuius tam roluti morib'gt;e/amibaritate pronum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

illecebras predpicum peper,Revideretur A nbsp;nbsp;lIquot;quot;adamores lenitateamp; ad

^nis feCe reuocauiL Metrob^um fon^ ^ q,!^^^^

longius profeiftuseft.Eo indies ferum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;annas magno amore coplexus

quidem ^mloeupfe^^er^^,! quot;^^^^^

-deinde confuetudine amp;nbsp;forme gracia mirifquot;' °P° in appellabat deperiret. A quaI Tet ieres eft relicftus.Nouercp annrhk. J''amatus erat.'ab ea cum uita excede,

filium diligebat:quibus ex reb:siam t:^i::res.d^it? eftque illum p^indea^^

^^f^^^^fe^^^^^^debgnatus ^^o^d^^l^^;^!^

Tum uero lx,navruso2^^^^^^^^^

citiaupGus nan$ legatos cu a nutmdish^ta^T^'CTP^.'^*quot;quot;'^.!quot;*^1 cipiens ornatosmuneribustutiffimo eri^ -ƙeaa{iffentGngu1sri commte ex

lugurta gener amp;inuifus amp;nbsp;formidnlnr quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;comitatu rcmilit •Forte bocho■

fe confugiente Sillam accuit Abilfo enim^ari'^oper id tempusfefligato amp;ad, di malebat. Fare mano c/mLni^ nbsp;nbsp;nbsp;^^ re iugartham amp;nbsp;comprebfdi amp;nbsp;tra,

^enadiit.Nancp bommi ba^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;affumens magnu difcri,

piendo f,demains e^^^^^^^^^^^

poteflate cum de frangenda in a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;comiiit.tochus tarnen accepta ab utro$

tos mentis edus prions proditionis r 'de ^ neceffitate fe conftituÆt. Poft mul 1 didit.Eodenteotio Mari^:.^^^^^^

nons gloriam mariiadCcribebat m^iAiuP^um egit- Cetera Sille tarn predargaciV emm ipfe natura iacftabundus amp;nbsp;ex h ''•'](?? taciturn merorem importabat$lla

volitare incipiens Quftati nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j^c Ignota uita per ora cmium tu primü]

Progreffuseft.-atinanulo inrmf nbsp;nbsp;nbsp;° cedme ad id honoris ftudium amp;nbsp;auiditatem

nue ufus eft:eratauté rculpturaPha^o™srei gefte circiiferet ymaginé. Eo$ cdtl

bec mario trißitiam afferebant S 11 '^™ lURurtam traderetSiHa qui fufciperei,

dlo ad rem militarem vilis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;minorem (praam effe inuidia exÆmas

egatuni habuit Tertium ueroca^r^u liquidem conçut fecundum creatus. Silia

mixtum tribunum.IpGus opera m^ka utilia

ocr page 463

edequot;S Faèinora.Legatus enim tedoGgornm du-cm copiKu cepit.Tribunus mJi, tum merfos popuIoGOima fane gentem ad Romani po.amicitia focietateqi perdu, x t. EVlirium poftea Gbiirfeftum nec dum ullas rczp gerendaru occafiones fitenter omittentem quin ad augendam fortunam incubentem fentiens (Catulo marii colle ge fe dedit viro quidem bono.Verum ad certadum hebetiori:ab quo maximasad res atep primarias fidem cofecutus ad potentiam pariter 8lt; ad gloria proceffit.Is magnam incolentium alpcs barbaroip partem dcbellauit.Ingruente deinde cornea tusinopia.$illa curam fufcipiens tanta effecit copiam:vt Catuli milites amp;nbsp;maxi' ma in abundantia agitarent amp;nbsp;infuper marianis exhiberent.(Qua in re marium ue' hementi dolore affectum fuiffe dicitur.EHec igitur inimicitia breuem adeo iuueni' lemep prius materiam exordium^ capefees. Mox per ciuilem cruorem inexpiabi' lefcp feditiones degraffita ad tyrannidem vf$ac rerum omnium confuGonem pro greOa eft touedeuriipide fapietem homine amp;nbsp;ciuilium morborum pentifTimum demohftraffe ferunt qui honoris certamen amp;nbsp;ftudium qualinume aliquid vtenti’' bùs peffimum at(^ pernitiofiffimü deuitandum efle precepit Silla gloria ex re bel lica ad ciuilia negotia iam Gbi fatis effe exiftimascu militaria poft facinora ftatim popularibus rebus fefe tradidiffetiprcturam vrbana petere cepit quam affequi no licuit.Cuius ipfe rei culpam in turbas reiecit. Ait enim eu fuam in bochum amici, tiam agnofcerent venationes fplendidas 8lt; aduedlariï ex Africa beluarâ dimicati Ones expeaareÆante preturamedilitatem adipifceretipopulu alios pretores de' fignaOe. Vt edilitatem coacflus exerceret.Cetera $illa veram repulfe caufam mi' nime confiteri videtur.(Quod amp;nbsp;re ipfa comprobatur. Anno enim poft turn eoien' da plebe turn largitionibus animos adducens populi pretura adeptus efl. i@o igif preturam gerente cum indignabudus cefari (ua fe in illum poteftate vfiiru effe di aitaret.Ridehscefar recfte inquit tuum putas eße magiftratum quem tuis habes pecuniis coparatum.Poft eum pretura in Cappadociamcu exercitu mittitur fpe quidem ut Ariobarzanem reduceret in regnum.Re autem uera ut Mithridatem reprirreret qui non minorem ^ antea poffidebat potentia ac regnum compledeba tur. Non magnas itaq; fecum adducens copias. Ceterü prompta fociozpufus ope, ra multis in capadoces plurimisin armeniosauxiliu ferentes editis ftragibusGor dium eiecit Ariobarzanem regem declarauit.Sille ad Ëufratë moram trabenti re gis pirtborum arfatis legatus (probajusin colloquium venit. Cu nullum antea ro mani 8lt; parthi co mercium habuiffet. Wocetië ingentis fortune SiUe fa^u videt quod Parthi amicitiam focictatemq? potetes adiUu romano2|:principe congreffd habuerunt.Tres eotempore fellas propoGtas feruntivna Ariobarzani altera Oro ba^j. Tertiam Sille Vndeamborum medius refidens ius diceret quam ob caufam poftea rex Partho^ necauit (Drobajum. Siliam nonulli tan^ Barbaros ludibrio p deinas habentem probare. Alii difficilem amp;nbsp;intempeAiui honoris ambiciofum in creparet.Memorie proditum eft vitu quend^ genere Calcidenfem exiisqui cum (Drobajo défiëderat SiUe vultum fepius cotemplatu amp;nbsp;ad corporis at$animi mo tus:haud incuriofe incubentem qui ad artis materiam hominis ingenii attentius cotifiderante dixiffe Necefle eft hunc maximum fieri uirum.miror etiam nunc in quit quomodo ne culorum primus fit tam diu tolleretur.Éedeunté inde $il!a cé fjrmus repetundazf poftulauit:g, ex amicorum focio^cp regno magnam cotra lege pecuriie vim compilaffet.DJec tamë contra in iudicio ftetit Sed ab accufatione de' ftitit?Excandefcehat interim mariana feditio'nouam quëdë ex congeftis abocho honoribo nadbi materiam.Isut populu Ro: delinimëtis coleret fimul amp;nbsp;Silfe gra cam aucupatus triuphales in Capitolio pofuit ymagines.aureufiii inerat lugurta abeaSilk traditp.^a re grauitcrinftigat? Marius cû ftatuas detrahere niteret

ocr page 464

àr reÜqiri $il!e fubueniret rincehCquahtu antea Mnn$amborum Rudiis tiuitate. Ecce fociale bellumdudum glifcensaduerfus vrbe exarGt.Quo per id tempus eft reprcna reditio.In hoe maximo varioq;amp; plurima romanis mala grauiffimaq^ péri cula importante.Marius grande nihil oftentare vales argument: fuit uirtute bel licam vigore pariter ac viribus indigere.At SiUa coplurima celeberrima edens fa cinora iperatoris gloria reportauit magni quide penes ciuestmaximi aute penes amicos feliciffimi vero penes hoftem. Quibus in rebus illud thimotei cononis filii Silia n™qua$ paflus ed. Nam cu inimici prechra ipOus facia fortune adferiberet amp;nbsp;in tabulis dormiente illo fortuni urbibus retia circuponente pingeret. Ille agre ftius yrritari:amp; fingentibus grauiter fuccefere: quafi rezpab fe geftaru gloria pri naretur. Aliquado atitab expeditione re bene gela remeas ad populu conuerfus. Viri Atbenienles inquit huius rei bellice null^ tibi parte fortuna vendicat.Iplam deinde fortunam aduerfus ambitiofu adeo Thimoteu iuueniliter irritatam ferunt vtnullum deinceps mfigne facinus ab eo patratum fuiffe condet. Sed iniquis bel/ figerante prorfus aufpiciis 8 lt;populo femp aduerfatu ex ipfa demti patria eiedum profugiffe.Silia vero non modo eius geueris felicitate ac fortune fauore libenter admifit. Verum etia in maius extollens amp;nbsp;bona in fe fortune diuinitus data magis ac magis allatrabat Gue piacdanti^id faceret Gue de diis ita fentiret amp;enim fixis in comentarus (criptura reliquit cum cofultaffet que contra animi fui fententiam pro tempore andatius aggredienda effet fecfidiora fibicuenifTe.RurfuS cn fefe ad fortunam $ad bellum melius ab natura inftitutu eOe dicit plus fortune videt^ virtuti tribuifle 8lt;omnino feipfum in fortune potedate feciffe.Quippe cu concor die qua cum Metello focero amp;nbsp;eiufdê ordinis viro habuit caufam diuine cuida for, tune attribuit. Magne enim Gbi molediefuturu illuftrem homine :qui in comuni cando principatu tanta benignitate exercuit. Lucullum etia in comentariis quos ad illum inferipfit commonefacit: nihil tam ftabile ducere ^ quod nocflu fibi nume imperaret.Cum ad bellu fociale magnis cu copiis mitteretur circa lauerna vaftum terre hiatum extitiffe fcribitiequo lucidum emerßffe igneimagnacpin celo fiam' mam pernitiffe:confulti vate dixere cum vir bonus lingularis afpeau ac preman, tiffimus principatum gefferit prefentes tumult? fe daturu. Hunc iplu Silla fuiffe edicit:proprium quide afpeAum effe flauo colore:come uirtuti fe non effe dedeco ri fibi teftimonio effe tot ingentia fadlaihec quide dediuinitate.Reliquisin mori' bus tata fequalitas:vt fecu difcrepare uidereë. Rapere multa largiri plura honor indignos cotumelie .Colore quo2pidigeret opera: ludibrio habere fupplices. Adeo vt nefcias utru conteptoris an affentatoris habuerit ingeniu.Quid impuniendo^ Quanta diuerGtas^hinc iudicaueris.lXIdnulIis leuibusquidem ex caufis tipanifan' dos curare.Rurfus maximas iniurias equo ferre animo.In expiabilesob caulasco ciliarip facdeiminimis ex noxiis amp;nbsp;abietis cedes bono?/:publicatoes facere.Silla itacpefi ingenita ferueret iracundia duzp amp;nbsp;vlcionisauidum fe prebere. Vbi vero, ratione abiiceretur acerbitas ad utile ferri.Cu eius milites mhocipf o bello fociali albinum viru pretoriu legatum faxis amp;nbsp;fuftibus madlaffent tatam iniuriam inpu nem pteriit .(Gloriabundus etia diuu'gabat fe illis alacrioribo ad pugnas vfuru pe,, catum per fortitudinis opa emedaturis. Accufatorefq? nihili faciebat.Na cum ma riumdeleffe8lt; fociali bello fine impofuiffe celeret. Vtaduerfus Mithridatem im perstor creatur.'exercitum de linimetis alliciebat Profedlus in urbem coful cu Q_ Pompeio defignatur 8lt;iam qnquagenarius erat.Tunc amp;nbsp;celebratiffimu fecit con ru'lum Cecilia meteHi ponti.max.filia in uxore accepta qua in re eu pfebei mul' ta decantaret multi pmores indolebat eum tali muliere céfentes idignu que cola latu dignu céfuerant vt Titus inquit,Non modo h^c duxit uxore fed porem iha*

ocr page 465

tenta adimepnbefceret qne amp;nbsp;iKi filiolam enixa eft . Poft illam eliS Tertia celiam quam ut ftenfemfummo cu honore donisadiedlis repudiauit. Paucis poft diebus duàa metella baud recŒe celiamimprobate vifus eft. metellam quide affidue tari, topere coluit:ut cum populus de reducendis marianis exulibas ftuderet.Silia ve ro pernegaret:Metella rogantibus illis opem attulerit.Silia quocp captis Atbez nis acerbius feuifle creditus eft.quia de muro falibus amp;nbsp;couitiis metella fuiffent in fecfati.Sed bec pofterius.Tum ad futura parui confultatG exiftimans ad Mitri, daticum bellum mente amp;nbsp;cogitatione deflagrabat Contra Marius ob glorie ftudi um 8lt; honoris infamiam affediones minime fenefcentes in (urgebat Vir amp;nbsp;corpore grauis amp;nbsp;proximis per fenium militiis ia defatigatus tam longings amp;nbsp;tranfmari, nisinbians bellis. Cunq? Eilla ad reliqua negotia iam properaret in caftra.Mari, domi preftans pernitioßffima illam feditionem fabricauit tantis caufam cladibus quantis Romana ciuitatem vniuerG nequa$ hoftes afllixerantiGcut amp;nbsp;diuinis p' monftratum eft fignis : hafte quibus vexilla geftantur per fe ignem emiferunt:qui egre reftinamp;seft.Tres corui pullos in uiam produd:osdeuorarüt:eorumq;reli, quias intra nidum retulerunt.Mures fuCpenfuin templo aurum corroferat:e qui, bus editui quandam cade femini ceperit Ea ibide quini^ enixa mufculos tres ab Tumpfit.Quod aut maximum fait ex aere fereno 8lt;omni prorfiis carenti nebula tu harum fonuit;increpuit acutas amp;nbsp;lugubres intendes uoccs:adeo vt cuncfbi pre ma gnitudine timoris vecordes coprimeretur.Tufei uates alterius generis pre muta tionem'8lt; tranfferendu ordinem portendi comodrabat. Odio enim cudla eflegene ra moribus amp;nbsp;uite inditutis inuicem differentia . Vnicui$temporis diffinitu effe numerum ab deo annj magni ambitu perfeda :qui cum fine habuerit inflante iam altero admiranda e terra uel celo moueri fignumtadeo ut curioGs ea^ rerum peri, tis e ueftigio declaretur vt homines aliis moribus amp;nbsp;uite rationibus vfuri ! lucem iam produdi (unt:quidiis aut maiori aut minori q;fuperiores cure fut.Cetera in ipfa generum pmutatione magnas inodationes capefcere'diuinationeq i magnis in terdum honoribus excrevere:amp; ipfis nuncupationibus affequi :cum pura 8 lt;mani fefta ligna ab deo ipfb premittantur In altero rurfus genere humile flatu effe rude $ vt plurimum amp;nbsp;que per incerta amp;nbsp;obfeura quedam inflrumeta res futuras atti gat.tylcc quidem ab Tufeis qui ratione ac fapientia reliquis anteibant differebanë Sedente fenatu in templo bellonc amp;nbsp;fuper hifce rebus operam vatibodante paffer infedantibus eundisinuolauit ore cicada gerens cuius eiedam parte reliquit par tem etiam tenens abfceflitibinc augures feditione amp;nbsp;agreftiu aduerfus vrbana 8lt; 'Eorenfem turbam dimicationem coifdabat:banc cnimbcut cicadam vocalem ca, noramep effe Rudica uero ex aruis. Marius itacp tribunum plebis fulpitiu afTumit \ homme nulli ffagicioGfTimo fecundum.^e requiras quonam modo altero improbi or fuerit.Cum f? ipfb fceleratior fierct.CrudeIifIimusamp; nimia incitatus audatia pariter amp;nbsp;auaritia :quo turpitudo amp;nbsp;mala ciicfta vocarent:nibil penG nihil cogita, tionis accipere.Romana remp.libertis 8lt; iquilinisin propatulo venudare.'pretia pofitisin foro menfis dinumerare.Tria bominu milia gladios tenentium nutrire: equitum luniorum manu ad omnia (pmptifTiiro^ad corporis fui cudodiam habere 'Mos antifenatu appellabat.Is lege permulgata nequis ordinis fenatorii'ultra duo milia dragmarum es alienu conflare poffet cum vita exceffit tercetasmiriadas de biti nomine reliquitibica mario dimidus in plebe cu omnia vi amp;nbsp;ferro inftituiffet: cum alias leges flagitiofas fcripfiflet.Tum illam que bello aduerfus mithridatem gerendo imperatorem Marium preficiebat. (Qpare indidoab confulibusiudici. concionem habentibus illis in ede cadoris. Sulpitius turbam inferens 8lt;aliord co -plurium ftragem edidit*amp; pompeii confulis filium adolefcentulum medio inforo

ocr page 466

,,coMFoditJpfe nero Pompeiusfugam cipé/censlefe abdiditiSifh in mariidorrnm pertractus luftitiam (oluere coactus eft. Pompeio deinde pretore creato.Sulpici ns confutatum quidem Sifle minimeabftuht. Ce trip exercitumin Mithridati de ftmatum Mario attribuit. Itaq? tribunos nolam cofeflim emittit 'qui acceptu cxer citu deducauit ad Marium peruenies autem SiUa Iseni fefe fuga fubduxeratmi litibus adi renuntiat.'quodut accepere uenietes tribunos ladis lapidibus obrue vtunt. Marius inter urbem Sille amicos rterfecitibona diririt fugasinde cerneres ac tranfmigrationes ex urbe in cadra:ex caftris in urbem.Senatus no fuis fed ma, rii atep Sulpitii trahebatur edidis.Audiens SiUa ad urbemaduentare duos pre, tores Brucum amp;nbsp;Suiliummißt qui Siliam reuocaret quibus asperiora Sille facien tibus uerba milites ad eos madandosincitati amp;nbsp;effradis fafcibus paludamentis exuerunt amp;nbsp;multas per contumelias vexatos remiferut:hinc meroringens aderat cum pretoriis fpohatis inßgnihus cernerent:intollerandam ia imedicabilemcp dif' cordiam renâtiantes,Marius igitur apparati agebat.$lla verofex plenos duces ordines ab nola cum coUcgacaftra nouebat;qui cum milites ad inuadendlvrbem uideret impigros8 lt;ardentes anceps erat amp;nbsp;fecum formidans pericula verrabat• Augur, poftumuspoftfacrificia Ggnis intelledlisin Siliam manu vtranq^ tendens 'Colligari me iube inquit amp;nbsp;ad confecdd uf^ prehu diligentius afferuari.NiG enim omnia tibi amp;nbsp;mature amp;nbsp;profpere perfecta obueniret etiam extremum fubire fup'' ,pliciumnon recufb.ferunt 8lt;dormieti Sille vrfam effe deam qua Romani eximia veneratione colunt accepta ex capadocibusdifciplina Gue fonafit Xue minerua Cue belbona hancfibi aftitifTcSiIla extimauit:amp;polito in manibofulmine nominati uf fuos feriret inimicos iperafleieof^perculTos collabi at$ deleri:co ex mfomnio fpe plenus cunedis college eius expolitis Romam ductabat exercitu:inter eundum cir ca oppidum triripa legati fiunt obuiam fuppliciter orantes:ne impetuirupat ur hem.Iufta eni omnia mox illi deeroto (enatus ad futura.Quaproptervt Silia ca' flra locaret conuenit:locumq ? meta duces exercitus pro more iuffit.Cui adhibita fde difceffere legati.Illis abeuntibus ftatim.L.Faßllum 8lt;.C.Miciniû fubmift: ,qui portam occupa rent:montéq?GmulexquilinG.Ip(e deinde omni (ludio iter ad' lungcbat.Baßllo per captamirrupente portam populus inermis iriedlis de meni' bus faxis 8lt; tegulis curfum continuit:8lt;ad murosrepreffit.Quod Sdla confpica' tus iam cnim aduentarat.Ipfe primus face tenens ardentem uiam inibat:Tum fv gitarus vt m fupenora tcdla pirobolos nullius habitarationeiacerentedixitiafle' dus ira amp;nbsp;omnibus in rebus furori (e(eregendi comittens qui dû bodes tantum afpeedat non amicos no confargumeos non familiares ulla in mentione aut miferati one ponens p meendta difeurrebat: (ante ifont e vt nemine iternofcens.Int hec pul fusadtelluris edem marius per precone (eruos (bllicitabatad pileum.Aduentate deinde fuperatus bofte coceffit ex urbe.Silia coadlo Senatu mariti amp;nbsp;paucos abos in quibus amp;nbsp;tribunum plebis Sulpitium reum mortis decernit.Ceteru Sulpitius firuoprodete ce fiis eft:quem SiUa prius libertate donatum precipitauit ex laxo Promario aut grandem preconio pollicitus eft pecuniam :ingrate (ane amp;ciui1 ine, quaq? de more quippe qui pauloante m Marii poteflate domidue cum dediflet tutus duniffus erat ç fia Mario Siliam ab Sulpicio necari permiflum effet :ipGre rum omnium potiri licuerit. Ei tamen aeniamipartmit: paucispoft diebus eadem .occafione preftita. Eandem nequaqi adecutus eft clementiam.(Quibus ex rebus G, la fenatum magno dolore clamafficiebat. Populi autem maliuolentia amp;nbsp;odiu operi bus minime ob^urumobiiciebatur.Qui nomum eius nepoti amp;nbsp;(eruiti,cG magidra tus Sille fauore peterentrepulfos ac (ugillatos habuit. Abis fubinde creatis quo Kum honores precipue SiUe indignationi fore rati funt quibo ille magna Gmulabat'

ocr page 467

fetidam çis popuTo Evertatis Frncl^ effit 'cam qne vellet Tibere Faceret popuTare etiamodmmcoïere adortus ex aduet'a factione confufem conftituitlÆimi^ ex' erèitionibusac iureiurando preoccupans.Suis eu rebus Audio ac beniuofentia co futurum;Is Capitolium afcendens lapidemcp manu tenens iuratus eft. Sibi dein de prefer te multitudine imprecatus cftmiG amorem in illum beniuolentiamcp fer' uaffetmo fecusex urbe extrudi ac lapis c manu:8lt; Iapidem abiecit bumum.Inito c'nfulatu confeftim Silfe décréta refeindere aggreffus Silfe accufatione inftruxit Tribuno etiam plebis Verginio diem dixitteum Silia cu fedibus iudiciariisomit tensaduerfus Mithridatem traiccit'diebus quibus ex Italia Silia mouebat exer' ^tum cu alia coplura Mithridati circa pergamu miffa diumitus Ggna traduritur. Tum uero coronatu viaotie fimulacru :quod pergameni quibulHa fuperne machi' nisin eum demittébant:cum uere caput attingeret effracl:um:,cororiamfymulta p ftruda humum per theatrum effe coIlapfam.Quc res vulgo quide terrorem.Mi' thridati aut non parum meroris incuffit.Tamamp;G per id tempus res fupra fpem i! 11 fuccederent.Ipfe eni intercepta IRomanis AFa regibuf^ Bithinia 8lt; Capadocia expulGs pergami confederat. Amitis opes potentatus ac regna difpertierisrfilius eius Mithridates antiqua principatu in poto ac Bofphoro fupra meotim obftanti busnullis obtinebat;Ælter Ariarathes Thracia 8lt; Macedonië magno fubegerat exercitu.Alia loca duces magnas habentes copia ihpoteftatercdigebat.Exqui bus maximusY\rthellus vniucrfb mari nauibus imperitabat Cidadas infulas i fer uitutem trahebat. Reliquasomnesque intra malea (ite lunt Gmul 8lt; Euboeiipfa fubiugarat:indecocitatus ab Athenis vfp TheOatiam omnes exgrecis gentes ad de fedionpmfjllrcitauit. Circa dheroniS paulum quidanaa,obftaculi:hic,nan$ BrutiusSurra fentii Macedonie pretoris legatus fefe tulit aduerfum. Vir amp;nbsp;for, titudine amp;nbsp;fapientia lingulari. Ife Archelao torrentis inftar per boetia ruenti ve, Fementiusoccurrens tribus apud Chcronia preliis decertans eu repulit: amp;nbsp;ad ma re denuoreOTeffit.L. IDeinde Lucullo imperante vtaduentate SiUe cederet amp;nbsp;de cretum i!li beHumpmitteret Aat i ad $entiu relidla boetia copias reduxitiquant resiUi fuper uota fecunde fluerént:amp;Crecia propter hominis bonitatate ac mo' deftiam Familiarius fefe ad pmutationcm haberet.Blec quide res ab Rutio precia rtfime gefte funt.Relique ciuitatesmiffis legatis $ill^vocabat. Athenis a^t que ßriftmnis dominationem pati cogebantur collecto robore incubuit eifq; capto pi' reoobfidionem circupofuit omniba ihftans modis amp;nbsp;varia comittens prelia . Quod fitempus non magnum tollerare inftituiffet: nullo cum difcrimine fuperioré cape . re urbem dabatur;cû fame acneceffario^ inopia ad extrenu iam pduda die effet Ve¥enimuero cum reru nouarum metu Romam ueftinaret multis cum periculis multis cum pugnis ingentibus impenGs omni Audio bellum illud vrgebat. Cui p ter reliquum apparatu Machinamento^decem mulinorum iugoru milibuSquoti' diana impendebatur opera vt vero deficere materia cepit. QJam alia exfcindi opa aha fuis effringi ponderibus 8lt;affiduis hoAium iadlibus incendi Geros aggreflus eQ lucosUpfu eoam fecuit iliceum amp;nbsp;Achadenia cuius fuper omnia fuburbana de blTimum erat arbuAu. Cum ad ufus belli pecunie vrgeret inopia ad monenda gre ^e fefe conuertit a SiUa^que in donariis ornatiffima amp;nbsp;preciofiffima fuerat:tu ab Etipidara tum ab Olimpia ad fe deferri iuffit iiPelphos etia ad amphitrioneslit' ,terasdedit ut ipGs dei pecuuias ad fe portari preAaret°$ut enim tutius feruatu, rum aut bneceffarios ad ufus corfupffTet no pauciores fane reAituzp 8lt; Caphi pho cenfemex familiaribusvnum mißt. Cui ut fingula pondere fuCciperet mandata de ,d't,um âpbisdè!phos profeci, aliquid (aero?/:tagere verit? cora Sphitrionib, quot;«^O^cdtem multis teftatus eft lacrimislafTcretibufq? nonulLs fefe Cithare fbnitu

ocr page 468

intra (aeramede m audiffe: Capbis feu ditiis fide adbiberetfeu SIfe religione net let incutere ad eum renutiawtandita.Cui per facetias Silia referibens. Miror in quit Œaphi G non quidem indignatis ceterumexuitatis indicium tantum eflfe itel ligas. Quocirca perinde ac deo furnacum hilaritate pecunias tribuente. Tu quog confidetius accipe. Cetera quidem clamgrecis emida funt.IDolium uero qdunu egregiis muneribus reliquum erat* cum amp;nbsp;pondere amp;nbsp;magnitudine tollere iumen 'ta nequirent :ampbitriones coacti conciderunt. Qua in re turn flamminiû Tu Ma pium Accilium turn paulum Emibu memoria repetierunt.Quo^ bic eiedlo eGre cia antbiocbo Hifi debellatis macedonie regibus non niodo a grecozp templis Obite' perauerant.Verum etiam dona illis honorem amp;nbsp;ornameta complura adiccerut.at emm illi modeftiffimo^ hominum qui tacitas magiftratibus manus preberedidi' cerat.IDuces legittimianimo quide reges fuptibus autem tenues ac perparci me diocribus ac taxatis vtebantur impenGs.Cum interim milité per amentatione fibi conciliare ^ bodem reformidare deformius duceret.Cuius vero temperatis im' preratores violetia megifc F virtute fadigium vendicantes amp;imutua pernitie ar' mis indigentes facftiofe ipfos etiam bedes in expeditionibus cogebantur allicere. IDeinde ut c^militonum operasemeret: gradesad illorum voluptates ac libidines co fumerent opes. Venalem fele patria facere non intel!igebat:amp; ut in meliore do, minationem exerceret ffagitiofiffimorum ferurtio fefeobnoxios reddere.HecMi rium ejecerant.Bdec eum rurfus aduerfus SiUa reduxerunt:bec cinnanos inod:a, uii:bec fimbrianos in flacci nece fiifcitauerut Sdla non minima deditinitia ad eos $lt; corrependos amp;nbsp;cocitados: q fub abo^ effent iperio cu luis fuptuofas largitoes fuppeditaret.Wnde cum ceteros ad proditione fuos certe ad prodigalitate corrup tione incitaret;grande femper iHi pecunia opus eratrad tantam prefertim obfidio liem ad capiendas enim Athenas grauis quedâ amp;nbsp;inexorabiliscupiditas hominem habebat.Seu vetufta vrbis gloria incenfus illud vmbratife beIlu Gifcepinet fenfa rioGus conuitia merlu ftp ferret. Quibus eu atep metellam paffim de muris irridés amp;nbsp;infultans tiranus Ariftion irritabat homo amp;nbsp;flagitio pariter ac crudelitate com politum habens animum. Is qcquid Mithridaticis ex morbis atq: viciis eflluxerat in feipfiï exceperat amp;nbsp;ciuitate que infinita bella copluref^ tir^nidas itedinafqdif cordiasficuti mortiferam egrotatione euafcrat ad extremum tempus adduxerat. Tritici medimnus mille dragmis in urbe ueniebat. Reliquis mortalibus nafeentia circum arcé gramina pafcentibus codioffy calceos amp;nbsp;vafa comaducantiboip^e iugifc diurnis impotibus per lafciuiam petulantiffime (altas rediculos in hoftem fadlos a feuerfusvfurpabat.O facram dee lucernam per inopiam olei extiod^audifletj nihili fecit. Sacerdoti que dimidiK frumenti fextariu petieratpiperis mißt. Sena torie dignitatis viros ac facerdotes Cuppliciter orates vt milcricordia ciuitatis mo tus pacem cu SiUa feduCq; faceret rfiertis fagittis diffipatos fubmouit,Tande fuis ex compotoribus duos aut tres qui de pace agerét egre mißt quitu nihil (alutare populantes.Thefeum Eumolpi amp;nbsp;res aduerfu medos geftaslahiquadaobventa tione predicarent. Abite o beati hommes inquit Silia:amp;iftas uobifeum orationes recipite:haud cnim capefeende Pudionis difeipline.Ab roipo.Atbenasmiffusfu: Ceterum ut rebelles euert^. Interea feniores quidacu in ceramico uerba intfe face rentiinuehi ceperunt in tirannu çp muri cuftodiam cirça eptacalcu.Is intra urbem locus cft negligenti, faceret:qua impetu fadto facilis hofti pateret alcenfus.Is ex ceptu$ ferme deinde renutiatur ad Sillam :quod nequai^ afpernatus noAu locum captu facilem (peculatus rem ipfam aggreffus eft.Ipfe SiUa in cementariis fuis re fert.M.Teium qui prior in murum euaferat.'cum occurrenti hofti uioletius galee-iflum infhxiffet gladium mfregifle haud tame ceffiffe loco fed perflante tenuiffe.

ocr page 469

Ea igitur ex parte Athenienfes natu grandiores vrbem captam§quot;fle comemora bant.Ipfe aero Silla inter Piraicam amp;nbsp;facram portam muro effoffe amp;nbsp;equate o g node rupit media terrore maximo cum tube cornuacp ftreperent amp;nbsp;copie quas ad tedem ad rapifiam imittebat per angiportus militari clamore ftridlis gladiis erre tur .Innumerabiles obtruncati. Cruoris unda 8lt;magnitudoipfis etiam hunc ocis definitur.Nam prêter vrbis reliqua cadauera occifozp circa forum num er? vniuet fomtra IDipbilum ceramico continebatur .Tradunt multi futur tu per portasin undÆ.CÇum bunc imodumtot interfeci Gnt^nS pauciores extitere qui patrie la extwuëde mifencordia amp;nbsp;defiderioGW necem c^duermt:boc em optimates per tlmurteac falutem defperaffe ferit % nullam in Stila dementiammoderatioe^^ tiatorescomilitones eius ne ciuitate deleretpetiere^aq menfibus prifcis ulcione iam expletus ac faturatus.ponare einqui „ cis uiuofep defundis. Silla Atbenarû vrbe potituseft ut lp ein co men „ i? turn reliquit. Calendis marttis qui dies ad antbcftenonis meGs exordio roaxune tonddlt 1 quo multa ad imitationis illius ac dil.uii memoria pernltiofa^ffî forte patrantur:vrbe capta tirannusm arcem cofuqienso nbsp;nbsp;jonecing . i-de

•periscura curioni demandata poft longi temporis tollerantia prendente G „nde dmonem uemt:8lt; ftatim figna diuinitus affuere qua emm die at, Foraife Curto deducebatttot ex fereno nubtla c5cnrfarunt:tantauts eruplttmtriuvttax un, daret.gt;^ec dm poft Piceus in Stile poteftatë uenittcuius pars maximajnted ou; ftatavbl 8lt;pbt1onis armamentaria opus Gngufari admiratione fèfequedu Andrea tWiles MttliridattS ptefe^us ex Tracta 8lt; Mac edonia ce,u^nihb^s peditum equitum dece amp;nbsp;falcatis curribus nonaginta drfeendes Arcbelau adhuc^^mu nlbiam ftantem tn ancoris arceffit CT^an decedere volatequot;'^ad ^fer^quot;da, cum Romanis manu acrem ftrenuuuerfed ad conteren u ep eril*ufœ quot;nbsp;tus eis intercipiendos.©ue SiUa longe melius illo coirfptcatus te lo^^l^

qui vel pace vix alere poffent exercitum tn b^tiam caftramouit Pereiustei conti lium c^luribus errare vifus efttquomlirelito fithentenG agro afpero quidem ^ equis inuto in planos fefe campos amp;nbsp;patentes boecie locos iniecerit ^u equityus« Ortibuscerneret robur ceftare barbaricufvcru fatremvt diau eft mopiam^ d, ottans mattis difcrimina fetari coaauserat.Rmfuse iterrore Ortenlius impor tabatibomoimperatoriis iuftrudlus artibus amp;nbsp;certandi per cupidus,queƒ3tUa exlbeffallia copias adducente inter angufttas barbari inGdiantcsferuaba^t. Bca propter tn boetia Silla mouerat. At Capto, nofttis faucns partibus deceptis per alios tramites Barbaris fub Titborë per Parnafum deduxit ottcnGu.Erat autem baud tante quantebac tempeftate amplitudinis ciuitaarfed exctfuin precipur pt cafteUum quo pboc enfescG irrGpentem Xerxcmfugetentiedificato ibj Ioco lutemGbi cópetaiutibic caftris pofitis bortenGusdie quidem reiecit °'• ueroad patrenidem pet afpeta defcendensloca occurtëti cd exercitu bille Iele con iunxit Cd mixti collem quondam qui e campis eleaticis medius eminet ^cupant.

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Solum fanafertile ac return ubertate comoduun cuius radice aqnazp babundantia

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eratbunc Philoboetum appellant. Eius naturam Silla mirificcGtutr $ collaudat

\Gafttamentiu paruus boftibus uifus eft numerus .Equites enim mille 81 qumgen \tibaud plutes erantipedites quindeci milibus pauciores quo circa reliqui duces \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fytcbclaumvelinuitdiinduxetunt.Vt acie ftrutia copie defcenderdt'. cernere erat

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;campum equis curribus clipeis Icutilq refertu: voces ac ftrepitusipfe minime ca'

\piebat aer,Cum tot pariter gentesinftcuGe conflaret .Tam fuptuob pr€tct€a,a, \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;parat, acfpirit, iadatia pleni elatCŒceruices fruGra no erat nec adftupefacifdu

ocr page 470

Inutiles arma quocp radiantia auro amp;nbsp;argento decora amp;nbsp;mèdicaz^ 19citbitariiq;,v ftiu colores lucetiffimo ere Ferro$pmixti du agitarent inftar ignis terribilem in' cuciebat afpedu.Eas ob res int uaÜu Romani fefe cdprimebant.Ita ut Silja nuUa eis rone pauore poffet adimere:violenti? itaqi refugere nec vllo paélo qete agere granit vero ferre amp;nbsp;couitiis $111^ infectari q barbaros afpemans rideffy (pedant Hec tame ipTa res maxime oim Silfecpfuit^amp;eni Romanos contepnetes aduerw rii confufos admodu nerte ordines.Œu aliogn ob pfedloru multitudinem nequam; ducibo audiret. DJa cu pauci tolerant mcaftris fe teneret:maxima turba djr^tio nibo amp;nbsp;rapinisi efcata copluriu diezp via longeacaftris palantes uagabant.Tum panopeozy: oppidu excidite dicunt amp;nbsp;lebadeoru urbe direpta oraculu depeculatos fuiffe:nullo interi iperante duce-Silia cd in eius oculis tot urbes delerent merore anxius amp;nbsp;mdignabund? nullo interi otio miÜtë langucfeere paciebat. At nu^ ex alueo cepbifu cogebat auertere.Nuc nulli conceffa quiete ingetes cauare folias ^ Dque aTaduerteret:^exorabilis caftigator inflabat. Vt labore ad tanta defatiga opa aio belli difcrimina libenti? amplexareni'^^ obuenit.Cu en^ tercio poft die, laboratib) illis $illa pteriret:fefe ut m boftes ducerenë magno clamore precabani: Quibo ille baud idud gpfedlo pugnare volentiu Ç laborare nolentiù plié eft.Sm vera certadi cupiditas meft illuc venite dixit armati.Cdironftratg ubi fuperiori tepore finitimo?/:flumo arxferat.Tucaut vrbe deleta pruptus ac Gixe? reflabat tumulusab edilo monte difiûdlastquantù flumen aflus continet quide fub radice montis cepbifb comixtus:Gmufcp violentior fadlus munitiore caftris reddit tumW Ium.quo cum ferreis mlignem clipeis bodem fedinatem $illa confpicerct locum captaturus puenire contcdebat.Ita^ prompta militu ufus opera potitus eft mote Inde retrufus Archelaus aduerfus Cberonia fecit impeti .eberonieGs qui cum Silia militabat eum fimpliciter orabat:ne con(eru5de ciuitatis cur^ abiiciat.Gabi nium igitur tribu, mi.cum cohorte ftatim mittit CberonefibusobmifTisiaui tam 8lt;{icuperent Gabinu tamen celeritate confequi nequiere. Adeo bonus amp;nbsp;Cbcro' nenfibus ad eozp falute animoGor atq? ftrennuior extitit luba non Gabinii fed birtl um miffum fuiffe dicit. Noftra itaqp ciuitas eo deducta periculo^euafit incolumis Ab lebadie 8lt; trophonio fortes nidoria portendetes.8lt; fecuda Romanis nutteb^ turoracula.de quibus per incolas plurimus fern o manat. VtauteabSdlavnde.^ cimo comentario^ fcriptu eft. Quintius Igitius qui inter eo$ qui per greci^ negOj ciarentur non ignobilis poft parta in Cberonia uidona ad eum profedus'renun^ ciat fecundi amp;nbsp;pugna 8lt; uidonl ab tripbonio eodamp; m loco non diu poft fignificari Poft bunc quida in ordine militaris $aîuenius nomine ab deo predidu eße retu' lit. Qualem italicis talem ex illis rebus allatum iri exitum.vtriqi de del ominibuS, bec ip(a predicabat. Se enim eande que loui olimpio uenuftate amp;nbsp;magnitudinem uidiffe comemorabat. Vt vero £illa traiecit affum fub bedilium profedus uicina Archelao cadra p@fuit.Qui per id tempus inter Acontiu 8lt; Hedilin penesaCos, Sic enim appellant munitiffimu iecerat ualludocus in quo tentoria fixit in bunc vf$ diem Archelaus ab illo nominatur.$illa diem vnum intermittes Murena uno cum ordine ac duabo cohortibo reliqt:q confufu turbaret hode.Is in cepbiG ripis Imolamt.q fado in Œberonia pergit:ut acceptis inde copiis tburiu ab bodibacap/ turn mfpiceret. Ed aùt cacume afperu multis frequés anfradibus gr vocarn? Or' tbopagiu.fub flumen Appollinis iVlorii Tburiiep templu eft.ld deo ab Cberonis matre Turia indidu eft cognomenta.Cherone au tCheronie habitatoresiduxifle rezp feriptores (pdiderut. Nonulliaßerut boue ^ Pitbi? cadino ducé exbibuit éo in loco primG comparuiffe.8lt; ab ea locum appellatu .Thuri liquidé phonices uac cam ndeup^taduétanti Cberonia SiKc tr:m:urbispfedus plidioiftrudosarml$

ocr page 471

ducens milites obuiam prodit aurea gelans coronam.Sufceptis amp;nbsp;appellatis be/ nigne militibus cum ad ingredienda periculum adhortaretur:duo Œberonenfcs ei fuperueniunt homines :qui accepta parua militum manu.Thurii prefidium obtru caturos polliceantur. (Dccultam enim Barbaris effe femitam:que ab Petorcbo pe nes mufeum (apra vertice ducat ad Thurium:qua comean tes facto in eos impetu facile iadis fuperne laxisaut exploftrosin plana .Gabinio de hominü fidoac for, titudmem tefté feprebente.$illa rem aggrediëdam imperauit.Tum acies inftru it 8lt; difparritis in utrun^ comu equitibus fibi quidë dextrü Murere vero Gniftru attribuit Gilba amp;nbsp;Hortcnfius legati inftructas habentes cohortes poftremi fucce debant:ne circumductio ab bofte fieret obferuantes hoftes enim eoplurimiscqui tibus amp;nbsp;leuis armature velitibus cornu amp;nbsp;inflexum amp;nbsp;agile apparere fpectabanf vt cum longius reduxiOent Romanos circudarent.Interea Cheronefes cum accep to a Silia eritio duce clam Thurium circuifTentrfeep deinde obftentaflent:ingens tumultus amp;nbsp;Barbarozp fuga fit. Turn plurima cedes iriuicem.Nec ent permanfe, te:verum per prona delati propriis incubebant iaculis feq? mutuo pellentes in pre cipitia dabant:hoftes e fuperioribus innabat amp;nbsp;nuda cucta faciebant:boc pacto ad Thurium tria milia cecidere ex fugientibus parte Murena inftructis fuis exci plens truncat ac delet. Reliqui intra Cuozf cadra compulfi phalange fuGm irruetes pauore late ac turbatione cucta replebant:quod$ honminimu ftragis importauit ducibus moram intulerunt. Mox enim Silia copias turbatis inuehfsinterualluqp celeritate corripiens omne falcatis curribus vim intercepit amp;nbsp;mometum cui maxi ine currendi longitudo robur imittit:8lt;ex agitatione vehemente prebet impetu. Spacii uero breuioris ictus imbecilles nint:8lt;obtufi ficuti tela tenorem ac vim no accipiunt.(Quod eo tempore barbaris obtigitipriores nancp currus lentius agitati 8lt; debiliter inuecti ab romanis plauGbo retrudebant 8lt; rifutquale fpectaculu cur' fus equorum prebere lblet:hinc robur pedeftre irrupat inuicem:barbarisquidem longas fariffas protendentibus amp;nbsp;clipeor^ férié phalange indructam feruare cona tibus.Romanisaut cum Pila deieciffent gladios nudantibus8lt;ut cofeftim quan turn ira concitabat manum tofererent (aridas repellentibo.lJJam reruo¥ milia qui decim ftructa cernebant in fronte,(Quos regis perfecti uno preconio v,ocatos ad pi feum inter militares ordines locaret. Tunc Romanum quenda Centurione dixiffe .ferunt:(eruisdutaxat ad faturnalia liccritia impartita edeifcio hos ipfbs denotate ac frequentia tarde repullos amp;nbsp;prêter ingenium manereaufos.Romani fagittis8lt; glandibus innumeris terga vertere 8Caciem turbare cogut. Archelao dextru cor nu vt circumdaret referete.(DrtenGus extranfuerfb inuolans curfu delatas immi, Ot cohortes. At illo confeftim duo ex (uis equitum milia couertente:ab multitudi nerepreflus OrtenGusde ad montana fubtrahebat ab legione fenfim abrupt? amp;nbsp;ab bofte circumcinctus.Id ubi $illa refciit non dum marte conferto ab dextro cornu fubGdiumablaturas infequitur. Archelaus hoftis aduentu ex pulueris nube fufpi' catusi^rtenGo libenter omiffo in dextrum cornu flexit iter. VndeSilla fecerati petum. Illud enim ab imperatore defertu facile fele captuzp in fpem venerat.J^imi, hs ^aduerfus Murenam taxilles ferreis munitu fcutis peditatu induxit. Quocir ta vocibus bifariam illatis 8lt; tumulis clamorem refbretibus anceps Silla fubftitit vtra in parte prefens potius adedet. Suam tande aciem recipiesMurene fubGdio quatuor cum cohortibus mifit ortenGu.Ipfe vero qui ta fübfequi luffa ad cornu de xtrum pleniore greffii pergit irenam aduerfiis Archelaum coftanter pro dignita' te pugnans. Vt aut apparuit $lla uiolentius incubcntes vincut:vi^os ad fluuium Vf$ amp;nbsp;ad Contium montem effufa fuga perfequutur. Murene tame pericuiu mi, taime Sjlla contempGt^fed ad ferendu concitatus auxilium.Vbi eos quoqp vidores

ocr page 472

afpexit rarius ad infeaandum conuertitur. Mufei Barbaro?/: ceduntur in canw: plurimi dum uaHu petunt obtruncetur. Bx tot militibusdece tantu rr dia inCal' eidem eîapfa fünf.Silia refert fuis ex militibus conquffitos effe.xüii .'ex quibuseu aduefperafeeret duos adueniffe:idcirco tropbeis Matte visoria amp;nbsp;Venere lufcrf pGt perinde ac in eo preüo non minus felicitate g fblertia 8lt; potentia rem bene gef ferit.Bloc quideni tropheum de capeftri pugnaerexit qua primum Arcbela, v'^ .ad medumfluuium inclinauit. Alterum eft ad cacumen Thurii pertines de circu, datis barbaris precis inferiptum eft litteris homoloicbum amp;nbsp;Anaxidomon bella' tores preftantiffimos fignificantibus huius pugne victoriam Thebis celebrauit: edifacata circa eclipi fontem ara.Indices grecos aliis ex opidis accerflens Quando ,cum Thebanis fimultatem exercens dimidium illoru agrum abruperat amp;nbsp;Appol' lini Pithio amp;nbsp;loui olimpo confecrarat iuffis utriep deo pecuniam ex frugibusred derequamipfe rapuerat. Audiens poftmodum flaccum exaduerfa fa^ione confu lem ele^lum loniu mare cumexercitu traiicere. Verbo quide contra Mithridati re auteucra contra Sillamipfu.Vt ei fe ferret obuiuin Thecalia caftra mouit Ei Xum penes Melitean urbemeffet :crebri afferuntur nuntii regias copias haud fane minores quam antea relicflos a tergo loco denuo populari .Nanep IDorilaus ingen' ti nauium apparatu delatus ad Calcidem inquibus oauapinta hominu milia in af mis fpeaata amp;nbsp;ex omni Mitbridatico exercitu pre ftantiffineinPruda ducebat. Nlox boetiam incuGratagroq^ potitus erat. Is ut Iciliam eliceret ad prelium prop tam exhibebat operam Arcbilao nequa^ audiens neid faceretokfiftenti rurrores de priore pugna diffeminans tot viro2/: milia non fine ^pditione deleri FOtuiffeMa ture igitur Slla reuerfus Archelaum virum lingulari prudetia proditu amp;nbsp;M°m8 ne uirtutis etiam at$ etiam expertiffimum effe. IDorilao demoftrauit.Archelaus paululum prope Siliam primus incidens primus erat qui difuaderct ne preliode' cerneretur.Atimpends 8lt; tempore bellâ terendum fpem tane nonnulli prebuit Archelao propinquus (Drchomeno locus in quo locata caftra fuerant. Is ad dccer' tandum mirumimmodu idoneus qui cqueftribus copiis polleret. Ex agro naq;pul cbritudine ac magnitudine pars excellit ad (Drebomeniorii urbe pertinens.Ea tan tum planicie diffunditur arbuftusuf^ad paludesuacua: in quibus Melas fluui, abfumitur fuh Orebomeniorâ vrfem emergens :magnusquidem amp;nbsp;(bluse grecie fluminibus a fonte nauigiorum pates amp;nbsp;eftiuum circa folfticm inftar nili increrß ta fufcipiens Œadenq; in illo nafcuntur.Et bic producit preterq%fiquafrult;!lu nop ferunt:autnon augebunt. Ceterum longe no excurritimaxima ex partei ocultos continuo lacus aut Gfaas fXt]nguirur;non magnam pero partem Cepbifo comfeee quo in loco precipue lacus ut videtur cpmodam conficiendis tibiis producit arudi nem Vocatis igitur proxime caftris Archelaus quidem ociofus erat. Atuero $illa fodas vtrfep cauat ut G qua preftaretur facultas e lolidis locis 8lt; equoru cur fui ap tisad paluftria foftes excluderet. At illi morarum facientes vtprimG abdudo' nbus emiffi funt tam effufa velocitate curfitant:utnon modo qui operibusdeftine banturuerumetia perturbati ordines plurimi fugam capefeerent. Vbi deblies ab equo Silia correpto bgnp per mariantes in bodem conuolat:amp;vociferat mihi qu| dem inquito Romani r%lites bic pulchruni eft mori'vosautë cu rogabiminiquo nam in loco imperatorem veftrum perdidiftis'dicere memetote in Orchomeno4 did:o reuocantur.Mox etiam duabus cohortibusab cornu dextro (ubGdiumaffe/ rentibus meurfans vertit hoftem.Reductis paululum deinde militibus prandium cum dedicet -rur fus ab bode uallum foffa muniebat At illi denuo inftrixdores^ antea impetu deferebantur. Vbi diogenes Archelai priuignus cum in dextro cot fiU pugnam gieret cunctorum admiratione (pedtabilis occidit,Romani fagittani

ocr page 473

omnr^pratis Tabritio Romanif^ redituit rurfuffy (Tineam miGt pro pace firmanda.At Romani nec gracias ab hode necmercedem accipere volentes parem taréquot; tinorum amp;nbsp;Sannitiu captmorum numerum Pirrbo remiferunt.De amicitia vero; amp;nbsp;pace nibil agitari permiserunt priuf^ rex ipfe cum arrris atq? exercitu cunq? is quas fecum ex grecia duxerat naues ex Italia nauigaffet. Procedete ita$ bello rur fus apud Afculum vrbem cum Romanis pugnatum efl. In ea pugna copulfus rex ad loca a[pera 8lt; flumen graue atep limofu cum elephanti impetum capere nequi, rent multis vu'neribusac magna fuorum cede uffy ad nodem dimicauit nox preli' Um diremit. Poft triduum vero equioribus locis ftruda acie amp;nbsp;asperioribus falti, bus prefdio occupatis mi011$inter elipbantos iaculatoriba ac fagitariisdenfo ag mine Romanos muafit. At Romani nequacfy a loco vt pridie adiuti fed equa plani tie contra frontem uenientes cum prius qua adeffent elephanti pedites profliga, deproperarent grauitcraduerrusSariffascum gladiis pugnabunt vulnerare ac ce dere bodem intenti nullaamp;pri i mentionem habebant Tandem pod iragnu fpaciu dicitur fuga ex ea parte qua rex premebat fieri cepta. Sed plurimu elephanti fuo robore at$ audacia perfecerunt nequeuntibus Romanis virtute vti fed quali vio' Icntia cuiufdam fuperuenientis fludius ac terremotus in fugam eopuIGs fuga vero non longa fed in caftra fuit.Bdieronimus fexRomano2 pmilia eo prelio cecidiffe tra dit. A Pirrho autem a regiis comentariis relatum elle dicit tria milia amp;nbsp;quingen. ta quin$deGderata. Dionifius tarnen nec duasapud Afculum pugnas nec fupera tos tradit Romanos. At femel dumtaxat vf^adoccafu fblis pugnatum Vix tan'

Prelium direptum vulnere Pirrhi bafta brachiu tranffixi (Eecedifle autem 8lt; aPirrhoamp;a Romanis fupra.xv.hominum milia 8 lt;vtring pariter a pugna ceffa' tum. Dicitur Pirrhus in recenfendo numéro militum {uozpdixifle fi alia item pu, gna Romanos vicerimus omnino perimus.IMaxima enim pars militum quos fec^' adduxeratinterierant amp;prctcrea amici atep duces omnes prêter admodum pau' cos alios quos vocaret nulli erant. amp;nbsp;fimulfocios nimis impigros cernebat. Roma' nis vero quab ex fonte quodam domi manante celeriter caftra replebantur nec fu• perati remittebant animum fed magis ad prelium incendebatur. Edis difficultati' buscircumuentusin nouas rurfus fpes incidit.$imul enim ex Sicilia 8lt; ex (Grecia viriad eum venerunt alteri agrigentu Siracu(as8 lt;Leontinos offeretes rogantes qiad pellendum Sicilia Grtbaginenfes infulam$ a tirannis liberandam fibi auxili' um ferret. Aln ex grecia nunciabat Ptolomeum Cerannum contra Galatbas pro tediim cum exercitu periffemaximeep ad tempus flagitarevt cupientibus iliace' donibus adeffet.Queftus itaq: aduerfus fortunam çp plurimu ac magnaru rerum occaGones vnum in tempus coniecinèt amp;nbsp;quali vtrang in poteftate fua haberet, al teram fibi perire arbitratus deliberabundusatq; anceps aliquantum preftitit'Ta dem vero ad Siciliam vtpote materiam rerum grandioru propter propinquitatem Libie afferentem conuerfus. Statim Cineam mißt ciuitatibus vti confueuerat ex quot;parte fua prefaturum.Ipfe autem prebdio apud Tarentum relicfto Tarentinisid grauiterferentil» amp;nbsp;aut aduerfus Romanos bellum gereret vna fecu qua de eau, la venerat aut qualem acceperat vrbem talem relinqueret poftulantibus nullo be, nigno dato refponfb fed quiefcere eos 8lt;expedlare tempus iubcns in Siciliam nani gauit.Vt primum Siciliam attigit ciuitates fecundum fpem antea preflitam fefe 'dii dediderunt.Eorum autem ad que vi 8lt;armis opus fuit nihil a principio refti, 'tit fed cum triginta milibus peditum duobus milibus quingentis equitibus ac vi,, ginti nauibus (Tarthaginenfes aggreffus eorum potentiam euertit.In expugnatio m?cricis munitiffimi oppidi 8lt; magnis Cartbaginenfium prefidiis firmati tota fe 'atma induit amp;nbsp;menia fubies ludos Her culi uouit fi daretfbi vt genere ac fortunis

ocr page 474

1 fluis ea die fe di^nu pugifem oftcnderetInde fcafis admotis primusomnifirncniQ

, confeendit.Refiftetium vero multi erantlaüosabvtraçp parte muro deiecit.'alios circa fe gladio necatos coaceruauit.ipfe quide ille fus amp;nbsp;terribili ac truti afpeélu if lud homerica probauit ret^e ac pente didu fortitudine fólam inter ceteras virtu . tes fepefurètes quondam impetus habere.Capta vrbe nota deo per fbluit;fpeèa, culumq? omnifan^ ludo^ exhibuit, Mamertinos deinde qui circa meflana incole , tes grecos vocabat.ac plerofep ex bis vectigales Gbi fecerataggrefTus, Erat ante bil barbarimultitudo ingens amp;nbsp;bello ferox ex quo latina lingua a marte nomina, 'bantur publicanos eozp necauit.iphsaute pugna fuperatis prefidia multis ex locis deieot. (Tarthaginefibus pacem pofcentibus pecuniag? amp;nbsp;claflem ja amicicia offe, rentibusirefpondit vnam elle pacis viam fi omiffisomnibus citra libicu mare ter, , minos caperet. Succeffibusaute amp;nbsp;magnitudine re^ elatus cum (pes eorumpro quibus a principio nauigarent refpdderet primam$fibiam concupifceret.at$ea de caufa ad implendas quas habebat naues remiges cogeret non benignefed impe, .riofe ac fupe^be ciuita tes premebat. Sic ergo contra cdfuetudine fui inicii in quo egregie mitis ac placidus nulliq? moleftus fuerat depopulari tirannus faedus in' gratitudinis_ac petfidie notam contraxit. Sed hoc ciuitates quan^grauate tame quando neceffe^at tolerabat. Verum cum Theona amp;Softratumprincipes Sira cufäno¥ qui auctores fuerant ciuitaté ei tradedvadiutoreÜB mcundis per Sicili amferpedlos haberet nec fecum ducere nec domi relinquere vellet. Ac Softratus quidem metu aufugiffet^Theon vero ab eo interfectus fuiffet non pedetentinec paruper mutati anim^fed repente aduerfus ipfü ficulo^ odia exarferunt.Ac fta, ex ciuitatibus Carthaginébbus^ahe Marmertinis fe conifixerfit- Cernes igitur detectiones amp;nbsp;confpiracoes contra fe initas Pirthus litteris Sannitu amp;nbsp;Ta rentinoru acceptisq vix reffte bello poterat amp;nbsp;exclufi regionih anxihfi rcpal at , occatione hinc arripiens abeundi ex Sicilia qG non metu nec defperatione rezf ficu lazf ted opjtulacois caufa receffit Reaute vera cum $ici1ia veluti nauem tepefta, te agitata tenere non poffet:amp; occafoneabcundi quereret feipfu rurfus in Italia Pro'^to- Ferunt cumabiret Sicilia refpexiffe ac dixiffe .(Dqualem Carthaginefi, bus «Komamsi*o-hac infula paleftra relinquimus: amp;nbsp;hoc quide vt conieaatus eit ita euenit. Barbaris autemipfo receffuinfult^tibus Carthaginefibus vero na, uali prelio in ipfo portu laceffentibusicompluribus ex nauibus fuis amiffis inita, totum exercitii turbavere Ibi duo elephanti amp;nbsp;multi ex his qui pofterius claude, bant agmen oppreffi.ipfe rex a trente difeurrens aduerfus homines bello affuetus ,magno çu picuJo r^mt,vulnere aut in capite accepto cu paulo expugna ceffiOet (tia magis extulit hottes quo2fvn? pre ceteris ferox procero corpore amp;fpledidis armis fupba voce rege fi viueret in certame jpuocabat. At Pirrhus ob hec irrita' yiraq? incefus 8lt; fangume fedat? trucia afpedtu terribilisi pugnamrediit amp;nbsp;bar aru 11u cofecuj:9ita caputpcaffit vt vi lAus amp;nbsp;virtute gladii vfgiad partes!feri ores plaga deicederet cederetep hinc inde diuife corporis partes.Hoc barbaros cd

„C^xx . ecu adduAis ftatiq? optimo q? ex faretinis delecto aduerfus .ro.qui tuC 'a^^ca ra nabebdt cotenditSanites multis ia pilis fupati amp;nbsp;fpe Gmul cu reba ami aim lt;¥ ob nauigatoemi Sicilia aduerf? pirrbu ifenfi mm? frequetes ad eu 're^e# t 3Pirrb%oi bo copiis bifaria diuifis amp;nbsp;parti m Lucania miffis vt alteru cd flule ämorarent ipe contra M.curiû apud beneuetü cadra habete exercitu duxit

ocr page 475

Curius vero quod amp;nbsp;coltcge adamtum expedrabat amp;nbsp;Gmutauguriis pugriare tyamp; tantibus pugnam detractabat. Preparans igitur Pirrbus ante eum opprimere $ collega aduentaret fortiffimis militibus amp;nbsp;belhciffimis elephantibus deledis no, tftu caftra ex fupcriori loco congredi contendit. Vadente longam viam amp;nbsp;G!uis de' hm lumina defecerunt. Errorcp facftus eftortacp exinde mora dies albefcere cepit 8lt;ab Romanis confpicitur ex montibus defcendere. Primo itacp trepidatum cftt caftrisrfed tame peradtis lacris neceffitate cogete Curius caftra egreffus primos inuaditeolcp infugamvertes omnes conterruitvt etiam coplures ibi caderent amp;nbsp;quidem ex elephantibus caperentur.Mec visoria curiu extulit vt ad lufta deCce, deret pugnam itacp prodiens in apertum amp;nbsp;ligna conferens partim hoftes in fuga' vertit partim 8lt;ipG elephantoru impetu ad caftra repulfiis eft. At milites preGdi' o caftrorum relicti frequentes pro uallo ftabant a confule vocati impetu de fuperi, ori loco fadlo beftiasin fugam per (iiosretrouerterecoegerut.(Queres vidoriam Romanis tradidit amp;nbsp;fimul principatu.Nam gloriam quali infbperabilesex iHa vi-floria nadli confeftim Italiam 8lt; paulopoft Siciliam fubegerunt. Per htic modum Italia $icilia$ decidit Pirrhus fex annorum tempore in illis abfupto amp;nbsp;rebus quigt; dem attenuatis fed robore animiiuido famam ex eo bello naduseftquaO peritia tei militans amp;nbsp;fortitudine atep audatia plurimum inter Rte etatis reges precelfe ret. fed quere poffidebat fpe illoru que non du habebat difperderet nibilq; eoru que ad tuenduiam parta attinent conferuaret. Itacp affimulauit ipfu Antigonus luforiqui amp;nbsp;multa 8lt; bene laciat fed cedentibus Vti nefciat. Reuerfus in Epirum cum odo milibuspeditu amp;nbsp;quingentis equitibus cum pecunia non haberent bellu querebat vnde exercitu alere pofet.Igitur adeas quas anteajabebat copias qui' bufda Galathisadradis Macedonia ingreffus efttqmaG preda exinde abdudur% $ed cum frequetes cepiffet vrbes:militucp duo milia ad eum dcfeciffentiampliFi, cata fpe aduerfus Antigonu Demetrii filiG Macedonia tunc obtinente duxit'ipfu q inuadens iufta acie dimicauit.(Qui extreme Antigoni claudebat agmen Gala, ibe h erant fortiter reftiterutuebenentiq; exorta pugna fere omnes a Pirrho oc ciduntDuces vero eleph^tozp circuuenti feipfbs ac beftias dediderut.ltaq:acce , ptis his 8lt; fortuna magis ^ confilio fretusphalange Macedonum inualit. At ma cedones metu ac trepidatione pleni fele ab impetu pugna$ continuerunt.ac fide per primores accepta fe Pirrho tradidcrut. Antigonus vero profugiesquafd^ ma «itimasvrbes retinuit Sed Pirrhus in huiulrrodi fortuna magnu aliquid fibi ad gloriam per ea que circaGalathas egerat peradu exiftimans .'ornatiffimis ac Cple didiffimis eorum fpoliis in templo Itonidis trirerue fufpefis hoc carmen infcripfit Hec de pugnaci Œalathazp munera gente.Mollcffis Pirrhus fixit captiua miner ue.Cum totum Antigoni robur totafp fubegit. Pugnado turmas nec id mirabile nacp. Egregii bello 8lt; clari femperinarmis.Eacide poft pugnam confeftim vrbes fufeepit.Egeis vero expugnatis amp;nbsp;in aliis durus fuit ac molemus 8lt; in eo potiffi ? me quod ibi prelidiu (Galathazpquos fecum habuerat cuftodic caufa dimifit. Gala the genus infaciabile pecuniis (epulcra regum q'ue ibi eratfodere nequa^ veriti. aurum amp;nbsp;ornameta opima fubtraxciut. offa vero per fuperbia abiecerut. Hoc pir rbus leuius ^decebat tolerare uifus ift Gue ob alia impedimeta differens hue ob timorem çp barbaros ad fuppliou cogere formidabat.Itacp in ipfu redudauit infa, nna.nodu fatis firme res Pirrhi in.Macedonia erant:cumipfead alias rurfusfpes mentem conuertit.cleonimus eratfpartiata regio genere exortusicetezpg viofen, tus ac fuperbus videbat .nec feniuoletia nec fidem apud Lacedemonios habebat. Itacp eo exclufo Areum regnare infferat.Hec erat vetus eius indignatio aduerfus ciues.Vxarem vero accepit cleonida Leothicbide forma preftante;8lt; regio item

ocr page 476

fgenere exorta .MecAcrotati Arei filii adoléfccntis infano amore correpta trifles ac infames nuptias Œfeonimo prebuit non enim latuit quequa fparciataru ab 0X0' «re rpretus . Sic igitur domefticis rebus Gmul 8lt; publicis infenCusira at^ indigna' v. cione concitus Pirrbum contra fparten induxit.xxv. peditum duo milia equitum elephantos.xxiii.habentem.Ita$ ex magnitudine apparatus ftatim conftitit non Cleonimo fparta fed Peloponefum totamhbiaffedlare.Quan^ verbo quidem La cedemoniorum legatis apud Mcgalopolim negauit,Ait enim fe veniffc vt ciuita' , tes ab Antigoni domiatu liberaret:fecp natos fuos minores ni quid prohibeat fpar. Itam miffurum vt Laconicis moribus erudirentur: amp;nbsp;hoc preccteris haberentregi bus. Mis Gmulationibus ohuios decipiens qua primum Laconica attigit.Predam amp;nbsp;rapinam late exercuit.Incufantibus aut legatis quod non in didlo bello eosmua fidet.At nec vosinquit fparciate quodfaduri edis aliis pernuciatis.Inde Laege mona exercitum admouitqua cu Çleonimo placeret primo aduentuinuadere. Ve ritus vt ferunt Pirrhus ne milites vrbem noclu ingreffi diriperent exercitum co tinuit inquiens hoc poflridie fe faeduru.Ea dilatio ciuitatem feruauit na fparciate qdem pauci erant 8lt; imparati Areus ipCe no aderat fed in'ereta corcireis bellatib) auxilium tulerat. Pirrhusigitur neminem Gbi repugnaturu exiftimasiuxta vrbe cadra pofuit.Cleonemi vero domum amici clientefq?fic ornauerantac parauerant quali Pirrhus apud eum cenatur? effet. Per nodlem Lacedemonii primodecreue, .rant feminas omnes in cretam mittere fed ipfc cotradixcrut.Quaru Archidamia cum gladio in fenatum venit viros iurgata le uiuendü feminis putent fparta euer^ fa. Leinde contra hoftium cadra valium ex curribus facere ftatuerunt^vnde dati 4onem ab impetu elephantoru tut^ habentes relidere podent.Moc facere incipient! hus venerunt virgines ac mulieres vnacu fcnioribus vt fibi id opus conficiendu re linquerent;eos vero qui pugnaturi erant quietem agere corporaq?curare iuderut Ipfe infuper terciam parte fode fecerunt.Ibatitudo fex cubitoru profunditas qua tuor longitudo (Drtppletronvt Philarchus fcribit; vt vero Hieronimus aliquanto rminor.Poftridie fumo mane cum hodes monerentur mulieresarma telaq virismi • nidrantes pugnare viriliter hortabantur. Vt dulce quidemin oculis patrie vince, , preciarum vero in manibus matrum ac femmaru interire.^Cleonis aut leorfumab . aliis laqueum parauerat ne vrbe capta in poteftate Cfconimiviua perueniret. Pir thus cum robore armatorum in ipfa frote aduerfus co fertos fparciataru clipeos p ipfum aggerem haud qua$ fatis Firmli propter recentiam operis impetu fecit.ex alia parte Ptolomeus hlius cum duobo milibus Calatiarum atq;Cbaonu delcdo rumrepleta foda currus tranfgredi nitebatur. Currusalte de fodis in terram ro reis 8lt;inter fe connexi non fblumtranfire conantibus aditum no permittebat fed amp;nbsp;Lacedemonis grauem ac deficilem defendone reddebant.SedeuCalatherotase uellere 8lt;in flumen trahere conarent confpica tus periculumacrotatusadolescens per urbem difcurrit fecum$trecentos homines rapiens Ptolomeu minime hoc fu fpicantem per quedam connexa abiens circuuenit. Extremof$adortus aboppu' gnatione vallijn fe pugnam vertere coegit impeditos inter currus 8lt; in fodas rue 'tes magna cede propellit.SpeiftauerMt fenioru 8lt; mulierum turbe acrotatu egre, gie pugnanti.Itacp cum paulopod per urbem ad datione (iram reuerteret farigui' ne madens 8lt; vieftoria exaltans celfior lane ac pulchrior Lacenis videbatur amp;nbsp;Cle ,onidis inuidebant amori .Suorum verononulli fequebant clamites vade age aero tate tibi habeas Cleonida.Modo quocpprobos natos patrie créa.Ab ea etiam par te qua Pirrhus eratmulti ex Lacedemoniis egregie pugnarunt amp;nbsp;in primis Phil, Jius pod plurima fortitudinis opera 8lt; magnam hodium cedem cG fentiret multi, gudtnem yulnerumfe deficere loco fuo alteri tradito inter fuos cadere prouidit re

ocr page 477

CöYpu^ ein SPortes basèrent.Uox tandem oppugnationem diremit.Ea noé^e pete' quietem Pirrbus tale habuit vifioné.Videbatur fibi Lacedemona fulminibusafe' tniffis percudam cóflagrare totam feep ob id faau mire letari.Pre gaudiojtacp ex citus e fomno milites arma capereiuffit amp;nbsp;amicis fomnû enarrauit qualii urbem' expugnaturus cui eu ahi vebemeter affentirentcogauderent^LiGmacl-us no pla^ cere Gbi vifionem refpondit fed vereri fe ait ne quemadmodu loca de celo ^aa re' manent a via fic Pirrbo ingreffusin urbemdenegari a diis imortalibus oftedatur At Pirrbus becut vana atep indocta afpernat? fldutia plenus luce prima milites in oppugnationi adduxit.Lacedemonii virtute mirabih rebftèbat amp;nbsp;aderant mu litres tela vina 8lt; cibaria miniftrantes vulnerator^ fufopietes. Macedones qui cü Pirrbo aderant foffasimplere materia armifep amp;nbsp;cadauenbus inueamp;s contant. Ad boe cum Lacedemonii excurrerent cernut Pirrbum inter currus i^equoamp; £ cW magna'vi adiuti vt urbem irrepat. Chr^re ab ea parte exorto amp;nbsp;concur fu in eum fad du adigit equum in boftes Pirrhuscreterfi tele, ^^^trc^equu^ percutitur quo ex vulnere concitus moribu^us in loca ardua ac lubrica Fyrtoum pftrauit 8lt;bcc 8 lt;cetera ceffamt pugna. Sperabattatfirrbus Lace^m qui pene omnes vulnerati amp;nbsp;Mplures mortui erant remiffuros tandeanimo^d LLusvrbisfortuna Gue bominGvirtutemexperiri Gue quant^^^^^^ temoftendere voles cd lam parum fpei Lacedemoms ruperflet anm; Pbocele vnum ex ducibus AntigonicG militibus coduAis exOnntbo auxfliu terented duxit.Nec multo poft Areus rex bis cognitis exffeta rt^^^^ta lia fecum ducens.Ua$ mulieribus domum remiffis nec ai£^^s ^^de , fohismra amp;nbsp;Gnioribus aui arma neceffitate cogente acceperant dimiUis ipu pu tonis cura amp;lt;nbsp;Unioribusaui nbsp;nbsp;maior tabebat cupiditas ob ea que fupuenerant au

gnaro fufceperunt. At ri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nrnficeret multis plagis acceptis tande ab

xihavrbis expugnande. Sed cumnibil p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bvemare cogitabat fed fatum vi'

oppugantoe deftitit predacpex agns a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fi^ftippum factio erat ÆX ergogt;

tat; nequaqua poteft .In agro enim Arittei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ivocare in argos b,

amp;riÇu?tftigoni a^icitiafruivide^

perabat. At fourbus alias fpes ex a 1^ ... corrigere 8lt; emendare cupiens capefcenda elatus que aut aduerfa euenerant a ^ft E.^ nbsp;nbsp;^ contendit:

nec vincensTiec viAus quietem agere faetat.°ontettim;g: .5 Galatasgt; Areus multis inGdiis difpoGtis viac^ qua maxime ^ja Pirrbo ex fa-ris rito pet amp;nbsp;Moloffisqui extremum claudebant aj^e*ceffamp;at.P^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pfr^

aais diauinperamp;tufpiccserniaflur;c;;uCd.i(\.xnr^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exercitum educe^^eua^^^^^^^^

\na circaPtolomeu exorta delectorum fparciata^quor p^ptas ex obliquogt;

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cemimplicatis Crefus quidemCret^vir^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;decurrens acriter pugnatem adolescente traiuerbe nbsp;nbsp;? r: aoerta nlamci'

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Wciifuga tflieffiuentes}^^^^^

\tmpa^m caute fe effunderut. 1;eos ttaq^V^ nbsp;nbsp;nbsp;.mnes profer? cede ac (an

\incenfas fe cum equitatuMolofforu «CT^ hnAus aefumusbeUo vir fed \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Fume Lacedemoioycuaa refleuit femrr^^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tunc pri^aommaforutudinis o^ra longe lup^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i qua babenas tenebat

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;varumabyiit qumeualcusquiobliquj eratm ? hus cumiUum trliffodiffet ex

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amputaret 8lt; certas ipVas toabenas precidit lea niLiAoteAorn ralt;

\'equo proSiluit ac pedes dimicans totam Super vno eualco pug,. nbsp;nbsp;^„«.

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'terrâoccamp;t.tib.ne nrèummaamp;uo ftfflt lrfCT^cquot;^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Wmiam cepfoffetbelluglotévincendi fequebant.Pirrb? vero quaGluftratoem

ocr page 478

quandam filio foluiflet amp;nbsp;funebre rplcndidum celebrafTct entame mägna dolorfe, parte in ulcione rehóla i^rgos cum exerci tu contendit .Cognito aut Antigoni ad netuqui arduis locis Cupra planicie infederat ipfe circa nauteam cadra pofuit.Se' quente vero die per caduceatore ad Antigonu miflb vt in campum descenderet amp;nbsp;pugna decerneret prouocauit. Ad bec Antigonus rdpondit milicia fuam non ma gisarmorum qua temporû effe.Pirrboant fi vitc fue tedeat fatis multas vias ad interitum patere.Ambobus autem oratores ex Argo venerut rogantes vt vrbem dimitteretad neutrumeord pertinentem ambobus amica. Antigonus verbis eoz; motus filium fuum obfidem Argiuis tradidit. Pirrbus aut emittebat quidem fe abiturum fed cum fidem non haberet eius emiffio fufpecftior erat-Mie du Iaera fa ceret pirrbuscapita boum iam recifa linguas cu gemitu emitterecofpcHa fut.ln argo autem Xicei vates cucurrit clamitas cede amp;nbsp;cadaueribus plena vrbem levi' dere per obfeuram node Pirrbus menia (abiens per porta qua IDiampares vocant apertam libi ab Ariftio Galatbas in urbem premißt. amp;nbsp;fuit Glentiù quoad forû ar' giuum occuparunt nec quic^argiui fenferat. Sed cum tandem Elepbartos addw cdos porta non caperet at$obid turris ablata reponeret 8lt; vtpote in tenebris mo ra ac drepitus fieret.Argiui rem fencientes ad clipeu 8lt; alia munita vrbis loca co' currunt mifToq; ad Antigonum rficto ipfu in vrbem vocarunt c.ui venieyirope me nia fubfedit milites aut filium cum vahdo preGdio in urbem tranfmiGt. venit eti' am Areus Lacedemonius mille Cretefes ac $parciatas fecu agens.Et fimf omnes ,n palatas impetu fado baud fegniter coturbarût Pirrbus autcum clamorevrbe ingreffus cd a Galatis non fatis alacriter reclamaretur coniedas laloratium ac tre pidantium effe figna properare fuos luffit per cloacas amp;nbsp;aquedudus quibus plena eft cum fumo periculo equites impellens.Erat aut maxima incertitude viaruatq, clamorum erroref^ vt in noduino prelio per loca arta atep incognita ncc vlla du' cum moderatio aut opera pre tenebris 8lt; abiguitate ede poterat .Sed perflabant ambo diem expedantes.Cu itacp iam illuceCcerct clipeus armis boftilib refertos ipfo aCpedu Pirrbum deterruit 8lt;fimul inforo inter cetera ornamenta lufu eneu amp;nbsp;tbaurum quali preliantes cofpicatus perhorruit veteris oraculi memor bbi fa' tum ipendere extremum cu lupum cerneret aduerfus Tauru pugnate. HJecarguu ob antiqui fadi memoriam fculpta i foro babebat. Nam DanaO primu eas partes adeunti lupum afferunt vifum aduerfus taurum pugnante pofuifle vero fe lupum qui aduena incolas inuaderet fic pugne (pedatoeuentu cum lupus viciffctappoli' ni nouiffe Liceo ac Hibide rem cayefeente fuperfpifTe Œelamore qui tue Argisre gnabat expulfo. Mee erat cau( a cur in foro argipo lupi ac tauri imago poGta eßet, ob illorum igitur afpedum Pirrbus amp;nbsp;fimul quod ea que fperauerat nd procedere cernebat turbat? pedem referre ftatuit fed cu anguftias portarum formidaret ad Helenum filium qm cum magna manu extra menia (edebat mittit vt amp;nbsp;muru di' ruat 8lt; exeuntes excipiat tuteturep. Ipum vero properat ac trepidat iisqui miff, erat nec quic$ rede nunciat adolescens per errore cum reliquis elephantis amp;nbsp;mJi tibus deledis per portas auxilium patri laturus denfo agmine ingreditur.Ia Pir' rbus retrocedere ceperat amp;nbsp;quamdiu foru permiGt copias fubducere egregie bo' ftes repreffit.Sed poft^ex foro in angiportu quo ad portam iter eratdefcenditi boc bjiqui auxilium ferre veniebant obuiam fadi eius (ubdudionem impediunt., Nam amp;nbsp;partim eo clamante non exaudiebant partim amp;nbsp;G parere voilent ab extre/ mis venietibus impellebantur amp;nbsp;maximus elephas in ipG porta cafu ex tranfuerfo proftratus exitum prohibebat alter vero ex bis qui id itrauerant cui vidoria erat nomen proftratum vulneribogubernatore reciperet queritans fe inter eos qui pe/, dem referebant admifcuit boftes amp;nbsp;amicos pari impetu exculcans donec repertu

ocr page 479

gubertiatoris cadauer promufcide fuboatum ac dentibus amlobus fuTceptu rcpoif' tauit: ac veluti furens obuios quof^ necabat.$ic ergo inter fe preffis 8lt; coplicatis^ iiibilagi poterat fed tota multitudo veluti in unum corpus coHata erat nec vl!a pu gnandi repugnadiue facultas dabatur.Si gladius proptus aut bafta deflexa erat' pma'titulineextratn)i piterat necinuagtni repoit ac peum modu no in boftiu-fed in fuoru tela copulG necabantur. Pirrbus igitur cû bue edum fludljationecp ut deret infigne quo galea eius confpicua erat detractu cuid^ ex amicis tradidit.Ip, feaut equo confifusineos qui infequebätur boftes impetu fecit.Ibi bafta pereunt' cum per t borace non magni inee mortale vulnusacccpiflet in percuffore iis erat. Argiuus nee claro natusloco fed pauperis anicule filius equu adegit.Mater forgt; te defupervnacu cctens feminis pugra fpcaabat que cognito filii pieulo amp;nbsp;obid' formidansambabus manibo tegulam fublata in caput Pirrbi demibt.Éo icftu cap, fide percuffa 8lt; fpondilis fecundu ceruice attritis lumina eum defecerut. I^rolapfif (pbabenisab equo delatusiuxta itieini monumétum incognitus fère omnibo ceci' dit'Sed ppitusquida Antigoni miles duobus aut tribus comitatus eu ipfum coquot; gnouiffet in ueftibulum quodda protraxit incipiente iam feex i^u recipere Ibi eu ^opirus ceruicem inciffiirus gladiu eduxiffet ita torue ipfum profpexit Pirrbusquot; 'vt illum ad tremore pre metu copelleret nee redlé fed ad os 8 lt;mentu vixtandem' ceruicem fecaret.Iam res pluribus nota erat cû Atcioneus Antigoni fixius adiens caput peciit quali cognitur? id$acceptum ad patrem ferre properauit is tficvna' cum amicisfedebatqut poft$caput afpexit cognoiiit$ filium baculo percautae repulit Barbarum 8 lt;nbsp;pollutu appellas.Ipfe cblamideante oculos obducta lacrimalt; aut Antigoni aui 8lt; Demetrii patris recordatus domeftico2pexemplorum volubi lis fortune.Caput itacp 8lt; corpus Pirrbi magnifice cremauit:cu vero Alcioneus' fordidatum coueniflet Helenum eum$ benigne amp;bumaniter patri adduxiffet co' fpiciens eum Antigonus melius inquit nunc quam prius a te facium ed fili fed nei nunc quidem fatis qui hlt;cveftem non abftuleris ob qua nos qui viciffe vid.remur magis dedecorat ^ fe. Poft bec adolefcenté cóplex^ ad priorem habitu ornatum^ reftituit amp;1 Epirum re mißt. Erga amicos quo$ Pirrbi benignus fuit caftrorum' at$excrcitpvmuerß potitus.

ktini Foete laureati De vita atcpgcftis Mariilncipit:

'um regi aliquando obequi'' ^W^^pantiagricola quidam obuiam fadus aquam vtrag? manu' ,^y ;« propinquo flumine bauftam obtuliffet cu nibil aliud elar' ^y-giri poffettrex fubridensiocundo vultu illam fufcepit .n^' -[ron rem ipfam fed animum dantis ac voluntate:vt vir no' ^\^ilifrimus irretitus cft.Putabatenimea que a benigno pro' ? animo fufriperet amp;fi parca effent no minus exiftima' —qua (i preclara atcp permagna munera elargiretur pro dignitate tegia geffit INam diu multucpa grauib) Itum atep ludicatum eft potius bominisammu quam 'Uresipfas effe metiendum.(Quofit vt non folum diuitcs atep potentes liberales effequot; ipofTint verumetiam tenues cu deliberalitate ceterifq^ virtutibus animi pariter di gt;ues pauperep pro uolutate eorum capere poflint.lta$ cum incredibili prudetiam ^aocmitui admirarer quod no modo lam laude veriietiam admiratione cofecuta fit:'

ocr page 480

ranimo mRituivt aliquain re.d.tue pratiFicarer vitam Viarii preRantiffimi viri (Cumnibil aliud maius habeam tocudiffimo animo vt agricola ille dominationi tue dedicate vt tibigloriam libro aut dignitatem copararcm .Nambuiusviri preftan tiam magnopere admirans animaduertens^ dignu fore eius gefta in manibusin genui viri tradenda fore nefciebamcui potius huc tatumviru donare $predare. d.tue Plane in ifta etate tua iamtantû dignitatis amp;nbsp;excellentie ftudio labore indu ftria vigilantia ia confecutus es quanta permulti pftantiffimicp viri per longû euu etiamin ipfb cano capite affequi no potuerut (Quare diuinabec potius^ humana effe cenfeo.Sane iam in ore omniu maxima eu gratia amp;nbsp;gloriaeft admirabilispra .dentia.d.tueiqua vt coieaura affequor ante^fenedlute attingas ad ampliffimos dignitatis gradus futura hec preludere videntur. Veru in prefentiaz p ne longius ab incepto trahamur animus eft per laudes, d.tue euagari velle-Itacp Mariu viru inter,romanos celeberrimû humanitatis iure vt libenti animo fufeipias amp;nbsp;interdo -colligendi tui caufa legas obfecro mec eu quad Gpietia 8lt;multis bonis artiba egre giif^ virtutibus fuperos paruifacias.$ed noui humanitatem diuini ingenii tui ac prudentia Nofti enf optimas artes longe plus apud omnes poneßxu exeplis da/ riffimoruvirorumcóiundle fint.EHinc eft cp multi fapientiffimiq; virtparehtu vir/ tutis8 lt;vite magiftram hiftoria appellauere. Aiam admirabiliaudloritatem atep fidem in foro in curia in comitiisad ipellendos homines ad prudenti^ ad iuftioi ad fortitudinem ad temperantia ad fidem ad pietatem prepare videtur Tanta cer( te vim affertrerum geftarû memoria:vt fumos fepe viros imitemurtvtFabiuspi clem Porcius ŒatoŒuriû.'Œefar Alexandrum.Hinc eft^)prifci illi lapientes viri Socratis Platonis Areftotelis multorug; aliorum imagines no folum tabulis amp;nbsp;va lis pictas habuere.veruetiamjn foro amp;nbsp;in templis eneasftatuas.cöHocaaeWVtp clarailloru facinora lue vite excm plu extaret Quare Ligurgu virum quidem di' uinum poQq; Xacedemoniis leges edidit, xxx'ftatuas Ariftoteli erigiffe legimus. $edvnde digreffi fumus noftra regrediatur oratio 'amp; ad Marium parumper aim aducrtamus.IHic deuidlis cimbris tanta belli cladem non modo ab urbe romana ue rumetiam ab uniuerfa Italia propulfauitvt tercium Rome conditorem romani eu appelaient:amp; quod vix vnqua alter confecutus eft fepties confolatüiniit'At qd hec nuncrecenfeo:cu res a Mario geftas m manus, d.tua habeat. Manum itaq ip fum lam legere aggrediamur;quem G diurno ingenio,d,tue probari fenferoiquan dog preciobora ilh daturum polliceor,,

^0] Plutarcl^Bldiftoriograplii greci De vita atq; geflis Marii per Ant-Tudertinum oria in latiuum traduda Imguagium Incipit.

II MARII quëadmodG neep.(Q.fertorii qui biberons in ,usditioneg? populi.r.redegit neq? L.memmiigConntu tdeleuit tertiu nome dicere no pofTunÿ.BJa Achaicus huic IJivt aHrican, Scipioni vt metello ex re gefta agnome fuit. ^x quo magnope poffidonius reprehenfione dignos putat f°squi cenfent tertiu nome romanis (pprium effevt cami! «^lum vt marcell u vt catone.Ma q tantumodo duobonomini r^fyus nucupant nomine careret. Erat aut g hac racione rur

^^t^:S ipilmeiiamp;lfie muMeresefe voluit Nulli eni mulieri pmu nome g^ppriu apud o(o ^^romanos poffidoni? efle arbitrat imponitur. Alii aut comune nome a cognacoe di Jfrerjut vtpopeiofi vt malliosvt cornelius ta$fi qs Meraclidas amp;nbsp;Pelopidas diceret

ocr page 481

Noe vero dominatum abEpitloeto exrebüsgeft^veT e^^^

amp; naffione corporis impoGtum eft vt fylatrinu amp;nbsp;q ^^PX^ppus ^Gll^cus Adbeem

tuam marmoream multa pre fe ferentemrg vidimus Nam durii atep bel

heofumanimuematura effinxerat.(^ic nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 Fertur quidë ne$ litteras

cotaWettin—tf animumvtapo^nt^^vf vlüfffari rid^ grecas didiciffe: neep vUis in ftuditegeel p y —impedere. PeÛŒ fecudu culum effet litteris quaru magiftri a1quot;s eru^ fecit^greca Cpedtacula adhibuit: triGpbum e^it nn tem?^^^^^ƒ; e^^ abfoluit Q^^admodum igitur ta Xenocrati Pbilofopbo qui triftior mturav^^^^^^^^

tat (D Felix Xenocrates rem facram leticie B.'.4 : Irene fecerit propter ma, muGs amp;nbsp;leticie facra facercamp;^dtëamp;^^ at^'preftantia 8lt;in acerbam amp;nbsp;du turn imperandi amorem amp;nbsp;an%mo franRefet Hec profero ftatim in ribus ram fene^tem tanqua mJ^Umslonge Ufcuro genere ortus patrë Mariu ma' ab eoqeftis perfpeAa funt. Marius long nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5..amp; nuandocnin urbem

tremWamPpauperesbomine^^^^^^

profacifensex ftudus vrbanis dg^ta^v%cndi moribus alienam fed mode

pronem eius prcftantia ^'meh^fl difciplinam emendauit .Fertur Mariu pit:amp; corruptam ob delttias ret m nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fyaimperatorisconfeciOe.Quaa?,

pter ahasdignitates ^bS^^^^tibas fiue feno fiue loco Scipioneminter atoribus fermo heret:0lt;quiaa ex preie iiSrmio leniter per rogaretquem tal€duccm poftillum.r.populus habiturient.. nbsp;P|:fy

cuffoMatiihumeto hunc Iquitibic preftantivirtute erit. Na^TC^d^^^ lefcentia expediationem exbibet ab ipfiu^enim cuna 1 i Mariä in mag' tutem.FX hac Scipiomsvoce taoqn'ad^inoW^

nam (pern ere^u in remp.animu applicufle.amp; tri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;çauente for

domo ipfe a pueritiaac pat eiusmimftn fuerant magno ft^

titum Euiffeln tribunatu vt potenti vttes in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;^ ruf^^f^ covll Cot

tibusdefignandis auferret lege quanda de am tiore fu^r^aX ne legem dimul, ta obuerfans fenatu perfuaGt vt contra legem certaret.amp; M.., nemmecn garet edixinCulegemMatius ferret nectan$adolefcensfe^^^^

1VirorumlUuftrium ad capefeendamremp.fauorem inuCfet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.minderes ah

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defcifcentem non tulitSed cum Gbi magnum animuven^caire q

\eogefteoftenderunt minat? eft Cottam in careere conieauru.m iin en en 1 u

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cotederet.Cum ad Metellum effugeret Cotta amp;nbsp;fententiam ditos peteretme,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tellus adurgens orationem d mete conÇulis babuit Marius ^m emitteret 1 ore

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iuffit Metellum in car cere detrudendu.Ule cum appellaret BC^prouocaret a cete

\ros tribunosneminem exorauit Cenatus autë frequens decretu {da auctoritate it \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mauit.Marius multo fplendore ad populu egrediens:cum neep terrorei^cf reue'

\rentra Hebendus videretur:8lt; terribilis aduerfus fenatum infurgeret ttuderetep \auram atep fauorem populiconfequilegem fanxciuit.Veru aliud gubernande rei' \R.genus aggreffus ftatim banc gloriam comutauit .Nam cum lex ferretur de di'

ocr page 482

radbibuit tan^ nemini prêter equitate gratificaturuseflet.Poft tn^unatutoma* iorem edilitatem petiuit.buo eni era t ordines edifesvnusin quo ipfi ediles in lu re dicendo (ellis curuos pedes habentibus vtebantur:amp;bic nomen magiftratusre' • tinebat. Secundum edilem populare magiftratû appellabit. Eodem die deutrocp rragiflratu eligendo fuffragia habebantur.Alarius habita repulfa a maiori magi, ftratu ftatim affurgens alteri pitiuit. Cu arrogantie ac co tumatie crime fubuße videreturiomnes ab animi fui lententia defciuerut.Ita vno die quod nulli alteri ac ciderat bis repulfam habuit. Hee res no paru eius animi altitudine fregit.Paulo' poft cum pretura peteret paululi abfuit quin repulfam babuiffet.Cu ait vltimus effet qui per fuffragia mitteretur de ambitu q? fuffragatores donis corruperat da natus eft.Ëuius rei conieduram fufpicionecp maxima prebuit cabus Cabaconus mi nifteriqui intra cancellos intra fuffragia feretes confpedlus cft. Na Sabaeus fami liaritate Icarii plurimu vtebatur Accitusigitur a iudicibusinquit calore ficiens, aquam frigidam petiiffe amp;nbsp;ad ferui poculum habentem veniffe deinde ftati ci bi Biffetabiifle . (Quare a cenforibus poftea e numero fenatoru deieAus eftidignusq dem videbatur vel propter mendatii vel propter intemperantia damnari.Contra ViariumCaius y^ercnnius teftis adductus inquit non de more patrio eße patro/ num aduerfus clientes in tefte adduci Verum a lege patronos hac neceflitudine ef le exclufos Sic enim Romani tutores appellabat nam parentes Marii ipfuq;Mari um IHerenniori familie clientes fuiße ferebatur.IDubititiba iudicibus de hoc tefti monio Marius contra Herennii inquit quando primi in confiilto clientem dixit non omnino vera oratione vfuseft.l|Jon enim omnis magiftratus tutores excludet atq; familiares amp;nbsp;genus abfoluet.fed de fella curuos pedes habete lex lata eft. Ve rumtame primis diebus ci minus fecunde caufa Marii fuccederct amp;nbsp;adueifusiu dices haberet tardé exiftentibus fuffragiis paribus prêter omnii opinione luditii cuabt. In pretura mediocres laudes cofecutus eft- Poft pretura viteriorem Hi'pa, niam forte affecutumfertur amp;nbsp;eam prouintia cue predandi affuetudine lam plena ferari facia amp;nbsp;in fohtudine redada erat a predonibusexterfam reddidiffe amp;nbsp;tic Bliberos predari nou amplius honeftum putauiffe.Cum iep.tradaret neepdiuici as neg? eloquentiam quibus qui tune primi in urbe erar populum ducebat copara, Herat Jplam aute animi altitudine ingens eius ftudium ac fblicitudiné in rebus ge rendis amp;nbsp;defteritäte morum ac affabilitate imprenfandis dextrisiter co uerfandi cum plebe que in ftudio quoda repofita ciues arbitrarent ad uires honorifice auxit Quare clariffimas nuptias fibi co parauitamp;Iuliam inbgni familia celatum orti m uxorem duxit cuius cefar qui poftea (editione ciuih inter IRomanos potentia amp;nbsp;au doritate omnium longe clariffimus fuit fororius nepos erat EHic Icarium vt in re bus ab eo geftis feriptum eft propter familiaritate adamauit.Temperatiam tolle rantiamcp fuiffe in Mario afferunt.Exemplum eft g cum ex ambobus cruribus Ia boraret amp;nbsp;plenas varicibus haberet ferretep egro animo illarum deformitateime' dicum fibi ad alterum crurium accerfiuit amp;nbsp;haud ligatus intmededum nec fe mo uitinec fufpiria emifit^fed cum tacitus fixufqioculisad infpiciedum pftaret mo' ras quafdam dolorum interincidendi perferre no formidauit.At medico alterum crus curare volenti minime aflenfum pbuit dices iteruni fubire dolore in dignu at bitror. Poftquam (tecilms Metellus aduerfus lugurtam co fui faduseft pretaré Marium in Libiam legatum adduxit eucpin maximis tebaampliflimifq; bellis fu' ,(cepit honore Metelli co'ore queadmodum ceteri: 8lt; apud illum rep.agere noluit indignum putans fub Metello legationis officio fungi. Verum fub ipfb iportunifll motempore amp;nbsp;in maximo rerum fpeculo omne eius (pbitatemoftetauitamp; multa m ipfbbello difcrimma fubiens nullum ex magnis laboribus exhorruit nullum ex

ocr page 483

paruis fui indignum exffEimauittfed cum preftantes viros cofifio amp;nbsp;prudentia ex cederet:amp;cum militibus vitra frugalitate amp;nbsp;dignitate rationemcp rei familiaris fue magnificentia certaret multum ab illis beniuoletie (ibi conparauit.Quoflibet labores aggrediionus ea comunicatione voluntarium efficitur. Videtur enim vim atcp neceffitatem auferri.locundiffimu quidem Romanis (pedlaculu eratimpera torem pane eundem edere cum militibus more omnium vel in folo iacere vel pra, tis vel in obiciendis aggeribus pftando opera fuam vna conu luari Magis enim ?d mirantur duces periculis ac laboribus participantes ^ pecunias honoref^diftribu entes:8 lt;maiori amore m eum a fliciuntur qui vnum labore inire volunt qui in eos qui corpore fe dedunt. Cum Marius rem militare boc modo ageret amp;nbsp;milites be, niuolentlaafficerct'repente nome amp;nbsp;gloria eius per libiä Ron amep cucurrit.Ru tiabant enim milites Romanis per litteras nunqua fine habitura bella contra bar baros niG.Œ.Mariu confulem crearent.His rebus vebemeter Metellus animi au gebatur.amp; prefertim co quod in turpilium adum eft. Hic enim vfep a parentibus bofoes erat Metelli:amp; quandoq? militans principatum 8lt; cura arcbitecftorum ge' rebatvacuamqivrbem maxima prebdio cuftodiendam (umens nulla m re ciuesmo leftia affecerat. Sed cum putaret vfiii fore fibi manfuetudinem atq; humanitatem eo infeio ciuesiugurthe vrbem tradidere Turpilium vero illefum faluumcp dimife re.(Quare in Turpilium proditionis accufatu Marius vnus inter eos qui laturi de illo fententiam erant crudeliter agens plurimos ex aliis irritabat:vt contra volun tatem Metelli Turpilio mortem decernerent. Paulopof t cum appareret Turpili um falfo accufatum ab aliis vnacum Metello Marii conatus grauiter ferebantur. Marius vero fetus cum (olus inftaret non erubuit dicere fe malum hofpitibus per niciofum Metello numen aliturum deinde apertas inter eos inimicitias exercebat Fertur Mario prefenn Metellum tan$impetum facturum dixiOettu nos iniuria afficis:o generofe Romam traicere paras amp;nbsp;confulatum petere non fatis tibi eft fi, huius mei filu competitur futurus Gs.Érat tunc filius Metello valde adolefccns. Sed Mario vt Romam peteret (ludente poft$ Metellus magnam temporisinter capedinem obiecit:cum lam duo amp;nbsp;decem dies intereffent ad petendum confolat* ipfiim dimifit. Marius autem celeribus itineribus per triduum amp;nbsp;vnam nodlem a caftrisad mare profectus ante$nauigaret rem diuinam peregit.Tunc autem di/ xiffe ferunt fortunam fecundas res magnitudine incredibiles omniep (pe meliores Mario preoftendet. His verbis Marius leticia affectus animi magnitudinem ex' tollebat.amp; mare quatuor dierum curfu leges cofeftim a populo qui eius deOderio tenebatur confpedlus eft:.8lt; a quodam tribunorum plebis ad populum dueft? mulquot; tis contra Metellum calumniis magiftratum petiit.Conful delignat? inquit fe vel moriturum vel viuum lugurtham capturum. Pofpqua orationem fplendidam ha, buit ftatim copias ad bellum parauit 8lt;prêter legem atcp cofuetudinem feruos amp;nbsp;rei familiaritatis tenuitate laborantes quos fuperiores imperatores renuerant ca fcriplit 8lt;armis eorumqui minus idonei ad res magnas videbantur:ftrenuis horni nibus traditis precium illis pro cuiuClibet lententia dcpofuit Hec Cane ad multam calumnia Mario fuere.Audacia verba que fuperbe contumeliofecp a Mario effuti debantur:optimates tridicia afficiebant.Nam exclamabat Marius mollitiem no' bilium diuitumcp rapere conflatum feqp propriis vulneribus non monumetis mor tuorum necpalienis imaginibus gloriaturum. lEt cum Albinum amp;nbsp;Beftiam viros ex claris familiis ortos (ed eoldem imbelles amp;nbsp;propter imperitiam errantes qui in mbia infeliciter dimicauerant appellaffetiinquit adAantibus num arbitrarentur Albine amp;nbsp;Beftie progenitoresoptauiffe infanos ignauofqp nepotes potius qua fe re: liquide:cenfendum illos non propter generis claritatem fed propter virtutem 8lt;

ocr page 484

segregia facinora gloriam cofecutos fuifle.Blec no temere neq: petalater aMarfo rdida funtmecpfruftra inirricitias contra potentiores exercere volebat.At popu' Ips qui (enatus iniuria fetabatur infblentia verborg Marii animi magnitudini nie lt;tiens Marium laudibus exto1febat;irritabatq?ne vera loqui co tra (enatum define ,ret:8lt; plebigrata ageret-Poft^in Libiam traiecit Metellus luidia viculus amp;nbsp;ani mi egercp iam iplius opera confedo bello (poliatocpomniu rerum iugurtba niG cor porc Marius coronam amp;nbsp;triupbum fufeepturus veniret 8lt; bisque contra eum gef ferat exacerbatus illu ad fe concedere no cxpccftauit (ed difcedens IRutilio eius le' gato qui exercitu Mario traderet negotium dedit.At in fine rerû vitio queda ex orta eft contra Maria INam Silla gloria fecundarum rcru Mariiqueadmodu Ma rius gloriam Metelli intercepit. Veru boe quo pado contigiflet paucis memora, 'bo. Quonia in rebus geftis Sille ea precipue feripta funt que aduerfus Gngulos bo mines egerat.Boebus qui fuperioribus Barbarisimperabat lugurtbe fili^ fuami matrimonium collocarat. Qui cum bellum gereret pertimefcens ne lugurtbe imp lum excrefeeret dlinon multum prefidii preftabatrfedfuam perfidia diffimulabat Poft$ Iugurtba errando fugiendocp tandem omnes fpes fuas in Boccho coniecerat 8lt; ad illum fupplex confugerat:Bocbus pudore potiuf$beniuolcntia lugurtbam apud fe recepit atep coadum tenuitt8 lt;ad Mariu aperte audaces amp;nbsp;intrepidas lit teras proillo tranfmittebat fed ei clam infidias tendens Luciu Siliam Mariique' ftoremquim eo bello multa vtilitatis officia fibi co tulerat ad feaccerfebat.Poftfy .vero Silia ad Bocbumacceffit mutata fententia buius conblii penitentia BarbarG cepit:amp; per multos dies buc atep illuc animum vertes conblia agitabat vtrumlu' gurtbamSille traderet:an Sillam retineret:tandem in mitiore proditionem dedi nauit animum 8lt; lugurtbam in manibus Sille viuum tradidit. Winc graues ille amp;nbsp;nepbarie (editionesque fere l^omam funditus euerterut primordia babuere.DJa imulti qui contra Marium propter inuidiam fenciebant Sille opera captum edeIu gurtbam predicabant.Sillaquide ob fignatas a Boebo litteras i quibus cauebatnr .lugurtbamGbi aBoebo traditum babens bis fcn per caufam fua defendebat: con, tracp Marium ambiciofum bommem amp;nbsp;duru in odiis exercedis qui nemine Gbi (b emm ingloria paciebatur decertabat Jrimiciquide Marii qui primas maximafcp .belli laudes Metello (ecundasautem amp;nbsp;vltimas $ille tribuebantin illu vehement agebant.Itaq^ populusqui i primis Marii partibus faucbat perculfus terrore ma rium deferebat.Verum,fubiti inopinatiq; ab occidente rumores qui lam omne ita bam pagr^uerant banc inuidia amp;nbsp;odia calumniaf^ Marii propulfauereJn primis cum copia optimi imperatoris dehnet .'agitabatur cogitatione ciuitasque confute ediceretur:qui tanta illam belli temperate profligate pollet: eu nemo ex illisg di ^uitias infignes erant neep ex illis qui claro genereorigine traxerant comitia cofu' laria adiré vellet. Itaq? Mariu abfentem futurum cofulem predicabant.SedcG nu ,pernunciatu eßet lugurtbam captu adeo fama ingens exorta eft de robore 8lt; mul .titudine Tbeurono^ atep Cimbroru vt fidem nullam Romani in principio prefti' tiffent. Paulopoft rumores fubtimidiores veritate oriutur. Na ferebaturbominu arma ferentium.xxx.Miriadas e domo defceffiffe Turbam vero virozp atq muli' ,erum que federn atq; vrbes quereretin quibus babitare poffent multo ampliorem cenc.Quéadmodum antea audierat Tirrenum optima Italie regionem in ius ditio, .nem$ luam dirigere atq? diripere.Illi quidem ex eo cpagrum fuu nun$exigerant ^8lt; remotiffima regione decefferant vnde veniret qui ue effent non cognofceMtur ^qui tanqua nubes in Œalliam Jtaliamcp irruperant. Sed Romaniex eo arbitrabant populos (Germanicosede ex bis qui ad Boreu Occeanu federn haberet:g homines] magno corpore horrcdifq; oculis effent amp;nbsp;g Germanos Cimbripdones appellaret

ocr page 485

Quidam Ferut Cefcieam terram propter magnitudine regionis ab extremo mari a Septentrionalibus climatibus ad oriente verfus Meotim £luuiû conucrfam ^on' tbicam $citbiam attigere amp;nbsp;bine gentil comiftionem Fadla effe.mi fedes Puas re linquentesquolibet annoveris tempore eos qui antea difceflerat petentesaffeque tef$ bellando ad multa tempora ad incontinés amp;nbsp;ftabile folum contendunt.Qua propter bgillatim multa nomina exercitus habentes (Eeltofcitbe commune nOmen poft$conuenere appclantur A quibufdam traditum eft Cimmerinos primu a pri fdsgrecis cognitusnd magnam tocius fuiïïe particula:amp; bos Fugam vel feditioné quandam fubfcitbis facientes in Aham a IVIeoti flumine Lidamo duce traieciffe. At plurimi ipforu amp;nbsp;illi qui in armis preftantiores erant ad ultimos populos qui funt ad mare extreme concefferunt. Hec regio (Dpaca amp;nbsp;ßluofa ed 8lt; propter al' titudinem ac fpiffitatem arbo^ fole omnino carens.HincvGp intra Hercinioru ter ram difcurfum fecere 8lt; eelum attigere apudquod Polusimpetu fufeipiens prop' ter inclinationem celo^ qui vna inclinatur videtur ab inftanti ligno quod in uerti ce docendarum habitationum gracia politu eft paululum abeffe IDies breuitate 8lt; longitudine pares cu nodibus exiftentes tempora diftribuunt. (Quare ad fcriben das fabulas copia de funerabilibus homero fuit Hinc bi Barbari ad Italia conceP fere. Antea enim Cimmerini tue aure (Cimbri fed non a regreffu appellabatur. Ve' rum bec coniecŒura magif^ certa ratione in biftoriis traduntur.A multis (criptd eft plures potiuf^ pauciores co quod diximus fuiffe.Qui animo amp;nbsp;audatiaprefta' tiffimi amp;nbsp;manuu virtute ac celeritate amp;nbsp;impetu egregii in bello fulgari Gmiles vi: debantur.ltacp ipfbrum impetum nemo (ubftinere poterat.Sed quicucp illisecon tra occurrebant dudi vt preda necabantur.Nam multi magniep exercitus IRoma, ni ac duces qui vitra Gallie alpes copias eduxerant turpiter vidi fuerat.Illi a qui^ bus male pugnatumeft circa Romam copias fparfere.Nam debellatis illis quibus obuiauerant fublatif^ multis rebus que ad vfum milicie eflent ftatuerunt nec vbi Tedem ponere priuCq? Romam euerteret:at$ Italiam predando diriperet. Hec cu Romanis denunciata effent Mariu multis hortationibus ad cofulatumaccerferut confulemcp fecundo delignauerut. Etquam$ propter abfentiam lex eum exclude retamp; tempus vt iterum affumi ad magiftratum poOetinon dumipleretur popul, inuitis omnibus qui ab eius fententia defciuerant Marium adire magiftratum no luit. Putabat enim tunc leges non plures effe quam antea ne$prefentem caufam absurdiorem effe ea propter qua (cipionem contra lege Romani cdCulem fecere no' timentes agrum eoru vaftari fed cupientes (EartaginenGu regionem ferro ignicp depopulari Cum fic fanxitum effet Marius ex libia accitus amp;nbsp;cum exercitu in Italt; liam delatus.(E1.lanuariis quibus apud IRomanos principia anni inchoantur con, fulatum iniit amp;nbsp;triumphum egit insperatum fpedaculu Romanis Jugurtha cap, tiuum oftendens. Quo viuente adeo varius atep callidus homo adeo fortune muta' tiones ferre fciebat;8lt;tantam in fe verfuciam tantamcp animi magnitudine habe, bat vt nemo crederet Romanos illû (uperare 8lt; in poteftaté (ham redigere poffe fj licet dicere.dum in triumpho amp;nbsp;pompa duceretur vt ferunt tunc animi conftanti' am retinuit.(Eui poft triuphumin carceré coiiciendo quidam veftimentum violenter lacerauerunt:quidam vero dum ornamenti aureum vi auferre certarent vnam partem auris dilaneant. IDe trufus aute nudus in baratrum confpedlu eft moleftia affectum efre;inquiens o hercules quam frigidum eft noftru balneu. Sed bunc fex dies collucantem cum fame 8lt;vf^ ad ultimam horam in fpe conflitutu defiderio' vite condigna pena fuis crudelitatibus confecit. In triumpho auri Septem miha 8lt; tria pondo delata fuiffe ferunt.argenti autem non (ignati.v.milia feptingetaocdu^ .agintaqnqppodo Nomifmatu vero dragmas. vii. milia 8lt; xxviii. miriadasextitiffe:

ocr page 486

iPdft popa matius (enatu i capitofiu rortaocauitfamp;Gue rgnoratiacp cu irds pâtrids fugeret Gue g, fortuito (ic facet agreflior in triupbali apperatu fuit Sencies afit fe natu egro aio illud ferre flati affurges futcepta purpura ad cocione rediit In militi a aut rite exercitu curfii 8lt;variis logi^^itinerib exercuit : Ipe fyeade ferebat amp;quot;nbsp;gebaten ^p ipa dieta.Quare poft bec eu làbores amp;nbsp;iuffa impatoris milites libenter aggrèdererit.IVIüli mariani vocabanf.Sedqdam buius appellations alia fuiHe can (am ferut.Cu enim Scipio eo tempeq numatia obfederat vellet nd fblu armaamp;e quos fed etia mulos amp;nbsp;currus militiba tradere vt omnia amp;nbsp;exercitata amp;nbsp;para ta ba berent Mariti dixiffe ferut pulcerrimu equum ac mulu äb eo nutritu qui bona va litudine ac manfuetudine roboreq? plurimu aliis pftaret fehabere. Hec fentientei peratore rriPtotienf^ didla referente: milites alique laudare voletes q affiduos lagt; bores ferret atep aggrederet mulu marianu illum vocitabat: Sed videt bonam for tunam magnope Mario afpiraffe.N^ Barbaris tag rèflexu alique impetu faciens tibus amp;nbsp;pus in Hiberia ructibus Mario temp? ad milites exercendos animofgad audatia cdfirmandos datu eft Quod aut maximu eft qlitate animi fui militibaofté idit:In principio guitas eius atg feueritas impuniedo neg errare neq; inobedietes lt;nbsp;effe milites afluefecit:amp; vnacu luftitia (alus apparuit. Animi vebemetia arg vo/ ; ci s alperitate 8lt; acritate vultus que paulatim Mari? effingebat milites nd fibi fed boftibus ad terrore fore aio induxerat.At magnopere militibo placuit equitas il, lius in judicando de qua illudexemplû legitur Cams Lucius eius ex fotore nepos cdflitutus in ordine principat? fub eo militabatq ad alia vir baud improbas vide batur;Hic pülcritudine captus adolefcetulu quedam nomine treboniû fubeome' rente adamabat cuius animu cummultoties tetauiffetneq? eo potiri poffet tadem nodlu miffo miniftro treboniu ad fe accerfuit. Adolefcensaccitus cu nd liceret nd parere iuffisfui ducisCaiumadiit qui int tentoriu ad eum dudlus illu violentiam affcrreconatemOrido gladio intfecit. Hec Mario abfente fadla fut cu rediiffet .ludicji dic trébonio dixit, Poflcp aiaduertit trebonius a multisfe accufari:nemine qut caulam fua agere ipfe audadler adurges reomne expofuit teflimoniag babuit ,qbus afferebat fe multoties lu(uvolutati obftitiftc8lt; cu magna dedicet nullomo ;do fui corporis copia pftitide Admiratione captus Marius luffit amp;nbsp;virtutis remu neratde corona patriam afferri.Ifc illa fufeepta Treboniu coronauit:ran$in tem' ,pore pulcerrimis exemplis indigete pulcru facinus peregiffet. Hoc Rome denuci atum pmultum animos ciuiu ad cdCecuendum tertiu confulatumcdmouit amp;lt;!um Barbaros verno tepore futuros expecdaret nolebant Romani p nullu alium impa,. toremgp Marium contillos dimicarc.At nd ita celeritvtopinio ferebat barbari Roma périetfed ite^ tempus cdfulatus Mario ceffit.Cu iam comicia cdfulariain flaret.•amp; eius collega did (uû obiiffet relinques in caftris Maniu acilliu ife Roma ,cdtendit'Multis bonis viris cdfulatu petetibusL. Saturninus q magnus in popu flo princeps erat: amp;nbsp;que Marius venerabat ^p mario ad cdfolatum elegcndo oratio nem babuit. Cu Marius fugiendo^: labozp gratia magiftratu recularet tanq? nd m ^digeret pditore patrie marium dixitg in tato re^ periculo impium renuet.Sed non latebat audietes Saturninu baud pfuafu ficda ad Mariu proloq. Veru cu po'' pulus Ro.perfpiceret ea tepora Marii fortitudine 8lt; fortuna egere illi qrtum cd fulatfi demadauit catulug Lucariuviru i honore apud optimates babitu amp;nbsp;multi tudini no muif u collega tdidit. Marius audies la boftes apjapinqre cdfeftim alpes ftraiecit:8 lt;munitis caftris apud rbodanu Huuiu ea^ reap q effent ad uidlu atgvfd militare neceflarie magna copia cdportariiuffit vt nu^ ptervtilitatis ratione rpt idigcntid rezp necefTariazp cogeret in acie defcedere itinera qbaedmeat? cdporta ^ent q an exercitui ad mare p longa eratopam dedit vt faafya at$expedita cOent

ocr page 487

toftia rbodora propter maris mipedimetam fufeipientia multa congeriem amp;nbsp;acer uos härene cum ingenti ceno:vt cum minori difficultate breuioricp nauigatione fru menta coportarentur idonea nauibus legendis reddidit.INam buc cum ociofoex, ercitu diuertes foflam lata pro fundamepqua naues labi pofTent effodit amp;nbsp;magna aquarum copiam ad ripam maris bac deduxit.(Dftia fode lenes qui^alcp aquaslu mare fu ndebant.fflec quidem ab illis adbuc denominationem retinet. Cimbri bi' partitis Farbaris per noricos (upra ad catulum vt itinera illa per vim occuparent proficifci ftatuerunt.Teutbones autem amp;nbsp;Ambrones ftatim fele expedientes tra iicientefy regione que in medio erat multitudine infiniti amp;nbsp;facie deformes: voce vero amp;nbsp;plaufu omnibus diffimiles apparuerat.(Eum planitiem omne greudaffent caftraq: pofuiffent Marium in dimicatione prouocabant Marius quide illis negier dismilites in ualle collegit:audentefcp acriter redarguit:8lt; irruereatq ^manus co ferere volentes patrie proditores appellauit.Nam inquit non pro uidoria aut triu pbo certandu ede fed vt tanta belli nebula tantoq? fulgure propulfato Italia ferua tent.Ad duces 8lt; ad cos qui in magiftratu erant priuatim bune fermoné babuit. Cum milites fupra vallu quodam in loco duxinet iuffitbodes intueri vt formam illorG tollerante amp;nbsp;voeem longe ferina amp;nbsp;a latinorum lingua abhorrente perferre affuefeerent atep apparatus inceffiif^ perdifceret.(Quo afpeaa ea que horrenda ui debantur domeftica effe in animo induxerut.Putabat eni nouitate irultaru rerum que non contingit falfum hominibus terrore afferre.Affuetudine autem eoru que natura horrenda funt timore abiicere. Horum itacp quotidian? afpedtus nedum ^ aliquid trepidationis auferret veruetiam ad Barbaroz p minas ac fuperba 8lt; intolle randa verba animos militum irritauittatep inilamauit :qui ad uallu currebant 8lt;i genti cum petulantia atep audatia irruebant.Quarevoces amp;nbsp;queftus militu cotra Marium in hec verba efferebant. Qua noftra ignauia Mariusnos a conferedis cu bofte manibo tan$ mulieres fub cuftodia lanitoris claufas prol^bet. Hia poft$nos qui libertate fruimur iniuria afficit iterrogemus an aji^ expectet qui pro Uberta te prelium aggrediantur.tyerum tan$operariis in foffis fodiendis ac mundanda ceno diuertendifep fluminibus noftra opera vtit. Ad hec vt apparet multis labori bus nos exercuit: 8lt;huiufmodi operibus fefe in confultu ciuibus oltentas calamita tem Carbonis at$ Scipionis quos hodes deuicerant perhorrescit Qui 8lt; gloria virtute a Mario longe fuperabant longer deteriores copias fecum duxerant. Sed dummodo in dimicatione defcenderetur pulcrins effet rem male agere ^ fedenda pati ate ora focioru agrosigni 8lt; ferro vaftari. Hec Marius cu audiret letabatur 8lt; tan$eorum fermone paruifaceret illos perfuadendo placabat mt reiponiu i e rensvidorie tempus locumcp meditabatur. Ha muliere quandamvaten^omine Inarta quam vaticinari aiebant in lexica ftantem honorifice circuduxit clt; lacri i' eia ea lubente celebrauit.Hanc antea fenatus c ^hec obferuare 8lt; futura predicere volebat libertatedonauit.Poft$ad mulieres egreffa eft 8lt; facem ligauit ac maxi' me eam qua Marius habebat affedens iuxta pedes gladiator ex contingenta utu tam victoriam predixit:remiffacp ad Mariu magni admiratione prebuit:^mul' ta in lexica retulit.Œdfacrificia adiret duplici purpura induta haitam vuftisatlt;B coronis ligata ferebat Hanc rem multis abagibus Marius copofuit fiue quod ferio rem diuina faceret:fiue g? fingere mulierem oftendit.Veru illud quoda^^d gipos accidit Alexandro Minidio referente inbiftoria admiratione dignu eft.Ham ^a homines fe fubfequentes qui collu ferreis monilibus ornatum habebit circa caftra ante dimicationem apparuerût.Œû milites illos circufpicerent abicrut deinde ite rumvibmilites falutabant amp;lt;difcedetes tan^ bona aliqua fortuna inftaret letaban Itur .Sed cu prodigia multa contigiffent alia quide vulgaria fuerit. At ex ameria

ocr page 488

amp; ex tuderto Italie urbibus renunciatu eft noda per cefai'nbaftas ardctes amp;nbsp;fcté ta in principio errantia vifa fuiffe:deinde adinuicem irruentia more bominum pu gnantiû acies impetufep faciebant.Tande vt vnam in partem impetu fecere amp;nbsp;ex altera acies inclinata eft omnia in terra cecidere.Per ea tempora aduenies Batba' baces magne matris facerdos nuciauit deam in templo ad fe locuta vjdoriam bel' 11 predixiffe $enatu (edente vt templum triupbans dee decerneret Batbabace ad populum veniente amp;nbsp;de bac re dicere volentem Aulus Pompeius.tr.populi pro' bibuit'illumqp fuperbe appellas petulanter ex ipfb pulpito expulit. Bloe maximam fidem orationi bominis preftititgdiflbluta concione Aulus domu baud redire po tuit;8lt;adeo vebemes febris eu occupauit vt omnibus appareret intra leptimu di em propter diuulgatu facinus diem {uum obituru Tbeutones Marii caftra occd, pare aggreffi cum in multa tela e uallo iada incidi{rent:amp;quofdam eo^ amiOflent ftatuerunt vlterius procedere:vti alpes intrepide trafeenderet.Ita^ intrudi ca ftra IRomanorum preteriere.Tunc profedo longitudine ordinis incedcntiuamp; te poris ingente bominuni vim effe apparuerunt. Fertur per fex totoS dies iuxta vat ium Marii tranfeuntes per rilum ronanos interrogate. £i quid in mandatiseoru nomine ad uxores dare vellent. Ipfbs eni confetim ad illas futuros ete. Pot^ bar bari vallum pertranfierut tumultuario bello illos Marius infecutus eft.lJam pro pe femper politis catris intrepide co tra eos irruebat:amp; loca difficilia vt tutus per noAaret vallo munibat. $ic progredientibus Barbaris amp;nbsp;ad aquas que fextiles nG cupanturvnde non multum vie ad alpes intererat peruemetibus Marius bic cum bofte manus conferere ftatuit amp;nbsp;locum caftris mumtiffimu aqua vero baud abun/ dantem occupauit. Volebat vt fertur bac re milites ad conferendascum bofte ma nus proniores reddere. Multis boe molere ferentib dicentibuf^ fiti laborare ofte dens Marius manu fluuium qumda qui iuxta Barbaro^ caftra defluebat inquit d tme potum (anguine emendum.lllicur igit non propere contra illos irruimus dum boc animo fumus in Marium clamabat. Marius voce fumiffa primuminqt caftra munitiora babem,9.Milites amp;nbsp;fi molefteid ferret tame Mario affen(ere.$ed tur ba miniorum aque defidcrio collecta ad fluuium venies partim bipenes partim fe' cures partim gladios amp;nbsp;pila vna cum Blidriis manus armauerat tan^ nifi ferro amp;nbsp;marte aquas rapere non poflent. Cum bis in principio pauci boftium prclium comi ferant. Na lauandi gracia multi Barbarorum ex fortibus viris ad balnea illic vici' na conceperant. Multos preterea letos feftofep dies agentes voluptate amp;' admira tione loco¥ captos Romani ceperunt:fed ad clamorem plurimi cocurrerunt.Ma' rio difficile erat milites feruos timentes coercere ibodes bellicofiores a quibus Ko mani cum Mallio 8lt;Scipione antea vicfti fiintambrones appellabant bi fol imultis tudine fupra triginta milia erant:qui facietate ventris graues faefti amp;nbsp;incotinetes ac fuperbi prouocati ad arma capienda cocurrebant. Sed neg temerariis neq? fu' riofis curfibus ferebantur:neep cum in articulo clamoregradiebant. Verum arma Ritbimo 8lt; confonatia quadam pullantes atqi vna omnes gradientes (ham propri am appella tionë fepe appellabant ambrones Gue vt fe metipfos conuocaret fiue vt boftibus aperta 8lt; nota appellatione terrore iniicerent.Ligures primi Italorum ad ipfbs venientes podqua conuenerunt illos clamantesaudiuere'ipG e contra patria appellatione vtebantur. IKIam fe ipfbs gentili appellatione vocabant Liguresdtac^ adinuicem 8 lt;nbsp;crebrius priuf$in dimicatione venirent fua vocem pariter conclama bant. Quare vtrmqi (bos imperatoribus appellantibo amp;nbsp;de uocis magnitudine adi uicem certantibus:clamor animos militum irritauit'atcp prouocauit.Sed caftra Ambronum a caftris Romanozp fluuius quidem interfluens diuidebat.Ita$ illi ad mifccnda prelia baud flumen tranatant , Liguribus vero pleno gradu ad primos

ocr page 489

repete irruentibus ia vidoria itimanib^Lofliu erat.Romani ligurib (ubCidia Fe' r^esdefup^ in barbaros impetu Facietesin fuga boftes vertut:amp;multi circa f!u uium detrufi adinuicecp fauciati flume cede amp;nbsp;cadaueribus opplcuerut Ëos qpro ceflerat no audetes fele couertere vfg? ad currus at$ caftra Fugietes Ro. indece, re.Hic mulieres gladiis amp;nbsp;Gcuriboobuia euntes horredec^ iclamates bellatibus fe imifcebat amp;nbsp;fugietes atq? infequetes vlcifcebant. In bosqde vt editores exclama bant i illos aut vt boftes irruebant.(Que cu inuicfto aio eOent vulnera cedefy in cor pore vCcpad morte tolerantes nudis manib o gladios atq; clipeos Rolt; eripiebat boe certame qd pret fluuium patrati eftifert fortuito potiufcp impatoris confilio co fedum fuide. Poft vbi ro.ambrones multa ftrage oppfferant amp;nbsp;Mari, receptui canere iuffit^ia facfta noamp; no bac tanta victoria potatione amp;nbsp;peanis carminibo cir ca tentoria amp;intcenandu Glibus atcp fomno qaliaru voluptatu boibusfuauiffi, museft node egere.Qumimo pfertim el node turbulente atep timenda putàuere Nam caftra nee foffa nee vallo repiuerat:^ mPte barbaro^ miriades inuide lupe rant.Ambronos q aufugerat nodu gemit, ingentes emittebat'q neep clamoribus neqiRemitibobumanis fimiles eratrf; frendentis bedie q in plagasincididet Stri dor ffèbilibus minis comixtus ex tata mftitudinequot; videbat amp;nbsp;vndiq: p mótes ac fpe luncas planiciefcpborrendu equor refonabat Qiafepter cu terrore ingëti Marius timore ro.pculG effent expedlaretcp nodurnu ac cetezp boftium ipetum pter eorii opinione res cecidit amp;nbsp;nec nodu nec posera die qc^ impct, barbari facientes aci' esin ordine redadas tenuere.Interea Mari, ad quafclam concauitates circuliuas que flip capita barbarozp iminebat amp;nbsp;ad ualles arbo^ denGtate vmbroCis Claudiu Marcellu i inGdiis coßderet cu tribus milibo militu ireiubet iperatg vt clM a ter' go pugnatibo fefe oftentet-Alios vero cibo amp;nbsp;fomno curatis corporibo poft^ dies illuxitquot; ante vallu in acie reduxit:amp;equites in planicie pmilit Theutones vifis bo' ftibus baud expedauere Ro. in planicie delcedere 8lt; ex equo preliu mifcere.Sed repete ac p iram fuptis armis in tumulu irruunt Mari, circuquaq; pmittedos da ces fortitudine atep conftantia vendicare hortat'Qui cu ^ppri, accederet pmo ia' cula torque deinde gladios ftrigere 8lt; fcuta fcutis pullare. Sed cu in locis afperis at$iniqs illi effent intpugnandu pulfaciones amp;nbsp;fcuto^ colliGoncs tonu atq? robor jppter Ioco2finiqtate couerGone at$ agitatione corpozp babere no poterat Hec pri' mo incipiente omnes fubfcqucbanË.lIJemo qdem male corpusexercebat amp;nbsp;omnes multa cu audatia preliabant Vtigit Ro.vidcrut defup in boftes impetu fieri paa lulu morati in planicie ceffere: 8lt; iam pmis in acie ftantibo fcutozp colliEo amp;nbsp;clamor nafeit in eos q poft terga irruebat. Na poft$ratio agende rei 8lt; tepora camp;uenerant plarcell, fac^o clamore fupra in tumulo curfu atep ipetu a tergo i boftes gprumpit vltimofyjpfternit atq; trucidat.Itaq copie boftiu duaboex partibo turbate paP. fim fundunt atq? fugant. Kla vtricppculG barbari no diu vimipetumq ferre potue runt. Veru dérelidóacie^ ordirie vertunt in fuga Quare capti viui atq trucida, ti ex barbaris vitra dece miriadas Tetoria 8lt; curr, ccteraty vfui militari oportuna neqd fubterciperet Mario tradeda fanxitu fuit. Putabat eni IRo.j-pter piculi md gnitudine bac tahiculeta largitione nibil i re ipa militari babe qà Mario digniug' effet Quidä non de rpolio2p largitione amp;nbsp;occifb2pnumero in uarias diftrabunt fen, te^ias.Ferût qdam maflilitasaceruis offiû auxifé vineas na terra inq cadauera diffufa iacebat adueniëtibusibribus ita pinguedine oppleta eft corruptoe cadauezp' qte^a ipam fubierat'Ut icredibilé fruduu copia coloni ex agris extulerit.Quod! Arcbiloe, dicens bac buiufmodi re agros pinguefactos effe affirmare videt.illud' a^te veritatis imagine babere arbitramur tepore belli luGtatosibres celo deflux iffe uue deum quodam purgante ac diluente terra puris 8lt;acelo fluctibus aquis

ocr page 490

ffiae quodcede hominum atcp putrefaclLoe .evaporatio bumida ac groffa exhahue rit que acre mutabile facile ex paruo principio multu codenfauerit. Poft dimica, tione Mari? arrooap atep fpolioapq demeris barbaris detraxerat deleclu babuit;amp; pulchriora atqi magnificetiora ad triuphum atq? fpcc^aculu fyarauit. Aliis rebus in pira qdam mgeti coHecftisre diuina fecit circumftateinarmis coronato exercitu ipte pcincflusvt mos erat amp;nbsp;purpura indat? cumface ardente fupfi{ret:8lt; vtrillp manibus ad celiiextuliflet illam in pira lubmiGt. Milites equis calcaribo adis8lt; celeri curfu Mariu petebant amp;nbsp;filentibo cuc1:is fumis viribus omnes accelerabant. Pofl^ propiusaccefferat eq defilietes dextra Mariidextre fue iungebat amp;quitu confulatu fe fbrtituzppdicantes de haere poft litteras ^o.mittebat. Magno gau dio militibo iraq?exult^tibj8lt;phufu percuffisarmis facietibuscorona laurea rur fus mariu coronantibo Man? exufta pira facrificia pegit;8lt; re diuinam tranfegit. Veru fortuna quedam velinuidia vél natura reap bumanaru nullam magnazpfelici tatum moleftic experte euenire finit- Que varia ac inftabiHs vita humana nue freu , dis rebusmueaduerfis pmifeet. Mario enim poft paucos dies de catulo ei? collequot; ga renunciatu eft.tanc p in lucido ac fereno aere orta nebula aliu timore atg tepe' ftatem iRo. 1minere.DJ^ catulus q cdtra cimbros copias duc^lauerat defperauerat illos ab alpiu tranfitu arcere pofle. (Quoni^ fi cotra multos exercit? diuided? effet formidabat ne rppter imbecillitateatcp tenuitatê copiaze fuperarei Qui cu ftatim iu Italiam ad fluuiu thifone deCcediffitibiq? cofediflet vtrinq? ea loca qbusaditus .effet vallo muniuit atq foffa obftruit'vt lisqeffent vitra flumen auxilia mittere poffetifi barbari propt meatus angufti^ in dppugnacula impetu inferre molirentur 'Uis tanta ierat defpicetia hoftm atep audatia^vt potius robor atq? animi elatione oftentaret qua id cdin ufu ac neceffitatem veniret efficeret.Ka nudi p niuesaltif fimas atq;glacies alpiu luga cofeenderant.Vt vero fuma rccntiu occupauerath' ta fcuta corporibo fnpponétesq lapfus veloces ingentefcp ha bebantppruptosatcp peipites locos in defcenfu ferebant. Poflg? prope flumc cadra pofuere vt per aqs tranaret opaminceptabat.'S^ tumulos q mxta aderant fcindcntesiaquam gigates xefas tbesatq : montiu pcipitia amp;nbsp;terre aggeres atq comparas fcha'as in fluuium edportabantq fluxu aquazpfranc êtes ponte quaflabat vaftis robcriboque ad fluui urn traxerat Multi ex militibo IRo. terrefaedi n^aioribo derelidis caftns feceffere Hic catul? Vt imperatore optimü decet q glorié fua in ciuiu pecdorib coHocauerit virtute animi fui oftétauit.N# FedeF fortitudine pfuaderc mifitib no potuitpro' fpexitq?,magno terrore cadra rroueriHubers aqlam hac figna attolliadpmos cur fu cdtendit;8lt; pmus exercitu duxit- Volebatrni Gbi amp;nbsp;no patrie turpitudine ad Egnariivideriq? Fo.non fuga capere merG fecedente duce confeq Barbari traiedo athifone ppugnaculu ro.occupauere 8lt; romanos ibi exidetes viros fortes ac p pa tria digna picula ag^redos admirâtes feruaue atq; cG fide amp;nbsp;fingrapho barbari' co vbi creus thaurus inerat dimifere bunc raptu poft dimicatione tanqudinfignia Victorie in domu catuli delatu fuiffe Edunt-Regione nullis prefidiis munitam late ac padim barbari populabant. Interea p litteras accitus Mari? Ro pfedus arbi.' trantiba eundasipm adluzp ede triuphumdecernete fenatu haud triupbarc voluit fiae q, milites aut focios vidorie eagloria priuare noUetÆue vt ad pfentia multitii dine audaciore faceret vt deposta gloria pma^ reru bene gedaze propt imminetes cafus reip.fecudis reto béhe gedis clariore triuphum reddere Pod$dixerint atep Fgt;ro tepore oratione habuit adeatu'u pfedus illficp exbortatidibo rrultis proiecy tus milites ei? ex galba accerfiuit. Deinde rhodanu Eiedusbarbarosabitaba arce dpuiribus nitebat.Ex boftibusq erat ea fentecia vt dicaret expedandos ede then fones amp;nbsp;q admirabant g? moram tberent prclm differebant fme ^ certe ignoraret

ocr page 491

ülófamphiciem fine ty Fingert. Na tenu tiantes gai pena ab iibs afficiebant.Ïtaqi legati ad Mariû ex cimbris miffia Mario poftalabant vt regione atcp fufficientcs ad babitandu vrbes ipis ac fratnbj traderet. Cu mari^irerrogaret q effent quos fratres appellabit dicétibo illis ce tbeutones ceteriqde rifa tenebant Mari? vero fallbus vtenS inqt de fratribo cedat ex animis cura ni illi regione apud nos bäbent femperçp habituri fut.Legati ironiimtelligetes Mariu tan^ iniuria illosafficieu tem comitiis amp;requcbant Cibris qdemmqt Mari? e ueftigio regionë ipartiremur Theutonis aut du aderunt veru ad fut.Sed baud jp dignitate veftraeffet infalu' tatis fratribj difeedcre.His diAisiuffit theutono^ reges uitlos adducimam illos fugiëtes Siccianifalpibus excepant.Pofl:$ hec cimbris renuciata fut repete ma' rium tacite caftra cuftodiente pctut.FcrË mariu in ea pugna pmo nouos ritus de iaculis vfurpaffe: ni bafta ipa lignea q Ferru ingredit antea duos fidos ferreos acci piebat.tfievero mari^altez p vterat admifit.alte^ tolles ligneu clauu ad vulnera iprimida aptiore #gt; illo ipofiut: machinar?iaculu latlu (cato boftili haud redû he ru¥ f; Frado ligneo clauo tortu fieri circa ferrû 8lt; haftip obliqtatcm cufpidis tra benda Forc. Biorix cibrorum rex cu paucis exercitu pequitas Marium tepus at$ locu contëplantë vt circa regionë cum hoftiboin dimicationë veniret ad coferedas manus vocauit mari? cum diceretnun^ ro. de more fuiffe ^p pfio adeundo cofilia, tiishoftibovtigtum hoc tamë cibris effecit vt tercio die ab illa regioe ac planicie apud Vercellas ad dimicandû defenderet.Ni ß locus ro.ad eqtandum cimbrorü veto mPtitudini ad regrediëdum idone? erat Setuites igit ididum pugne diem romani in acie copias ftruxê. Habebat catul? fub eius ordine xx. milia amp;nbsp;trecetos milites.Mari? vero duo amp;nbsp;trigita milia Strada acie catul?i medio fe locauit vt oilla qin eo plio aderat litteris midauit Ferut Marium fpë omnëi cornibo pofuif fe ut folus vidoria potiret amp;nbsp;catulus excluderet ne boftibo finumpmiferet eo^: q in medio locati erat;qbodes fufeipiebant vt magnis tfrontibo cofueuerantbc copi as ftruxiffe. Ceteri q hic hidorii fcripfere catulum hac malignitate acri t marium aceufantë defendunt Cimbrozp autë pedeftris armatura pant diurfa parti ex ^ppii gnaculis filentio pcidebat parti in Fro te locata erat. (Quolibet eni latPpdadia xxx porrigebaë.Hqtes q numero qninep amp;' decë milia erat Fulgentibo armis i equis inf derat. Na galeas ornatas horredis hiitium animaliû formis ferebatep pënate ate^ elate in fumum galee maiores videbanë ecia toracibo 8lt; ferreis fcuti^ albis jpte, ^1mEto fpledore Fulgebant Quilibet aute bicufpide telo manibo armauerat Cum 1 hoftes irruent magnis guibuf$ macheris manycoferebant.Tunc conEro.no ecg fpedU(pdiebant:(jad dextra inclinâtes feep fubducëtes pauTati in media irruebit acies autë peditumatep cqtum ad finidri ftrude fuerit.$ed jpfedo ro ,duces bar barozp dolos fenciëtes arcè milites no potuê.Cum eni inclamatu effet ab uno mili turn hoftes fugiût ab oibus ceptumeft ho ftes inlcq .ad hec barbaro^ pedites mo, re vaftifludantifcp pelagi fefe habuè.Mari? ad celum man? attolles (olemniavo' uit facrificia.Catul? 4 fublatis ad deum manib die illum fortune celebratu^fe F quit.Hert marium re diuinam agente ifpedis boftiis magna voce clamaffe mea ui ^çia eft.'Poft^ad plium ineundi itum eft rë admiratoe dignam Mario cotigif fe litterazp monumëtis ëdidit.Puluere ent in nubë elato densus qui cofenta' neum videëobducdif^ caftris cu ille vt pus aggreffus Fuerat exercitu ad ifequen' dos barbaros (pargetconGbû de boftibj eum fefellit amp;nbsp;cqm acies in cipos eduxiP let multu fti teporis proExit. Catul? aute fortefortuna barbaros fregit atq fup' auit. Na cu eo ^ militibo eius int quos Silia erat prelerti eft confecta pugna Fort calore ac fole co tra oculos cimbrozp radios fpargente ro. bellitibusopë pftitide illi enim ad pferenda frigora duri cp vmbrofis i locis atq frigidis vt aiut nutriti erat ad loca calida puenerat q fudore magno cu hanelitu e corporibo dimittetes fcutos

ocr page 492

ahteora opponebat.Pretea pofteftiuu fblfliciu vtf rut ro.triduo aK.Cl.nfic ati gufti tue fextibs dimicatu eft.Puluis etia ro.aun vireffy auxit:qd multitudo dm, brozp int Ce cofpicere nó mftu poterat.Qui curfu omnes iro.ruetes baud ipo afpe élu exterriti in maniba boftiu veniebant'Sedita defefla corpora cibri babebat ita £ra;!li rpptcr eftu ga curredo pugnatu fuerat :vt neep fudantë aliquc ro,ne$ barie lantë cofpicerent. Sic ferunt catbone milites laudantem (cripßfTe. Itaq; maior atqi bcllicofior pars boftiu cefa eft BJa oppugnatores ne acies dinbluerent ac milites fuo foco difcederet logis catbenis ad luice p baltbeos coiugati atg concxi dimicabit At cû fugeret ad uaHu miferabilibo calamitatibo occurrerut.DJam mulieres q ad currus nigro admidlu adiabat fugiëtes neci tdebant.Queda eni viros queda fra, tres queda paretes amp;nbsp;filios infantes manibo fuffocates lub curribo deiiciebat:feip (as autgladio lugulabat.Pama eftvnëe fiimitate (ppugnaculi {ufpefam ligatisla' queo pediba vtring pepediffe :boim uero arbozp penuria quofdëcornibo qfdë cru, ribus bou fune colla illigauideideinde ftimulo que manu ferebatadds bouibo tra' dos expirafre:EtG boe modo barbari nece fibi pararët capti tame ex eis vitra fex Miriadas cell au t bis totidë Pecunias vero marii milites diripue.Spolia aut amp;nbsp;tu be amp;nbsp;Ggna icaflra catuli delata ferunt Hcc apud fecatul? voluit:vt appareretcG vidlorie audlore extitiffe .Cu int milites Marii amp;nbsp;catuli de uidoria cotentio orire tur In bec padla ventu eft vtlegati parmeGum q tame aderat de bac re iudiciii fer ret .NHi dudli p cadauera boftiu a militiba cofpexerut iaculis militu catuli barbaro rum corpora ee pforata.Dinofcebant exifcriptis litterisq nome catuli in telis de fignabat.Verë fama 8lt; gloria bui? rei tota in Mario jppt pmam vidlorië amp;nbsp;nome imperii tribuebat. Po.ro.terciu Rome conditore mariu appellabat:g no a minori difcrimine tue rom^ (eruauiflet ^ cu exadl? gallozp furor.Itag leti omnes ro.cum filiis at(pvxoribo Mario 8lt; diis domi libabat. Quibo dignu putantibus Mariu am bos triupbos folu agere no tn boc mari? effice voluit. Na ut in buiuCmodi fecKdis rebo mafuetu fe pberet cu catulo triupbare aio inftituit. Formidabat pretea mili' tes q in ea dimicatione couenerantig fi catul? bonore excluderet ne ipe $ triupho priuaret. Quinqes itacp Mari? coIuTatu fund:? eft. Sextû vero vt nemo ali? inde auide exoptauit fufcepitq; obfcqis populi beniuolentia captatur? amp;nbsp;cum ad graci am mftitudinis fe inclinaret:uolcns bumilë ac populare uideri ad qd minime nat? erat no modo prêt mole atg comune dignitate magiftrat? veru pret ingeniü atep ai natura agebat. Vtferutin rep, 8lt;i tumultu populari gPe cupiditatis cauG timi dus erat:8lt; forte inuidfug aim que in bello gerebat in cotionibo propt cotingetes laudes atq? vitupationes deponebat. Fert mille bomines camertes q egregie i plio pugnauerat ciuitate donaffe Quibufda ent accufantibo cp pter lege egiffet iqt,ro pter Arepitu armpzp nd audiuifre.Vezp poti? uideë tenefadu effe amp;nbsp;clamore co tio nis expauiffe In re militari ^ppter vfu atg reru pericia auctoritate ac potentia ba, buit.In rep.cu pmores vrbis necaret voies poti? maxfm vi^ ede ^optimu ad gra ciam beniuolentiac» mftitudinis refugié babuit.Omnibp igit optimatib fcfe op' ponës pfercig Metelfu (ibimuifu formidas q eo ingenio erat ut (ppter uirtute con tra ftudiofbs mPtitudinis certaret vt uird urbe eiceret iGdias tendebat.Quod vt cdficeret glaucu amp;nbsp;Saturnini boies audaciffimos q mPtitudinis inopis atgfedici ofe beniuolentiam conflaverant familiares Gbi faciens per ipfos legem protulit 8Ç mun? rei militaris tr^fgreffus concionibo fefe admifcuit amp;nbsp;pfeditdem metellu op pugnauit f; ut a rutilio fcriptu eft ueritatë atg jpbitatëmetell? aliis t reb adama uit puati aut mario ifenfus erat mari? ut fextu ofularu fortircë J) tribo argents fc res atg fuHragia emësa magiftratu metellu excluGt Valeriu aut flacca miniftru poti? $ collega 1 cdfulatu fufeepit Nemmi eo^ g an m^rid cofulatu adieratpterg;

ocr page 493

Vaferi: corüinö tote èonfiiTafiis poputus Ro.con tulit qui nulla in revn^ iW repug, hamt.IVerunt autem a primoiHius mägiftratu ad vltimum qumq; amp;nbsp;quadraginta annos interfuide.Manus vero poft primum confulatum vnius fortueimpetu qut $ confufatus confecit 8lt;in poftremo multa pro Saturnino minus equa faciens qui ce'onium tribunatum petentem necauerat pmultam fibiinuidiam comparauit Sa turninus. IDeinde tribunus legem de regioe promulgauit 8lt; (enatum ad illam con' firmandam accerGuit cocgitcp. Lex quidem eratvt nemini niß que decerneret po' pulus in regioe ede liceret Marius partim banc legem in fenatu accusare fingens iuGurandu (e aditurum ne infipientie nomen fubiret recufabat. DJam niO lex necet btatem baberet fenatum lurciurado vi adigere impium fore dicebat.Sed perfixa, fiones Marii necp accepte neq? audite. EHec 8lt;G aliter fentiret ita difleruit. Verum cu Metello fraudes ineuitabiles ftruxiffetrputans quidem ambire ac fraude ftrue re partem ere 8lt; virtutis amp;nbsp;eloquentie omnium rezp de quibus in paaionem cum fenatu venerat fidem labefadauit.Sciens Metellum virû fortem ede amp;nbsp;veritate magnam principiu virtutis pro fentetia Pindari tuetem voluit illum anticipante nepationi aduerfus fenatum iufiurandum non recipientem fexorabilem inimicum populo reddere. Hlec res^p fentcntia fua profecto contigit- Metello dicente nullo modo iuGurandu (e prebiturum tunc fenatus dimiffus eft. Poft vero paucos dies Saturnino cduocante fenatum incontioem cogente$illum ad luGurandu Marius oratioem habiturus Olentibuscundtis atq? de illius fentetia follicitis longe frufta' tus eos eft qui fuerant ex eius priore contione letati aitq? non tam latum (e collum babere vt rei tante aduerfrtur iuraturu$ (e obtulit legiq? obsecuturum Gquidem ea effet lex Huc colore taq; roboris tegmeappofuit Populus ^ppter boc tufurandu letus plaufus egit atq? fauore pftitit. (Dptimates ex eo g, Marius fidem labefacta tat nec in fentetia deterat graui merore atq; odio a fficiebant Itaq? oes populu ptt mefcetes pter Metellu ftati lufiurandu pftiterut. Metellus 8lt;G oraret fuppliciter amici vt iuraret: nec feipfu ineuitabilibo malis opponeret q Saturnin? pati nd lurd tes cogeret no tan e fentetia fua atcp colantia dimoueri potuit nec ad iuGuradam accedit fed i rpf olito métis pmanes paratus oia poti? molefta ferre ^i aliqua tur' pitudinem labi ex contione difceffit dicens iis q vna cum eo gradiebantur ^ fedu ede fcelera ppetrare :l?onefta vero agere fine periculo omnibus pertinere. Cum dif crimineante priuatim officium boni viri effe.Deinde Saturninus decretum tulit: confutes per precdes publicare vt Metello aqua ignifq?ac tecflo interdiceretur:8C quod turpiffimum fuit licere omnibo Metellu necare .(Dptimis viris ad Metellu. concurrentibus non prrißt Metellus eius cauta (editionem exoriri. Veru optima radone vfusvrbe decedens inquitvY egoin patriam reuocatus fuero meliori ftan te re p.cum populum fadi penitebit vF eodem modo rebus (e babentibus abede (a nius ducendum eft.Sed Metellus omnium beniuolentiam atg bonorem i difceffit babuit:amp;qua in Rhodo cum philofbphantibus confiietudinem habuit. Hec in pbi lofophozp hiftoria fed meliusin rebus abeo geftis narrantur. Marius vero Satur, ninum qui johoc obfequio omnia pode audiebat fuftinere coactus malu ingenseffe flnrusclam illo euaft amp;nbsp;armis amp;nbsp;cede hominum ad tirannidemamp;ad rei p.fubuer fionem confpirauit.(Dptimatesenim reuerentia multitudinemaute beneficio affi, ciens facinus tandem illiberale at(^dolofum peregit. )\Iam cum ad ipfhm fub no, Aem primores venident vocaflentqiad Saturninum clam aliis portis (ufceptus e Deinde adhibita caufa apud vtrofp fe ventris fluxu exagitari nue illoru nue illius domum petes animum ad arma capieda exacerbauit at$ irritauit. Ita$ fenatorio ac militari ordine congregato arma in forum ferri iufrit:amp; illosin Capitolio fiti fa tigatosipoteftatem ^am coegit. DJam aquarum dueftus ac riuulos vt feindarent

ocr page 494

ëÈfecprat.îlfi de fatate desperati Marivfoamp;iîfiosaduocauérutrf le fiJei ffaamp;dè^ runt. Poft^ multa calliditate faluti iloz/. fauere Gmulauit amp;nbsp;nullo au^ilio fuit ilbiri forum (pfedi trucidantur. B^ac re amp;nbsp;optimatibus 8lt; populo inuifuS cG comitia q, Aoris inflarent:Marius glorie cupidus baud magiftgt;atu petiit fed ptimefeeng né tepulfam haberet re fubornabat atqi fugabat dicens ne multo^ odium fubirer feq fturam non periturum:8lt; vitam atcp mores ipfo;^ acerbo fermone carpebat .Cuni fatum efïet decretum de Metello ab exilio reuocando. Poft^omniconGfio amp;nbsp;cura inaniter repugnauit tande abeundi conGlium cepit.Cum populos alacriter lege fan' ciret Mari? ne Metellùi vrbe videret adducta i mediu caufa çp ad peragéda ma, tri deozp vota profedlurus erat quamq? aliam mente peregrinationis haberet qua populum latere volebatun Œapadociam atq; Galliam traiecit.Qui bello affuet? amp;nbsp;toga amp;nbsp;in pace minus idoneus bello auté magnificatus cum pfpiceret ocio 8lt; quie' tc paulatim eiuS potentiam deGdiofam amp;nbsp;ignauam faciam efTe'primordia ac femi' na nouazp rerum fcrutabatur. Sperabat enim regibirritatisamp; Mitbridatè tcgi belli gloria cupido excitato ftatim cotra ipltm ducem fe Futuzp amp;nbsp;vrbe-n noms t'i' umphis domumquoq; fpoliis ponticis atcp retiis ga^is opp'etuzp. (Quapropter Mi thridatem ^pfequentem cultu amp;nbsp;honore Marium cui nondu animi Ferocitas ceci' derat cum dixiffet o rex vel te IRomanis minorem efle oportet vF Glentio ipfozp luf fus patere;vnde exterritusMitridatus efl hadenus nome tunc vero IRomanoii audaciam mtelligens IRcuerfus ^omam Marius jipe forum edes exedificauit Cué vt ipfe ferebat nolens fui ftudiofos atcp cultores ILogu iter eu comitari ac moleftU affici:Gue ggt;putaret hanc occafione fibi dari vt a pluribus etia aliis limina eius fré quentaretur. fed hec figmenta erant. Cum enim fermonum dexteritate amp;nbsp;facuri' dia atcp familiaritate aliozpin rebus ciuilibus non vteret tancp inflrumentum mili' tare 7pace contemptui habebat fed abaliis minus odio habebat $illa vero çp exin imicitiis nobilitatis exaltatum Marium videret pmultum crociebatur g pricipia contcntidis amp;nbsp;inimicitiaz/:contra illum ex re p.emanafle volebat^ Aiam póft$ BoC chus numida Romanozp in focietate afcriptus vidorias triumphales in Capitolio ë rexit 8 lt;apud has aureum lugurtham in Sille manibus conflituit: Marius in iram atcp contentione haere addudusiçp Silla tan^ medius aclegatusad négocia confl cienda ad Bocchum fuerat parauit Aatiias ac triumphos diffipare. Silfe contra i' imicitias exercebat.Hlinc maiorem in modum cocitatam feditione q? vn^ p lupe' riora tempora bellum fociez^: Ratim aduerfus vrbem exortum cotinuitatcp tepref Gt. Nam pmulti homines atcp bellicoGffime italie gentes q contra Romanos bellfi confeiuerant paululum abfuit quinimperium deturbarent. Kam non modo armis amp;nbsp;corporibus multum valebant:veruetiam p audentes ac fortes in rèfiftédo amp;nbsp;ad mirabilesimperatores bellum gerebat. In hoc bello calamitatiboamp; fortuna varia quantum gPe amp;nbsp;opum Silla coparauit tantum MariusammiGt.Nam ignaUia ate^ inertia Marius ad vidorias cofequendas ac omniboin rebus tardus accedebat :0, ne qgt; fenedus calorem extinxiffet cum iam fupra quintum amp;nbsp;fexagefimumannum etate ageret:fue cp vt ipfe ferebat ex neruis laborans amp;nbsp;officio corpis in rebus age dis mi iusvti vales militia preter viriu eius dignitatem rubore fubuffent tamf eo tempore magna in dimicatioe vic^lor euades fex milia ex hoflibo trucidauit:amp; n^/ g in ea dimicatioe nifi fuperior fuit.q cum foffa ftipatus fuiffet amp;nbsp;ludibrio habit, (Puocatufep nun$recfto cofilio fe dimouit nun$hoftes aliq irritatioe ad temerarii bellum (pmouere eum potuerunt. Fertur qdem Popilio filone qui magnum nome magnaf^ vires inter hoftes habebat dicente aduerfus Marium. $i magnus esim' perator O'Mari.Defcende ad coferenda prelia refpondifle Marium, tu quoqo. Pipilie fi eximius es imperator cohibe me inuitum cotra tead dimicandu. IRurfus

ocr page 495

èüm hortes opportunitate irruedi Mario iniiceret timetibo romanis^poAq: vtr7q^ ceffatum eft conuocatis ad contione niihtibus mqt animi dubius fum comihtoncS Vt^ boftes effemminatiores an vos appelle; neq: ilh terga noftra neep vos i1lo2/:ba, benas videre potuiftis. Tardé tan$ minus idoneus ad rem militare ^pter corpo bs imbecillitate magiftratu depofuit.Ëgt;oft$ bella lam fedata erat in italia amp;nbsp;mul tl Mitridati cu bellum p faaiofos homines iRome ite2pexcitauerat:preter omniu expeamp;tioem Sulpitius tribunus populi homo temerarius Marium (pconfule com tra Mitridaté declarauit. Populus in duas partes diuifus parti Marium partira Siliam ad principatu vocitabat;volebatg Marium ad balnea ad Baias curadi cor, poris gratia g? fereaute8lt; fluxibus vtipfe ferebat cofecŒus atçp feffiis erat .pbei fci.Nam ibi apud Mi'enu magnificas edesaduicflu atep effemminatiores Reffet 4) dignitate viri q tot bella atep imperia geŒnet Marius babebatifertur fepté mi tiadibusfemiffium bas Corneliu emifT?. Paulo poft a L.Lucullo quïcp 8lt; ducetis Miriadibus traditas fuiffe ita repente {bmptuoGtas cucurrit amp;nbsp;tantû fumptù ad mollitie tempora tMbreui mometo fuiffe {ufceperint.Itacp Marius pmultum gPe tupidus luuenilitcr feneeftuteatq? corporis imbecillitate agens quotidie in campu dercendebat:8lt; corpus cu adolefcétibus exercés agilem ad arma fei éda idoneum ad equitädum fele efficere nitebatur'quam^ fenilis moles non leué fed graue r^d' deret.Quidam capti voluntate barum re^ cue agebat Marius ad eius ambitioera atep certamen infpiciendu (pficifcebantur.Bonos vero bec intuetes eius an bitiois atqi mfaciabilis cupiditatis miserebat.Qui cum ex paupertate diuicias ex bumili täte altitudine confecutus fuffet termina felicitatis no pfpiciebatmecp in locio re bus pfentibus fruebatur $ed ita agebat tang? omnium indigenscu archelao 8lt; neo ptolomeo mitbridatis Tarrapis dimicaturus effet amp;in (Eapadociam ac euxinum pontum vt triumphis amp;nbsp;gfa fcnec^utem ext ollcret traieduius foret. Plane bi fer mones omnino Marium delirante oftenderunt. Aiebat enim eo pfente velle filiura ad tem militare exercere. EHe res vlcera ac latentem diu vrbis in'àniam refcinde/ runt.Nam Marius aptiffimum inftrumentum Sulpicii temeritate ad comunem p nicierr inuenit;q inter alia cum admirareËatg imitaretur Saturninum g timidita tem ac tarditatem eius accubabat,Ipfe vero baud ta relus Sexcentis equeAribus vi' ns tanqua fatellitibus quos pßdia contra Cenatum effe dicebat ftipatus incèdebat. Cum cocionem vocaffet egreffus armatus cotra confutes ruit:quo^ alterius ex fo, ro fugientis captum filium lugulauit Siliam autem fugiente amp;nbsp;edes.Marii ingref fum q infequebantur currentes pteriere.Sed fertur eum per alias portasa Mario tutum emiffum ad exercitum cotendifle.at a Silia in fuis comentariis baud ferip, tum cd apud Marium cofugiffe. Verum cum abeundi coffium capere meditaret qd circundatus nudis gladiis a Sulpicio inuitus fuffragium reddere cogeretur 8lt; vellet ad Marium confugere quando in campum pgeret vt illi arbitrabant rem amp;nbsp;voluntate Sulpicii abfoluifle* Mis adlis Sulpicius vic!?or Mario pturam demanda uit fuffragiis.Cum Mariuslam cotra boftes figna efferre vellet duos tribunos mi Iitum a SiUa exercitum accepturos legauit Silia cui erant tria milia eqtum 8lt; qui gmilia peditum cxbortatis militibus amp;nbsp;tribunis militumtrucidatif$ legatis Ma rii obuiam venientiba Romam verfus copias ducl:auit:Mariusquocp ex amicis Sil le multos necauit:ex feruis vt (ocios fibi illosadiungeret libertate donatis tres du taxat fupfuere. Marius poft($paululum Sille irruenti obftitit e veftigio vi lupa' tus fugam corripuit. Qui cum eo erantvt pmumvrbe expulfuseft Mucius fparG paffim nocftu ipfe ad qddam eius fuburbanum Solonium ceffit Filium vero ad logt; ca Mutii foceri fui q non multum diftabant neceflaria fumpturum legauit. Ipfe Wem hoftiam ingreffus amico quodam fibi nauem apparente non expedlato filio

ocr page 496

led arfufrpto Œraniô eius puigno nauem cofeendit.Adofefcens poft^adloca Md cii puenit:parauitcpea q ferenda Ebi erant'cû altero die abituruseßet: no omnio inimicis pfcicntibus équités quid^ ex boftibus cdiedlura quada duefti ad loca Mn eii lt;pperant.Efloscu ilfe cui agrorum cura erat (pfpexiffet: Marium in curru fabaS portate celauit amp;nbsp;iungis currui bcuibus atep equitibusobuia profedlusin vrbem currum aduexit. Sic Marius domu vxoris delatus fumptis q volebat noau ad ma re puenit 8 lt;nauem mgreffus Xibiam traiecit.Marius vero fenior poft$ fecundo vento iuxta ttalia delatus eft geminu quendam ex potentib) terracinie eius inimi' cum ptimefcens nautas monuit vt a terracine livoribus Idgius nauigarêtJUi pro uoluntate Marii agere volebant fed cum iam ingens temperas mari incubere ce' piffet neep fcapbam vndatioibus agitatam fuftinendl efle videret vix ad mare Cit ceum cofcendere potuerunt.Tumefacto mari relidaq? refrumetaria egreßus Ma rius nullo Ggno ac duce errabat amp;nbsp;vt co tingebat magrai re2/:dubeitate tan^ acer bü aliquid inflaret affidua fugam agebat 8lt; fpem omne in viis icognitis coiecerat Poftq; Mari? fociic^ p agrum boftilé gradiebatur amp;nbsp;mare aduer{um babebat ter, rore pculfo Mario ne cui$ occurreret amp;nbsp;ne omnino occurfu bominû prioarentdpp ter rerum necefTariazpindigetiarn tandë qbufdam paftoriba obuiauere. Hi illis ro gantibus cp copia dädi deerat nibil pbuere: Cum marium nouiffet mouere q breui ore itinere poffent viam corriperet na paulo ante ibi eqtes Mariu queretes diCcu^ retefp cofpexiffe ferebat. Cu omnium rc2 p penuria laboraret amp;nbsp;pfertim fame (ocii tollerare nollet a via diuertes in jifundû nemus fefe eripuit ingentiqp cu mofeftia ibi pnodauit poftridie fatigatus fame priul^occuberet omnia experiri animo i fti tuens ad littoridifcenit bortabafa focioS multis pcibus ne in vltima fpe ad quam frruari fe antiquo^ augurum fentetia credebat dcfereret.Nam cd valde adolefces efïet8 lt;nbsp;in agrisver^areë nidum aquile fepte pullos habente in veAèdetulerat. Pa rentes boc magna cu ad miratide intuentes Augures confuluerut.Hli refponderut: Marium clariffimu virum futuzp maximu pricipatum atq; imperiu fepties lalttm babituzp. Hec plane Mario guide fie accidite ferunt. (Quidam vero aiunt iflos tu^ 8lt; alla ifuga Mariumaudientes atcpfide facietesre valde fabulofam defcripGfle aquila eni geminos tantdmodo pullos parit 8lt;Mufeu de aquila feribente dicente cp tres pullos parere duos aut fubtrabere vnu Vero alere mentitu afferunt Marius in fuga atep extrema rezp difficu'tate multocies inquit ratu fibi efle lep^imu confit larum fe confecu2 ;Cum lam p viginti ftadia a Minturno Italie oppido ab?flent tur mam equitu m eos irruente 8lt; duas naues onerarias errâtes j,(pexere Omnes igit æ viribus pedd amp;nbsp;corporis curretes ad rrare fefe cdiecere (Qui iuxta Craniu erant altera nauid m infülam Enariam appellata que in conlpecftu erat traiecerut.Ip fum vero Marid grauem difficilë$ portatu duo fetui vix amp;nbsp;difficulter p mare ferentes in altera naue impofuerut Cu lam eqtes inflaretiuberetep nautis naue ad litto, appellere vel eieélo Mario quO vellent nauigare MariuS cum fupplex multis lacri mis atq: precibus ad pedes nautarum fe proiccifïet.principes nauis but attp illuc agitato conGlio equitibus refponderunt fe Marium lù mare hon immèrfuros.lUl ^p pter iram rurfus m aliam verti fententia tërre própinquauerut amp;nbsp;iuxta oftia Lirii fluminis effufionem paludofam fufcipientis aneboras proiicientes ipfum adhortati funt nauem curandi atq; ci bandi corporis gratia egredi expeeftareep auras amp;nbsp;fecun da flamina per mare leniter infpiratura:cum iam hora imminerct'qua pelagus fé, tirc confueuiffet; Mario his vebris perfuafo amp;nbsp;ad terram in quodam cefpite a nau' tis expofito longe aliter quam in animum fibi induxerat accidit.Illi e ueftigiona/ uem repetentes tetradiis ancboris Fugam capeffunt. Non enim laude dignum du' cebant Marium boflibus fuis traderene$ finc eorum diferimine diu feruare polle

ocr page 497

Îta0 cnmdefertG Te ab omnibus videret Marias in fittore dia elinguisiacuit T^ dem colfedis viribus fgratu atep iniquum iter igrefTus poftqi Affundam filuam amp;nbsp;foffasaquarK ceno oppletas euafit:ad Tugurium fenis cuifdâ lacunas purgantis p uenit.B^unc poft^ ad pedes eius {bpplex ^peubuit orabat vt fue Glutis audior exi' fteret Q.G prefentem aduerßmep fortuné euaderet magna ab eo officii pmia con fecutu¥fe expedaret. Senex Gue g antea Marium nouirfetißue çp ipfe afpedlu vÈ plantem virum admiraretur^ingt Tugurii copiam fibi fadlurum:8lt;ß eo erraret vtboftes fugere cd alio in loco obscuriore amp;nbsp;minus cognito celatu^.€um Mari' lis rogaret ita agendu effe^duclusa fenein quanda paludem in loco concauo iux, ta iluuium introiuit amp;nbsp;fenex eu calamis ate^ aliis leuibus virgultis texit:qbus gra uari non poflet. Paulo poft Marius ftrepitu atep tumultum a tugurio audire exce pit. Nam cG ex terracinia a gemino multi q Marium infequeretur legati fuiffent puid^ forte fortuna bmeatep illinc incurfantes fene clamoribus ptenebantiq? Eo' ftes Romanozp ßifcepifTet atqi occultaret Narius exiliens cu fe enudaHet in palu, Arem atepeenofam aquS venies delitefcebat Hic ab boftibus inuetum nondum dX tenooppletum eripientes ad Minturnefes rapuere: 8lt; prmcipibovrbis tradidere nam p omnem vrbem edidiu ierat vt publice Marium infequerent 8lt; captum neca rent.Tame de nece conGlia prius agitare principes voluere 8lt; Mariu incuftodia Fannie quam illius inimicicia arbitrabantur.'quodam in eo delato iudicio tradide runt. Hec Fannia virum cinniu habuerat.Cum turbe inter eos orirent dotem am pliffimam Fannia repofcebat.Tuc Marius fextu agens confutatu iudex in bac re preerat Poft$ copertum eft fannia peccaffe cu videret Marius vizp banc talé fufce ptu^cffe.'ac diu cu ea viauzç vtrif^grauiter fe ferentibo virum dotem reftituet niulieré propter adulterii crimen damnata quatuor ereos fbluere iuffit. Fannia qn tymuliebri affeclu moneret tamen cum longe obliuioni iniuria tradidiffet vt Ma' rium ^pfpexit atcp fuCcepit. confutando diligenter eum curamt Marius quo$illa laudibus (pfequens bono animo effe ingt.profpexifle enim fibi optimu lignum adeC fe boc buiufmodi fuit poftqi Marius in domu Fannie addudius eft parentibus por, tis Afinus curfu a cpinquo fonte delatus intra edes irruit 8lt;intuens Marium au' dentem primo e cofpeAu ftetit' IDeinde voce ingenti emifla coram Mario leticia geftiuit atep exultauit. Quare Marius pterita animo coiedlans inquit magis Ma, r lt;nbsp;qua terra a numine Glutis ligna fibi portédi:cû Afinus aridiï cibiï n?gligeret 8lt; ab eo ad aquam diuerteret.Hec cu ad Fanniam renuntiarent ad ipfum concedens iuffitboftium claudi.poAiÿ a principibus amp;nbsp;a fenatu Mmturnefium de Mario con filiumagitatu eft tandem in banc fententia ceOere vt confeftim Marius necaretur Ex cluibus q rem conficeret reminé habuere Sed eques gallicas genere vt cimbr, nam devtrif^leginus aflumpto gladio Marium petit. (Eubiculus vbi Marius fef uabatur fubobfcurus erat. Hic fertur ingente flamam ex oculis Marii apparuiffe militi magnaqi vocem ex loco opaco exiiflc dicente Tu homo necare C Marium au des: Barbaras repente pieflo in medi« gladio portas erumpitexclamat q non pof Turn ([.Marium morti tradere. Hac re omnes terror ingens inuafit deinde fe ipfof ^ceuGntes g ingratu iniquumgi confilium egerant contra eu qui itabam feruauif, Fet: cui opem no ferre nephas effet penitentia ac mifericordia erga Marium cap, ti funt.Erat igitur exuiquo velit alibi fatu accepturus. Hos vero vota facimus vt dii nobis irafeantur.'marium egenu ac paupere vrbe emittunt. Hic mete collecti minturnenfes ad marium cotendentes eu que circumflantes cu illo ad mare rpfici , rcuntur:Cum omnes diuerfb ftudioobfequi prompto animo curarent temporis in tereaimoratio faefta eft Lucus maricus quern religioedeozp indigene venerabatur at$pbferuabantadea ferenda ad mare que fecum minturnenfes comportauerät

ocr page 498

6wipéditoênfo eratjtaq; cïreuire facnm ^Ïongforem ire via expediebat. Mac edti eflatione detéti quidam ex lenioribus exclamansinquitrullam viam neep lóngiorë reep inacceffibilem eße dummodo Marium (eruemus.Qui ex rebus que ab ipfis ferebantur fumes primusad nauemifrer ingreditur.Mac promptitudine confefti omnibus vna ^Fici'centibus lufeicuiufda nauem Mario tradiderutiq poftea fump tis tabellis omnia bec vt gefta fuerat litteris madauit:8lt; in templo tabellas fcrip' tas expofuit. Mine Marius fecudo veto nauigans forte ad infula (Enariam appulit vbi cum graniu cetero!^ amicos couenidet vna in Libiam traiicicbat Sed aq penu ria defatigati $iciliam apud Ericind coadb petiere Ron Mozpqueftor ea loca cudo diens paululu abfuitqui Marium coprebenderet.Interfecit vero ex bis q aquatu cdcefTcrantdcce, Marius ex induftria recedes 8lt; pelagus legens meuingacp infula petens bic primu de falute filii eius vna cum Cethego audiebat. Mine abeutes ad lampfam numadum rege auxilia iploraturi c6tendunt:cumqbus vH paululum ani mirefumpfit Marius audere cepit ex infula cartbagine cdtendere.Tunc fextiliuS 1orno l^omanus in ILibia pturam agebat. EHic neq; officio neq? iniuria a Mario af, feaus tunc mifericordia vicius aliq in parte auxilio fuit ftatim Mario cG paucist Libjam defrenfuro hdor occurres cum e colpedu ftetidet irqt Sextilius pretor; o mariin Lbiam venire te ^bibetiSi aute buic edido no obtempaueris fe decre' tum fenatusvindicatu2pamp; te (pbofte rtomanozpbabiturum Hec cum marius accC pidet merore animi voci intercepta cum lidore horrende infpiceret pmultum te, poris fermone erumpere no potuit.dum ille interrogaret qd pretori renuntiaret abimo pedore fufpiransiqt .'referas C.Marium in ruinis Œartbaginenfibexulë fedentéifed nd miferere fextiluim infpeduzp. Mac quidem voce fortunam illius vr' bis amp;nbsp;mutatidem auguravit.Interea lamplas numadum rex cum dubia cdGlia ani mi agitaret Marium luniore 8lt; Ibeios bonore afficiebat.Volctibusauté abire Ime dium cauf a adduda tempora terebat fed baud obscurum erat hac mora mbil nilii' iquum faduz p Verum id acciditqdad falutem oportunum cofentaneucF foret Na Marii iuniorisq egregia facie erat qdam ex pellicibus regis prêter exiftimatione agens merore afficiebat IHcc mifericordia principium atep occafione amoris pbuit In principio Marius muliere a fe detrudebat.Sed vt fuge nullam abam ede viam animaduertit;8lt;(fficia illius in fe ftudiofiora fiebantgppter illiberale voluntate ea benigne allocutus amp;nbsp;abipC a emiflus ruptis amicitie legibus ad Marium feniore fu gam arripuit poftq; ad inuice cduencre penes mare cdgredientes feorpiombus di, micantibusoccurrunt.EHoc malum omen cum Marius cfleduceret repente naue ingreffi ad infulam Cercinam q non multum ab Epiro diftat traiecerunt amp;nbsp;tantu maris anticipauerant quantum ipfsabeutibus equites a rege ad locum miflivnde cefTerantlt;pfpiciebantur Moc difcrimen immenffum/vt cetera effugiendum Mari? nitebatur.Reme fan a diffipata erat Siliammagro boetiocum copiis mithridatif bellum agere (Edfiiles inter fe agentes feditionemad arma capicda cdce(rrant.amp; Cdauivsvidoreuades Cinnam tirannidem exercere conante vrbe eiecerat 8lt; lo' co eius Cornelium merulam cofulem (affecerat.Cinna aût per ceteram italiamco pias cogens aduerfis lilos arma ferebat. Mec cum Mari? accepiffet e veftigio na' mgandum putaujt,(Qui Rimptis qbufdam equitibus Mauriensex Libia necnd qui bufdam ex his qitalia cefferant nd pluriba mille exifletibus tbchmonium tirrend oppidum traiecit.hic feruos libertate donauit. Colonis gPa marii excitis amp;nbsp;ad ma re concurretibus pfuafifq; iunioribus magna manum breui Mari? collegit amp;nbsp;qdra ginta naues armauit. Cum aiadnertiffet (Dd:auiumvi^ optimum amp;nbsp;equis legibuf imperare volente Cinnam vero fu(ped:am Sille 8lt;arma cdtra iruante re p.feren, tem huic cum exercitu fe fociu adiungere animo inftituit:Ita$ nuntiavit cdfuli^i

ocr page 499

Vôïutàtèimperii einsomnia Fada^* Cinna cd eu fufeiperet cpcon(u'e(p dicéret amp;nbsp;Fafees atcp alia magiftrat, inGgnia mitteret. Hec ornameta fortGe ei? no ouenire Mhripiquitqcum vHivefte amp;cphxa barba intonGfep capillis Temper vteret ab eoi dieq e Roma effugit iam feptuagefimum annum ages tardo ingreffu gradiebaë Cum vellet (e miferabilë oftenderc plus manfuetudinis in afpeeftu eius terroris miferiimminebat.Hec mefticia animum no placatum ve¥ exacerbatum mutatio e rezfeffecit Poft$Cinnam falutauit militum animis obferuatis ftatim ad négocia pagenda animum applicuit:8lt;magnf rezp mutatione iniecit. Primum enimdirep tis nauium cibariis amp;nbsp;mercatoribo pdanda (poliatis a foro rezpvena lium illos febi' buit Deinde ad Maritimas vrbes nauigas illas conciliauit amp;nbsp;(ibi tande oftia p%gt;di cione occupata res ciuiu diripuit amp;nbsp;plurimos necauit Cum pontes in flumine Aru xiffet aditus qex mare boftib patebant cedere iuffit Deinde ad vrbem cotendenf non tantum imperitia at$neglietia (Dflauiiquatum inutili cura feruadarum legd monte ianiculum occupauit.Qui multis volentibo ad libertate Teruos vocari vt lequot; Res ddigetiffime coleret inqt fe patria non daturum feruis aq C.Marius arceret Poft$vero Metellus eius mctelli Filius qui a Mario expulfus in Libiam militabat Roma cotedit amp;nbsp;multo pftantior impator odlauio apparuit milites dimido (DAa, nio ad iHu contendut rogantes imperium capeffere amp;nbsp;vrbi (alutëvendicare longe enim peritu ducem atty preftatiore ad bellandum vincenducp Gbi afcifcere volebat; Metello boe modefto animo ferente ae dieëte vt ad confulé concédèrent ad boftes teffere.Metellus de re p.diffides abeundi coGlium ftatuit. (DNauium cbaldei ac vatesqdam füis pfuafionibus Romedetinuerut:tan^ibi manere amp;nbsp;nufg difcede re opere pcium extaret.Hic vir cum inter alia IRomanaz; obferuatiffimus legum fffe amp;nbsp;pfertim formam cofulatus circa mores patrios ac leges ta^ no perimitatis litteris inexorabihter cuftodiret negligentia quads rem p.gubernauit g plurimi tëpons p preftigatores 8lt; vates potiufq? p virosm re p.amp;in re militari verfatos Imperiü adminiftrauit.B^unc priufc^Mariu aduëtaret a fuggedo deuulfum vul nenbufqi confoffum pmiffi milites trucidauerut. Fama cft fingarpbü cbaldaicum in finu eius repertum fuiffe. Hee res multu admirationis in fe babuit çp ex duobo dariffimisimpatoribus Marius q vaticinia non co tendebat fecundas res habuerit (Ddauius vero morte obierit Cu boc modo res p.fefe baberet Cenatus freques per legatos Cinnam 8lt; Mariu orabat:vti ciuibus venia impartirent* Itacp Cinna tan^ conful in fella cofulari fedens atq iura dices legatis bumaniffime refponfa pbebae Marius vero cu iuxta feliam tacitusaddaret apparebat femp rigido ac retro eius afpeeftu amp;nbsp;facie e veftigio inaudita cede vrbem repletu^ Pod^ furrexere Cinna militibus feptusincedebat-Mariusvero cu apud portas ftetiffet iram diffimulas inqtexulem (e cfre:8lt;patria ^plegibus arceri fiquis opera fua indigeret opus effe legum antiquare: vt feviip iuftum amp;nbsp;liberum rediffe in vrbem oftenderetipopulu in forum accerfiuit amp;nbsp;cora tribus aut quatuor lapillos 8lt; fuffragia ferri lufTit. Di' mittensdiffimulatioem atep fucatam illam de exilio oratione fatellitibus ftipatus gradiebaf:8lt; elecdis militibus ex feruis puenticiis qui peipites appellabat fepie, batur.bi quida :aut iubente Mario.aut nutum faciete multozp ftrage manus fuas mquinauere.Tande acbarium virum fenatoriu atqi militarem occurrente Mario fed nibil falutis impartiente coram Mario gladiis cofecerunt. Signum eni dede, rat vti omnes occurretes quos ipfe non falutaret:8lt;oes quozp faluti no refpoderet in viis necaret.Quare amici meflitiabP 8lt;borrore animo agitabant quotiesboies Mario occurretes appropinquabat. Multisiterfccftis iam Cinne aures vlulatu8lt; redis clamoribus drepebat. Mari, animu indies magis efferatum babenscedem çp Dciensomnia fufpedla fcrutabat , Itag p omnes vias pomne vrbe ab infequftiba

ocr page 500

amp; venantibus fugientes tatentef^ difcur(um eft meeufabanttur bofpitatitatis amp;nbsp;amicitie lura quod nihil fidei in fecunda fortuna retinebant. Nam pauci fu°re qui ?micos ad fe fugientes non perderent. Itacp admiratione ac laude digni fuere Cor nuti cuiu'dam feruiiqui cum t edibus herum fnumocculuiffentcadauer quoddam ex multitudine ceforum furreptum collo fiifpendentes atg^aureum anulum appo' nentes fido funere illum fatellitibns Ij/Iarii oftenderunt. IDe hac re cum nemo in fufpitionpm veniret Cornutus a feruis in galliam delatus eftM. Antonius orator optimo 8lt;ia amico fundus infeliciter obiit Nam vir quidam 8lt;pauper amp;nbsp;populari ter cum leto vultu fufcepiGet Antonium virum Romanorum primum ad vicinum cauponem emendi gratia vini feruummiGt.Cum feruus vinum diligentius degu, ftaret dixiffet^ de fuauiori ad fe portari. Caupo inquit quod egretudine vexatuf optimum vinum amp;nbsp;non pro more nonum ac populare emerat. Ille cum inconfulto ac (impliciter tan$ad familiarem 8lt;ad amicum hominem loqueretur diceretis be rum apud fe.IVI. Antonium Marii gladios fugientem ac latentem l:abere:caupo impius ac nepharius vtabiit feruus ad Marium cenantem e veftigio contendens. IVI. Antonium ei traditurum pollicetur Marius poft^ hec accepit fertur vehe, menter exclamafle amp;nbsp;manibus propter leticiain plaufum feciffetyaululumgiabfuif feiquin ipfe exurgens ad locum vbi erat Antonius concederat Amicis ne pergeret arcentibus eum.ad Antonium detruncandum cum militibus Annium mittit. Vt igitur ad locum ventum eft:ad portas fubidens Annius milites per (calas thala, mum irrumpere lubet. llli coram Antonio fteterunt alter alterum ad cedem pro, uocabat. Antonius orare incipiens adeo fuauis ac dulcis 8lt;i©cunda erat eius ora, tio ad milites vt necem deuitaret Nemo enim ex militibus Antonium tangere aut torue afpicere audebat: fed defixo in terram vultu omnes collacrimabantur Sic cum immoratio redeundi a militibus fada effet: Annius afcendens Antonium ora' temtmilites vero deterritus atep ab eo perfuafos oftendit. lta$ couicio acriter iHof infequens atq? irrues ipfe Antonii caput obtruncauit Catulus lutatius qui IVlarifc collega fuerat 8lt; de cimbris cum eo triumphum egeret poft$Marius pro Catulo rogantibus inquit mori oportere inclufus domi accen(is carbonibus fe (uHocauit truncatis corporibus in uiam proiedis calcatifcp homines non mifericordia verte horroi e atq; trerrore ipfb a^pedu omnes pertulebantur. Sed quo magno dolore po pulum excrutiabat erat (Dradianorum petulantia. Nam poft^ dominos lugulauc, rat in exercenda venere pueris pro mulieribus vtebantur:8lt; heris vi commifceb^ tur. Qui omia diripientes amp;nbsp;rapina amp;nbsp;cede perturbantes comprehendi non pote, rant.quoufq: imilites Cinne amp;nbsp;Sertorii cotra illos in caftris dormientes imperium fecere atq; eos necauere. Interea tan^omnibus commutatis vndicp fama^orta elt Siliam bellum Mithridaticum confeci{Ie:8lt;prouinciis occupatis cum magna ma' nu Romam contendere. EHic rumor efficit vt ferrum a cede nephanda paululu ar' ceretur:quod bellum in eos Romani ingens conuerti arbitrabantur.Itaq Marius feptimo confiil delignatus eft.amp; cd Calendis ianuariis que principia funtanni ma' Fiftratumininet:fextum Lucium quedam precipitem dedit quod ip(is 8lt;vrbi ad futuras calamitates magnu portentum effe coniedlura aflequebantur. Ipfeaute Marius iam laboris corporibus 8lt;!animi (blicitudine tan^ in exhaufta aquis fc^ pha repletus ad tanta munimina noui belli nouoru$ certaminum pterritus cp rnul ta picula expertus fuerat:Hac in re animi ferotia amißt exftimas non cotra Oda, uiu amp;nbsp;merula inftabilis ac fediciofe turbe ptores fed in euu difcrimëfutuq: Na Sl ld qipfum Marium expulerat patria nunc aut Mithridatem ad euxinum pontum

ocr page 501

fugere compulerat ^oma repetebat.WuiuCmodi metis agitatioibo uexatus Ma' rius cam ante oculos longos errores exilia^ ac pericula maris 8lt; terre adduceret in uarjas dubia($ partes diftrabebat SCmodlurnis turbuletifq? infomniis terrebat Videbat enim quedam cotinuo audire dicente dura ede cubilia leonis. Sed maxi, me vigilias ptimefeens in tempeflis potationibus at$ ebrietatibus pter etatis di' gnitatem indulgebat:tan$per fomnum animi cogitaciones vitaturus effet.Tan dem cu quida renuntiaret ea que apud mare gerebant nouis timoribus perculfus partim furta timens:partim tan$pfentium facietate male affectus paulo poft ut Poffidonius pbilofopbus fcribit exilio laborare cepit. IpCe cu lam in malam ualitu dinem iricidiffet: fecum differebat de biis rebus quibus in fenecftute uenerat.C? aut Pifo vir biftoricus memorie litteraru tradidit Marium poft cena cum amicis deambulantem in fermonem de rebus ab eo geftis ueniffe .•amp; a rerum primordiis incipientem fepiufqp de utraqp fortuna difputantem dixiffe no fane mentis bomi nem effe qui fortune fe fe committeret, poft bec appellatis leto uultu qui aderant cum per feptem dies paulatim deficéret diem fuu obiit.(Quidam ferunt eius ambi cionem in ipCa mala valitudine omnino detectam in vanam foem euafiffe. putabat enim fe in bello mitbridatico imperatorem fore. Deinde que admodum in ipfb lan guore corporis accidere fblet:uarias in corpore mutationes cum g emitu atq; mul tis ululatibus paciebat. Sic adeo ingens cupiditas magiftratus illius belli eum ce perat ut nulla confolatione curari poffet Duo de feptuaginta annis natus erat curri mortem obiit. Primus autem fuit qui feptimu confulatum attigiflet'qui cum do mum magnificam ftruxiffet que multis regiis edibus clarior extabat fortuna fu^ crudelem appellabat:gp priufcp confilia aedeCderia fua peregiffet mortem obiret Plato quidem circa ea tempora quibus defunctus eft fuo genio atq? Fortune graci as egit. Primu qgt; bomo amp;nbsp;no beftia: fecundo cpgrecus8 lt;no barbarus natus effet tertio qpper Socratis tempora etatem ageret.Ferunt Tbarfeum antipatrum cii prope mortem in fermonem veniret:de bis que profpere ßbi fuccefferant baud ob' litu fuiffe nauigaconis qua e domo atbenas habuerattM$ magnaSgracias cumula tifrimamq3officiorum retribucionem optime eius fortune referendam duceret 8lt; uf$ ad obitum in memoria officia retineret:qua nullum tbefaurum bonorum bo, minibusnatura flabilius iinpartiuit:Eorum uero qui 8lt; memoria amp;nbsp;ingenio tardi femper res gefte tabefcunt. (Qua propter nihil retinentes bonoru uacui fpei autë pleni plentibus rebus negled:is ex futura oculos intendunt : profecto bec fortuna prcbiberetilla uero aufferre non poteft.Sed tn hoc quod fortune eft ta$ alienum Ommittentes illud ipm incertum feminantiatcp fimilia animo pariuntnr.JNam po, tiuf$ difeiplinM atep fapientie ftudia ad firmada tutandaq? bona externa confequi uelint• Blec bona fortune cumulant commodaq? ex ilhs fufeipientes expellere infa tiabilem animi cupiditatem non poffunt.mortem igië obiit Marius feptimo 8 lt;de cimo die feptimi eius confutatus:que (fatim Romam magno gaudio atep exultacio ne affecit q,graui tirannide liberata Fuiflet.Sed tantum crudelitatis Mariusiu, nior fenioris marii filius oftendit pmores atep optimates trucidans:ut intra pau , cos dies reuiuifcentem fenis tiranidem Romani fentirent (Qui cu audatia infignis effet 8lt; pericula intrepide adiret in principio fifius martius vocitabat. Ateu flati ex rebus geftis accuraret filius Veneris nuncupabatur, tandem cum inpreneftia urbe a $lla obederetur extrema omnia tentans ut euaderet cum nullo modo effw gere poffet feipfum necauit.

ocr page 502

Pfätareki MiftorrograpFigreeiIDe vita atty geftis Eumenis Per Léonard' Are ^tinuni pi^ctam^Exijm^ Ëiftoria m Hatinû traducta Lmguagiu Incipit,

5'^Ligt;„gt;jwAugt;rv\L, patrem FuifTe dures Hiftonc, ^4criptu rehquitiqui in eberonefo propter rei familias an'. p-guftias ex uebiculis viótó queritaret Eumene tarnen in }Iitteraru Audns ac paleftra liberaliter eruditu.Is cu puer if effet eo Pbilippu adnetaffe qui du p otiu puerorû 8lt; ado' rlefcentiu Cardianorû ludias 8lt;certamina fpecftaret:inter illos ftrenue obuerfatä Eumene.Eius prudetia amp;fortitu, dine delectatu Pkilippü:illum Gbi defumpfifTe. Veru eni feere videntur:qui Eumenem hospitii amp;nbsp;amicitie paterne lippo ad altiora ^pfedi' perbibent. Mortuo philippo cum inter equales. Alexandri nemini prudetia aut fide fecudus baberet Arcbigramateus idem (cri\ baru princeps uocabatur.Ex bisq Alexandro amicitia amp;nbsp;confuetudine iudliffimi effent adeo ampliores cofecut? eft bonorestut in expeditione in die magnis cu co piis per fe impator emitteret. amp;nbsp;perdice pfedlura acciperet: cu amp;in epbeftioni;. vita fundli locu perdicas fucceffiffet.Quo circa Macedones regiis pfedlu ftipato nbus DJeoptolemu derifioni babebantqdextindlo Alex^dro didlitaretife gde eli. peo atep bafta. Eumene uero ftilo ac tabellis fequi folere Siquide Eumene cu aliis boneftiffimis reb) tu ucrc ea dignitate afledlu^ut neceffitudine matrimonii Gbi de uidlu faceret.Cu eni Afexader pmus in afia muliere Barfina Artabani filia agno, uiflet ex qua filium Herculem {idceperat.buiurce Ibrores altera quide Apaniam, Pto'omeo altera BarGne Eumeni tradiderat : quo tepore etil reliquas equalibus; filis Perficas virgines in coiugiu difpartiens collocabat, baud eni uf^adeo ftegra. neccffitudo fuit.qd Alexandro plerucp aduerfatus magnu Epbeftionis gratia peri! culum adiecit. Principio c' Epbeftion quanda Euio tibicini domu tribuiffet qu^, antea Eumenis ferui occupauerat. Indignabudus Eumenesad alexadru vnacum Moerorie venies uoerferari ccpitmd abiedlis e manibus armis Tibiamamp;Trage diam canere preftarct. Id aut molcfte ferens Alexander Epboftionem couitiis in feHatus ed. Ceteru acia flatim penitentia grauiter fuccenfuit Eumeni qd per co tumeliam magis amp;nbsp;libertate loquedi eo fermonisgenere vfus effet' IDeinde Near cum ad exterius mare euefaffe dimittens ab amicis pecuniam concuirebat.Erat enim per id tempus inanis regia Eumenes igitur treceta petitus taleta cetena du taxat exibuit:que tenuiter amp;nbsp;magno cum labore fuis ex dilpefatoribus eamfcnten ciam corrafiffe dicit.Cetezp alexander ea necp improbas necp fufeipies feruis ut oc cultos ignes tabernaculis fubiiceret edixit. Volebat enim ut cum ex incendio ex portaret argetum bomo fallax depFenderefin crimine:prius tn ^ afferre ope ua ferentexuftum eIt tabernaculum.Que res afexandro penitedi caufam attulit eius cofumptis in igne codicibq.Quod aute auri amp;nbsp;argeti ex flamma in vnum conflati poftea 1 vnum copertum eft mille taletum fumam exceffit.ex quibo ne minimam quidem partem accepit.ceterum datis ad cundlos pretores 8lt;prouinciarum pre' fides littcris ut in Centrum exemplaria librorum ad fe mitterent effecit:que om/ ma luffiisaccepit Eumenes.lRurfus inter feamp; Epbeftionemorta de munere cote tione:cum multa male audifretmultaq:maledixinet.eo quide tempore nibil a re ge minus accepit. Paulo vero poft ut primum Epbeflion exceffiteuita.Xex dolo, re uebementer afllidlus:cum omnes inuetis inuidosac mortuo infult^tes grauiffi mis 8lt;afpcrrimis verbis infcdlabat,Tum vero maximas in Eumenem (ufpitiones

ocr page 503

agitabat illa fepenutréro conuicia amp;nbsp;drfceptationes obiedans .at ille callidus amp;nbsp;ad perfuadendum idoneus ut vnde pernicie fenferat inde fibi Glutem compararet nonamaggreffus eft rationem.ad earn enim graciamamp;honores cofugit: quos in Epheftionem Alexander factitabat .lErasnamcp genris edecora excogitabatque defunctum honeftare polle videbanê. Plurima ad inftruedum fepuchrum eflufiffi me ac promptifTimo fane animo pecuuias impartions.Poft alexandri morte orta inter mdites 8lt; equates eius (editione iis quidem Eumenes coGlium ac fentetiarn impertiebat cum tamen oratione comunis amp;nbsp;priuatus effet.baud enim (ibi homini fane peregrino pertinere videbatur:ut de macedonum contrauerfiis nimis irqui' rat:curiofuf^ fit. IReliq uis fubinde ex babilonis inftructis equalibus ipfe rdictus in urbe plurimos peditu 1eniit:8lt;ad res componendas mitiores reddidit. Poftea vero ^ duces in mutuam deuincti concordiam pritinos depofuere tumultu^liu menes Capadotiam Paphlagoniam:8lt; fubiectam mari Pontico regione u $ ra pe^untem fufcepitique nec dum macedonico fuberat imperio. Eam enim firiara tes rex habebat.Itacp decretum eft ut Leonatus amp;nbsp;Antigonus manu magna a le dedudum.lEumenem ilUus prefeclum regionis declararent.Ceterum Antigoni iam elatus amp;nbsp;omnia per contemptum habens perdice fcripta neglexit .Leonatus vero Eumenis gratia expeditione fufeepta ex fupioribus locis defcendit in pbngi am.lnterea Hecateus Cardianorum tirannus Leonato congreffus orabat:ut An' tipatro amp;nbsp;Macedonibus ad Lamia obfeffis opem aflerret.Quare ad traiiciec^m permotus:fecum etiam inuitaUt Eumenem:que per id tempus conciliabat IHe' cateo.Erat enim inter eos hmultas quam in patria propter urbanas contentiones contraxerant ''Jam muit gquot; a,

COTeratdontattG pafam accamp;atiêiïexandmrç

libertatem prouoeauerat:quapropternunc Eumene diam aduerfuS grecos expe, ditionemrecurante prefertim cum fefe Antipa trum reformidare diceret mec cu dumfibimimicus amp;nbsp;nunc morem gerensIHecateoipCum necaret. Neonatus ei h dembabens fuum omne GU conCilium appemitrfpe qdem fe fe opem afferre amp;^ tansiMacedoni principatum ftatimut traieciffetjuendicare conftituetar fobide nonnullas Cleopatre:ea autem Alexandri uragm foror erat : comonftrat epiftolas quibus fatura uxor eum palam accerfebat.Verum Eumenas feu ^ntipatrum p timefeeret rfeuLeonatum infanum ac incerto uehementioru^ reteaum animo co gnofeeret rfuis acceptis militibus no^e ditft.habebat enim trecentos equites exbis autem quos a pueritia inftruxerat Alexander ducentos armatos:in argeti vero rationem talentum quincp milia.lfloc paGo fugafcfe ad pedicam Jubtrabes acleonati confilia retegens ftatim apud illumampliffimus factus eft. amp;m prin^ pandi focietatem adfatus.IHaud longe poft cum militibus copusin capadocia prefente amp;nbsp;exercitum ductante perdica deductuseft. Turn capto anarat e rege 8lt;regione in poteftatem redama Satrapesboc eft locorum prefe^us defignatur Dehinc vrbes amicis c5mendat arcibus cuftodes imponit: quiq luri dicendo amp;nbsp;re busadminiftrandispeffent exfententia reliquit .Cuminterim perdicasomne re' tum earum curam abiiceret: eo exercitu ducente vna protenus dt. Eumenes om nullum indulgentie cultu profequens cum nulla ex parte ceteris pofterioremre' gibofe effe cuperet.Ceterum perdicas cum ea que mftituerat per feipfÜ tranige' ite poffe confideret: que autem reliquerat impigrum ac fidelem conferuatorem po h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftulare cenferet: ex cilicia remifit Eumenem:uerbo quidem ut fuam ad prefe^u.

utamteuer teret .Re autem uera ut perturbatam aINeoptolomo 8lt; libi finitimam Uarmeniam pacatam preberet .Hunc autem quamfy infolentia quadam 8lt;mani tu, umdeentem animo (uaudLmis tamen verbis 8lt;morum facilitatis retinere tetabat

ocr page 504

NEunienes (Taniai Phalangem Macedonicam elato fpirita ac feroce inueniffet'Ut equeftn robore quafi firmamento mftrucliorem redderet:potentiffimosmcolaru equites tributoru vacatione ac immunitate donauit tum fuis quos fide (pedatos habebat equos emptos impertiit:eorum quidem animos bonoribus ac donis inci tans corpora vero nunc mouendo nue exercendo ad preferendos labores impigra efficiens adeo ut tum ftupore tum audacia Macedones afficerentur.cum trecen, torum 8lt; fex milium equitum circa Eumenem numeru breui confpicerent:po(?ea ^ Antipater amp;nbsp;(Eratberusgrecia potiti perdice regnum uaftaturi in AGam traie cerant:cum irruptione in (Eapadociam faduri nuntiarent* Perdicas expedition^ in Ptolomeum.cui egiptus forte euer.erat agensEumenem cnmiu que in Arme' nia queqp in (Eapadotia fuerit copiarum ducem amp;nbsp;imperatorem creauit. Hifce de rebus litteras edidit quibus fletam fratrem ac neoptbolemu Eumeni parere Eu menem aute rebus pro arbitrio vti lubebat. Aletas itaq; fefe arma fumpturiibaud diffimulanter negauit.Eos enim Macedones qui fecu ^militarent cum Antipatro, dimicare vereri .Cratberum autem propter caritate; etia fufeipere paratiffimoS At vero lIJeoptolemus proditionem quam ne occultare quide potuitin Eumene ordiebai Vocatus quo$ non fblum non audiuit fed etiam aduerfos inftruxit mill tes. Eflic primum Eumenes fui apparatus 8lt; prouidentie frudum collegit.Sigtu' dem vido eius peditatu:per equites DJeoptolemu vertiti fugam:omnes eius far cinas corripiens:tum ad infedandumprofufe Phalangi cum totis adequitaret vi ribus vidos politis armis iurare coegit.cum eo fefe militaturos. IXleoptolem^igi tur paucis ex fuga colledis fe ad Cratberum 8lt;antipatrum recepit : a quibusad Heumenem miffi legati ut fe cum illis coniungeret:prouocabant.Erueretur qui' dem quos 8lt; prefeduris perficiebat frudibus militias ab eis atqi agros babitur, antipatro amico pro bofte futuro accederet:quod (Eratberi familiaritatem in ini' niicitiam baud (ane conuerteret.(Quibus auditis Eumenesminime fieri poteftm quit ut noua in prefentiarum cum antipatro creetis amicitia cum quo veteres ini micitias gero:quando illum amicis amp;nbsp;boftibus uti video :(e$ut perdice Crathe^ concilier 8lt; ad equa omnia atq; iudiffima cdiungat paratum:ei preterea qui ^pdo minantis auaritia ulla fit oppredusiniuria quoad fpiritus (bos reget artus futu^ auxilio:corpu( $ac vitam potius politurum ede:quam fidem.IHis attete acceptis antipater de rerum fumma conblium agitabat. IKIeoptolemus ad eos confugiesde prelio certiores facit 8lt; cum utrunep tum vero Cratberum ut auxilium fibi ferat orat. Cum nanq? tam magno Macedoniba effe defiderio:ut modo pifeu ei? (pedet amp;nbsp;vocem exaudiant ad (e non mediocri venturos impetu. Sane enim grande Cra, tberi nomen erat. Et in eum pofb alexandri mortem multitudinis animi mira cari täte inclinabantur .Tenebat fiquidem memoria eum Mplures in alexandrum ini micitias pro eorum (alute {ufcepiffe.Cumq; Proebums ad Perficos ritus deferret obftitiffe ac ciuibus luis quos per moHiciem amp;nbsp;infblentiam cotumeliofe tradatos cernebat: prebdio fuiffe.(Quocirca miffa tunc in (Eiliciamantipatro:Cratber,cu magna copiaru parte 8lt; Neoptolemo contra Eumene profedus eft ratus infeda rum amp;nbsp;neminem expedantem ac ex recenti vidoria inter pocula cu difTipatisob uerlatum (e(efadurumincurfum:(Qua quidem in re quod Eumenes illius prefen ferit impetum ociufcp fefeinflrudum preftiterit uti intenti amp;nbsp;vigilantisimpera/ toris ita non fumi fane accuminis oppo (heris Ceterum eti^ quefibi aduerfa erant bodibus amp;nbsp;duci occultafle:8lt;eam commilitonibus (uis oppinionem incufliffe utfe cum Cratbero prelium inituroseffe ne(circnt:bocipfum peculiareiperatorisoffi cium fuifle dixerim. Rumorem itacp diffeminat. Neoptolemum adigrem cu Pa, pblagonum 8lt; Capadocum equitatu rurfusaduentare.Cum caftra nodu monere

ocr page 505

inftituiOetdn fomnisnoüà queda occurritymago.Videre nfy videbatur geminos Alexandros mterfe ad dimicandu inftruaos:cu vni vterq: pbalage preëffent alteri' deinde nrinerua alteri cerere fubOdio aduentafle. Acri cdmiffoprelio lupatos qui bus focia minerua fuerat* Turn vidlori cererë (piceammtexuifle corona. Ex réigi turipfa fcrrriGloicdlansad fe ptmere interptatus Tequidem pro fertiliffimis a'' gris amp;nbsp;magnë per id tempus amp;nbsp;bona m fpiceis vaginis frugem babentib, dimica re:omnia feminata paffim effe fpeciofam vbertim pubelcentiu camporum facie ip' Ta pace pbente. Ad id aute confirmatior factus eft. Vbi aduerfariis fignti belli mi' neruam amp;nbsp;Alexandra effe certior eft faAus.Quamobrë fuis cerercm 8lt;Alexan, dru belli fignum exbibens omnes (picard fertis illigatosarma (picis iubetinuoluè re.Multotiës impulius eft:vt fuisducibus amp;nbsp;prcfedis militaribus aperiret^gbus cum bellandu effet me (blus tante neceffitatis arcanum celatu coprimeret^confilio-tame preftare amp;nbsp;menti periculum credere latis uifum ift • In Cratberum nemine quidë Macedonum fed mercennarios equites mille ac vigiti qnatuor e regione lo/ cat :qbus Artabazi filius Pharnabazus amp;nbsp;Pbenix tenedius preerat:quosvt pmG boftis in confpeau veniffet incitatis ferri curfibus iubet eni nullis editis vocib no regrediendi fpacio dato nd miffo fufeepto precone mand de repente conferre. Wal de enim ptimuerat ne Macedones cognito Cratbero ad eu tranfrugerct.Ipfeex equitum robore tercentis in agmine inftrudlis adequitat'in cornu dextro Neopto lemûinuafurus'Vbi autem medius fupatus cliuus prolpedlu fui boftibus prebuit citatum vebemetiffime faciunt impetum.Ea res magnu Cratbere ftuporc incuG fittq multa in Neoptolomum acerbe amp;cdtumeliofeinuecftus.'quod abeo de Mace' donum defedlide fraudatus effet; fuos ad capeflendu fortiter pugnam adbortat, incurrit. Primusigreffibus amp;quide grauiffimis cu poft fradas ballas ftridlis de certare gradiis cepiffcnt: Cratberus baud (ane dedecori fuit alexandro.at vero amp;nbsp;ftratis plurimis multccicns etia verbs in fugam aduerfariis cd ex Tbiace quodam ex tranfuerlb adequitante cu (auciaretur ex cquo dilapfus eftiqd cum ceteros trz rcurretes latuiffet.Gorgias dux Eumenianus agnouit Is ab equo defendes corpori tam male (ebabenti amp;nbsp;p acerbos dolores pereunti euftodë (e conftituit. IDum bec aguntur Neoptolomus amp;nbsp;Eumenes mutuis inter fe odiis amp;nbsp;diutina Hagrates ira congrediun^duobus quidem edeurfibus cum fefe minus cdfpedafTent tercio cog' niti nudis enCibus fibi lato clamore ftatim equos in (ecdcitant.'quibus nore trire' mium in fuma collifis manibus (e mutuis loca omittentes captat.caffides detrahat Thoraces ex bumeris difcrepunt.Sic igit in mutuos laniatus intenti fubter fugie tibus equis ad terra corruût'ibi diu multfig ludantis Eumenes exurgëti pri, Ale optolomo fub genu vulnus inflexit:quo debilitatus alteri innixus totis fe viribus in arduum amp;nbsp;credtu turbatur Eumene idlus tame baud letiferosincuries accepta in ccruice plaga jDtenfus concidit.Eumenes vetuftis odiis amp;nbsp;iracudia probris car pere arma detrahere cu interim gladiu tenens (enfum fub tborace Eumeneingui' ne confauciat:vulnus ex peurforis imbecillitate non (ane profundum terroris plus bal uit g? detrimenti IRaptis debinc ex interfecto fpoliis ^ppter cruru amp;nbsp;lacertoru vulnera fe grauiter babebat IReicctus tarnen in equu preftantibusadbuc in vnu bo ftibus alterum in fedatus eft cornu.Œeteru audita (tratbcri morte celer advolans vb fpirantë adhucintelligenteq: conlpexit' IDe(ccndit amp;nbsp;multis lacrimis iniecta dextra multa inueetus in Neoptolomü amp;nbsp;fixam vehementer forte amp;nbsp;propria mile, ratuseft neceffitate p quam eo deductus effet vt vel ta fada homini p amicida cd fuetudineq cdiurcto infligeret vel ab eo pateret. Eumenes hoc prelio deeëferme poft alteru diebus victor magna ex co Obi gram 8C amplitudine cdparauit qd non nulla p Capientia quedam per fortitudine cdfeciffet plurima etiam penes bodes amp;

ocr page 506

/ociosmuHia amp;odiu plane cotraxerat.Quod vir peregrinasat$aelaena armis 8^ panibus Maced^um primariam ex eis amp;nbsp;fpfendore pftantiffimam confodiiïet Quod f, prias de Cratberi cede ad pdicam peruemffet nemo illaminter Macedones poleatra fuperaffet. Biduoautépoft^pdicas per feditioem in egipto effet ob truncatus, bums prell, rumorincaftra delatuseft. Quocirca indignati ftatt Ma ^^.^^ niotns ream faciunt amp;nbsp;fu fceptifcum belli ducévna cum antipa idam na^oha ^ce^jt' umenes poftmodu in regia equorum armenta que circa :„(;/ m^A b ƒ'quot;Cd^sfumptis ad vfum equis rationémagiftris pabulideferipta nimr-^'c^u quot;' eferuntantipatrum tanta Eumenis ,puidentia admirante ante !»:' ere. us ntionem aut reddituru aut accepturum /perariti Cupiebat X^^4^7quot;%^ Sardis vrâotfpotésequitatu intra Lidie campos depug, rnim''ff~as A eopatrecopiasoftcntareglonas ea deinderogitante ptinuerat' lt;,i2m:7„ 7An^patro criminatione culpa ve capefferet foperiore petens Pbri' ^:T::r'efequot;as bibemauitjrb,cam Alcbetam Pollemonfamp;lDocimumdcim, ^^: A'^'!'^rç'offendiffetboc illud eftmgt quod dici fofetnulla per' faceVeX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deinde pollicitus intra triduum ftipendia militibiis rcdditu^. Vil

^.r 8^'quot;quot;lora affi loca mortalibus decoribufqpreferta vendidit. Quiailt eme' ^i^mf^fe^1,w°Mm°'quot; Ffe^i fafcePtis ab Eumene in1nimentis.amp; machnametis iJfa yi amp;obfidrone expugnates ex rebus captiuis debitam militib, mercedemimpertierut-IH^^magna Eumeni beniuofentiam coparauit vt L^:\'lD^ffii::lt;rfT a'^/'aßboAibus dibcgc coparuiffentqua centum talenta ^m M2^Z' ƒ A^eban^r bonoresqui Eumene trucidarentmaiorfin mo-fe tal^ad^oT es^nft^atrfunt decretum igitur facidtvtex principalibusmil, bic fili r k^ corporis cuftodia conftituantur cuntibusin vrbem pro fua vice vigi' 'quot;S^uiiubinde eos ab Eumene nan$purpureosapices amp;claniidesquodquidem apud Macedones e^regiu regis matius babefdonare poterat quibus tenue acpm hilum eft mgeniu.Hi ab fecundo fucceffo rezr leuitate ac elatis extolluntur animiS Ita vt cu rebus ab^xce fis couerfos in fe habent oculos magnitudes aliqdamp; excel' lentienaa^ident.Verum autem magnus animus amp;conftas afilicis magnis reto aduerrir$ dignofei t qualis Eumenes fuit. Xa in concilus capadocie deditione fupa, tus iugatuf^ ab Antigono no ante fugienti ad fcoftes ^pditorem omift quampa' tibulo captum fuflixerit. Is ex fuga contrario infeAantibus cur fu clam iterconuer tens ad pugne locu profefus caftra pofuit vbi collecta interfedlozp corpora ex ef, Iraqis circuiacencium villazp foribus concremauit conditif$feorfum primoribus leorfum plebeis omnes aggerans tumulos inde difceffit. Quo circa a duentantem po modum Antigonum hominis audatiam amp;nbsp;conftantiam admiratum. Pofiea in antigoni farcinas amp;nbsp;predam incidens plurima quidem ingenuorum corpora pluri' ma quocp feruorum ingentes opes ex tantis preliis amp;nbsp;dilcurhonibus coaceruatas cum eas facile diripere poffet. Veritus eft ne tantis locupletatis fpoliis commilito nes ad fugam grauiores 8lt;ad {abeundos errores molliores fierent:8lt;ad tolleran d™r^Pus in quo omnem fpem belli collocauerat. Tandem repreffurus antigo num :Vbi vero ita prüfentes amp;ad diripiendum propinquas opes cernit vt Macedo ^saperte inhibere graue fit.Equis obiicere pabulum amp;nbsp;corpora curare imperat: quot;c'n boftes comearent clam deinde ad Menandru {ubmittitqfarcinis hoftilib) prefers eratJlagnam fe de illo pro veteri confuetudine atep amicitia curam {a icepilie. Proinde animaduertere monet vt ^ celerius liceat ex iferioribus focis ad incurfones expolitis ad proximas montis radices concedatque nullus equites nul 11 circumagi agminis incurfus expauefeat.Id autem periculum vt primum menan deritellexit abfcriTitcp Eumenes miff?pala fpcculatonb) armari milites amp;nbsp;frenari

ocr page 507

eqüôs lubet perinde ac dudlurus in hoHern. Vt aut Menandrum ad iniqua confu' giffe loca a (peculatorib renunciatu eft:Eumenes ingenti (imulato merore (bos in troduxit.EHec ad antigonfi poflmodu teftante Menandro Macedones Eumenem magnopere colIauda{Te:amp;mitiores in eu animos fufeepine fert. Quod cu co^ libe ros inCeruitute redigere:8lt;vxores (pbro habere potuiOetipeperciflet omiri(ret^:q busantigonus ille inquit o beati homines haud noftri fane cura res noftras omiGt Vezp enï vero ne {be copedes füge adicerent:pernmut. Dehinc circuuagari amp;nbsp;(iib terfugere coadtus ^Eumenes magne fuo¥comibtonu parti vt abirent pluadebat fiuc id eozp caritatediceret:(iue trahere fecu eos confilium non effet.quos ad edfequot; redam quide manum p paucos:ad occultandi autem fugam p nimios intelligeret Tu fugiens fefe cum quingentiseqtibusamp;peditiboducetis ad Nora recepit.His ante in Capadocie ac Licadie cofinibus locus eft.Hinc denuo quifcp ex amicis amp;Ï iquitatis Ioco2p amp;nbsp;duriffime vite ipaties miffum fieri orauit^benigne ac gratiofe aHoquutus abire finit' aducntans poftmodum antigonus Eumenem ab obfdione ad colloquium exciuit.(Eui Eumenes ita refpondit cdplures familiares antigoni 8lt; duceseffeipoft fe vero ex eis quo2pipfe defenfbr eft.effe nemine Quo circa G col'o ^ia inter fe fieri cupiat:obfides ad (emittat. (Tum autëantigonusvt potentiori Eumene verba facere luberetmullu inquit me ipfb potentiorë ede arbitrer quod huiusgladii fuero dominus, antigono tamen nepote Ptolomeu prout popofeerat Eumenes eu ad locum mittente defeendit vbi per mutuos cdplexus amice amp;nbsp;fami liariterdata acceptaq? falute'cdgrcffißint. Vt qui plurimo ufu amp;nbsp;cdfiietudinein' uicem iurdli effent. Inter multa colloquia cu Eumenes nullam de pace aut fui tute Ia mentione introduceret* Cetezp perfecturas fibi firmari aut reftitui dona poftu, Iaret:prcfentes cepit admiratio igenti hominis fpiritu 8lt; animi robore delectatos freques fimul Macedonum concurfus factus eft; qui afpcctandi hominis defiderio afficiebat.Etenim poft occifum (Tratherum nulla de altero tanta in caftris crebue rat oratio.Vezp Antigonus aliquid illi violentum metuens:primum quide aduen, tantes clamore fubmouere amp;nbsp;irruentes ferire faxis. IDeniq? manibus amplexatus Eumenem: repulfa p Satellites turba: eu vix intuta reftituit.IDchinc circuductis ad Noram muris:amp; relicto ibi pfdio reliquum abduxit exercitum. (DbfefTus igit Eunenes quaefr eo in loco prêter Annonam. Vbertim quide aquas 8lt; fal vfui con' dimentum haberet:tame bifce de rebus filarem fociis viuedi confuetudine inftru, xit:cos ad menfe amp;nbsp;conuiuii partitus efeas^eas interim leporu amp;nbsp;fermonum gra, tia amp;nbsp;comitate condiens. Erat aute Eumenis aspectus per^ (uluisno vt hominis bellicof i 8lt; plurimu armis attriti. At perpolitus amp;luuenil i decore inOgnis vniuer, fa ftatura membris ad ^jportionem (ane mirifica perinde ac lingulari artis diligne tia coparatis vim quoq; non magni orandi confequutus facundus tamen amp;nbsp;dulcis. erat eloquio queadmodum ex eius epiftolis coniectura fieri licet.Durante oblidi, onis tempore plurimis omniu locusanguftidimus fuos magno afficiebat detriment to pabulum amp;nbsp;ipG 8lt;equi p fummum ocium capiebant.Cum igitur Eumenes ne p defidiam intabefcerent remediu adhibere vellet 8lt;ad fugam quodamodo expedi, tos fiq obueniret occabo reddere habitaculu Cubitozpquatuordecim longitudine qd eo in loco erat ampliffimum ad hominu deambulationem deOgnauit vbi corpuf agitare iubebantur. Equos aute ad tedium magna p lora collo religatos rotifqiin fublime fufcitatos erigebat ita vt pofterioribus quide pedibus terre nitteréë An' terioribus aute fumma vix vngula ptingerent. Quibus hunc in modu fnfpenfis fta bularii nunc clamore nunc fcutbtea inftantes adeo inftigabat vt animis amp;nbsp;indigna tione referti poftremis quide mfilirent pedibus du$alciores humi öftere camp;upi, (cerent folum pullantes totumgp corpus agitantes plurimo cum anhelitu fudorem

ocr page 508

exundeten t. fëa res ad roboris amp;nbsp;vetaitatiè exercita fane non incomoda.ordea@ rnmutim attrita -in efcam objiciebantvt amp;nbsp;citius conficeret amp;nbsp;melius digererent^ Interea p obfdionis mora Antigonus vita fundlum in Macedonia cu accepiflet ari tipatrum 8lt; propter caflandri amp;nbsp;polipcontis (editiones res perturbari n^parua fh ne fpe in vniuerfiim animo coplcxus Imperium. amp;nbsp;ad res gerendas adiutorem EiO menem babere ftatuit. Quocirca miflo bieronimo indutias cum Eumene fecit^puS tamen iureiurando jipofitoiquod cum emendaret Eumenes /apudobedentes ma, cedones i„udicium faciendi permifit vter eo^maiori equitate predituS eßet. Anti g^^iusjnf deliberandi ta ntumodo nominis gratia initio fada de regibus mentide roiquu in feipfum obftringebatiufiurandiï.Eumenesaiït primam quidem poft ré gum nomina in iurciurado corfcripbt ©hmpiadem poftmodu fefe non foil qüidéfa antigono ^niuolti foroluratus eft neg; ipHus hoftem p bofte amp;nbsp;amiciï pro amico babituru ede.(cd 8lt; (Dlimpiadi ac regibus (acramentü referebat. Ea cum luftiora renferentur macedoncs adacto in hec verba Eumenis (aeramento obfidione Coluta fecere.ad antigonu vt idem luramentigenus referret Eumeni mittentes, Wurre, nesite^ quosad Nora capadoces habebat obfides reftituit acceptis lt;p redemptio ne lumentis equis amp;nbsp;tentoriis, tue cogregatis militibus q ex fuga pallantes m re' gione vagabantur ad mille couacamt equitestquoS fage focios babens obantigoni ffietum euafit. Ule ent fuÇcepta iurifiarandi emendatroe non folum Eumene dehaO angi oblidione lubebat.Verum etia acerbiffimas macedonibus litteras mifit. Infa' giente ad Eumenem in macedoniam referatur epiftole ab iis qui augeri antigoni perttmefce^nt imperium ofteftabatur olimpias vt venifs alexandri filiolum mul torum obieamp;minhdiis educandi caperet. Polipercon aut amp;nbsp;Philippus rex voie bant vt prepofitus capadocie copiis cu antigono belligeraret fimul amp;nbsp;quindoru de' nariis thefauris ad rerum faazf relfitutidem quingenta talenta caperet'ad bellicos autem vfus quantumcuep caperet:quitus de rebus amp;nbsp;antigono amp;nbsp;Theutamo du' cibus argitafpidum litteras miferant.acceptis illi litteris verbis quidem Eumene £ master ac benigne fufcipiunt.(Ceterum liuore amp;nbsp;contentione referti:priorem ferre Eumenem indignabantur.Eorumluidiam placauit Eumenes :cum perinde ac nihilo idigene nihil pecuniarum accepit.ad ambiciofas aut eorum contentiones cum necppreeJTe valerent:neg: fubfequi vellent hunc immodum fuperftitione indu xit. alexan^u enim inquit vifum in fomnis apparatu regio tabernaculu cum folio comonftraffe.dixifTeqibic cofedentibus 8lt;iuris dominandi locum habentibus ad' ero opemq: (if afferam modo omniu a me coßlioru amp;nbsp;inflituederei principiu capia tis bec facil„e Theutami 8lt; antigoni anima induxeratad eum nallo aduentare pa, do volentiu cum Eumenes etia ^p alicnisafpedlari foribus indignaret Quocirca regio tabernaculo ac folio Ïfomnis denutiato hue in modu collocato Illuc ofliu ma gnis de rel? habituri Dgrediebat Illis deinde ad fupiares euntibo regides Pente, (las amicitia fibi deuindlus ac ceteri Satrape cum omnibus procepiffent copias ita in vnum corpus adunarunt vt cum armorum multitudfe tum apparatus fplendo, re niacedones cdfirmauerit bi poft alexandri morte ob dominadi licetiam eneruef amp;nbsp;viuendo cdfuetudine deliniti cu tiranicozp Ipiritus barbaroze arrogantia innutri' r°r 'L^™ conjuliffent inter fc quide morofi ac drfcordes erat Macedones quidë ef fulis bi^dimctis fuptuolis Duiuiis amp;nbsp;facrificio2p Ipenfs delinictes paruo quide te pore caftraipfa qri quaCda nudinas amp;nbsp;pdigalitatis reccptaculu reddiderut In$ di hgedis ducibo oia tumultu amp;nbsp;fadlionibus quemadmodu inter populares principa, tus fieri folet ptimefcebat Eumenes cu illos fefeqdë mutuo afpernates viderepp ter metu aut h vlla pftaret occabo de iplius nece cogitates fe argëti penuria teneri cdmetus eftamp;.ab hispotiffimu q fimultates in eu exercebat Plura mutuatus cil

ocr page 509

talenta!qao amp;nbsp;maiorem erga ifftim fidem haberent:amp; a (ede mutuata pecunia fo liciti manus cdprimerent'Quaobrem effectu eft ut aliénas opes fui corpis pfidia habuerit :(b1us tutela ac falutem accipiendo cdfecutus: qua ut adipifcantur ceteri magna impendere folent. Macedonum tamen animi fuoru gratia largitorum per immen^m quandam licentia corrumpebant:(Circa iHoru fores frequentes obuer fabantur.latus ftipabantac duces extollebant. Poftea vero fy Antigonus magnas fecum trahens copias non longe metatus eft: turn res ipfe quaG vocem edentes ve, rum inuocare in^peratorem.nee folum fübditi Eumeni aufeultare : Werum etiam quicu$ in pace ac deliciis ampliffimus cedere fe fe dedere : amp;nbsp;tacitus afcriptü fibi feruare locum In traiiciendo paGtigre fluuio cum ceteri:qui pro ftatione erat nihil fenfißet.folus Eumenes Antigoni fubftinuit impetum : amp;nbsp;collato marte ftratil^ copluribus cadaueribus flumé oppletu eft:quatuor milia in potedatë redadla.pci pue vcro Macedones in aduerfa ei^ valitudine quid de illo (entiret:declaraucrdt Cum ceteros in apparadis fplëdide cduiuiis8lt; celebrantiba: folu aut Eumene fac! miniftr^dis principatus 8lt; re bellica ualeret did:itarent. INamcu penceftas eis in terra Perfica oppipere epulu pbuiffet Arietem uiritim ad facrificandu impertiës ampliffimu fore fe in fpem uenerat.paucis poft diebus militibus iter in bofte agen tibus, Eumenes ad euitandas vigilias Idgius ab exercitu ob periculofam quadam egrotationem quietus forte in lectica ferebat: paululù progreffus hoftes derepë te fuperatis quibufdam collibus apparuere in plan' defcedentes.lnftrucfta igitur acie incedentibus ut pmu auratis in armis ad (blem Iplendor enituit ac bellue cG turribus amp;nbsp;purpuree ueftes infpeeffe fut. Is eni vadetiboin preliu ornatuseft Pri mi iter cu clamore riftunt:Eumene vocitare:baud enim longius jpgrediendu miß exercitumduefet Eumenes. IDeinde fixis humi telisrfe quidem ut maneant mu, tuo adhortant:duces vero utquiefcat:neqp fine Eumene aut pugna aut ulluin ho, ftem ineundu efle periculum. Quo accepto Eumenes incitatis lecl:icariis curfu de fatus ex vtraçB lecftice parte fumouit auleum: magna leticia manum amp;tendens. Id confpicati milites continuo verbis macedonicis cófalutat:receptifqi clipeis amp;nbsp;farif fis inftrepëtes uociferanË:per$ vices quafi prefente ïamimpatore hoftem jiuocat antigonusegrotu ex caftris Eumene audies male fe habete deferri reliquos nullo negocio propter illius valitudine diffipari cenfuit poffe.Quocirca fuos ad pugna feftinabundus eduxit.Vt vero adequitans inftrucfta boftium aciem formagi copa litam afpexit ftupore affeaus diutius fuftitit Cum interim a dextro in finiftrum cornu comportari lecfticam cerneret magnum itacp ut adblet rifum edens Antigo nusad amicos bec inquit illa uobis ex aduerfb nimiru lecftica videtur inftrucfta ac ftatim relidis copiis :caftra locauit.Alia ex parte paululum denuo refpirantes ad fddiones reuocati: fixis cum ducibus fafciuiam agentes:vniuerfum ferme (Gabeno rum agrum ad hibernam dum inter fe diuiferunt:ita ut primorum a poftremis ta bernacula mille ftadioru fpacio abene:quibusde rebus fadus cercior Antigonus percopediofam quidem ceterum afperam difficilem amp;nbsp;aquarumindigam conuer' lus viam in eo fcilicet motus eft $pe enim ducebatur fi difperfbs per hiberna miti tes adorietfare ut ea boim multitudo fuis baud difficile ducibo iteru adfcifcereË Isubi inhabitatu igreflus eft agru terribiles vëti 8lt; immëfa frigora exercitu per turbato. Iter no mediocri fane detrimëto rapuerat. Ad hac igit re ignes ^ pluri' nii neceffario fuere adiumento:quo circa bolles nd latuit:cu barbari q motes iba bitabilë refpicietes agru incoldt.tahta ineëdio^ multitudine admirati nutios ad peucefta cu dromedariis mittut camelis:qdut intellexit terrore exaimat?:cu 8lt; ceteros eodë mdbabetes cerneret:miratus fuga reliquosinter eundum repertos milites ad fugiendu pmouit.Ëumenes aut oibus pauoré ac perturbatione ademit

ocr page 510

tcftiü velocitate flati reprefutu fe effe pollicitas ut triduo expedatione tardius aduetent.Illis itaq? pfuaßs tu nutiosdimifiitql-us ut copie ex hibernis $pmum Cogregarent iubebat Tuipe cu reliquisexeqtas ducibus locu qui deferta pmeatj bus fpecŒari poteß^pcul amplexus amp;nbsp;diméfus incendia pmulta cadrenG more p in tercapedines fieri peepit.Ignibus deinde ex colli bus ad Antigonos çoparetibus dolor 8lt;anguftia cepit Antigonu.Exiftimauerat enim boftes cu iam pridé o? ad uentu fenEffent obuics fieri.Neigrf itineris labore laxatus attritulg manu eu bq ftibuscdfererc cogeret Expeditusqde amp;nbsp;per bona edudlusibiberna omiffo vie co pendio.p VICOS urbefqi tacitus abduxit. Interi ex boftiba ut affolet occurrete nul' Ïo'audiës poftmodu ex incolis nuilu ibi fuiffe exercitiï;at loca dutaxat ignibus re ferta :impatoris Eumenis arte delulïï fe effe cognouit. Quod grauiter ferensut aperto marte decerneret fepius admouit copias. Coactis interea militibus maxia eoru pars Eumenis fapientia admirari 8lt; foli impiu deferre.Earn ob re princeps argirafpidu Antigones 8 lt;Teutbamus dolore ac inuidia con oti irOdiastedere amp;nbsp;cduocatis pfedloru ac pricipu cdplurimis modu ac tepus necadi Eumenes agitat decernut igit omnes ut ad buius vfu plii referuatus confedloftatim plio trucidet Ceteru Eudamus elapbantu pfedfus ac Pbaedem? rem decreta Eumeni denuti, ant.DJulla mediuffidius In Eumene beniuoletia aut caritate. Veru enim vero pti mucrut ne mutuatas Eumeni recuniasamitteretiEumenes illis collaudatis tabe naculu ingrcffiis fefeqiintra beliua^ cduentu uerfari pfatus : teftameta cofrripGt ac codicillos defcripGtait cofeidit amp;nbsp;difperfit.Ihlolebat enim poft eius morte ullis ex litteris accu!ationesamp; crimina de rebus accultis conflari- Hisita^ difpofitis deliberare cepit vicffori a n? aduerfariis dimitteret^an per n edia fugitas amp;nbsp;arme ni^ in capadocia (pficifceret.Nibil autin amicozp plentia firmu decernit fed per' multa moues animo feep 41 fortunis in partes uerfans uarias acie inftruxifr'grecos exbortat? amp;nbsp;barbaros. Phalanx deinde amp;nbsp;argirafpides eu bono animo effeiubent fuum boftibo baud expeeftaturis impetu. Philippi liquide amp;nbsp;alexandriueterani fuerit ..qn qd^inuicfli bellozy: pugiles amp;nbsp;ad id uf$ tepusintrepidi multi annos fep tuagita nati null? aut fexagenario minor, Progredietes igit in antigonianoSnn$ cos cu indignatione irrupentes fubftinete nullo vpiuerfam diffipat phalanga manu obtrucant plurimi- Hac quide ex parte fuma vi prorfus fuperatus çft antigon?;eq tatu tamen victor euadebat. (Eundlu eti^ Peucefte apparatum farcinaf$ diripuit: cu fegniter ac remise prelium iniiffet Se autem antigonus cum terror uocaret ad vfum belli vigilantem ac intentum exibuitioportuitatem ex loco naevus. Aperta enim eft ac uafta planitiesmon fane pinguis non afpera non fbljda : fed arenofaamp; fqualenti referta falfugine . Ea tot equorum tot mortalium pullata curlatiombo fiib iplum pugne teinpus puluercm calcis indar exalans aerem inalbabat • qui oculos turbidus inuolueret . Hoc igitur occulratus Antigonus boßifes facilius farcinas 8lt; bona in fiiam poteftatem redegit. £tatim poft pugnam Tbeutamus legatos res fuas repetitum mittit. Antigonus nam$fibi8lt; argirafpidis basres redditurum effe amp;nbsp;ceteris in rebus fecum benigne comiterqi acturum pollicitus erat : fi Eumenem fbi traderent. Argirafpides abbominandum cepere conGlium utviuum Eumenem in boftdi manu ponerent:principio nullam per fufpicioncm fele propius applicant obferuantqi. Nonnulli jj rebus amiffis delamëtabanë Poft modum irruentes ei pugione detrahunt:8lt; reflexa 1 manus^ona colligant.Poft$ miffus eft abantigono Düicanor'vt illu fufciperet:dueft? per macedonas Eumenes vthbi exercitum alloq liceret orat non ut preces no excufationes adhbituru^Cete rum de illorum comodis verba facftuzp. Silentio facio in edito quodam loco confti tutus colligatas prctcditmanus, Et quod nam inquit O Macedonum peffimi de

ocr page 511

nobis Antigonus. Tropbeum erexittqaaleipG de uobisexigitis eu imperatote ve ftrum vinclum captiuum$deditis. Nonne grane 8lt; periculofum erat vt vidores vos propter reru veHrarom iadura vidos effe fateremini.(Quali vero in pecuniis at$opibusnon armis vidoria ipfa conflaret. (Quinetia pro ueftrarum redemptoe larcinarum impatorem veftru . Mitis ego quidem inuidus at$folium vidor a uobis trahor. Abbis qui mibi fooi funt in pernicie datus.Vofçp p caftrenfem tone per iurifiuradi prefides deos oro amp;nbsp;obtelor. Hic me inter uos occidite.Cu apud Antigonum obtruncat? opus veftrum futurus GmrnecvlJas quidem querimonias edet Antigonus.Illi fiquidem no viuente fed defundo Eumene opus eft:quod fi veftris parcitis manibus vna Gluta fat erit vt meis rem ipecoficiam.Siautgladi um mibi non creditisobftridum feris obicite (Quod cum perfeceritis vos vti fan' diffimos viros 8lt; in ducem veftru equilTimos lureiurando (bluo.Hec cum oraret Eumenes cetera multitudo dolore copreffa collacrimabat. Argirafpides aut duce dum effe: 8lt; cdtrarianti in amacp iadanti minime adhiberi animos oportere clama bant.Plaud enim indignum facinus effe.'GCberonenßaca pernicies lugeatcu in nu meradis macedonas bellis defatigaueritJd aut guiffimum eftG pftantiffimi alex andri ac Philippi milites tot antea per labores agitati fuis belloru premiis in fene dute priuetur:ab aliis c^bos capientes.Cu fue interim vxores terciam la nodem cum bofte concubant. Poft hec ^umene maturato curfuducut. Antigonus globii Veritus:nemo enim in caftris relid? erat dece validiffimos emifit Elephantos;fre, quentiffimol ^ Medos amp;nbsp;Partos hadatosiqui multitudine fumouerent. Eumene quoqpropter vetere amicitia amp;nbsp;familiaritate i fuu venire confpedu minime fufti! nuit.BHis qui afferuandu acceperant quona pado cuftodiendus effet rogatibus: vt: Leo.'Ut Elephantus inquit.gt;Jon longe tame poft miferatus eu:8lt; grauiores dimi fit catenas' confuetû dedit feruum:q illum perungeret:8lt; ex amicis quilqs info diu fecum verfari:8lt; neceffaria illi deferre voluit:8lt;adire finit agitans pluribus di ebusde illo confilia 8lt; fermones:8lt; pollicita faciebat. Cu Demetrius eius filius 8lt; Nearcus cretenOs maiore immodu de eius falute cotenderent 'incubentibus eius morte vna ceteris omnibus ferunt euftodé Eumene eius ©nomarcu aliquando in terrogafleiQuMobrem antigonus hodem atep inimicu in poteftate habens nec ma tnrcnecatmeqp generofe liberat.Cui cu Onomarchus cotumeliofe dixiffet no in p fentiarumeqdem verii iprelio animofus ad mortem effe debuifti.Subierit Eume nes amp;nbsp;ita mediulFidius per id tempus fui ab bis pcontator inquit qui mecû man^ c^yferuere. Veru pftantiori cocurriffe nemini me fcio Tu onomarchus quadoqui de pÇantiore coperifti cur ex? expedandu ee tempus non exiftimas antigon? vbi neci Eumene dedere coflituitiei cibu fubduxit.Ita bidui auttridui medie ad (um muvtte die adducebat. Cu aüt caftra repete mouendo forêt intromiffo homini iu' gulu pbuit ^einde antigon? corpus amicis tditum cremari pmiGt GmFqp reliquiaf in urna argetea copofitas ad uxorê amp;nbsp;liberos reddendas mißt Eumene hucimodii expirate pditoru fuo2 pducu ne$ atq? militu nulli alii vindida fortuna coceflit Ve ru antigon? ipfe argirafpidas 8lt; ipios homines amp;nbsp;immaniffimas belluas cppulfans amp;nbsp;abiciens eos ibircio arachofie ^curatori tdidit vt quouifrrodo homines ita difp deret ac ipnicie daret vt nemini £ macedonia abire aut grecu cernere pelag? licêt

ocr page 512

• '^1^c

Œ SVNT que de fertorio ac Eumenedigna niemorätü ifcepim?.In bis cdparandis illud vtriq? cdmune :qd amp;nbsp;ex ferni amp;nbsp;alienigene amp;nbsp;extorres uariis gentiba bellaciffimis ^xercitibus 8lt;ampliffimis copnsvfq; ad exitu prefe^i fuè fat peculiare qdem cft quod Sertorio vniuerfis a fociis dig, nitatis gracia collat? eft principatus.Eumenes vero cu per 0 multi de iperio difceptaret porcs adle partes ex reboipGs nipGt. Preterea q iufto fubeffe principi voluerut alte2p 1^y ;lecutl fut.Qui aut ipG principes elle non poterat:alteri ad utilia parebant, ^oma' S'^'nus enimbiberisamp;lufitanis.Cberonifis uero Macedonibo imperitabat.Exqbus cum 1111 ia dudum romanis feruirent:bi eundos in feruitute bomines deducebant

ad bec Sertori? cdßlii 8lt; rei militaris admiratione.Ceteze Eumenes ob fcribe offi cium in conteptu babit? ad imperatoris puenit dignitate Eumenes no modo par' uis que Gbi adeffent ad poteftate occafioibo vfus nd eft: fed etiam maiora queda ba buit impedimeta.Nam 8lt; qui aperti libi e(fent;aduer{arii:8lt;qui occultasei tende rent inbdiascdpIures.Non fic alter. •cui cum nemo pala pauci poftremo fbciidefdc mfurrexe. Quamobrem buic qdem boftes piculoru exitu attulerunt. Illi aut mur di ex uidoria periculu importarut.que ad militandi negociu attinent inter fe pa' ria Rint.Alio tamen modo.(Contentionis eni ac bellandi ftudiofus IEumenes.comi' tatis 8lt;qetis Sertorius amator-quonia cum alteri modo fefe emin? coftituiflet tu tam 8lt; honorifica uitam agere liceret cdtra eos qui fibi pacis intceptores erat bel fum erat. Eumenem fiqdem antigonus du de rezp Faftigio ne fecum edtenderetad' monebat.fecundo content? ordine libens utiq? adufus regni afciuiffet. Pdpei?fer toriu ne ociofam quide vitam agere pmittebat, Idcirco illi vt initio fponte pugna, rct obuenit.EHuic vero ne oppugnaretur inuitus impabat. Qui maiores tutele for tunas ante ponit.Is bellozp auidus habend? eft.at belli co fus qui tutela bello fibi ue dicat'Rurfus ut aliter extiguerent euenit. BIuic quide ut nihil ante prefenfiflet: illi uero ed 8lt;nece cdtinuo expedlaret:e quibus alteru benignitatis eft amicis eni fidem habere videbat'imbecillitatis alteru quonia cum falutd fuga conparare vel let cdprebenfus eft.alteri mors nullo dedecore uitam maculauit q ab amicisea paf fus eft que null? boft1s inferre potuit.alter eu priuf$ in captiuitate veniret'fuga capeßere nequiuerit. Et poft^ in captiuitatem uenerit vitam retinere cupiueritj mortem nec bene uitauit nec reefte tulit qui fupplex atqi orans bofte qui corp? du taxatin manu babere videbatur;fui ^ animi compotem fecit amp;nbsp;dominum.

ocr page 513

Epiftola Leonardi Aretini Poetç LaureatiBe vita atg geftis Sertorii Incipit


JI^ËIDO NOIWNVMQ-VAM tibi eueniffe Antoni ca, JiU ri^Timcimibi namgipfi fepiusgvellem 8lt;interdu no fine 1'/quadaindignatione ac Faftidio co tigit.'Ut in ferrrone quo 1 ^runda incideres: quin geftis militaribus veteru virorum |.^bec noua temporis noftri Fadaeße longe pcrFerenda cota Ifonaci ac proteruaobftmatione contenderet.Aduerfus quo N^gt;um falfam aflertionem cu per homines biftoriatu peritos (Namp; vetuftatis Gmul veritatilg defenfores amatore!^ reß, fficacibus ac veris rationibus vic^i ad illud taquam arce

^ititur cOTemmaiioquirtw

?Vnicam fuierroris conFugere folcnttut dicant antiquos illos prifca quada bonitate reFertos verfutia ingenii doli($ amp;nbsp;Fallaciis: quibus in bec tepore homines fuper, babundant caruiOeÆt in hoc quidem vno eorum affeueratio pierug ut aiaduerti in coronis circumftantiû repetit aflenlbrestpropterea quod ineft hoc ferme cuc^is hominibus vitium:ut ßbi ipfs ac etati fue in opinione ingenii calliditatifg pluri, hium blandiantur.Omnes autem facilem lisaffenfum prenant:que uel exiftima' cioni uel cupiditati fue cofentanea fut. Ego vero amp;nbsp;fi cupiam hac decoris palmam

tempori noftro potius dari:tamen quotiens ad cxcelletiffima veterum preftanti^ mentem erexi ac poftpoßta vtring affectione velut iuftus arbiter medius conditi difpeream nifi hec noftra ad illorum coparationem veluti puerilia quedam luditia exiftimare compellor. Experitia ordinis experitia difciphne expericia fcientie rei militaris:nun$tollatis fignis dimicare aufa fed lenibus certaminibus fugifp :amp; infestationibus indar puerorum contenta.DJam quid ego de hac facili amp;nbsp;confueta noftris temporibus remiffione captiuoiu loquar: ^ quis merito amp;nbsp;optimo iure non tidebit amp;nbsp;puérili ludo perfimilem iudicabit.Iam vero quid de fallaciis dolifcp glo Viantur fut fane queda eiufmodiomni tempore deteftanda ut federum fraCtioncs fidci defectus proditiones fidentium.In quibus fi excedere nodri cotendant no fo him improbi veru etiam dulti videbuntur.Sunt amp;nbsp;quedam ciufmodi in bello con teffa.Vnde corebus apud Maronem in ilia turbulentidima noCte captiuitatis troi ane pod androgei mortem inquit. Mutemus clipeos danauginfignia nobis apte, mus dolasan virtus quis in hode requirat Mec aute quia ingenio perficiunt:dicit Cnlpus copertum effe in bello plurimum Ingenium poffe. In bacitag ingenii amp;nbsp;intelligentie parte fi reCte iudicare voluerimus nec nos metipfos caritati noftri de cipere lam videbimus manifede nec m re militari nee in ftudiis bonarum arcium nec m pubernatione reru neein eloquétia tepora nodra antiquis refpondere. Nifi forte Platoni Ariftotefi aat Carneadi aut multis aliis veteribus'in lapientia amp;nbsp;dodrinis.Aut Domedheni amp;nbsp;Tullio in eloquentia Aut in gubernatione rerum publicarum Pericli Soloni amp;nbsp;Catoni Aut in hac ipfa de qua contendimus militari arte Pirrho aut Hannibali aut Fabio maximo aut.M.marcello aut.C. lulio cela, ti fecula nodra pares aliquos aut coperandos queunt proferre. Sed nos de hiis re bus alio in loco vberins differemus.Nuc autem eu proximisdiebus Sertorii pre'' ftantiffimi ducis fada in greco legerem huius queftionis admonitus vita eius I Ia tinum couerfam tibi mittere decreui ut amp;nbsp;nodrum amore erga te properfiffimuquot; recognofeeres: amp;nbsp;fi quado in (ermoneseozp holm deuenires huius quog viri exe, ido temeritate c6tendetiu ^fingere amp;nbsp;fegnitie noftri tpis obiurgare poffis Vafe

ocr page 514

apbi greci De vita atep geftis Sertorii Per LeonardsAro foria in Latinum traducta Hnguagium Incipit..

'noiuc ---9

° °

,'^T'^V

v|DN EST Fortace mirandum per infinitum tempus alibi D^hter fortuna influente res humanas in eundem fepius ca | Ium deferri.$iue enim {ubiacentium rcru multitudo ter' „minata non eft abundantem 8lt;facilem habet fortuna adii jnilitudines edendas materiam.$iueg ex quibuldam ter' dminatis numeris feries rerum conexa exiftit ireceflarium

'Afft ex illarum difcuifu fepe eadem euenire.Cum vero qui S^ambuiufmodi fortune opera que

opera que ratione amp;nbsp;cofilio factis arint Velutt ex duobus atteonibus:quorum alter

oria a


gt;terum a canibus alterum ab amatoribus difcerptu : Duorum fcipionum ab altero victos carthaginenfes ab altero funditus cuerfos. Troiam ob Laomedontis equos primu ab ^ercule deinde per hgneu equu ab, ßgamenone^Tertio propter equu qui in porta cdfiftensilienfibus claudere voletibus impedimeto fuit. Acharidemo duce captam fuiffe. Duarum ciuitatum que olentiffimarum plantari nota habent Chio rcilicet:$mirna in altera natum fuiffe Homerum in altera decefTiffe Age amp;gt;nbsp;hoc adiungamus qui duces maxime beHaciffimi fuerunt eos altero caruifle ocula Philippum Antigonum Hannibalem amp;nbsp;Sertorium : de quo illa {cribimus:quem Philippo continentiorem in mulieres:Antigono fidelioremin amicos Hannibale placabiliorem in hoftes:quis oftendatringenio autemnulli eorum inferiorem:fed fortuna omnibus ipfisiqua femper magis infefta $hoftibo vfiis fe peritia Metel' lo audatia Pompeio fortuna Sille potentia romano populo Exui amp;nbsp;barbaris im, pcritansadequauit.Huic autem precipue omnium grecorum Eumenem cardia, num affimilabimus.Mam imperios i ambo amp;nbsp;cum dolo bellaces extorres fuaru ciui tatum duces alienarum fuerunt. Ambo preterea fraude fuorum ad extreme neca ti. Q_.$ertorii genus nd obfcuriffimum fuit ex IMirha vrbe fabinorum.educatus autem honefte fub matre vidua fummo amore coluiffe illam videtur, matri nomen l?.heam fuiOe tradunt.Eruditus vero in caulis orandis potentia quandam in ciui täte adolefcens adhuc libi per eloquentiam edparauit. licet poftea rei militaris fple dida opera'illum ad fe totum attraxerint. Prima eius milicia fub Scipione fuit;amp; aduerfus cimbros tue galliam ingreffus:cu abromanis male pugnatu effet amiffo equo amp;nbsp;uulnere in fuper accepto Rhodanum amnem cu Thorace amp;nbsp;Scuto per adgt; uerfos fludus plurimum natando traiecit:ita robufto amp;nbsp;exercitato erat corpore. Poft fub hec.C.mairo duce aduerfus eofdem hoftes militauit.quoin tempore cu cimbri tanto terrore tantag multitudine italia intraffent .'ut vixquif^ romanus inueniretur .'qui ordine feruare aut duci parere vellet.Sertorius ipleintrepidus caftra boftium ingreffus eft:ce!tica vefte amp;nbsp;quadam eorum lingue noticia ad con greffus obuiantium fretus.'per hunc rrodum confiliisordmibufq? eorum explora tis ad Mariu redutieiufqp rei gratia ab eo donatuseft.In reliqua vero expedicde multa prudentie 8lt; fortitudinis opera oftendens:famam amp;gleriam fibi compara uit;Poft (Cimbricum amp;nbsp;Teutonicum bellum:{ub Didio pretore.tr. milituinHi beriam miffus in vrbe Cathalone cum hibernaret amp;nbsp;milites utpote in magna reap copia conftituti petulantia vterentur:ac fepe ebrii effent; oppidani coqfpiratione fad:a:8lt; auxilio ex vicina Girifenorum vrbe pcr nocflem intromiflb.hofpicia mili tym invadentes eos trucidare adoriuntur•At Sertorius cum paucis prolapfps lt;%

ocr page 515

He

. quotquot eOugiebint ex mi'itibiis in vnum colfec^lls' circuiuitvtbem. 'per ipfam portam qua pauloante boftis intraucrat eamepnamq: aptam repentmgreffus riec ftationibus ut antea barbari fecerant negledisrfed diligenter in ipfa porta difpoO tiSvtbeep fubinde omnibus locis occupata:eundos cui per etatem ferre arma po terat trucidaiut:ac fubinde milites arma amp;nbsp;infignia oftium fbi aptare iubet rfe^ ad earn vrbem frqui ex qua auxilium Catolonenfibus ueneratÆc ergo illos fpecie armorû deceptos 8lt; velut ciuibus fais obuiam eflufbs leFete occupât: rrultif^ cir ca ortas madatis:reliquos in deditionem accepitvenundauitq Ex boe Sertorius magnam in EHiberia famam aflecutus vt primu iRomam rediit:quenorgallieque circa padum eft de{ignatur:8lt; quidem oportuno tempore- Inftante enim Marbeo bello deledum militum amp;nbsp;armorum preparationem fibi comicam tanta celerita, te diligentiacp peregittut viri impigri 8lt; in rebus agendis maxime efficacis ex ea queftura gloriam reportarit. Nec tamen ad bonores licet dignitatef^ prouedus militarem audatiam remiGt fed in preliis fine ulla exceptione corpus fuum pericu Iis obiedans:8lt; fortitudinis opera manu propria edens tandem alteru amiGt ocu Ium IDe quo etiam gloriari (olebat quod alii non Temper virtutis Gie teftimonia (e cum deferrent: fed torques amp;nbsp;baftas amp;nbsp;coronas domi relinquerent (ibi vero belli' ce laudismfignia cotinuo adedent, eofdeq; baberet fortune amp;nbsp;virtutis fue ifpeda tores.Tribuit amp;nbsp;populus.ro.fibi pro bis rebus magnifice honorem.Venientem liquidem in theatrum populari plau( u amp;nbsp;multis commendationibus eum excepit, quod genus bonoris nec lenioribus quidem amp;nbsp;clariori prolapia ortis facile tribue' batur.Cum tamen tribunatum peteret non obtinuit:$illa per fadionem ip(u op, pugnante^eacp videtur fuifle cau(a cur Sertorius $ill5oderit. Mario deinde pul' fo Sillacp ad Mitbridaticum bellum profedoicum (Ddauius con(ulin partiboblla mis perfeueraretrfinnavero eius collega res nouare adortus partes Marii (ibi afci (ceret Sertorius Cinne adbefit:ea potiffime ratione quod Odanium cbeciorem amp;nbsp;Marii amicis minime fidentem cernebat.Comiffa itaqiin ipfo foro inter colu' lespugna Cinna amp;nbsp;Sertorius (uperant pellunturipex vrbe baud paucioribus qua decem milibus in pugna ipfa amidis. Pod bec militibus:qui circa itabam eiat col ledbs cum fulciens robur contra (Daauium (ibi comparaient:Marius ex africa nauigauit quem ut priuatum fe confuli offerentem cum alii recipiendum cenleret Sertorius difuaGtfeu veritus ne auctoritas fua prefente viro maioris auctoritatis minuereturÆue ne Marius ob feuiciam amp;nbsp;iram modum in Victoria (eruarene(ci, cuncta auerteret. Differebat ergo Sertorius paru iam negocii ad plena eis victo' nam (upereffe g (i marium reciperent:totam apud illum confecti belli gloriam fu turam grauemqi 8lt; infidu fore poteftatis focium.Cuius cum rationibus Cinna fe affentiri diceret:ceterum nefcire qua fronte Marium repudiare poffct prefertim in (bcietatem belli a (e vocatumirefpondens Sertoriusiat ego inquit (uopte conii' 110 veniffc Marium putabam non a te vocatum.Ita$ cum de eo recipiendo uel no recipiendo confultarestque optima rebar oftendi.Tuvero G eum vocarasne in c5 fixltatiore quidem an recipiendus foret ponere debuifti rfed vitro recipere:cum fi des tua illi tradita cogitandi ac deliberandi rationem excludat • Sic igitur Mario ab eis recepto diuiGs trifariam copiis bellum confecerunt:8lt; cum in victoria Ma riusip(e8lt;Cinna omnia crudelitatis exempla proderent:Sertoriusip(e nec truci daffe que^ob irammecp contumeliam alicui intuliffe dicitur.fed ea continuoim, probafle:que Mariusfede crudeliterg? faciebat.•amp; apud Cinnam interceffiffe:ut moderatius victoriam exerceret. Tandem vero feruostquos Marius in bello qui' demjbcios pod victoriam vero Satellites ac minidros Tiranidis habuerat (iie:cu, parti illius luffu:parti ex feipGscucta fede amp;nbsp;violenter ageret dominos mactaret

ocr page 516

dominabus per vim admifcerenturtpueros etia conflnprarcnt indigne ferent Set torius:nec vlterius id tolferandum ratus:contra eos impetu fecittomneCcp ad vnu fupra quatuor milia feruorum erant amp;nbsp;caftra m campo Labebant trucidauit. IDein de cum.C.Marius diem obifret:amp; Cinna paulo poft interfectus fuiffet^ac Marc US adolefcens muito eo contra leges confiilatum occuparet:carbones vero amp;nbsp;Alar boni amp;nbsp;Scipiones aduerfus Siliam redeuntem male reßfterent ac partim ignauia ducum partim proditoru malignitate res corrûperêtur:nec Sertorius ipfe quae» prefens propter improbitatem eoru qui plus poterant emendare res ponet:ac tan dem Scipio fub fpe pacis a Silia deceptus exercitum amiGffet: defperatione rer^ vrbanarum adductus: in Hiberiam contendit:eo coGlio ut partium ibi fuaru refu gium copararet.Graui autem atep aduerfa tempeftate delatus per loca montuofa amp;nbsp;afpera tranfitum a Barbaris pecunia redemit: quod cu focii indigne preferret ac turpe effe dicerent fi populi. iR.proconfui Barbaris tributum perfolueret:tem pus fe redimere inquit:quo nibil rariuseße confueuerit magnarum auidis rerum viris. Sic igitur barbaris pecunia placatisin biberiam transuit. $ufcipiens autem prouinciam multitudine quidem populoru florentem fed auaritia amp;nbsp;hiperbia ma gitratuu male difpoGtam familiaritate 8lt; coruerfatione potentes tributorum re' leuatione populos in fûam beniuolentiam conuertit. Inter cetera gratiffimu (puin cie fuit:^a recepeione militum boies liberauit: i fuburbanisenim milites hiberna re iuffit:tabernaculisßbi pro tepore inflrudis ipfeep ante omnes ita fecit.Non tn ad gratiam (puincialmm oia gerebat.fed armatis quotquot in biberia habitabam Romanis: tormentaep ofe generis machinatus ciuitates Rib imperio cQtmebat.hu manus quidam in pace fed inbellico apparatu terribilis. Vt vero. IL.Silhj audiuit romam ingreffum:Mariiqp amp;nbsp;carbonis partes delatas eße. ratus confeftim ducem aliquem cum exercitu contra fe venturum:Pirenei iuga per Liuium falinatore cii fex millbus militu occupauit.IÇec multo poft (E.Annius a Silla miffus aderat qui cu inexpugnabilem Salinatorem cerneret:fubipGs montibus cu exercitu fubfedit Salinatore autem per dolu a quoda (Calpurnio cognomine Lanario interfeci cfé Sertoriani i milites Pirenei deferuiffet arce tralgreflus Annius magna manu co tra Sertoriu cotendebat.At Sertori? cu no tatas haberet copias ut Annio reifte re poHj cu triba milibus hoim Carthagine noult;aufugit:inde$nauibo mareigref fus Libië apud Maurubu applicuit.Élie fine ftacoibgt;aquariiegreffi milites a bar, baris Îpetu fadomulti necant Inde rurfuSi hibcria redies:cu repellere^a littore Cilicibus Piratis ßbi coiundiis in Pituifam infula:fupato Annii preßdio quod ilfa ferat:defcedit.Nec mfto poft ipe Annius uenit cû multis nauib)amp; quiq? milibgt; militü.'cc tra que fertorius nauali prelio'quauis eas naues haberet:que no ad pu gna fed ad felicitate fabricate erat pugnare agreflus furgcnteccphiro amp;nbsp;Pelagus agitote plerifg Sertorii nauibo ob leuitate trafuerfu in Scopulos delatis'Ipfe cum paucis terra ab hoftibj mari aut a uetis cû excluderet dece cotinuus diesifeftis vndis agitatus vix tandéfluctus fuperauit.Cedante veto ad infulas qualia aqua rû expertes delat? eft:ex quibo poftea nauigas gades traffedlus extrema hiberie ora tenuit.Haud multu fiip becidis fluuü oftia.'qui athlaciu influens marenomen circuiacenti Hiberie tradit. Hoc in loco naute quida $ertorio obuiarn fiunt.tue forte redeuntes ex Athlanticis infulis quas beatas vocant. Due quidem he funt parue inter fe diuife mari :decem milibus ftadiorû a Libia diftanti. Imbresillic ra ri mediocrebp venti aut plurimû fuaues ac roriferi fblu vero pingue hec arati mo plantari ue facile fed etiam ex fe abOp ullo humano ftudio frudum producit dulce quidem amp;nbsp;ociofam multitudine nutrire fufficiente.Aer Gneerus ac peratus amp;nbsp;mediocri mutatione per tempora coteritus^Nam qui a terra perflat veti boream

ocr page 517

amp; aquilo propterTonginquitatem vafta amp;nbsp;mania incidentes fpat'ia Fatip2ntur:8C deficiunt prius$ad easinfulas peruenerint.Qui vero a mari perflant Argete 8lt; cephiri refrigerates raros quidem 8lt; temperatos imbres ex petapo afferunt:p'u rima vero per tumiditatem acris cum fumma facilitate nutrmt.Vt ctiam apud Barbarosincrebuerit fidestibiPIefifeos efTe campos:8lt; beatoru domicilia abUo mero decantata.Hec igitur cu audidet Sertorius mirabitis eum cupido cepit m, futas eas adire incolere$8lt;illiccuiete viuere fine magiftratibus amp;nbsp;bellcru curis cuiusanimum cum intuerentur Cilices homines ncquaqi pacis aut quietis fed ra pinarum auidi ftatim in Libiamnauigarunt fifcalium in Mauriforum regnu re' dudluri. Nec tamen ob hoc Sertorius defecit animo: nec fibiquiefcedum putauit fed boftibusAfcalii ferre auxiliumdecreuit ut hi qui fecum erant inicAa aliqua fpe nquarum rerum:cotinerentur Cupientiffime itacp Maurifiis adueniens Alea lium debellauit:obfeditCB:ad quem liberandum cum Paccianusa Silla miffus ve, mfret;Sertoriusipfumaggreffus Paccianum quidem nccauit: exercitium autem vicepit Tigennam vero oppidumrinquo Afcalius amp;nbsp;fratres confugerant^expu, gnauit.Ibi feputtum effe Antheum incole tradunt:eiu($monumentu cu propter magnitudinem afferentibus Barbaris fidem non preftaret Sertorius perfodit: tepertocpibi corpore leptuagfta cubitorum obdupuit:redauratocp tumulo fan a eius honoreme» adauxit.Pama eflapud tigennita Anthei uxorem Tigennam no, mine poft mortem viri ab hercule cognitam fyphacem genuiffe : qui poflea ilhs in locis regnans vrbem de matris nomine codidiOe dicitur Ex fiphace natum poflea diodorum tradunt:cui grecu habenti exercitum ex oliuanis miceneif^ abbereu^ fe hisin regionibusrehdlis magna pars libie paruit Nec diaa Gnt gratia lubecm nium regnuin hiftoria preflantiffimitcuius origo adiodoro amp;nbsp;fiphace tracta eße memoratur Sertoriuscumomnia victor fuperaffet Maurifiis qui fefeillicredide ranttabfep ulla fraude vrbes amp;nbsp;imperium 8lt; pecuniasreftituit.nec quicquam nifi que 1111 fponte dabant retinuit.Inde cum iam de receffu cogitaiet:legati Lufita' narum venerunt/rogantes ut imperium eorum acciperet.Omnino enim viro ali, quo rei militaris perito magneq; auctoritatis ob eum qui irrirebat ab romaTs me tum indigentes in Sertorium propter egregii eius famam conuerfi erant Et ent dicitur Sertoriusneq; uoluptate necp metu fuperari facilis fuite:for tiffmusi ad Uerfsmodeßus veroin fecundis:in fubitis improuifil^ cafibusita conflans;8lt;au' daxut omnes fui teporis ducesanteiret. In cunctis vero que hue ingenio tue aftu Conficiuntur occupatione locorum amp;nbsp;preuentione hoftium celeritate fallaciis cir cumu€hientibus:amp;dolis quociens expediret profundiffimus artiFex°In renume' Kando largus:in puniedo mitis amp;nbsp;clemens. Quacp id çp ad extremu in oblides Hi beroru peregit arguere videatur ipfum no mitem necp placidum natura fed arte amp;nbsp;confilio temporis caufa fimulatum fuite , Mihi vero meram virtute amp;nbsp;racionc; ftabilitam fortuna nuqua in contrarium mutare poffe videtur. Bonas tarnen volu tâtes «noturas laudabiles nihil prohibet magnis aduerfitatibus cotra merita co' tingentibusimmutari.q, equidem Sertorio eueniffe credotrebuf^aduerus irrita tum cotra iniurias malignantiumacccrbius infeuite.Sed bee potea. Tunc erga ÇX Libia in Luttaniam profectus 8lt;dux cum imperio factus prouincia ftabiliuit amp;Miberia proxima cius imperio adiunxit/plerifip fponte fefe illi dedentib maxi nie propter humanitatem eius amp;nbsp;efficaciam in agendo. Sunt quocp ab iplb nonnul h alciori fallacia 8lt; arte perfectasin quibus illud precipuuiquod ccruam candidi coloris manfuefactam fic ut vocatem exaudiret:8lt; vadentem fequereturmec ftre pitum caftrorum nec militum clamorem formidaret:paulatim apud Barbaros ho' mines amp;nbsp;religioni,pronosjactare cepit domui id effe dianefibi trafmiflum multa$;

ocr page 518

ex oculis per illam edoceri.(Quotiens enim boftes ingreflos fines aut urteafiqtf .cepiffe occulte prefenferat in (omnis ditium fibi ßcerua Gmulabat tut copias in armis haberet. Rurfus vero fi vidoria aliqua fuorum ducum deferebatur:occulta to nuntio ;lt;Ceruam coronabatÆbiep ab ea faufte nuntiatum 8lt; ob id diis (upplican dum effe dicebatiquafi feliciter aliquid geftum audituros:per banc arte illos (ibi, magis ac magis parere compellebat :veluti no hominis alienigene fed dei confiliis ducerentur. Et (ane huic fame res ab co gefte atteftabantur.Cum duobus eni ini hbus amp;nbsp;fex centis quos Romanos vocabat*feptingentis Afris admixtis*m Lufita / niam uenerat*ibi ad has copias quatuor milibus LuGtanorum peditum 8lt;(eptin'' gentis equitibus adiundlisiaduerfus quatuor duces Romanorum bellum geffit: fub quibus erant peditum milia centum viginti:equitum feptem milia fagittario rum amp;nbsp;funditorum duo milia vrbes innumerabiles cum ipfe no nib viginti vrbes in lua ditione ac initio haberet;Tarnen cum hac tanta copiarum tenuitate nonfa lum gentes magnas amp;nbsp;urbes multas fubegit fed amp;nbsp;miflbs contra eum ab Romafs, duces.Codam quidem apud Mallariam nauali prelio fuperauit: Phidiam vero p. torem Hliberie profligauit;intcrfecitq? in ea pugna duo milia romanorum ciuium:, domitium proconfulem contriuit.Toranium a Metello rriffumcumtoto exerci/ tu deleuit.ipfum quocp IVIetellum virum fue etatis ampliffimum in tantam comquot; Fulit neceffitatem ut.JL.EoUjus ex prouincia NarbonenG Gbi auxilumferre co * geretur amp;nbsp;Pompeius magnuspx vrbe cum fumma fcftinantia mitteretur utSer tono reficeret. INe$enim habebat Metellus quo (everteret* contra hominem in fefteaudatie amp;nbsp;noniufta acie fed tumultuariis certaminibus 8lt; variis (emperar/ tibus mfultantem expedito ac leui exercitu ipfe ftabiliac pedeftriaffuefadus pu' gne8 lt;cum eo exercitu qui manus confrere amp;nbsp;robore decertare egregie dudus, erat*ccterum montes (candere amp;nbsp;fe fnrcingere ad perfecutionesfugafqp incefTabi' les 8lt; difficultates medie inquietudinilcp tollerare inftar Sertorianorum militum nequaquam potes. Accedebat ad hoc g Metellus ipfe iam grandior natu ex mul/ tis ac magnificis gcftisad quietam ac v oluptuofam vitam declinabat.(torgredie batur autem cum Sertorio recentis fpiritus viro* cui corpus mirabiliter di'poftG erat ad robur amp;nbsp;celeritatem amp;nbsp;laborum tolerantiam.vino enim nec dum quiete; agere indulgebat*ad difficultates maximas ad longas itinerationes ad continuas, vigilias ad venationes per afpera queq; atep luia affiiefadlus) ex quibufeumq; locis, inuadendi euadendiq? peritiam habebat:ex quo fiebatut Metellus facultatepug nandi non preftita*omnia que vidlis cuenire (blent pateretur. Hic autem pugnam detracŒado fuperaret.neq? enim aquatum nec pabulatum exeundi facultatem ini micis preftabat.monere caftra prchibcbat.caftrametatos uexabattquod fiqul vr' bem oblidere pergerent* ipfe fuperueniensobfidentesobfidebat*ut viçÆi tcjioqui cum Metello erant quo fe verterent apt vbi confiderent nefcientes clamarent ut Metellus ipfe (ingulari certamine cum Sertorio eum namep Sertorius prouocaue rat dimicaret. Dux cum Duce amp;nbsp;Romanus cum Romano detrectantem vero pu gnam Metellum vt ignauu afpernabantur.Sed ipfe Metellus hec dicentes meri' to cotinebat:ducem enim ut inquit Theophraftusnon militis fed ducis obire mor tem decet.Cum vero animaduertiffet Metellus Lagobritas; qui non paruMopë Sertorio afferebantÆti faciliter expugnari poffe Vnum enim dumtaxat puteum intra vrbem habebit* (uburbanas vero amp;nbsp;circa Menianaspbfeffor aquas poterat^ aufferre: aggrediebat vrbem ea (pe vt duorum (patio dierum ablatis aquis ea po titurus edet. Ita$ militibus edixerat ut quincp dierum cibaria fecum deferrent. At Sertorius celeriter cognita re auxiliatus:duo milia vtrum impleri aqua mbet ppHicitufgiproquocpvtre certa argenti pondere multis ex biberis multis etiam

ocr page 519

ex fylauruIEs nogoeium {ufeipientiEus:devais virisrobuftis ac velocibus man, datut cum aquaminferant:turn inutilem bello turbam utdiucius potus fufficiat reliquis educant.quod cum intellexiffet Metellus :amp; iam deerant cibaria :fiquili um cum fex milibus militum frumentatum mittfeHuic vero redcuntiScrtorius iniidias tendit in eumq? redeuntem tria milia milium a tergo ex quadam ualle ex citat.ipfe a fronte obuiam facŒus vertit Aquilium\profligafy. Ex militibus qui cum Aquilio erant partim capti funt partim necata .Aquilju's ipfeamifFo equo fo lus efFupit:quo facto confeftim Oblidionem relinquere:Metellus ac turpiter ni, mium a Sertorianis derifus abire coadus eft • Sertorius cum ob buiufmodi opera plurimum a barbaris amabatur:turn etiam g, Romanis armaturi^ordinibufg? amp;nbsp;lignis veritatem ipfbrum aufferens pro predatoria manu ingentcmcxcrcitu effe cerat.Infuper argento 8lt; auro liberaliter ufus galeas militum clipeof^ ornabat do cebatep ut tbalamidibus pidis floridif^ vteremur.ad boc donans 8lt; prouocas bo' mines fibi beniuolos faciebat. Maxime autem beniuolcntiam tibi comparauit:ex bis que circa puerorum eruditionem macbinatus eft. Nobiliffln is fiquidem ado lefcentibus in OCcam vrbem conuocatis :preceptores eis tradidit grecarum Gmul amp;nbsp;latinarum litterarum per quem modum re quidem vera qbGamp;sj^bebat:rpetie autem erudiebatiquab cum viri forent in partem admiriiArationis o^imperii eos fuf-epturus.At patres eorum vehementer gaudebant:cernentes filios prétexta, tos boneftiffime ad magiftros euntes:8lt; Sertorium pro eis Talaria pendentem ac fepe ipfos examinantem 8lt; pr:ma dodlioribus tribuentem: bullaf^ aureas donate (Quanta vero beniuolentia prouinciafes erga $ertoriam affecti effent:uel exilio intelligi poteft:quod cum mos effet ybens:ut qui duci fedeuouerat :vna cum illo morerenturiatq; ob eam caufam ceteris quidem duciba pauci ad modum amici ad, effe confiieuiffent. Sertorium multa bominum milia deuota (equebantur. Et dici tur luxta quandem vrbem fuperantibus boftibus fe fe neglexifle biberos ut $er' toriu protegerent nec prius de falute propria cogitaffequam Sertorium bumeris apportatum in tuto pofuiffent Nec fo'um Hiberis verumetia italis carus erat Scr torius.M-Perpennam eiusdem factionis bominem cum multis pecuniis amp;nbsp;mag, ris copiisin yJiberiam profectum amp;nbsp;feipfum feorfumaduerfus Metellum bellige rare cupientem grauiter ferebant milites, plurimif^ fermo apud eos de Sertorio erat. Ita ut Perpennam nobilitate generis 8lt; diuitiis timete perureret. Cum ergo nuntiat^ effet Pompeium montes Pireneos tranlccnderc Perpenne milites rap , tis Ggnis magno clamore papulare ceperunt ut ad Sertorium ducerent amp;nbsp;mfi eos duo ret Perpenna:fe relituros eum teftabatur iturofi^ ad virum qui 8lt; feipfum 8lt;eos feruare poffet.qua neceffitate addudlus Perpena copias fuas tres eni fupra quinquaginta cobortes babebat: Sertorio coniunxit. Sertorius aut omnibo tranÇ Hiberum amnemad eum concurrentibus multitudine quidem babudabat:na con fluebat ad eu vndicp. fed erat ut fit Barbara turba :que veritate amp;nbsp;fiiperbia cucfta turbaret: nec expe^aret iuffiim ducis: fed dia temeritate in boftes ferret Pnmu igit Sertorius rationibus ac verbisinftruere eos conatuseft deinde vt vidit ipfos nicbilominus temere properantes ftatuit fic eos obiicere bofti:ut non omnino fran gerentur.fed plagasacciperent multas.fpcrans perbocipGs de reliquo manfueeo ribusvfurum.Cefta itacp re ut ipfe cogitauerat: fiiccurrit in tempore:8lt; fugietes (ufeepitreduxitep in caftra ac poft paucos dies vt mentes eoru erigeret confblare turq;:aduocata tociusexercitus contione duosequosadduci luffit.alterum i acie feniocp cofedum alterum fortem 8 lt;nbsp;nitidum caudamep babente magna Adftabat autemlUxta gracilemillum vir magnus 8lt; robuftusriuxta nitidum vero amp;nbsp;forte vit paruus amp;nbsp;imbeUiciS' Dato autem ßgno vir ille magnus vt ei preceptum erac

ocr page 520

(nwefarn gracilis equi ambabus manibus captam euellere Jetas omnesvno impetu?^ ,aclnixus eft.paruus contra vir nitidi equi caudam paulatim uellebat.Tandem ve ro vbi iHc fruftra Gmul totam caudam trabens Gbi quidemmofeftias inanes:cir' cumftantibus vero rifum prebensdefeffus eftÆtiHe paruus cucllendo paulatim fetas caudam fertis equi (patio perbreui nudauit.Tuncadurgens Sertorius,vi detis inquit comilltones ingenium plus poffe qua vires. Multa enim que vno im' petu fuperari non poffuntipaulatim fuperant. Omnia namep vincit ftudiofafedu' litas'nec eft vlla tam magna potentia-'quamnon exuperct tempus fidele auxifiu eorum qui aptitudinem eligunt intempeftiue autem properantibus inimiciffimii Iflec Sertorius ad cofolationem fimul difeiplinam$ Barbarorum de tempore dide rebat. Klon parue admirationis inter cetera eius egregia rei militaris opera illud babitu eft:quod in Cacitanos edidit. Ea eft gens fupra Tagnium amnemino Op' pida neq; Vicos babens fed Montem iufte magnitudinis antraq;8lt;concauitatcs ad Boream verfus,Ceterum omne circa fblum Argillam continet:8lt;terram faci, leab eftu putreCcentem puluerulentamq?:nccp {iipergradientes fuftinere idonea; 8lt; modice contacta velut cinis diffunditur. In eas fpeluncas barbari quoties belli terror imminet confugere fuag? afportantes fecure degere cofueuerant .qG nulla vis nocere eis poffet. Euenit igitur Sertorium per id tempus a Metello pulfum baud procul abeo monte caftra babereiquem cum Barbari veluti viculum contem nerent: fuc ob iram fiue ne fugere videretur prima luce obequitans Gtu natural loci cotemplabatur qui cum nullum penitus aditum haberet:vaniep omnes effent conatuscernit ex fblo magnS vim pulueris in eos deferri Et enim foelunce utdixi mus ad boream conuerfe fut amp;nbsp;ventus ab ardo veniens:qué Ceciam vocant maxi me contra eas perflat.Tune igitur licet eftas foret vehemens amp;nbsp;Arlie glacieilp quefallione nutritus dulciffime flabat;ipfes amp;nbsp;pecora per diem refrigerans, Hae igitur re animaduerfa Sertorius lubet milites puluerufentam ac cinerofam terra confodere: 8lt; contra ipfum montem cumulum agere:quem Barbari putates adex pugnationem aggerem ftrui :ab initio deriferunt. Sertorius cum ufq: ad node mt lites in opere babuiffetieos in caftra reduxit. Poftridie prima luce aura leuisner' flare cepit. 8lt; fubtilifTimum puluerem deferre:deinde valido flat e ventoimifites• aggerem quatere:ac non nulli cum equis ingreffi perequitare ; ut puluis altius in furgeret ceperunt quicquid infurgebat pulueris ventus arripiensin Barbarorum habitacula deferebat:que cum ad eam partem dumtaxat qua vetus flabat aperta effent fubito fauces replete fpirituf$preclufi funt. Itaq?vix duas dies tollerantes tertia fe fe Sertorio dediderunt non tantum inde comoditatis quantum glorie CO fecuto quod ea que armis fuperari non posent ingenio confeciflet'Quadiu Serto' rius aduerlus Metellu bellum geffit ob feneduté potius amp;nbsp;innatam Metellitar ditatem fuperior effe extimabatur. fed cum lam aduerfus Pompeium montes fi^ reneos tranfgreffum decertaret:poftirq: luxta caftris omnem rei militaris experi entiam inferendo repellcndo$ pericula oftenderet:ac etiam aduerfuS Pompeium fuperior effet tune maxime fama Sertorii claruit:ut etia Rome opinio efïj cyclos eius etatis duces in bello gerendo Sertoriu antecellere.DJeq; enim t^c parua erat Pompeii fama:fed maxime floruerat obres lub Silia geftas ab eo ; ob quas etiani magnus meruerat appellari.amp; per quas non dum pubes triuphauerat, Vnde pn' mo eius aduentu in Hispaniam multe outta tes que antea in partibus Sertorianis erant in Pompeium conuerfe defectionis impetum ceperat quarum tamen cofilia repreffit id quod prêter omnium fpem circa Lauronum oppidum euenit. Serto, rio namep cos oblidente acceffit Pompeius cum omnibus copiis auxilium hisqu^ oblidebantur laturus,Ibi cu Sertorius oportunu aduerfus vrbe cumula occupare

ocr page 521

veifet:amp; Pompeius prohibere niteretur acpreueniens Sertorius in cum locG mi lites deduxiffet:Pompeius facultatem fibi preftitam rei gerende:8lt;boflem medi um inter vrbem (ociorum amp;nbsp;fua cadra mclufu conficere pode ratus feticiam fufee pit opidanif$ per nunciu edixit ut bonam fpem haberetdntuerentq? pro menibo (edentes ipfiï Sertorium non obedente fed obfeffiim.At Sertorius bec audies ri' fit amp;nbsp;Silte difcipulo ßc enim Pompeium vocitabat fe oftenfuru inquit oportere du cem pod terga magis ^ ante fe prospicere. HisGmuldidiis fexmiha militum in primis caftris vnde profecdus ad occupaconem tumuli pcederat:a fe relicdos ode dit ut Pompeii fi (eaggrederet terga inuaderent:quos cum Pompeius vidiffet: mbil eftaufus attemptare ne circumueniretur formidans.Sed cum erubefeeret focios in periculo condituros dc(erere:pre(ens eozp euerbonem afpicere coadus ed (Dppidani enim amida fpe (e dediderunt Sertorio qui eis quidem pepercit amp;nbsp;om nes dimißt.'vrbem aute intendit:non ira neq? crudelitate.minime enim omniu du cum bic vir indulgebat ire fed dolore amp;nbsp;verecundia eozp qui Pompeium admira' bant vt uulgaretur inter Barbaros :çp prefens Pompeius quaß ad incédium focie urbis calefactus auxiliû ferre amicis nequiuidet.In victoriis quas boftes Serto, ni habueruntfemp cuenit ut Sertoriusipfe inuictus effet eoffy qui iuxta (e erant incolumes feruaret.Indauracdnes vero ac remedia (ha magis claram eius virtute in rebus aduerfis faciebant. Veluti i.ea pugna que apud Sucronem cdtra Pompei um cdmidaedamp;rurfiis i ea que apud tuctiam aduertis Metellum Gmul8 lt;Pd peium.Dicitur aut in illa pugna que apud Sucronem fuit Pompeius manus con, ferere properaffe me Metellus particeps victorie foret.Etipfe quidem Sertori? cupiebatantequam Metellus ediun gereü contra Pompeium dimicare. Sed tarce inAructa acie inclinato lam fole preliari cepit:ratus aduenis amp;nbsp;loco^ indiis bodi, bus tenebras amp;nbsp;ad fugam amp;nbsp;ad infectacdnem impedimento futuras.Ac forte eue rit ut cdtra cam partem qua Sertorius erat nd Pompeius fed Afranius pugnaret Nam Pompeius dextrum cornu Afraniusßniftrum regebat.(Turn ergo auditet Sertorius luos qui contra Pompeium dabant futmere Pompeii impetum nd pof fe celeriter accurrit:ac fuis in ordinem reductis Pompeianos victoria exultantes inuaft fugauitcp ita ut Pompeiusipfe pene interficeret: prodratufep ex equo 8lt; vulneratus nulla alia cauG euafit ^ quod milites Sertoriani capto Pompeii equo aureis phaleris magnificentiffime et preciofffinre ornato dum fimul de preda cd tendut. Pompeiusipfe interlapfus aufugit. Afranius vero qui ab alio erat cornu ut $ertorius abiuit aduerfarios fuperauit:8lt;u($ad cadra perfecutus cadra dir' ripiebat non ent fciebat Pompeii fugam nec milites a rapina continere po terat'In ter bec Sertorius vicftor redibat et contra Afranium impetu fado milites eius va tie di^erfos occidit fuperati^ Deinde cû fentiret Metellumcum alio exercitu ad uéntare prelium didbluitireuocatif^ fins. At ego inquit pueru hunc niß veniflet Anus illa caftigatu verberibus domumreminnem.per id tempus cerua illa deql diximus nuf$apparente grauiter angebat Sertorius. Ea nancp fidio ad contine dos in fide Barbaros plurimu ualebatitunc maxime confblacione aliqua indigen, tes. Sed paulopod inuentaa quibuCdam per nodem 8lt; colore cognita ad Sertori, umredudaed.Sertorius illis ne cui diceret magnam pecuniam pollicitus cerua in fecreto loco cotinuit amp;nbsp;pod paucos dies profedus ad tribunal exbilerata facie) quaOfaudu aliquid biberis quod in f^mnis vididet nuciaturus cum fuggedum a fcendiffeticerua acudodibus ut mandatum erat dimica curfu ad fuggedum ubi namep Sertorium alpexerat (e contulit caputcpinter genua eius Cubmifitiorecp illi US dexteram tetigit:confuetaq; prius boc idem peragere cui cum blandireë Ser' tonus Ulacrmiaretqiprimu admiracio babuit inilit€s;dcinde plaufu amp;nbsp;gtulacdnQ

ocr page 522

Ut djainu et celeftibusamicu bomine. Sertoriani laudatieranttipG ante in fetiêia ac bona (pe erant.In agro Saguntino in extremas neceffitates compulßs boftibus tandé pugna decerne coactus eft dum frumentatu (pfici(cerenë:pugnatu eft egre gæ ab utracp pte quo in plio IJdemmius vir oim:quiapud Pompeium er^t pftanquot; tiffimus interfectus eft .Vicit ante Sertorius et multa boftiu ftrage uRpad Me tellum puenit.BIic dum Metellus Gipra etate viriliter refitit pilo percutiË:quod et qui viderant amp;nbsp;qui audierat ex IRomanis grauiter ferentes:acturpc rati duce fuu deferere p iram conuerß Metellum (ptexeruntmagnaqiadnifi Sertorianosin fugam uertunt.Pacta itaq; couerbone uictorie Sertorius in urbem montuofam fe recepit: porta$obftrufa amp;nbsp;menibusundicp inimicis fe obfidendu pbuit callido co filio:vt Romani circa oppidum intenti amp;nbsp;potiri poffe cofiG cetera negligerëtinec reftaurari copias(pbiberêt:aut uictos pfequi curarent. Mferat eni Sertorius du ces ad eas ciuitates que fibi parebant amp;nbsp;delectu babendo:dederatq; ilfisin mada tis'vt CU (atis copiarum congregarent cerciorë ipfu facènt:^cum effet factu abffy ulla difficultate ex abfeda urbe aufugies (e fuis coni unxit:rurfus cpcG magna ma nujofectus mari 8lt; terra bofte uexabat.Terra quidem inGdiis circuitionibus 84 oîm Ioco2p temptationibus improuiGs. Mari aut predatoria claffetfic lictora infe ftans ut deficiente commeatu:duces (efe dißungere ac alter in gaÜam trahßre.al ter circa Cacccos biemare cum fumma penuria cogeretur : vnde etiam ad fenatu fcripGt Pompeius niG pecunie fibi mitterentur milites e prouincia deducturu: fe iam dum Italiam protegat fuum patrimonium confumpfiffe:fuitcp Rome opinio : Sertorium priuf^ Pompeium m Italia redituzp in tantum pftantiffimos belli du ces $ertorii aftuspfregerat.Oftendit auté Metellus quanti Sertorium faceret Nam publice premia ftatuit fiquis eum necaret centum argenti taleta 8lt; duo mi'-lia agri iugeraiac G exui foret reducito? 8lt; uenia JUifus ^pdicionibus cofequi quod bello nd poterat.Infuper eu aliqn aduerfus Sertorium Cupiorin pugna fuiflet fie gloriatus eft:Gc fe ipfu extulit:ut impatorë appellari 8lt;feftis ac Gcrificiis a ciui ta tlbus fe recipi fuftinuerit : 8lt; ferta capiti impoßiiffe 8lt; cduiuia in uefte trium, pbali egide dicitur. Wicftorie infuper tropbca aurea 8lt; ebori puerozp ac mulierum eius laudes canentes obuiabant. Pro quibus plane ridiculus erat Metellus ß eum quë fugitiuu Sille 8lt; reliquas carboniane füge nuncupabat lie gloriabatur ceflifle Maganimitatis vero Sertorii illud {uerit:quod pullos ex vybe fenatoriosiquipe nes eu degebatlenatu nucupabat.duce(fe8lt;qftores ex eisdeligebat:8lt; patriis le gibacuefta admiftrabat:deinde quod armis pecuniis vrbibus IHibcrozy: utds nulla; eis poteftatëcdcedebat (ed ptores 8lt; magiftrat? omnes ex romafs creabatiqfi nd Hiberos cdtra popul u romanu augeret fed libertate populi.R.afferere vellet Et enim erat Sertori? patrie amator affedulty buane ad reditu (ed i aduerfisduri^fy tpibus fortem fe preftabat:in victoriis autem ad Metellum Pompeiucp mittebat fe paratu offeres depolitis armis:priuatu in urbe redire velle fi fibipmittaËMal' le (e enim Rome ignobiliffimum ciuem quam exulem omnium aliarum ciuitatum imperatorem nuncupari. IDicitur autem non minime cupiuiffe reditum fixumob amorem matris: fub qua (Drpbanus educatus mirabiliter erga illam affectus erat Cuius podea audita morte : paulo abfuit quin merore interiret. Septem namep edtmuis diebus nec tefferam dedit nec abamicorum quopiam confpec?:useft. Vix tandem annitentibus iis qui ordinem ducebant: fuader i potuit fibi vtexiret ac fe militibus oftenderet.8lt;rebus que feliciter procedebant vti vellet. (Dbque multis vilus eft vir natura mitis 8lt;ad quietem aptus ac prêter voluntatem co' a^us fe belliS ac imperiis immilceri : amp;nbsp;cum fecure viuere (ibi non liceret:fed ab aduerfariis compelleretur: in arma neceflariam corporis tutelam diuertiffe^

ocr page 523

Declarant etiam magnanimitatem eius res cum Mithridate gefte.Nam cu Mi,-thridates ex Siliano conflic2u:ue1utiad fecundam ludlaconem adurges Afiam in ualidet amp;nbsp;magna fertori i fama la cuda penetrante rumoribufep de eo ab Hefpe, ria in pontu per nauigantes delatis:omnia complerent cupido cepit Mitridatem legatos ad Sertorium mittere maxime ab adulatoribus incitatu qui $ertoriu HM nibali Mitridatem Pirrbo comparantes negabant popul uro. contra tam fublimi aingenia tStafq ; potentias bifariam inuadentes reeftere poffe peritiffimo rei mi litaris duce cu maximo rege tonifido. Mißt 'git Mithridates legatos in Hiberi^ literas Sertorio amp;nbsp;mandata portates:per que offerebat fe pecunias amp;nbsp;naues $er torio daturum,petebat vero ut ^fia prouintia fibi concederet.4duocato itagged hlio quem fenatum appellabat Sertorius cu de hac re ad eos referret cenfentibus cuneftis oblaciones regias leto animo recipiendas ede titulum vero inane eoru que in fua poteftate non forent.'pro hisquozp plurimum indigebant concedendum nd tulit Sertorius fed Bithiniam inquit 8lt; (Eapadociam occupanti Mithridati nd in mdere gentes parere afuetas nec quifqua pertinentes ad imperium populi ro-g fi prouinciam populi IR.iufte partam ipfe occuparit 8lt; dum eam teneret a fimbria depulfus Gt:8lt;in federe quod cum Silla iecerit illam dimiferit:Hac inquitfe nd laturum ut iterum ufurpet.Etenim fuis uidloriis rem romanam augeri debere: nonaute per ipfu diminuednem fieri romane reip. generofo quidem homini cum boneftate vincere optandum effe^Cum turpitudine vero nec lalutem queri debe' re.EHec Mithridati renunciata plurimu terruerunt. Et dicitur dixifle ad amicos quid cenferet Sertorius DRomein palacio federet quando nuncin Atlanticu de, pulfus mare terminos regno noftro imponit.•amp; immmetibus Aße bellum minat inita eft tamen inter eos cofederatio ut Mithridates (Eapadociam amp;nbsp;Bithiniam habcret:utq?Sertorius duce fibi amp;nbsp;milites tranfmitteret.Ipfe autem Sertorio na nes quadraginta amp;nbsp;tria mdia talenta preberet. Et mißt quidem Sertoriusin AG am.M. Marium pretorem virum fenatorii ordinis amp;nbsp;ipfu exultatem quem urbes quafdam Afie intrantem cum fafcibus amp;nbsp;fecuribus ipfe Mitridates fequebat ilfG tan$maioris poteratis premittes.ab eo pretore quedam ciuitates liberate funt quibufdam tributa remiffa Sertorii gratia:que res Afram fuperbia amp;nbsp;auancia pu blicano¥dudum uexatam ad fpem noua^ rerum 8lt; Sertorii defidcrium erexit. In Siberia vero ampliffime dignitatis homines qui cum Sertorio erant^ut primum Ipes magna effulfit meiufp ablceffit inuidia aduerfus illu perurere cepit cupido Qmala inuafit animos.'Ante omnes.M.Perpenna nobilitate familie amp;nbsp;ingenii va nitate principatum affectans: fermones haud qua$fanos int amicos diffudit Quif nam inquit demon improbus de malo m peius nos continuo differt .Tocius fimul orbis dominanti Sille parere domi manentes indignum putauimus:hucaute pro fed:ivoluntarie feruimus;8lt; Sertorii exilium tanquam Satellites cuftodimus:dc' nGab omnibus ob inanc fenatus nemen in quo mandatis Sertorii ron minus pare mus quam Hiberi aut JLufitani. His amp;nbsp;huiufmodi verbis concitati quide Serto , no infenl i erant non tamen aperte:nam formidabant eius potentiam:fed clam res corrumpebant:8lt; fubditos per acerbitatem punicionum ac tributorum onera qua h Sertorio iubente ad dcfcdioem concitabant.Exquibus rebus ciuitates queda a Sertorio defciuerunt:8lt;turbis quibufdam exortis qui ad eas fedandas compri, menda($mittebantur:fomenta difcordiaz/:exaugendo multis bellis amp;nbsp;fedicioni, busregiones implicuerunt:effecerunt$ut indies minus Sertorio pareretur . Et hec quidem indignacio ex priori humanitate Sertorium contra pueros Hibero^ qui in Oda erant irritauit ut alios necaret:alios venderet. Perpenna eu vero mul tos Gbiafauiffet Manlium quondam ex Sertorianis ducibus ad hoc fibi admngamp;r

ocr page 524

Hic turn Forte adoTefcenti cuius amore diftinebatur loec omnia pahdifamp;feae fpe elatus ceteris amatoribus obmifTis fibi vni fe addicere hortatur maxima cofeHim potentia habituro.Adolescens cuida Aufidio amatoriqui fibigratior erat bec ap^ peruit quecu audiflet Aufidius obftupuit:na 8lt; ipfe vnus ex cdiuratiseratigno' rabat tamen Manlium ifta fentire : Perpenna vero 8lt;quosdam alios de quibus fibi notum erat nominante adolefcente conturbatusfermonem abrupit amp;nbsp;infanum co tempnendumc p Manlium dixitiqui ita vanas frâiones inducat.Ipfe autem ad Per pennam profedlus rem prout audiuerat amp;nbsp;quanta celeritate opus foret expofuit Rem igituraggreffi conficendam nuntium induxerunt victoriam quandam vni% ex Sertorianis ducibus 8lt; cedem magnam inimicorum Ggnificantemiad que exi, laratus Sertorius cumimmolaOet.• Perpennamipfum 8lt; alios qui aderat Hi erat omnes cdiurati:ad cena inuitat:exorate^. Mos erat Sertorio in cduiuiis plurimi Temper honeftatedecore$feruare:nec videre quic^ turpe nec audire fuftinebat-docueratq:omnes fuos ab omni maledicfto ac iurgio abAinere fed placide ac mode fte ioco vti Tunc igitur in medio conuiuii rixe initium queretes aperte verba tur pia flagitiofagi iadlabant.SC fitla ebrietate multa reeled eagebant ut Sertorium prouocarent.Sertorius vero fue quod gramter ferebat in edemnitatem eo2pDue quod ipfbrum mentes ex tarditate loquedi 8lt; incdfueto contemptu animaduerte ret mutato difcumbendi modo fe fupinum difpofuitiquaG videre nec quic^udfet nec audire. Perpenna autem Phialam meri in medium proiciente 8lt; ftrepitu inde facfto quod eratfgnum cdiuratis datum. Antonius qui fupra difcumbebat gladia Sertorium percutit:conuerG vero ad plagam 8lt; infurgere conantis in pectus ruit .manufpambas capit ne refftere valeret^perhunc modu a multis cdfoHus accidi tur.Maxima EHiberie pars Metello amp;nbsp;Pompeio poft mortem Sertorii fele tradi dit.Eos qui manferunt Perpenna fufcipiensaduerfus inimicos bellu gerere ador tus eft.In quo ftatimfui experienti^ dedit ut viri nec ad parendii nec ad iirperan dum apti.Nam fretus Sertorii apparatibus aduerfus Pompeiu congreffus bretU fuperatus fuit:8lt; captusmec vltimam quide fortuné ingenue tu!it.Sed„cu habe ret Sertorii litteras Pompeio promiGt virorum cdfûlarium amp;nbsp;qui plurimum Ro mepoterant cpiftolas propria manu feriptas per quas cupidi nouaru reru Serto * num in itafiam vocabant fe oftenfurum.Sed Pompeius no utiuuenis fed utgra, uis:amp; prudentis animi vir eas quidem litteras nec legere ipfe voluit:neca quo$ nt legerentur permiGt: fed ipfas omnes in vnu colledas cremauit Quod eius fac^U mu'tos ciues periculo:amp; magnis nouitatibus patrii liberauit. Perpenna infuper ftatim occidit veritus ne uulgatis quoruda nominibus turbationesamp;fcandala ori rentur. Reliquorum vero qui Sertoriane necis cofcii fuerantialii ad Pompeiu de ducfti madlati fut Alii in Libia profecti a Maurihisinterfeci fuerunt AIecquif$ eorum cuafit prêter vnum Aufidiu Manlii Riualem.Hic enim hue latens fme nç, ?gledtus in quadam Barbarie villa impos in uifuf$confeniut

^niani Poete IDc vita atq: gemis Scimonis Incipiti

.'M PER MVLTA hntlitteraru Audia Heinrice pri

Ifreps que fumum amp;nbsp;decus 8lt;ornament' clans hominibus .tffferre poffunt tum maxime hiftorie locunda cognitionis ih'Otiffimum vins qui quëadmodum tu altis in rebus veria ropcrè peroptanda mihi videri fblet.Nam ue ad reàam viuendi racdnem pertinet amp;G ne laudari coli at$complcdi poffitimirum

ocr page 525

vamen itmodamadb-n, vineiJn ii.corfa-erearbitr3r:f;ciiipfa Fuerit maxima2p revu ac botmnu coniûdla noticia Ida enim leges 3 lt;mftitura vite:bec faces quafda coparatamp; ftimufos ad v'rtutem.Q G tantum momenti ac viriumad res magras glorie deßderiu babere creditur ut lac'dcmanu ab bis pueris quos neep laudibus afferri:necp ignominiis affici cognouiffntini! magna laude dignu expcdladu effe cenferent.Quis dubitat clariffimoru bominu geftis ac maximarum rerum recor' datione nobilis prefertim animos ad glorie ad immortalitatis ftudium vebemeter accendi. $ic bomerus cuius in omni rc ampliffima eft auctoritas grauiffimucp lu' dicium mortalium mentes:non prec?ptis:non inftitutis non difputationibusifed rebus geftis 8lt; infignium virorum moribus ad capefcendam virtutem facilius co Citare (oerauit.Aceius preterea Lbn quorum quedam tantu Fragmenta per greci am fparfa diuagabantapud Reopbileti poseras ab Iicurgo comperti tunc primii ad grecos bomines delati funt. Kle$ boc in loco alienam ludico preceptoris noftri (Uuarrini eruditiffimi viri fententiam qua dicere folet in indituendis bominu mo, tibus imitandos effe pidarcs qui non m ido verbis aut preceptis nouos fuaru rerd difcipulosiverum etiam preftantiffimis (ibi propobtis imaginibus erudire conten dunt. Videtur enim velue fpeculum effe biftoria vbi humane vite leges clare cofpi Ciuntur8 lt;animus ea perinde ac Face qiidam adoptimiru artium cultu accendit Ac G volumus 8lt; aliam quoep vim biftorie cotemplari videbimus cam baud medi' ocrem amp;nbsp;in confulendo auctoritatem amp;nbsp;in agendo prudentia comparare-Si enim tes veteres Æ nouas pariter memoria repetamus:reperiemus opulentiffimas ciui ÈatesopuIëntifTimos populos:ampliffima denicp regna precipuo fenu creuifre:flo , ruide:conftitiße conGliO' Licurgus ille vir diuinus appollinis oraculo ludicatus cii Lacedemonios multis legibus clari(Time mflituiffetitu platonisludicio in primis laudata cft triginta ut ißridotcli autfere omnibus placuit octo amp;nbsp;viginti feniozp illa coferiptio'qua potiffimum rcipu.amplitudo aucta diu perfeuerauit. Cu itaq? Tenes etate mala cofecti m paulo hebetius tardiufculu$fint prolapfi ingeniu fola; inultarum rerum experientia atq? vfum: tantu fibi prudencie tantu auctoritatis Video pretitide: quare cogitanti mibi quonam pacto iuuenes: aut preftare fenibo aut filtem equari queant perqua maxime id fieri poffe hiftoriarum cognitione vi dcri folet.Nam cu acrius Gt in cis ingenium at$ flagrantius:amp; virium robutitas integrior que in excquendis coGliiS perutilis femper nonun$ neceffaria ludicatur Non equidem video cur fenes eis anteponamus G etiam ad perdilcendu illuftriu virorum maximarumep ciuitatum res getas artes coGlia indituta bella fortuitas mentem appulerint. Q_.G vniusetatis geta tantopere Tenu auctoritati coducere folent quid totius antiquitatis ampla cognico qualeue dignitatem luuenibus qui amp;nbsp;ingenii 8lt; corporis viribus prenaient afferre cenCebitur (Quare cum tatum mo menti ad bene gloriofccp viuendum rerum hominumq? noticiam habere videremus amp;nbsp;multa in eo genere (cripta perpetua memoratione digniffima noftris hominibo prorCusignota effent: placuit id parum ocii quod nobis a publicis priuatif^ nego ciis datum eft:partim ad hec vertendum coferre que 8lt; tibi multum locunditatis amp;nbsp;tudioGifommibasmon parum emolument! notro autem ocio aliquid dignita tis afferre fnfficercnt.Nec me fugit clariffime princeps fore ut quida nec ii adma dum quorunda opinione indocdi hunc noerum laborem vanis reprehenGonibus ar guant quoru ineptiis breuiter hic nobis relpondendum edet niG Francifcus barba rus noder preftantiffimi vir ingenii confutata illorum lententia hunc locum (eorfu accuratiffime drfputafTet. INos itaq fumorum ac docftiffimorum hominumimita, Cione addudl i duos tibi claridimos viros e plutarcbo latine vertere iftituimusitiS ut ofliciQ noftro erga te quo nemo au; auctoritate apudnos aut temuoleua furioit

ocr page 526

eTTe poteH: aliquantuTum latineéine viveremur itféti^dtopera noRraruippi^ tibiadiedlum üt:quo amp;nbsp;virtus tua amp;domeftica gefta confirmacora reddant..Uz ad arces ad moram ad gloriam externisno multum exemplis indigesxuipaterna maternumc ^ genus Tnumera biles prope reges Fortiffimof$imperatores ediderit quorum fplcndore ac gloria luGgnana domus tua regias inter famihasilluftrifli' ma ludicatur.INam ut de Carolo magno Romanorum imperatore reliquiis mai© .ribus tuis tacea.'quis patrui tui pétri celebrata m grecesturebos 8lt;egiptiosge, fta.c'quis lacobi patns tui fortitudinem ac magnlficcntia^quis lam fratris prude dam lufticiam clementiam berculeumrobur ceteraf$ régis ornamenta vrbis am, pledli potueritr'Quorum imperio ac aufpiciis opulentiffima Ciprus amp;nbsp;ludiffime 8lt; fortiffime gubernata eftTe vero clariffime prfeepsc6fu!to pretereo cui frmaxi mas gerendi res occafionem Fortuna preAiteritanteiliget orbis quantein te virtu tes fint.-quibufue belli amp;nbsp;pacis artibusantecellas ut non tibi plus dignitatis q; tu Gbi tua domus Gt allatura.Noflro itaqp labori iamp;m mentem accomoda amp;nbsp;Cimonis JLuculliqi quos apud plutarcbum de glorie magnitudine cotendere legimUS vitas intellige:quasvf^adeo immortali memoria dignas ede arbitror ut non fatis ego mirari queam cum aliquot huius etatis dodliffimosbomines hoc (ibi munus inter pretandi fufceperint.-bos duospreftantiffimos imperatores in primis vertendos nondelegide.bJam cum Cimon prudentia idftitia fortitudine liberahtate ac beP licis artibus nulli prorfus grecorum ducu cocederet tum id maximum fue virtutis argumentu eft quod grecum imperium fua potiffimu opera auctum pariter cum eius vita deciderit-Necp parum (ibi glorie mea fententia adiedum eftquodgra# uiffimo Plutarcbiluditio cum lucuUo fuerit conferendus cuiusnomen cum penes ILatinos prope extindlum edetmoftra induftria exufeiratumingens decus fplen' doremqp italie cdpararurum ede (peramusmegi video cuinam Romanorum princi pum in omni genere laudis ifte cocedat. Privatus enim g integre ^ preclarévita more^indituerit publicis in rebus oftendit.lNam quefturam edilitatem pretax ram confulatum imperium ita geffit ut non modo opinionem hominum que de fe maxima erat verum etiam omnium ferme fopcrioru imperatorii gloria fuperarit nec mirum.Fuit enim In lucullo incredibilis queda magnitudo ingenii fuma litte rarum tociu($pbilofbpbie cognitio elegans dicendi copia diuina memoria preci, pua religio integerrima fides domeftea pietas par queda in omnes ccuitas amp;nbsp;re' gius denig fplendor atg munificentia,Bellicis vero in artibus que ut Efcbil i vera bis vtar huic edparabimus/que huic opponemus quis huic (jmilisrtum vel antbj oebum grauem pbilofopbum (cripGATe confierluculum victoriam omnium quas vn$fol viderit roaximam ex boftibus retubffe (Que cum tanta Gnt res vifa ed:in qua tum tua tum aliorum etia caufa elaborarej.Necp dubito cuilluftres Cimonis .8lt; ILuculli vitas plutarcbicp de vtroq? iudicium ab ipfo fonte pbilofbpbie pfedlum ।accurrate plegeris fore ut bac nd iniocûde aut lutilit polita a nobis opera indices o ^ Plutarcbi Hidoriograpbi greet De Vita at$ geftis Cimonis Hiftorja per Leoé tdßME^gfeßiiinfi in latind tradu^^a linguagiu incipit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

jERIPOLTAS vates ex Tbeflafia Opbeltf regem funs y, in Boetiam populos deduces familiam multisdeinde té poribus nobififrimam ex fe reliquit. Plurimi ex ea cberoni ^m urbem incoluerunt vbi primum cxpulGs vi barbaris cd federe Ex bac ftirpe ÿ plures amp;nbsp;natura pugnaces atq? viri fês in medicis jncurfonibus ßliif^ galaticis fuma audacia

ocr page 527

Freti cecidere.Sup^itit adofefees guida paretib) orbus fanion cognofe Peri pol tas HLs 8lt; venudate forme amp;nbsp;animt elacoeequaliu {uo2pnemini cocedebat durum ehoquin 8lt; inexorabileingemu naeft? Romanus quida is forte per id tpis cohortis mihtu pfea? cberonie hibernabat in hums lam adolefcetis hbidiné exardebat Ciz itacp ne quic$ amp;nbsp;pee amp;nbsp;largicdibo 1uc fibi pelhcê atep cociliare tetaffet.negledlis tadé luribus vrbis haud a violentia tpaturus effe videbat. Erat eni noftra tue pa tria nee multitudine ciuium nee diuiciis La bundans. Ibamon effrenata viri proca, citate irritatus i hucirafci poftren as illi extruere infid.as attp pararerex equaliba fuis haud pluresq? fex amp;nbsp;decem delegit quod parua con^pheum manu occultiusid facinus patrari poffe fperabat H^ic cum plurima bibendo nodem cotriuiflent fimZ ac illuxit:facie prius caligine fauillaq: illita in forum armati erumpunt. Jbi Roma no inter Ctcrificandu 8lt;^ pluribus qui fecum aderant trucidatis confeflim ex vr, be diffugiut Tumultu orto cum frequens cheronefium concilium veniffet in curi am in hos reosanimaduerfum eft: atq; pena capitis damnati. B^oc decretum chero nenGum caufam maxime tuebatur apud Romanos. Vrbis deinde principes ut co fuerunt vefperi cócenates.IDamon cum fuis in curiam irruentes cum necauiffent iterû ex vrbe gpfugiunt. Lutius Lucullus per eos forte dies iftac faas copias pter ducens cum has Romanorum cedes accepiflet: nam amp;nbsp;hi motus nuper obtigerant ligna firmauit.Euma deinde diligentia caufam percontatus eu cdperiffet non ma doinfontem ciuitatem verum etiam amp;nbsp;vitro iniuriis affedamtfufeeptis militibus fuumcum exercitu iter jpfecutus eft.Damon vero excurhonesin agros facere re' gionem predari atep diripere 8lt;iam vrbi ipfi periculo maximo imminere.Tunc op pidani eum dolo fubducere aggreffi Emulata venia rediti iin vrbem fibi decernit miffifq? ad eum legatis patrie reftituunt.Ita in vrbem regreffus gimnafii pfedus extemplo declaratus eft. Inde eum in thermis fe vngente interfecere. Eo loco hor rende Ipecies diu vife fufpiria ut a patribus noftris accepimus exaudita Ea prop' ter thermarum fores obftrudre atep obturate* amp;nbsp;nunc quocp eius loci vicini turbu, lentiffimasibi voces amp;nbsp;fimulachra circuferri arbitrantur. EHuius famihe homines fuperftant enim aliguot circa ftrinjphocidis maxime inter eo lios uerfati caligina tosagnominant.g, Damon caligine litus in Romanorum cedem feuierit.Erat or chomenii no modo cheronenfibus finitimi fed odio pariter ac fimultate infenfi. Hi occaGonem inimicitie rati Romanum quendam calumniatorem in cheronefes mer cede concitant:qui cis detrucidatisromanisdiem diceret EHic ad pretorem mace donie querela deferens nec cnim in grecia romani pretores miferant : haud fecuf$ in virumvnum vniuerfiim in vrbis nomen inuehebatur (Dqi contra pro cheronenfi bus caufam dicebant luculli teftimonium inducere Hic fuper ea re per pretorias litteras rogatus omnem ut erat rei feriem plane expofuit. Hoc prefidio cheronen' fes cum e tanto tocius vrbis periculo euafiflent ftatuam lapideam in foro penes fi herum patrem publice lucullo decernunt. Nos itacp tarn amp;nbsp;fi multa interim etas effluxerit lucullo tamen gratias debere exiflimamus. Atqui ca que corpus aut vi' ri effigiem imiteturlonge clariorem ftatuam arbitrati que amp;nbsp;mores eius decla , , tet at($ingenium aggrediemur in bis clariffimorum hominum cotentionibus ha ius quo$ viri res geftas referre.neq^tamen ob gratiam quic^ biftorie veritati de trahemus. $ola amp;nbsp;eni rerucomen-orationeoffitio noftio fatinecifre videbimur (Quando neipfe quidem equu duxiflet pro vero erga nos teftimonio fidam de fe nierccdem fufeipere mendacem fcilicet rerum fuarum eyioGtionem. Ceterumut „pidores cum pulcherrimas deferibut imagines multaqi ferme gratia perornatas G quippiam meptulum illis iniit necp omnino pretermittere necp penitus exculpe' tedignum cenCent. Gc quoniam humanis m rebus no modo difficile fed ipoffibife

ocr page 528

17cne arbitrarrur omni ex parte integraro pariffimam^bominis vitam poffe eonp ftare f iquid digne honefte pulcre adlum eft id omne biftoria penitus copied! dequot; cet.Contra vero f i quid uefcafu aliquo aut tempora neceffitate non integre fadui clarißimis rebus intercidat.baud multa id diligentia infigniri oportet. Quinimo id ipfum magis defeduniquendaj virtutis $nequicie viciû iudicare par eft.bua ne veneratione nature adductos:que nibil decora ad (umma natu virtute pfede inregreqi producit. Videbatur itaq; coßderantibus nobis Cimoni permaxime co, ferenduseße Lucullus. Dux eni vterq; bellice rei peritiffimus amp;nbsp;inbarbaras ge tes clariffimi ambo.Mites in repu, maximas inteftinis feditionibus colpiracones prebuere.celeberrima infuper tropbea illuftnffimaf^de boftibus retulere vclori as.nJon enim grecorum (Cimone prior non romanorum quispiam Lucullo in tam remotas orbis terrarum regiones infcfto exercitu profcdus eft EHercule ac libero patre exceptis line etiam perfei in etbiopes medos at$armenios aut lafonis veriG mtle aliquod facinus feculis ab illis ad noftram vfcp etatem memorie delatu eft. Hi preterea ambo bellis pariter infedis militia excedere confractis dumtaxat bofti' um viribus :non tamen deletis penitus. Maxime vero in coledis bomibus comiter ^apud fe fufeipiendis par quedam fuit humanitas atep munificentia fimilisquocp in vita fplendor vrbanitafcp facile confpiciebatur amp;nbsp;alias fortaOe pretermittitruS cduenientias:quas ex eoru vita rebuff a fe geftis perfacile intelligere poterimus Cimoni Milciades pater fuittmater vero Egefipiie Tercia genere (Dlori regis,fa fia ut in arcbelai melantbiicp poematibus ad ipfûm (Cimonem confcriptis traditd cft. Vnde amp;nbsp;Tucididi biftorico genere quidem Cimoni neceOario olorus pater fu itad olorum regem ceu ad progenitorem fuu referens nomen.Is tucididescbrifii circa traciam eft adeptusrferturcpin fcapta Gfua peremptum. Hic tbracie vicus eft diemvltimum obiiffe.Eius fepulcrum cum relique inatticam traducte fuerit in (Eimoniis cofpicitur penes elpinice (Cimonis fbroris rronumentu. Atqui tucidi' des tribu quidem Alimufius.Milciades vero laciades fuit Milciades itaqp cum 1.talentorum damnatns effet in vincula coiectus moritur Cimon adolefces ad ma dum cum elpinea fbrore innupta a patre fuperftes. Primo quidem etatis fue flore maximam libi in vrbe infamiam comparauit : quod incontinens vinolentus amp;nbsp;auo fuo (Cimoni natura perfimilis eOetiquem ob amentiam cboalemti cognominatum fuiffe ferunt.Stefimbrotus vero tbafius qui per illa ferme Cimonis tempora fuit necp muCcam eum didicifle tradit neq; aliam cx liberalibus difciplina quibus ^re, ci nauare operam confueuere. Ceterum ab lepore dicacitateq attica penitus abbor ruiffe. Moribus fais affuifle ingenuitatem quandam In primifcp veritatis cultum ut peloponeffiaco magifq; attico fretus videret ingenio.Deiecftusincdptus maxi rnis in rebus optimus ut eft: in eurupidis bercule. Hec de Cimone amp;nbsp;ftebmbrota conferipta accepimus.([reditum vero eft adolefcenteeum baud ab fororis cofue, tudine abftinuifïe'neq; enim pudicam alioquin fuiffe elpinicam quinimo obfecuta ultro polignoto picftori ferut. Ea propter cum in poccilia porticu tfc pleGanacreia appellata laodicem inter troianas pingeret mulieres elpinice ßbi imaginem prefti tifTe. Is vero pofignotus nullo artem precio exercebat:nullaue mercede addudlu fed ob gratiam tantumodo erga vrbem porticu illam reru fcriptores pinxidetra' didere. Et poeta melancbius id infinuansait. Sumptibus ipfe fuis ornauit templa deorum.Cetropiumcp foru beroum certamina pinges Sunt qui elpinica nS clam verum cu Cimone palam cocubuiffe dicant .'quod marito fed digno diu ob inopiam coiugari non poffet.IDemum callige nupfit cui quod inter atbenienfes diuiciisopu lentus atqp illius amore captus alienu pro damnato patre es perfoluere fpopodiflet baud inuitam ?lpi:u:a Cimon vxpre dedit. In mulieres vero inteperantis mgemi

ocr page 529

Fuit. Et enim mihncins poeta efegiis in cimoncm ludens.Afteriam comemorat ge nere Salaminiam Meftram quoq? mulieres fumo Audio coluifre,Idcm etiam intel figi licct quod vxoris Ifodice Euriptolemi filie morte; periniquo moleftoq; animo tulerit:fi id coniicere a confcriptis ad eum pro leuandis lacbrimis fenier.do$dolo, re elegiis par cftiquoru autorem panetius pkilofbpbus arbitratur Trebiam pbiG-cum extitiffe a temporibus baud inepte conieclans.Ceteri vero Cimonis more S -amp; generofi 8lt;gratia quadamadmodu affluentes. Necp enim Milciadi audatia con cedentem:neq; prudentia tbemiftocl iambos tamen iuftitia amp;nbsp;equitate fuFeraffe conftat.'virtute quocp militari baud inferior quan^ iuuenis adbuc armorum expc rientia imperitus rebus vrbanis maxime procellebat.Et enim medis irgrucntib) cumtbemiftocles atbenienfi.populo {haderet deferta pro falamine vrbe ac apris in naues arma tranflerre totamt^ belli molem mari gerendam effe aduertens Cimon plerofy eiusrei Hupore exanimatos {umpto equeftri freno per certamicû fotu ex ultans cam Ibciis in arcem confcendit illud dee palladi oblaturus quod nauali dein ceps no equeftri certamine opus effet . Donato itaq? freno eu ex bis clipeis qui cir ca templum append erantvnum accepiffet habita prius dee fupplicatione ad ma ,, re deinde contendit. Vifum eft id facinus baud paucis audacie dedifle principii Fuit quipperpecie amp;nbsp;forma non ncgligendus Cimon:ut Ion poeta tradit: corpo, ris ftatura mediocri babebatep multa amp;nbsp;crifpa coma fuHuItum caput. In eo vero certamine cum acriter ftrénueçp dimicaret maximam fbi in vrbe gloriam cu ciui um beniuolentia comparauit. lam multi {ha virtute ad eum conuenere animu cius ingenti laude attollere lubereq? digna maratbone iam eu excogitare Atqui fe cum ad capeffendas dignitates in repu.contuiiffet a populo qui iam tbemiftoclis falli, dio babundabatiperbumane admiflus eft.Fecerant eum populo carum compoOti niores.man {hetudo queda atep humanitas:familiare ac vrbanumviuendi genus nctyparum {ue dignitati conduxit quod arididi lifimacbi filio mores ac eius inge nium confpicanti aptiffimusis vifus eft in faftum audaciamq; tbemiftoclis obiciex Uus. Mcdis vero e grecia fugientibo cum nendum adathenienfes grecie princi patus tradudius effet.'fed penes adbuc laccdcmonios ac paußniam fuma rerum co Aaret naualibus coniis dux eft declaratus. Primum quide in ea milicia ciues {hos fumo ftudio exercebat:ut preter ceteros lorgeprmarii ornatiffimiq; in armis con (picerenturatep promptiffitri. Paufanias interca litteris clam ad pei ficum regem datis de amp;)ditione cepit cfi barbaris agere.Is m focios temerarius amp;nbsp;crudelismul' ta plicetiam impie fupbeq:nefanda patrarat. Cimon occafiorem ratus fociosiniu Ciis indigne affeélos ad fe benigne pellicere humanecolligere atep folari ut fenfim honvi autarmis ceterum arte atqp ingenio fretuspatrie vendicauerit:grecie prm cipatum;hoc humanitatis ftudio plurimi focioru a paulanie infolcntia adhorretes, Cimoni ariftidiq? eos perbumane fouentibusadberebant. Èpboris deinde feri' bunt con {hlunt monentut paufaniam domum reuocent ggt;iam fparta per ignomi, niam neglecta turbuientufq^ rerum flatus in grecia videretur. Peru t virgine qua dam birantia Cleonicem nomine clariffimo genere ortam a paufania tn libidinem accerlitam. Parentesveto vi pauoregi confternatos pudicamfibi virginem gpftita iffe.Hanc paufanie domum obfeura noefte ingreflam {hmpto ab bis qui thalami fo ribus petant lumine fletio ad cubife accedentem incaute cefpitafle leuerfamq? có ftrepitu lucernam fopitu lam panfaniam excitaffe. Is boftibus fe infidiis circuuen, tum arbitratus Arido gladio infcius in virginem ruens cam confodit. Cleonices deinde manes omnem paufanie quiete adimere atep turbare eiufg frequenter fibi pfomnium vifa irate diditare beroicu illud.1. viris te pena uocat mortalibus bor «OK. Piis ita geftis cu indignitate (celeristu virginis pietate concitati in paufan^j

ocr page 530

fórii illum folicitante Cimone birandi oinderit.'eutrty mox vrbe eidunt.ïstuclh de diffugiens virgineis manibusadmodum vexatus in beracleam ad necromantie cum fe oraculu contulit:vbi reuocata cfeonices anima fupp1ex infefte virginis ira lenire nitebatur:que in con (pedtu adueniens confeftim inquit: bis malis liberatu fore eu in (partanavrbe confliterit:ea (ermonis ambiguitatevifa eft bominis mor tem predixiffe.fylulti profedlo banc reru fcriptores biftoriam tradidere.Sociis itaq; ad Cimonem iam coalis nobiles çuidem perfarum viri regi^fy neceffarii qui ea forte tempeftate Dionem vrbem fcrimoni fluuio adiacente detinebant vicinis precorum coloniis vim intulerant.Quod ubi Cimoni nuntiatum eft confeftim cG copiis in tbraciam enauigauit.Ibi primum cum perfis conferto prelio fufum fuga tumip boftem in urbe c6cluGt:tbracum deinde agris vnde per (trimonemvrbi c6' meatusaduebebantur devolatis ceteraq; regione vndicp obferuata tantam obfeffis rerum inopiam tantam iniecit famem:ut Futes eius prefidii pro rege pfeefeus de, fperatione rerum in urbem ignem immiferit multaq? opum vi in eo congefta ipfe tum aniicis Cemettpfum eodem precipitant. Potitus vrbe Cimon cum iam pluria a barbaris igni abfumpta effent nullam prope modum ex ea preda abegit. Regio illa verax (bapte natura pulcherrima erat AbatbenienCboeo colonia dedudla treS inde lapideos mercurios atbenienfis populus Cimoni decreuit quorum primo fic erat infcriptum. Magnanimi virtute viri qui fcrimonis olim Antefluentia genus medorum intra erronis arceni. Confecere fame gelidi quoq; numine matris.Ce' dibus bqftil i fedarunt (anguine terram. Hec ducibus magnis patriacp tuentib) at miS'Cicropiam decreta manet clariffima merces. Ventura bis laudum ftudiisacquot; cenfa luuentus. Promptius ardebunt patrios defendere muros Atridis huic clara menefteusagmina duces.Venit ad excelle facta olim menia troie.Carmine amp;buC magni celebratum condat bomeri.Indiuxifle acies danaung ornaffe phalangas, (Quis modo pro tantis baud equu cenlet atbenis.Viribus ingenio dudiify excelle re belli.In bis tam amp;nbsp;fi baud vfc^ Cimonis nomen declaratum fit naxirrumtame bonoris fplendorem pre fe ferre videbantur Neq; eni eiufeemodi tbemiftocfes aut milcrades quippiam confecuti (iint.Quinymmo huic virtutem pro parta vidoria corona poftulanti Socbares deceleus e media contione exurgensobditit fi no gra tam que tamen populo probaretur fententiam dicens.Cu enim o milciades inquit folus pugnando de barbaris vicdoriam confequere amp;nbsp;te vnu tunc honorari equum cenfeto.Quod igitur tanto ob ipfius facinora Cimon honore habitus fuerit ob id arbitror cotigiffe quonia fub ceteris guide ducibus iniurias vitro illatas Athénien fes (ppulfabant.bloc vero vno 8lt; bodes vincere t aduerfas urbes infedo agmine petere' amp;nbsp;hodiles agros deuadare:amp;ipfam derig eroné 8lt; ampbioli (ubigereica lereq; potuerut.Sefyru quocp infula tali ab Cimone occafioné iubaclä incoluere. IDolopes ea infula habitabant viri agroru cultus paru dudiofi fed veteres nauig^ tium pdoncs. Hi neglecdo tande hospitalitatis lure atgi offitio neq? ab bis qui ere' bro bonefteq? in ea infula verfabanéabdmuere.Cete^ tbeffalos quofda infcitores quedus gratia co cfccdos depredati in vocula cdieccre. Theffali cofradis vinculis eu adampbicftiomcu iudiciu cofugiffent rapte urbs illa pecunic muldata eft.Ci, lies easex erario publico ro ab bis çui rapuident res fe repeti debere negabat Ea fentetia trepidi raptores da Cimone litteris accerfebat ut cu claffe uenies infula; ab fe in deditione accipetTraiicies eo Cimdcu infula atbeniefiu imperiu fubifTet Dolopes inde expulit:copofitilq ; rebus tutum nauigantibus egeu preftitit. Ferut tbefeum prifcum egei filium ex atbenis profugum tranffretade in feirum ibiqiab Licomederege ob trepidatione dolo fuifTe interfedu Quod ubi accepidet Cimo habuerit eni refponfum quodda atbenienfes tbefai lubens reliquas in urbe reduci

ocr page 531

proqp dignitate illumvelut beroem venerari :(umo Audio cepit indagare fcpulcrfi Ignorabatur vbi nam tbefeus laceret?quod firi femp id celaflent (pbibuiffentq*an tea id corpus perquiri. Monumento fumma tandem diligentia vix comperto offi bufep pretoriam triremem magnifice fplendideq? ornatam impolitis ea Cimon in duxit in patriam poft annosferme quadringentos Hcc res ampliffimam fibi apud populum graciam cociliauit. Attp in eius memoriam inftitutum eft celebre illud uulgatumtp tragedorum certamen Nam cum prim^ fopbocles iunior adhuc fabu lam dediflefiamc p multa contentio multufqi fpecftantium hominum couentus ad effet.EpheOon pfecftus non alios in hoc certamine iudices fortin voluit* Ceterfi in theatrum vna cum reliquis belli ducibus aduentans (Cimon cum diis confueta facra libaffet ab Epheßone ibi detentus eft.'(aeramento deinde adadlus cum fingu, lis ex omnitribu federe atep iudicare iuffus eft.lHi viri decern fuerequorG digni, ,täte atty prefentia ingentem free concertatio fplendorcm eft cofecuta vicifle fopbo clem tradunt.Vidlum veto Efcbilu amp;nbsp;graui merore affeAum inique id tulifle pa rumep deinde temporis commoratu Athenis ob iram diuertiffe in Sicilia vbi mo riens prope geli fepultus eft. Ion vero adolefcentulus adhuc atbenas veniens vna cum Cimone penes Laomedontem cocenafTe fe tradit. Poftremifq? poculis iam li batis iuffum Cimonem non iniocunde cantaffe Ea re omnium qui aderant cofenfu fupra tbemiftoclem laudatus eft.Quod ille necp cantare neg? fidibus didiciffe ve' rum ampliffimam fe fcire opulentamcp rempu.facere ia^affet. Inde vero ut m con uiuiis par eft:cu ad res Cimonis defluxiffet oratioiplurimacp ibi gefta clariffime comemorata fuiffent prudentiffimum ipfe dc fe facinus narrare orfus eft Multos ex feftoat$ bicantio captiuos barbaros athenicnlium focii cum cepiffent omnem diuidendam predam Cimonis arbitrio coceflere . Hic vero partienscu hinc nuda corpora illinc vniuerfa barbara fpolia ftatuiffet: accubabant focii partes ggt; inique . effent,Fada deinde poteftate ut utram uellent ipfi deligerent Athenienfefep qua, nis altera fatis contentos fore* Nerophiti famii fentctia omnem ornatum barbari 9 fuppellecftilem (bcii elegerunt captiua perfarum corpora atheniefibus relinque tes. IDifcedens tue Cimon ridendus quippe partitor vifiis eft qui aurea pfellia bul hs torques Candidas purpura magna opereprecia rctuliffent.contra vero atheni tenfes nuda perfarum corpora nulli fatis apta labori fufcepiflent Continuo vero ple ticpcum amicitia tum captiuorumneceffitudinc exciti ex frigia lidiaq, defeerden tea adeo eos ingenti prccio reden erunt ut cum ea pecunia ad educandas quatuor 'menfes nauales copias Cimoni abunde fuffcciffet multum pretcrea auri ex ea re, demptione in publicum erarium eßet congeftum Cimon itagfroliis iam boftium militie partis opulentus ac locuples ut bonefto belli iure eas fibi diuicias compara ueratrita pulchrum in ciues eas liberaliter impartiri duxit. Prirru amotis undig agrorum fuorum feptis egenis ciuibus hominibufqi peregrinis poma frugef^ in' deaffumere licebat impune. Parabatur quottidie ingens domi conuiuiu fi non ap paratus fplendorc excellens abundans tamen amp;nbsp;quod uel multos homines affatim pafeere poffet Eo pauperes quicucp vellent libere cduenientes educationem inde p ocium fibi vendicabant ut rebus tantum vrbanis intenderent. Ceterum ariftote, fes non id omnibus atheniefibus datum effe fed ex laciadibus cdtribulibus fuis uo' lenti cuilibet licuiffet tradit .Comitabantur prcterea Cimonem familiares quida luuenes eiq; cofueti.his pulchra vefte amidis imperatum erat ut fiquis grandior natu fordide ob inopiam indutus cum Cimone forte cogrederetur vefte fecu per, mutaret.Vifum eft hoc munificent! e penus plurimu in fe maieftatis habere Ide; amp;nbsp;iam copiofe fecum numos deferetes liquem in foro viru indigna oppreffum ege flate confpicerent ^ proxime accedentes pecunia fibi clam in manibus deponebat

ocr page 532

'Que ram Cratinus comicus in arcbilocbis nemorie manda «evirus eft bis verbis InFra vero iadlabat Metrobius gramaticus cum diuino homine amp;nbsp;in bofpites offr crofiffimo ac pcroptimo omnium^ grecorum primario Cimone pingue fenium com uiuatus fecumomne co memorarialle vero abiens iuit prior Et (GorgiasLeonti' nusiCimonem inquit fibi diuitias comparade ut uteretur:vfum vero fuideut bo/ norem cofequeretur. (Ericias vero vnus ex triginta tironis fcopadum diuiciaslibe ralitatem Cimonis 8lt; Ageblai Lacedemonii vidlorias in elegiis fibi ipfi imprecat Etcnim fpartbanum Lichan celebrem quidem inter grecosviru baud aliunde co^ gnofeimus ^ quod in gimnicis ludis acexcrciciis externos coniurare fblebat.Iam uetus illud Atbenienfium in bofpites fludium atep bumanitas Cimonis munifici 'cie cdcedebat. Illi enim vnde ciuitas plurimum fibi glorie deberi arbitrat grecis hominibus educationis femina impertiti funtrfontiu quocp ac ignis vfum bos qui bus opus erat bominesedocuerc. Hic vero intra priuatos lares perinde ac in pub licum quodda vrbis diuerforium ciucs excipiis frugibus etiam agrorum florum 8lt; primis amp;nbsp;eximiis quibuffy pulchritudine uel peregrinis quocp hominibus pom nem anni horam ultro oblatis indulgebat ut prope modum vi{usGt.F,abulofailla faturni tempora in vitam de integro excitaffe Sunt qui fallo hanc ampliffima libe ralitatein populares factiones aflentationefcp tranfferant. fiquibus tantu difTea tiendum arbitror ut cum optimatum parti more laconum femper ftuduerit The, miftocli plebis vires vitra ^equdeffet attofenti plane conflet hunc vna cum Ari ftide acerrimeobftitiße ac in Epbialten iterum qui populari gratia Ariopagi po/ tentiam diffoluere nitebatur grauiffime fuiffe inuecdu, Expilationibus quocp pub licis amp;nbsp;largitionibus penitus abftinentem omnia cafte integreg in repu.obiifTeit^ 8lt; fi pter Ariftide ac Epbialten vniuerfbs primores ea pefte videret ede cotaamp;s Ferunt preterea Roefacem quendam barbaru qui arege Feriarum deficienscum plurima vi auri Athenas lefe contulerat ab calumniatoribus laceratum in CimoiS confugiffe tutelam:tuliUeq? illi domum dona phialas duas quaru altera aureis da ricis altera argenteis plena erant.Conner fum vero ad eum Cimonem fubnliflero gaffel barbarum vtrum mercenarium ne Cimonem an amicit habere mallet.''cum reCpodiflet ille amicum Abi hinc igitur inquit tuaq; hec tecu muneradefer. EgO enim amicitia tua fretus bifec cumopus fuerit überall ter utar, Maximi interea Atbenienfium duces Gmultatem penes focios hbi confciuerant.Hi enim longa n^i licia feffi cumnil prêter quietem amp;nbsp;ocium m colendis agris cuperet: maxime quia barbaros inde fumotos tumulti nihil inferre cernebant Geut integre ucdligalia p foluebantbc neqp nauium necpindudlum militum numeru coferebant.Reliquias Atbeniefiu ducibus ea res permolefla erat:adeo ut ab bis qui uel militum uel nu* merum nauium non compleuiffent in indicium uocatis integerrimas {umerentpe nas. Ceterum ab bis tantum eft vifus diGfentire Cimon ut neminem grecorumin violentia militia traxerit.Sed pecuniam modo nauefep uaenas ab bis qui detracta bant arma accipiens emeritos eos exautoratofq? faciebat. Cupiebat cos illos ocio alfecflos domi torpere ut qui ante pugnaces viri fuiflent iam ad agrorum cultum quefluf^ dulcedinem uerG imbelles Ibluticp obdelicias ab armorum vfu penituS abhorrerent Atbcnienfes vero ad miliciam viciffim confcribens atq: exerces baud multumpoft temporis id effecitut uel focus ipfis quoru mercede atep pecunia mi' Iitauerantimperaret. Etenim crebra nauigatione labare affiduo multo dcniq ar morum vfu tantum illis terrore incufferant ut fenGm pro fbciis uecftigaleseos fer' uofep haberent. Perfici vero regis fuperbiam nemo fuper Cimonem deprest at$? 'contudit Eiccftum enim grecie finibus c ueftigio fubfecutusante^ ille aut pauore reciperet animas aut res barbaras componere poffet bec quidem fubuçrtrtatlt;p

ocr page 533

diripuit.Ufa vero ab tege deficientia in grerorum ditionem accepittadeo ut om, nem Afiarn ab Ionia ufqi Pampbiliam perficis perfidiisatgi armis defolatum fece, rit. Nnntiatum eft deinde magno regis exercitu ingenticp daffe obfideri Pampbi liam.Quodvbi accepiffet Cimon cupiens maritime aditumore que intra cbelido nios iacet boftibus terrore precludere ab Guido amp;nbsp;Triopio cum ducentis triremi bus enauigauit.'H?fuerantab Tbemiftocle 8 lt;ad celeritatem amp;nbsp;ad g irum aptif fime fabricate quas Cimon latiores faciens curricula cuocp per tabulata d/pofuit: nt multo milite refede acrius in bcflem inueberentur. In pbafelitas itaq: prinu Jp Fecftus eft. Hi cum greci effent de defectione fecu deinde de admitteda clade actu eft rfrumep pariter cft negatu .Cimon uaftatisagris ad urbis me#ia fignamouet Cbii in ea expedition, cum Cimone comilitabant. qui officio ueteris erga pbafeli tas amicitie freti cum Cimonem leniendo tum codicillos fagittis alligatos fuper menia tranfmittendo eos tandem conciliauere:ea conditione ut decem talentis p (blutis in barbaros fecum armati comilitarent. Ephorus Titrauftem maritimis re gis copiis terreftribus Ferendace duces fuiffe tradit. Califtenes vero ariomande gobrie filium fumme rerum prcfuiffe autor eft:detrectantemq;cum grecis con, greffum penes Eurimedontem feceffiAembi octuaginta prope diem phenices na' uesexpetabat e Cipro:quas cupiens eo prelio excludere Cimo maturiusiftructa clade in bodem fubuebitur:utvi fi illi rccufaffent ad conferendas manus compelle ret.Illi ne vi cogerentur ad decernendum intra flumen receperunt cladem Quod vbi infequentes uiderunt Atbenienfium naues amp;nbsp;ipfi tandem ad pugnam verb di micaturim boftem ueniunt fexcentis ut pbanodemo ut vero placet Ephoro quin' quaginta nauibus ac trecentis.Nil tantis copiis dignum nauali ab eis certamine .geftum eft.Nam mox proram in terra dantes proximi quiep e nauibus defilierunt amp;nbsp;in cadra nam ea prope locata erant fe recepere. Deprebenfos vero barbaros om 'nes vna cum nauibus perdiderunt. Hinc ingentem fuiffe barbaram claffem conie' cere par eft:quandoquidem multis in fugam verfis multifep alhfis nauibusatqi co fractis ducentas tamen captiuas Atbenienfes cepere Pedeftres vero barbarorum copie inftructa acie ad litus defendunt.Conditit paululum Cimon deliberabun, dus terreftri ne prelio Gbi decernendum edet: quod iam fuos pugnando defefibs boftes vero integros amp;nbsp;numero fupcriores cerneret.Tandem fuos confpicatus 8lt; robudate virium 8 lt;nbsp;proxime victorie gloria elatos atq; cominus cum barbaris ma num confecere cupientes peditem nauali adhuc certamine fudantem in terram ex plicat.Glamore deinde fublato citato agmine in boftem ruunt:Conftiterunt perfe impetum ftrenue excipientes. Atrox inde initur prelium cum irgenti optimatum atep primorum athenienfium ftrage. Anceps diu certamen fuit amp;nbsp;barbari tande luG parscefi atep trucidati pars cum tentoriis multarum refcctis opum capti fut Cimini itacp ut ualidiffimus certator binos vno die fubiens fponte confltaus : boc pedeftri quidem apud falamma illud ad plateas nauali pugna tropheum duabus victoriis fuperauit.ad oefluaginta deinde pbenices naues ceu ad buiufee belli reli, quias conuerfus ad idropem:quo eas applicuiffe audierat ire pergit Nendu quic' gt;gde reliquis copiis boftibusallatum fuerat.fed integro animo amp;nbsp;elato ad exerci tumrecenti clade confectum tedebant. Ea propter fubito ac infperato uidorum pauore perculG vniuerfa claffe amiffa eeß atep obtruncati funt. Ea clades tanta pG co regi trepidationem incuffit ut uulgatiffimas illas pacis conditiones acciperet. Temperaturum a greco man quantum eft equi curfus intra cyaneos atg chelido, 'nios longa naui ferro$roftrata non fore nauigaturum.atqui califtenes non illa pa 'ris fuiffe federa tradit fed barbarum reuera id fpote feciffe cladis illius terrore ca ftematum:taatumep deinde ab grecia dbftinuifle vt cu perides primo qulguagita

ocr page 534

triginta iterum ^pbiattes nauibus in cbelidonios nauigaffent. Cratbero uerom pfephifmatibus que ipfe collegit eas coditionesiter pacis fédéra cautas fuiOe pia cet. Ferunt etiam propterea pacis aram atbenis dedicatam fuiflfe 8lt; Calliam lega tum maximo honori babitum.Venditis deinde boftium (poliis cumiam erarium eo bello fatis opulentum effet in alios publicos (umptus pecunia errogata amp;nbsp;mu' rus ad nothum urgensarci cxedificatus efl. Dicuntquo$ muros longosquos fce lea uocant poftea quidem abfblutos fuiffe. Prima vero eorum fundamenta in pa' luflribus locis multaq? pluuiaru congerie limofisieciffe temonem:plurimo cerne to grauibuf^ lapidibus palude copreffaiomnemcp eius fumptum propriis opibus ex oluifTe. Primus quocp diuerforiis que liberalia ac amena vocat: queue patilop? magnifice celebrata funt vrbem perornauit. Platanos plantauit in foro. Acbade' miam vero que arida prius fuerat 8lt;inculta irriguu locum effecit : at$ eo autore puriffimis alueis umbro(i($deambulatrix elaborata eft.Et iam per fe quide ope atbracibus implorata cberonnefum defcrere recufabant. Nec, multi faciebantCi' monem qui abathenis cum paucis admodum triremibus eo nauigarat. (Quatuor itaq: ipfe nauibus bodes adortus tres at^ decem illoru triremes cepit Expulfify inde perfis cum tbraces etiam late fudiflet vniuerfam tandem cberonnefum patrie uendicauit. tabi preterea qui ab atbenienfibus defciuerant nauali certamine pro fligati tres eorumat$ triginta naoes capte amp;nbsp;ciuitas per obfidionem in potevagt;gt; tem redacta (trifea quoq? vlteriora omnemg; cuipreerant TaGi regionem atbeni' enfibus ipfe fiibegit. Illinc erat facilis in macedoniam tranatus amp;nbsp;multa uendica dl agri occabo (Quocirca accufatus eft eum agere id voluifTe alexandri régis merce de fubduc^um Eorum tamen qui in fe confpirauerant calumniascuafit Cum vero caufam pro fe apud indices ageret no ego inquit quemadmodum ceteri ut colant pariter ac dona capiant. Iones aut tbeffalos locupletiffimas gentes bofpitio babeo ceterum macedones amp;nbsp;colo amp;nbsp;diligo:eorum frugalitatem rrodefliarrg imitatus cum quibus nullas prorfus opes conferendas effe arbitror. Letor vero plurimum iudices quod bodili gaßa ciuitati noftre diuitias copararim. Stefimbrotus vero elpinicam ad fores periclis is erat uebementiffimus Cimonis accufator (upplicem veniffe audior eftlillumq? fubridentem confenuifti dixifle cenfenuifti ad buiufmo' di res obeundas o elpinica mitiffimum tamen in Cimone fuiffe deinceps nec ultra fy femel dumtaxat amp;nbsp;tunc quide leuiffime illam caufam contra Cimonem peroraf fe :tandem$ea accuCatione abfblutu fuiffe Cimone. IDebinc quoad in vrbe aderat potentiffimus in repu.fadus diffipabat confilia plebis:quein optimatesinurges vniuerfam vrbis potentiam cundoffy magiftratus in fe vCurpare tentabat.Xurfu vero vbi cum claffe cx urbe profedlus eft plcbs deitegro in animos eredla omnem priftmum reipu.ftatum patriafep quibus prefde epbialte regebantur confuetudi nes euerterc:curiasexariopago omnes ferme prêter paucas Giftulcrunt .lamq? iuditiorum auctoritate in fe vfurpata .'videbatur ftatus vrbis in plebeios integre defluxifTe. Poterat tunc plurimu in vrbe pericles:aquo amp;nbsp;plebs fummo ftudio fo uebatur.Reuectusin urbem Cimon dignitatem tanti concilii proftrata indigna' tusipriftinumariopagi flatum integrate adortus eft 8lt; ad optimates fumam rei traducere.Tunc rerum nouarum auctores exclamauere populum in eumirritan, tes 1ace(Tere crebro bbiobicere flagitiumm fbrorem vocitarecp eum lacedemonis fautorem.Inter que uulgo lactabartiHaab Eupolide tradita de (Cimone.Malus ouidem non Fuit violentus vero ac negligens amp;nbsp;quandoqi lacebat in lacedemone. Blanc tamen Elpinicam relinquens (olam.Si vero fegnisbimmodeftus tantas do muitvrbes totiens de boffibus victorias retulitfcuis modo inficiabitfiis amp;nbsp;fo , bni amp;nbsp;vigilantis fuifTet ingenii numini fupcrioxu grecoium aut qui deinde fuere

ocr page 535

ffrrmgenerum gloria coceflurum fuiTe Lacedercorerii profedo ab initio coluit ate? amauit:amp;lt; geminos fi!ios vno Gbi partu ex clitona editos alterum Lacedemo Ilium Elium alterû nominafle.Stcrimtroto placet jinde penclem maternum libi genusimprobalTc frequenter.Diodorus vero (Tofmografus pter eos tertiu quo, $ Cimon ex Kodice Euriptolemi Megacleis filii gnatum fuii'e tradit Tbeffalum nomine.Non aut€ minimas eorum quos cofecutus fuerat magiûratuu partes La cedemonusipfe debebat.lam enim ibemiftocli maxime infenfi curabant ut omis urbis audloritas omnis potentia in adolefcentem Cimonem conflueret. Primum quippe AtbenienGs populus id (pbare atqp iocunde cdfpicere q^ q? multa ob eu emo fumenta Atbenienfibus Lacedemonii cdtuliffent.Nam cu res attica plurimu au' geretur amp;nbsp;iam fccios fe in fbhcitando conuerteret:id quiete Lacedemonii gratia atçp Cimonis auctoritate tulere.Suo enim ductu atqiaulpiciis plurime grecaru rerum gubernabantur quod fociis quidem comem atqp benignum amp;nbsp;gratiffimum fe ipfum Lecedemoniis exibebat. Poftea vero q; res attice fuis viribus nitebantur Vigilans Cimonis erga (Fartanos ftudium Atbenienfes faftidire.Et enim cunctis in rebus Lacedemonem extollens fiquado (hos aut improbare aut irritare uolebat dictare (blitum fcribit Stefimbrotusnon vtiq;Lacedemonii tales Èt inde quodda penes çiues (hos odium atqi fimultatem fibi conflauerat maxima vero omnm quas un^ fubierit calumniam bme ortam fuide conftat. Regnabat quartu in fpartanis annum Arcbidamus^euxidami filius terremotu facto omnium anteeam etatem memorabilium maximo ingenribus Lacedemonia tellus biatibus (bluta ed.CjcuC Gs Taigetis montibus quidam eoru vertices patefactivniucrla ciuitas diruta atqi confufa domos fingulas prêter quinq^ cu ingenti fragore 8lt; ruina proftrauit. Ex' ercebantur tue forte in medio porticus puberes fimul atq; adolefcentes.Sub earn terre concuffionem leporem quendam in cofpectu eis ac'uenide ferunt E^c adole Ventes ut erant vnetos ioco extra gimnafu m infcctatosfuifle. Puberesvero qui fotus fe cotinuerat ruina gimnafii obrutos omes ad vnu pariter periffe Ea (pptcr çurum fepulcrum amp;nbsp;nunequoq; ^ifmatium appellatu eft. Aduertensita$ Arebi damus in tanta totius urbis confufione atq; ruina imminente pernicie ggt; ciues paf Gm foluti (bli priuatarum rerum faluti intenderantaduentu boftih tubaindiq fi/r nificare facit:ciues armatos ^ primum ad fe cbuenire lubet.Tota in bcc vno cof, Iio vifaeft pendere fpartane urbis falus. Vicini n^cp bomines cdcuibone undiq?ex ?gris facfta direpturi ruine reliquias ueniebantqui armatos lam ciues inftrudo $ cofpicati terga dantes in proximas quiqi fe vrbes recipiut. Inde finitimos populos obeundo ad predam dirute urbis (blicitare. Multis amp;nbsp;meffeniismaximc ea res cu placuiffet omnes in fpartanos arma (hfcipiunt Lacedemonii periclitam Atbenas mittunt opem at$auxilium ab fociis imploraturum quem fcribrtAnftrpbancs comicus pallidum aris infidentem punicea in ve fte exercitu m poAuIare .Epbial, tesitaq; id protinus gbibere obteftaricp ne ullam aduerlarie urbi opem ferret Ai; linerepartanorum faflum atq; (hpcrbiam cdculcari atep iacere Cimonem vero La çedemoniorum falutem patrie cbmodis amp;nbsp;incremento ptuIifTe fuafffe por ulo de auxilio (beiorum atqjofecflu deinde eu baud parua militû manu in Iacedcmonic2p (hbfidium'Criciasau^tor eft.Ion vero eius orationis meminit qua maxime ciuiu animos in (ham fententiam cociliauit bortatus negreciam claudam paterent:neue contepnerent fi altero lugo urbis priuata eOet. Profedlus itaq Lacedemonem Ci' mon cu copias pterduceret p Corintbu inuedus e in eu Laebartus quod in expio ratis eius loci ciuibus illac exercitu traduxiffet. Ncq, enim decere illu alienu pul, fantem bpftiu ingredi prius ^ dominus luberet. Et amp;mohcetera non uos inquit 0 Lâchâtte cleonenfiu ac Megarefih pullantes boftia fed armisaç v i confringentes

ocr page 536

meoriï domosïrratAis arbitrati bis qui viribo puaient omnia aperta effe deberé; Iflec ferë (Cimonis in Œorintbu baud magis mordax ^oportuna refpoßo ftatini^ rû copiis exceffit. Acciti itezp a Lacedemomis Atbeniefes cotra meneniosamp; He» lotas Marathonie ope tuIerut.Maximus inerat illis in armis fplëdor at$ prompti tudotquos fuCpicati ILacedemonii tan^ nouazp rezp cupidos (blos ex omnibo fociit ea militia abdicauere.HIi ut par erat indignati abfeedetes iam pala in omnes (paf tanarum partium fautores difficiles eße: amp;nbsp;leui in (Cimonem occaGone capta pef oftracos dampnatu relegarunt in decem annos. Etenim decennali id exilii genuS Kacedemonii interea ab expeditione regreffi liberaturi poftremo delpbos a pho, cenObus in tanagra cadra locant quibus cdmunis dimicaturi atbeniefes occurrit Cimon armatus ad atticu exercitum ueniens tribui fue eneidi (e adiugit ardetifli musvna cu ciuibus fuis patriasiniurias vindicate .Ceterum conOliu in quo quige ti erant coferipti viri cu id pauide accepiffetaduerfa enim fadio eum iftuc ucniffe clamitabat attica turbatura agmina atq? patria Haccdemoniis fubaduru: extern, pio in nullos ordines Cimone admitti iubet. IDilcedens ille e caftris Éutippû Ana pbidii ceteroffy quos Lacedemoniis fauor (u(pedtos fecerat, bortatur ut in bofte forti animo pugnent uelint$opera atq? virtute apud ciues fuos ab bac fe nota pur gare Wi cu omne Cimonis armatura penes fe detinuiffent m turmas diftributi t£ acriter cddanter aduerfus bodem dimicando edditere ut cu centum effentinemo tame ex ea pugna viuusemerferit Magna bec virtus ingens iftorum falutis deG derium atbenienGum excitauittyenituitcp q? fallas atq? iniuftas tantis viris caufas inieciffent. Subinde 8lt;ipG Cimoni cdciliati fut cum (bciozp fuoru cede: tu gerenda rutn rezp oportunitate adducti ungenti namep ftrage in tanagra dpfligati cu primo Vere infeftum iPelloponneffium exercitum trepidi expediaret Cimonem ab exilio reuocant qui pcricle fibi pfepbifma cdfcribente in patriam ed reuerfus. Tales tue ciuiles erant difceptationes mutueqi ciuium ire adeo menfurate ut ^p publicis uti' Iitatibus facile pacari poflent.Htipla ambitio cunctos animi impetus excedesipli tamen patrie pietati penitus cdcedebat.Cimonis itaq? opera id bellum diffolutd eft amp;nbsp;vrbes inuicem cdciliate. Pace perfedla animaduertes Cimon luuentute atti cam domi non pode quiefcere ceterum 8 lt;nbsp;militia nutriri 8lt;augeri glifcentem ti' mens ne bellandi cupiditate in proximos grecos arma monerent neue ad infulas aut pelloponnefiim ingenti claOe conuerb caulas intedini belli aut focialium crimi nationum origines in urbes excitarent ducentas armauit naues omnem bellorum cupidine in diprios aut Egiptios (pfufurusGmul ut inquietos Atbenienfes pugna do cdtra barbaros exerceret: amp;nbsp;diuttiis ab bifce qui natura Gbi inimici erat copa' ratis bonede grecia locupletaret. Omnibusitaq? iam paratis cu in littore nauales roftitident copie:borrcda (Cimoni (peties in lomnis vifa:apparebat canem quad^ in eum laceffita latrare inter latrandu vero bumana uoce admixtu bunc verfiï edi diffe .I.mibi teq? meis catulis fadlurus amicu. Cimoni quidna boc pbafma porten deret ambigeti Adipbilus poffidoniates vir vaticinii peritus eiq? familiaris mor' tem aut banc fibi fpeciem prefagire boc modo coniedlans. (Canis huic in quem la' trat bodis édboftem vero non alia quifpiam re magis $ morte letum facit.Illa demum mixta vox medum bodem defignat quod medoru dux grecis pariter ac barbaris viribus immixtused.Sub banc fpeciem ecce amp;nbsp;aliud libi dum libero pa tri (acrificaret prodigium vifum. Cum enim vates de more vidimam cecididet ld (anguinis quod lam bumi congelatu erat formicary caterua paulati corripietes ad Cimoné deportabant:8lt; circa pedis policem extendentes diu buic rei intente tingulos latuere.Gmulitacp cü Cimdbuic miro formicarum dudio mente adbibu' ißfet aderat amp;nbsp;Sacerdos iecur vidime fine capite fibi oletans,Hoc cu ficobtigidet

ocr page 537

enauigauit tarnen Cimon qui tanti apparatus militiam bonefte detraCTare non po terat Sexaginta itaq? nauibus in egiptum tranfiniffisipfe cum reliquis ea maria perluftrans regiam claffem in qua pbeniffe amp;nbsp;cilicie naues erant jpHigauit.circG iacentes deinde vrbes {ubegit.amp;in Egiptios omne belli couerterat mofem:nibil bumife ampliusfibi in animo relidebat.Ceterum in ingetes at^ ampliffimas fpes mentem attollens vniuerfumperfici regis imperiu delere parabat Stimulabat p maxime mgetis fpiritus viru ibemiftocles que tant^ apud barbaros gloriam at$ audoritatem cofecutu audierat ut rex perlatum in grecos arma moturus vniuer, bs fuis copiis eu ducem declararet. Tbemiftocli vero ad morte libi (ponte cofcifce dam baud pazp id acceffiffe ferut quod infupabilx Cimonis virtuteatq^ fortuna in grecazp rerum defpcratione deuenerit. Cimon itacp ingentes certaminum moles ftruens circa (Tiprum nauales cotinens copias ad louem Hamonium quofpiam ex fuis mittit fecretum quodda a deo fufeitaturos ignorat enim prorfuS quidnam id effet quod feire cuperet. Nec vero deus ulla libi relponfa tulit. Vt primu enim eo uenere iuffit eosidinc abreedere Cimone enim ip{uiam penesfe exiftere affeuera bat:bec illi audientes confeftim ad mare descendunt 8lt; cum deinde in grecorum caftra ueniffent que circa Egiptum locata erant cognita Cimonis morte re$ipfa cum Hammonis collata refp6fo intellexerunt plane eum de viri morte uaticinatu fuiffe.'tanq? lam penes deos immortales ipfe comoraretur. Obiit itaqi diem dum Cicinm oblideret aduerla ut plurimis placet corporis valitudine captus: quidam Eulnere quod aduerlus barbaros pugnans acceperat cu confedum fuiffe tradunt Morieris vero fuis imperauit ut celato eius interitu copias cum claffe in vrbem re ducerent.Obtigit^ ut cum net» boftes necp fociorum quifpiam id fenfjffet liberi ac tuti in patriam remearet duce ut Pbanodemus inquit Cimone.'qui tricefimum ante diem e vita migrarat Nildeinceps q? is mortuus eft ab vllo grecorum impa' tore magnifice in barbaros geftum Ceteru ad factiones amp;nbsp;difrordias couerli cum nemo manus afferret in mediu abextremis bellis penitus difciffi funt. Ea re maxi inum in refumendis viribus momentum barbaris preftitere amp;nbsp;grecis rebus quan tam iadurâ intulerunt vix dici poteft Haud paulo vero poft bunc Agefilaus alie inferens arma breue cum biis ducibus qui pro Perlico rege maritimas oras tueba tur belin geffit.amp; cum nil adhuc clare nil magnifice geftû eßet feditione tumui, tuepaduerfe factionis reuocatus abfccffit.In mediis focioru ac amicorumvrbibns publicanosperfarum derelinquensnn quas du Cimon viueret nec perßeus monta beHarius detendebat nec equusintra quadraginta ftadia ad mare colpedus eft. Reliquie vero eins in atticam tradud^e fuerut quod monumenta teftantur que 8C nunc quocpCimonia appellata funt.CoIut vero amp;nbsp;Cicienfes quodda Cimonis fe' pulchrum ut Naulicrates rhetor tradit. Atep eiufde infameterreq^ ftcrilitate ah gIco imperatu eft ne (Cimonem negligant;fed ut deum uenerentat$colant,

ocr page 538

7yataramp;i B^ifloriograpbigred De vita at$geftis ILucuUi Per Leonarda luftt^' nianum Poet;amemmiuforia in latinum traduda Linguagium Incipit

VCII LVCVLLI Anus fuit vir cofularistauuculus aut

: Metellus is qui Numidicus eft cognominatus parentum, eiusbic quide furti damnatus eft.Cecilia vero mater am' orie eft cofccuta.LucuIl^

CAu^i,iu quiuc xuxu uaujiiaiu^vii iïiffa pudicitia parum in vrbe gl fofe adolefces cu priuatus nullu;

priuatus nullu adhuc in repu, magiora tum geffiffet Seruilio auguri qui patre accufauerat dient He publice pecunie peculatu dixit. Vifa eft ea res clariffi' F^^^^^cT^'r-Wfrit ^Jm^toiYianis amp;nbsp;omniu laudatacofen fu Id enim accufandi ^Ttiaium velfine priua^occafione haud ignobile videbatur quinymmo plurima de rlecftatione eos mirari laudare$ unienes confueue quos fcelellis ac flagitioOs homi' Jnibus ceu feris generofbs catulos acerrime cernerent incumbentes .Ingenti ita$ in eo iuditio orta contentione cum uulnerati quida aliquot preterea fuiOent occi, fi euaßt tamen acculationem Seruilius.Tantam vero Lucullus grccis pariter ac latinis litteris operam dedit ut uel in vtrifq: poffet aptiOime ornateq; dicere.Et fylla rerum (harum comentaria infcripferit ad Lucullum ad eum quippe qui elequot;, galitius eam hiftoriam difponere potuidet. N°n erat eius fermo ut multorumeft in curia modo rodris aut fubfelliis fed in omni publica pruatag: re promptiffimus atep difertus Alecp forum uelut irretitus Tiunus pelagus perturbabat.Inde vero, egredus aridus fine eloquio confedlus Ceterum ornatiflimus illisdifciplinis quas liberales vocant omne (hum ftudium:adhuc adolefcens accomodauit. Grandior vero eta te fab^us cum ob eam potiffimum diflenfionemquam aduerfus Pompeiu habuit omni prorfus animum ambitione in tempore abdicaffct ab diuturnis labori, bus ad ocium at$ quietem ad nobiliffima pbilofophie ftudia fe couertit;8lt; in eiuS

cotemplatiuo genere ceu in iocundiffimo quodam diuerfario quiescebat. (Quanta vero cjfuerit in dicendo facultas hinc arbitrer pofte perfacile ludicari. Ferut en( Hortéfium Caubdicum amp;nbsp;$ifennam hiftoricum ex loco quedam in rem feriam ut fit plerumcp couerfos cum Lucullo adolcfcentc rompofuiffe ut poemate oraconeq0 greca pariter ac latina propoGtiseo quem fors dediffet ftilo eacp lingua teneretur Lucullus MarGcu confenbere bellum. Obtigit (ibi forte greca oratio.IDeUuxit enim ad nosufqp marfici belli hiftoria greco fermone co texta.Multa vero Luculli in Marcum fratre inOgnis beniuolentie argumeta Romani tradidere*In primif$ idmemorie mandatum eft quod maior natu cum effet (olus tame nullum in repu, magiftratum inire voluit verum legittimam fratris moratus etatem ut eiusquocp ratio haberi poGet tantam Gbi hac humanitate apud populum gratiam cociliauit ut vel absens vna cum fratre cdilis declaratus effet.Multa pretereaiuueisadhuc in Marfico bello audatie multa grauis cofilii facinora declarauit Et filia eius cofta eia humanitatecp ducatus tatu fibi auctoritatis at, virtutis tribuebat ut vbi quid fortiter clare flrenue agendum effet Luculli potiffimum quoad vixit opera utere tur. Datum eft ei in peloponedo lignandi nummi negotium eius qui plurimum in mitridatico bello confumptus eft:amp; Lucullius diu ab illo eft appellatus. Plurima qi primum in ea expeditione militaria munera digna cum mercede obiuit. Deblc filia grecis rebus terra potitus cum Athenis vbi (e tenebat maritimum anonc adi tum boftili clade fibi preclu(um cerneret. Lucullum in Egiptum amp;nbsp;Libani unde ^ maximam fibi cladem compararet traiicere iuffit. Is rigente tunc maxime hie' nie tribus cu grecis Mioparonibo amp;nbsp;biremibus egualibo ferme rbodiisab Atbeis

ocr page 539

enauiganit non horridi modo amp;nbsp;efferttefeéntis pelagi fed rrültarum quog? boftili« nauium periculum fubiens que per licentiam uagabantur In cretam itacp Luculi,' ueniens earn Gbi cociÜauit amp;nbsp;cirenos diuturnis tirannidibus bellif^ confractos eu ad ferecepißet inconditam atep turbatam eorum rempu. ordinauit tune illum me minime ferunt eiusfentcntie quam olim in cirencos diurne dixerat Plato.Rogati bus enim illis ut leges Gbi cofcriberet uelletcp eorum ciuitatem in optime cuiufpi' am reipu. formam inftituere difiicilimum effe inquit Cireneos ampliffima fortu, na fblutos legibus continere Nil enim imperatu difficilius effe eo homine quem profpera fortuna extulerit'Neep iterum regi quippiam leuius illo qui aduerfis fu iffet cafibus depreffus atep contra dus:que res perfaciles inftituenti Lucullopfti tit Cireneos. Inde vero traiciens in Egiptum maxima nauium fuarum parte am, iniffa ipfe cum reliquis in alexandriam clariffime deuedus eft. Et enim aduentan ti Gbi vniuerfa regis clafTis magnifice perornata obuiam enauigauit: quanto fplen' dore quantoue apparatu regredienti in urbem régi ornari co fueuiflet.Aliud fab inde adolefcentulus Ptolomeus Angulare Lucullo acinufitatum bumaniffime be' niuolentie ftudium declarauit.Nam intra regiam eu cum familiariter turn fplen' didiffime eft hofpitatus Quo nemo ante Lucullum faperiorum ducum honore ab Ptolomeo donatus fuerat.Cibariorum vero non quantum parari ceteris co fueue tatrfed quadruplum Lucullo dabatur: tametfi nil amplius ipfegquod modeftiffii mo viro dignum effet acciperet. Preciofiffima quog veloduaginta talentoru mu nera recufauit. Ferunt autem non memphin non aliud quippiam in egipto mirabi feuoluiffe conspicere (Dciofi enim amp;nbsp;delicati peregrini id eße non eius qui fuu im I)eratorem fub diuo fubhoftium menibus cubantem in tanto rerum difcriminc re iquiflfet.Lucullusitaqpcum tumentem Ptolomeum in Romanoru fbcietaté alli' eere nequiuiffet naues tarnen que Idam nauigationem tutarentur uffy in Ciprum ab illo q? Überaliter datas accepit. Recedentiq; plurima fibi Ptolomeus clariffima beniuolentie infignia demonftrauit.IDonauit eu poftremo preciofiffima pulcher , nmacp fmaragdo auro alligata.quam Lucullus penitus recufaßet rufi rex proprii illi lapidi infculptam oftendißet imaginem. Verebantur enim ne quod animi ma, gnitudine faceret G ad inimicitiam Ptolomeus tranftuLfTet nauales fibi pararet infidias Profectus igitur ab alexandria Lucullus ceterafqi maritime orc vrbes adi ens ab fmgulis que modo piraticam no exercebat naues accepit:coada itacp claffe eum tuto traicciHet in Cipru ibi hoftes intra littoris finus abfconditos infidias fibi tendere eumep obferuare accepit. His allatis Lucullus cofeftim machinis compa ratis nauesin terram fubducere iubet.littere deinde ad vrbes vicinas date quit, proximum ver moraturum fe effe dicebat comeatuf$ad augendam fidem amp;nbsp;cete ra ad hibernandam neceflaria poftulabat Hoc interim (patio cum fecundas fbi au ras aOlare confpexitdedudis repente nauibus cladem in altum recepit Interdiu demiffis contraaifqi uelis ignaro bofte pernauigauit. Node vero ^ alte fublatis armametis in rhodû integra clade applicuit nauibus ibi ab rhodiis acceptis Cois atgiŒnidiis no modo de defedione ab rege fed ut in (amiosquocp arma moneret fuafit. (Dmnes deinde ex chio expulfi amp;nbsp;Colophonies capto Epigone eorum tiran no libertate donauit.Ea forte temperate Mitridates deferto pergamo intra pita reum fe fe receperat ubi a fimbria terra obfeffus atq? conclufas ad mare quod vni ca (alutis fpes erat conuerfus q? multas poterat naues ad contrahendi claffem vn' diqiaccerfebat.Delperabat enim cum fimbria figna coferrc viro cum fuma auda' eia cum recentis fortuna vidorie metuendo. Fimbria cui nulle aderant maritime v iresbec ipfe confpitiens Lucullum bbi adiungere pergit,Mittit igit ^primum qui eum orent moneant fupplicent lutvniuerfacum daffe adueniant uelitg fecuOT

ocr page 540

faFeftiOimum regem omnidPomarii populiinimiciffimu perdere atq; delere.W° patiatur clariffimum tôt laborum tot certamina tot deniqp periculorü premia mi tridatem iam mtra retia copulfumac prope captu Romanos euadere.Si enim bis in Æomanam poteftatcm veniret neminem omniu tantum glorie tatum fibi laudis vendicare.fètiUequi vel fugam eiusvnum modo perditis rebus confilium inbibu iffet aut cepiffet fugientem amp;bfc rang? terris expulfum vndicp ab illo mari coclu' (um mitridatem ampliffimam utrig? gloriam allaturum. Huiufcc tante rei ma^ gnitudinem $illcad Orebomenu atq? (beroniam fumma Romanorum laude ce' lebrata facinora extindluram. Videbatur bec omnia ab ratione nil diffentire: neep dubium erat fi obfecutus fimbrie Lucullus nauibus que pa2 f aberant eo tradudl^ portus fauces obclufiffetld bellum penitus confici debuiffe. Romanosquoqi innu merisquas deinceps fubiere calamitatibus fore folntos.No placuit ea res ILucul fo aut qua legatus iura fille erga fe omni comodo priuato publicoq? pretulerit fue quod fimbriam fue glorie fbcium recufarit fceleftum quippe bominem acdominan di cupidum viri 8lt; fibi amici amp;nbsp;imperatoris reccti cede fedatum:feu potius quod diuina quadam fortuna mitridati tunc parcens:indeflinatum fibi tempus debella dum feruauit. Vndeamp;lt;liberam bofti fugam 8lt; fimbrianum militem ludibrio bar baris effe dedit ipfe vero primum circa ledhim bic troadis locus eft regias fibi na ues obuias profligauit. Neglecfto deinde Nleoptbolemo qui cum maiori fe teneri claffi tenebat confligere fecum inftituit.Confcendensitacpin ibodi5quinq; reme cui damagoras pr€eratvir 8lt; longa naualiu certaminum experientia dodliOimus 8lt; fumma cum romanis beniuolentia ccniund:us primus omnium in boftesdeuebi tur Neoptbolemus vero gubernatori fuo imperat ut in occurrente nauem^ maxi mo poteft impetu ruat. Ipamagcras pondus aduerfe nams fcrrei$roftri arperita' tem reformidans proris concurrere recufauit.itacp conuerlam nauem retro inbi' buit ut ceu fugiens impetum ^egre in puppim exciperet. Ik^us eo confilio leuifli mus fuit amp;nbsp;in bij ferme nauis partibusque mari contegebantur. Aderatinterea relique naues 8lt; Lucullusvna cduerfus 8lt; verbis 8lt;opera militum animos ad pu, g nam accendit. (Conferto prelio cum multa egregie pugnando feciffet boftes tanx dem in fugam conuertit amp;nbsp;DUeoptbolemum ipfum eft mfedLns . Sille deinde per (Eberonenfum tranfituro cogrediens liberato itinere exercitum eius tuto traiecit Federe ido mitridates in Euxini pontum (pfedlus eft. Silia vero viginti milium talentorum damnata Afia colligendi munus Lucullo comifit;utinde numoscude, ret. Is itaqp in tam graui acerboq? negotio non integre modo ac lufte fed adeo pru' denter benigne bumane uerfatus eft:utpro fille difficultate afflidlis vrbibusvel maximum ipfe folamen fuerit. Atqui mithileneos pro bis que immanium ipG pec carant genas dare uolebat: impares tarnen criminis grauitati. Ram quia bi a Ro, manisno fronte defecerant mitiusidcirco fupplicium fibi deberi exiftimauit INo tamen id mitbJenei paffi funt.Qiod vbi Lucullo allatum eft multam videlicet mithileneos detradlareiclaCem confeffim illo adniouit collatifcp vtrinqpfignis bo flem vicfloria fuperatum in urbe conclufit.daftris deinde ad oblidendam urbem pofitis bac arte atep ingenio mitbifeneos occupauit.Interdiu nan$ut fe boftes con Ipicere poffent ad Iflcam enauigauitmodfe vero ad obfidionem fruftrato bofte re greffus Jocatis circa vrbe infidus quiefcebat. IMitbileni poftridi© romanu abeffe rati temere fufecp ad diripienda romana caftra difeurrunt Prodiens ex infidiis Lu cubus amp;nbsp;diffipatum boftem adortus plurimos captiuos babuit quingentos bofti um pugnando trucidauit.$ex milia mancipioru aliaqp innumerabilis preda inde abavia. Ab italie vero miferis calamitatibus quas filia mariufy trifti ac flebili plu' rimoru clade mortaliu intulere. Lucullus cekfti quada forte rebo Alieimoratus

ocr page 541

fermeabftinuit. nec tamek minorem apud filiam ^ ceteri amp;nbsp;gratiam amp;nbsp;dignitate eft cofecutus.Ceterum comentaria ceu diximus ob fumam cum audloritatem tu in eum beniuofentiam Gbi infcripfit.Bt monens poft habito Pompeio Lucullu fi' Iii tutorem teftamento inftituit:eamqivifum eftfhgrantiffimis ad gloriamiuue' nibusprimam (accedende difcordie facem fuiffe.Mortuo fylla habitis non multo deinde comitiis vna cum.M.cotta con fu1eft declaratus circa centefimam amp;nbsp;(ep, tuagebmam fextam olimpiadem.Videbatur multis mitridaticum bellum fufcitan dumeffe 8lt;.]V1.cotta non dimiffum fed interminum effe dicebat Confulibusita $ fortiri prouincias lulTis Œallia Cifalpina Lucullo forte obuenit parumcp leto ani moidacccpit quod prouincia latam coparandeqp; fibi glorie materiem no haberet $timulabat permaxime ingentis (piritus virum Pompeius qui rebus a (egeftis in hifpania tantum fibi laudis uendicaratiut G motus hifpanie quieuiffent mitrida ticum bellum omnium Gbi confenfu decernendumeffe videretur. Proinde cum pe cunias ille petiiffet fcripCifletcF fenatui nifi mitteret relidla hifpania at$ fertorio omnes in italiam copias reduàurum.Lucullus ut $ primum Gbi mitteretur effe eit ne vlla penitus occaßonc Pompeius Roma fe confule remearet. Nec cratnefci' usG tanto ille cum exercitu aduentaffet omnem in fe vrbem fore conuerfuru.Ce' tbegus preterea qui lam prope romane libertatis dignitate extinefta omnia ad gra tiam abeundo princeps in repu.videbatur.Lucullo infenfus erat quod is oblcena cetbegi vitam libidinumflagitiorum errorum fcelerum plenam faftidiret.Lutii vero quinti fadliofi bominis:qui decreta Glle antiquare qui motus in repu.excita re qui urbis turbare quietem tentabat:multa priuate publice multa comonefaci, ens temeritate audatiamq? copreffit (edicofumcp viri impetu pro ciuitatis falute cohibens ingentium calamitatum radicem cxtirpauit. Rome interea nuntiatu eft (Ddauium qui Ciliciam habebat e vita migrafle. Multi eam prouinciam competi, turi cethegum cuius ampliffima in ea revidebatur auctoritas fumma cum difigen cia excolebant.Lucullus tametfi Ciliciam fotam non multi facerct:omne tame in genium onine adhibuit ftudium ut ea fibi prouintia decerneretur:arbitratus fi Ci, liciam Capadotie propinquam tenuiffet fore ut alter nemo ad mitridaticum bellG deftinandus e(ret.Cum itaq; multa tentaffet rem deniq? ab fuo prorfus ingenio alienam adortus eft eamq ; magis vilem autabiecŒam ^ pro potiunda ea prouintia oportunam.Mulier erat in urbe Precia nomine nulli 8lt; veruftate forme 8lt; verbo rum lepore ac comitate concedens:nil tamen vita impuriffimo quopiam fcorto p, dabat. Nec ex frequenti nobiliffimorum iuuenum congreffu gefta in repu. perdi fcebat:ciuiumdifcordiascomponebat:amicitias confirmabat.BHil^ artibus pari , tter cum placidiffima corporis atep verborum gratia ampliffimam fibi in vrbem be niuolentiam conciliarat. Wbi vero cethegum qui (ummaflorebat gloria vrbem$ fuo nutu duditabat in (ano eduantem amore fibi deuinxitriam inpreciam omnis penitus reipu. potentatus confluxerat. Nil enim non interueniente cethego quip piam probatum erat quod precia non iufTidet. Hanc Lucullus cum donando tum plurimum blandiendo fubducensmon enim inflate ambitiofeq? mulieri parua vide batur merces fi tantus eam vir publice coluiffet:continuo cethegum 8lt; fautorem amp;nbsp;prima fibi ferentem fuffragia eft adeptus. Ciliciam vero prouinciam confecut^ neq? precie deinceps ne^ cetbegi patrocinium poftufauit.fimpliffimo nam$om' nium confenf u mitridaticum fibi bellum deferebatur quod ab altero nemine ea res clarius fortius accuratius geri polTct. Pompeius tum contra fertorium in hifpania IVletellusetate mala confectus eratiqui duo duces militari cum Lucullo virtute certare videbant Atqui cotta eius collega patres obeundo folicitando lupplicado ad propontidem obferuandam debellanda*ng bitbiniam miffus ed. Lucullus cw

ocr page 542

urna modo qaam ipfe per fe fcripferat legione traiecit in Afiam.Eodeuenfens alte rum Gbi afciuit exercitum bi erant fimbriani milites appellati^qui diuturnis del* ciis inueterata$ habendi cupiditate contabercebant;qui effrenata peccandi licécia atqp libertate fine duce diu foluti fuerant.Flacco enim amp;nbsp;colule amp;nbsp;imperatoredu ce fimbria interfecto ipRim denii^ fille fimbriam prodidere viri feditiofi intrecta' biles iniqui ceterum fortes amp;nbsp;continuo armorum vfu pugnaciffimi. fë^os itac^fibi Lucullus adiungens brcui temeritatem eorum adeo contuditmt tunc primum amp;nbsp;verum ducem 8lt; fortiffimum imperatorem experirentur.Longa tamen confuetu dine declines in voluptates egrê nec diu ad modum cum Lucullo corrmilitarunt Hec de Äomanis baélenus nunc res boftium cdifferamuS'Mitridates itaq; ceu Co pbiftarum plurimi laetabundus primum atep elatus cum inani atq? ignauo exerci tu fummo tarnen armorum fplendore confpicuo in IRomanos profedtus eft. Vbiue ro non minori cum ignominia ^ periculo euadens cum boftibus iterum pugnatu' rus erat non varie populorum multitudini non barbaris multiplicium linguarum minis non gemmis deniq; aurocp ornatis armaturis potiunde vidlorie fpem commi fit.(Quia bec quali victorum manubias nil momenti geftantibus attuliffe fcnfilTet Ceterum pro bis Romanos enfes ualidiffimofqi clipeos fabricari iubet l\Ion ampli US ornatos equos fed domitos militicg; inftructos admittit. Peditum centum vi, ginti milia Romano more in ordines diftributa decem amp;nbsp;fex equitum milia in ar, mis babuiffe conftatrpreter falcatos currus quos centum fuiffe tradunt.Naues prcterea non deauratis tentoriis fulgentes neq? delicatarum pellicum balheisela boratas fed armis miffilibus telis opibus refectas parauit Hiscum copiis traiciamp; in bitbiniam ab vrbibus benigne iterum exceptus eft. IXlon enimbas modo fed vni uerfam Afiam intollerabili ueteriq? pefte euerterant romani feneratores amp;publi cani; quos poftea Lucullus uelut arpias labores mortalium depafcetes ciecit Tuc vero placide monendo conatus eft rapacem eorum ingluuiem aliquantulum delini re .•fedauitq : populorum motus qui iam pene omnes romam fenoris onere defectu ri videbantur Hec dum ita geruntur Cotta glorie fibi comparande occabonem ra tus cum mitridate decernere ftatuit. Certo fibi nunciatum erat aduentare Lucul Ium amp;nbsp;iam in pbrigia caftra pofuiffe.Sed ne ille buius triumphi que cotta mani' bus tenere arbitrabatur aliquam fibi laudem uendicaret cum boftibus figna cofer re q; celere feftinauit. Terra mariep profligatus cotta fexagmta cumomni milite naues 8lt; quatuor preterea peditum milia in ea pugna amifit. Et ipfe in calcedone cdclufusvnica falutis fpem in lucullo pofuerat. Erat nonulli qui cotta neglecto lu cullum vlterius jogredi ftimulabat.quo mitridatis regnu omni pfidio defolatum facillime capi poffet.Hee maxime militû fentetia erat. Nec enim pari poterit ani mo tolerare fi cotta nd fua modo {uoruq; militu Fcrnitie (pcuraflet;fed ipis quo$ impediméto foret ad tanta fine vlla pugna victorid capefeenda.Lucullus ita$ mi litibusad contionem uocatis cd multa clariffimedifleruiHet tande fe malle inquit vel vnu ab boftibus romand eripere ^ omnes fibi res boftiu uedicare |Bt ißrcbelao iteip qui in boetia 4) mitridate pfedus defecerat ad romanos affeuer^ti G in poto Lucullus cofpiceret omnia pariter Romanum imperiu fubitura.Non ego inquit Archelae uenatoribus audatia cedo ut relictis feris ad vacua illa2p luftra digrediar Blecita dicens in mitridategducebat exercitum.triginta non ultra peditu milia equites bifmille quingentos in armis babuiffc conflat.Cum itaq? in boftium con, Ipectu caftra locaffet ingentes e®2fcopias admiratus tutius a prelio fi poffet abfti nere cenabat 8lt;tempus terendo rem gerere fruftratusefl.Id fibi confiliu marius dedit que Sertorius ex hilpania cd copiis ad mitridatem trdfmiferat.Is fibi cum occurriffet laceffit? ad plid Luculi? copias in acië pugnaturus educit,IDatd erat

ocr page 543

vtrinty pugne fignum cam nullo prorfus inditio pcedente. Ingens flammeum cor pus aere repente confradio intra duos exercitus eft elapfum. Erat id corpus for, ma quidem dolio argenteo auro ignito colore perfimile.Subitus ita$ tanti prodi gii pauor certamen diremit.Hoc circa otrias hic phrigie locus eft eucnide tradi' tum eft Lucullus fubinde boftium multitudine cognita nullas opes nullos huma nos apparatus ad eam diu nutriendum {uffedluros effe cenfebatiprefertim fi affi' dens ipfe frumentandi facultatem boftibus ademiffet Rem itacp graui cofilio inda gare adortus vnum ex captiuis fibi adduci iubet Rogat primum quot cum homp bus mitridates caftra conhibernabat:poftea quotum cibi difcedens in tentorio re, liquiffet.Cum ille ad lingula rcfpondiffetammouerieum iubet. Et fecundum de inde ac tercium pariter percontatus eft.Hoftium deni$ numero cum cibariorum quantitate collate coperit no ultra $ trium aut quatuor dierum comeatum hofti bus fupereffe Ea re Lucullus ad cotacionem maxime confirmatusingentem com meatuum copiam intra uallum congeri iubet ut abundantia obfeffixm hoftem me' dia debellaret. Mitridates interim Cijicenos qui in calcedonica pugna dece naues tria$hominum milia cum maximo rei fue detrimento amiferantinlidiis occupa' te aggreflus:militem fnum corpora curare ac vala colligere iubet Lucullui^ max i me latere cupiens prima ftatim vigilia nocftis que tenebrofa 8lt; humida erat filen' tio caftra mouit. Ad urbem itaq? prima diei luce adueniens prope fidrafeie figna firmauit.Accipiens id Lucullus 8lt;confeftim citato greffu Mitridatem fubfecu, tus letatufqiquod in hofteni in comporto agmine non incidiffet:in vico qui thra , cia dicitur locauit exercitum:hunc in locum omnia prorfus itinera confluebant quibus frumentatum pabulatum$hoftis exire compellebatur. Quare Lucullus proxima iam vidloria mente concepta fpem fuam ad leuandos militum animos ex promerecenfet. Politis itaq; caftris ut primum ab opere ceflatu eft milites ad con tionem vocat. Ibicum fuum cdfilium bonefteac magnifice laudaffet promibffctcB fne ulla fuorum cede vidloriam de boftibus prope diem daturum milites optie fpe rare luffos ac contione dimifit. Mitridates decem caftris terra Ci^iccnorum vrbe aggreflus cu illum quo$maris meatum quo ab continenti ciuitas diuifa erat na' uibusobcluOffet vrbem vtrinqpobbdione tenebat.Cisicenivero ad tuendam vrbe ad propulfandos boflium impetus ad feruanda fbcialem Romanorum fide ufpad ultimam fui perniciem conftantifTimi erant LHac tamen vna cura aliquantulum an gebanturquia ubi nam Lucullus edet penitus ignorabant Poterant quippe Ro, mana caAra fatis ab vrbe videri:ceterum dolofi hoftes ut oppidanis pauoremicu terentiad Romanos conuerO;videtis ne illos aiebants'Armeniorum atep Medora eft ilfe exercitus:quos Tigranesin auxilium mitridati tranfmißt Ci^iceni vero t^ tarum copiarum admiratione dupentes nullu amplius romanu auxilium cxpccfta' bantiqui tam ingenti armorum horrorevndi$ circumfufo omnis ferende opis fa cultas lucullo adempta effet. Primus igitur ab Archelao demonax immiffus pre' fentiam Luculli Ci^icenis enuntiauit Non fatis tamen huic nuntio creditum eft fed arcbelaum ad leuandos eorum animos id comentari arbitrabantur, adolelcen tem fnbindequi captiuis e caftris boftiuin fugiensueniebat ftudiofe conueniunt toganteputvbi nam Lucullus effet edifferat ^multos capere potuit milites earn ingreffus proxima nodie fruftratis hoftium vigiliis in vrbem immifit. Nec huma na magis $celefti ope leuatos ea tepeftate Ci^icenos fuiffe ferunt. Sed cum^liis multis tum hoc vno leto prodigio optimu rezp euentum fperare iuffi.aderant eni proferpinalia fefta.'nec bouem nigram qualis in his factis mactari (olebat ob circa fafum hoftem parare potuerant fed pro boue placentam altaribus offerenda confi ciunt ,Victima vero que ad bec facra quotannis educabatur vna eu reliquis ciui^

ocr page 544

armentis in vlterioris ripe pabulis pafcebatur. Mee Itacpiqno die proferpinalia irrç bantur ab cetero grege Accreta fola ranauitad vrbe :amp; fefe fpotc altaribus macfta dam admouit Minerua deinde Aridagore populi tabellioni per Comniu vifa Ego^ modulatorem inquit libicumin ponticum tibicinem inductura adueniitaq^dueS integro animo ede iube .Cum vero nemo ambiguam dee vocem fatis interpretari fciretvbi primum illuxit tam rapidi ventorum turbines oborti funt ut fublatisi celu flucflibus mare funditus euertereë.Mitridatis machine quoad oppugnanda urbem menibus admote fuerant miranda profecto Niconidis TbeffaUiopera bor tendo primum ftrepituatqp ftridore ruinam proximam prcfignabat.liepens fub' inde incredibilis impetus a noto turbo exortus cetera cum fubito macbinamen, diruiffet ligneam quocp turrim centum cubitorum altitudinis concuframdeiecit Ë^erunt mineruam eo tempore multis in illo per lomnium apperuiffe plurimo fu' dore madentem amp;nbsp;confciflum peplum oftentantem dixiffe;quod Cipeenisnuper auxiliata ueniret. (Quocirca iliaci columnam ftatuere inquabuiufce rei memoria litteris mandata erat lam ultimoquot;omnium fupplicio fame mitndatisaffimiebatur, exercitus. Ipfe tamen penitus tante cladis ignarus nam amentandi caufa fui duces id fecelarant ad expugnationem urbis que fpe diutius prolatabaturomnes curas, fuas intenderat X'bi vero nuntiatum eftomnium comeatuu inopiam eocrcuiffe ut' ab bumans carnibus no abftineretur.Ingens ampliffime glone frerare vidlorie ex, pedatio fibi continuo decidit^quia non armis Lucullus non acie non congreHu certaret fed in uentrem ut aiuntomni belli mole cenuerfa extremam ßbi faniis clad^ inferret..Iraqi cum Lucullusin oppidicuiufdam obfidione cum parte cxercituste nereturmitridatesirutifem peditem cmnem$ ferme equitum cum fyrçinisi bj tbmiam repente dimifit. Lucullus bis auditis confeftim ricae adhuc in caftrare,, nerfiis mane cum decem cohortibus amp;omni equitatu fugientesinfectatur tanto gelu :tantaq ; riue obrutus quod quidam milites intollerabili rigore confecti i iti nere defecere. (Eum reliquis Lucullusaffecutus circa rhindacum fluuium hoßem tam late fufecp profligauitiutaccurretibus ex appollonia mulieribus 8lt;farcina^ rapere 8lt; interemptos barbaros fpoliare licuerit .l^iultis itacp utpar et trucida, tis fex tamen equorum quindecim virorum milia tum innumerabili iumentorum multitudine capta,hanc tantampredam anteboftium caAra pretetuebens Lucut Ius ad luos reuerfus eft.Salufliû vero mirari foleo qui Romanos tune primum ca mclos vidiffe fcribitiarbitratum forte non eos primum qui cum fcipione antbio' cum deuicere'neçp iterum qui cum Arci elao ad (Drebonenum amp;nbsp;Cberoniam nu per conferuerunt cognouiffe camelum. His itaq;geftis rebus fuisconfuluere fbla fuga mitridates inftituit.Itacp more atep retardationis caufas poft fe Lucullo ex, truens Aritomicum prefectum claffisad grecum mare premiGt Cumep is ^pxi me enauigaturus effet eum per (pditionem Lucullus in poteftatem redegit eu de cem aureorum milibus quibus aliquid Gbi Romani exercitus conciliare pofle foe, rabat. Mitridate interim ad mare profugiente copiarum fuarum ducesterreftri itinere exercitum abducebant. In quos Lucullus ad granicum flome incides cap' tis $ pluribus viginti bodium milia trucidauit.Feruntaute ex omni amp;nbsp;miniftro rum 8 lt;militum turba baud multu citra triginta milia eo prelio fuifle perdita Lu cullus fiibmdein Ci^icum fe conferens:cu ingêtes honores modi Aiffimafcpuclup tates apud liberates ciues affccutus effet.'claffem deinde comperat in bellelpontu celeberrime professurus. Troadem uero deuedus dum ueneris in templo contu, bernaret dormienti féru t noS?e deam in fomniis vifam dixifïe. O leo quid dormis cattulos feSlare propinquos. Exurgens cótinuo accerfitis adhuc node amiciscG quid ßbi contigidet exponeret. Aderant pariter abiUo nuntii tres amp;nbsp;dece regiae

ocr page 545

quinqueremes in Temnum ^nauigantes ad cbioram portas Fuiffe confpedlas.'in al^ tume vedigio cum claffe receptuscapta pretoria quinqueremiatq; Ifidero fifec^e .claffis interempto in alias adaeres proris fubuebit. Ceterasihttore firmabat an cora:8lt; cum trepidi barbari accurretem confpexere Lucullum nauibus extemplo in terram fubducŒiS per tabulata difpofiti pugnam ineuntlocorum iniquitate *o manus aliquantu cladisacceperat.Non enim loci {ifusboftem circumueniri nc$ cum nauibus in terram fubadlis cominus pugnare Romanorum nauium magni' tudo preftabat. Lucullus tandem qua protenta erar aliquantulum in altum infula expedites milites in terram demittit H^i a tergo l^oftem adorti cum multos truci daffent ceteros terram fugientes precibs rei maculisnauium delapfas rates inui, cem collidere compulerunt*amp; in oppoGta Romanorum roftra decidentes confrin gere,Multi mea pugna barbari cecidere.Inter captiuos autem amp;nbsp;ipfe qui ab fer torio cum copiis venerat Marius deprebefus edialtero enim oculo priuatus erat Et ineuntibus prelium Romanis imperatum fuerat ab cede cuiul^ qui altero care ret oculo abftineri ut Marius ignominia primo contumeliifq: affedus mortem deinde oporteret. His geftis ad infedadum mitridatem Lucullus celerrime fe co uertit.Sperabat adhuc circa bitbiniam eum offendere a boconio obferuatum que ipfe mitridatis fugamimpediturum cum aliquot nauibus miferat Nicbomediam Ceterum bocbonius tanta re neglecta initiatus in Samoebrate ac fertis immora' tus baud in tempore affuit Mitridates vero ne fe ante$ in pontu applicuiffet Lu cultus affequeretur omni diligentia ftudio circa nauigationem accelerabat.Ingen tl vero tempeftate oborta aliquot nauium fuarum allife funt'alie uertiginufo pelaquot; go abforte.lEt omne littus tabulis quas minute perfradis nauibus procella hinc mde diGecerat diu opertum fuit.lam mitridati poftremum imminebat pericu'G Nc$enim oneraria in qua erat nauis cum {ha tum eftus magnitudinein terra ad' tiehi.'neçp gubernatori in tanta fluduum agitatione fatis poterat audire. Sed c^ inhibito pelago grauis non admodum hauriri pollet ipQq; ob id m PiraticumMio paronem conlcendens corpus vitam vitimamt p fortunam piratarum perfidie ere , didiffet in ponticam tandem Heracleam prêter orr niu fpem euafit. lam apud Ro manos patres ampliffimam Lucullus omnium lententia laudem eft confecutus DJo luit enim cum poffet ex fenatufconfulto ad gerendum id bellum tribus talentorG milibus claffem comparare :amp; ipfe litteris ad fenatu datis rem fuam laudare atep extollere fe prêter omnem erarii fumptum maritimum confecifle bellu non amplo apparatu fed folum fbciorum nauibus mitridateomni pelago exegiffe.Atqui cre' ditum eft celeftis numinis ope eam Gbi Lucullum gloriam peperiffe. Ferunt enim priadine diana indignatione tam uaftam ponticos potertate inuafiffe.quia hi fpo, liato templo dee quo$ ftatuam abrtulere. Erant complures qui hoc bellum aliqua to differri cenfebant quorum negleda lententia Lucullus in ipfos regios fines, bitbiniam amp;nbsp;galatiam induxit exercitum.Tanta vero fibi fuit in itineris pricipio tomeatuum egertas ut galatarum qui Gnguli fingulum tritici modium geftaret . xxx.milia fecum ducere copellerentur. Progrediens vero ac omnibus late potitus tam ingenti omnium rerum copia affluebat ut in cartris bos vna draebina manci' pium vero quatuor venderetur.Reliqua predaaut paffim relinquendo aut effuGf fime diffipando neglerta quia lam confertisomnibus caftrorum tellis nil amplius apud quen$deponi poterat'ILattffimisitag cxcurfionibus vniucrfa vf^ad The, inifceras Tbermodontionof^ campes regione uartata iamin Lucullum infaciabi, lis auaritia milites rtimulare incufare eum q, tot libi conciliatis vrbibus null^ per vim eepiOet: Noluiffe ad locupletandos milites fuos vel vnam Gbi vrbem diripien, dampermittere,Ceterum irati dicebant Amafo opulentiffima fortunatiflimagp

ocr page 546

finitate pau!o tantn longiori obOdione expugnabili dèrelida age milites tuosper Tibarenorum (Talcedeornn:q;deferta mitridate debellaturos Contempnebat Lu^ cullus has effrenatas pernitiofafqi militum voces:quia no in tantam ut demu eua/ (it defperationem eorum iram cóuerti poffe fperabat. Maxime vero apud eospur gatum fe eflfe curabat qui fammam eius prudentiamin tarditatem tranfferentes accumbant eum ggt; tam diu circanegligendas vrbes ac vicos immoratus inftaurada rum virium facultatem mitridati preftaret.Quibus ille boc idem inquit arte ftu dio induftria fuperfedens expeto ut mitridates comparatis copiismaioricpi cer tando ^ fugiendo fpe pofita-rcmanam quominus virtutem audeat experiri. Vide tis ne inquit Gbi patere irrmenfam terram penitulq? devertam uaftitaternatergo, Numquid vicinum caucafum non videtisfnuncuid plcrof^ celfbs montes qui non mitridatem modo fed innumerorum prope regum fugam tuerentur atg celaret BJon multis preterea diebus ab Cabiris in Armeniam iter conficitur:ubiTigra' nes nunc fedet'rex quippe regum cui tanta potentia viget ut ab AGa parti osar, censgrecas in ipfam mediam ciuitates traducat.Qui Sirie imperat atq; paleftfe qui ortis ex feleuco regibus interfectis filias eorum atepvxores captiuas impune trabit.P^unc mitridatis generum num fugatum bominem fupplicemqpfocerune' gledirum fore fperamusiin vos profecto iratus arma mouebit 8lt;dum celere co, nabimur eiccre mitridatem irritati quocp Tigranis vires experiemur. Nam ipli indicedi Nominis bellum caufasdiu querentiquenam dignior fandior boneftior querenda erit $ pro violato rege pro neceflario pro focero bellum mouere. Defina mus itagiignarum mitridatem monere cum quibus fibi fociis bellum nobifcum ge' rendumfit;qui niG compulfus fummam fibi Tigranis auxilium implorare ignomi' .niam arbitraretur Dandum eftilh Ipatium danda eft facultas ut ex proprio regnolt; fibi vires comparet.Œauedumqp magis eft nc lundis fibi medis atep armeniis futi cum illis tueatur imperium^ in eis quo fepe deuicimus Cbolcis Tbibarenisac (Eappadocibuscofifus in medium certamen ueniat. His potiffimum dudus Lucul. fus ad Amafum diu confedit lentamq? obGdioncmde induftria protrahebat.Ex, ada deinde hieme relidoq ; Murena ad Amafum cbGdendam ipfe cum reliquo ex ercitu in mitridatem jpfeAus eft. Is ad cabira ftatiua habuerat 8lt; iam cum Roma nis congredi ftatues quia quadraginta Gbi peditu quatuor equitu milia coegißet Licum flumen traiecerat Inde Romanis in pugne difcrimen vocatis cum equites vtrincp concurriffent fuccumbens Romanus diu dare non potuit. Captuseft in co congreffu Pom ponius vir inGgnis cui cu acceptis uulneribus ad mitridate dudp fuiffetrogareturqp ab eo G curatus Gbi foret amicus. Si tu inquit Pomponius Ro manis amicus fueris Gn autem me quoq; inimicum habebis. Mitridates clariffi, iram viri conftantiam admiratus ab omni penitus in eum iniuria temperauit.Lu cullus vero tum boftem equitatu Gbi preftantem cerneret equos iam campos exti niifcebat;neq ; tutum videbatur per montana capeGere iter quod logumGlueftrc ac prope inuium effet. Deliberanti itacp Gbi aliquot interea greci qui quoda i fpe cu fugientes capti fortaffe fuerant adducuntur.Ceteris grandior etate Artbemi dorus exercitum Romanum duduru fe pollicetur vbi amp;nbsp;caftra tuto focari poflint amp;nbsp;cafteHum quoddam Cabiris Gipereminens Gtum erattyredita Gbi fide Lucui, Ius prima ftatim vigilia noc%is ineens ignibus caffra mouit. Et itineris anguftias tuto preteriens cum promiffum Gbi locum tenuiflet in ea parte loeauit exercitum vbi amp;nbsp;pugnator copias in aciem educere amp;nbsp;quiefcenti hoftiumin{ultus negligere impune licebat.Stabant ambo exercitus 8lt; neuter incertam pugne fortuna experi ri audebat.Ferunt autem barbaris ceruum quendam infectantibus forte obuiam faille romanos occurrentefq? confeftim iniße cçrtanen;angebatur cotinuevti^y

ocr page 547

pugnantium numeras.Et cum Lucullani tandemvidi terga dedicent Romani milites fuorum fugam ex vallo indigne confpicientes ad Ä^uquHum concurrat orz tes ut in aciem ducantur 8lt; pugne fignum $ primum dari iubcat. Lucullus vero fuos docere cupiens quale quantum$ in belli difcrimine Gt Momentum prudentis ducisalpedu atq? prefentia illos quiefcere iubet ^t ipfe continuo in campos defcë densae primis fuorum fugientibus obuiam fadus fixere fugam imperat ac feci! in bofte reuerti.His itaq? reliquif$ fugientibus iu barbaros deinde couerfis baud multo labore fugatus boftis in caftra redigitur. Inde vero ad fuos rediens confixe, ta quadam eos qui fugerant ignominia aflecitJUos cnim interioribus tunicis folu tis indutos fub oculis militum duodecim pedum foflam cauare iuffit. ^rat ea tera peftate in mitridatis exercitu (Dltacus quidam ex dandariis bomo primarius Sût autem dandarii genere ex bis barbaris qui circa meotidem habitant. Hic fiquide (Dfeacusvir erat impigeratep promptiffimus 8lt; qui difFicilimis arduifcp in rebus amp;nbsp;audatia 8lt; conGlio egregie vti fciret potiffimumcp in colendis hominibus comi' tas quodam at^ vrbanitas fumma cu diligentia fibi eratinnata.EHic aduerfus dan carium quendam contribulem fuum mutua emulatione accenfus quod vterqipri mos fibi laudis locos vendicare certabat. Mitridati pollicetur ingens atq? ftrenuû Iimodo fortuna faueat facinus patraturum Lucullo videlicet mortem inferre Mf tndates cum (Dltaci animum ingenti laude extuliffet iram m eum ex compofito fi mulauit fidaf^ ignominias fimulato furori adiecit (Dltac? inde fugiens cu ad Ra manos apud quos 8lt;iam Celebris eius fama peruenerat fe contuliffet ab iLuculla perhumane exceptus eft:qui (Dltaci prudentiam ftudiumqp erga fe ac diligentia admiratus tanto eum honore habuitut in conuiuio atq; confeffu eum pleruntp foci um non recufarit.Ibandarius tandem prcflitam £bi occafionem ratus miniflros fuos equu extra uallum educere iubet Ët ipfe meridie motus cu Romanos paffim folutos hinc deambulare hinc quiefcere cerneret ad imperatoris pretoriu ire per' gitdiberum fibi patere aditum arbitrabatur:quia iam ILucullo plurin^um confue nerat amp;nbsp;altis de rebus fecum habere fermonem fibi opere effe fimulabat Patuiffet profedo aditus nifi qui iam plurimos duces perdidit fomnus Lucullum tunc for, te faluaffct. Dormiebat enim ipfe amp;nbsp;lllenedemus vnus ex cubilis cuftodibus non m tempore inquit aduenifti (Dltace. Lucullus enim longa vigilia tantifqi laboriba laxatum corpus nuper quieti reddidit.Öltacus fi fpontenon liceat per vim in pre torium irrumpere minatur:quia in re oportuna maturato fibi confilio opus effet. Iratus Menedemus non equidem arbitior inquit Luculli falute quippiam oportu nius effeiquo didlo impetum oltaci ambabus ab fe manibus propulfauit. Ille la ex, citata re trepidus extra uallum tacito fc fe recepit 8lt; citato equo ad mitridatem in fedo negotio reuerfus eft. Sic ipfum profecto tempus ad res gerendas quemad, modum amp;nbsp;medicamenta maximum vite mortifqimometum affert. Subinde $or natius ab Lucullo cum decem cohortibus frumentatum emiffus ad occurrentem fibi Menandrum vnum ex ducibus mitridatis conftitit. 'confertoqi prelio poft in, gente boftium cedem eos in fugam conuertit' Adrianum iterum Lucullus cu co' piis frumetatum emifit ut comeatuum copia Romani milites habundaret Mitri dates ea fibi re nuntiata Menemaebum attp Mironem cum plurimo equite pedite qiamp;driano occurfuros immittit. 0ios ufepadeo aduerfo Marte rem gefliffe ferut vtomnibus cefis duo tantum cladis nuntii fuperftiterint.Tante flragis magnitu' dinem mitridates occultam efle cupiebat neq; fuiffe ingentem ne$aliam ob rem ^imperitia ducum eueniffe dicebat. Verum Adrianus hoftium prope caftra mul ta comeatibus fpolus refecta plauftra fummo cum fplendore preterducens tatum mitridat i merorem militibus tatum metum ac trepidatione iniecit ut no amplius

ocr page 548

manendum effe videretur.Dûtes ita$ foil (uas opes per ocium afportabant.Pro feibiti vero milites cum fibi fuifcp rebus ne quicqi tentarent fugiendo confulcre in teftinus tumultus carrorum portis oboritur.Diripiuntur principum opes amp;la feua habendi cupiditas in eorum cedes armauerat militesvbi Dorialo duce ob fo/ lam qua indutus erat purpuram trucidato.Hermeus quocp facerdosante, caftro^quot; portas conculcatus intenit.Ipfe vero mitridates non famulum non (tabularium ta tum miniorum non equum regium expedlans fugienti turbe immixtus e caflris erupit.Sed Ptbolomeus Eunucus eum in tantis fugientium fluctibus deuolutG tandem conlpiciens fuum cuicp infederat equu fibi dedit. Aderant a tergo Roma ^i ^proxime incumbentes.amp; celeritate quippe preftantesmitridatem ipfumce pident. Verum ceca militum auaritia quefitum tot laboribus tot periculis tot de niq? preliis boftem Romanis eripuit:8lt; Lucullum ipfum digne parte vicflorie pre mio fruftratum fecit.lam enim ad ipfum mitridatis equum deuentum eratfed onuftus auro mulus hue fponte ^eu mitridatis induftria infequentibus Romaisob iedlus eos ab infestatione aliquanto continuit amp;nbsp;ad diripiendum aurum certatim intenti fugiendi libi otium preftitere Neq? id modo detriment! auariffima mill' tum fames Lucullo attulit:verum Calliftratum etiam qui alta mitridatis arcba' na fciebat cum ad fe duciiuffiffct8 lt;milites interducendum quingetos aureos fuC eindlos fibi renfilent prede cupiditate illum interfecere. Nihilominus tamen Lu cuHus boftium caflra quibus potitus erat militi diripienda coccflit. Ob earn fuga amp;nbsp;cabira amp;nbsp;plurima circum caftelfa capta:ingêtes thefauri comperti amp;nbsp;multi gre ci multiq; mitridatis cognati qui carcere detinebantur laxati. Quibuscu laradiu fc periffe ludicarent non liberates modo fed renatos denuo atep fecundam quanda fc vitam Luculli clementia rolecutos videbatur.Niffa quoq? mitridatis foror tue capta fuit amp;nbsp;meliori quippe fui fortuna. Na relique regieforores ac mulieres qua rum falutiquia in pbernatia per ocium obferuabantur tutiffime cofultum efle ap parebat miferabiliter interiere quibus mitridates fugiens Baebidem Eunuchum triftem earum mortis nuntium mißt. Erant inter ceteras due ipfius regis IbroreS, Statira atq Roxana que annos fere quadraginta n?te virginitatem eoufp ferua rant. Due preterea cius uxores genere Ionice Veronica ex cbio Monimaveromi teba huius celeberrimus erat in grecia fermo. Rcgi fein libidinem accerfenti Ipre tis quindecim aureorum milibus noluifle parere donec vxorem fibi afeitam miflb diademate eam regina appeUauit.Hec diuturnis lachrirris at$meroribo tricem duxerat vitf.miferaqi fua fortuna dcluferat Exerrabat mefla venuftiffimu pulch ritudinis fue f/oteiqui fu^bum^p marito dominum regia atq? penatibus barbara fibi cuftodia ac prope carcere coparaffet 8lt; relicfta grecia ubi totfibi fplendiffima fortune munera aHIuelat pfperatis bonis inane quaß fomnu fufcepißet. Hec ita$ IVIonima eu aduenies in Pbernaci5 Bacides regiis mulieriba imperaret ut quod cui$ facillimü amp;nbsp;gratum effet id fibi genus mortis eligeret Auulfu a capite dia' dema cum collo circumligaflet trifera fe fufpcdit.Et cu corporis grauitate laqué, usille cofractus effet. C) cxecradum inquit diadema ncqi in tS trifti mihi minifte rio cpfuÆ.Et cum fuper illud ab fe deiedlum infpuiffet Èachidi edtinuo iugulada fe fecdmifit. Veronica vero veneni fibi paratum calice cum eius matre que veneni parte fupplex orabat partita eft.Et cum cx illo vtraq; bibiffet debiliori profecto corpori amp;nbsp;tra'a etate cdfecflo veni virtus abunde fuffecit. Veronic^ aut quia mi' ruf^ ad extiguedu fatis fuerit haufifTet amp;nbsp;viuentfcdtorquebat vrens incedio fe, niés a bachide celere fii ffocatair.teriit.Ferutetia virgfes illas mitridatis forores baufffe venenu Roxana quide irata extremas fratri miferias fuiffe iprecatS Sta mil vero nd crudele nd ignobile locuti fratre' fumopere laudareqd ille in tante

ocr page 549

fue vite difcrimine baudfijroram dignitate negleda liberas eas at^p inuioTatas cc cumbere mafuifïet.His rebus apud Romanos nuntiatis Lucullus irgenti niferi cordia eft aHedus.Moto itaqidenigi exercitu quartis caftris ad Taiaura cofedit vbicum accepiHet mitridatem iam ilfac tranfgreffum ad Tigranemin armenia; confugifTe Ggna conuertens Cbaldeos Tibarenofcp fubcgit : amp;nbsp;accepta minoriar, tnenia cum partbasvrbes attp camelia compofuiffct. Appium fubinde ad Tigrane mittitiqui mitridatem iure belli Gbi depofceret Ipfe vero ad Amafum profectus Tuos non dum ciuitatem expugnafle inuenit. Prefeeftus cnim eius prcfidii Cballi inacbus vir omnis machinarum generis peritiffimus callidif?ïmu@ ad propulfan das oblidiones multas quarum poftea penasdedit Romanis calamitatesitulerat Lucullus itaep viri aftum aftu {uperandum ratus quànaxime die parte milites ocio amp;nbsp;quiete redintegrari confueuerant Glenti agmine in ob^eruatam urbem re, pente aggrefTus non multa muri parte potirur.Cballimacbus re cognita cofeftim urbem incendit Gue ne Romani ingenti preda locupletaretur bue ut fugiendi fibi moliretur facultatem. Nam LucuUiani milites ad (olam predam intenti ampliffi' mam omnibus fugiendi licentiam preftitere.Iam late difcurrens flamma vndicp menia peruaftabat.Et Lucullus tante urbis excidium miferatus crefeentem fla' mam fedare at$extinguere adoritur.Cum autem omni prope milite defertus fo' lusid fruftra tentaret receptui cani iubet ut nobiliffimam vrbem tam fcdo ta miquot; ferabili fpedraculo liberaret. Milites fpreto ducis imperio nil fegnius ad exportan das incendii reliquias incumbebant:(ed armorum drepitu atqi fragore omnia cd plentes quocuncp (pes ipG rapine ducebat eum lampadibus facibufcp incaute inda gantes plurimas ipfi domos incendio abfumpfere. Lucullum vero poftridie vrbem ingreffum ad amicos bec verba lacbrimatem dixiffe ferunt. Ego equidem cum an tea Siliam beatum perlepe dixerim tum maxime bodierno die feliciffimam viri fortunam admirari compellor:quicum voluidet atbenas feruare potuerit Aft me inquit qui fummo femper Audio virtutes eius fuerim imitatus ad mimii famam fortuna conftituit.Sub bec dicAa cum efFuGOimo imbre diuina quadam forteex' tindlum effet incendium ipfe reparande vrbis deßderio accenfus plurima eorum que ceciderant de integro prefens edificauit.Fugientes Amafenos humane fufee pit:amp;alios grecos qui voluerunt vrbe donauit:regionem$ centum viginti Aadio rum huic vrb adiecit. Erat bee ciuitas ad mare fita in quam Athenienfes dum co rum maxime florebat imperium amp;nbsp;maris principatum obtinebant olim deduxere coloniam.Quare plurimi Ariftonis tirannidem fugientes eo profecfti 8lt; in vrbem afeiti ibi babitauere:quibus eucnit ut dum propriis a domiciliis fugerent alienam rempublicam nancifcerentur. Ecs vero qui tanto incendio fuperfuere nd pulchra modo uefte fed ducentis quocp drachmis Gngulos Lucullus donauit'Tunc Tiran nionem grammaticum captum fuifle ferunt:quem Murena Gbi dono petes ac co' fecutus liberum fecit tanto munere prorfus illiberaliter vfus. Non cnim pro rei di gnitate adum ede Lucullus arbitrabatur.'hominem fcilicet artibus difciplinislit terarumq? ftudiis preditum feruum primum liberumcp deinde fieri. Auferebatur enim prefens libertas fimulate ac apparentis munere libertatis. Ceterum non hic folum vifus eft Murena imperatoris in laudibus Lucullo concedere. Bellicis ab re Busociofus Lucullus ad edponendas leuandaf$vrbes AGe fe (e conuertit.Que ot lam extindlo iure nefandis innumerifcp calamitatibus perdiuoppreffe fuerat Has feneratores amp;nbsp;publicani ab fe conculcatas u($ade odilacerabant ut private inge, nui liberi filieq? virgines publice vero donaria picture deorum ftatue venderentur tandem patres miferrimam cogebantur accipere feruitutem: 8lt;que longe difficilliora turpiorat^ videbantur vincula cathenas carceres tormenta (ubire Idle

ocr page 550

fob ardenti laboribus obrui amp;nbsp;rigidininia bicme in iuto glacieqverfari compelfe banturmt bis eum rebus fmplcx feruituscomparata pax queda fenonf^lcuamen videretur. Hcc tanta mala bas ingentes vrbium calamitates miferatus Lucullus oppreffos alieno ere baud multo poft bis legibus liberauit* Primum enim non ul, tra centcfimam iure fenoris deinceps repeti poffe mftituit^omnes deinde vfnras capite maiores abfcidit.Poftremo quod maximum fuit neminem imperat fenera torem ultra quartam fruc^luum debitoris poffe accipere .Qui vero cum capite fe' nusipfum iunxiffetvtroqipriuatum effe.His decretis vniuerfumesalienuante quadriennium perfolutum eft. Et liberi bomines fuis rebus integre fruebantur. Hanc peftem induxerant ea vigint italentorum milia quibus (illa grauauerat AG' am. Et cum duplum mutuantibus redderetur ad centu iam 8lt; viginti milia fuma confcenderat lt;At feneratores Luculli iufticiam aduerfam fue rapine periniq? fere tes.^omam profecti abfentem calumniari quoflam factionum principes multa in eum concitare mercede.Non enim erat exigua coru Romeaudloritas:quia ere fiio multos Ebi patricios obnoxios fecerant. Atqui LucuUu non liberate modo gen tes ted cetere quoqp proumcie ingenti laude extollebant celebrabantvenerabatut Defideratiffimus erat omnibus per beata earn vrbem arbitrantibus: cui talé duce confequi contigilTet.Intérim Appius Clodiusluius foror nupta erat Lucullo ad depofcendum mitridatam miffus fallaci longiffimoq ; multorum dierum itinere p fuperiorem regionem a barbaris viatoribus circumducebatur.Cum vero Liber, tus quidam genere $irus redam veramq? demonftraffet viam illi fe fe ducendum credidit.Bar baris itaqp coruq: perplexo itincre relidis paucos intra die^traiedo Eufrate in Antiochiam ad Dapbnem applicuit. ibi Tigranem quafclam in Pbe, nicia oppugnantem vrbes operiri lußus multos interea potentiffimos principes quibus infenfa eratinfolentia Tigranis fibi tacito cociliauit.Inter boS fait Carbie nusrex Cordiene. Aliquot preterea ciujtates legatis cla ad Appium n/iffis Ro, manum imperium expetebant.Quibus Appius ampliffima Luculh opem pollici' tus in prefentia eas quielccre commonebat. Difficillimum erat ac itollerabile gre cis Armeniorum Imperium 8lt;ipGus regis potiffimum afperrima tumidiffimaqp luperbia.Que fumma fortunarum omnium copia co Iicctie creuerat: ut quecuqp populi aut amare aut mirari corfueuißent.Is ipfe perinde ac non fùa mo fed prop ter fe quoep fa da exiftimarct^fuo arbitrio prorfus abuteretur.Tenui Naqiac mo, dica omnium expedatiore incipiens rr ultas fbi gentes fubegit. Parthorum vires ipfe (uper ceteros depreffit atq; contudit:8lt;grccis impleuerat Mefopotania muf tosex Cilicia multos ex Cappadocia euulfos homines co traducens.Arabes quo$ Scenatas ex Ethis ammeuit amp;nbsp;quo illorum opera facilius uteretur vicinos fibi co ftituit.Mmiflrabat ei ^ multi reges quorum alii uelut pediffequi aut Satellites fibi adftabant'Hi equitanti fibi pedeftres interiores tunicas induti occurrebant Sedenti vero aut iura danti connexisinuice brachiis circumdabant Jdpotiffirrii miferrime queda videbatur feruitutis imago:quah data dominio libertate corpus etiam ad paciendum paratius quam ad agendum Gbi preberent. Hancita$ Ap' pius inauditam afperrimamqi fliperbiam ulla fine formidine aut dupore confpici^ ens vbi dicendi Ebi facultas affuit:ucni{re fe inquit aut abadurum mitridatequi iure belli Luculli debebatur triumphis.'aut Tigrani bellum indudurum.Tigra nes profufa facie fidoq;rifu cam orationem audire conatus non tarnen celare po' tuit quin tanta fe adofefcentis audatia alienatum omnes cognoscerent ' Hanc enim primam liberam audierat vocem poft quinq?ac viginti quos ipfe rexerat immo op preflerat annos. Appio igitur haud qua^ mitridatem dedere velle respondit.Ro manos vero qui primi bellum indixerint fe fore uiturum,Iratus etiam in LucuUu

ocr page 551

Z66

,qaodregem tantum ran regum regem fe in epifloh ^futanet^refcribens vero eG imperatoreuoluit appellare.Appio deinde mgetia munera reculant! nuito plura remiGtme tamen inimicitia quada Appius id feciffe videretur vnica Phiala fupta teliqua Tigrani dona reliquit:amp; ad imperatorem tuum citato greflu cotendit.Ti granespoft mitridatis cladem non eum videre necp aftinem Gbi virum tantoimpe no tantis eieaum fortunis alloqui dignum cenfuerat.Ceterum fummo dedecore Ignominiacp paluftn quodam in loco feruatum cum antea neglexiffet indido Obi bello $ primumad fe magnifice perbumanecp accerfiri iuffit. Primos ccrgrcCbs m purgandismutuis fufpitionibus confumpfere omnes inimicitiaru caufasin ami eorum topia tonicientcs.Tunc Metrodorum fccpCium accultum fuiffe ferut vi' tum in dicendo no tniocundum amp;nbsp;multarum difciplinarum fcientia ornatum tan ^vero mitridatis amicitia beniuoletiaq ; fretum'ut uulgo regis pater appellaret Hunc liquidem mitridatis legatum ad Tigranem folicitandum in Romanos tranf tniflum ab ipfo Tigrane rogatum fuifle conftet quidnam bac de re iple fibi confu feret.Metrodorus vero fiue mitridatis odio hue Tigranis vtilitate adducl:%Ega inquit ut legatus opem afferre ut vero confiliarius prorfus abnegare fuadeo. Non tacuit bec Tigranes fed nil mali Metrodoro ob id accidere poffe ratus mitridati expo {uit.Quare metrodorus mitridatisimperio poftremis confeftim (up' pueiis affectus interiit.Penituit maxime Tigranemçea rcuelafletqu^^no fua fc^um perfidia ille perierat:fed tacito atq; diuturno mitridatis T illum odio faces adiecfe. Etenim litterequedam intercepte fuerant in quibus Metrodorum inter fici lubebatur. Funus eius IplendidiOimo apparatu ab Tigrane celebratum eft ut quem vinum prodiderat ampliffima mortuum magnificentia profequeretur. Oc cubuit amp;nbsp;apud Tigranem Ampbicratis rbetor.Si par efteum quoq: virum prop teratbenascomendare memoricrferunt cum in (olentiam luperTigridemprofu gineiibi^ rogatum ut difciplinam fuam publice docere uellet per arrogantia m re fpondiffe peluim delphini non effe capacem. Et cUm deinde ad Cleopatram mitri datis filiam vxore$Tigranis fe cotuliflet breuiter more fuiffeinbmulatu luGucp ob id ab omni grecorum congre(Tu penitus abftinere feipRim cofeciffe merore Hu iusquo$ funus in Sapba oppido a Cleopatra magnifice aclum eft lam res Alie fu ina moderatione copofitas in pace Lucullusocioq; firmarat amp;nbsp;ad fpeamp;cula amp;, tan tisvidtoriis agenda conuerfus Epbefi ubi fe continebat pompascelebritates Ath letatum certamina gladiatotiof^ ludos inftituit.Omnei $ Alie vrbes uf^adeoin fe conuertit ut cum ab illis fumma integraq; beniuolentia coleretur tum etiam in ampliffimum eius bonorem Lucullia publice fuerint celebrata .Appio interim ab legatione reuerfo cum bello in Tigranem ducendum effe videretur. Lucullus iyo tum traiciens collegis copiis ad oppugnandum non tam $inopem ^ regiosquof, dam cilices qui detinebant con fedit. Hi multis linopenfbus trucidatis nodleq? vr be incenfa fugerunt Quod vbi Lucullus animaduertit in vrbem ingrePus odio mi lia eorum qui fupererant interemit:ciuefep ^ppriosin penates reftitues baud par, uam eiusvrbis diligentiam babuit:bac maxime vifione admonitus.Videbat enim quendam inquietefibi locutum dicere. Progredere Luculle paululum. Aduetat nam$antolicus tecum familiariter congredi cupiens.Exurgenti fibi baud fatis in 'telligere videbatur quidnam fpecies illa portenderet. Sed eo die capiens vrbe ciz enauigantes Cilices infeClarenturiiacentem flatuam in littore maris cofpexit.Na cum Cilices eam nauibusimpofituri fecum ex vrbe tuliflent pueti ab Romanisin littore deferuer^t. Erat ea ftatua ex egregiisoperibo $tbenidis amp;nbsp;Lucullo nutia tum eft antbolici qui Sinopem muro cinxerat id fimulacrum ede. Fama eft antbo heum Deimaebi filium fuiffe cius qui m expeditione contra amazones cu bcrcule

ocr page 552

fcommilitarat Hunc vna cum Derroleonte Phlogicq: ^de proFedlumalIiGm nane in eberonnefb circa pedalium ami£ne:ipfum deinde cum fociis agmine facloSi' nopem expulfis $irisccpiffe Nam earn vrbem Sin tenebant a $iro Appoümis ut aiunt amp;nbsp;$inopis a Sotidis filie nato trahentes origine.Hec audiens Lucullus Sif 1e preceptum confeftim memorie reuocauit qui fe in commentariis eius comonue rat nil certius nil credi dignius eOe ^quod per fomnum fuent preGgnatu.Nun, tiatumeftinterea mitridate atq? Tigranem ut AGam preoccuparent copias fixas citato agmine per Litaoniam in Ciliciam ducere. Miratus eft Lucullus Tigrais fententiam cpin Romanos arma moturus non luas cu mitridatis viribus coiunxif fetidum illius maxime florebat Imperium:permifiOe profligari eum atqpdeum^: amp;nbsp;nunc oppress illius rebus atqi confractis cum Romanis bellum mire recufaife potcntiffimumin bello focium qui cum perdito ac prope delato ancipitem rerum fortunam fiibirc vellet. Atqui Micbares mitridatis filius qm FofForum ea tepe^ ftate tenebat arbitratus lam omnia fuperiori bello fuiffe confecta coronam mille aureorum dono Lucullo mittit oratep in amicitiam populiqp romani m (bcietatera afeiri. Lucullus deinde relicto Sornatio cum fex milibus militum ad ponticarum rerum preOdium ipfe cum duodecim equitum tribus non ampliuspeditum milib ad fecundum bellum profectus et. Videbatur id confilium plurimumin (epericu I iparum rationis habere.Inpugnaciffimas gentes proficiti in tot equitum milia in uaffam regionem ac profundiffimis fluuiis montibus perpetua niue obrutis cir cumfeptam.Proinde milites cum bis rebus tum etiam peffimis eorum morib ar ma detrectabant:militiam recufabant:8lt;ducem inuiti penitus fequebantur.Ro' me vero factioG bomines criminandi occafonem fibi arbitrati exclamare obteta gt;nbsp;ri vocitare Lucullum vel preter omne Romane rei emolumentum ex bello bellil exufeitare:imperandi cupidine baud un^ arma deponeremon fatigari no quiete re non faturari ut publico periculo priuatasGbi diuitias copararet. Atqui Lucui fusnil minus intenfo itinere ad Eufratcm veniens turbidiffimum multif$tume' tem aquis fluuium comperit. Eam rem quia amp;nbsp;£bi more amp;nbsp;militibus laboris cau, fe foret molefte conCpexitidum lintres itacp ad traiciendum amnem cofutaf^inui cem trabes parari iubet Vefpere defluere flume incipies ifqlt;adeo proxima node exbauflu eft ut mane perfpedlo alueo tuto uadari poffet Accole regionis paruulas aliquot infulas in fluminis lecfto mirati Lucullum uenerabatur quia cumidantea rariffimo contigiflet tum mirum etiam videbatur profundiflimum acuis flumen tam celerem tam ociofum tam fecurum Lucullo tranfitfi prebuifTe.$ibi V£rc tra icienti dexterum continuo prodigium vifum ed Confueuerant facrate perfice dia, ane boucs in ulterioribo Eufratis pabulis educari qui maxime deam indigene bay bari fumma veneratione colebant.He lampadis charadfere infignite libere folute Œ omnem regionem diuagabantur mulli penitus vlui preter$diane farrificiis ac, comodaterferotes infuete amp;nbsp;que non fine multo laborecaptari ppfifent. Vnaex bi$ quandam ad petram quam dee dicatam dicuntinter traiciendum aduenienscum fuper ea ftetiffet demiflo capite perinde ac lugo domita fuiffet fe fe Lucullo facrifq candam obtulit.Eufrati quoq? taurum pro tranfitu imolauit.Eo die ftatiua boc Io ro babita poflridie vero (ublatis lignis per $opbenam regionem progreditur:finç omnium prorfus iniuria.qm bona cum pace exercitum admiGffent.Et militibus ad opulenti cuiufdam oppidi oppugnatione incenfus taurum procul oftentas illud inquit oppidum milites prius nobis exuperandum cft Hec enim premia vic^orib:! prepofita iacent. Dcinde citato agmine cum Tigridem traieciffet in armeniamin duxit exercitum. Primum Tigranesnuntium qui aduentu bbi Luculli attulerat Lcuri percuti lubct Proindeceteri faluti FroFneconfufentes properante boftçm

ocr page 553

miro Glentfo perFerebafit. Et ipfe bofliüiam incendio circunfafuS rerum (uar^ cura neglecta omnia prorfus ignorabat.Totas affentatoribus patefecerat aures: aquibus non falli minus ^ grati blandiq? fermones afferebantur fe magnum duce extimare Lucullum: G etiam Epbefi Tigranem expecflaffet^^ tam ingentem bo ftium multitudinem vel confpicere fuftinens non primo ftatim afreau ex Aßa fu geret.$ic itacp ne$ lingulis datum eft corporis multi vim virtutem integre poffe perferre ne$ fortunatiffime menti in tanta bonorum omnium ubertate abratio' nis vlu non deuiare, Primus tandem omnium Mitrobar3anes vicinum libi boftem incumbere dedarauit: nec gratam tamen audatie fue mercedem retulit* Cofeftim nantp TigranesipOim cum tribus equitum milibus plurimi^p peditibus in Lu, Cullum emittit:imperatq ;ut ceteris Romanis conculcatis folum imperatore viuii ad fe deducat. Omnia nondum Lucullus metauerat cadra fed cum pars militum adhuc in itinere adueniret ecce fpeculatores adfunt qui properare cum copiis bar barum exploratum habere fe dicunt.Subtimuit Lucullus ne miles extra ordines folutus atep diffufus atq; barbari celeritate opprimeretur.Quare ipfe ad locanda munienda$cadra manens Sextilium legatum cum mille fexcentis equitibus toti dem ferme peditibusac leuis militibus armature in boftem premittit iubetq^ proxime ad barbaros accedentem detraedare certamen donec omnem exercitu co' politu effc acceperit Paruiffet imperio Sextilius fi non ingruentis barbari temeri tas manum conferere copulidet. Collatis itaq^gnis Mitrobar^anes pugnando cecidit amp;nbsp;ceteri terga dantes prêter paucos admodum omnes in fuga occubuere Ea clade Tigranes relic^is Tigranocertis ingenti ab fe condita urbe ad tauru teli nauit eo fixas copias vndiq; coaedurus.Lucullus vero eam hodi facultatemadimen dam ratus murenam emittit turbaturum caftra Tigranis vnacp conuenientibus eo barbaris itinera precifurum.Sextilium vero magne arabum manui qui ad Ti, granem accedebat occurrere iubet. Is itaqi in Arabes dum cadra locarent irrum gt;nbsp;pens eos ingenti drage cpfligauit Et Murena pariter Tigranem infecutus vbi ad alperam angudamcp vallem ventum ed qua barbare copie traducebantur predita libi occaßone tranfeuntem paulatim exercitum adoritur.Tigranes confedim Sar cinis omnibus per fe politis citata fuga Romanoseuaßt Multi armenii eeß pfures tarnen capti {hnt.His profpere geftis Lucullus fublatis Ggniscu exercitu jpfeefb, ad oblidenda Tigrano certa cofedit Erant bac in vrbe plurimi greci ab Cilicia plu rimicp barbari a propriis amp;ipfi fedibus illo traducti Arabeni AGrii Gordiani Cap padoces quorum euacuatis patriis atcpexbaudis natali folo priuatos adeamvrbe traxerat babitada. Erat in fuper opibus donariif$ ciuitas illa co ferta que amp;nbsp;puati homines 8lt; primarii ad augendam urbis magnificentiam gra tiamq? fibi régis con ciliandam Tigrani contulerant Quare Lucullus ad obfidionem eius maxime inté' debat.Arbitratus irritatum Tigranem ira confilio ÿ potius defcendentem in ca' pum 3 prelio non fore temperaturum. Et rede auguratus eft coniedura .Atqui mitridates multa nuntiis litteris multa commonefaciens ab Romanorum congref fu Tigranem penitus abftinere orabat nullu tutius nullum probabilius nuUu felici us pugne genus ^ fame cum Lucullo pugnare. Adede (ibi equites quibus omne; ab Romano exercitu commeatum arcere poffit. Taxilles etiam qui fecum commi' litabat fuapte fponte permotus fupplex Tigranem orare rebus ut fiiis One pugna confuleret8lt;inuidlas acies inuicdos Romanorum animos euitaret. Hec Tigranes confilia per benigne primumaudiebat Ad vbiomnes armentorum omnes fibi gor dianorum vires aduenerant aderatq? cum regibus fuis medorum adiabenorumcy ingetcs exercitus multi quo$ a Babilonio mari Arabes multi a Cafpio Albani 8C Albanus iberes adiacentes nec pauci deinde eorum quicirca Arexen folutifin©

ocr page 554

VPge vcrfantite partim gratia partim mercede congenerant .lam (pe andatia Bar foaricifcp minis conuiuia regis iam adeo plena erant 8lt;ipfa cocilia ut ipfe TaxiHes folus Tigranis fcntentie aduerlatus vix capitis periculum euitarit. Credebat mi tridates clarifini facinoris inuidia lam quaG partam difuadere Victoria. Etipfu Tigranes con fuko morari noluit ne prefensGbi partem (perate glorie vendicarat Vnmerlb itaq; cum exercitu motum iadrabundum in amicos diditaße proditum eft perquam molefto fe animo eße ^ cum Lucullo folum non vniuerGs cum Roma norum ducibus vna colledis Gbi decernendum effet.Neep infana prorfus omneep preter rationem videbatur viri temeritasicui tot populi tot reges tot peditum le giones tot equitum milia animos attollebant. Sagittariorum amp;nbsp;funditorum eni Vigmti milia fecum babuit:equitum quoqi fupra quinquaginta milia quoru fepte decemqp milia Catbapbradi erat ut Lucullus ipfe fenatui fcriplit. Peditum vero cum in cobortes tu in legiones diftributoru centu quinquaginta milia4tem qui vi as Rernerent qui pontes fabricarentqui exhaurirent flumina qui filuas edeideret reliqua vero belloru machinamenta cdficeret triginta quinep milia fuiffe condat. Qui a tergo locati 8lt; ad hodem afpediu deterrendum 8lt;ad cofirmados militu ani mos plurimu conducebat. Vbi vero fuperato tauro (edente ad Tigranocerta Ro' manum delpexit exercitu ipfeq; in eminenti loco manifede apparuit tunc barbara oppidanorum turba ingenti clamore diblato aduentanti regi fumo cumftrepitu applaudere tantas Romanis copias ex menibo oftctare minaric^ illis extrema fupgt; phtia,Lucullus cum de pugna cdfeftim ad milites retuliffet:pars obOdionedefer ta totum exercitum in Tigranem ducendum ede cenfebatipars nullatenus ab obh dione dilcedendum effe quo minus a tergo tanta oppidanorum turba relidla effet Neutra per (eLucullo lententia placuit.ambas vero coniundas laudauit.DiuiGs itaqi copiisMurenam cu fex peditum milibus ad cffidionem relinquit:8lt; ipfe c^ cohortibus quatuor amp;nbsp;vigihti m quibus peditum decem milia fagittariiatq; fun, ditores circiter mille 8lt;equites erat vniuerfi in hoftem profecdus latiffimoin c^po iuxta fluuium cadra loeauit. Vifus ed Tigrani puGllusadmodum iseffe exercit^ Et affentateres preflita fibi locandi occafione bi Luculli temeritatem deridebant ; 1111 (uper Romana fpoiia quali lam parta effent lecerant fortes Et regu ceterorucp principum vnufquifq? fibi fol i pugne negotium decerni orabat.'regem veroeiufee fpedtaeuh ludiq fpecftatorem federe. Tunc Tigranes amp;nbsp;ipfe vrbanum quippiam facetucp in mediu afferre cupies uulgatiffimu illud dixifle fert.Eos fi legati veni' rent fatis multos quide:G vero pugnaturi p paucosadmodu effe Hisitaqi falibus barbari iocabant Luculi^ vero podridie pma luce armatos milites in acie deducit Erat barbara cadra trafflume ad orietis plagam locata:8lt;Luculi, fublatis Ggis qua facilius flumen traici poterat citato agmine declinabat occidentem credebat ipfe metu fecedere. Quare Tigranes accerfito Taxille videsneridens inquirin' uid^as Romanorum aoes fugere eas num vides. EtTaxiles uellem inquito Rex ut quod temere auguraris pro meliori tua fortuna id eueniret.Ceterum non fple dida veftis non terfi clipei non importe capitibusgâfee non deniq? exempta uagis arma cofueuerut fugientiû habit, eße fed pugnaturi militiseft ille fplendor ^pe ratis in bofte. Vix ea dixerat cum lam firn^ari pmas Romano^ aquilas cofpexerc aciefep ad traiciendum turmatini difFom.Tunc Tigranem ccu e longa uix crapu fa excitatum bis vel ter clamaire ferunt. In nos properant o viri ingentu^ ftrepitu atcF tumultu turbas in acie diipofuifle. Siniftrum cornu A diabeno regi dextrum medo conceffit medium vero ipfe.Catafradi equi ferme omnes in fronte locati. Romanisiam ad traiciendu paratis pars militu eum die qui pridie nonas ocftobris ^rat obGriundum effe cenfebt. Ulum vnum exnefaftis diebus effe quos atrqs

ocr page 555

Z6$

Romani votant Scipionem ram Cimbris boe die congregum Remarurr exe^ci '^ turn pcrdidiffe.Quibus Lucullus celebratam iHam hominum memoria voce edi, diffe ferut. Ego enim inquit commilitones hunc diem ex atro fehciffimu Roma, nis facia. Et milites fuhmde hortatus cum fluuium traieciffet pturus ommG pro perabat in hcftem.Erat ipfe ferreum thoracem indutus fplendidum atq; (quamo, fum:quo {uper punicam geftabat epheftridem.Tunc ftriAumenfem fuiS militi' bus oftentabat quaf i docere vellet ex propinquo collato pede cum bofte pugnandi efferqui non cominus fj emin, telis miffilibus fagittis re gerere didiciffet Citato agmie m barbarSturba ruendu effe clamabat ut celeritate fua milites fagittadi ho ftibus Ipatium interciperent. Hec dicens cum aliquarum progreßus effet Catha pbrados equites quota Celebris in exercitu erat fama fub tumulo quoda locatos effe aduertit.Erat eius tumuliquatuor ferm? ftadiorum aCcenCus perfacilis atcß tutiffimus amp;nbsp;in uertice fpaciofa planicies ad omnem militie vfu accomodata Lu' cullus itaq traces gallos quos fecum habebat equites in CathaphraAos ex tranf' uerfo rueregladiiCq contos eorum truncare iubet. His enim concifis omnem eoru, vim extindam effe non libi confulere non prodeffe fociis non hoftes deni$federe poffe.Cum pondere tum armorum ineptia nullam effe penitus line contis eorum Operam'fed muro inclulis ac circumfeptispene fimiles apparere .Ipfe deinde cum duabus cohortibus pedes in tumulum contendebat ceteri milites laborantis arma, ti progredienti1^ ducis reuerentia moti fubfequebantur.Capto tumulo cum emi hentiori cius in loco ftetiffet ingenti voce proclamans vicimus inquit vicimus co, hiditoneS'Subinde comonefaais militibus nil iaculis opere effe fed ftridis enGto, petendum effe furas ac hoHium femora que (bla Cathaphradi armis nudata ne, fligunt acies in hoftem deducit.Nulla tamen bis artibus atq? confiliis occaGo da' taeft quia Cathaphradline Romanum quidem impetum excipientes priufÿ ini ,| tetur certamen clamore labita cum fuga fublato fe fe grawflimoffy armis equos Inter peditum agmina turpiffime precipitabat $ic nullo illato uulnere nullo pror fascruore confpedo tot hominum milia tantecp copie profligate funt.Confeftim tta$ingens editur cedes non tam fugientium ^ cupientium fugere [barbarorum. Haud enim facile fueratin tanta ftipatarum profundifTimarucp acierum multi' tudinc perplexos cuadere.Tigranes vbi primum boftibusdari terga cofpexit de Icrtis ordinibus cum paucis admodum in fugam erupit. Et filio quem comuni Cor te miferandaq fortuna oppreffum viderat auulfum e proprio capite diadema la , criniaris dedit.'hortatus alteram tenere iter ac fue faluti maturare confilium.ado fefeens quia indignam {uperftite patre religare Gbi diadema cenfebat fideliffimo cuidam ex fûis cuftodiendum coni miGt.Neq hunc fortuna liberum ab hoOibus effe finit ut captiuus ad lucullum deductas inter tot barbara Ipolia Tigrais quo $diadema deponeret Peditum in ea fuga ultra centum milia occubuiffe proditu eft'Equites paucos admodum effugite Romanorum uulnerati centum quin$m terfecfti funt.Hanc pugnam in libro de diis immortalibus comemorans anthiocus pbilofbphus nullam prorfus talem folem unquam vidiffe fcribit.$trabo vero alter amp;ipfe philofohpus in hiftoriarum commentariis Romanos inquit erubuiffe deri, Uffeqifemetipfos g, in tam vilia mancipia ferru fumpfiffent. Et Liuius Romanos affent nullis un^ hoftibus quibus cum Ggna cotulerint copiaru numero uf^adeo inferiores. Vix enim vigelimam eorum qui vidli funt partem vidores exti' tmefClariffime quoqpomnium Romanorum duces amp;nbsp;qui diuturno bellorum ufii P^tiffimi videbantur .'ingentibus Lucullum laudibus extollebat qui duos flore tuTimos potentiffimofcp reges duabus maxime contrariis rebus mora fcilicet ac ce feritate confeciflfet mitridatem enim cum vigebat plurimum cuntando deuiciiTe

ocr page 556

Tigranè autem oppreffine celeritateEtquod paucis uri$ ducibus conduxiffe aamp; cepimus ad agendum cuntatione ad tuendum audatia vfus eß.Atqui mitridates calliditate potius ac verfuciis ^ Ggnis collatisLucullum ut cofueuerat remgeftœ ram arbitratus ad Tigranem feminare neglexit fed lento procedens itinere eu aÜ quot in eum armenii attonici trepide^ incidiflent coniedlura rem ipfam augurat' tuseft. Pluribus deinde amp;nbsp;nudis amp;nbsp;fauciis obuiam fibi facftis audita clade adque rendum Tigranem conuerfus defertum humilem abiedum miferabiUter cuinue niffet nullis eum utiHc (e quondam conuitiis improbauit:fed equo defeendens amp;nbsp;communes fecum miferias collacrimanscum meliora eum fperare iuffifTet ingen/ tem fibi famuloru ordinem vel maximo rege dignum adiunxit. Ambo deindead contrahendas nouas copias animos erexere. Profligato Tigrane confcftiminter grecos barbaroRp qui Tigranocertis erant fcditio orta eft Lucullus reliquo exer citu eo amoto cum urbem a grecis accepiffet feruatis thefauris ceteram urbe miti ti diripiendam conceffit:inqua prêter alias ingentesopes odo milia talentoru £u/ ide condat.Odingete preterea drachme lingulis ex hoftium fpoliis inibtib? date funt. Erant ea temperate Tigranocertis plurimi ludorum artifices quos undi$ Tigranes ad fe inftitutoru fpedaculorum caufa couacarat. His Lucullusad ^ppe' randos pro parta vidoria ludos atep fpcdacula magnifice vfus cd. Grecos poftea donato fibi viatico 8lt; barbaros pariterquos modo Tigranesmuttos habitatumco traxidet propriis patriis reditutos dimift Quare una ciuitate foluta plurime red ditis fibi ciuibus deintegro refede funt. A quibus Lucullus perinde ac nouus ea, rum conditor colebatur. Alia quo$ ornamenta pulcherrima ad viri gloriam accef fere.Non enim bello magis ^ pietate iuditia humanitate liberalitate clementia ce terifq? id genus virtutibus fupremas fibi partes laudis appetebat Neçp hec diuine optime$inditute mentis infignia cum bellicis coferenda cenfebat .Vbiç^ baud parum militibus tum fortune plurimum deberi glorie indicatur,Quanti veromo menti quante laudis fibi fuerint fuperiores ille virtutes quibus preter omnem ar morum operam homines vrbes populos reges fibi conciliauit edifferamus.Et eni arabum reges eum adeuntes accepta pace omnes luas fortunas Luculli fidei ere' didcrunt.»ponte fua Sophenorum gens accepit Imperium amp;nbsp;Cordianorum po '^ pulos uf$adeo fui defiderio inflammauit ut relidlis propriis fidibus vna cum libe ris atq? vxoribus eum fi pafTusefTet fubfequi peroptarent.Tantam vero iftorum in Lucullum beniuolentiam hinc ortam fuiffe perhibent.jarbienus enim eoru rex cum moleftum Tigranis haberet imperii ad appium ceu diximus clam de focie' täte cum Romanis ineunda retuleratmec dum in armeniam Romani eruperant cum Tigranes detedlare ^arbienum pariter cu liberis atq vxore necari iuflit Lu' cullus maxime afletum (e viri morte oftendit:ut in Gordianorum regione aduc niens ^arbieni funus ampliffimocum fplendore celebrant. Rogum eius auro pur' puraq; regali amp;nbsp;Tigranis fpoliis pornatum plens ipfe cremauit : poftremarqpvna cum viri necelTariis atq: amicis parentans libationes equalem fuum popul!%/lt;o^ mari fbcium vocitabat.Juffit preterea preciofiffimum illi fabricari fepulcbru .Na amp;nbsp;ingentem vim auri amp;nbsp;argenti in ^arbieni thefauris ipfe compererat in horreis cogefti decias trecenta mifia modium. His tantiS opibus milites locu' pietati 8lt; Lucullus plurimu miratus eft ggt; nulla prorfus ex erario publico dracb' ma fufeepta ipfum ex illo bel!o bellum conficeret. Dumhec geruntur legatiab re ge Parthorum ueniunt amicitiam populiq? Romani focietatem petentes. Placuit ea pofluiat10 Lucullo 8lt;ipfe quocp Partho fegatos ab fe remifit qui poftea ^ ad illun^uentum eft non cum Romanis modo fed clam etiam cum Tigrahe de focie' tate Parthum agere deprehenderunt mercedemep commilitandi Mefqpotaniiam

ocr page 557

ab iffo petebat. Que dum Luralfo Fuiffintalfata regTeÆs Mitridate a tq? Tigran e • quaGiam oppreffis ac propedeletis Partborum vitestentandas inftituit amp;nbsp;Ko ' mana in eos armaducenda.Egregium arbitratus ß uelut certator in paleftra très vrio belli impetu reges fu peraret:amp; trium clariffimorum rraximoruircp fub fole ducum muicftus vicftor euadcret.In Pontbum ad Sornaciu amp;nbsp;ceteros ibi pfe^os mittit qui nutiarent eos $ primum omnibus eius prefidi icopiis aCcerfuro fibi per Gordianam occurrere. IHi cum iam pridem intredlabiles difficiUimofg; milites ag nouiffent tum maxime in prementia detecta eorum intemperantia non verbis non prece non imperio non minis (blutiffimos homine s in miliciam compellerepotue' runt clamantes amp;nbsp;obtenantes fe non ampliusiftic m5furos fed relictio Pontho abi turos fe fe quo qui^ decerneret. Hec ad LucuHum renuntiata uu'gata per mili , turn ora prefentem quoq7 exercitum fede re fponfionis exemplo corrumpere.lam enim opibus lam deliciisad arma pigerrimos turpiffimi ocit cupido Lucullianost uaferat. Aft vbi temerariam Ponthicorum loquendi licentiam accepere eiufmqdi homines viros appellare illos imitandum effe dicere. Et feflis iam pugnando mili tibus ultimamquietem deberi . Multa fe fe tranquillo ocio digna propria virtute elaborafle. His vocibus fedioribuf^ uufgatis fufeeptum Lucullus Parthica bella dimifit Et in ipfum Tigrane media iam eftate regreflus thaurinis faltibus fupera tis cum campos tunc primum virentes confpexiflet quia rig ore cell fegnius ca re' gio cunefta producit commeatuum inopiam expecŒabat Descendens tamen propu! fatis armeniis qui bis aut ter tumultum magis qi prelium excitarant quacun$in cefferat villas intrepid) populabatur . Et frumento quod Tigranes congeflerant in poteftatem fuam redadoquam fibi uerebatur hoflibus egeftateminiecit. Poli tisita$caftris amp;nbsp;vallo foAa circumductis ad peruaftandam fuper oculis boftium regionem exibat.Vbi vero fugatos totiens barbaros ne quic^ ad prelium lacefTi tosquiefeere vidit:fublatis lignis ad Artaxata Tigranis regiam in qua amp;nbsp;liberi eiusinfantes erant 8 lt;nbsp;mulieresire pergebat id vnum confilium ratusquo lacefli, tus Tigranes in certamen fubducipoflet Fama eft Carthaginenfem Hannibalem profligato ab romanis Antiocho ad Artaxan Hermeniorum regem feccntulilTe multa illum clariffima egregiacp utiliter cdocuiffe. ConOderaflecp inter cetera ap' tiffimum quendam natura locum fqualidum tamen atep regii cftum in quo figura vrbis defcripferit. Eo deinde adductum artaxan monftrato fibi Gtu ad condendS vrbem facile mfla mmafle. Et lam patatis omnibus Hanibalem ipfum operi ab re ge profectum nobiliffimamatep ingentem vrbem dificaffe que nome ab ipfo rege fortita tocius armenie Metropolis declarata eft. Profectum in hanc vrbem Lucu! !um Tigranes tolerare no potuit fed coalis copiis quartis caftris haud procul co ftitit ab Romano exercitu arfamani fluuium in medio intercipiens quem petituri Artaxata Romani traicere cogebantur. Lucullus peracftis deorum facrificiisper inde ac victoriam in manibus tenuiffet tradudlo exercitu duodecim cohortes in fronte totidem a tergo locauit: fubGdia contra circuitum hoftium peroportune di ftribuit.Multas enim equitum turmas Tigranes in fronte pofuerat. In primif$Q gittarios Medorum equites amp;nbsp;Hiberes aftatos in quibus fuper ceteros mercena, rios militesTigranes rerum fuarum momentum effe credebat. Nullum claru ab bis facinusgeftum eft fed Romanis cum equitibus equo ferme marte pugnantes ingruentis Romani peditis impetum non fudinuere fed hinc atq? hinc in fug^ ci, ^ti Romanum equitem traxere ad fe fetandum. Primisitaq diffipatis ordinib» Tigranes inftrudlo relidlo equitatu in hoftem progreditur quorum fplendorcm multitudinemq cum Lucullus fubtimuinet confeftim infectantibus fuis receptui Ganiiuffit,Deinde conferto agmine primusipfevna cum optimatibus in barbaros:

ocr page 558

«uit tanto irrpetu ut priufäp manum eonfererentboftisfola trepidatione deuidus xvnicam m fuga falutem fibi queGßet.Tres erant in eo exercitu reges fed turpiffi' me omnium pontbicus mitndates aufugitreum ne quidem primum Romanora clamorem fubftinere potuerit.Lucullus vniuerfam proximam noctem ad infecta' dum bofte abfump{it:amp;capiendacedendo predando Romanimilites defeffi fut In fuperiori nempe certamine plures in boc uero nobiliores barbarosamp; cecidiffe amp;nbsp;fuiffe captos Liuius autor eftHis Lucullus tantis elatusvictoriis ad Ribuerte dum penitus barbarum afeendere inftituerat. Autunnalc tunc erat equinoditiamp; omnium fpe celerius rigidiffima e celo frigora cecidere omnia niue,obruta er^t amp;nbsp;fi quando ferenus aderat aer tum gelu tum pruina bumana corpora perrigebant Difficilimus erat equis ob extremam frigiditatem fluminum potus: difficillmi, erat eorum tranGtus quia concretis in glaciem aquis glacies ipfa tranfeunti u gra uitate confracta afperitate fua equorum tibias neruofg; cruentabat. $ilueftriade ihde acangufta itinera tellus bumiditate abundans cadentes e celo niues 8lt;ipfa in madidiffimis locis acerba pcrnodlacio difficillimam ac prope intollerabilem mi liciam faciebat. Paucis itaq; poft pugnam diebus milites Lucullum fecuti cu afpe ritatem itineris recufarent primum per tribunos militum ne longius procederet eum fruftra rogare:deindecouentibus bine inde factis inter fe murmurare modie in tentoriis crudelitate ducis inbmulari omniacp infeftiffimis verbis fedoq? turrut tu repleri. Videbantur Lucullo res in feditiofam fpcelare pernitie:proinde fmgu' fos adeundo milites perhumane prenlare {upplicare$ tolerantia in fortiffimos bo mines inducereialteram in armenia cartbaginem uelle delere eius bominis opus qui tot clades populo Romano intulerit^de Hanibale enim Artaxati^^ loquebat Poft$omnia Lucullus fruftra tentari vidit inuitus retro ducebat exercitum amp;nbsp;fuperato per alios (altus tbauro in eam regionem defcendit quam Migdonican vo eant feraciffimam atep apricam.Vrbs erat in ea tum opibus tum bominum n^ulti, tudme opulenta quam barbari Sibin greci Migdonican Antbiocbiam appellant. Huic nempe Curas Tigranis frater preerat. Summa tamen maebinamentozy: pe' ritia res belli Callimachus gubernabat :is qui multos ad Amafum Romanis labo, res intulerat.Itacp ad oblidendam hanc urbem Lucullus ultimo conatu confedit. Et cum paruo illam tempore ui cepiffet Guram qui fe fe Luculli humanitati com' mißt perbenigne (ulcepit.Negledlo vero Callimacho qui tuede fue vite caufa ab ditos pollicebatur maximarum opumreuelare thefauros in pedicas conieaumrer uari luffit : penes daturum eius incendii quo Amafenorum urbe uaftata liberali, tatis humanitatilcp fue m grecos declarande occabonem extmxerat. Fortuné huc nfep indubie cum Lucullo commilitade vifum eft profperafep femper fuis confdns auras preftitiffe. At deinceps tametli egregiam prudentiffimi magnanimicp vir , tutem imperatoris offenderit tan^ aduerfo femper fpirante flatu in altu fruftra contemneret nullam res a fe gefte gratiam nullam prorfus gloriam habuere.Ce, terum Giperiores ille quas omnium mortalium confenfu fibi vendicauerat laudes prope modum deflexeremecp minime proxime infelicitatis caufe fibi non fut afcri bende.Non enim quo decuit fludio equali ue comitate militarem multitudine co febat quia uniuerfas feruienhumvoluptatesad ignominiam pernitiemqi imperan tis fpedare exiftimabat* In primis vero id fibi plurimum obfuifle conftat cp equaU um fiiorum 8lt; qui in exercitu magiftratum gerebant quanti par fuerat neminem faciebat:fed neglectis omnibus nullum fecum conferendum effe arbitrabat. Hec fola inter tot tantafyornatiffimi viri virtutes mala fediffe ferunt. Et enim mode, ftiffimum atq? magnanimum amp;nbsp;in dicendo fuiOe grauiffimum paremq togatum §lt;armatu domi militie pace amp;nbsp;bello fplendoré EaLuifTe prude tie . Prima militaris'

ocr page 559

ibuiasodii arç intemperantie facem in Ct^eno beffoftatim aÆffe $a1uftio placet: ';amp; ad ama(um maluifle potiffimum quod duo hiberna illosintra uallum agere com pulidet.Accendebant eos amp;nbsp;reliqui hibernandi labores:ßue enim in boftili Guein fociali regione detinent fub diuo femper vniuerb milites cdtubernabit:neep feme! .modo vlla in pacata urbem Lucullus eu exercitueft ingreffus. His militu odiis Rome Uulgatis Luculli aduerfarii accents Joga inuidia animos elcuarc amp;nbsp;proca' titer eum inGmulare quod auaricia immoderatae» imperandi cupiditate bel!u pro duceret.Et cum ferme Ciliciam AGam Bubiniam Paphagoniam Galatiam'Pon' tbum Armeniam ufq; ad Phafidem occuparet ad diripiendam quocp Tigrariis re giam cotendiOet quali ad fpotiandos no debellandos reges effet emiflus. Has atro ciffimas uoces Lucium Quintiumvnum ex Romanis ducibus in primis ladaffe fe tunticuius maxime ftudioac vigilantia cum de bis rebus ad Senatum relatu effet placuit abrogari Lucullo imperiu Eam alteri decerni prouinciam:multo(^ eiqs exercitus milites emeritos fieri atq? exaucdorari . Acceffit huic amp;nbsp;maior altera fe bus Luculli peftis. Publius clodius cum Lucullo comilitabat vir nefarius fceleft, fuperbiffimacp temeritate imbutus 8lt; qui libidini fue in fororem que Luculli vxor erat intemperatiffimam mulieremindulxide fertur .Is cum non quantum (ibi ipe concedebat bonoris ab imperatore affequeretur:primas enim maximarum rerum partes fibi iure deberi arbitrabatur Fimbrianos milites pellicere plurimu$ fibi co ciliare adortus eft♦ Quod ubi fatis ei (ucceffiffe apparuit: cp prinium iHoru animos ab Lucullo alienare fummuep illis faffidium imperatoris inducere.Ne$ difficile fuerat homines diuturna confuetudine facftiofos tum pollicitando tum blandos m terendo fermones corrupifle Hi enim erant qui duce Fimbria Flaccum confule oc, cidentes cum fibi delegeruntimperatorem. Quare Clodium amicum militu appel lantes periocundecoplecflebantur.Simulabat enimeorum femaxime mifereri fi hiagnis bellis maioribus periculis maximis denicp laboribus nullus modus nulla uf^ requies aderit: fed omni cu gente bellando orbem terre pererrando bellis bel la finiendo miferam vitam terant nullam tam onerofa militia dignam expedites mercedem.Non milites amplius fed Luculli diuitiarum defenfores atep euftodes effe quibustot camelos tot plauftra aureis gemmatif^ poculis plena imperatoris auantie tuendum effet.lam Pompeianos milites in populum redados cum libe , ris atqcdiugibus felicem regionem urbef^opuletas per ocium poffidcre. No Mi tridatem non Tigranem pluuiis niue pruina gelu obrutos per uafta deferta feda et regias Abe diruturos fed profugorum bellum in bifpania feruile in italia gere# te.Erit ne igitur tantis vnq; noftris laboribus modus num quiefeemus num eefla binius num ociabimur aliquando Reliqua nobis milites fiviri fumus Pompeio im peratori vita feruada eft a quo maximum fui ornamentum commilitonum diuitie atq? felicitas iudicantur. Hac pefte corruptus exercitus neq? in Tigrane proficifci noluerunt nety in Mitridatem qui lam ex armenia in pontum priftmum fibi vendi caturus Imperium ueniebat Et biemis 'acerbitatem infimulantes circa gordiana hiberna trahebant fummo Pompeium fuper ceteros duces defiderio expedantes Lucullo in prouinciam fubrogandum. At poft$nuntiatum eft Mitridatem (pfli' gato Fabio in $ornatium atep Triarium vires fuasinducere fbla verecundia com' pulG Lucullum milites fequebantur. Triarius confeftim quali vidoriam in mani bus babuiffet quo fibi totam laudem uendicaret priuf$ Lucullianus adeffet exer ^tus conferto prelio ingentem clademaccepit. Proditum eft enim fupra feptem Xoinanorum milia occidite centuriones centuamp; quinquaginta tribunos milita lupra quatuor amp;nbsp;viginti 8lt; Romana cadra in Mitridatis poteftate venifTe. Pau, i'Cispoftea diebus Lucullusadueniens Triarium ah iratis militibus ad fupplicium

ocr page 560

queßtum abfcofidit. Ad mitridatem fubinde conuerfus cam in certamen earn dig cere laceflendo fruftra tentaflet quia is Tigranem cum multis ad fe copiisdefcë dentem expédia bat occurrere Tigrani pugnaturus inHituit ante$bi duo fimul iun gerent exercitus Sublatis itag; caftris Fimbriani milites tumultu in itinere fado ordines ßios diferuerc quab nono Senatus confulto ea militia exaudlorat ieffent: 8lt; decretis iam aliis ducibus prouinciis haud amplius ad Lucullum (peraret im' perium.Nil fuit profecto quod non Lucullus ad fedandos tlcétendofcp militu ani mos pofthabita maieftate imperii humiliter experiretur fingulos orando prenfan do leniendo (brdida cum uefte deiedus elacrimahat'llli tanti ducis lachrimispci bu($ neglectis uacua marfupia abitientes (blum cum hoftibus pugnare iubebant a quibus folus ipfe locupletari didiciffet. Tandem Hexi aliorum militum precii» Fimbriani cum Lucullo pepigere fecum fe proximi moraturos eftatem 8lt; finemo interim pugnaturus occurreret liberos atep folutos effe.Has tam anguftas condi' ciones Lucullum aut fubire oportuit aut defert^ omni prebdio barbaris dimitte' re regionem.Continebatitacp illos non ad pugnam amodo necp ad militare quip piam facinus deinceps educens:fcd Cola eorum expedlatione contentus Cappado ciam^ Tigrane folutiOima licentia depopulatam paciebatur.$uftinebat tacit? in priftinas ie fe Mitridatem vires erigere quem ipfe pridem Cenatui fcripferat de bellatum, ht ob id aderat fbi legati ab Roma miffi ut res Ponticas ceu plane Ro mano imperio uendicatas componerent.Qui eum non modo ponti fed ne quidem ^i exercitus dominu inuenere ab debaebatis militibus abiedliffimu atqi negledu Idibus tantum erga imperatorem fuum incontinentie tantum petulantie fuit ut eftate cedente armati ftricdis enlibus remotiffimos amp;nbsp;qui nulli videbantur bofles ad prelium prouocarent.Deinde pariter conclamantes amp;nbsp;crebris inane aere iai' us ferientes e caftris egrederentur obteftati id omne quod cum Lucullo pepige rant tempus eflluxiffe. Relictos quo$ milites Pompeius litteris ad (eaccerfebat lam enim ad Mitridatem Tipranemcp debellandos dux Rome fuerat cum plebis, tum fadlioforum principum fuffragiis declaratus. Enimuero ingratiffima fenatui LP:quot;^atibur(Bea res viduat amp;amphffimis Luculli meritis baud digna quia non belli fed triumphi faeceffore acciperet Neep impenu aut magiftratu fed mercedé pmiÛ frudUicp teru a Ce geftazp fubroga to fibi duci cocederet. Ceteru ab bis maxi me qui aderat proftrata Luculli dignitas atep fortuna non fine multa mira cofpici potuit. Non ejiim honoris no auctoritatis nd imperii eius erga militesullum ^ppe modu ueftigiu apparebat Omnes edicto Pompeii ab Luculli cdgreffu ^phibebant Nulli penitus parere licebat his rebus cuas ipfe decem pariter cu legatis inftitue rat at$ cofcripferat. Sed lam omnes in Pompeium qui multis florebat copiis con uerfi fuis audiebant editis. Communibus itaqp tandc amicis intercedentibus hi duo duces in vico quoda Calacie pariter cduenere ubi habito familiari congreflu fuper rebus a fe magnifice geftis ambo viciffim cogratulati fut. Grandior erat eta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

te Lucullus:cetera dignitas Pompeii cu pluribus imperiis tu duobus triumphis/ Lfr O^ erat ^Œ infgnior.Laureatos propter vicftorias fafees vterep pre fe fere '

bat fed lot^o Pompeii itinere per loca fqualida atq?inculta Lauri iam circa fafees/ aruerant.Quod ubi Luculliani lictores aduertiffent ex ^ppriisiquas amp;nbsp;rechtes amp;

vydes baœbat Lauris liberaliter co tulere, ld Pompeii amici in honu omen uerte'I ruto Et eni r^ucra Luculli res gefle illiusimperiu perornarût. Nil tame habitus

fermo pa ca tu nilamicu in ter eos addu xit:fed alienatis magis animis cum mutuo

difcefTifrent. fplendore parata non modo purpureis ftratis poculis auro gemming

elaboratis cl:oris cetibo fccnicifq: recitationibus admiranda fed varietate quoq: ac

multitudine epularu amp;nbsp;ingentibus babundantiffimrfqp bellaricpum apparatibiis

ocr page 561

Quibus rebus iUiberafes eu Domines beatamappellabit. Pompeium adaera cor poris valitudine captum clare de fe in Lucullum loquutu fuiffe tradunt. Nam ciz medicus eu turdos comederemberet 8lt; mmiftri quia elcas efet alibi ^apud Lu cuHum domi nutritos reperiri pofle negaret uetuit Pompeius ut inde adameren tur.Et ad medicu conuerfus fi Lucullus inquit delicatus no effet num forte Pom peras non viueretgt;Quare alia dari Gbnuffit que aliunde facile comparari poffent Hunc tantum Luculli luxum Cato qui tum erat fumma amp;nbsp;amicitia amp;nbsp;familiari, täte coniuaus vlgadeo iniquo ferebat animo ut cu adolefcens quidam in fenatU longam amp;nbsp;importunam de modeftia 8lt; parcitate oratione ageret exurgens Catd tacebis ne inquit bodie diues ut Craffus viuens ut Lucullus loques ut Cato.Qui dam amp;nbsp;fi didlum id m curia fateantur ab Catone tamen fuiffe negant. Lucullus vero no voluptatem modo fed laudem quocp bis (ibi fiimptibus queritabat. Quod quidem conicere ex bis par eft que de illo Hint mandata memorie. Feruntenî gré cos quôfclam homines qui Romam afcenderant illum multis apud fe diebus conui uatum fuifle. Qui cum rurfus inuitarentur greca quadam parifimonia in uerecG diam duc^fos recufaffe uocationem indignum dicentes fi propter fe tantis quotti' die fumptibus conuiuia pararentur.His vocibus riGffc Lucullu dixiffe$. Nonnul hprofedlo exbis propter vos fiunt o viri greci^ceterum plurima propter Lucui' Ium parari iubeo.Cum no forte nemine apud eum cenatevnicafibi menfa dapefcR modefte parate effent drfpefatorem domus ad fe vocatum obiurgauit. Cui ille no putabam inquit cd folus cenaturus effes fumptuof o tibi opus effe conuiuio.Quid ais Lucullus luquit an ignorabas penes Lucullum bodiecenaturum effe Luculfd Itacp cum totam lam vrbem barum rerum crebra fama peruaderet Lucullum tue forte per ocium in foro (edentem Pompeias Cicerocp couenere. Hic nempe in pri mis fibi familiaris erat atep amicus. Pompeio vero 8(fi tita quadam fimultate ob Mitridaticum bellum mutuo aduerfarentur amp;nbsp;loqui tamen familiariter 8lt; cofue nifle folebat. Cicero itaq? falutato Lucullo volumus inquit apud te cenare bodie €a Conditione ut nil nom noftri caufa parari lubeas. Subreculabat id Lucullus amp;nbsp;tn pofterum diem deferri conuiuium poftulabat. Illi vero neq; differre neg? allo' quendi fecreto familiares (bos facultatem fibi facere uoluere: ne aliud domi para, riubcret conuiuium. Hanc tarnen fibi poftremo ueniam preftitere ut vel ipfis au dièntibus tuidam ex familiaribus fuis id folum diceret in Appolline cenabitur bo' die:ea tola voce fefellit eos.Id enim erat vnum ex maxi mis eius cenaculis eo nomi qe appellatum. Singulis enim ut videtur cenaculis 8lt; conuiuii precium amp;nbsp;fplen' dor apparatus definitus erat. Quamobrem famuli audito loci nomine ccfcHim in telligebanè quantis fumptibusquali ornatu quoue ordine conficiendum effet con, uiuium.Confuerat autem precii quinquaginta milium in Appolline cena parari que cum Gceo quoq? die adla fuÆt. Mirabatur ftupore quoda Pompeius in tata epularum babundantia celeritatem apparatus.His itaqp in rebus Lucullus maxi' masopes tanfy barbaras 8lt; bello partas parum vtiliter confumebat. Nil minus tn diligentie ad ea fibi comparanda adhibuit que Rudiofb ac litteratiffimo homine digna elTent. Et cnim plurimos pu1cherrime$fcriptos coegit libros quorum pro fcdovfus maiorem fibiq ipfa pofleffio gloriam vendicabat. Studiofo enim cui$ amp;nbsp;bibliotece amp;nbsp;que circa eas erant fchole at$deambulatra libere perpetuoq? pa' tebant Quofegreci tum per ocium licuiffetvelut in ameniflimum quoddam mu rarum diuerforium conferre folebant Ibi loquendo legendo difpucando diem iocG de terebat. Et Lucullus plerumq; vbi eruditiffimosviros difputarevidiffet eofe rtiffinium ingerebat. $iqua etiam ope illis in rep.opus fujffetaudore Lucullo 9primum affequebiturvt vix credibile fit quod fuent illud quantuuemgrecos

ocr page 562

b(?mincsftiidium at$ bumanitas Fotrebat eos^colebat eos conumabatur eos amp;fe ...q nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pros lares li beram grecorum IRorcamuenientiu aulam faciebat.Omne vero pbi'

Iqlophandi genusrfamibariffima quadam cogmtione cdplexus e ft. Academia tn' a,principio furnmo Audio amp;nbsp;amore colebat non earn que noua eA appellata. Qua^ tune maxime amp;nbsp;Carneadis fciptis amp;nbsp;Pbi'onis dcdrina floruerit. Sed vetere cui^ tune erat pr^ceps ACca lonita ille Anthochas vir 8lt; acris ingemi amp;de dicedi ra' ti^nf Peritiflinius eruditifTimurcp.Hunc Lucullus fuiriro Audio fibi in amicitia;• cpciliatum IbcÏum vite fecit amp;nbsp;Philonis auditoribus fe oppofuit. Horum vnus.M [1^'° erat.'qui cum elegantiffirrum fuo more in ueterem Academiam libru ferip li^t eius fec^e partes Lucullo fféupfi cdtrarias laudandas conceffit.Et Lucullu^ ca I^opter liber ipfe infcribitur. Erant enim mutua inter fe bcmnölenpa lundli amp;' conliliorum in re p.focii.Non enim fe Lucullus penitusabfbluerat a re p. fed pri/gt;' mos inter vrbis principes locos atep honores quia m hts plurimum mole ftiaru at(^ periculi eget Craffo dimifit atep Catoni. Hos enim duos poftea ^ {upremasipfe partes in Senatu reçu faffet.'Hi quibus pompen potentia Çu'peAa erat libertati^ principium tutores effecerat ob amicorum patrocinia decedebat in forum Jn cu nam vero b quod Pompei ftudiu fiqu^ extinguere audatia oporteret. Etenimde, creta que debellatis ille regibo inftituera t antiquari fecit iquamue rçilitibus fcrip ferat largitionem focio Catone dari prohibuit. Quamobrein pompeius in craffi amp;nbsp;celaris amicitiam potius vero coniurationem confugiens cum armis amp;nbsp;militibus totam fere urbem^pleffet eiedlis extra forum Lucullo atep Catone decreta fua promulgari tecit. Lius indignitatem rei cum periniquis ut par erat animis opti* mates terre viderentur Brutium quendam pompeium in medium produxere que pompeio infidiantem deprehendite dicebant. Hicin Senatu deducius alios quof dam Romanos accufauit. In populo uero Lucullum ipfum adiecit quem infidiazp auctorem in pompeii caput fuiffeafueuerabat.Nullam vero fidem cum teftisle, uitate tum verborum inconftantia ea fibi accufatio uendicauit.£ed cum mercede' Omnes eum virum in Lucullum folicitatum efl~e conferent tu paucis poftea diebus' additum (celeri fcelus rem maxime patefecit. Inuentum eft cnim brutii cadauer Ciedlum e carcere quem naturali valitudine confedlu effe dicebant fed interfectu a pompeianis recentes indices 8lt; fiigillationis ueftigia declarabant ne per ipfum' etiam accufatorem res un^ in lucem produci pofTet. Ea res plurimum ab republf, ca Lucullu abduxit Sed Cicerone poftremo fuma cum indignitate ex vrbe eieClo' mifiocp in ciprum Catone ab omni publica cura prorfus fe fe abfoluit. Ferunt aut' ^m fub mortem aduerfa m entis ualitudine captum paulatim contabuifle. Porra Cornelius nepos non etate mala neep naturali morbo fed medicamentis ab cahftene quodam liberto fuo corruptum in id mcidiffe prodidit Pompeius omnia illius ifti tuta antiquauit:omneffy preter mille fex-entos quibus cu ille triumphare poffet ,ilites fibi afciuit. Nec li quoq; leto admodum animo cum Lucullo manfere, Sic igi^r Lucullo aut ingenium aut ipfa fortunam re omnium maxime imperatori ne ceraria aduerfabatur. Que vna ß eius fortitudini vigilantie prudentie equitati ceterifep clariffimis ac lingularibus ornamentis acceffiffet:no Eufratesin Afia feci mare hircanum ipfiufqi Afie fines Romanum terminaflet Imperium.Quandoqui ,' dem ceteras gentes Tigranes ab fe debellatas ante contuderit:amp; Parthorum vi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

'es 'n quot;b Lucullo quantum deinde fub Craflb valide vnitecp floruerint fed bellis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

inteflinifcp (editionibus diffipate necp armenioru iniurias potuerunt vicifci, Equi/ dem confideranti mihi pfepe videri fblet hifce rebus quibus Lucullus ingentia pa/ trie commoda comparauit ceteros duces plurimum intulifle detrimeti. Quid eni/ aliud ^Parthain Armenia vicma Parthis trophéeg Tigranocerta ^ nifibusg/

ocr page 563

lt;WM!^pda indéRöffiam al^ac!ta $captum déni^diadema Tigranis CrafTum ad potiundam AGam extulitatep accendit^arbitratum ml aliud $ pdamatep fpolia barbaros efferveram vbi in Parthorumlagittas armaty incidiffet facile déclara ? Uit non mollitie aut hoftium imbecillitate Lucullum fed fortitudine audatia con infantas retuliffe vi(,orias.$edde his alias. Regreffus ita$ Romam Luculi, M'fratrem offendit ab. C. Memmio accufatum luperhisquequeftor fabimpera tore $ilhgenerate Et cum Marcus id iuditium euafiffet Memmiusomnem iram in Lucullum conuertens populum incitabat. Multa eum prêter auctoritatem cd flaris imperii pter Senatus confultum multa feciffe (ptraxiffecp bellum diutius dictitabat6His vocibus adductus populus triumphum Lucullo negabat.Et cum res in maximu veniffet certame primorespat^ amp;nbsp;potentiffimus quifq? in republi Qquibus Luculli dignitas cara erat tribubus fefe mifeentes vix populo de conce, dendo Lucullo triumpho perfitafere. Non itacp uelut aliqui aut longitudine pom' pe aut rerum expolitarum multitudine admirandum tumultuofumqp triumphum egitrfed $ pluribus hoftium armis regiif$ machinis cum flamminiu perornaffet clarum fuopte fplendore id fpectaculum videbatur In pompa capta fractori! equi tum pauci decem falcati currus procedebant Ex regiis ducibus atq? amicis fexa, ynta captiui.Naues longe ateproftrate decem fupra centum vna deferebantur. IpGus deinde Mitridatis aureum Gmulachrum fex pedum longitudinis 8lt; clipe, quidam preciofis lapidibus perornatus. Viginti preterea argeteis vahs:aureisuc '°amp; poculis amp;nbsp;armis atep nummis duo Ripra triginta confercta erantihec omnia abbomibus deducebant.Octo uero muli lecticis aureis onufti erat defecato uero arguto fexamp; quinquaginta.Alteri preterea centum feptemqp muli paulo minus decies ducenta feptuaginta nummi at$ argenti milia deportabant.Ferebant amp;nbsp;ipO libri iquibus quantum Pompeio ad Piraticum bellum quantum in Erarium publicum pecunie ipfe contulerat mferiptum erat.Singulis preterea militibus fio mingentis quinquaginta dediffe drachmas. Vrbem deniep vicinofy vicos magnify to epulo conuiuatus eft. Repudiata deinde clodia peffima incotinentiffima$mu «iere Seruiham Catonis fororem duxit.Nullo hec iflagitio fuperiorc purior erat mifi Q fratrum calumniam non fubierat.Eius faftidium atq? intemperantiam Ca' bonis reuerentia diu perpeffus tandem repudiauit.Iam Luculli plentia ampliPi' nia fpe animos patru impleuerat. Videbatur enim virum tanta rerum a fe geftazk gloria audortta tecpflorentem Pompeii audatiam comprimere at$ tirannidem amp;Optimatum amplitudinem poffe tueri. Ceterum hue quod iam egrotam patria pronamqpin futuram ruinam cerneret: fiuc ut quibufdam placet cp fatis fibi vendi tatam glorie arbitratus ab diuturnis laboribus atq? periculis : quorum plerurrcp infcliciffimi effent exitus ad litterarum ocium ftudiofamue quietem reliqui vite conferre voluerit abrepublica fponte fe abdicauit.Sunt itacp qui hanc Luculli fen tentiam laudandam plurimum arbitrentur. Non enim in Marii calamitates at$ miferfas decidiffe :qui poft Cimbricas victorias illaq maxima clariffimacp facing ra nullum ad cuftodiendos iam partos honores modum ftatuere iudicauit.Sed in faciabili glorie imperiiqi ambitione fenex cum ineuntibusrempublicam iuuenibus ^tontendens fe fe in res turpiffimasrebufq; miferias turpiores precipitauit.Et Ci ceronem poft pernitiofiffimfyCataline confpirationcm diuino fuo ingenio a com muni clade depulfam priuatum confenefeere preftitiffe.Et Scipionem adiedla car tbagini numantia quieuifle .Et enim finita quadam modeftia ciuiles ambitiones 'effe moderandas. Nec minus $ Athletas in paleftra ciues in repu. damnados effe %qui nullum momentum nullu tepus nullam quiete perpetuis laboribo intermittat Cragus vero atq Pompeius hanc nonam Luculli mftitutionem acculare (olebat

ocr page 564

quod in aoTuptates at$ luxuriem fe fe dimißfletquafi no miTitaribus auibuffy ne, gotiisaptior ^ 000atq; deliciis etas ilia fuiffet. Mibi vero Lucullivita uetenH fimillmia comediis vidcri (blet:quarum prime partes rebus domi militieq? geftis poftreme vero conuiuiis potionibus cantu procatifacibusomni$ luxus genere co tinentur.Ego enim fumptuofa illa édifiera ingentes balneorum atep deambulato^ apparatus picturas ftatuas omneqp eiufmodi rerum (ludium ad luxum arbitror referenda :quasip{ eres permaximis fibi fumptibus comparauit' EtopibuSquas fibiper multas boneftiffimo militie iure vendicarat affluentiffime utebat. Tanta veroin noftram u/getatem eius delitie opinione omnium efferuntur utinter or' natos fumptuolinimoffy regum ortos Luculliani dinumerentur in primis. Quid de bis operibus que luxta mare circa Neapolim magnifice fplendidecp coftrucŒa fint judicandum arbitramur'ubialtiores profundis foffis tumulos ipfe fu 'pende rat ubi Maritim is edes eafep pulcbêrimas at$ ampliffimas edificarat.VbidiCcur Kus maris pifcofof$ riuos edibus circumduxerat. Que Gngula cum ftoicus tubero baud fatis mirari potuifletXerxem eum extoga to bomme appellauit: Erant illi preterea edes in Tufculano fpatiofis thalamis deambulatrifcp perornate e quibus ceue Speculis undi,circumfpicipQterattin quas Pompeius adueniens accufauit Lucui um quod adeftatem optime accomodatas inhabitabiles hreme feciffet. Cut ndens Lucullus num tibi inquit Pompei minus ^ grues aut ciconie mentis ha' ere videor ut non pariter cum tempore habitationem quocp permutem'Cum ue ro pretor quida purpureas celebrandi fpeaacuh ab eo clamides petiifiet mCpec^lu rum b domi haberet daturumep hberaliterfi adeffentrefpodit.Poftridievero ra ganti Lucilio quot fibi damidibus opus effet cum eentu _ ille fufficere refpddiffet ducentas Qbi dari Lucullus iuflit Proinde Flaccum poetamdix$f@ ferturmo eas e putare diintias quarum repofita atq? celata non plura effent bis quepalam COU fpicerentur. Erant autem Lucullo conuiuia nouo femper diuitiarum Cahftenem vera ea fidi medicamina propinate quia uim amatoriam habuiffe credideratLu' e^ntum ab rationis ufu abfuiffe ut ue1 eo viuente omnis ret familiariscu ra Marci fratris confilio fuerit gubernata Atq maxima eius bénéficia in patriam ingens g ona tum donii tum parta mi1itiefic omnium in memoria peruigebat at mors eius ludium fuis populo merorem bono cuiq^ lamentationem attulerit Cd quot;luebat eo^mnes amp;nbsp;nobiliffimus ab adolefcent i bus delà turn in forum corpus fe pe iri uolebat in campo martio ubi filia iacuerat.nemine ex Luculli neceffariis id expédiante, baud enim facilis apparatus ille fuiffet. Quare Marcus frater mul' tas a populo precibus impetrauit in agro tufculano Luculli funera celebrari. Ncc ipfemgenti fratris merore affedlus multum deinde temporis fuperiiixit. $ed bo' na cu eiusetate atep gloria vita quocp pariter cd extindla. Ego itacp Luculli mor tem perbeatam maxime oportunamq: ludicandam arbitrer. Non enim qua roma ■e libertati in fefia fata moliebantur fedam lacrimabilem miferamcp reipublicep uerfionem vidit. Ceterum liberam adhuc egrotam tarnen atq? labantem patriam cum vita reliquit.Idcp in primis omnium Lucullo Cimoniqi conmune fuit. Quan, quidem amp;ifte nondu turba tis fed ingentibus adhuc grecie rebus diem obiuiti —tamen ut ille a republica fblutus atq; diuifus fed pariter cum vita amp;nbsp;imperil/ K Limonis miJicia cecidere .Neqi ab armis honoribus a tcp tropheis uelut in por'/ tam quendam fefe m potus commeffationef^ contulerat ceu mordaciter in orphe,/ um ait Plato arbitratum eos 0111 bene honeftecp vixiffent apud inferos premia ma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ

nere crapulam fempi^rnam. Oejum vero atq? tranquilla quies 8lt;clariffimu litte/ rarum ftudium honella cum voluptate ccniurdlum digniffimum cum grandiori nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ

€ratc viro amp;nbsp;a ciuiUbus bellicif$ muneribus abfoluto folaciu videri debet Verum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ

ocr page 565

Z73

, ab irgectiterum.gcftarunj gloria in luxLm uo'uFtatcnqc^efluxifrct amp;reliqufi vite in iocis at$ deliciis ueJut imperiorum victoriarum apbrodißa ideft ueneris ieftaegiffe banc baud pulchram vite mutationem exiftimo neg: Xenocratem imi tantis fed ad Epicuri (ententiam potius inclinate Nec parum mirari folco fi qurn do cum primis ultimas eorum etatis partesipfe contulero.Etenim illorum iuuen tus prorfus contraria fuit Cimonisquidam infamis at^ fo!uta.Luculli vero tem, ^rans 8lt; erudita melioris itacp eft qui in meliorem uite inftitutionem conuertit Et longe laudabilius eft id ingenium ubi arefrentibus viciis virtutes continuo flo tefeunt.Atqui amplas diuitias pari fibi rationequeG^as non pari tamen fpledore errogauerunt Quis enim auftralem artis murti ^ Cimonis opibus ablblutu fuifle ronftat Luculli tbalamis atep tumulis pifcofis riuulis circumfept's quos ipfe circa Neapol i barbaris manubiis exedificauit non digne antepofuerit ^Quis preterea cu Cimonis Luculli mentam contuierit^cG officiofa amp;nbsp;bumaniffima luxuriofam atep 'egalemfHec enim ad paucorum delitias ingentes diuitias effundebat:fila mode nis fumptibus enutriebat quotidie multos oed pro teporum tamen uarietate reS ipfecompenfande funt. Incertum fuerat enim G publicis a laboribus atep magiftra tabus in tranquillam ociofamq? fencdlutem defluens Cimon faftigiofam lafciuamcp duxiffet vitam:prefertim cum vin ingenium non abimmoderato vini vfu non ab tnulicrum amoribus no ab omni denig vite fefliuitatc abhorruerit Ceteri maxi/ hiarum rerum affidue meditationes atq? conGlia amp;nbsp;bellorum tum crebra pericula tuminnumerabiles pene laboresceterarum voluptatum impetum intermittunt in bis potiffimum animis:qui generofa quadam nobilitate ad capefeendam gloria Mati funt.Nemo vero tam fubtilis criminum inquiGtor non vitioru qui($ta acerri niusaccufator effe potuit ut G dum imperium tcllumq ? gerebat Lucullus die ulti hium obiiffe velvnam buic viro calumniam potuerit inuenire. Sed ipfbrum vita latis. Bellicis vero in rebus ambos terra mariqp clariffimos duces fuifle conftat Ce terum Geutathletaseos qui eodem die vna paleftra ludlatpcoronantur infueta ret magnitudine vidlorias uocant Sic Cimon uno die pedeftri naualig tropbeo coro, nans greci^ iure fuo in hellicis artibus primas Gbi partes vendicare videt. Patrie ,deinde Cimon:Lucullo vero patria imperium dcdit. Et hic ampliffinis Ron e fa cialiun viribus urbium res maximas geflitiflle vero fubiedM imperio grecic pa' triam uf^adeo extulit ut Giperatis boftitusron eam modo libera fecerit: fed Gbi qupq? grecarum rerum fummam adiecerit. Perfas enim deuidlos abacceffii maris

eia comparare:Profero Cimon Lucullo anteponendus erit.Quandoquideiflum milites fui neglexerunt:illum vero fbcii fumma cum admiratione fuerint venerati ^bifto fui defecerint:ad illum aheni confugerint. Et hunc deniq? milites quibus cum ad felium egreffus erat regredientem deferuerint. Ule vero domum redierit princeps eorum:quippe quorum fub imperio primum enauigarat tria cmniu diffi ciUima cum boftibus pacem cum Lacedemoniis cocordia inter fbcios imperifi affe cutus Tlorentiffima vero imperia regefep delere potentiffimos uter cp adortus in ipfopene rerum ac bellorum culmine cecidere.Cimon nempe aduerfa fblum fortu na preoçcupatus nam amp;nbsp;imperator amp;nbsp;in maxin o glorie flore extindlus lt;ft.Lucui livero cafum non ita in fortunam tranfFeramiquin Gbi aliqua cius rei cautam aferi bendam arbitrer. Siue enim ignarus Gue negligcns id erit fummo fibi detrimenta fuiffe quis dubitatf'quod militumaudatia temeritatemauaritiam verba G ditio , nesnon compofuerit.Que omnia fortune peftis monumenta pre fe ferebat.Sed id proponendu Gmoni quo$commune fmt, Et cnim cimbus fuis inuifus j? oftracos

ocr page 566

^éft fuftragn genus damnatus exùlauit.Ne decem annos eius ut inquit PlatótTO rcem audirent.Nobibnima enim amp;nbsp;(umma virtute ornata ingenia.'quia non adero luptatem confilia fua referunt multitudini perraro placere confueoerunt,Si vero publicos errores hominum peccandicp licentiam comprimere ftudeant ad intolfeƒ rabiie (ui fadidium uulgus accendunt: perinde ac medicorum vincula que tarnetO ad pulchrum nature ordinem membra componant toleratu tamen difficillima fut Quamobrem omne fortace eiuTmodi crimine tantos viros abfoluere dignum fue# nt.Atqui multo longiora Lucullus itinera crm copiisfris emefuseft amp;inremo tiorcs orbis terrarum regiones penetrauitlPnmus enim Romanorum omniu cG exercitu taurum fuperauit .Tigrim traiecit Afie regias ipfb fub hoftium afreaci Tigranocerta Cabira Sinopcmlnfibim cepit diripuit incendito Omnem Aliam feptentrionalemufq^ad Phafidem orientalem uf^ad mediam Auftralem ulq; ad rubrum mare Romano adiecitimperio.Et potentiffimireges tot a fe visoriis p fligati nil prorfus aliud ^ nuda corpora refercnte,s in uaftas Iblicitudines filualg anacceffibiles amp;nbsp;nullo antea humano ueftigio prefignatas ceu fere aufugerunt,In hoc autem,Lucullus maxime preferendus eft Cimoni quod per fe ceu nil graue lub Cimone paffi continuo in grecos arma mouerunt:amp; ingetem eorum exerciti in egipto vicerunt fuderunt trucidarunt.Ceterum poft Lucullum quid egitTi, granes dignum memoriaf'quidMitridates cum his fuperioribus cladibus obtri ? tus atgi confraeffus mec modo femel aduerlus Pompeium copias fuas extra ualld educere aufus fueritrfed fela fuga (aluti fue cenfulcnsm BofFori i fe fe recepit Tu granes vero cu nudus atq? inermis coram Pompeio fupplexhumi jprubuiflet fub, latum propriis manibus e capite diadema ad illius pedes depofuit. Negita Pom/ pei i virtute q? Luculli visoriis in cius fpedfaculi miferiGcorruit'amp; regniinfignia quali prius ablata tunc libi reftituta locude fuGepit C/arioris it^gimperatordu rendus eft:cuius artibus virtute ingenio induftria vigilantia aduerfarii vires ma, gis contunduntur. Cimon preterea his cum hoftibus bellum geffit : quorum fub Therriftocle Paufania 8lt; Leotichida afperrimis cladibus vires animiq^cecider^ 'Quare amp;nbsp;fuisvictoriis id plurimum conduxiffc par eft. Nam faciUmie confractis animis corpora debellari folent.Lucullus vero cum Tigrane immefb imperio innu neris copiis ampliffimisopibusclariffima maximarum victoriarum gloria floreti congregus eftSi hoftium cjeniq; numerum vtrinq? confiderare uelimusstanto Lu cullo Cimon erit inferior ut non n odo non par fed ne quidem cum illo conferédus refTe videatur.Vtriq; tarnen perfpicuumeft afllafTe celere numen premonuifle$ Lucullum quidem que adoriri :il!û vero que obferuare debuerit: amp;nbsp;ambas deoriw ifuffragusin tam fubhmeglorte faftigmm cuahffe.t.

ocr page 567

ocr page 568

ocr page 569

\ty/C™ GRECE apud pfutarcLum Nicie Atbenicnfis M. N/ly^ craffi uitas ledlitarem atg? iHoap prechriffimagefta dili Hb-gentius intuerertpermufta in utroq? non admiracone folu fled etiam imitacoe digniffirra comperire uifus Turn : cficp Xeas nondum in latmum cduerfas auditem :res digna profe

Mshoi artigiiTet uirorum tahu mores inrotefeerent:quo2p alter grauiffimo An J0 çftotehs teftimonio inter tot AtbenienGu ciuiu micia cum paucisadmodû fuiffe Joptimus patrieçp amantiffimus perbibet. Alter çp facile apud omnes biftoriaiu fcriptores confiât tercius inter principes Romanos numereë. ea prefertim etate qua maxime romani imperil viri floruere.Non paruam de rebus queep maximis nec fatis(ppter liberozp lacŒuram manifeftis.cognitione buiufrnodi biAoria uidet Tiquidem de fyartaco bello in quo tociens Romani duces cc fi fuperaticp fuerunt, aede partica expeditione que inter paucas populi Romani prechriffima memo' rat nibil nifiquod Iparfim ac nonnullis fadlu eße feptu reperiaë.Tibi uero potiffi me bas meo2p ftudio:^ primicias mittendas cenfui.ut ex tuo nomine atep amplitu dine interpretacdni buic aliquid dignitatisaccedcret. trm vero ut maiorem pre cipuû beniuolenciaq;erga uirtutes tuas foc munufeufo declarare :qucd tiH ron ingratum futuzp arbitror. Nam cum te femper littera^amantiflimu cognoui.tu uero bis temporibus poft pacem diuino numine tuify ac patris tui dariffin1 atep optimi uiri confiliis Florentino populo tributam: poftg fandhOinium illud fedus cum Venetis Mediolanenficp duce tuo maximo labore induftriaq; compofitu .cu tibi a publicis muneribus laxacdqucdam prefl:aret:lecl:itandi fludio te interdum recreari compertÛ babeo.8lt;qua$in numera tibi ad elegendu fuppeditari certe , fciamon iniocundu tarnen fore putaui duo^ etatis füe clariffimo^ bominum ui , tasmorefep cogno feere :quo2 puterep cum in fua republica facile prfceps extiterit. tum uero talia domiforif^ geffit:que cognicde digniflima uideart pfurimurrcp ad biftorie cognitione afferantadiumenti.Cafus uero illo2p tantam fortune con' tinent uarietatem:ut preclag: bumane fragilitatis inconftantie teflimoniu prebe ant.preterea nibil abfurde feciffe uideorb duoiy: bominu qui conciuiü fuozp longc ditiffmibabiti funt:uitas ad eum miferim qui omnes non modo etatis noflre fed fuperio^ etiam tempo2p ciues qui abquado in bac urbe fuerint diuiciazp magnitu dine facile fuperet* Nam quid ego de fuma auc2:oritate dignitateep in republica dicamf'qua amp;nbsp;Niciam 8lt; omnes etia grecie principes uel fuperaffe uel certe ade, quaffe videris,fi rerum publicatu magnitudine inter fe ucl in eis uitozp cxcellen' ciam conferre noluerimus.Siquidem tanta in noftra republica es confecutus au, (floritatem quanta maxima in libera ciuitate unius eße potefl.tu igit boc quale' cunep Gt tuo nomini dicatum munufculum libenti animo fufcipe. amp;nbsp;qua fblitus es in omnes humanitate cdplecflere. tuazpq? aurium iudiciu eruditiffimu bis meis di cftis paruperimpartiri non graueris.atq? inter ceteros libros a docftiffimis uiris tibi deflinatosopulculo buic loci aliquid eße patiare. Eft enim amp;fi forte minus eleganter fideliter certe planecp tranflatum.vt nibil quod ad biftorie feriem per tineat defideraturu te ede confidam, quod fi abfte bomine ludicandi peritiffimo ro conteni penitus boc neu fcribcdi genus intellexero maiora poft bac tuo £uini mo ludicio cofirmatus aggredi non uerebor. $edbee baflenus nue ipm Plutar, debum loquentem accipe

Qt

ocr page 570

©NIAM VT arbitror non absurde Niciam CraCo amp;nbsp;, rticos enentus cafibus ficulis conferrepoffe videar.quot;ad/ faaonedos fore putaui.fi q forte ad bee fegeda accefferint pe me crga Tucbididéq de bis rebus ornatiffime atep ac curatiffime fuma cû varietate amp;nbsp;copia fepGt code eße ani arbitret.quo times olim fuiffe perbibetur.qui cum !rbucbydidem grauitate ac vebementia facile fuperare Boße pre fe ferret.8lt;Pbi1ifti biftoriam tan$ rudis amp;in' rpti fcriptoris a[perneretur.i bis prefertim que ab illis ornate copiofeqp fcripta V fuere.ipfe tarnen vfqiadeo contemnendus apparet.ut non pedes g? Pindarusin, cuit.Ibidium currum fequi videatur, fed plane ifans atcp ridéduseuadat.atcput IDifilus inquit fupra modum piguis. amp;nbsp;ficula craffitudie delibutus appareat^fe, pe enim ad ridenda quedamacleuia minimees ad biftorie contextu pertinentia digreditur*vcluti cum Atbenienfibusaduerfum fuiffe refert quod Niciasimpe,, rator declaratus militiam obtrectaret.cui a vidloria cognomen effet aut cG propt lacerata Mercurii figna.'demones Atbenienfibus portendiffe dicit multa illosab Mdermocrate bermonis filio aduerfa paffiiros in bello.Scripfit infuper (Eofentanc um libi videri Herculem Siracufanis effe propicium ob proferpinam cuius ope amp;nbsp;auxilio cerebrum capere meruit. Atbenienfibus vero infenfum effe quod egefteos Troiana dirpe oriudus feruaffent:cum ipfe Laomedonte regnante Troiam euer, tiffet. Verum eiufdemCut arbitrorDprudetic efl:Pbilifti biftoriam emendare amp;nbsp;Platonis 8lt; ißriftotelis ggt; idem fecit dicta reprebendere.mibi vero emulationes in fcribendo contcntiof e penitus bomine libero indignc videri fblent : ac fopbiftis precipue conuenire.quos etiam fi contentionis tantum cauQ fcribere putem deme tes effe cenCebo .Sed quoniam que a Tucbidide 8lt; Pbilifto fcbripta funt prêter, gredi non Iicet prefertim que vitam liominis amp;nbsp;mores continere videntur ^ bre, uiffime illorum fcripta percurrens carptim quecumq imtbi necceflaria fore puta uero affumam.reliqua vero que plurimos latent atq? ab aliis fparfim narrata funt maxime vero prifcis monumentis amp;nbsp;decretis contenta inunum colligens conabor bifloriam contexere non inutile vt arbitror futuram fed que ad vite mores rede inflituendos plurimum valeat Primum igitur firiflotelisde Nicia teftimonium referendum cenltu qu 'tres optimos Athenis ciues ac fuma in patria caritate amp;nbsp;beniuolentia affectos fuiffe refert Niciam nicerati Tuebididem Milefiu amp;nbsp;The

ramenem Agnonis filios.licet hic poftremo loco non iniuria lit collocandustum ^p pt er generis obfcuritatem tum quod inftabilem femper ad imminiftrada re.p.fen tetiam babuit.8 lt;modo bas 8 lt;modo alias partes fecutusefl.ita vtcoturni etiam cognomen acceperit.e duobus reliquis Thuchidides quide natu maior erat.mul tacp Gmul cu pericIe per ea tempora ciuitatis principe optima atqipreclara erga rem publicam operatus eft.Nitias autem quamuis admodum adolefens tamenad buc pericle Giperdite dignitatis aliquid 8lt;audoritatis meruit .Nam amp;nbsp;pretura cum illo geffit 8lt; in magidratibus plurimis illi pleruqi fucceffor deledus eft poft mortem vero periclis nd ambigue prime in re p.partes ad eum delate funt.preci pue ab bis qui in ciuitate diuiciis amp;nbsp;nobilitate preftabant. huius enim potentiam Cleonis audacie at$ fu pcrbie opponere conabantur.Hlec tamen alienamafevolu' tatem Nicias babuit (Eum enim Cleon leniorum maxime partes foueret mercede etiam illorum animos corrumpens tame bis ipfis quibus tantopere dudebat gra, tificari odiofa fuperbia illius erat.idcirco Nicie potentia extollere nitebatur :qui

ocr page 571

heet etiam paulo feucrior baberemo tn granis erat aut auftera nimis eius (eueri tas fed comitate quadam 8 lt;vrbanitate codita :preterea timoris amp;nbsp;cauconis fimi' litudine ad fui amore multitudine alliciebat .Cucp natura foriridolofus admodu effet atq; remiffus in bellicis quide rebus fortune (pipere euetus illius timiditate occultauit.in re pavero adminiRranda modicitas atep obiedlo animi, preterea mi tis erga calumniatores tolerantia manfuetudine quanda popularem pre fe ferre videbantur.multucp fibi fauoris 8lt; beniuolencie a multitudine conciliabat .cuius maxime propriu efle videtur magnos 8lt; audaces in re p.viros odiffe timidos aut magnos efficere q gt;maximi etiam honoris loco plebs reponat fi fe magnis viris con temptui no effe animaduertat. Pericles igitur virtute 8lt;oracois vehemencia plu nmum potens in ciuitate magnus habebat.nec vllius artis que ad mulcedos mul titudinis animos valeat ignarus putabat. Nicias vero hazpartium expers:diuici, is aute egregieabundas illaru auxilio populi fauorem ad fe traducebat.(Tunep fa cilitate Cleon amp;nbsp;Scirrili quadam urbanitate Athenienfiu beniuolencia compadet Nicias minime fe his artibus ualere fentiens uariis fumptibus ad voluptatem ex, cogitatis graciofum (e ad populum reddere meditatus eft.atq? in hoc omnes qui, cunep ahtea fuerant.aut hadlenus pod ipfu extitere gracia 8lt;liberalitate fupera uit.ita ut multa etiam ad noeram etatem eius monumenta fuperfint velut palla, dium adhuc in arce condituium.8lt; in templo Dionifudatua eius inter fidos tri podes recunbantis.fepe enim fpecdaculis fedifqi populo exhibendis cum certaffet^ reliquos omnes facile fuperauitmec ab vllo fuit ipfe aliquando fuperatus.Tradit in folemni quodam fpecdaculo Nicie feruu adolefcentem forma pdantiffimum 8lt; Dionifihabitu inCgncm ad populu proceffi de.Cuncp ab omnibus clamor 8lt; plau fus fublatus effet adolefcentis ornatum 8lt; pulcritudinem admirantibus adurges Nicias nefas inquit ede arbitror viri Athenicnfis feruire hunc adolefcentem qui tanto omniu cofenfu deo perfimilis ludicei. amp;ptetea libezp illu effe lubeo.Memo ratur preterea magnifice preclarec^ in delu facrozf faeda deduedo .Cum enim cho ri qm inhonorem appollinis carmina quedam cantaturi a ciuitatibus grecie in de lum quotannis mitterent confueuerat vtruep fors tuliffet nauig^tes nullo ordine turbe incompofitc obuiam procedenti carmina referre :coroni(q; ac vedibus nulla adbibita reuerentia fumptus temere ad deum falutandum accedere.Nicias vero huius facri deducendi gracia ab Athcnienfibus in delum rridus cum omri„cbora in Riniam delo finitimam infulam defcendit facrificia euneda atep apparatu om, nem fecum deducens.nocde deinde fublicium pontem que auro variifcp pruris atep auleis egregie ornatu Athenis fecum portauerat. e nauibus educ^ Riniam delo coniunxit:cum non magno admodu inter fe fpacio infule diftent.Poft bec in fcquentis dici principio per eum quem dixi pontem vniuerfum pompam 8lt;, cboru mirifice inftrudu fuauiffimis cantibus in delum traiccitiinde facrificiisac certa minibus conuiuiifcp peracdis ex ere ingentem palmam eius rei monumetu futuzp deo condituit 8lt; decem dragmozp milibus agrum mercatus deo facrauit.ac De' hos iuffit eius agri prouentus capientes annua facra deo facere.multacpbona pre' catos Nicie fplendiffima conuiuia celebrare.Hecomnia in colurrna infcribi cura, uit eam$veluti eius monumenti euftodé in delo reliquit.Sed non multo poft ve tozç impetu palma deiecda ftatua etia que in proximo locata erat fubucrtit . Atep hec 111Ü vulgaris glorie 8lt; ambicdis gracia.tum popularis fauoris aucupandi gra cia feciffe.non immerito forfan fuCpicari quifpiam poffit.quaqua omne vitam ac mores nori alienos a religione femper fuiffe animaduertat. Singulis enim diebus \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;facra diis faciebat.domi quocpvateshabebat quos affidue de rei p.futuris euen,

\tibus confuleret.ac diligenter etiam pnuatisdc rebus omnibus eorum fentecias

ocr page 572

pfcrutari fofitus eß.prefertim vero de argeti effoßone quidna ßbi auspicia cafu^ portenderent accurat fcifcxtabant. INang? argenti fodicina habebat in agroimaxi mi fane prouentus veru fummi periculi ac laboris opusin quo magna fcruoz; tur, bam aflidue fatigabat.Itagpplurima diuicia^ fuarum pars argento atq ; pecuniis continebat.Et propt erea multos circa fe continuo petitores ba bebat.equibus ne mo ferme abibat vacuus.no minus enim his a quibus mala quifpia timeret:^ bis qui de fe bene meriti effent tribuere conuenit. Iraqi plurimis hominibus Faculta, tes eius vtditatem afferebant. Malis quidem timoris caufa. bonis auté obingeni, tamin omnes 1umanitateamp; libera/itatis ftudiu'qua^ rerum a poetis comicis te ftimjnia fumere hcet.Telechdes enim calumniatorem quepiam talia dicente in, ducit.(Taricles minam vna tradere noluit ut eius malefacfta flerem.At Nicias ni cerati filius quatuor dedit.Œur vero dederit 8lt; fi optime norim nequa^ tan e ef/ feri voloeft enim mihi peramicus.eade ferme ab Æpoh amp;nbsp;Ariftophane dicuntur frinicus etia vehement pauidu ac demiffa animo fuiffe bis verbis iHu oRendit.de

amico fic loques. Hunc ego einem optimu fuiffi.ne$ humile autabiedlum vixiffe .'queadmodu Niciam copertum babeo.Ex hoc igitur ex calumniatoribo ob noxius neep conuiuia eu equalibuscelebrare:nec aliqué fermonis amp;nbsp;quotidiane cd ruetu^uis lodu habere aufus eft.Sed cum magiftratû alique gcreretin curia fp ad L *? nbsp;nbsp;pmanebat:atq ? in fenatu primus cum vqiret ommu poßremus dl

're le at'lt;Lum vero nullo rrunere publico fungeret difficilimus ad eius colloqui urn patebat aditus q , fe domi claufum plezfcp ccntincrctjamici vero pro foribusaf antes olt; accedetibus obuia procedentes Nicie venia dari pricabanë.quod pub licis occuponibus impeditus aures illis prebere non pollet. Erat inter familiares precipuus Hieron quidam qui maxime tUius gloria amp;nbsp;dignitatem augebat:plu / rimo temf^r^illms domi nutritus.vnaq: :fecû mullee amp;littcrazp dilctplinis infti' tutus.bic fe IDioniGi film aÜerebat qui ferreus cognominatus eft.amp; poemata nd nulla copo'uitiquozf aliqua ad noftram vC$ etatem pmanferut. Hic etid Colonie queab lhtbenienfibus in Italiam miffa eft ducftor conftitutus.TbirioZf ciuitatem 'bi'-auit. s igit Hircon oftura tiatum re^aonfa Nicie interpretati conlueucrat, atep rumores in popu o uulgauerat. Niciam laboriofe ad modu atep iocofeobnimi am quam pro ciuitate gerabat follicitudine viuere quippe qui in balneis etia at, cp intcrcenandum rei p.aliquod pro futuru cogitare nuncp dcfifteret,8lt;priuata etia négocia propter pub!tco2 pmuneru adminidraconem neglieret 'nee Ibmnu eti am casure propter curazp pollet anxietatem:amp; ex boe inbecillo atq;inualido cor, pore e edlam neqiamtcis congredi neep vllam cum eis voluptatem capere poffe: quo2f etiam comoda atcp vtilitates rei p.cau^ aotempnere cogeret.non idem faci' ens quod pieriq; confueueru t qui amicos expublico ditantes:queftui fmul ac ludi (1° p.babent. hec palam dictitare atg in uulgus ladfare confueuerat:amp; pro ledlo Nicie vita fere talis erat qualis abillo predicabat. Itaq: frequenter illud ji gamenonis habebat in ore. Vite noflre prefidem turbam fortiti fumus.multitudi,i ni$ procul dubio feruire cogimur.Cum per multa in re p.non redlo iudicio fieri ƒ animaduerteretipopulucp non tam grautbus ac fapicntihus viris pre his qui plu, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

rimu dicendi audacia pregaren t fauere. Excellentem vero gloria aut prudenra/ inuJiam populo atq; fufpec^am effe confpiceret quod Periclis danacio ac relcga, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

tio JDamonis amp;nbsp;erga antifontem JRannufium fuma diffidentia teftabat (Queefg nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

ad cum laboris autp%iculi nimm habit ura imperia deferebant repudiabat maxi/ me in hanc lententia Pachite exemplo confrimabat.a quo Lefbus capta eifqui/ cum e bejlo rediens gefta^a (e return racdnem in fenatu reddidifetie ducfto gla, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

dio feipfu interemitiut inimico^ calupnias euitaret.Cu vero neceffitate opulfus/

ocr page 573

-77

adminiftfanda quedam ^'cipereë exercitas Gluti at$ incoTumitati in primis co , fu!ebat:acf i quid preciarum gerere contigißet eius graciam non virtuti aut prude cie Cue: fed fortune magis aut deorum benignitati acceptam referens: gloria fiia qua minime poterat inuidie obnoxiam facere conabatur. In quo preclare fibi con , futuifTe aliorum cafus docuerunt. Cum eniro multa rei p. aduerfa fub vnum fere tempus contigiffent:multeqpin ea perturbationes extitiffent: ipfe omniu expers at$immuniseuaGtiquod facile per Gnguta eius temporis gefta recenfentibuS ap' paret. Nam clades quam Acbalcidenfibus in Thracia Atbenienles accepere : fub Œilliade 8lt; (Eberofonte imperatoribus contigit. Ab etbolis vero accepta calami' tas efticum dux exercitus Demofcenes effet At cum in delo Atbenienßü decem milia cela funt. Ipocratem fuiffe imperatore non ambigitur. Inducte vero intra ciuitatem peftilencie in periclem caufa refertur:qui belli effugendi gracia multi' tudinem omnem ex agris in vrbem conuocaret:quapropter illi amp;nbsp;locorum infblen eia 8lt; vrbani vicftus defuetudine tabefacti pedem fiibito in ciuitatem concitarunt Horum igitur ut antea dixi malorum omnium ne minime quidem fufpitio Nici^ attigit.Itacp femper in ciuitate permanetincolumus At vero miliciegefta precia re multa ab eo funt.Nam imperator contra Lacedemones creatus citharam infu, hmcepitLaconiceregionisadiacentem:8lt; tunc alacedemonum colonis inhabi, tatam Plurimas etiam Nithracia que ab AthenienfibuS defecerant.'ciuitatesre' cuperauit'Cunep megarenfes intra menia compulfbs clauhffet:primo quidam mi, noam infulam cepit nec multo pod illinc difcedes Nifea potitus eft. Inde in Corin tbium agrum progredus ingenti prelio illos fuperauitimultif^ virorum milibus interfecllis. Licofronem etiam imperatorem occidit (Eunq? illinc difcedens 8lt; iam aliquantum itineris progreffus.'amicorum duo cadauera infepulta reliquiffe mei' niffet agmen vniuerfum fidere iuffit:at(pad hodes preconem mifitsqui mortuozp cadauera ad fepulturam repeteretmeq^ illam feu legem feu confuetudinem veri, tus edqua cdmuniter ab omnibus iudicatur:i(los hodibus vicdoria tacito cofenfii tribuere qui corpora ad fepulruram repetere coguntur. Itacp trophei datuendi q busid euenerit imperatoribus facultas adimit qui enim incernit potentiores ede indicantur:ita$ eos precario quic^ ab inferioribo petere abGrdum uidetur Atta men Nicias vicdorie opinione amp;nbsp;glorie negligere maluit que fuo2p ciuiu corpa in, humata relinquere. Pod hec aduerfus Lacedemonios profecdus eo^y: maritima *•amp; gione populatus ed.fuperatifqp copiis que fibi obuiam venerut Thiream occupa, uit:quam per id tempus Eginenfes tenebant.atep omnes captiuos Athenas per, duxit.Cum omnis Peloponenfis confpiraede faeda :terra mariq? Athenielibus bel lum (ppterea intulidet. çp Demodenes locum quem illi Pilon appel lant muro fa, bricato claufiffettviginti prelio cdmiffa quadringenti ferme fpartiate milites in infulam que dcacftira dicië confugerut. Hos capere vehementer optabant Athe menfes.Verum ardua fane ac perdifficilis obfidio futura videbatitum^ppter loco rum afperitatem amp;nbsp;aquazp penuria:tum q gt;maxima atep ad res geredasaptiffimS edatis partem in hiis locis confumenda fore videbant hieme vero Ioco2p prefidio tutos cernebant hodes futuros cum nulla ex parte facilis ad eos aditus pateret Hec igitur Athenienhu animos didrahebat amp;nbsp;fefe grauiter accufabant quod mif fos a Lacedemoniis de pace legatos repulident.Cuius rei Cleoninrepublica ad , minidrada Nicie aduerfarius fuerat aucdorus enim cum Lacedemonio^ opibu s fauere Niciam:fed corumq?amicicia affectare conlpexidet.populo perfuafit ut pa cis condiciones repudiarent. Sic igit circa dracdiram iam pridem cepta obfidio in longum duratura videbatur.multa($tolleratu grauiffima oblidentem exercitum perpeti continuo nunciabatimagnaqi in Cleone ea de caufa fufeitabat indignatio

ocr page 574

quam ille omnem in Niciam retorqbat;aflerens ilium timiditate atip monideim p/icitum ætobfeßi tales viri e manibus dilabantur cHecturu. quod fi fibi impera torem fieri contigifletmon tamdiu tergiuerfandi Ipacium illos habituros fuiffe. BJis vocibus Atbenienfium aliquot pmoti quin tu igitur aiebat etiam nunc ad re conficienda proficifceris.lpfe etiam Nicias affurgensiatqui tibi licet inquit meo conceal expediconem banc fufcipere.8lt; fimulquotcucp velis copias aHumere:nec femper verbis dumtaxat audace te prepare nul/um reipublice caufa periculu lub' ire vo_entem.Bdis diUis grauiter permotus Cleon primo quidem pudore detetus boca fe nmnus repellere conatus eH. Inde cohortantibus vehementer Athenienß bus garuius increpante Nicia am bicois etiam Himu/is agitatus miliciam fulcipit* aCfrmultemporis fpacium prefiniuit.iratus intra vigeGmum ex quo nauigare ce' p1flet diem:aut omnes illos ad quos oppugnandos pergebat leinterfecturumlaut viuos 8lt;captiuos Athenasducturu efle: JvJagno igitur ab omnibus rifu iurametu eiufmodi exceptum efb. Quod illud nemo prepare id poffe confideret, ac infuper eiusleuitatem furoremcpadmirarcnturiquem amp;nbsp;alias non fine maxima iocundita te ludibrio habere con fueuerant fertur ent cum aliqu^do ad contionem habiturus populum conuo^ffet illi$ Frequentes coiffent ac per multum teporis Fpacium fe, dentes expetent.Ilum tandem coronatum adueniffe.atqi utin poflerum dicm contionem difterrent hortatum effeineq: enim ocium fibi illa die ad id peragendi! (impetere : quod hoCpites conuiuio accepturus fera^ diis immortalibus facturus ,^fetJta Atheraenfesnfu excitato:mh1qi ra de caufa turbatos foluta contioneab' re* sIgitur vtantea dixi imperator ad cius mfuTe oppugnationem creatustyro' pera iortun, ufus eft. DJanep IDemifteni fuccedens intra prefinitum a fe teporis Ipacium ornes qui pugne fuperfuere fparciatas armis ademptis captiuos Athenas duxit.que res magnam Delicie ignominiam attulit. Siquidem no abiccFionc clipei ted longe deteriori:timiditatis argumento?imperandi cura fe neglexife patefecit nec veritus elt homini in adminiftranda republica aduerfanti tam preclari facino, ns patrandi ocrfione prepare: ultro$ tante rei pficere imperatorem.Igitur non miutia ab Arittophanein comedia ^ georgia didla eft notât:ubi agricultore que, dicentem facit, ego quidem colendis agris intendere cupio At quis te p b^et. uos. Sed mille dragmas daturum me polliceor fia gerendis magiftratibus e iciaris immunamp;nos vero ac libenter quod pollicerisaccipimus.duo millia eteni erun tdragmaru his quas Nicias etiam pro immunitate dedit cdnumeratis. ^ec paru lane ciuitati ea res attulit detrimen ti quandoquidem gloria amp;nbsp;potencia Cle' fyr^oufp anxit vt faftu 8lt;audacia in tollerabilis factus amp;nbsp;Nicie fidetiusaduer lari:dlt;in ciuitate res haud quacpamp;bandas tentare fit au fus. orandi uero grauita, ^m omnem atq; ornatum fuhuertit. cum primusinter orandum uociferari amp;nbsp;ne, ema , umeris rejcere:ac femur percutere amp;nbsp;per pulpitum in terdicendu excur xere cepittex quo fuma in pofterum licentia amp;nbsp;qui omnia turbauit decori cantem ptus apud hos qui rem publicam adminiflrabant mfecutus eft. amp;nbsp;iam Altibiadis nomen in ter thcnierhum principes eminere ceperat: non malum illud quide fed ^ema modum Ægipti regio cum ft feraciffima medicameta profert faluberima par^ena 'quot;am pniciofffima fundens Ita altibiadis ingenium cum egregie utrarcp

e™^f.tmagnarum in re publica nouationem occafione preftaturu uidebati 'cie ? urimu attulit ipedimeti (Cleonis etia inimicitiis iplicito :q minus] ciuitati quietem âlt; tranquilitatem tribuere poffet. Cum enim lauda nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

exirequot; agere aggreffus effet:rcpente Altibiadis faftu atqiambicdne ad bellum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

useit.qua de te latius dicere aggrediar:altius aliquatum principio re r 1°dUui cmitatis ociu paceg: nor eque animo tollerab^t duoprecipue Athenis

ocr page 575

erant Cleon amp;nbsp;Braßdas. Quoru alterius uitra belfùm occuttabatridemcp alterius virtutes reddebat illuftriores.At$huic latrocinia amp;nbsp;(celera plurima nll i vero e, gregia quedam facinora perpetrandi occafionem bellum prebebat. Hi cum apud Ampbipolim pugnantes ambo cecidiffent Nicias egregiam ad res gerendas occa fionem fortitus fpartiatasiam dudum pacis auidiffimos AtbenienGbus coiungere aggreffus efttcuq? Atbenienfes proxima clade debilitati no amplius belli fortuna tentare auderent:8lt;utri$iam feffi fatigaticp manus prebente dudiofe Nicias ef ficere coabatur:ut amboin amiciciam pacecp coeuntesmon modo Gbiipßrfed vni, uerfe grecie aliqu^do malorum finem imponerent pacemçp etiam poderis feculis; duraturam firmarent:atcp ad boc datim feniorés ac locupletes omnes. Vniuerfam preterea agricularum turbam paratiffimam habuit, reliquos vero fi qui duriores inueniebanturipriuatim Nicias admonens:acrei p.conditiones 8lt; datum edocens tardiores ad belli cupiditatem efficiebat.lamq; Atbenicbum animos ad pace pro' penGoresintuitus:fpartiatasvt optime de pace (perarent iugit hortabat: nec illi verbis eius ac pollicitationibo diffidebat Cu ob preclariffimasque in eo viro uirtu tes eminebant.tu quod eos qui in pilo capti fuerant fummo dudio amp;nbsp;buiranitate iam inde ab iniciq coplexus captiuitatis infortuniu fua cura amp;nbsp;diligetia toileratu facilius illis reddiderat. Igitur inducias annuas primo int fe pepigere:quo tempe* conuiuia amp;nbsp;potacores inuicem permixti celebrantes quietis amp;nbsp;ocii irdiescupidior res fiebant:ac talia quidem carmina paffim decantari audiebant.laceas vtinam bada meag diutiffime at$araneazp telis operiare .Tum illud in ore frequenter habebant eos qui in pace fbmnù capiutinon tùbazp drepitus fed gallozp excitât ca, tus. At talia quedam dicentes fumo plaufu amp;nbsp;hilaritate ab on ibus excipiebantur Contra vero fi quos talia dicentes audident quod ii denu bello clariffimi euadunt quibus ^diuturna belli gerendi prebeëoccabo grauit obiurgabantJtaq; tacito itre ter fe confen fh pacem firmaffe videbantlamq? fincm malis impobtu c(Te predica, bant:8lt;magnu apud omnes Nitie nomen habebat'quod vir effet diis amiciffim?^ nec fine deo^ numine a re omnium preclariffima:Victoria fcilicet propter ir(ignem religionem ac pietatem (brtitusnomeputabatmam prece nicbi vidoria nuncupa* turat$omniu idem confenfus erat;ut Nicie pacem Periclis bellum propriu opus effe arbitrarentur.'cum hic minimis perfepe de caufisin maxima bella amp;nbsp;calamitas tes greciaconieciffe vfus fit.Ille vero grauiffimas etia inmrias fuos ciues obliuifci^ pfuadens amiciciam cu hodibus conciliaucritipropterea tunc (uo opere ac labore perfectam pacem ex aucdorisnopnine Niciam appellabant. Cum lam igitur de pa; cis condiconibusinter vtrol^ populos conueniffet atq lt;captiuos homies agrofq: 84 ciuitatesinuicem,captas:vtri$ reddendas datuiffcnt (brte diCcerni placuit qui ra priores in reddendoefTe deberent.Tune Nicias clanculum pecuniis exbibitis:cos qui ducendis fortibuspreerant conrupit. Ita^ priores reddere Lacedemonii co , pulli funt vt in (his hiftorus retulit Theophraftusnnterea Corinthii atq; Boccii: non equis animis que ab Atbenienlibus gefta erant ferentes bellum excitare cona* bant.idcirco Nicias Lacedemonios at$ Atbenienfes hortatus eftvt nuper ab eis inftitute,pacis fideris quoqp vinculum amp;nbsp;firmaments fuperadderent fefeq; firmi, ores aduerfus hoftiu insultus redderentivtriq? igit eis monitis 84 hortacdnibus obtempantes fcdus inter fe vinxere.Hec Altibiadi nequaq; placebat.'alioquin ocii; pacilfy inimico 84 tunc vehementer Lacedemoniis infenfo quos omni cultu ac beni uolecia Niciam compledlirfe vero negligere atq; contempnere araduertebat. Pa, !am igit paci obGAere primo aufus nihil profecit .Inde cum Atbenienfes Tacede'' moniis (ub iratos animaduerti(ret amp;nbsp;(egraui iniuria affeamp;squerentes qued fb' li^G Èocciis fedus inifTent.tum etiagp Panerum at^ AirfchiFolin. vries ex pacisj

ocr page 576

tondiconibus debitas non reddidiffenttpreclaram naclus oecabone caufas cF max^ me poterat exaggerate nitebatur amp;nbsp;grauiffimis verbis in Lacedemonios populu irritabat.Tandem legatas Argiuorum accerfens vt fedus cum Atbenicnfibus fa cerent perruaGt:que cum Lacedemoniis comperta effent legatos cum funma om niu poteftate Athenis miferunt.'qui ftatim fenatum adeuntesomia fe que illis pJa cuiflent facturos poüiciti Ïunt.Veritus igitur Alcibiadas ne populi fauoré pollici tacionibus eiufmodi fibi cociliarent: legatos arte quadam buiufmodi fefellit,Cun da enim quecuncp pofcerent fele faduru fpopondit: G modo iureiurando preftito polliceantur nunquid ad populum palam faduros:fe cu libera poteftate miffos ye niffednde perCuafbs bis verbis legatos in contionem deduxit. Atgi ut primum in tocius populi confpedum vcnere:maxima uoce utab omnibus audieretur inter rogauit an omnium que agi oporteret liberam poteftatcm habentes veniffent.id illi cum apertiffime negaffent:ad fenatum conucr'us Alcibiadis eiufcp fidem obte flatus:hortahtur legatosa fe^primum dimittercntmecp eo2p verbis poftac fide aut auditu preberet quos tam aperte metitos audierint: fibi ipfis cotraria ddita tes (Klam antea liberam fe poteftatem habere vulgauerant pcuIGs autem ftupore atepadmiracone legatis?cu eos Nitias excufare minime peffetrfed ip/ecuoq me' ret' preflaret attonitus:populusquem primu aduocandos argiuos:8lt; fedus cum cis frmandum cenfebat. Idqi fumo confenfu decreturi fubito fuerant: niG ea de re confultantibus ingens funerueniffet terr emotus qui quafi auxilio ]NitiCa dus nif fus contionem dire mit . Poftridie eu populus frequens in contionem veniflct:fu' ma cotetone Nitias vix efficere potuit:ut ab eo quod de cduocandis argiuispdica bant defluerent: fibiq? interim rficifcendi Lacedemoncm facerent poteftate. cu feommaque opus effent curaturum polliceret. Veniens igitur Xacedemoné DJi, tias honorifice admodum ac perbenigne furcertus eft: quod eum virum alioquin optimu:tu fuis pti bo precipue fauenteaccepiffent'attamcn cum hiqui boetioru partibus magis inhere bant in rcipublicc adminiftracdne pualerent nihil eorù que petebat oQcutusinfedo negotio Athenias rediit: ubi fuma cu igrominia amp;nbsp;ma/ ledidis plurimis acceptus eft.Ipfe vero AthenierGum iracundiam amp;nbsp;dolore for/ midabat.qd : fuis pcipue cohortationibus impulfi;viros qui apud Pilum capti fue rant ILacedemoniis ieddidiffet.Quos Lacederroniozp omnium nobilitate:opibus affinitateipflantifrimos fuiffe conflabat: nihil tamen grauius inipfiim Athénien/ fes confusere pter$ qp Mantineos 8lt; EthenCes Lacedemonioru rebelles: vna cum argiuis in fedus afciuerunt.ac Pilum prcdatoies miferunt.^qui Laconicam circa regiorem vaftarent:exquo bellum fubito infecutum efl.Cum cepta inter Altibi' adem Nitiamq; fedicd validior indies fieret (Dftracifmifiendi dies appropinqbat Hoc tar^ purgande ciuitati medicamento ad conflitutum tempus uti populuscd fueuerat: atq? illum qui fupra reliquos ciues vel gloria vel diuitiis vel potencia ex celleret 'ita ut fufpecftusin ciuitate haberetur:in deccmmum extra ciuitatemre/ legebat:magnus igitur utruep timor inuaferatquaf i haud dubie in eoru alterum (LflraciCmifors rasura effctinanq: Altibiadisvitam faflidiebantomnes atq; horre hant audaciam ut planius in his que de fuis n oribus tradant pfcripfimus Niti^ vero cum diuiciaru magnitudo fu(pedum faciebat, cum eius in omni vitacuefita folitudo amp;nbsp;moru infbicntia nihil humanitatis accomitatis habens: ab animis po/ FUÜ reddebat alienum (turcp fepius vulgi cupiditatibus aduerfatus: ^uis inuitos falutariacuedam facere ccmpuliffet: grauior tan rn amp;afperior tolleratu videbat atq; vt on nia paucis conpledar. iunioribus erat amp;nbsp;l elli cupidis contra pacis arra tores amp;nbsp;fenices emne certamen:cum utru^ aduerfus eum quem oderant (DAracu vcrtclc conarentur Verum illud p id temporis euenit quod vulgari etia ^puerbio

ocr page 577

Z7,

didßfetvein felitione dïfodiapciuiti pleram^ rordidiffîmis etiam viris bon» ribus potiri contingat, populus enim omnis bifariam diutius ad publicos honores aditu fcefeftiffimis at$ipudentiffimis viris patefecit iter quos pcipuus hipholus erat vir non ex potentia fortitus audaciam;(ed ob impudentiffimam audaciam fa cius potens:qui$propter eam quam in re publica gloriam naclusediciuitate vni uerfam ignominia affecerit.Hic igitur per id temporis ab omni fe procul Oftra ci fufpicone abeffe putans:quippe qui grauiffimo quoi fupplicn at$ignominie gnc dignior edet.Tperabat cum illorum alter e ciuitate pulfus foret ei qui reliquus fu perfuiffet aduerfarium fefe amp;nbsp;factionis principem condituereifumi enim volup, täte feditionem fouebat: atqpaduerfusvtrucp. tacite populum concitabat. Igitur Nicie at! altibiadis fami liares huius hominis peruerfitatem confpicati amp;nbsp;p cl^, deftina colloqui i multa Cuper hac re comunicantes finem fcditionibus impone fta tueruntilta, comuni ofen T u effecere :vtilloz/: neuterifed qui medius inter utrofg furrexerat Hiperbolus vrbe pelleret: ea res primo voluptate rifumcp populo pre, bmtiquem tamen haud ita multo:podinindignaconem couertit.Quod eius fup, plidi dignitatem imminuite videretur in virum fordidiffimu abutens.Inefle em buicfupplicio auctoritatis aliquid arbitrabant Thucididi quod aut Arifcidi atep boruOmilibus Onvacifmum pro fupphció recŒiffime dari.tam fordido auté: ta$ fcelefto homini honoris pocius amp;nbsp;arrogantie aliquid afferre:{i non f'agicns ac fee fenbus luis meritaspenas paciatur fed ea tantu veluti caftigacoe notetur qua op timi etia viti interdu affici cenfueuerut.Et hoc poeta quidâ comicusconfI edit inquiens.Quid nam hicoperatuseft ut viris primatibus digna pateretfe autem ac flagiciis indigna .neq? eni viro^ taliu caufa Oftracifmus luentus cft:atqi hoc Viro finis per Oßracifn û puniendi quéqua factus eft. nemo eft enim poft ipm ta li pena damnatus.Cum Hiparcbus Colargeus tiranni cogratus primus 1oc fuppli, cii gencre damna tusfuifïet.Atq? fortune ludii indicatu fane difficilmu1ac in re animnduertere meritoquis poteftSi enim eu Alcibiade concertans Nicias (t)fra cifmi fubiffet pericul u autaduerfario fuperato magna cum laude amp;nbsp;gloria : domi futurus erat'aut antea $inaduerfbs iminentis fortune cafus incideret optimi im peratoris exiftimacone retenta ex vrbe difcefriffet.neq ; vero me latet aliter Theo pbraftu his de rebus {cripGne:8lt; non Nicia fed Phiace aduerfus Alcibiadacetta, te Hiperbolu relegatu fuiffe. Ve2 ;plurimi hiftorico^ atq? lidem probatiffimi Gc vt a nobis expofitu cft tradidere.Cum EgeftenGu amp;nbsp;Leontinozc legati Athenas veniffent:hortantes vt exercitus in ßeiha ad eius dominiQ capeflendu mitteretur Cqntra nitens fuma contencoe Nicias ab Alcibiade fuperatuseft.lUe enim cu po, pulus vocaret omnirfi animos ingenti (pe compleuerat:8lt;quali labe quada 8lt; con , tagione infecerat adi bellu capeffendu ;vt lam in paleflris amp;nbsp;circulis confidentes fe nio csaubif aliud cp Sicilie forma atq; litum amp;nbsp;circuftantis maris naturaiportus preterea 8lt; Ioco2 p qaead Libiam vergüt difpoficonem in ore haberentmeq* enim tarn vidborie premia Siciliam futura exiftimabat^ ad vltcriora procededi facul, tatem preftatura efle datura^ aditum. Vnde Carthaginefibus belfu con odius in ferre poflent.quibus Ruperatis tocius maris quod intra columnas Herculeas con, tinetur facile fe potituros (perabat.Cum igitur ad bellum fufeipiendu omniu ani mi propenfi eOentiNicias eo^ ftudiis aducrfari conatus paucos admodu atep in/ ualidos fentencie fuc fautores inuenit. Qui enim diuiciis amp;nbsp;opibus poterant qua, $ pacem amp;nbsp;ociu affedbarent:palam rame id profiteri non audebat tpopularis infr mie rumore verentes ne priuati comodi raconem publice glorie anteferre magis qiimpenfe vitande caufa ^g reipubhee vtilitatem talia co fufere viderent.Nicia ucro guis omniu auxilio dcftitutus nunqua Efniam dimoucri potuit,Sed câ lai

ocr page 578

bellum Atbenienfes decrcuifrent.Teçp cum Limaci:o amp;nbsp;AltiKade eius belli dure^ déclarèrent rurfus adnocata contione affiirgens: maxitraep voce populum attefta tus:bel1um diffuadere conatus e poftremo grauioribuS verbis Afcibiadis auarici am amp;nbsp;ambiconem accufauit:quod priuati honoris amp;nbsp;lucri cupiditate ipulfus:tam difficili tarrq; arduo bello ciuitatem implicarenon dubitare: traditomnes ferire facerdotes publicesatq? arufpices huic expeditioni aduerCatos effc amp;nbsp;dira omnia portendi nuntiafle . Verum Alcibiadis cum dorri priuatos haberetvates^x vetu ftiffimis illos aiebat monumentis comperiffe. Magnam Atbenielibus gloria e Si, cilie rebus portendi quedam etia ab Amonis oraculo venientes refponfum accept tum ferebant.baut ita multopoft fore*vt Syracufani omnes in Atbenienliu pote' ftate deuenirent.qui vero aduerfa prodigia comperiffcnt metu pterriti (pferre illa non audebant : attamen que palam in omnium occulis aduerfabantur occultari aut diffimilari minime poterant:qualis mercurii fignozpdeuaftatio fuitiqueon Fa vna atq? eade nocfle menbris plurimis mutilata fuiffe oflat: prêter vnu cp Andocbidis appellabatur.monumentum quidem Egideos tribus. Verum quia luxta Ardoebi dis domum politum efTetæiufmodi nomen fbrtitum eft. Mec illud fane quan$late potuitiquod duodecim deoru rcmplum:vir quidam repente in medium altare pro bliens.cu illud femel circumluftraffet Saxo grauiterßbimet pudibunda lacerauit In delphis autem palladis aureu Gmulachrum enee palme {uperpoßtum Aabat^qd Athenienfes pro re bene ac feliciter aduerfus medos gefta conAituerant.hocdie, bus plurimis corui roftro vnguibufq^ petentes quodammodo lacerare conabatur: ac palnæ fru dlus qui ex auro fabricati erant partim vorantes abfumpfere partim vi conuulfos deiecerunt.Verum bec a delficis hominibus Siracufanorum gracia impulbs'Ati enicnfes limulata fuiffe criminabantur.cumq; eos oraculuminffiffet face dotem palladis qui Clacomeniis erat ducere cui nomen erat Ificbiasqdlatine quies interptatur. (Ili confeftim Clacomenis facerdotem accerferunt no fatis vt videtur dei precepta fententia.iubentis ciuitatem pfentium rerum ftatu cotenta quietem agere. Meleon igitur quidam Aerologie peritiffimus ac p id teporis in magiftratu conditutus.fiue artis fue peritia .hue eorum q fupra retuli portentozp fignis admonit fiue humana prudentia fretus vt milicie vacaednem impetraret'fu rerc (eGmulauit ac propriam domum incendit.quidam vero furorem firulaOc ne gant.fcd cum domum con fulto incendiffet tum prodiiffetin Contionem, multacp de domus ladlura coqueRum petiide vt filio cui propriis fumptibus inftrucfta tri remi in Siciliam proficifendum erat miliciam remitterent Socrati etia q fapiens p id tempori s habebatur IDemonium cuius plurimum familiaritate vtcbatur atep colloquio pdixifle ferutexpedicdnem illam rei p.Feinicdfam fut uram.id$fbcra, tem ad amicos dctuli{re.indeq;ad plurimos eiufmodi emanafle ferrrones. Illud p' terea non mediocriter plerofq; turbauit.gp eos dies quibus e portu claffis naui' gauit mulieres Athenienfes forte adoni facra celebrabat.atep idcirco multis i par tibus cmitatis cadaueiufmulacbra amp;nbsp;fepulcrozp imagines polite erant.circa cue plangentiu mulieru greges verfabant. multos igitur boc omine turbatos dixiffe condat.veieri fe ne tantaiu viriu ta pclariffin usapparatus breui fordefect citocp fplendore omne amp;nbsp;robur amitteret. Sed bcc badenus. Hurc ad Niciam reuerta/ mur^que q talibus ceptis obfiftere fit aufusineq inani fpe trmefaausine^impe' randi periculo deterritus fueiitmec rurfus potentie magnitudine infblcns reddi/ tus optimi ac rrodeiati viri officio furdu catenusfuifie cóftat.$cd pof ^ ncq?F° pulum ab belli ftudio auertere.'neq; in^Fcrandi laborem effugere fe poffe conspici cbat.de vtroq; fuira contentione laboraret.fihq? populus reludlanti amp;nbsp;iruito ma gifratus gcrerdi orus urpofuiflet no ultra cundari aut rcmifle quppiam agere,

ocr page 579

z8o

oportuit. Verum Cummo ftudio ac diligentia que ad profedione opus effent expë diremee tanquam deheiofum pueru reliera poft fe littora e naui fefpicientem con lacrarimare'multaqp quod fuis monitis no paruiflent Atbenienfes cdtinuo deplo' rantem:collegariï fimul ac militum animos reddere languidioresmo mediocriter pterea amp;nbsp;fue glorie d ciuitàtis intfuiffet.Si quëprimû ficitia attigerat omne bel li impetu in boftes effunderis'fortunam iplam bene agendo luperare tentaflet qd fecus omnino ab eo geftum eft.Cum eni Lamaebusrcefto curfu petere Siracufas 8lt; quem proxime ciuitati bellum admouere fuaderet. Alcibiades vero (bllicitatis primo finitimis vrbibus:8lt; ad deditonem qualcueppoffent compulGs.Tum demu $iracufas aggredi oportere cenferet INiciasab.vtroq ; diffenciens Sicilia nauibus luftrari cenfebat'ae poft^ boftibus armorum ac triremiu apparatum oftendiffent Athenas redire optimum putabat.Cum EgeftenObus quali deguftationem quan' dam fuaru virium prebuiffent.IHis ille confiliis paffim vuu'gatis vehementer ani morum ardorem extinxit:8lt; militu obtundit audatiam.Nec iane multbpoft cum Atbenienfes Alcibiadem ad iudicium reuocaffent nomine quidem cum vno tan, tum collega.reuera autem fblus imperator relictus: fedens ac circunnauigans:plu rimu etia i confultando temporis affumensnd antea deftitit tergiuerfari:^ fuor^ animos debdia ac despera tionc torpefcere:foftium vero excitari audatiam amp;nbsp;que ex primo aduentu coceperant timorem deponere coegit neqp enim mediocriter p' cu!li fuerant Siracufani:cu adhuc apud claffem Alcibiade exiftcnte fexaginta na, uesvrbem circumfiftere confpexerunt quas inipfis portus faucibus in ordine ftru dias firmauerunt:atcp ex iis decem portum explorandi caufa intrare iuflerut: his etiam mandatum vt Siracufanis per preconem bellum indicerent:!]diutius Le' ontinos domo gphiberentinec in proprias (edes remeare pateretur. Ab his nauis vna Siracufarum capta:quc a templo louis (Dlimpii quod fatis longo fpatio Sira, cuGsaberat veniens tabulas ferebatiin quibus ciuiumomniu Siracufanorum qui euep armaferre pollent nomina (cripta erant:has lam pridem comportas amp;nbsp;in lo uis templo reconditas tabulas ad fe tunc Siracufani mitti luderut: vt eord qui ad vrbis cuftodiam habereirf idonei numerum exquire ac recenfere pollent: igit eiuf modi tabule ad Athenienliu imperatores delate atep inter milites paffim vulgate maiorem imodum vatum arq? aurulpicu metes turbauere:quod ex hoc iam oracu lum fide pfmitum arbitrabant quod Atbenienlium prenuntiarat fore vt aliqua' do $iracufanorum omniu Atbenienles potirentur, nd tamen ad hocintendilfe vi' detur oraculu:fed eius temporis babuifre rationem:quo Atbenienlis talippusdi one interfecto Siracularum imperiu occupauit'lnterea cu Alcibiades vt antea re tuli ab Atbenienfibus reuocatusab exercitu delcelTilTet: fumam reru omniu pote ftatem penes Niciam remanfilTe conftabat. Lamachus eni 8lt;{i aliquando iuftitia atep animi fortitudine preftaret in bello tamen fupra etiam que fatis cautus: nec fe fortune cafibus facile credes habebatur:paupertate vero eouf^ infignis vt quo tiens illum Athcnienfis populus imperatorem crearet;aliquantulum pecunie ad palium 8lt; crepidas comparandas decerni opus effet. INiciasaute tum propterdi, uitiarum magnitudinem, tum ob egregiam reruma fe geftaru gloriam maxin e apud exercitum auctoritatis habebatur.Idcirco $ophoclem poetam dixiffe ferut cum in contione apud exercitum tan$etate maiora :PYicia fententiam prin o loco dicere Lamachus lubercturlego inquit omniu qui hic adfunt fenatoru vètudiffi, mu meede profiteor:te vero longe antiquiffimu cenfeo.Tunc igitur Lamachum non imperii fbcium fed veluti eius imperio fubdituminactus fegniter cunctanterqp bellu m protrahens amp;nbsp;quam procul ab hoftibus Siciliam nauibus circuuectus illo, ru animos anxit amp;nbsp;audatiam.Inde ad IHiblem paruu fane opidu exercitu admoto

ocr page 580

armis illud expugnare no valuit:fed vocatos ad colfoquiu opidanosvtfefe dederet exhortando perfecitiexquo non minus apud fuos milites ^ apud boftes conteptui habitus e. Poft bec exercitu catania ducens cu iUi fefe fponte dedidiflentinibi lme moratu digna geOitmif iquod Hicarenfem agru a Barbaris tum poffeffu popula/ tus eft.Vnde 8lt; Laidem famoGffima poftea meritricem.tuc vero paruula admodG puella inter alios captiuos abducta amp;nbsp;in Peloponenfii deueefta fuiflfe tradut Cum lam maior edatis pars tranGiffet amp;nbsp;fama indies increbefeeret SiracuCanos animis 8lt; viribus aucdos contra Atbenienles vitro venturos effe.hmep cadris ob equita' tes.boftiu milites fcifcitarent vtru apud (Eatinenfes manfuri.an donm reduduri Leontinos i Sicilia veniffent Vix eande copelli Nicias potuit vt Siracufis claffem admoueret ita$vt adueniens cadrametari line boftil iimpedimento poffet amp;nbsp;illo^ vires liqua daret occabo perfringeret. Viru quenda tranffuge Ipetie Catina mißt qui Siracufanos moneret G boftiu caftra defenforibus vacua inuadere atep oibus eorü armis 8lt;rpedimétis potiri vellent condituta die Catina ^pperarent: fore eni vt CU plurimu AtbenienGs in vrbe verfent Siracufanozp amici eotu aduentu cogni to portas vrbis claufas occupent amp;nbsp;naualibus igné miciantiita ancipiti periculo di ftracdos Atbenienfes neutréi parte fufficienter laturos auxiliu :atcp ad boe fe mf tos peragendu coparafle : nee aliud quic$ prêter cord aduentd expcdariiboc oFm que in S!Cilia Nicias gefferit prcclariffimu extitit facinus:nam cum Siracuranos omnibus copiis Catina petentes amp;nbsp;vrbe defenforibus vacua accepifret:clafle Si' racufas proficifci amp;nbsp;portu oblidere luffanpfe terreftri itinere Siraeufas ducesom né circa rcgioné occupauit'nullocp aduerfante ponendis cadris eu locu delegit: q ab boftili inlultu tutiffimus effet atg; vnde facilima in bodes edet eruptio futura His peradis eu iam SiracuGini domuindrueftis ordinibus remearét ipfe quocp co pias in acié eduxitac pugna ingenti pro ciuitate cdmiffa Victoria baud dubie re' portauit: paucos tncxbodibusinterfecit:equites enim fele vidoribus obicientes inlecdationé prohibuere:pod bec eu flumini fuper impolitos pontes refcindi Nici/ as iuffiffet Hermocrates in Siraculanoru contione de prefentiu re^ datu dideres non diffidere fuisrebus Siraculanos hortabaë.perridiculu ede dicens fi i cadris tunc exidens Nicias pontibo deiedis pugnandi videatur occafionéeffugere velle cu Athenis vffy Siracufas pugnandi tantu caufa nauigauerit. Atqi per magnum fane aduerfi prelii cafus terroré Siracufanis incuderat. Ideog? cu antea quidecem viros adminidrando prefecident tres infuper adiciendos cenfuerunt eif$ liberam omniu potedate populus tribuit. Cu eos prius iureiurando adegiffet fe queprimu belli finis adedetimagidratu depolituros. Dum bec Siracufis gerebantur Atbe/ nienfes milites louis Olimpii fanû opibus vt fama ferebat infigne fuma cotencone deripere affectabat. Id Niciasalias ex aliis caulas nectens quoad poffet in longu protrahere ac prohibere nitebaturimaxime veritusme cu auru atq? argentu quod illic ede plurimu ferebatur milites diripuident minimu quid i publici redigeret vtilitatem 'omnis vero perpetrati fcelcris ad fe redundaret infamia quod ab eo re ttiffime pronifum ede dubitare nemo poted. Pod bec victoria qua preclaridima habuerat vti nefciens non multos dies circa Siracufas moratus Fnaxu ad hiberna, du coecdit maximos reipublice fumptus.vtilitaté vero per exigua afferens, aliud eni nibil effecerat omnino ^ quod deficientes ad fe ciuitates aliquot in fidé fufce, perat.Igitur elati animis Siraeufam omne que Catine adiacet regionem populati cadra etiam AtbenienGG que non proculab vrbe polita erant incendere.Hoz p ma loru culpam omnes in Niciam referrebant qui periculoru rationibus fubducendis occupatus cu etia minima queep caueret :reru gerendaru gubernatricem teporis occafionem preterfluere linebat. Nam i ipfb rei peragende curfu nemo illum lure

ocr page 581

potuit vr^ reprehendere.Fuit eri in agendo accuratus ac difigensrfed cui maxi ma deeffet audacia.Igitur cum ex Hibernis $iracußs admonere ftatuiffet: tanta celeritate naues deduxit atq lt;nbsp;compleuit vt cu epiftolas de difccffu fuo perferiptas deprebendiffet fama ipfa aduentu {uo fuperauerit. Itacp auxiliares boftium copias ni prouifo aggreffus in fugam vertit ac tricentos ex eis milites cepit: amp;nbsp;equitatu rebus omnibus egregie infbrueftu ita vt pene infuperabilis videret perfregit, atep inutilem impofterum reddidit.Paruo^ tempore Siracufas muro circumfepGt: q res precipuc $iracu(anoru animos debilitauit- {uos vero milites a'acritate at$ au dacia compleuit:eft enim Siracufarum vrbs Athenis rd fere minor :ad claudenda vero longe difficilior: turn propter camporum inequalitatem : tum propter adia, centium paludu frequenci^ 8lt; matis propinquitatem.Nec vero ad extremam cd, fumationem tam preclaru opus deduci potuit: fed paulum in medio (pacit relidii eft.Cum 8lt; alioqum Nicias ei rei nd multum impartiri diligentie confueuiOet: 8lt; tunc morbo quemNefrefim appellant correptus imperatoris munus excqui nd va letet at$opus imperfeaum relinquere cogeretur. Admirari fatis hac loco nd pof Turn imperatoris diligentiam:amp; erga milites amorem precipuum 8lt; militu erga imperatorem obferuantia in omni tempore preflitam quo apud Siracufas £fpero euentu bellum geffere: quoru fplendore captus Euripides Poft^omnes vieti fu, peratiqp cecidere :tale in ipfos edidit epigramma Hi viri de Siracufis octies victo riam reportarunt: donec vtrif^ diiequa forte propitii fuere. At vero non octies tantum fed longe pluries ab Atbeniéfibus fuiffe fuperatos SiracuGos G quis recte confideretludicabit: ante quem iHisvel fortune fenior poteftas vel deozpnumina aduerfarëtur.Cum Atbeniëfes vehementius animis amp;nbsp;audacia creuiffent Nicias quamuis aduerfa valitudine opprefTus: attamen quecuep poffetr exercitu numia obibat atep omnibus rebus fupra vires etiam preto aderat: quod G quando mori' bus ingrauefcens acrius torqueret;intra munitiores cum paucis admodum feruis ac familiaribus fe continebat. Xamaebusaute exercitus cura gerens affidua gde fed tarnen leuia cum Siracuûnis prelia faciebat:qui 8lt;ipG murum altc^ aliqu^to fpatio ab vrbis menibus diflantem 8lt; Athenienfiu muro oppofitum:ftudion{rime extruebat Wnde Atbenienfium opus impedirent ac fe prohibèrent circumuallari Cuq? fuperiores pre'io Athenienfes fugientes Siracufanos effuGus fequeréturin integrû amp;nbsp;tuc aduenientcm equitatu incidere ducebat: hunc Pretor (Callicrates vir 8lt; animo Ö lt;nbsp;bellice virtutis gloria preftanffimus qui eu forte aç men pcederet Eamaebum ad Gngu1are certamen prouocauit.Igitur ei cog1elTus Lamachus gra uiffimo vulnere Saucius nibilo leuius hofti cum inflixiffet vulnus mutuis vulneri bus ambo cecidere eius corpore amp;nbsp;armis potiti $iracufani:effufb cui fu Athénien fium muros 8lt; caftra petebant vbi Nicias pene folusabf^ copiis amp;nbsp;auxiliis mfir mo etiam corpore verfabatur. EHic vrgentis impetus neceffitate excitatus amp;nbsp;im, minentis periculi magnitudinem animaduertens familiares ac fcruos omnes qui fecum aderat luffit quicquid lignorum ante muros macbinaru parandarum caufa conuedum fuerat atep ipfas etiam iam fabricatas machinas in acernum coniecftas incendere atq? eo confilio innuentium $iracufanorum impetu cohibuit fibicp ac mu ris:tum etiam rebus omnibus atep impedimentis AthenienGum falutem attulit. Namcu flammam excitatam confpexiflent Siracufanifubito retrouerfi difccffere Interea Nicias fblus relidlus imperator ingenti fpe atep animo gerendum bellum fufeepit. Nam amp;nbsp;vrbes multe ^iracufanoru ad eum defecerant amp;nbsp;vndicp na uigia ad exercitum venientia frumetum amp;nbsp;omnifariam generis c6n eatus abunde fup' peditabant :profperis enim rebus permulti reperiuntur fautores amp;nbsp;la Sirecufari fefe vlterius poffe tutari diffidentes:quibus codiconibus pacem a Nicia petituri

ocr page 582

éffent consultabant. Dun bec in $icilia agerentur Gilippusa Lacedoniis miffus auxilio Siracufas nauigabat atcp in itinere circumuaHatam muris vrbern amp;nbsp;£ufos prelio Siracufanos maximis vrgeri difficultatibus accepit. lta$ eu vniuerfe ficilie' ram potiri atbenienfes arbitraretur:eo tarnen conGlio reliquu iter peragere cofti, tuit vt faltem Italas vrbes Sicilie finitimas ab atbenienfibus tutaretur:qua$boe' ipfum perdifficile futuru exiftimaret magna enim apud omnes fama increbuerat' atbenierifes ommu circa regionu imperio facile potituros: quod exercitu optimi haberet 8lt; duce cu felicitate:tu rei militaris peritia amp;nbsp;potentia infuperabile. At vero Nicias prefencium reru fucceffibus fupra mores fupraqi naturam faAus au' dacior:nullam aduenientis Gilippi rationem ducebat. Augebat aute animos eius dandeflina per occultositerpretes cu Siracufanis ciuibus babita colloquia'getia frequentius indies nuntios lubmittentes certis condiconibus vrbem fe dedituros pollicebantur. His igit pollicitaconibus fidens Nicias neq? munere cuftodiis addi tus:neq;Gilippo venienti prelidia opponere curauit fed cum illum penitus negli' geret amp;nbsp;nullius mometi ducendu arbitraret Glippus non fenticntibus ferme bo' ftibus Siculus fretum perterueeftus eft 8lt; ^ procul Siracubs copiis expolitis qua cucp poterat ratione militesvndiqi cogere exercitu augere fumo ftudio laborabat Horum omniu infcii Siraculani quippe qui nibil eiu'modi expecrearent:poFu!uad contione vocauerat vt de quibus condiconibus pax a tyicia effet petenda referret ac primu ommu legatos ad petendas indutias repente mittendos cenfebant ante' ff penitus ab atbenienfibus circumuellentur:paru eni perficiendo operi deerat:id ^ breui ad exitum deduci pofle videbatur. Cum iam omnis ad extruendum ma, teria prépara ta atqi inunum coacta eße. Dum bec SiracuGs agerentur Œongilus Corinthius a Cdippo miffus cu vna tantum Triremi nauigans SiracuGs appulit ad eum magna repente frequencia concurfum eft:cunqiaduentus fuicaufam fcifci tarenëfe a Glippo miffum aiebat vt doceret eum brcui cum maximis copiis affu' turu auxilio:id quan$ letiS animis omes audiffent.non tarnen verbis eius fidei fa tis adhibuere:quoad nuncius alter fuperuenit a Cilippo mandata ferés vt venieti hbi obuiam Siracufani procederent:eo nuntio eunefti alacrioresanimis fadli:confe dim arma fumpferetiamep inftrueftu agmen amp;nbsp;ad pugnandu fi fors tuliffet expedi tum ducens CiüppuS aderat aduenienti fele cum omni exercitu Nicias oppofuit Cuepinftruefo vtrimcp flarent acies Cilipus in Atbenienßum depolitis armis ^p' greffus per preconem edixit abeundi licentia fefe Athenienlibus prepare fi relita ficilia atq; omnibus in deprcfidiisdeductis difcedere velint. (Quibus verbis ne re, fpondere quide Nicias dignatus eft.milites vero illozp audatiam deridentes fcifci tabat1 vnius ne ia attrite clamidis 8lt; laconici baculi aduentu fpei tantu ac fiducie Siracufani pofuiffcntivt repente athenienfes contemnerentiquos paulo anteme' miniffe poflent longe validiores ac melius comatos e Dacedemone viros trecentos captiuos amp;nbsp;in vinculis habitos vitro Lacedemoniis reddidifTe.Timeus etia i fws hiftoriis refert no multi ab firacufanis primo aduentu Cilippum exiftimatu pala, tim inde procedente tempore lucri cupiditatem 8 lt;modicitate animi: fumaniq in rebus minimis curioGtatem aduertentes conteptui etiam habuere 'multaq; in ve' ftem quam Cordidam amp;nbsp;femilaceram gelabat amp;nbsp;comarum prolixitatem locati fut atq? ad prirnu eius confpedlu homines plurimi tanqua minores ciues nodlue circu fufi: habitus nouitatem amp;nbsp;cultus neglecflu fpcdlabant. Timeus aute admiratione quadam amp;nbsp;reuercntia pculfbs fpecftatu confluxifle teflatur que mihi ad verifimifi tudihem lententia videtur effe propenfior: cum in clamide vnaamp;fblo baculo ciul, tatis Laconice fpeciem amp;nbsp;dignitatem contemplarentur. Siquidem tocius pfedi belli gloriam libi vni acceptam $iracufam retulifremomodo Thucbidides verum

ocr page 583

mterficeretpofto .jrfdemé ^dine com ftjndeS .q.osa atbeni busi GiVppusdedara i^ tantum _ mfecutu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ça^ce P ^ q.! ab P ^ró p1°e 6buS

loco depugnans a° feadc^a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lux^aamp;nftro^am ^amp;e°tàç°c

au\t:8Cfacientes .M ciroe nbsp;nbsp;étant*et nbsp;nbsp;citauit pxbaU^ lAeretut' ^eco

faciendum conuetquot; compo'^a u^nacula e .cplabot nbsp;nbsp;ody(e ^.agem ékionem ^tbenienfes Kat.rfu^poremo vicfto ibusP effento3Ka, confttuéhus muru {tatongot OTa:is at$ i.fen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„sruroetU P tes

rete

lodsintetrupit aodeq° timisyiquot; fcom^sq magn^fa Canots d^ pto opu^mutitereddid fantMem quite ov*o:°ens S;raC fy^^

ceffibus e\ati $itac d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$ pa' {Citu da abebat'° ëecvw„i, ftitaemnt.httu^ lutfetfri Itinere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,Colantibus^eœ W

ate^ad nanes deduc starte* ..tuiCuPP ,veS°btequot;^(a.aroiquot; Aiamœ* Oit^t u^.Wbec,h^o C^rtl^rf^in Si^Wrfsde, obteat:at$vndi$3°ge eximi oetmu? .tcitum all* , je v ^benienfes achtanuCoptoCtantôtvel exe ci^e^

animaduettit cum CU mmon betent' aas in Squot;.nDliciam; ittendao

Yas atbenienbumfen deduct ridem$muidia eÇu fta bieme vd earn qui ibidem cl^ a^qsews CatmCUCantem ^fy, fumisprecreus ropac. tetqie t.lLun (cenem'^P eto^uYptamp;fimU ereuennt $ed bi ne ^entocanteinterim ve devertet^^.€1^ nus mittcrerèmpe b-tut:at$ décrète' itui1 Çuoerue ^^ fumoconfenÇu ar°*^'' ttaictf ^andt° .q ^oad quot;°,'

dtotol taeiMs rfcfO^^amp;i^arf!^m.n$Wsafotf,^

cettioremfacet etfen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;agev 'fyliciaS bodiesplammiti rcusoppi Çes peril lura tu CaaCt. e:rvluisCcMe^Jfo agg^atteen^,

\auxiïia exercitui pre nbsp;nbsp;nbsp;piperato æ. ouiimP'quot; .es^iua' interfeci

mitiUma pugnaC^cetatas Cn^ pCCs ing^

YuWas etiadimeiamp;uet preueniKe°pecu gpugnac omentoƒ tacibs e Yaffev.amp;\ippice entateyatmameCto(lt;T.!Ctu^^^ P^tatmultacpfimu n^€^0^: atbeniefpiammiC cu abb° 'enientffttroula

lt;Hit^°^1^:a,u«fiCe4tfJ^tfaS.7^^

comeatufyGdata facu ^ avenis tom affiduegveben'^efy potenc nbsp;nbsp;^e foi^e get

atPBtutitfima corne g ifltateS• omnia qmati pugne S ge amquot;' ant maximasptebebat diC tC,.auod cU busmeofycontig^^utb^^^ exnperetPs^tacuVan^dCtotque^^^^^^^^^

tenttum i\lud ^rau ferre P°! ftidquA.reh^tiso^ d ggtfe^NlCsaSquot;^ ^Cquot;°quot;CtatamvCefyenC^^^^

Atvero boftiu duces pro»»- nbsp;nbsp;nbsp;Ateout,-

8lt;ad pugnandu parata: Vingui xtreme deme phus mari decertandi puta a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c«et pau J daffem qua DemoVeenesdu.^^busfortune

'nen cu paucis ne$Citis faxim

ocr page 584

Eutbidimiv?ro ac Menandriomniucp qui boru partibus Fauebant longe aba très at$ cupidiraseratmam eu fe nuper imperio conflitutos araduerterentmimia fla grahteSambitione preciaru aliquid ante bemofcenis aduentu edere cupiebat: amp;. tacita queda (uberat aduerfbs Nicie gloria emulatiQqua fiipergredi vel equate faltem no mediocriter affectabat Huic tam fmenfe cupiditati pretextu ciuitatiS gloria rpponebat qua pollui nimio funditus euerti dictitabantß qtidie ad nauiga tes Siracufanos amp;nbsp;ftudiof epugna depofeentes formdaret. His rationibus mul, tJtudinis animos concitantes.maritiiroprelio dimicare ftatuerutiab Ariftoneco rmtbio gubernatore qui Icuo cfaffis cornu preerat vt inquit Tucididesproditi a SracuGnis (bperati fuere :plurirro($in ea pugna milites amiferut.bac de reNi' Cias maximo animi dofoie torquebaturcuod amp;nbsp;antea cu folus imperium admini' Araret no (atisp'pero euentu rem geffidet amp;nbsp;tunc collegaru erroie amp;nbsp;cupiditate coactus non potuiffetin fentencia fmanere.Interea Demofcené cu clafleiam fup portti delatum con^piciut que cu e(?et apparatu re^omniu magnjficcnti/Timein' Arudta amp;nbsp;amicjs afpcctu prebebat locundiffimu amp;nbsp;fumi inimiciS terrore incucie, bat.nambusenftribus (upra (eptuaginta armatoru mi!itu quincp milia laculatoru vcf fc 'aßittario^ funditatoribusquibuldam admixtis tria ferme milia impolita Vfbebant?imis vero ac militaribo fig niS pte a naut:^ac tibicinu turba ab eo exor nate triterres erant vt feenici apparatus magnificencia pre fe ferret atep boAibus na xime formidabiles apparerent.Igit exterriti animis Siracufani: nullû iam ma ]o2f rinem nullas poft hac futuras pacis conchcones cu Athenienhbus fpcralat fed jam extrema forté atep vrbis amiffione animo concipiebant. Nicie vero nd adnro, dum di^urna leticia fuit quam ex tantaru viriu (umplcratincremento Nam cum ymu Demofcenem congreïTus eft nimiam eius audaciam amp;nbsp;feminem depreken' dit.Iubcbat cnim cp celerrime aduerfus hoftes dimicare amp;nbsp;rei tocius aduentu ex, fer^i atepita captis Siracufis dorru ren eare buiusaudaciam admiratus Nicias: orabat ne quid temere ne quid mature aggredi prepararet:cuncftacónem vefemé Ti^oAibus obefTe doiquod neep fumptus diutius tolerare propter pcrunia2fiopia pc (Tent amp;nbsp;a fcciis no multo poft defertum ire neceffe effet.Itaq^ fi cun^fdo beHu protrahatur maximis circûuentos difficultatibus condicdnes rurfus componende pacis,.U(ituros effe* feut amp;nbsp;antea fac-htarat amp;nbsp;ia no pauci iter Siracufanos erat qui cl^rdifliniSrvrciisadnonebant Niciarr vt nulle ircdo remitterct ol fidione. Jam enim ingentibus neci ffitatibus erbe laborare amp;nbsp;Gdippum quotidie apud oes intolerabiliorem ficri.Itacp fi vel paulum augeri comeatus penuria ceperit fore vt reno difficultates eiufmoi to'erare diutiusvclit* fed condiciones pacis quafcun$i accepturoseffe. Hec Nicias partim ambagibus obuoluta amp;nbsp;veluti per enigmatai profeiebatipartim quod edenda non arbitraret taciturnus obleruansitimiditatis/ de fe opinionem milibus dabat: qui idem quod antea contigiflet euenturu rurfus/

kis rel us vix tandem expugnatus Nicias eorum volutatibus ad extreme cdceffit paq; DemoCcenes ncdlu exercitu educens in hoftium proximas ftationes impetu tadlo plurmics re 'encientescuide interfecit.eos vero qui contra pugnare auG fut facile in fugam conuertit. (Eumep badlenus res egregie fucceffiffet.felicitatis mo dum feruare nefaens non antea cedentes infequi deftitit qiad boecioru flationes pernentum eftbii primi hofbibus concurrere amp;nbsp;prelium tentare aufi fut. multifcp etf enienfium interfectis atq: ingenti clamore fublato reliqua cafbroru partim tU' nultuac formidine compleuere. (Eumalu fugam arriperent ahi fefe ad pugnadu paraiert. Verum hi a fugienci u turba que maior erat impediti nihil confihohaud

ocr page 585

ratione gerere poterant: cu nec bofliu nccamicorG nec FugicnciuautinfequentiG difcnmen vllum habere poflent.ceca etenipturbatio metuatep ignoratioe prrix ta var/e finguloru animos agitabat:quin etiam ipGus vifus erat incerta fidescum nec admodum profundas tenebras amp;nbsp;lumen incertum luna preberet: quippe que medio curfu fpacio fuperato :iam ad occafum properaret amp;nbsp;corpora atqp armorum multitudine repercufla rinfirmu debilemg; redderet intuitu:tum vero metusoia maiora demonftrare folitus nihil non formidandu effe fuadebattquin ipfos etiam Atbenienfes hec ipfa in maximas coniccerant difficultatesrforte etia ita in acie co ftitcrat athenienfes vteisluna a tergo luceret:ita$ longos pre feiacentes vnbra ru tractus armozp fulgore amp;nbsp;numerû fuoru ipfimet occultabant.At contra aduer fus clipeozpvmbonibus lune radii repercuffi 8lt;hoftiu maiore videri numerû 8lt; ar' morû claritate lucideorem efficiebant tandem fumo conatu irruentibus vndicp ho ftibus in fuga conuerfi Athenienfes tum fuis tum hoftiû vulneribus confeci mag na pars cecidere :alii per obruptas amp;nbsp;prccipites rupes deuoluti miferabili clade p, ierunt multos etia viarii errore per agros vagantes exorta demu luce infecuti e' quites interficere:Fuit aute intcrfecftoru numerus circiter duo milia:eoru vero q pugne fuperfuerut pauci admodum cu retentibusarmis in caftra rediere. Nicias igit haud inopinata clade perculfus IDemofccnis feftinatione accufabat.Hle vero quibuspoterat rationibus a feculpa dimouensivt repente e Sicilia decederet lua debatineq^ eri aliu athenis exercitu aduenturu mecp his copiis quas tunc haberet boftes fuperari poffe fperandu videri.Quin etiam fi qua fortuna illos fuperare co cederetdoca tamen permutari opus: peftiles enim atq? inGlubris regio ferebatur eaprefertiin anni temperate: Namqiautumni principiu aderatimulticpiam tunc in exercitu ceperant egrotare:atq;orrnes nd equo animo milicia tolerabat. Nicie vero quan$prefentiu reru condicio minime placeret: tamen de difcedendo fente ciam nullo modo probabat.Non tam Siracufanozp arma ^ fuorum ciuiu iracudia pertimefeens: quoru grauiffimas accufaedes 8lt; calumniasiam tue ante oculos co ftituebat.-atcp ab bis nihil dumi Sicilia permaneret fciebat eße fomidandu aiebat ff.'ß quid omnino aduerfi fubeundû effet:malle fe hoftium manu ^ ciuium iudicio intente:non eadé fentiens que pofteris temporibus leonem bifancium in contione dixiffe ferunt:ego quidem a vobis eines mei ^ vobifcu interfeci malo . Itaqp de per mutanda regione caftrif^ ^comodiffimis locis ponendis ftatim fibi ad milites re ferendum videtur.Inter hec Demo fcenes nihil calamitatis proxime clade deterri tus Niciam acculare nu^ ceffabat:paffimq ? multos per exercitu milites mittebat quullius cundlacdne fegnicieq? increparent.'cuod Siracufanozpquorudam pollici taednibus credens deludi fe at(p contemni no animaduerteret atqi preterea tanta contione defceflum non probaret.IHis igitur dudlis ad extremi permotus DJicias decedendi fibiconfiliu placere dixit amp;nbsp;militibus vt fe ad nauigandu expediret im perauit: prefertim cu noua Siracufanis auxilia (uperuenifTent amp;nbsp;peftis quotidie apud exercitum ingrauefeeret. Inde cum iam omnia ad nauigandum parata effent hecpid boftiumquif$ prefenGffet omnino quippe:qui nihil tale fu'picarenë: nodlu forte luna defecit lexquo vebementius Nicias omneffy milites turbati fut.cu pro, pter caufazp ignorationem malu aliquod fibi hoc dcfedlu portendi arbitrarent At qui fingulis ferme triginta diezf fpaciis completis folem ex oppofito lune conditu tum interuentu terre adumbrari: atq? ex hoc fieri vt luna lumen amittat fuum amp;nbsp;coloribus variis infici videatur:hodie nemo ferme ctia ex media plebe videtig no raretunc vero ne peritis quidem talia coicere facile erat. Itaqi magne alicuiusim pendentis calamitatis fignu:hoc a deo miffiim interpretabant:primus autem qui lunaris lumfs atepvmbre caufana dephendit ac Iris mandare aufus e.Anaxagoras

ocr page 586

fuit qui neg multo ate ea tempora daruerat neg vulgus adhuc opinionis eius fa' ma prodierat fedjnter paucos admodum uerfabatur q non fine metu talia pferre audebant neg eni facile de reru natura termones populus admittebat led eiulmoi ftudiis debitoshomines inani labore tempus conterere arbitrabat: cu in hisrebus perquirendi^aborarent quas nibilin fe rationis habere ac nullatenus ab bomibus polle putabant: tum vero talia querentes impietatis crimine fu/pedos 'ta bebantquafi diuinu numen quibulHam neceflitatibus ac terminis circumferibe voletes. Itag amp;nbsp;Prothagoram athenis pulfiim fuifle conftatamp;amp; Anaxagoras fcar ^rem du^us:vixa Pericie quauis maxima contentione laboraffet feruari potuit Socrates licet: baru reru fcientiam non profiteretur:tamen propter pbilofbpbiam damnatusinteriit. Pofteris vero temporibus egregia apud omnes opinio de Pla/ tone vulgata: tu propter admirabile vite fancftimonia tum g diuino numini tanq^ preibantiori nature ncceffitates obtemporare dicebat: omne pbilofopbieco/umnia ^Aulit amp;nbsp;auditoribus fuis omnia qualiarcana nature patefecit. IgiFeiusamicus Dionecacintho cojitra Dionifiu nauigaturusinibif Efiniam dimotuseft: cu forte per id tempus e^a luna defeciffet. fed audacter ceptu. opus profequens vidlo atq? expulfo tiranno Sracufe potitus eft:fed nos adinftituta redeamus forte ita cafus ^lit ^t nullu tunepent' vatem apud fe Nicias haberet. Stiluides en icuiusopa yrcoriiho plurmiu vtebatur; paulo ante interierat atq? fgnu illud fugientespro' Ferunt magis^ aduerfu vt Phloctrus inquitno reAe interpretabant.rebus eni quascu metu amp;nbsp;formidine gerimus quo facilius late poffint amiciffime tenebre f.taË contraq; maxime obeffe luce arbitramur.TaliG aute iterpretaconu ignarus n'as a/teru lune circuitum expedlandu cenfuit non animaduertens ill^ poft i pri, ma Claritatem reuerfiira cu eam celi parte que terreinternentu adumbrata tene batur pertranfiffet. Itacp omnibus fere a (edimiffis 8lt; cu paucis admodu relictus !^?quot;a queda1mortalibus diis faciens: eouffy confedit quoad fuperuenientes boftes 'nferire oppreflere qui maximis terra mariq copiis inftrucHi adueniebant amp;nbsp;ter nftri quidem exercitu muru amp;nbsp;cadra atheniendu obedere: nauibus vero in latum ordine dircdlis portus fauces occupauerant Nam innumerabiles vndiq conuene/ rant naues amp;nbsp;piscatorias etia cimbas pueri coplcuerant. Itagportus aditibus oc (upatis atlenienfes probris omfbusatqi conuiciis laceffebat.Interea adolefces He, radides claris admodG parentibus oriundus triremi qua vehebatur alioru ftaed' res pretergreffus. in athenienfes litentius infultabat: huic athenienfis vna nauis infecuta perparum aberatqui retro ad fuos fugiente conprebenderet: eius igitur periculo cdmotus Pollichusauunculus fuus cu triremibus decem quibus preerat m altum delatus auxilio venit:tum ceteri de Pollichi falute metuentes vnoofenfu aduerfus boftes proceflere pugnaq ingenti cdmifTa longe fuperiores fuere Siracu fani 8lt; Eurimedon vna cu aliis preclariffimis viris interfectus, ex hoc magno ti, more perculf Atbenienfes non vitra in bis locis permanendum vociferabant: fed terreftri itinere vt fe deducerent ab imperatoribus flagitabant. Nam portus fau cesamp; vt ante diximus Siracufani eo modo claufas tenebant vt nulla penitus ad' eundi facultas daretur. At vero Nicias eiufq? familiares ho^fentencie nequa^cd tendendum putabant:graue enim admodu videbatur onerarias nauesac triremes cii citer ducentas boflibus relinquere Igitur ex omni exercitu robufPiffimis mili tibus ledhsprecipue vero fagittariis amp;nbsp;iaculatoribus decem fupra cetu triremes Atbenienfes compleuere. Ahi nacp propter armamentoru penuriam nauigationi inutiles habebant Inde reliqua exercitus turba luxta mare in ipfo littore Nicias Z)fhtuitdefertis maximis caftris:que iuxta fama Herculis pofita fuerant:his ita compostis fefe ad nauigatione cdparabat:exiftimasnullu $iracufanosipedimetu

ocr page 587

pilaturos: quoa nautazp dudores ob cofueta facra quedam Herculi perfbluèrdae nauibusdefcendiOent. Verum illi cognito DJicie coßlio repentead naues redierat prefertim cù vates portendi victoriam nunciaflent^quia no vt inferrent bellu:fed ytvlcifcercnt illatum ad pugnam veniebant Idem etiam Herculem ipfum: cuius tunc facra celebrabant fac^itafleiqui illatas iniurias vlcifcendo vniuerfuorbe per agrauerat.$iracu(ani igitur bis admonicoibus excitati alacri animo pugna iniere que maximo ardore animoru fumacp vt nun$ antea contencone gefta:no fpeAates niinus$pugnantes ad varios reru euentus diuerfis perturbacombus excitati affi, ciebant?qui dc propria falute fblliciti exitum rei (edentes expedlabant. Jta dubio marte aliquadiu pugnatu eftimultafy in vtracp partem varietates fortuna pbuit Tandem fuperati Atbeniefes fuere:quibus fuimet apparatus non minus $boftis attulit detrimenti.(Cù ent naues omnes in aciem ftruxinent:ipnmet {ibiinuicem concurfantes turbationem ingentem cocitabant.grauibus preterea nauibus cotra leues 8lt; expeditas 8lt;ad omnem motu aptiffimas pugnabat.Infuper lapidibus ta, tu nec vllo alio telozp genere Siracufani vtcbant:qui quoquo modo lacfti iffent v:1 fuo tantu pondere grauiffimosidlus infligebant. Atbenienfes vero iaculozp 8lt; fa, gittaru contortione certabant:quas redte dirigere :maritimoru flucftuu cocitatio prohibebat.M Arifton (Corinthius gubernator preftantiffimus Siracufanis con, fliu dederat atep ipfe inter primos acerrime dimicans interfectus eft: i^ victoreS Siracu'anos relinquens. Narrg in fugam athenienfes conuerfi magna (uo^ parte ^miflaad littus ren:eabantac maritime fuge fpe fublata terreftri quo$ itinè nul lam aut fane prodifficilem euadendi viam cernebant. Igië animi fracti neep botes eu relictas in littore naues abducerent prohibuere:neep fuorù ciuiù corpora ad fc, pulturam pecierant:quod eos longe maior angeret fbllicitudo:illorum (cilicet qui egroti aut vulnerati viuentes adhuc relinquenda erant :que omnia ante oculos po, fita cu intuerenÈdonge tamen deteriorem condiconem ludicabant fuam:^ eorum qui pugnantes in acie cecidiffent: cu 8lt; fibi tandem poft innumeros labores aedo, lores exbauftos cedem tame effent Tubeun de calamitates:poft bec variis fentëciis agitatis:oësi hoc vnù confenfere vt proxima nocte'$ occultiffime fieri poffent di (cederent .Id cù Œilippi milites animaduertidrent 8lt; $iracufanos epulis ac pota, conibusob partam vi^oriam deditos neq; monitis perfuaderi necp facile imperio cogi ad arma capienda pofle confpicerentliefe ad inCequendos botes parabat: n ?$ enim longiorem cunctationem cù illi iam abire cepitent caufa potulabat. Verum Hlermocrates buiuGnodi fraudem machinatus lam cepta profectione retardauit Viros enim quofdam ad Niciam ire lutit: qui fe abillis miffos dicerent quibus cum clandetinos habere fermones Nicias vt antea diximus confueuerattatepeo^ nomme admonere ne proxima nocte difcederent Siracufanos pluribus bcis infidi, as poluiffe :atcp aditus omnes militibus feptos teneri: hoc nuntio facile deceptus Nicias:noctem illam in catris fubtitit :ne iteru nocte pugnare cogeretur. fit Si racufani repente luce exorta angutos quof^ ac difficiles adituseeßs arboribo de, fuper congeftis lapidibus obtruxere :at$ omnes fluuiorum alueos clauferut pon, tef^illi fuperpofito refcidere:que vero per apertos campos ferebat itinera arma tis equitibusobfderùt:ita vt nullus omnino abfp pugna euadendi locus Atbenië fibus pateret.(Quapropter cum per omnem diem illum ac noctem etia infcquentë in eifdem locis perman{i(rent:poftera luce non tan^boftile folum relinquentes 'ed veluti e fedibus patriis migrarent flentes meftiqicaftra mouerut: çp iam reru oim penuria opprefTi no vitra in locis ills permanere posent: grauioré vero difccffum faciebat egroiù Sauciorùcp multitudo :^ in caftris relinquere cogebant: attamen Lee tolerabilia quoquo modo putabant pre illo¥$fe paffuros arbitrabantguitate

ocr page 588

Cu$ multa paffim in exercitu migranda cofpicerenë: nullum triftius tamen .-aut miferatione maiore dignius Cpedlaculum.^Nicias ipfc cernebat: qui nondii fatis ex aduerfa valitudine recreatus famem tolerare cogebatur:cum minima queg: ad vidu neceflaria iam deefTent /attamen ea perferebat que ne robuftiffimis quidem corporibus milites poterant tolerare atq; in exercitus oculis^ minime fe prebere conabatur:no quia me!ius„afiquid fore Iperaret rfed ne militibus merore luo trifli, ciam augeret ' amp;cum in comuni omniu ludulacrimifcp interdum amp;nbsp;ipfe confacti' mare cogeretur facile apparebat no tam fui caul amoneri cp cladis ignommiecpim minentis exercitui:quem ipfe gloria amp;nbsp;opibus florentem reducere in patria polle fperauerat.Nec eius tantu afpccftus mifericordia cocitabat/veru amp;nbsp;contionis fue recordaco :quam Atbenis vcbementifTima habuerat cu populu a fufcipiedo bello dehortaretur: ^nto enim indignior prefenti calamitate putabatur quanto magis con tra fentencia fua nauigare coadlus fuerat: quin etia diis ipGs tacite quodamo' fucecnfebant: afaduertentes viru pietate ac religione inhgne; nihilo ireborecon, dicone effe qieoru qui tunc m exercitu militarent fceleftiffimu qu€q;amp; flagidis omnibus inquinatiffimum Ipfe vero frontis hilaritate amp;nbsp;corruni falutationamp;tum dextere obuios quo^ porrectione calamitatis fue fortem diffimulabat amp;nbsp;fe $ 'ptimo eneanimo fignificabatatq?fepe eu hoftihus cogrcffus fepeeti^ fcftih ma lu vulneratus octo dies vniuerß belli molem fuAinuit:quoad fperator alter IDe/ yS cci^V,omniusquas fecu„habebat copiisabhoftibus circûuentus captuf^e ua quot;if fe it, ccuiefium vndicp aiaduertiffet vt nulla euadendi poteras effet nuda um gladiu in pedbus adegit:nee tarnen eo vulnere mori potuit:quod repente fup 'nientes toftes gladiu euulncre deduxerunt/Mecpofl^a Siracufanisnunciata 1quot;'^icie atep ipCe miffisad infpiciendu equitibus capta exercitus parte coperit jilippum fumis precibus rogabat ut abeundi e Sicilia poteftate. Ihtbenienfibus ,crea:oh{jdes acciperet:quoad Sirocufanis tantundem pecunie folueret quantum in eifas belli fumptibus exbauriffent:has cdditiones cucflis no accipiendas cerfuere 8lt; cotumeliisaffecHos legatos minis etiam fupcradditis dimiferunt. No tame his malis delemus animo Nicias quauis omnia ad vi^u neceflaria deefTent proxima nodbe 8lt; fequetis diei maxima parte fupra cmniu opinione tolerauit. Inde ad flu' mcn quod afinaru vocant traiciendi c6filio mouit caftra : cumcpla permulti Elvme ingreffi effent:hoftes fuperuenere amp;nbsp;difperfosac palentes cu offendiffent:magna Iragem cdiderutmonuili etia atbeniefiu propter fitis quam diu tolerauer^t mag litudirem quafi furentes in fluuiu fele precipitabant amp;nbsp;miferabilis erat fanererd acies :cu alii in medio flumine iugularentur:alii permixtum aque comilitonu fang inem potarent. Tandem Niciasad Gilippi genua procumbens:miferere inquit ic^ormo mei quidem qui per hafee calamitates amp;nbsp;infortunia nomen amp;nbsp;fama pe, eriffe mihi perennem videor fed Atbeniefiu reliquoru martccp comuncm amp;nbsp;belli ariam fortuna reminifcere.Neqp enim te latet ^ clementer atbenieCes cot Lace erronios visoria vfi fiunt. Talibus verbis deprecante Nicias comotus cu afpeflu um oratione Œihppus apprehenfa dextra illu fubleuauit amp;nbsp;lacrimam e miferatus ft:fciebateni per omne tempus ipfu Lacedemonioru partibus fauiffe. Preterea laxima Qbi gloriam fore putabat^ duosclariffimos imperatores captiuos Lace emone duceret preterea quauis fero vt a cedibus abflineretur imperauit Iam em laior occiforu numerus erat ^ eoru qui fiperftites remanferant:quancp per mul S rnihtes ipfi clam e turba captiuos fubripuiflen t omnibus inde qui cedi funerat vnu çoadfisac fpohatis ingentes arbores que plurime in ripa fluminis aderant )tiuo2ffpoliis exornarunt. Poft: bec Siracufani coronati omnes: tum equisetia s coronisimpofitis: captos vero cx boftibus equos detonfis crmibus ducentes

ocr page 589

in vrbcm vefut triumphantes rediere: {uperato tandem certamine omniu$inter fe greci certauerint fpfendidiffimo rfumocp labore ac preclara fue fortitudinis Gg nificatione uidoriam cofecuti. Poft bec lEurides .Siraeufanorum pretor tocius populi necnon etiam (ociorum aduocata concione rogatione buiufmodi tulit'Pri/ mo ut dies in quo Nicias (uperatus,eßet (acer at($ ab omni opereimunisbabereë Vtqi facra diis immortalibusquot annis eius victorie gratia fierent:8lt; celebrita tem banc a fluuii numine Afinaram nuncuparent.Ed autem dies bic quartus fup vigefimum eius menfis quem illi carneum AtbenienbslMetbagimone vocant dati ne uero maium arbitror appellari: tulit preterea ut captiui omnes qui Atbeniçn' bum ferai aut focii cxtitiffét dimiterentur incolumes.Ipfi uero Atbeniefes amp;ßeu loriï qcucp in eozp exercitu capti Fuiflentp lapidicinas ad ^us faciendu diftributi fuma diligentia obferuaretur.imperatores uero ultimo anicereë (upplicio buic re gnacone cum vebeméter populus aflentiret aflurgees Hermocrates non minoris inquit virtutis eße arbitror Siraeufani parta Victoria bene vti $ vincere. Vtrum eius oratio ftrepitu ac tumultu repreffa eft Grippus vero iampridé Siraculanis odiofus cu propter acerbam nimis in imperando (eueritatemitamen propter inß, turn Lacedemoniis omnibus faftum.Cum fibi Atbenienfü imperatores dari ex, pofceret non modo nd auditus fed. eduküsetq laccffituamp;8lt; contumeliis grauibus affedus eft buius glorie at$auctoritati plurimu obfuiffe timens refert cupidita tis opinionem amp;nbsp;animi modicitatem quandamde minimis etiam at(^vilidimis re bus follicitam:quos morbos velut bereditarios a patre accepi(ïe conftat Cleandri, de enl Cilippi patre ferunt acceptis aliquando a $iracu (anis muneribus aufugide eundem$eu mille talenta a Itifandro miffa (partam deferret triginta (urripuiffe tradunt:atq ? in intima domos parte defodiffe Itlemucp per indites patefacta (urna cu ignominia redituere coadu ede Veru bec in bis que de Lifandro feripta funt latius enarrantur IDemofccnë ac DJicië n fuifle a Siracu(anis interfectos Timeus refert quauisilli ita fieri decreto etia facto ftatuident vt Pbiliftus amp;nbsp;tbutidides fcripfere.fed cü ^ermocrates nondu contione dimiffa ad eos occidendos profici(ce returioccuriffe quendlt; carccris euftodë ait ac retuliffe propriis manibus illos (ibi met concide morte eoru (ane corpora ante fores carceris proiecta diutiusiacuere. vtcui$ afpiciendi poteftas fieret. Accepi aute in bodiernu etia diem clipcd $ira cufis in templo eius poßtu:que nicie fuifle dicunt auro purpurae^ mira arte intex, ta ornatiffimu. AtbenieuGd qui per lapidicinas didributi fuerant magna pars eu morbo turn victus alperitate interiere. Nibil ent pretere^ ordei duas 8 lt;vna aque cotilas:id,uté menfure genus eft in Ongulos diesaccipiebant.multi quocp aicudo dibus clanculu fubrepti atep ad colendos agros dimiffi (unt. Plcrilç ctiëabemidi tacultas tacite permida non nulli quocp pro feruis vcnditiiquibus equi caractère i1 troteiurebat:qd^ (eruitutis volebatargumetu ede fed i'gcnuitatis8 lt;pudoris qua P fe ferebat Ggnificatio :eoru plurimisadiumëto fuit: empti eni aut fûbito a dnis manumittebanÉ autin magno honore babiti apud dominos permanebat Alicuot: etiam propter Euripidem poeta (alutem adepti (unt. Cuius pre ceteris grecoiu p^tis carmina $icul i admirabantur amp;nbsp;fiqua a captiuis vllis audire poterant libe, tiffime perdilcebant. Multi igitur captiuozp atbenas reuerd Euripidem falutatu accedebat (uis fe carminibus (aluatos ede dictitantes Alii eni cu illa dominos do cugfentrfubito abeilclem mercedis loco manumidion eaeceperant. (Quidam vero poft commidam pugnam varii per ciuitates difperO:victum carminibusciulmodi decantandis quefiuerant. Athenas autem ferunt tante calamitatis nunciu fero ad

m Eeruerfde: ac primo propter auctoris nuntiantis varietatem minime ad' bibitam fidemrEuiffe bofpes eni forte in Pireum diuertens cG in tonforia taberna

at

ocr page 590

confediffet.'lDe biis que in Sicilia contigerant quali iam pridem atbeniefibus nota effent condolens referebat ea cum tonfbr audiffet: citato curfu in vrbem veniens rem omne ad magiflratus detulit.Inde per vniuerfi ipopulum (ermoneseiu'modi manarut ita magno tumultu ac pturbatione exorta vt in re tanta cotigereneceffe eft magidratus populo conuocato tonlbrem in contionem introduxit qui interro/ gatus vnde bec audita referret :cu certe nil refponderc videret dcarccre coiedlus eH:eo confitio vt grauioribus poftmodd {upliciis afficeretur q gt;de tantis rebus m, certos rumores in vulgus proferens: fedicdnem propemodu in ciuitate cocitaflet attp ita Cane longe (patio feruatus efttquoad certi nuntii fiiperuenere qui re omne quo gefta fuerat ordine expofuerut adeo atbenienfibusincredibile videbat: ea Ni ciam fuiffe perperum :que ipfe multo ante ventura prcdixerat.

•1

AÂŒVS ŒRASSVS patrem habuit cu honoribus pTu/ Ù gimis cu triumpbo cenfuraqiinGgncm parua in domo tenui cenfu vna cu duobus fratribus parce admodu educatus e viuis adhuc parentibus cu vxores duxiffent :vna tamen /I^mo amp;nbsp;menfa Gmul omnes vtebaturivt vel maxime ra de aufa videatur in omni vidlu modefbi^ amp;nbsp;frugalitate (EraP cofecutu. Poftrrodu altero e fratribus mortuo Craffus congreffus filios aliquot procreavit. Necinuito JlY J poft accufatus eft:ggt;cu licinia veftali virgine rem habuiffet.que tamen facile iudi °)° f cio liberata cR.quauis grauitcr Plotinus acculaconem vrgeret. erat buic mulieri l1 fu burbanum egregie ornatu quod cu paruo precio ad fetrahere Craffusoptatet. humilius colere mulierem eiqp quoad poterat gratificari cepit: quapropter facile in earn qua dixi fufpiconem incidit, fed eu res vt erat indicibusinnotuifret amp;nbsp;ana/

ricie potius $amoris cauCa fadbu afaducrterentifacile fuis fenteciis Craffiim hbe rarunt.q nd antea reptu erga iLicinia cultu omißt :$concupite rei potitus e apud romanos omes oftat virtutes quas plurimas (Traffushabebat vnius auaricie fordi busobfcuratas fuiffe. Hoceni in ipfo precipud viciu 'cetera que i eo fuerat longe fupauit Cuius rei clariffimu teffimoniu prebet magnitudo diuiciaru : quas breui admodu tepore Gbi edparauit. iNa cu tricenta folu talenta ex paterna hereditate accepiffet: prius tamen $aduerfus Parthos exercitum duceretifeptcm milium amp;nbsp;centu talentorum fumam coegiffe tradunt: cu etiam decimam facultatum fuaiu partem Herculi confecraffet 8lt; publicum epulu dedillet populo ac tres minasin lingula ciuium capita contuliffet. hard diuiciaru maxima partem G veru profitere licet ex ciuilibus bellis at^ incediis comparauit. calamitatibus publicis ad priua' tas vtilitates abutens.Cum cnim Silia vidor vrbe potitusinterfecftoru a fe ciuiu bona quali predam iudo bello ex hoflibuscaptam venderet:cuperetep q; plures ex potentioribus ciuibus illatu quali contagione inquinare mihil vn^ Craffus vel lar' gitionis vel emptionis nomine accipere recufauit. Multas preterea ciuitatis par' tes incendio confimptas amp;nbsp;deformes tantu parietes quali domuu cadauera dere' Jiefta cu vidiffet: quotquot carum potuit paruo admodu precio mercatus efteum illard domini partim metu partim egeflate compulfi nihil peteti negare auderet BIoc itaq; pacio magnam vrbis parte fni iuris fieri contigit rferuos ptcrea circiter

ocr page 591

quingentosemit fabrilis artis amp;nbsp;arcbitedure peritosmec bis tamen nifi ad fepri^ domusextrudionem vfus eft:fedciuibusedificare volentibusteorum operas mgt;r cede locabat:ac fimiilaree fpacium cui^ pro arbitrio fuO ad edificandu Vendebat (Eu$fignati argenti maxima copiam amp;nbsp;agros mirifice cultos :amp; in eis cultorum ingente numeru poffideretiminimi tamen bec omnia facienda videbant pre maxi ma feruorü turba:quo a variis artibusinftrudos babebat.Pedores. $cribas Pi dores. Argentarios. Procuratores. Menfariosiquos ipfemet fuma ddigencia cu, rare amp;difcentibusafiAere:plerofg docere confueuit Aicbat eni precipua domini curam erga feruos efle oportere, cu fine rei familiaris tan^animata indrumenta At$boc rede (Eraffus 8lt; iudicare 8lt; dicere videbatursa liis enim in rebus admi, niftrandisfamiltariu ac domefticoru opera vti decetiip'bs vero feruos ac domefti, cos curare propriu domini munus amp;nbsp;officium putandu eft. [conomice enim difci pline pars que circa inanimata verfatur pecunie tantu parande ftudiu cdtinet:que vero circa bomincsgubernandos intendit polliticam quandam fciencia fapere vi, detur.Illud vero non rede ab eodem diti conlheuerat. Neminem omnino diuitem aut dicirut exiftimari debere* qui facultatibus propriis exercitu afere non poffit bellicorum eni fumptuu nullus eft modus:nullamenfura bellam nutrit vt inquit Arcbidamus.Itacpdiuiciaru queadillud alendum fufficere valeant infinitam efle magnitudine oportet:laudabilior itacp in bac re fentencia videtur:qui cu agri qua tuordecim lugera lingulis amicoru donaffet permultos tamen bis minime conté tos amp;nbsp;plura querentesanimaduertißet: illorù cupiditatem caftigans:nemo inquit Romanorû fit qui parum fe poffidcre arbitretur cum tantum ba beat (bli quod ad Vidû prebendum abunde fufliciat. Erat Craflusin amicos liberalisadeo vt omni bus Temper eiusdomuS pateret: Pecunias infuper fine vl!o fenore mutuo tradet quas tamen abeifdem cu repetendi tempnsaderat.adeo acerbe exigere cofueuit Vt magis pleruq^ gratis eas accepifle noceret: ^ fi ab aliis ad vfura 8lt; fenus eas ac cepiffent. Ad cenas at$ conuiuia populares homines vt plurimum ex media plebe vocare confueuit: cum effet in omni vidu vt antea diximus frugalis amp;nbsp;modeftus Fuit auté Retborice facultatis perfludiofus ac vebeméter circa illam eia borauit Cuepad dicendum non latis idoneus natura videretur: ftudio tamen ac diligencia tantum profecit vt eos etiam qui natura aptiffimi ad eam difciplina babeba nt:faci fe fuperaret: nullam enim caufam adeo tenuem aut tam contemnenda fuiffe tra, dunt ad nuam peragendam impremeditatus accederet. Œûq: Porrprius perfepe ac cefar Cicero etiam nonnullas a fe caulas quali paru fe dignas reiicerct ipfe earu patrocinium fufcipiebat: quamobrem a populo maxima graciam confequi meruit cpin caulis accuratus amp;nbsp;diligens. Preterea facilis ad opem indigentibus ferenda haberet: fumaepin appellandis ciuibus ac falutandisbumanitasgratiffimu illum populo faciebat.nemini eni tam fbrdido tanep bumili Romanorum occurrebat cui falutatusipfe falute non redderet ac proprio nomine copelfaret.Fertur eti^ biftc, tiaru fuifle peritiffimu atq; in pbilofbpbie ftudio plurimu temporis amp;nbsp;opere polu iffe .CU maxime Ariftotelis difciplina fetaret i qua preceptore habuit alexandru viru temporibusiHis celeberrima quiqifumanitatis amp;nbsp;contemnende g fone pre, clariffima exempla de fe prebuit in ea qua cu (TralTo habuit conluetudine.D\Iec eni ludicari facile poteft vtro tempore pauperior vixerit an cG primo ad Craffum ac, e cum pofteain eiuS amicitia ac familiaritate permanlit. IDe quo boc vnum dixilfe fatis erit qdcd nu^ a Craflo difcederet lolui$ex amicis aliquando cu illo peregre profecdus efTet m itinere pileum popofeit euep ftatim ex itinere reuerfus (Lraffo reftituit.(Dfuma atep admirabifem viri continenti^ que fola paupertatem incorruptibilem atep infuperabdem effeputauit, Sed de bis alias. Cum Cinna

ocr page 592

Marius reru potiti non ad patrie vtiTitate fed ad inimicoru vfcione amp;nbsp;optimatunt pernicie victoria vti velle viderent amp;nbsp;ia plurimos ex nobilitate occidiflent.inters quos Craffi pater ac frater fuere, vix Craffiis ipfe quauis adbucadblefcens morte effugit'na cd fe vndiqp cuftodibus feptu diligentius tirannoru luffu ad morte ob, feruari fentiret'tribus tantu comitibus amp;nbsp;dece feruis affumptis fuma celeritatei EHiCpania cdceffit vbi iampride fub patre Fperatore militans permultos ßbi amicos cdparauerat:quos eu vehementer Marii timore perculFos offendifTet eiufep abfen tis imperiu nd fecus atep inftantis perborretes: nulli eord fele credere aut aperire aufuS eftifed in lubii Paciacbi cuiusdam agru qui mari finitimus erat fecedensin fpelunca que maxima in eo erat delituit. Inde cu ia que fecu tulerat alimeta defice rent Vnu e feruis ad lubium mittit qui illu quonam pado erga fe res habeat cerci ore faceret : eo nuncio accepto vebemeter letatus lubius Diligentius locu in qco delituerat 8lt; fociord numeru percontatus. Ipfe quidem ne rem patefaceret :ad eu vifendu nd accedit fed feruu cius agricultorem iuxta locu in quo Craffuslatebat adduces lingulis diebus parata cenam eo deferre precepit; eacpfupra faxuqdibi aderat polita cu lilentio difcedereiubet nec quis acceptur? effet aut qua de caufæ id fieret vlterius exquirere:8lt;morte delidli pen^ futura minatus eft fi quid vitra ^preceptG fuerat attemptaffet: red:e vero mandata exequenti libertatis premid pollicitus eHÆrat fpelunca nd procul a mari conditura.'qua rupes ingentes ac lo, cis pluribus rimole claudebat:tenue lumen ac leue aura fufcipientes Intus vero la' titudo maxima pandebat Pluraq? inter fe peruia 8lt;quafi induftria fabricata babi tacula Atne quid omnino deefet quod vfuineccffariu fore videreë perennesaq^ fontes ex pruptis faxis decurretes inde interfluebat.atq?inde per fcidura petre: q maxime lumini patebatingreffus m mare deferebatwoeita^in loco cû CraC fiis habitaret :quotidie que ad vicdu neceffaria edent deferebatur, a viro quinam effentiq cibos acciperent.'penitus ignoro.INccen i cos qui in fpelunca er^tcolpice' re poterafeu tamen ipfe ab eifde optime cerneret qui aducntus fui tepus amp;nbsp;hora diligenter obferuabant Atq^omnia nd modo ad vfu fed ad voluptate quoçp fuffia' entia abunde fuppeditabant 'cucpin omnibus quoad podet Craffo gratificari Iu bius niteieturicuqpin adolefcencie medio conftitutu aiaduerteret: vt voluptatum eti^ quas etas illa defiderat copia preftaret: ancillasduas egregia forma amp;nbsp;etatis flore prenantes ad eam fpelunce partem:que ad rrare conuerfa cftducit amp;nbsp;per oh rupta faxa afeenfu demeftrans maximis premiis propofitis freluncam audaÓer in gredi iubet ' eas igiturperobrupta faxoiu venientes.amici qui cum Craffo erant ccnfpicati. Primo ne proditusac patefactus edet locus timuere. Deinde quidna querentes aut cuius rei caufa veniffent percontati:cum ille vt a lubio indructe fu eranttdcminu illic latentem fe querere re^pcndident. Intelligens Cradus lubii er ga fe colendum an ore ac diligentia leto animo puellas fufeepit ac deinceps relsqud omne tempus quo in fpelunca verfatus cft: Cradus fecu pmanfere fcpius ad lubiu fiquid vfus pofceret mandata deferentes:ex eis vnam iam etate confeda fe vidiffe Fenedella tedatifepiufcp becomnia vt adla fuerant ordine ab eadem narrata au' dide. Ocio igitur menfes eo modo Cradus in fpelunca delitefcens permanfit. Po' ftea cu de Cinne morte nunciu accepiffet fpelunca degrediens magno ad eu fado concur fu: fuma alacritate exceptus e Inde duoru miliu 8lt; quingentorum bominu exercitu coado plurimas Hifpanie ciuitates perlufbrauit.8lt; eard vna Malacbam nomine militibus diripiendam conceffit:vt quidam Hiftorici tradidere:fyis ipfe talia negare grauiterq? aduerfus eos qui id differerentdrafci edfueuerit Pod kee naulbus collcdis in JLibiam traiecit:8 lt;ad Metellum pium viru per id temporis ipGgnem fe contulit:qcu exercitu validiffimo JLibiam tenebat, Mee diutius ibidc

ocr page 593

zB/

comoratus fedicone cum Metello Fadi ad Siliam proferas bonorÆiëe admodum exceptus eft. Œuncp in italiam redire Silia ftatuiffet: omnes qui fecum erantad' olenlcentes negotio aliquo implicate cupiens alia aliis peragenda mandauit. (Eraf, fiim vero in Marfos ad paranda expeditionem proficisci iuffit Cu$ab eo Craffiis in itinere cuftodes peteret:erat eni Gbi no procul abboftibus iter faciendu fubira tus ahquantulu Silla^ego tibi inquit cuftodes effeiubeo:patre ac fratre tuu: ami cogifuper 8lt;affixes quas iniufte acomunibus boftibus interfectas ad pfes vlcifci cotendimus His vocibus vebemeter accefus 8lt; irritatus Craffus a Silia digreOus eft:8lt;per medios ferme boftes ad que tendebat loca profectus validiffimu coegit exercitu.'cuius egregia opera Silla poftmodu maximis i periculis vfus e. At$ex bis rebusqs circa Siïl^vterqpgeffit laudis 8lt;glorie adinifccdecaufa emulation^ inter Craffiim amp;nbsp;Pompeium exortam ferunt.Frat en iPompeius minor $Craß fus patre infuper ortus infami:quiqpextremo odio ciuibus fuis perofus fueratmi, bil tamen bis aduerfantibus indies maior 8lt;clarior babibatur 8lt; ei Silla honores plurimos $uisadmodu iuueni exhibebat qs equaliu fuoru nemini ferme uFpaucis omnino impendere confueuerat. Nam amp;nbsp;venienti Pompeio affurgere 8lt; caput a, perire amp;nbsp;irhperatorem appellare dignabat Que res Cragum vebemeterangebat atcp eiusindies augebantindignatione:quauis merito preferendus Pompeius iu, dicio omniu videret. Primo çp in rebus gerendis no fatis expertus Craffiis habe' batitu cp magna fuis factis gracia innata fbi vicia adimebant auaricie fcilicet mor busamp;in minimis eti^ rebus {upra $fatiseffet habita ratio vtilitatis {be. Cu ent Tudertum Wmbrie ciuitatem cepiflet.multa clanculu fubripuiffe compertus eft: ex quo magnam Sille indignaconemi le contraxit In ca vero pugna qua maxima 8lt; eandem extremam Silla circa Romam pugnauit: cu ea parte cui Silla preerat foco mota acies pelleretur: Craffus alterius cornu profectus egregie aduerfarios laperauit fugietef^ ad noctem vffy in fecutus eft inde in cadra reuerfus: victorie nunciu ad Sillam mißt qui rem omne quo gefta fuerat ordine enarraret ac militi, bus filis ab eodem cenam exponeret. In profcripconequo$ciuiu Romanorum 8lt; bonorum publicatione magnam infamiam {ubnt: res multas acpreclaras exigua admodu precio mercatus amp;nbsp;muuera ab omnibus acrior exigens:fi qui nulla de cau fa eius Opera indigerent. In bruciis vero diuitis cuiufdam bona proferipfiffe fertur ignaro ac mini me id iubente Silla .'qui eu re iam peracta négocia refctuiflet: graui ter indignatus 'nullu ad negociu publicum deinceps (Eraffum adhibere conftituit Fertur amp;nbsp;hoc fibi natura inGtfi fuifle quod cu edet ipfe omniu auariffimus graui ter tamen maledictis auaros infectari amp;nbsp;odiffe fui Gmiles homines cofueuit. Vehe nienter aute eius animu cruciebat autem ingentes honores ad Pompeium delati amp;affidua fine interuallo magiftratuu gerendorum conceffa poteftas amp;nbsp;antea$in fenatu legeretur permiffa triupbandi licencia:magni$ a ciuibus vitro cognomen delatum.Itacp cu aliquando ex Romanis quispiam dixiffet:iam aderit Pompeius magnus amp;nbsp;quan tus nam nquit arridens cu indignacdne (Craffuscum fcigi tmi' litari gloria inferiorem aiaduerterct'ciuilibus ftudiis $ maximal pollet auctori' tatem 8lt; potencia comparare nitebatur. Itaq? potentibus omnibus prefto aderat officiis patrociniis: pecuniazp etiam mutuis dationibus quoflibet ex populo adiu/ nans vt libi vires amp;nbsp;gloriam quereret quibus Pompeii conatibus poffet obfiftere: magnam eni Pompeius a militibus quibus prefuerat imperator bcniuolenci a com, lecutus erat'amp; abfentis nomen indies maius habebat ob inhgnem rei militaris pe nciamiprefens vero nonniin^ a Craflb i honoru peticoibus fuperatus eft: propter fuma qua fua pfencia concitabat inuidiam cf iex forma amp;nbsp;habitu corporis faftus quandam fignificatione pre fe ferret nec facile multitudini cogrederetur, operam

ocr page 594

vero {ua ac patrocinia difficilius cuiq; pftaret quali vires ad res maiores obeundas fortitus ;^ vt fupplices aut damnatos in iudicio defenderet. Craffus autem in fcis Rudiisaffidue verfabat amp;nbsp;freques in contione ac foro aderat atq? omnibus facile 8lt; peraffabilem fe preRabatrade o vt in medio etia rer' gerendaru curfu poCcenti bus aliquid amicis aut clientibus aurem no grauate preberet. Corporis aute dig' nitasac fermonis elegancia tum frontis bilantasquedam facile ad fe anandu bo' mines alliciens par in vtroffy fuiffe tradit:ambicio qlt;$ amp;nbsp;bonorû cupiditaseadë que emulacois cuiufUam no tarnen odii aut maliuolencie caufas prebuit. IDolebat enim frequenter Craflus Celarem fibi Pompeiumq ^ in bonoribus pferri nee cam fane inter fefe animoru alienationem diffimulare penitus poterant,lta$ Calat ut AGa a prcdonibus captus 8lt; in vinculis amp;nbsp;euftodia detentus magna voce vt a ple, rifg? audieretur clamauit:quantas inquies Craffe predonibus babebis gracias:cu de captiuitate mea certior factus fuerismomulto tamen poft amicicia coiuRi fut amp;nbsp;inuicem in gratia rediere.Œun$ in bifpania Cefari profecturo pecunie quas ex crcitibus daret defeci{rent:fenatoribus tantû pecunie Cefaris nomine credere te/ ,curatibus:atçp ea de cauf a profectionem differre Cefar cogeret.Cragus octinge/ toru ac triginta talentorum fponfbr fenatoribus intceffit. Cuq: vniuerfa ciuitas m partes tres diuifa effetiqua^vna Celaris altera Pompeii tercia Craffiappellabat Alam Cato magis iufticie amp;nbsp;bonitatis opinione q? potentia valebat.G^q? cn esq optimi ac fapientes habebantur Pempeii partes fequerent:turbulenti vero amp;nbsp;qui maximam in ciuitate licencia habere cupiebant Cefaris opibus fauerent Craffus: inter vtrofqimediu fefe gerebat,. At modo huius medo illius partibusinferens fepe in reipublice adminiflracore mentem fententi^qi rnutauit:cu nulli i amicitia fatis firmu nec rurfus a^peru nifois inimicu fe preftaret fed facile admodu ac leui momento vt magis in rem fuam conferre arbitrabatamorem Gmul amp;nbsp;odi^ permu ta bat Itaq3eo2/:déhoim patronu amp;nbsp;aceuCatorë amp;nbsp;legu earude fuafbré amp;difluaforë Breui temporis intcricclo fpacio fuiffe compertu eft• timore autê magis ^ gracia ad populum poffe exiftimabat: quapropter follicitudines maximas incuciebat bis qui fub fua poteftate tenebantur quociens magiRratu aliqué gereret Wnde amp;nbsp;Si' cinius multa in quofcuq? #bra iacere eÓfuetus.aliquando rogatus cur fbli Craffo m çonuieils parceret:fenum ent inquit in cornu gerit IMos aute Romanis fuit vt cornupetaru bouum cornua feno circuligarent:quo obui^ procedentes fibi ab illo cauendu effe monerentur. Intetca gladiatorii feditio perid temporis excitataeft amp;nbsp;eoru per omne italiam di^cui fus predabundus infecutus quem plenq fpartacii bellum appellatu ttatq illû buiufmodi babuiffe principium ferunt.Lentulus qui, dam cognomine Èartiatus magnam gladiatorii familiam capue nutriebat quoriS maxima pars ex Calatia amp;nbsp;Thratia erant oriundiino ob aliquod perpetratu ab ip Gsfcelus fed tantu propter emptorisimpietatem ncceflario gladiatozpexercere co adi ex cis aliquot fugiendi confiliu cu iniiffentante^ fuge conftitus dies aduenif fet :proditi ac patefadi fuere. IDuo tamen amp;nbsp;cduaginta cu reliqui timore impli, citi eundarentur effugere atq; e coquinaria taberna verubusac bipennibus abrep tis.cum cetera arma deeffent e ciuitate digreffi fut: forteq; in currus gladiatorii armisonuftos: que ad aliam ciuitate deferebantur incidere: illa igitur auidiffime rapientes feipfbs armarut:cunq ; munitum locum quendMoccupaient très inter fe duces conftituere;Quoru primus Spartacus vocabatur : vir ex Thracia oriundus ac nominus prudentia qr5corporis robore amp;nbsp;viribus preft^srfacilitateinfuperac manfuetudine: tum virtutibus omnibus fupra fortune amp;nbsp;condiconis fortem ornalt; tus vt grecus potius^ barbarus videri poffet?fertur cum primum Romam vera lisdelatus eft^draconem fubdormientis capite in fpiram complicatum apparuifle;'

ocr page 595

qùem Thracia itidem mulier conspicatiteam vaticinandi peritinima haberet: amp;nbsp;^ionifii (acris eflet iniciata. Ggnum boc effe dixit magne cuinfdam amp;nbsp;formidabi, Iis potencie future (Que tamen exitum habitura effet infortunatum: ea femperad femulierem amp;c'onuiuioru deinceps8lt; tiineru comitem Spartacus habuit. .Con, curfu igit primu abbis quf|Capue fuerat ad fpartacu fadlo.ac fubinde paulatim confluente multitudine:cu Gbi armoru copia ex oppidis:que ceperant fuppedita' retur .•gladiatoriis armis tan$ Barbaris amp;nbsp;inutilibus abiecftis fefe militaribus ar, mis inftruxere aduerfus eos cd tribus milibus armatoru Clodius miffus impera' tor in monte quoda afperrimo deprebenlbsobfedit. Erat mons vndiq? vaftis atcp abruptis rupibus feptus in quem vna tantum ex parte peruius aditusatepis fatis anguftus patebat.Ëum locu Clodius egregie cuftodibus operibuf^ muniuit:reli qua vt dicftu efl abfcifle rupes ac précipités claudebant: que cd dumis afperrimis turn agreftibus maxime vitibus vefliceidigrcfrum penitus negare videbat. Veru qui obfefli erant eu iam acrius neceffitate rezpomniu premercëicum ccfus vitium palmites mutuis nexibus colligaret: fefe per arruptas rupes expeditos dimifere: vno tantum derelicto qui digress ceteris arma paulatim cum deieciffet: ip!e cuacp ad fuos defcedit incolumis.Inde Romanos mbil tale fufpicantes circuuedli a tergo inuaCerut ac repentino timore percultos facile in fuga vertere caftra quo' $nullo ferme labore ceperunt.huius victorie fama vulgata multi ad Spartacum vndiep ex agris cofluxere :p2flores bubulci fures homicide ac variis (celeribus ho/ mines inquinati:equibus aliquot Spartacus armis inftruamp;s in milites elegit:qf dam vero inermes amp;nbsp;expeditos ad precurfandum eOe voluit. Romani interea. P. vatinium fecudu aduerfus Spartacum imperatore fecere:cuius legatu Furium cum duobus milibus armatoru proficifcentem aggreffi boftes in fugam verterut Inde Cominium alteru legatu maioribuscopiis contra femidum obferuas. Spar, tacus quod fe apud Salinas:pferum$lauare con Rieuerat:nonmultum abfuit qui viuu atep inermem caperet: cu$ exercitum deducens incolumem vix periculu eua dere potuiffet. Blodes impedimentis omnibus potiti funt. Inde Spartacus fu, gientem exercitum profecutus magnam ftragem intulit. Iple etiam Cofinius in ea pugna occifus eft. Podremo imperatorem ipfu Vatinum lenioribus antea p' liis nonnullis fuperatum vna tandem ingenti pugna vicit at$ fugauit amp;nbsp;licftores omnes atqiequu quo imperator ipfe vehebat cepit. Tantis igitur prolpero euetu rebus geftis magnum lamatq? terribile apud omnes Spartaci nomen habeba, tur. Ipfe vero fecundis rebus modum adhibere volens cu effet fuaru viriu confeius non eouffy cudlandu arbitrabat quoad omnem in fe Romanoru poteuciam conci, taret.Ita$ad Alpes exercitu admonere conflituerat:eo confilio vt fuperatis A1' pibus exercitu dimitteret.Atq? alii in Galatiam alii in Thraciam ad fuas quiq?da mos remearent Veru milites multitudini:iam amp;nbsp;viribus fuis fidenteS eius verbis obtemperare noluerut fed mediam peruadentes italiam incediis 8lt; populacoibus cundla vaftarut:qubd poftqi Rome auditu e ihdignacone maxima patres ate^ dm nem populu accendit non tam rei turpitudine atq? indignitate comotus fed immi nens etia reip.periculu formidares. Itaq? tanq;ad maximu ac difficilimu bellnm Cofules an?bos feficifci decreuere: e qbus Gellius parum caute in ho ftes ruenscu plurimu germanoru viribus fideret*e quibo maxima pars exercitus fui conflabat omnes Fere copias amiGt. ILentulus vero alter (Eonfulcircuducfta exercitus parte medios boftes claufifTe putabat. Veru dli a tergo confulem adorti: cdmifTa pugna legatos fuperarunt amp;nbsp;cadra cum omnibus fmulimpedimentis cepere.Ihdead A1 pes vt ante ftatuerant proficifci contendunt quibus venientibus Caffius qui circa Padum oram Galbe cum exercitu Pretor obtinebat: obuia profedlus e:ac pugna

ocr page 596

comica pluribus e Romanis interfedis Caffiusipfe vix euaGt incolumis.bec Ro mam vt: gefta fuerant per nuncios dilata :magna aduerfus confules iracundia fena tum incendere atqpillis bello abftinere iuffis Craffiim imperatorem contra $par' tacum delegit: cuius gratia 8lt;amicitia nobiles quidam adolefcentes comoti fecu ad exercita ire comites ftatuerunt. Profectus igië Rom^ (Eraffus in agro Piceno lubditit: veniente Spartacum ibidem cdmoraturus.Interea Mumium legatu cu duabus legionibus bofte a tergo circuuenire lubet amp;nbsp;eius veftigia $ maxirre pof/ fet (equenteta pugna fefe penitus abftinere precepit. fit ille cum primu ad boftes peruenit magna fuaru virium opinione inflatus pugnam conferuit: in qua multis Romanis cefis:reliquiabiecdis armis fugientes euafcre:qui cu ad Craffum perue, niffentigrauiter adrrodum fumaq; ignominia excepti (iintac Mumius prefertim qui pugnandi audior extiterat: Militibus tamen Craffusiterum arma concedens fponfbres ab eis feruandoru armoru poftulauit 8lt; ex eis quingentos qui primi fu' gam in acie ceperant :quicp aliis timendi fuerant audlores in quinquaginta decuri as partitus eftunde ex earu qualibet vnum forte delegit:quemin tocius exercitus oculis vltimo affecit (upplicio:peruetuRu lane Romanozp puniendi morem cofue' 'tudinem reuocans qui non minorem damno ignominiam continet :plurimuq?a'pi' cientibus horrorem incutit.Eo modo confirmatis multis animis: ad boftes exerci' tu ducit Spartacus vero fub eius aduentu per Lucaniam pauiatim retrocedes ad mare fe contulit-Forte per id temporis pirate Cilices in Siculo freto veria bantur quo2p opibus amp;nbsp;auxilio Spartacus fidens. IDuo milia e fius in Siciliam tranfmitte rogitauit: qui vix du Sopitum illic feruile bellum excitarent: qd^ (ane non multis egris ftimulis videbatur: padla igit mercede Cilices quicquid vellet fe faturos fpoponderut.lnde mercedis parte 8 lt;muneribus infuper acceptis, abrupta quam dederant fide abierut. Spartacus igië ea (pe deftitutus rurfus a mari digrediens ireginozf (Eberfbnefb exercitu ftatuit Eft: aute Cberfonef, tra iifule modu mari circuadta. Vno tantu eoq; anguflo fpacio qd Ifcbinusappellaë continenti adiuncda Igitur adueniensCraffus amp;nbsp;loci naturam diligenter contemplatus Ifcbiru muro claudere 8lt; illos a continenti difiungere ftatuit vt Gmul boftibus egrediendi facul tatem amp;nbsp;militibus fuis ocium adimeret. Erat opus magnu fane atqi difficile: atta men glorie cupiditate inccnfusCraflus rem tant^aggredi non dubitauit ac breui teporis fpacio ex tranfuerfb [febini vtrincp ad mare pertingente triginta ftadio^ foffam quindecim pedu latitudine atq? altitudine totide duxit' fupergiean-ura conftituit robore atep altitudine mirandu. Ea primo Spartacus contepnere ac nui liuscmnino momenti ducere fimulabat.Inde vero deficientibus comeatibus cum iam nibil in Cberlbnefo fupereflet: quod ad vic^u fuppeditaret: nodlemcbferu^s rebulis obdura amp;nbsp;vehementer ventozp flatibus turbulenta non magna foffe parté abfaffis arbora ramis ac fuper iniedlo aggere compleuitat^ eo pacftoiam tercio Romanos exercitus fruftratus euaGt.Quod pofl^ Craffus aiadnertit citato itin^ abeuntis veftigia profecutuseft. Veritus maxime ne Rom^ petendi voluntas illu 8lt; animus fubiret:cu precipue ad id agendu impelli viderentqdfibi magisidics Engulosviresaugebantcu plurimi ex Craffi militibus propter ortam feditionem ad eum confugiffet:multietiam ex finitimis agris ad illu coflueret. Interea Spar, tacus iuxta Leucanidis paludem confederat:qua variatis temporii vicibus modo dulce atq? potabile modo falfu atq? amarti prebere fapore ferunt:apudbanc igit Craflus boftes affecutus eos a palude fubrpouitat^ corii vagas difcurfionesamp;ce/ des aduentu fuo compreffit Cunq lt;arduu omnino atip difficile videret Spartacu fuperareiquod illi fugiendo magis ^ pugnando bellu gereret amp;nbsp;modo nuf^ coffe dus fubito ifpiratus ad€ffet;Romam litteras ad fenatum mifit; opus ede dicens

ocr page 597

Luçu1fum ex Thratia amp;nbsp;ex Hifpania Pompeium accerfiri. Ipfeinterim quoa^TO terat ante eoru aduentû, bellum conficere nitebat mec eni ignorabat bis aduenien, ti^us perEedi belli gloria ad fe non peruenturam (Cu igit omnino fibi pugnandu effe ftatmffet militibus:quibus.C. Caffius amp;nbsp;Canmiuspreerant amp;feorfuareliq exercitu caftra habebant precepit vt cu fex milibusarmatoru locu quendam inC' diis aptiffimu occuparent ibi$^occultiffime poffent delitefcerent. Illi vero dili, genter admodu mandata feruantes cu galeas frondibus operuiffent ne eazp fulgo Ke deprehendi poffent ad conftitutum locu deuenere nec cos omnino quif^ prêter duas mulieres confpexit que cu rem ad boftes detuliOent in extremu difcrimen il, ;Ios adduxerant:ni prope (Eraffus cu exercitu fupcrueniens afperrimam pugna in' iiffet.In qua duodecim milibus ac tricentis hoftibusceOsiduos tantu a tergo vul' neratos fuiffe compertu eft*reliqui coucrfis in Romanos frontibus 8lt; in acie ftan tes cecidere Spartacum vero poAeam pugna ad petilmos montes fugiente Quin, tus Craffi legatus amp;nbsp;Scrofa queftor profecuti funt.In eo Spartacus magna vi c6, nerfus oes in fuga vertit 8lt; grauit Saucius queror vix e manibus hoftiu a circu, dantibus ereptus eft.Mcc res egregie ac profpero euentu a Spartaco gePa euer' bonis lue cauhm prebutt;fugitiuoru enim feruorû manusque maxima fub eo milj,, tabat: nimiu la de fuis viribus (perire aufa: vlterius i^ fugiendo bellû gerere 'amp; imperatoris dictis parere indignabat:cucpin tuta iam loca euabffent prefedlos vt fe retro per Lucaniam contra Romanos ducerent coegere:vt $primu fbli Craflb congrediendi copia fieret. Jam enim adeffe Pompeium nunciabat:multicp eorum qui Rome comitiis aderant eius belli victoriam Pompeio deberi dictitabant: qd fytim luoaduentu bellum confecturus putaretur. Coactus his de caufis pugnare Craffus cu locandis catris foffam 8 lt;nbsp;aggerem ftatueret irruetes magno impetu ferui:intentos operi milites inuafere ac primo leuis pugna cepta et. Inde fuperue nientibusvtrinq? militibus augeri prehu cepit: tandem vrgente neceffitate Spar' tacus copias omnes in aciem deduxit. Cuncp fibi ex adantibus quidam equu ad, / duceret gladium educens. Victor inquit plurimos amp;nbsp;optimos ex hoftibus equos habiturus fum:victo aute neihuius quidem mihiopus erit His dictis equu gladio tranfuerberatu interemit.Inde inCraffum per confertiffimosbotes ruens multis perroffus vulneribus;Craffum contingere minime potuit. At vero Centuriones duos quiiuxta illum atabant interfecit. Tandem omnibus qui fecum aderant in fugam verbs cu fblus derelictus fuiffettingenti circa eum globo Romanoru fa' cto multis vndicpinruentibus telis laceratus e. Jtaq? cum craflus bellu tam gr^ue confeciffet:corporis etiam proprii fubitet periculum non tamen Pompei gloriam potuit otfeurare.Nam qui ([raffi opibus aduerfabant res quoad poterantgeftas verbis minuere tentarunt amp;nbsp;Romam ad fenatu fcripfere:no nifi fugitiuos aliquot aperta pugna a (Craflb fuiffc fuperatos.Pompeius igitur de Hifpania atqp Serto, rio fplendidiffimu triumphum duxit. (Erato aute permiffium vt ouans vrbem in traret perindignum effe enim ducebant de fuperatis feruis triumhare: quid vero triumphus ab ouatione ditet 8lt;vndevtriufcp ductum fit nomen in ea qua de IMar cello fcripfimus vita difputatu et.Poft hec autem cum ad confulatum Pompeius Roma accerferet Craffiis veto collegam fe illi fieri vehementer cuperet nee om, nino propter earn quam ad populum habebat graciam diffideret.attamen quo fa' cilius quod optabat affequeretur: fuppliciter ad hanc rem peragenda a Pompeio auxilium implorauit qui 8lt;G Craffo no mediocriteririfenfus effet: tudium tame fuum 8lt;operam egregie impendit atep m contione palam retulit non tam fe de a, difpifcendo confulatu follicitum effe ^vt Cratum in eo magiftratu collega habe re liceat.Ambo igitur Confutes facti non diu in ea quam fimularant beniuofentiat

ocr page 598

permanfere fed in omnibus rebus adinuicem diffidentes:£rme defertam effe rem publicam paffi {untÆacp de caufa nibil ab eis in confulatu memoria dignû geftu ë Prêter^ çp (Eraffus Herculi facra faciens populo Romano epulu publice dedit :8lt; tres minasin lingula ciuiu capita contulit. Cum iamad fine perueniffent confli, latus 8lt; comitioru babendoru caufa in campo Martio confediffent.'Œnatius Aure lius vir quidem ex equftri ordine oriundus. Vita auteomnium rudis atqpagreftis habitus maxima celeritate in forum accurrens clamauit louem fibi in fbmniis mo' nuiffe vt boc palam ad populu ferret:ne ante Confules magiftratu fe abdicare pa, tereË^Gmul in gracia amicitiae^ reduffent.EHee ille fuma voce cu e pulpito vocife ratus effet ac populus in gratiam redire confules iuberet; Pompeius nec voce nec loco mutatus eft:At vero Cranusaffiirgens amp;nbsp;college vitro dextra porredami' bil humili inquit arbitror aut paru me dignu fadlurû (Quirites:Si prior ad amici, ciam gratiamc p cû Pompeio conciliandam furrexero quem vos adhuc impuberem magnu cognominabis (Euiq? nondu in fenatozp ordine accito triumphu decreuiftis atephee amiflo in confulatu gefta funt. que quidem digna memoratu vifa fuerint Cenfura q; ab omni officio imunem atqiociofam geffit. Neq? eni fenatu luftramt nec equitum notauit queq^aut eoru omnino ratione habuit:non etia ciuium capita cenfuit amp;nbsp;in eo magibratu collegam habuitdudla tantu Catulum viiu Romano^ omniu manfuetiffimu Itacp cu Craflus initio magiftratus acerbiflimu fe futurum declaraffet amp;nbsp;^giptum tributariam Romanis facere tentaffet: fuma audacia Ca' tulus obbititiquapropter orta inter eos fcditione fponte fua non multopoft an bo fefe magibratu abdicauerunt toniurationis eius que Catilina audlore repta:omne pene funditus euertit retrpublicam confcium atep participem fuifle Craffum non parua fufpicio fuit. Harn ex coiuratis quida magna voce Craffum compellastaudi tus eft. Attamen eius verbis nemo fidem adbibuit:8lt;.M. Cicero eius coiuracois vindex aperte fatis in oratione quada in Craffiim amp;nbsp;Cefarem coniurationis illius non minima ex parte caufam refert: earn tamen orationem nun^ nif i poft vtriufp morteem edere aufus eb. In illa vero quam de fuo confulatu habuit;(Eraffumad fe nodlu veniffe refert .'epiftolam a Catilina miffam tenente: qua illu quali confcium ad firmanda ccniuratione hortabatur,atqi bac de caufa lemper in pofteru Cicero' IMS iniimicus Craflus eft habitus qd vero palam illum non infedlareë filins impedi niëto fuit:qui eu fludioru ac difcipline amatiflimus effet.'vehementer Ciceronem diligebat: eiufcp congreffu ac familiaritate plurimû vtebaë-adeo vt cu exilio dam, natuseffet Cicero:Publius Craffi filius Vna cu eo veftë mutauerit:at(paliosado lefcentes coplures ide facere copulerit:tandem vero patre eti^ Ciceroni concilia' uit. Cum (Jefare prouincia rcuerfûs con fulatû petere ftatuiffet: aiaduertiffetg: Craflum amp;nbsp;pompeiiï inuice confulatus gracia certaturos: Ipfe ne alteri fauens at terius in fe offen fam contraheret fuma contentione illos inter fe concordes facere 1aborauit:admonens nihil aliud eosinter fe diflentientes efficere: ^vt Ciceronis amp;nbsp;Catuli tarnen etia Catonis vires ac potencia augeant:quoru opesnullu pondus habiture fint f ipfi inter fe cocordi animo atg: amicoru atqiaffiniu adbitis auxiliis remp.gubernare voluerint. EHis illi venflimis rationibus comoti rurfus in gratig at(^concordia redire. Itacp borû triu veluti quada confpiracone fadla muidaqda amp;nbsp;inexpugnabilis conftituta ë potencie magnitudo que fenatus amp;nbsp;populi Roma' ni vires cominuit atq? perfregit. Nec tam illozp vires cefar confirmare tentauit:$ eoru opibus fefe tutiffimû ac maxirrû conftituit. ftatim eni vtriuf^ confenfu crea' tusconful magnu in populo nomen 8lt; gloriam conlecutus eft. DJam cu egregie co filiatu gereretimpera tor facŒus8 lt;prouinciam galia fortitus quafifarce ciuitatis ^beifdem impcfitus eb,Ipfi vero fe ,p arbitrio facturos nullo aduerfante opinabat

ocr page 599

Gcelaris $ maxime potenciamaugerent amp;nbsp;Pompeium quidem immenfa Ani, bitio ad bcc incitabat.ad Craffi vero veterem auaricie morbum triumphorum ac tropheorum fumma cupiditas accefferat. $prcc1ariffima cefaris gefta om, nium fama 8lt; confenfu celebrata excitauerunt: quibus cum fefeinferiroem ede cum ceteris in rebus fuperior haberetur haud equo animo ferre CraHuS pOte, rat nec ante cupiditati hunc finem impofuit ^fe ad turpiffimam mortem fum, ma ignominia ac detrimento populi iRomani precipitauit INam cum cefar e gal lia lucam veniffetimultiad eum vifendum Romam profedti funt inter quos eni Pompeius 8lt; Craffiis venere.multae? inter fe remotis arbitris collocuti:maio' ra lam animis concipientes: vt omnem in fe Romaniimperil potentiam tranO ferrent agitare ceperunt.quod ita fe demum confequi poffe arbitrabantur:!]ce far quidem vt ceperat cum imperio in armis permanerent. Craffus atep Pom,' peius quicquid fuper effet exercituu 8lt; reliquas prouincias inter fe partiretur ad quod vna tantum patere via videbatur fecundi fcilicet confulatus Pompeia Craffocp peticio.cui maxime celarem faucre pofle animaduertebant. hanc igië ingredi cum flatuiflent. Romam cefar ad amicos hac de re litteras fcriplit: 8lt; ex militibus ^ plurcs vt comitiis intereflent eodem militimulti enim ex his qui fub Craflb militabant eadem de caufa Romam venere : quapropter magna a, pud omnes ciues eft exorta fufpitio: 8lt;iam creberrimus in populo rumor veria baturiquem illi inter fe diuturnumcongreffum feciflent. nihilreipublice bonu aut falutare futurum continere. (Euncp i fenatu Marcellinus ac P)omitiuspom peium rogaffent an proximis comitiis confulatum petiturus effet: ille dubium refponfum dedit forte inquiens petam:forte non petam.rurfuS vero itidem in, terrogatusia bonis inquit ciuibus petam a malis vero minime.Cunep hec fuper be nimis 8lt;ambiguë refponfa viderentur.'multafq? audientium animis fulpitio, nes inferrent: Cragus eidem rogatus: ßquidem inquit reipublice profuturum effe iudicauero:peta fin minus a peticione defigam.hoc cuius relponfo nonnulli excitati'Petere enim 8lt;ip!i latuerunt rinter quos precipue IDomitiusextitit. Mam cum alii Pompeii Craffii? minis 8lt; occultis denuntionibus territi ab in,' cepto deflitiffent: Domitius Catonis hortationibus confirmatus in fentencia perftitit:(Cum illum Catho fuis viribus non diffidere fed audacfter pro comuni libertate contedere iuberet. Necp enim confula tum fed: tirannidem Pompeiu Craffumq ; petituros defcendere.nec vero magiftratus aut honores fed prouin' ciarum at$ exercituum diripiendorum facultatem affectare. Hec atep huiufmo di Cato palam ad popu^u vociferansinuitum pene IDomitium candidatu in co, mitia deducebatiqueprimo aduentu multi comiciis affurgentes circunftetere nce parua fane admiratio pleroffy tenebat.que nam caufa ad fecundam confula' tus peticione duos illos pricipes ciuitatis impelleret. IDeinde cur ambo tamen etiam cur pene fbli peterent:cumin ciuitate complures effent digni: qui cum Craffo aut Pompeio magiflratu gererent, hos rumores cum Pompei fautores accepiffent:candidatoru neminem palam prohibere funt aufi . fed occultis arti, bus inuadentes: illos abincepto dififtere compulerunt. Domicium vero nocftu cum amicis in campum defendente aggreffi feruu qui lumen preferrebat truci darunt multif$ ex circunftantibus vulneratis: inter quos eti^ Cato fuit: reli' quos intra domu retrufere 8lt; cuflodibus ne egredi poflent circa foresappofitis comicia habuere.(Quibus Pompeius amp;nbsp;(Eraffiis confules renuntiati funt:quide inde initio magiftratus armati m campu venientes non nullis eoru qui fuiS vo, luntatibus aduerfabant interfectis amp;nbsp;Catone extra contionem eicao. Celari

ocr page 600

imperiam in luftru altera prara^auere $ibi vero $iriam 8lt; Qlifpaniani proùfa das decreuerut'quas forte demi inter fe partiti {iint,8lt; $iriam quidë Craffo Pompeio vero B^ifpania obtigit.Fait auté omnibus inuifa pompei forticio: ne$ enim iHu procul ab vrbe ab eff^ multitudini placebat :8lt; ipfe magno vxoris amo re incenfus domi perlibenter verfabatur Craffus vero (ba forte vehementer ex' ultans nihil Gbi perid temporis fortunatius accidere potuiffe arbitrabaturita' fy in alieno Colo magis ^ domi 8lt; in externis potius rebus ^ in domefticis inue' lt;turus quietem.Inulta igitur inania ac puerilia prêter auctoritatis amp;nbsp;etatis di gnit^em iadans: cum minime ad ea vicia natura propenfus effet: non Siriam aut Parthos felicitatis fixe terminos ftatuebant fed quaO puerilem ludu fuifle dicftit^s .'Luculli aduerfus Tigranem 8 lt;nbsp;Pompei contra Mitridatem bella per, aAa ad Badras vfcp 8lt; Indos vltimos extremi fines occeani ingente animi fpem prolatauerat. lta$ cu tanta flagraret (Craffus eundi cupiditate :mutti profe' dioni eius aduerfabantur quod nihil ea lege que de confutatu eorû fata eft: de , peregrinis bellis gerendis cautu effetimagna preterea fufpitio plerofq? tenebat cu tantopere ad hoe beHu Craffus properaret:tum quod etiam e Callia Cefar ad Craffum fcribens pluribus verbis animi fortitudine laudabat: ac furno ftu/ dio ad peragendum opus hortabatur. Hfec igitur vt ante dixi populo {ufpedam 'Craffi profectionem faciebat.Itaqp cu iam vrbem egreflurus effet, fideins tri, bunus plebis profectionem impedire egreffiis ed multofq? fecu e populo fauto/ res ducebat;qui grauiter indignabatur: quod Craffus imperadi cupiditate ad reos populos oppugnandos proficifceretur: qui amicitia 8lt; focietatecu populo Romano coniundi effent.horu igitur videlicetCraffuspertimelcens Pompeii vt fecum progrederetur orabat Magna erat eni Pompei apud multitudinem audoritas.Itaq; cu plurimi (Eraffo aduerfaturi 8lt;voces edere grandiores inci, perent:placido vultu atep hilari fronte refpiciens ad cos Pompeius: tumultum omnem fedauit.ita vt facile abeuntibus iter preflarent. Adeius tamen obuiM veniens:voce primu retinere Craffum atq; obteftari nitebatur. Inde vbi fe nihil eo modo proficere anmaduertit. viatorem ad Craflum conprehendendu mißt Id eu alii tribuni prohibuiffentradeius in vrbem citato gradu accurrensiin via per qua (Eraffusiter fadurus erat'fuccenfam cratem conftituit.Cunqi ad eum locu Craffus perueniflet.adfiftens adeius 8lt; facra queda ac Libationes faciens diras admodu atep horrendas execrationes obnuntiauit.deos quoniam inaudi, tos antea amp;nbsp;horrendos nomine compellas. Bias imprecationes Romani IDiras appellant.amp; iam quaß vetuftate obfoletas: hanc videlicet obtinere aiunt:vt qui illis obnoxius fiat grauiffimas penaS dare cogatur. amp;nbsp;maximo infortunio affici necefle fit.quamobrem non temere in quen^ nec leuibus de caulis illaru vti ob nunciacione confueuerunt. multiqi preterea adleiu grauiter incufabant: quod ob eam qua priuatim cu Craffo fimultate gerebat .'tanta mala reipublice effet imprecatus cacp tam dura atq? inexpiabili relgione abflrinxiffet.attamen Craf/ fus Roma profedlusiBrundufium venit.Cuncp nondu fatis ab Hibernis tepe' Ratibus mare pacatu effet: Cuncflari tamen aut diutius mor^ trahere noluit, fed milites ^primf inauibus impolitos traicere properauit 8lt; nonullis nauibus amiffis copias omnes in littore depofuit incolumes,Indc {upplementis firmatu exercitu per Œalatiam ducebat.Cunep Deiotaru regem extrema iam fenectute confectu :noua tarnen vrbe edificantë comperiffet: talibus verbis in eu iocatus eft. (1) rex inquiens quidnam hoc eft negocii quod tibi duodecima iam diei hora cum adGt:nouâ vrbem edificare incipis, ad hec fubridens Deiotarus: Tuvero

ocr page 601

inquit imperator culis baud quaŒ fatis vt videre videor matutinus: tamenitf partbo$cum exercitu properas: mexageGmu aute per id temporis annu etatis fue Craffus agebat, fed longe vetuftiorem pre fe ferebat etatem Cum itinere confedlo i boftiles terras perueniffetteam reru conditionem offendit que maxi, me eius animum ad fpem fumam incendere atq; excitare poffet: primum enim 'ponte fuper Eufratem conftituto:facile vniuerfum traiecit exercitum 8 lt;nbsp;muP tas Mefopotanie ciuitates vitra fefe dedentes in fidem recipit. Vnam vero que Xenodotia a grecisdidla eft:Cui tirannus Appollonius dominabatur per vim capta militibus diripiendam conceffit.8lt;captiuos omnes vendidit:cuncp ob id a militibus imperatorem fe appellandum fore putaffet :eucp fpes fruftrata effet incredibile eliquatum animum demiferit:quanq? ad maiora etiam capefeenda languidior faAusft: Inde prefidio ciuitatibus que ad fe difciuerant impolito: ipfe in Siriam ad hibernandum conceffit /filium ibidem rroraturus qui e Gallia a Œefare veniens mille equites lectos amp;nbsp;alias quafdam copias dcducebatiatcp id primum inter Craffi errata connumeratur: cum plurima in ea expeditione de, liquerit, nam cum maturato accelerare opuSeffet:amp; Babiloni aut Seleutie pri mi Partborum ciuitatibus exercitu adirouere:atq?boftesimparatos inuadere IDum inani otio tempus conterit colligendi aninum ac fefe parandi fpacium bo ftibus dedit.omne autem quod in Siria temporis verfatus eft cogedis pecuniis magif^ militari difciplina exercitum cobercendo confumpft. ncqienim recen' fendis militibus aut eoru corporibus aliquo ftudio exercendis intendebat: fed acerbius a ciuitatibus exigens vectigalia amp;nbsp;omnium etiam minimoru rationem fubducens;quanto poterat ftudio pecunias coacceruabat. Cun$ finitimis popu lis at$principibus militum quos ad fe mitti vellet numerii imperaflet accepta pecunia milicia in illis remittebat.Itacp fegniter omnia ac fuma negligencia mi niftranti.prodigia enim non fatis fauftum euentum portendere:quorum prima eademq? clariffima feu Venus feu luno ab incolis dea nuncupata: que nafcetibus rebus principia conferre putatur baud obfcuris ambagibus dinofcenda montra uit.I)Jam cum peractis (acriseius templum Craffiis egrederetur: filius ante fo res templi offenfo grauiter pede protratus concidit:quem ftatim pater eodem cafu lapfus fecutus et. Cum iam ex IHibernis copias educeret, legati ab arface breuia quedam in banc fere lententia mandata portantes fuperuenire. $i qui, dem a fenatu populocp Romano miffiis contra nos exercitum ducisungens pro, fecto bellum amp;nbsp;fumo odio atq? omnino ifenfis animis gerendum cenfemus: quod faduerfante at^ in uita patria vt audiuimus:priuate tantu cupiditatis ac lucris caula partbis intuliti bellu amp;nbsp;iam regionis notre particula occupati:non fanc tuas vires autexercitu magni facimus. Itacp moderatius tecu acturu amp;nbsp;fenectu tis tue rationem babituru Arfacem nunciamus amp;nbsp;Romanis condonaturu viros quos in IMefopotania inclufos magifq; aliéna cutedientes babeat. ^?ec fibi ab ar face vt nunciarentatep (circitarentur mandata fuite, ad ea indignatus 8lt;iada' bundus (fratus in Seleutia fe refponfu bis mandatis datuiu dixit.Tunc figiGs legatoru vnus qui ceteros etate amp;nbsp;auctoritate anteibat: fublata manu mediam palmam otentans:priusin bac palma fete natentur inquit ^tibi Seleutiam co (piciendi (it potetas. iHis didlis legati difeetere: amp;nbsp;(Drodem regem abeuntes viru per ea tempora bellice virtutis gloriamfigrem ad bellum capetendu com pulere. Interea milites nonnulli,ex vrbibus.que in Mefopotania Romanorum prefdiis tenebantur ad exploranda botiu confilia dilapfi: baud afFernamdaque dam ad (Traffum detulere.betiûcni multitudine innu meia parari nunciab^t

ocr page 602

qno¥extremum robur ac fortitudinem in vrbium expugnatione experti effent quodep fugientes magif^ mfequentes eflent timendi preterea qgt; temere ab eis emiffa tela oculos boftiu quafide induftria peterent amp;nbsp;pr(uf$confpiciat vitari poOet corpus mtimu penetrarent:equites vero Catapbraftos miruminmodum inftrudlos habere: qui ad maxima quelt;$ fiibeunda pericula paratiffimi eflent. bec in exercitu pafTim audita vehementer animos Romanorum turbarunt:atq? omni fpe 8lt; audacia deftitutos reddidere, nihil eni antea Parthos ab arrreniis aut (Eapidocibus differre putabant:quos arbitrio fuo Lucullus agens aut vex' ans fatigabat. Cuncp precipuam belli difficultatem itineris longitudintmfore iampridem animis dedinaflent : tunc certaminis ac periculi imminentis magri tudine terrebantur Ita vt multi Romanoru ac precipue Caffius queftor Craffu ab incepto deficere fuaderent. Multa ent vates in (acris dira portendi nuncia' bant:quibusomnibus negledlis Caffius his (olis aures pre bebat qui aduerfus hodes^prope ducendum exercitum effe fuadebant: maximeq? in hac eum fen' tencia rex armeniorum Artualdes confirmauit. qui fex milia lecflorum equitu ducens ad Craffum in caftra venit:eos circa fe cuftodie tantu caufa fempertere re diditansidecem milia infuper Cataphradlos equites dudlurnm fe pollicebat ac peditum eledlori itriginta milia quos affidue domi nutriebat. Is Craffo per/ fuadere nitebatur vtper armeniam ducens in Parthos traiiceret: facile enim fe comeatuum copiam Fredituru. Iter preterea tutiffimum fore: Atep equitibus ea parte maxime peruium: ciï aliunde affiduis vndiqi altiffimoru montiu iugis Parthorum regio claudatur que cum aditus vix equitibusacceffibilesprebeat magnum Parthorum regioni tutamen predant: ac Craffus benigne auxilioru pollicitatione (u(cepta:acregis erga fe bcniuolencia collaudanda:per Mefopo, taniam traducere exercitum conftituiCerefpordit.quod illic magnam amp;nbsp;opti, mam copiarum fuaru partem dimififfet .his igitur auditis Artuafdesdoirum difceffit. Craffiis vero ex Hibernis exercitum mouit: cunq? ad fluuiuquedam perueniffet ac milites facfto ponte traiicerent.mire magnitudinis exorta teni' trua amp;nbsp;in aduerfa militum ora micancia fulgura quali tranfitu prohibere mili, tes videbantur Ventorum irfuper magno impetu ruens procella: pontem cn^ ad traiiciendum militem ratibus iunxerat dibecit 8lt; pluribus in locis perfregit (Cadrisetia ponedis deflinatuslocus duobus fulminibuspercuffiis eft. Equus preterea imperatorius egregie faleris pre ceteris ornatus:quaß percitus furo' re quodam fuma vi contra nitente Auriga in fluuiu dehliit ac (ubito fludlifus obrutus amp;nbsp;adantium oculis fubreptus nu(^apparuit.Traditur enim qui pri' ma aquilam in exercitu ferebat nullo ieuocante retrocedere cepiffe. Cuff Cra, fus apud exercitum cdtionem haberet: Vox horrenda quedam exaudita tocius exercitus animos vehementer turbauit. lubebat cnim vt quem in fluuio ponte fabricauerant: fubito recinderent neq eoru penitus regredi poffet.preterea cu (Eraffus vt moris erat (acrificioinftituto luftraret exercitum, porrecta ab Aru/ (pice vilcera e manibus cecidere.quod cu grauiteromnes qui adftabant pertur badet: arridens (Craflus: talia nobis inquit mcomoda fenedlus affert: attamen arma nun^ e manibusceciderunt.bis peracflis Craflus fecundum flumen duce, bat exercitum.Erant autem peditum legiones feptem 8lt; equitu quatuor milia ac totidem velites. Interea exploratorum qui prcmfli fuerant aliquod ad exer, citum redeuntes nunciant regionem fe vbiep hominibus vacua comperiffe. plu, rima vero quali fugientium equoru offendifle vedigia : boc nuncio magnopere letatus Craffiis: paffim apud milites Parthorum ignauiam 8lt;imbccilitat€m

ocr page 603

criminabaturiquaG manus con Terere aut fecum congredi trepidantium. At ve/ ro exercitus principes qui Craffo aderant longe contraria fentiretac iugiter admonereut in ciuitate:afiqua earum quas (uis prebdiis firmatas habebatex' ercitum ex itinere fatigatum reficeret : quoad certi aliquid exploratum de bo' ftibus haberet Sm minus id conGlii placeret : (altem iuxta fluminis ripam iter faciens ad urbem Seleutiam duceret fie enim facilém commeaturi copiam fore tutius queep iuxta flumen iter futurum:cum nulle ex parte fluminiseffent inO die metuende.Cum Craffus huiufmodi fententias agitaret '8lt; quid (ibi potiffi' me agendum effet cofiiltaret Arimanesquidam Aribum princeps ad eu venit vir quidem ad fallendum aptidimus: 8lt;omnium que contra Craffum fortuna parauerat vltimum ac fupremum exercitum futurum huc multi eorum qui (ub Pompeio milltauerant amicum illius fülle recordabantur.8lt;quali Romanoru amatorem precipuum colebat.Is tunc a Partorum regibus ad Craffum miffus fuerat-ut eum $ procul a flumine dimoueret:8lt;in uaftas folitudines 8lt; paten' tes campos deduceret.omnia enim parthi facere ac perpeti malebant ^ comin, collata pede cum Romanis pugnare. Arimanes igitur ad Çraffum ueniens : ut erat in dicendo promptus atepad persuadendum aptiffimus Pompeium uebeme ter laudare:ac patrem 8lt; benefadlorem appellare cepit:Tum (tiraffi vires ac po, tentiam extollere.Cunctationem vero ac moram in apparando exercitu accula, te/qual i armis utendum arbitretur ac non potius manuum amp;nbsp;pedum velocitate contra eos viros:qui cum omnibus rebus fuis ac liberis etiam 8lt;coniugibus in Sythas aut Hiromos fugere pre timore lani pridem cogitauerint fumma igit velocitate properandum priuf^ omnes vires in vnum parthi coegident manus confereret^Summa enim 8lt; Sillaccm cum magnis equitum copiisad reliquum exercitum proficifci quos facile fi velit intercipere pollet. Cum alteri Parthoru exercitui eorum aduentus ignotus (it. hec autem omnia falfo nuntiabat. Wiro' des enim ac Sarinas ftatim abinitio,copias inter (e ita partiti fuerantiut E^iro' des Artualdi armenioru regi bellum inferret: Surinas vero cotra Romanos p ficifceretur.Id non ea de cauf a ut quidam ferunt EHirodes inftituerattquod Ro manos contemneret Craflb prefertimimperatore'qui tunc facile inter Roma , nos principes eminebat fed periculi magnitudinem reformidans cumArtualHe bellum gerere maluit:Surinam vero Romanas vires experiri.Erat Surinas no humili (ane aut ob(curo loco iter Parthos oriundus.Sed qui diuitiis genere at' $gloria fecundusa rege numerabatur:corporis auce robore ac fortitudineeta' hs (ue parthorum omnium potentiffimus. forma vero ac magnitudine corporis fupra ceteros omnes admirabilem mignacp in caftris pompa amp;nbsp;apparatu uteba tur. Siquidem mille cameli impedimentis que luo dumtaxat vfui (eruiebat onu fti quacum$it?r faceret (equebanturducebat etiam pellices circiter ducentas mille preterea Catbapbradlos equites ac totidem leuiter armatos cuftodiendi corporis gratia circa (e continuo detinebat : peditum uero ac (eruorum ingente numerum hic pullum domo Mirodem in regnum reftituit.eiecfto rege qui per fraudem parthorum regnum occupauerat.primulg in pugna que apud Seleuti am gefta fait ciuitati s murum confeendit at$urbem ipfam captam Hirodi tra didit. Mec vero conGlio minus calliditate $robore valebat, multum etiam ani, mo atlt;Baudatia poterat quibus rebus non minus $ viribus (ErafTum fuperauit Interea fuis artibus Ariamnesa flumine procul diftracftum (Eradi exercitu in patentes campos ac vadas deduxerat fobtudines:via quide leni primo ac pfaci lirfed que indies afperior at$intolerabilior fieret,1^eni in arenas gifudiffimas

ocr page 604

veniebant :amp; campos aquis herbis arboribur$carentes quorum nuTfus uF^ t^ minus conficiebatur : ut non folum itineris labore ac bti conficerentur; verum intuitu ipfo miferabili deficerent cum nullis uf^ tumulus nullus fluuius no de nicp virescens aliquod gemre aut herba apparet.fed uafte t^tfi folitudinesexitu intollerabili eos exciperent.Tunc igitur Arabis dolos ac fraudes agnofccre qui cum (Eraffo erant cepere .legati etiam fub idem tempus ab artuafde armenioru rege {ùperuenerunt nuntiantes Artuafdem ingenti bello ab Hirodo oppresum auxilia mittere nequiuiffe.Verum pro veteris amicitie ac beniuolentie iure mo nere atep hortari Craffum ut relidlo quo ceperat itinere per Armeniam profici Iceretur : atq; coniundis fecum copiis centra Hirodem bellum gereret.quodß id facere nollet campeftria faltim in proficiendo loca vitaret•.amp; ^ proxime vici nis montibus iter faceret.'ad ea Craffus ira atq? indignatione furens nihil aliud refpondit q? fbi tunc otium non dari ut Armeniis digna refponfa preberet; Ve/ rum non multo poft in armeniam fe venturumut débitas proditionis penasare ge repofceret:hoc tam Tuperbe tamqi inhumaniter refponfum omnes qui cum Craffi) aderant perindigne tulerunt.amp; verbis quoad poterant ipGusiram leni' re conabantur feorfum autem grauiter ariamnem accumbant : quis te dicentes malus demon fcclcfliffinercbiS proFo{uitqui quali veneficiis quibufdam at^ incantationibus imperatoris n-entem pcruertiAi ut peruaftas acdefertas fbli, tudines iter faceret i noquafiRomanus ac difciplme militaris peritus impera tor fed tamfy latronum ac fugitiuorum dudlor.FHec infe uulgo iatlari cum Bar Larus audifiet ut erat ingemo amp;nbsp;calliditate promptiffinus uarieprocuiufcpmo ribus talia labantibus refpondebat.Slt;ahis quidem auxilium leuamencp pollice ri : alios verbis lenioribus confolari . • non nullosetiam grauiusaccufare.quofda vero iocisac felibus agredi an vos inquietis per campaniam facturos iter putaba tis ubi 8lt;fontium 8lt;riuorumingens copia vos exciperet, balneis quoq? maltifa nam emanantibus 8lt;variorum frubuum copie abundaretis non vosin afürio^ at$arabum fines perueniffe meminiftis : bis atep buiufmodi verbis diutius ex ercitum at$ imperatorem fruflratusantefy dolus palam cunbis innotefceret fugam aripuit^non occulte quidem a Craffo digrediens fed ad hoftes fe rpfebu rum dibitans : ut eos artibus quibufdam ac dofis peruertës facilius in eius ma nus ac poteftatem deduceret. Fertureo die Craffum non purpureum ut Roma norum imperatorum mos erat fed magiftrum paludamentum indutum ad mi' lites proceffinc. Idcpadmonitum abamicis Ribito permutafle .Interea ex his qui exploratum premide fuerant citatiffimo curfu pauci quidam redeuntes nu tiant : ceterosqui fecum ierant ab boftibus interfectus fuifle. (e vero illorum Vix potuiffe manus effugere.eofep magno impetu ad pugnandum paratos irrue re : amp;nbsp;numero 8lt; robore formidandos, hoc nuntium vehementer animos militia perturbault. Craffus vero ftupore ingenti ac repentino tumultum vix mentis compos buc atep illuc furibundus excurrens vix fatis imperatorium munus ex equebatur'primo igitur milites inordire ftatuens ut eorum voluntati morem gereret : ^latiffiime poterat aciem extendit.amp; campi ^ plurimum complecti nixus eft : ne facile ab hoftibus circumueniri poffet equites preterea in corniba Vtrimcp collocauit. Inde mutato confilio paulum acie contraxit:amp; Ipacia queda imjlihbusuacua tang portas aliquas pluribusin locis reliquat amp;nbsp;vniuerfam acie

ocr page 605

in ordines duodecim partitus eft? at$turinam equitu cui$ordine tribuit?ne qui pars,eqftris effet expers auxilii. Cornu aute vnu caffio dedit: alteri vero iuniore Craffiim filiu fau prefecit. Ipfe mediam aciem tutanda accepit. Sic igit inftruc%i Romani procedentes ad fluuium qui Baliffiis dicit peruenere: cuius occurfus ex, ercitui pergratus extitit ingenti eftu atep fiti laboranti qua diu (ppter aque inopia perpeffus Èuerat. Plurimi igit ex his qui cum Craffo erant ibidem cadra ponere ac pernod:are Tuadebantiquoad de viribus 8lt;numero boftium certi aliquid expio rarent.vt$in diem pofteru pugna deferrent hortabantur.Ac Craffus filio amp;nbsp;his qui (ecu erant equitibus ab ordinibus nd difcedere? atep vt in acie ftantes cibu ca' perent luffit. Interim non penitus diffolutis ordinibus nec fatis ad pugna rurfus dum inftrud:is:fedato gradu ductabat exercitu quoad bodes improuifo ante ocu, los apparere necp numero primu neq^afpeedu formidabiles.hos deinduftria Suri nasante acies inedpofitos premiferat 8lt;vedibus aut pellibo fuper iniedisarmo^ fulgorem iuderat occultare:Vt primu igitur Romanis appropinquantes pugnadi fignumab impetatore acceperunt:horrendo clamore: vniuerfbs campos cdpleue ne$enim cornibus aut tubis fefe ad pugnandum animare parthi confueuerut: fed ingentia ttmpana amp;nbsp;ferrea quedam tintinnabula quacientes tum clamores eden, tes borrifonos audientia animas turbare fdliti funt. hoc igitur fonitu iRomanord animis preculbs/cu velles quibus arma tegebat deieciffent. Galeas ac Thorachas niargiano ferro micantes fubito oftendere:equi etiam ferreis atcß encis tegumen' tis protecti apparuere.Surinas vero inter ceteros magnitudine ac fpecie preftans Medoru more atq; habitu ornatus longe mollius^ virum deceat perfricata facie atepad normam difcriminatis comis verfabatur: Cu parthorum ceteri ficut Sci, tbe penitus incultis at$intonfis de induftria crinibus vtan^ quo a(pea:u etiam 8lt; facie maiorem videntibus terrorem incutiant.cu lam igitur ad manus ventu effet primo grauibus contis Romanorum aciem propellere parthi tentarunt fed poftÿ dipeoru denfatam teftudinem ac viroru ftabilem amp;nbsp;ad pugnandu firmiffimam aci em tum etiam ad fbluendos ac de integro reftaurandos ordines paratiffimam con' (pexere ?$poterant occultiffime circunucnire aciem tentaueruntgt; At Craffus primoleuiter armatos milites in hoftes cmiGt:qui multis fagittis vulnerati fubi to retroceffere amp;nbsp;reliquis turbationis atq; timoris dedere principiu :cum telorum ingentem impetum ac vires intuerentur que perfoffis armis totum etiam corpus penetrabat atep adeo viris dentata erat Romanoru acies vt ne volenti qmde fru, ftra (agiptandipoteftasedet. Itacp procul aftantes parthi vim maximam fagiptazp effundebat:que fortium at$magnoru arcuum viribus contorte grauiffimis Ao nianoru corpora vulneribus (auciabantac (orte peribant miferabili. Stantes enim m acie vulnerabatur:nec manuS conferendi facultas aderat Si quando enim in ho, des impetum fecident .'illi (ubito terga vertentes fugiebant nec fugientes minus $ftantes inferebant calamitates, namcp in fuga etia fagiptas emittere parthi con fueuerunt: Id$poft Scithas omnium optime facere norunt. Romani igit quoad eos faretras exhaufiffe putarunt immota acie permanfere .Cum vero camelos plu res fagiptis onuftos animaduertere :vt affatim quibus tela deeffent fuppeditaret nec vllum parthis lagiptadi finem adfuturû vehemétius trepidare ac fuis rebus diffidere ceperunt.quod pergrauiter ferens Craffus ad filium nunciû mifit iubës vt impetu fadio parthorum aciem prorumpere conaretur priuf^ corona ab eis cir' canueuierent.lam enim plurimum obequitanerut parthi:amp; circunuenire Roma nos parabant.audito igitur patris monitu luuenis mille ac tricentos equites capi ens inter quos 8lt; illi erant qui a Cefare fuerant miffi quingentos infuper fagipta, nos amp;nbsp;fcutatorum cohortes odio amp;nbsp;$ latiffime poterat illos circuducens in hoftes

ocr page 606

impetam Fecit'Parthi Gue timore percalfi fine illi vt filiu ^procut a patre difiaré/ gerent retrouerß: faga arripuere, tum fpei 8lt; alacritatis plenus adolefcens fagi' entes bodes magnis incufare vocibus cepit (Qttin ftatis inquiens 8lt; viroru cogref fum no tolleratis.Erant vna cu adolefcente comités.CM.plantusamp;.C.cenfbri' nas quoru bic quidé confilio atlt;pprudentia ille roborè 8lt;animi magnitudine plu' nmu: poterat preterea beniuolencia amp;etatis equalitate toniuncdiffimi erant ado/ fefeenti Œra{ro:nun^ illum cafu aliquo deurere parati: magno igit impetu equi' tibus bodes infequentibus: ne pedites quidem ociofe fequebant fed alacritatis amp;nbsp;fpei magnitudine incenO illoru oene celeritatem adequabant 8lt; ad omnes cafus pa ratiffimi aderant ac fe iam fudiffe bodeS ac vicide arbitrantes eour$ perfecutifut quoad non vitra fugientibus partbis: tandem illorfi dolos ac fraudes agnouere. ConuerG enim in eos partbi qui eatenus fugam (imulauerat att^vnditp luperue, 'nientes alii fele ad pugna paraueriint.at^ equites Cataphractos Xomanis equigt; tibus opponentes : reliquu equitatum nullo ordine paffim Romanis circunfudere Ita vndi$ per planiciem difcurrentes ingentem vim pulueris excitabant: vt neg (e mutuo videndi nec ad inuicem colloquendi Romanis facultaseffet. fed mutuis etiam vulneribus feipfbs interimerent. Multi etiam attrahendi fpiritusanguftia pene fuffo cati 8lt; fagiptis mfuper confodi miferabiliter in puluere volutabantur: nec vulneratis eximendi teli potedas aderat: liquide curuatis vncis indructe fa, giptarum cufpides no Gne maxima neruoru 8lt; carniu laceratione diuelli poterant cunc^no multi admodu eo paedo interficerentur: cctcri metu atep horrore torpe' baut. Cuq: pedites Publius in catafrados equites impetum facere hortaret:impli citas manus clipeis odentantes.pedes vero arene cumulis altius inheretesinccp ad pugnandu necp ad infequendu fatis idoneos fe ede mondrabant quapropter ad e? quitcs conuerfus Publius:eos quanto potuit impetu in bodes immifitÆratauté pugnandi forma omnino difpar:cu galatarum milites quoru precipue viribus Ro, mani nitebantur:paruis amp;nbsp;debilibus hadis ferreos thoraces aut ex coreo fabrifa' edos incaflum peterent,ab hodibus vero grandioribus contis petiti nuda pene cor pora aditus preberent: qui vero grauiter armati pugnabant cunedoru icdibus ex equis deidiimmbiles humi iacere cogebant:multi etiam (ponte fiia ex equis deG' lientes media il/oru vifcera profodiebant qui vulneris dolore perciti huc illuc furi bundi currentes fe fores pariter 8lt; bodes cdculcando perimebant Interea Calatbe edu de Gti quoru ea gens ed impacientidima vehementer difficicbant amp;nbsp;eozp plu rimi ex equis dehlicrant. Acriter igiëindantibus Parthis referre pede cogebant amp;nbsp;fefe in fecundam aciem recipere prefertim çp publium grauiter vulneratu amp;nbsp;ia in extremis laborantem ex hoftium manibus eripere conabant' Ita$tumulum ali' quanto dipra reliqui planiciem eminentem conlpicati ad eu confugere.8lt;equisin medium coniecdis clipeis vero quali pro muro exteriori ex parte circupofitis faci' lius barbaroru impetu euafuros effe arbitrabant. Veru id longe fecus illis euenit BJam cu in edicto loco condituti edent:primi nequa^ poderiores occultare aut ^p tegere poterant fed omnes pariter propter loci inequalitatem in hodiu conlpecdu pofititac nullo tegimine protecdi patebant ad vulnera: fugiendi preterea nulla da batur facultas.Itacp paffim fagiptis cofoffi interficiebant:ea tantu de caufa inique animo mortem oppetentes g manus coferendi potedas no aderat fed tan^ignaui ac defides trucidabant.erat circa publium greci duo EHieronimus amp;nbsp;Micomachus qui per id temporis a (Carnis habitabant:hii publium quibus poterant rationibus hortabatur:vt fecum in ciuitatem Romanisamici que Ichne vocabatur:at$inde ro procul aberat fugi arriperet.-quibusille collaudatis mullum ed inquit tamgra' ue mortisgenus quod iam Publius reformidet aut cuius metu viros optimos qui

ocr page 607

pro me in acie ceciderunt relinquere velim poftea illosamiciffime amplexatusa fe dimiGt. Ipfe vero manusambas grauiter vulneratus cum illis vti non valeret:r armigero trahluerberandu latusprebuit.eodem modo Cenforinû oblige ferunt.i Planctis vero fibiipd morte confeiuit. Idem,amp; optimatum fere omnes' fecere. In • reliquos aute Barbari mruentes multos contis vulneratos interficere:adeo vt vi'i uos non amplius quingentis in boQiii poteftatem venifle tradunt. Parthi dem' Publii 8lt;optimatu qui fimul ceciderant capita contis fupcrfigcntes:magna cele ritate adCraffum contendere:qui poft$ a filio fugatos boftes audierat eos qui fe cum audatiores factos animaduertens quoad poterat (uos in vnu cogeris impate/ tiffimos campos dimiferat filiu ab infedatione bodiu iamiam redituru expedans Interea citatiffimo curfu nuncii a Publio venietes aderant fumo illu in diferimine: verfari afferentes mi magna lubtto mittantur auxilia Atep bos iam fero ac pene re confecta vcnide condat. Primi eni quos miferat Publius vtiminens periculumt n unciarent ab boftibus intercepti fuerant. poderiores quogcu in hodibus inci dident:vix eoru manus effugere potuerunt. Multa igit (Eraffum turbabant ita vt mente nibil profpicereiaut rede confulere poffet. Nam amp;nbsp;de tocius pugne me t o^bat euentu:8lt; filio quot^opem ferre cupiebat.tandem vero in vnu vires coge fl i/atuerat:vt filio ^ celerrime ferret auxiliu: vix ea fatis animo firmarat cu fabito cl amore borrifono cuneda complecftensboftes aduGniut8 lt;maximus timpanorum fti 'epitus Romanoru aures eircuftrepebaritatq? id alterius pugne inicium fore ar bit rrabantur.Illi vero publii caput bade infixu portatentes aderant: amp;nbsp;Itomanis ^F ixoximeaccedentes contumeliofe 'quonam ortus genere publius fuidet feifeita ban Bur: neq; cn iex imbelli atq? ignauiffimo patre tam generofum atqiomniu vir/ tute : preditum filium ortum elTe poffe. Bloe tam dirum fpedlaculum fupra omnia que in ea pugna calamitofa contigerant Romanorum animos perfregit:nec tamen; ad il :am amp;nbsp;vlcionem vt par erat excitabant: fed horrore ac timore perculfi obtor/ puei rant.at Craffus nibil tanto dolore delectus omnem que in eo bello gefferitpre-clari ffimum hoc virtutis teftimonium prcbuit.omnes enim ordines circunuecdus: meu amp;eft hic priuatus dolor Romani clamitabat, mea hec calamitas meus hic ac jp c priu! iluebus. Publica vero ciuitatis falus 8lt; gloria in falute veftra polita eft: quod liqua !vos tanto taliq; filio patris orbati miferatio tangit:banc in vlcifcendisbofti bus p ætefacite.auferte ab eis tanto celere partam leticiam vindicate tam efferam imma nitate:nolite malis fuccunbere.aut animos dimittere:8lt; fi qua vos magna^ rerun i gloria permouet recordemini ne$ tigranem a Lucullo nec a Scipione anti,' oebu Gne cede 8lt; vulneribus fuiffe fuperatos.lDucite in memoria maiores noflroS mille nauifi proadipifcenda $icilia iadfura fecifle multofqiin italia duces impera tore's atep exercitus amilifle.quoru nulli nili relido fpiritu vidoriam boftibuscon cede gt;re voluerutmec vero tam fortune profper euentus Romanoru potentia auxit $egregia virtus ac fuma in laboribus afpcrifq; rebus tollerancia aduerlis calibus fti£cuhberetnefeia. Hec atq; huiulmodivociferans (EralTusac milites excitans: no multu animos comoueri illoru leniit Cu^illos clamore tollere luffifTet'poßq, dif/ fonum ac debilem fublatuaudiuit;grauitcr exercitus ignauiam accubans rebusi^ filis diffidere cepit.at parthi clamore ingenti excitato pugnam rencuarut atq exgt; tranfuerfo latere inuedi equites fagiptaru copiam imenfam profundere. qui vero än prima acie pugnabant:contis ingentibus aduerfus ferientes in anguftu fpacid a ^Romanos cogebant: e quibus pauci admodu in vnum conglobati i confertiflimos loftes irruere amp;nbsp;cominus pedem conferre tentabat. veru iaculoru ac fagiptarum multitudine obruti:partim etia contis tranffixi cito perire :tantus eni erat telorfi,* impetus;vt idem fepclaculum eodem idu duos etiam viros interficeret,hoc itaq

ocr page 608

modo pugnantes Barbari: eu vCcp ad finem diei certamen protfaxifTent difeeffere vnius nocuis fpaciu ad lugendum filium Craffo concedere fe veile dictitantes:nec procul tamen ab boftibus conftituti noctem cantibus 8lt; tibiis in fbmnem ducebat Romani vero multis curis anxii necp fepelliendis mortuis animum adbibere: ne$ Gueiis curandis intendere fed quif^propria fortem ingemifcens magno cum ti' more futuru diem expectabant:Tand?m:pex eo loco migrare latuerunt fed mag nam atc^ ambiguam curam faucior^ multitudo prebebat: nam ne$ fecum deferre poffe animiduertebant'quod magna fugientibus moram amp;impediments allaturi effent:nec reliqui facile poffe videbatur quod clamore atep vociferatione abeutes alios effent prodituri,Craffi prcterea quauis malozp omnium caufa effet vocem ac iuffum omnes defiderabantiac ipfe fblus in abdito atep obfcuro loco iacebat:ingens vulgo intabilis fortune :fapientibus autem ftoliditatis 8lt;ambitionis futurus ex, emptum: quibus viciis agitatus non fatis ede putabat b inter tot bominû milia p ceteris excellentiffimus haberetur fed quia duobus tantu aliquantovidebatinfe/ rioromnia fibi deeffe arbitratus: tantas res aggredi non dubitauit. Tunc igitur Caffius 8lt; (Dc^auiusipfucircunflantes excitabant 8lt; bono animo vt effet horta/ bantur:quem poft$omnino fradlum 8lt; defperante animaduerterunt.ipG centuri, onibus atq? ordmu ductoribus couocatis. poft$abeundi confiliumab illis probari fenfemnt: quanto poterant filencio Œaftra mouere amp;nbsp;res primo quidem egregie procedebat.At poft$Saucii amp;nbsp;hii qui ad proficifcendum inhabiles erant fe dere' linqui ratq? hoftibusprodi intellexere:clamoribusat$vlulatibusomia complerut magna igit proficilcentes turbatio multuffy terror procedentes inuafit. Itacp fepe velut imminentibus boftibus vertebant ordines fepe etiam qnafi paulopoft pugna turi ftruebant aciem.l^^aucioru aute quicunqi vadentes fequebantur alios fufcipi' ebant: aliofcp tollere non poffent:relinquebant. Atq? ita maxima profectioni tardi täte afferebant.Inter hec.L.egnatius cu tricentis equitibus qbusipfe profectus erat media nocte Carras vrbem preteruectus:Romano fermone cuftodes appellas Componio vrbis profecto nunciari iuffit magno prelio (Eraffum cum Parthis con, flixifle: nec plura locutusaut fequifham effet prodere volens cito curfuad ponte quem Gipra fluuiu reliquerant peruenitifeq^ ac fuos leruamtincolumes.Attamen iufta reprehenGone no caruit: ^imperatorem atep exercitum deferuiffet: nec fane parum eius vox Œraffo attulit adiumeti Cum enimComponio renunciata fuiflet! nichil illam prosperi fuiffearbitratus:propternuncii breuitatemac feftinationem/ fuos qiprimu arma capere iuffitatlt; ^vt primum Craffum aduentare fenfit: obuia amp;grefrusillu excepit:8C Cadra intra vrbem ponere fuafit. Parthi autem quamuia nocturnam Romanoru fugam fenfiffent: non tamen illos noctu infequi voluerunt: fed cum lam dies illuxiffet primo ad Cadra Romanoru venientes: quatuor milia ferme faucioru qui relicti fuerant interfecere : multos deinde per defertos campos errantes confecuti peremerunt:quatuor etiam cohortes que itineris errore a re/ ~ 'liquo exercitu difcederant amp;nbsp;legato Vargunteio duce tumulumquendam occupa uerant ad vnum perdidere prêter^ vigintiviros qui nudatis gladiis per medios bodes vadentes:(Eum illi eoru audaciam amp;nbsp;fortitudinem admirarentur Carras in columes peruere :Interea falfus ad Surina rumor delatus nunciarat Cratu cu toci IIS exercitus robore fugam arripuiffe:reliquam vero inutilem turbam atep imbelle Carris confediffe. Ratus igit victorie premium e manibus ereptu ede. nec tarnen rumoribus fatis credens:rei veritatem perquirere codituit vt quid libi potiffime agendum effet datuere poffet an fcilicet intra carras Craffum oblideret: an vero carris obmiffis:Craffum infectaret Jgitur ex familiaribus quenda vtriufy lingue

\ peritu ad muros ciuitatis fubmittit: qui Surmenomme CraOum ad colloquium

ocr page 609

voéet:IHéccumamid qui circa Craffiini erantaccepi/TentJeto animo colloqui ob, lationem fufcipcrc:nec multopoft duo arabes a Barbaris miffi ad muros venerunt qui fe Craffum amp;nbsp;Caffium egregie noße aneuerabant.bü eu mûris {uperftantem Caffiu fuiffent conspicati dicunt Surina Geris faciendis occupatu nunciare iufifle pace fe cu Romanis facere velle :cucp regis amici Romani habeantur:nibil aliud ab eis petere $ vt relida Mefbpotania difcedat.boc eni vtrif^ magis expediens vi' deri $extremi pugnandi neceffitate experiri. Bdas Caffius fufcipiendas condico, nes arbitratus:locu amp;nbsp;tepus in quo Surinas amp;nbsp;Craffiis ad colloquendü coircnt fta tuere lu bebat.id feita farturos Barbari dictitantes abiere. SurmasigiÉcu Craß fu in ciuitate claufu accepi{ret:fere ad obGdione parans: poftero die inftructos mi, lites ad pugnandu menia duxit:qui multa in Romanos conuicia iacentes Ita demu pacem impetraturos predicabant'fi Craffum amp;nbsp;Caffium vinctos Surine tradidif fent, Ita$ metuentes Romani 8lt; Carrenbum fidei non fatis cerdentes: quid fibi agendum eßet vehementer dubitabant. Nam ab Armeniis que fola fperari pote' rantiauxilia expectarerfongû fane nimiu videbatur:Itaqi fugam omnes G qua in , feiis Œarrenbibus euadendi preberet occabo fuadebant. Inter bee Andromaebus vir omnium perfidiffimus:cum huiufmodi con{ilia Romanos agitare fcnfiflet: ad Craffiim venies fe itineris ducem fore pollicetur. Hoc igitur duce Œraffus noctu cum exercitu ciuitatem egreffiis eft nec eorû quic$omnino Parthos latuit, cum omnia ad illos Andromaebus detuliflet: fed quia noctu pugnare religiofum apud Parthos babeturmihil fe loco mouerunt: Verum andromaebus nunc huc nue illuc agmen circunducensmec quic$ tamen in itenere progrediens. amp;nbsp;alias aliis caubs nectens tandem in altas paludes 8lt; loca magnis anpbractibus circunfecta: eos qui fecuti fuerant perduxit Multi enim iam ab inicio nibil recte ab andromacbo fieri fufpicati 8lt; itineris perplexitatem veriti modo buc modo illuc agmen circuuerte tis ipfum profequi noluerunt:fed Casius retro vnde difcefferat Carras redierat Cunq? arabes quos itineris duces habebat: ibidem mora trahere iubehant quoad luna Scorpii fignum relinqueret:at ego inquit fagiptarum magis formido . Inde in $iriam cum quingentis ferme equitibus traiecit. Plurimi vero fidos itineris duces fortiti ad montes qui Sinnacba vocant peruenere; ibiq? tuto conftituti diem expectaruntrfuerut veroad quinq? milia horni,u quibus vir optimus (Detauius p erat Craffum vero infdnsandromachi oppreffum tum anguftiis 8lt; circuntantis paludis impedimento circuuentum fuperueniens dies offendit, aderant fecum co' hortes quatuor ac pauci admodu equites ac lictores quincp. His copiis comitatus cu iam adefle boftes nunciarentur amp;nbsp;ipe duodecim t^tu ftadiis ab Cctamo procul abeffetiintumulu quendam confedit equitibus fane inacceffibilem 8lt; longo verti, ce Sinnacbis coniunctu at^ fabiectu: Ita vtabeisquicu (Detauio erant facile con lpici pofTet:qui cu imminens periculu Craflb intuereturiprirnus Octauiusmag' na voce milites compellans relinqui deinceps alter alterius ignauiam caligantes efuperiori loco impetu facto boftes loco dimouerunt:Cranum$ in mediam reci' Perut aciem 8lt; clipeatis militibus extrinfccus quaf i pro muro conftitutis:rcn pri, us ad imperatoris corpus tela peruentura clamitabant ^ omnes ad vnum fagittis confoti cecidiffent. Surinas igitur magno fuoru detrimento futuram eße pugna confpicatusifimulcp noctis aduentum pertimefcens:ac ne Romani montes capeffe r^nt veritus:vbi difficilis admodu effet infecutio :dolis iteru (Eraflum ftatuit cir, cuuenire.Quofdam igitur qui fecum in exercitu fuerant dimittes in Romanorum caftra nunciare iubet:audifle fe buiufmodi apud Partborfi principes haberi collo, quia:nequa$regi placere .'inexpiabile cu Romanis bellu effe fed pacem facile con,, qljan pofre^modo CrafTus regis amicitianon afpernaret . Interca Surinas pugna.'

ocr page 610

niasireuocaaerat amp;nbsp;eu primoribus i aduerfum tumulu proféras remifTum artu ante pedes proiecerat amp;nbsp;inermem dexteram protendensnomine (Traffum appella bat.atcp vt feed loqui vellet hortabatur. Eatenus enim regis vires illum expertum fuiffeinune autem benignitatem amp;nbsp;manfuetudinem erga falutem propriam fi vo' luerit probatura .täs voees magna eontentione Surina clamitante omnes qui cdlt; Craffo aderant letis animis excipere, at Craffus nibil eord fidei credendum ratusquot; quo^Tepius iam eßet perfidia expertusied tam repentine mutaednisnulla fubeße caufam animaduerteretpugneintentos milites fixos effe iubebat. illi vero vna re' clamare atqp in Craflum conuicia iacere ceperunt: eius ignauiam acculantes: qüi ne inermibus quidem boftibus congredi audeat quibus armatis eos velit objicere trucidandos cd ad ea refpondere Craffas pararet ac reliqud diei fpaciutolerarc precaretur; quoad fupernenien te nocftein montes euaden^i daretur facultas: vbi locorum prefidio tuti futuri effent:ac manu fimulviam oftentaret: qua non procul । in pacato loco amp;nbsp;amica tranfitus pateret: benec^ de falute fua fperare hortaretur:

illi alcius iam vociferari. Tunc per territus metu Craffus eord parere voluntati amp;nbsp;ad colloquium proficifci /latuit:Atqp intereundum ad fuoSconuerfus:Oclauiin, quit,tuqp Petroni ceteri$quotquotadeftis IRomani ciues profedionis mee necet £tateopicite:me$meord militd violentia ad hoc fuifle coacftd mihi teftes apud de^atœ homfes eftote. Veru fupflites dicite: non me a meis ciuibus (pditu:fed ™i^aude deceptum ^nteriffe. EHis didis ceptum iterad l-ones pro/equebaë Tune (Ddl^uius quK^(ecu aderant Ïo1um proficifci nd vitra {uftinuere fed e tumu lo deicendetes ^11fe Comites adiunxerût liquentesauté vna /ieffores Cra/Tusafe renduit:cû$ nd multu fpacn progreffus effet:duo ex mixto Parthorum amp;nbsp;Gre' coru genere oriundi :illi obuiam venore att^ ex equis dcfilientes per benigne (Eraf' fum greco fermone falutarut amp;nbsp;aliquos premittere hortati funt: qui Surinam amp;nbsp;omnes qui fecum aderant inermis aduentare intuerentur.ad ea 'ŒraffusÆvd mi' nimam inquit vite mee rationem duxiffem: nug profero meveftris manibusaut fi^ei crediffem .Duos inde fratres Rofcios nomine premifit intuiturosquöt fc' ^cu Comités Surinas duceret 8lt; fimul aliquid ad eum nunciare mandans, eos ad fe cu venififent deprehendi 8lt; vidlos retineri Surinas luffit. Ipfe interea cum Par' thora optimatibus equo infidens ad Craflum veniebat. Cuq; iam haud procul ab effet, quidnam hoc rei eft Surinasiquit:pedes ne eu Romanis imperator gradait ego equo vectari paciar.EHis diélis eqau Craffo adduci iubet At Craffus lUu con fcendere nolens memo inquit noftrorum aberrauit.cü primo vterep more amp;nbsp;cdfue, tudine feruata ad colloquium venerit. Turn Surinas certum iam nobifcu Hirodè fedus8 C pacem efle minime ambigatis Romani velim fed ad proximufluuium de frendentes equ^ pacis conditiones perfcribamus oportet: netp ent omnino padlozf memores eftis Romani .IHis didhs dexteram porrigens cum 'Craffus equu a fuis pofceret nihil opus eft illo Surinasinquit:hunc enim amp;nbsp;velocitate amp;nbsp;pulcritudine preftante tibi rex Bfirodes dono mittit8lt; fimul equu faleris aureisatqi aureo fre' no infignem adduci iubet.atq? in hunc Parthi qui circû aderantpene vi fublatum Craffum impofuere Inde Rimulis equu grauiter vrgere ceperunt. ^t OflauiuS prius habenis comprehends equuretinebat:itidemcp petronius facerc cepit.At cc teri qmcui^ex Romanis aderant globo fadlo Craffum circumftere: equum fepiuS perfodere cona ti:8lt;dmul Parthos: qui vtrincp Craffiim vrgebant: quoad poterat fubmouentes. furba itacp primo 8lt; contentio poft etiam pugna exorta eft. Mam (Dflauius Barbari principis aurigam gladio traiecit: retro vero Barbaroru alius adfiftens (])cftauiam perfodit: Petronius autem qui thoraca indutus procefferat multis mcaffum Barbarorum telis petitus incolumis tamenin equum profilait.at

ocr page 611

Cragum parthusquidam P^omaxartes nomme interfecit Licet alii non abbot in, terfccftum ^(Eraflum:fed iacenti cadaueri capud amp;nbsp;dexteramabTciffam tradunt : quan^ bee conticere magis $ pro veris aflercre licet. Mam eorû qui pugne inter' fuerunt;abi circa Crafïum pugnantes cecideré:a1ii ftàtim pugne exorto principio retro in tumulum vnde diCcefferant rediere :ad quos Parthi venientes Surine no, mine referunt.'(Eraffum quidem meritas audacie ac fceleris penas dediffe. Reliqs perbenigne falutem indulgeri ac liberos abire permitti. Bru verbis nonullifide adbibetes cum e tumulo defcendiffent a Barbaris capti 8lt; in vincula comedi funt. Alii nocftis aduentum in tumulo expectantes paffim per agros vt cuicpvifu eft fele rparfere:quos errantes Arabes equites infecuti ceciderunt: ita vt pauci admodu incolumes fuperfuerint.BerunËi eo bello viginti ferme bominu milia interempta 8lt;decemmiba capta fuiffe.poft bec Surinas Craffi caput 8lt; dexteram ad Édiro, dem:quitune jn Armenia bellum gerebat mißt. Quofdan? vero Seleuciam profi' cifei iuffit:qui non occifum fed viuù captu ede Craffum paflim vulgarent amp;nbsp;ilium no multo poft Seleuciam captiuu venturu. Interca pofopam ridiculam fane veru magno reru omniu apparatu conftituit: quam ignominie caufa appellauit trium' pbum.Quendam eni ex captiuis Pacianum nomine facie 8lt; babitu corporis Craf foperfimilem Partbice mulieris veftem indutu equo infidentern circumagi iuffit. ^uic omnes qui circumaderant parere amp;nbsp;imperatorem appellare precepit finte ipliim Tibicenes 8lt; lictores aliquot camelis vehebantur: Sacculosquofda fafcibus appenfos,gelantes. His proxime {ublimibushaftis infixa nobilium Romanorum capita portabantur.poftbec Seleucie meritrices veniebant:multa in (Craßi molli, ciem8lt;imbecillitatem inconditis quibufdam carminibus decantantes. Seleucio^ deinde fenatu Surinas cogens libros quofdam oftendit Ariftidis qui milefii appel fantur de luxuria 8lt; deliciis compobti.atep multa m mores Äomanozp contionatus eftiqui nec etiam in exercitu talibus lafciuiis abftinerent atep eiufmodi fecu libros in caflris etiam geftarent ' Fuerunt enim inter iRufcii cuiulclam impedimenta re' perti.Interea tydirodes pacem cu Artuafdearmenioru rege compo luerat. eiuf$ fo rorem Pacaro filio coniugem defponfauerant. multa$ inuicem conuiuia fumma hfeiuia ac maximo reru omniu apparatu celebrabant plurimacpin eis Grecoru mo re cantantçs ne$eni Greci fermonis ac litteraru Herodes ignarus erat:Artua(des vero tragedias etiam fcripGt amp;nbsp;orationes plurimas edidit: hiftori a etiam compo luit .qua^ aliqua in hodiernu vfçp diem fuperextant. Cum nunciusa SurmamiP fus qui Craffi caput ferebatad Hirodem perueniflet : forte regem conuiuio accu' bante offendit'amp; lafbn Trallienbs fabulatu ac^or remotislam menfis Euripidis fabula de furiis aganes actitabat, cuq; ab omnibus fuma iocunditate ac leticia pro barentur ^illaces draffi caput in modiu proiecit amp;nbsp;irag no clamore a Parthis pro pter leticia fublato:$illaces régis iuffua famulis e medio fubmotuseft.Iafbn ve, ro dimiffis que tunc in manibus geftabat luctus irbgnibus (Craffi capite in mani' bus fumpto quab furens debachari cepit ac multis caput illud telis perfodit: ver' fus e tragedia buiulmodi decantans: ferimus e montibus luuili preda feliciffima. at(b boc fpedaculo vehementer omnes qui aderat gamfi funt : multis inde alternis verfibus decantandis quid^ ex his aliqui cboru ag eb^t magna voce clamauit. Me' US eft bic bonos:tunc in medidiû profiliens Pomaxartes: qui forte inter tenantes aderat: traffi capud in manibus fumpht ac fe maxime talia verba dicere teftatus eft. Hirodesigitur premia que pro talibus geftis if ore patrio preberi cofueuerût liberaliter illi largitus cft. lafonem vero talento donauit. Efluc finem igit Craffi expeditio quali tragedia quedam fortita eft. Non tamen ita multo poft amp;imani, tatis Wirodes amp;nbsp;perfidie Surinas debitas penas dedere. Nanep Hirodes Sunne

ocr page 612

'glorie inudens eum dolo peremit. Ipfe aut^ eu Filium Paeborum cxpuliffet quo^ 1 bello a Romanis Fuerat {uperatusi morbum incidit idropicù:cui filius alter Fra, /\ates inlidias machinatus venenum quali medicamentum ad feuandu morbu tradi, SÀlt;1dit. Quod cu cpfuturu egretudim videret: iaty corpus ndnihil cdualefcere cepi^tet oAgt;{breuifli^jnterficiendi viam aggreffas ^ppria manu fpiritu pclufo illu fiiffocauit.

»tëuQWM EST VT de Nicie amp;nbsp;Craffi ad inuicem com, riuf^in di . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e minus vi jtuperabilem comperiet.Si quidé eius diuicias ex metalloru effoP ___ne in qua captiuos barbaros permultos ab fumpßt incrementi )ineconftat.Crafrus vero G ad Sille imanitatem conferat: humanior ^ofane videri poterit.Cu tamen ex eius incediis atcpprofcriptioibus quali ex fenore \ autagricultura lucru palam quefierit. Maximoru aute criminu: quibus obnoxiG fuiffe Craffum permulti afleruntiquecp ipfe acerrime denegare confueuit: ne mi' nima quidem.rurpitio Niciam attigitmeqieni lucri caufa fententiam in fenatu dix iffe: aut facinorofos homines fubtraxiffe iudiciis aut fociis auaricie caufa bellu in.

tuliffe ne calumniator quide vllus vnq? Miciaminfimulauit: quod vero maximam pecunia timiditatis caufa caluniatoribus Nicias dederit:8lt;fi Pericli aut Ariftidi fid conueniens opus effe merito videri poteft; libi tamen neceffanu fuifle iudica, bitur:cu ad tollerandas inimicicias in re p.non fatis animi ac.roboris a natura for/ titus effet. Ineo quoq i Ligurgus orator multis poft annis gloriari etiam aufus eft. Cui cu ab aduerfario Fuiffet obiedlu quod fe pecuniis a calumniatore redemif' fctiminime inficiatus eft.fed inter orandum maxima voce populu appellans: bene fe habet inquit viri Athenienfes quando quide per tot annos in rei p. adminiftra' tione verfatus non accepiße me fed dediffe pecuniam obtredlatotes criminantur. In fümptibus faciendis melior 8lt;ad ciuilem vfum accomodatior Nicie lt;$ Craffi ra cio videtur,ille enim in exhibendis populo fpcdlaculis 8lt; in deoru cultu celebr5do amp;nbsp;Œimnafioru amp;nbsp;Paleftrarum conducendis preceptoribus pecunias maximas ero gauit.Hic aute ta multis hoim milibus publice epuld dedit ac infuper ad quoti' dianum vicium copiam fuppeditauit vt omnes in vnum coacfti DUicie fumptus: ne minima quide experte funt Craffi fumptibus comparandi. Igitur cu hozp virorum mores animaduerta'vehementer ab illis diffcntire cogar:qui vicium inequalitate mentis ac diffidentia effe negant:cnm tamen bofee homines vidiant tam turpiter in parandis diuiciis verfatosiln erogando tam faciles ac benignos effe Et de diui ciis quidem hadlenus. In reip.vero adminiflratione nihilvn^ callide nihil imufte nihil velociter a Nicia fadlum reperitur.Sed cu effet Alcibiadis potentia amp;nbsp;frau dibus circunuentus: fuma cum modeftia ad populum quaO iniuriarum vindicem Futurum conFugit. Craffi vero magnamin permutandis amiciciis perfidiam de' prehendere licet. (Tonfulatumautem pervim vfurpaffe neipfe quide negare con, fueuit quippe qui milites mercede conduxerit qui (Catoni atqp Domitio manus af ferret.Inferenda quoqp de fbrtiendis prouinciis rogatione* cu multi vulnerati fu/ iffent quatuor etiam interfecfli:(Craffus ipfe ILuciu Mallium rogationi aduerfan' tem pugno grauiter in faciem percuffit• 'multoq? (anguine fedatum coegit e turba difcedere;atq ? vt Craffus vituperandus videtur ^ violentum quenda ac Tiranni, cu in adminiAranda re p.more teneret.Gc Nicias pauidus 8lt; (upra^ deceret for, midolofus amp;nbsp;viliflimis quibufdam hominibus obnoxius iufta profecto reprebenfi' pne nd caret.accedebatad bec quod nd aduerfus Cleonem paruis de rebus Craffo

ocr page 613

certamen erat: fed adoerfusrecetiffima Celaris gloriam amp;nbsp;très Pompei triupbos decertans nulli eoru cedens vtruepfuperare nitebatur. 8lt; Pompeium quide cen' foria dignitate fuperauit:g gt;magnam proculdubio laudem meretur .Oportet enim in maximis rebus amp;nbsp;reru p.admimftrationibusnon penitus inuidiam formidare: fed magno animo ad preclariffima queep adniti amp;nbsp;virtutis acpotencie magnitu, dine inuidiam fuperare. (Quod fi cui penitus omni periculocarentem fecuritatem atq? animi requiem fecftari placet amp;nbsp;Alci biadis in contione vehementiam reformi,' dat aut in termophilis Lacedemonum erumnas aut in Thracia perdice labores extime(cit:Latiffimus in ciuitate patet campus ad otiandu.vbi Cnanus cofidens atqiocoifus fignicie coronam fuo c^iti cotexere poffit.vt fbphiftaru quida dicere confucuerunt in quo genere forte Illiciam aliqui connumerarent, fuit eni pacis 8lt; ocii amantiffimus:8lt;fbluendisaut componendis bellis aptiffimus: que virtus pro pna Crecorum effe videtur.at$ in hoc nulla exparte Nicias eft Craffo comparant dus.quiCafpium pelagus atq; indicum occeanum Romani imperii termines fore deftinaucrat.neep vero decet eu te virtute ac paterciam fuperinrem intelligas de' terioribus cedere.Neep principatum indignes viros ad gubernanda rem p. adfei' feere:neqpmaximis de rebus improbis atep infidis viris fidem prepare. In quibus omnibus delinquffe Niciam no oblcuru eft.qui (Cleonem garrulum fanc 8lt; clamo' fum rabulam impudentiffimu preterea atep audaciflimu viru magni exercitus im peratorem deligi fecit.nec Craffi in bello Spartaco celeritatem laudotqui ferina' tionis magis $ fecuritatis rationem duces manus conferere properauit. ne {uper adneniens Pompeius perfecti iam propemodu belli gloriam auferret. Vt Mumi, us Metello apud (Torinthu bellum gerenti abftulerat fed: illud Nicie non parum delicflu videri debet quod no aduerfarioru opibus aut potencia deterritus fed mi litandi laborem ac periculu reformidans: maluit cu res fuasi tuto collocaret rem publicam periclitari $fuo periculo falutem rei p.querere.quauis Themiftodisfa du intueri poffit:qui bello pcrfico cu no idoneum imperatorem creatu animaduer teretatçp illum rei gerende imparem ludicaret ne demens vnus atep improbus vir toems ciuitatis ialutem in difcrimen abduceret pecunia data fefe vt imperio abdi çiret effecit.Cato aute quo tempore motus maximos ac perturbationes reip. in' ftar confpiciebat:tribunatu petiuit Nicias vero contra Minuma 8lt; Citheramac Milefios imperatorem fe fieri paffiis Contra Lacedamonios bellum gerere noluit fed Imperium exuens paludamentu Cleonis demencie atep audacie:viros:arma na ues 8 lt;tocius reipubliceimperium comittens'no modo propria gloriam fed defen fone patrie atq? Salute neglexifle vidett (Quapropter no ita multopoftinuitusat^ reludans contra Siracufios bellum gerere coadlus eft: cu non vtilitatis aut digni tatis caufa fed animi molbcie atq;d(fidia quatti in fe effet olftare videretquomi, nus potentiffima Sicilie ciuitas athenienfiu imperio fubiceret. quarghoc no mi , nus igi^auie ac fecordie imenfe virtutis amp;nbsp;bonitatis teftimonium videri potefl. Quod cu femper ab illis gerendis fuerit alienus, cuqi frmper imper^di munus de' tradlauerit nun$ populus quafi viru optimu ac peritiffimu ducem ad maxima qcp bella fuffragiis diligere ceflauit.at Craffo cu belli femper 8lt; imperii fuiffet auidif fimus nun^nif i bello feruili populi Iponte impcriu accipere contigit, quod ^per id temporis Pompeius Metellus at$ambo LuculIi bellis aliis impliciti tenerentur 8lt; tunc tarnen opibus amp;nbsp;potentia magnus Crffus habebatur. Veru illud comici poete dic^u preclare fibi conuenire etiam amiciffimi fatebantur.'Viru illu ceteris in rebus ^ in clipio geftando optimu effe; Neq? fatis tamen hcc opinio Romanis amp;nbsp;fuit.amicoru multitudine 8lt; ambitionis exceffu maximu exercitu fibi tradere co, aftis.atbeniefes enjm inuituac renitentem Niciam ad bellum impullere Œraffns

ocr page 614

'vero inclitos ac abeuntes Romanos eduxitad bellum: 8lt;propter hancquide citri/ - tas.ilfe autem propter duitatem maximum infortunium fubiit:At$magis in bis rebusladare Naciam^ vituperare Craffiim licetille enim prudentisimperato' ris ratione vtens:fuorum ciuium ipem non fruftrabatur fed metus caufa vt ab Si' cilia abftinerent hortabatur hic autem tanq? facillimum opus bellum parthicu ag greffus vehem^ter quide ab eo quod propofuerat aberrauit:magno tamen animo concepife iudicatus efl.Cuncp Cefar occidentis populos celtas Germanos amp;nbsp;Bri tanniam infuper dommiTet: ipfe ad orientis imperium comperandum intenderat animu:8lt; Aliam omnem Romanis fubdere conabatur.quod etiam Pompeius affe enabat.Lucullus vero vtricp aduerlabatur.Ita^ cu Pompeio Afieimperiu a popu fo mandaretur fenatus obftitit. Celarem quo$cu trecenta Germanorum millia ce cidiffent. Cato boftibus dedendum atq? eius capite omne deoru iracundiam ob vi/ olata fédéra contractam expiandi cenfuit .At vero populus Catonis lententia con tempta quindecim dieru {applicationes in eius victorie honorem decreuit.Quan' tam igitur futura leticiam quantag? facrificia arbitramur: fi Craffiisex ßabilone litteras ad fenatum mittens mediam perfidem Hircaniam Sulas amp;nbsp;Hactra Ro' manoru prouincias effe nuncia{ret:oporteteni vt Euripides inquit:cos qui in ocio degere quic^ fuis rebus effe contenti nequeunt: quando aliisiniuriam inferrevo/ lunt non Scandiam aut Mendim viliffimas infulas inuadere nec patriam fugietes Eginetas amp;nbsp;tan^ aues regionem imitantes perlequi:fed magna ihiufticie premia querere:quibusiufticie facta«actura:non quidem parue aut contenende rei pen' feturmeciUe fatis recte iudicare videntur:qui cu Alexandri laudent expeditione Craffi audent vituperare conatus : Necp enim decet ex euentu rei iudicia facere fed nos ad indituta redeamus Niciam permulta in bello preclara facinora cdidiffe conflat:multis enim preliis hoftes luperauit amp;nbsp;a capiendis Siraculis paulum quid abfuitmec que errata funt;omnia fua culpa euenere.magnum enim rebus geredis aduerfa valitudo impedimentum attulit.plurimu etiam ciuium qui domi erantin uidiam accufare licet. Craffus autem propter innumeram erratorum multitudi, tudinem mullum fortune vituperande locum reliquiae videturat$ fola eiusappa ret acculanda ftulticia : quam non tantum Parthorum virtute quantum aduerfa Romano^ fortuna fuperatam fuiffe putandum eft. Preterea cu nullu diuinationis fignum Nicias aliquando neglexerit: hic autem omnia penitus deorum portenta contempferit.vtriufq ? tamen idem ferme exitus fuit. Difficilis fane res ad indica dum.licet illi minus vituperandi videantur:qui pernicacie 8lt; (iiperbic crimen fu, gientes veterum opin onem atep aucfloritatem fecuti propter nimiam religionem delinquunt.in morte vero Craflus laudabilior qui nun$ timori aut laboribus fuc, cunbens fed amicorum precibus 8lt; voluntati obtemperans, tamen etia boftili frau de deceptus interiit. Niciasautem turpi amp;nbsp;infami fpe falutis dueftus: fuppfex ad boftium genua procumbens turpiorem Gbimetipfe mortem effecit.

ocr page 615

uEPlSTpLA Ant. Tudertmi poetc lauriati in vitam ati^gefta AgeGhi Lici

^^^^^^^^!^ 'LEO PLERVMep mecam tadtusadmirari bamaniffi yQ^^b^^^^q!\V:me preful inanem (pern falfamg nonulforu hominum opini, |.E^i^@e'Ll|^ ™em qui dum ex libris a fe compoGtis gloriam aliquam ve 11/nari ftudent cos virorumopibus qamp;déaut imperio pollen, fe-dumrCed a litteris prorfiis alienorü nomini dedicant' exti' q-mantes fcilicet fola eius libri inferiptione gloriofbs fe 8lt; in Àvita amp;nbsp;poft mortem futuros. Sed ea in re meo iudicio vehe --pmenter falluntur. Quid eft enim per deum Ïmortalem cur gló^gapiMèos qui nulla doctrine parte attigerunt confequi le poffe fpe tent! Cu vel proverbio illo quod vulgo apud grecos:vt nofti iaditari fbletierroris to facile admoueri pofTint nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ægo vero longe aliter fentio amp;nbsp;tam traioiu

laudem exiftimo que a viro ma$is doctrina $poteftate pre danti proficifcif euius etia fentecie Nemanum illiï EHecdorcm effe video :qui no tantu laudarivult , fed addit a laudato viro Quod fi forte ab eo laus ipfa prouenit: q ceteros virtutis 'zpariter 8lt; poteftatis fplendore antecellat.Ego illam tantifacio vt nullam dignio' rem nullam excellentiorem inueniri pode mibi facile perfuadea 'Quo circafi inter varias occupationes fortaffe aliquid ingenioli mei vires excuderint, nemo miret velim fi id excellecie tue nomini deftirauerim. Non enim video cur dignitate in te requirat quifpiam:quem Taruifina prius amp;nbsp;ecclcfia 8lt; vniuerfa cmitas no dicam pallorem fed parentem optimum cognouitrita vt nemo fuerit qui te dilcedentem lacrimis no fitprofecutus. Acceffifti deinde ad huius noftre ciuitatis ecclefiaftic^ gubernationem: tan^ad maius dignitatis faftigiumeuedlas quam ita pie: iufte: fande hberalitcri^adminiftrafti amp;nbsp;adminiftras.vt omnes te quaO numen quodda celitus ad fe miffimiarbitrentur amp;nbsp;idies magis magifq? non modo diligant.fed vt pareftobferuant colant veneretrf.Nec fane immeritotcK te pupillis viduifçp tuto

rem ei protectorem, altercantibus equiffimum arbitrium. Egenis atep mendicis certiffimu refugium:cmnxbusdeniq; parentem: ac poftremo parietibus ipfs iam vetuftate ruentibus infbauratore preftitens amp;aflidue preftare no definas: Vnde cu vniuerGlaudes tuas vulgo predicent : parietesipG eandem taciti tegant. Quid autem de dodlrina tua loquar cu omnibusplane notu fit.tea tenensprinû annis fub patentis mei inftitutione. Neg? enim mihi verendum eft: vt apud te Icquens qui tali preceptcre palam gloriari cofueuifti arrogantie crimen incurri, at deinde fubpatruo tuo Francifeo barbaro qui non tantu (enatusveneti fid amp;nbsp;tocius Italie fplendor extitit:tam grecis $ latinis litteris apprime eruditum fuiAe:amp; materi, en deinde etate: in florétiAimo Patauievrbis Audio tam accurata pontificio viri operam indulßffe vt lt;nbsp;$ breuitépore dodloris inbgnibusornan omniG iudicio atqi confenfu dignushabitus fueris. Cuiusquidem tam varie multiplicc£$ doctrine cfi preter ceteras animi tui dotes plurima multis in locis vel fcriberdo vel fcripto, ru nodes interpretando teftimonia prebuifles: effectum eft: vt celeriter quidem pro virtutibus tuis immaturas dignitates iftas fis confecutus . Tuam igitur excel lehciam bumaniffime prefultcu a meis omnibus turn a me ipfo propter eximia tua in nos merita maximi fieri; amp;nbsp;fi pluribus iam argumentis te amp;nbsp;cognofcere amp;nbsp;ere, dere exiftimen: tarnen eiufdem rei indicium eu alias vt fpero prebiturus fum: tum hoc ipfum in prefentiaru omnibus certiffimu conftituere volui tg ex crrnibusdcle gncuius nomini meoru grece lingue ftudiorü primicias dedicarem.Nam cu a quo tidianis leaionibusaJiifq? rei familiaris occupationibus no nihil ocii natius eflemt.

ocr page 616

^decrcui Ageßlaum vira fane imortalitate dignK/noftratibas pro mea virili cogiè tu facere. Non equidë ea caufa emihi ipß pfhadeam pofle me accepta a grecis m/ Lora facere (Ciceronis auctoritate fecutus qui latinos ait autpfemuemffe ßpien, tins 0grecos aut accepta ab illis meliora Feciffe. Necp enim is fum qui Ipere. Xe' nophontis cloquenciam: quem prifei mulam Acticam cognominauerut:a me ex i gui fane ingenii homine poffe fuperari.Sed meu femper fuitiudiciu,id$quanti e^as mea patitur rem pleril^ expertus fum: lingua grecam qmb ea aut naturalis 'no fit: aut longo iam infuper qua familiarismiß affiduo ftudio con feruet memoria facile delabi gt;nbsp;Itag? cu abamantiffimi parentis mei fontibus no nullam littera^ gre card cognitionem bauferim ne ea prorfus effluat:libellu bunc in latindconuertere aggreflus fum. Id eni optimu in ea lingua proficiendi genus amp;exiftimo amp;a peri, tis vt tu quo^ nofti ludicari video. Quem quide ore pro innata tibi benignitate in omnes hilari:vt cetera confueuifli fronte fufcipias:meu$in re tenui erga tuam ex cellentiam contempleris animu delectaberis vt fpero cius li bri leCtione: tum horni nem omnibus vt aiunt virtutis numeris accumulatum intueberisamp; Xenophontis eleganciam in illius deCcribenda percipiestita vt plane veru videri poffitquod ad Lucerium feripfit Cicero Agelilau noluiffe quidem aliquam Cui corporis Pagine ne$ Eida necp piCta reliquere. Sed tamen vnd Xenophontis libella in eo rege lau, edando facile omnesimagines hominum ftaturf$ Caperare. Valeat excellenda tua

') cui me plurimum comendo.

@Platarci »Iiftoriograpbi greci de Vita atep geftis Agefilai Traduxi in latinum L%^4^WU,gerA^Tudertinum Incipit feliciter,

^^^.SVin EQ-VIDEM nefeius difficillima efle: figefi Iamp;virtuti amp;nbsp;glorie parem edmendaedne inueniri poffe ve'

■ tarnen aggredieda effe cenfeo: quoniam rationi minime

mV/i^opterea çp ad fummu perfeCle probitatis culmen peruene de fw igiÈgeneris nobilitate quid maius Cquidue pre' dici poffet ^ qd maioribus fais in hodiernum vfy nomine denumeratis amp;nbsp;eis quide nd priuatis viris fed _ nbsp;nbsp;_ iisqüöEus ab Hercule fuerit memoria facile colligitur Neqi ta,

men de bis quif$hoc nomine queri poffit: quod regnu quide poffideant. Sed vr, bis paru illuftris.^am licut eoru genus tocius patrie honeftiffimu eft: ita amp;vrbs ipla vniuerfe^grecie celeberrima:adeo vt nd inter fecundos primi fed inter princi, pes F^ricipatu obtineant. Illud quocp haudeft filentio pretereundu: quod ad com, mune, patrie amp;nbsp;fui generis laude pertinet: quod fcilicet rdq? ciuitas eoru regnu excindere cona tus fit:ideo çp ipfos honore ceteris anteferri inuidia torqueret ^cc ipfj reges maiora nu^ affeaauerdt:^ab initio regni fui pofTediffent. (Quocirca cd nullam adhuc gubernandi rationem cognouerimus: necp populare: necppaucarum poteftatu nec^irannidem ne$ regiam dignitate:q ftabilis amp;nbsp;abfq? interruptione pieuerauerit Hoc tamen fala regnu affidue faccefTiueq? durare cernimus Agefilau vero etia ant^ regnu fit adeptus:imperio digna fuifre:hoc fac facile argumento a'quot;'^'™' Q^odeum rex agis diem fud obiaet:Litichidafq ;hinc Vt agidis. hinc mgefillaus vt Archidimi films pro regia dignitate extenderent, Vniuerfa ciuitas ageulaum amp;genere amp;nbsp;virtute minus repulfa digna iudicauit amp;nbsp;eundem regem conflituit. Quare cu in vrbe potentifTima ad excellentiffimu delegi munus ab op, timismeruerit: nulla alia coniedlura opus eft cius virtutem qua etam ante regni

ocr page 617

adeptio32ta*éditàèefarcomprobare QuecGgianté in regno fuo gefTerit Ham de'' inceps ^ breuiu^ potéro percurram Nam ex rebus geftis ipfius quoq mores Opti,' me:vt:,opinor {pedare licebit. Cumigfeur Agefüausiuuenili adhuc etätequot; floréns regnumaffecutus effet:baut longo poft tempere vulgatum eft: Perla rum regem: tan^ aduerfüs grecos ingëtem terra mari$ exercitum cogere. Qiaquidem de re confultantibus Laccdemcniis foeiifq; agefilaus fi fibi Spartanos quinquagintaün,. geniorfi quos illi Neodomadas vocant tria milia* confederatorû vero fex milia tra didiffentun aliam traiedurû amp;nbsp;faciende paci operam fedaturu recepitvel fi bella' re barbarus maluerit; tantu fe illmegotiu exbibiturd vt ei contra grecos exexcitu' monere nequa$otium fuperet.Qio audito hilari ftatim animo plurimi concupi' uerutivt poftfy rex antea iri greciam traieccrat: eodem modo aduerfus ipfu copie tranfportarentur amp;nbsp;id eligendum vt ab inuadente potius fy expecl:ante cG eo de, pugnaretur atep boftiiim pccius ^grecori x agri bello vacarentur: quodepomniG maxima videbatur vt no de grecia fed de afia dubiû certamen coCitueret'Poft^ verohn aliam eu exercitu nauigauit: quemadmodu imperatoriam artem exerçait^ baud qua^ego dulcedinis^cdmemoradis rebus geftis replicari poffe arbitrer.Iri afia igitur boeprimugedum eC Tiffapbernesageßlao iureiurando affirn-auit: fi 1 fecu inducias tantifper vellet dum rediret quosad regem mitteret oratores: ci fe effeduru vt grecoru vrbes quem afa erant libere ac fuis lep ibus degerent. Cum' contra ageblaus inducias integra fide fadlurum fe iurauit.Prefinito tamen ad id agendi: triu mcrfiu fpatio.Sed Tiflaphcrnes queiurauerat ftatim eir.etitus eft^ Namcu de pace anciore fe promifidet ingente a rege cxcritfi prêter copias quas '; fecu babebat depopofeit. Agelilaus vero amp;nbsp;G hec omnia prefcntifceret. fédéra ta,quot;* men apud fe luiolata edevoluit. (Quapropter hoc primù ab eo œregie fadlum mea '*' fentencia indicari debet. Quod eu TifTapbernem periurum ede demonftraflet:ef, fcatvtapud ncminë fi dem mereret. Cunq^fe ipfuamp;duliurandu magnifaccre: amp;nbsp;\; conuentiones minime fallere: 'aperte jam declaraffet eo peruenit:vt nee greci ncc };, barbari quocuepiure fecum inire'fcdus vererentur.Ceterumeu receptonouoexer; citu.Tiffapbernes elatior faUus. Agefilao nib ex aba decedent bellum induxflet .; amp;nbsp;confoderat amp;nbsp;Lacederrcnii qui ibi aderat no mediocritertriftari videbantur cpquot;' agefilaum regio apparatu viribus impare effe cenferent. Ageflans vero bilari ad, '' modum fronte per legatos Tiflapberni nunciat; ei non paruam fe graciam habere cp periurio fio deos fibimet infenfos vendicaflettgrcciS vero propicios amp;nbsp;fuaif par ciu fautores reddidiffit. Militibus define tan^ in expeditione caftra moucre im,;; perat. Vrbibusvero ad quas fiblcu exercitu cariam petenti perueniëdum: trat vt comeatus préparent edicit.Similiterin omnibus ealibusamp; beHefFontiis pepify' lamiubct:vt focios ad fein epbefum mittat .•Tiflapberncs igiftum cuia age Glans fy equites no babebat.Cu equitatu caria minime Gt permeabilis:tumcuia Gbi prop, nbsp;nbsp;]

ter fraudem iratum effe cenfebatieioftimas reuera in fuamique in Caria crat.'dc,' mufadluru inipetG omnes quidë pedeftres copias co tranGriGt' Equites autead Meandri cainpu circumegit: fperans fe grecos prius equitote circeuenturd:^ad ''^^ loca equis 1via perueniOent.Sed ageGlaus cu Cariam petere predixiffet: mutataquot; ftatim fenteMcia iri Pbrigiam vëro conuertit. Aßumptifq; focioru copiis in itinere ei occurrebat amp;nbsp;vrbes Gibuèrtèbat amp;nbsp;ante expeeftatuinuaders infinitam pecunia ' ''; diripiebat. Quare boe quoqpimperatorju nauaffe mibivideêitquod poA^ indfamp;'.^ cft bellü:8lt; aducrlarii crimine facftu e:vtiam,amp; fanamp;.amp; iufted€@ipeite!icëtT^ffi'.H'^, pbernem quidem puerilis Gniplicitatis bonnine eife fraude illa demonftrauit Amittoartos vero,eodem in loco prudcntiffime ditauit .Nani ejum pb pyede magnitudGntrti gratis ferme omma vendereturamicosvt ea emerent monuit: Ggnificans fe mox

ocr page 618

eu exercita ad mare defcenfurf. Ipfis vero fpolioru vendendorum prefedlis iuffit vt quanti quif^ emeret fcripture quidem mandarent:precium tarnen in prefentia remitterent:eo pacfto amici eius nihil perfbluentes: nee tarnen publicu defraudan tes maximi pecuniaru vim confecuti funt. Si qui preterea ad regem:vt veriGmife eft tranfFugientes bona fùa dam fubducerent: ea per amicos {uos deprehendi cu, rabat: vtdatiores Gmul amp;nbsp;gloriofiores euaderent: quibus quidem rebusq^ pluri, mos eueftigio amicitie lue auidos effecit. Œeteru eu cognofceretdepredate ac de, folatum agru diu exercitui fubftetare no paffe:frequetem vero incolis ac femina tu perpetuo libi obu Suppeditaturum ftudere cepit : vt no tantu aduerfarios vi ca peretveru etiam benignitate ad fe alliceret. INam fepe militibus fins in contione predixit'ne captiuos vt iniufos cruciarent: fed vti homines feruarent: Sepe eti^ dum caftra tranflerret h paruos mercatozp infantes: quos milicia aut portandi in' cdmodo aut alendi inopia vendebant: derelinqui audiret eos aliquem in locu com, portari curabat. Eodem modo amp;nbsp;captiuoru qui ob lenium deftituerentur cura fu' feipi mandabat:ne a canibus lupifue erepti difcerperet. (Quibus quidem ex rebus effedlu eft: vt eos no modo qui hec audirent fed etiam captiui iph maxima beni' uolentia profequeretur'Quafcuq; vero vrbes vendicarent: iis feruilia omnia detra hens:ea inftituebat:in quibus liberi pricipibus parere confueuerut Ita mema qre nulla vi capi poterant humanitate:fixas in manus dirigebat. Poft$vero in Pbri, gia exercitum ductare propter Pbarnabaci equitatu ro valebat:fibi quo$equites comparandos effe duxit: ne tan$fubterfugiens bellare cogeretur. ÖmnibusigiÉ vrbium illarii opulentis viris vt equos alerent imperauit: quieug: tamen vt equu amp;nbsp;arma amp;nbsp;peritum viru pr£buiffet:hinc vt a milicia ipfe vacaret licere edicdo pre fatus eft: nec fecusad hoc prompte faciendu fingulos induxit. Ac fi quis pro fe al teru libenti moriturum animo indagaret vrbes etiam indituit: exquibus parare equites oporteret exiftimans vrbes in quibus aluntur equi ftatim vel maxime ob equitatum elatiores fidentioref^ fieri.Miro igrë quodamodo equitum eveftigio amp;nbsp;validiffimu amp;nbsp;ftrenuum habuit. Poft^ aute nec appetebat omne exercitum in ephefu cogit que cu exerceri cuperet: turmis fi quis optime equitaret peditibulcp fi quis egregio corporis robore preftaret .'premia propofuit. Scutatisitide amp;nbsp;fa, gittariis munera declarauit:q fe ad debita opera maxime idoneos demonftraffent Blinc cernere erat ginnafia viris fe exercentibus 8lt;equoru Radia equitandi Audio decertantibus referta. laculatores vero 8lt; fagittarios jn ordinem procedentes ca tinebat: totam vero vrbem fpcdacul o digna reddidit Nam amp;nbsp;forum variis armis equifqi vernalibus plenu erat. Et erarii fabri ferrarii corrigrii Gillones omnes bel, hea parabant indrumenta ita vt vere vrbem illam quali quanda belli officinam exi Rimare. Illud quotp cuiufq; animu non mediocriter ad bene fperandu confirmaffe. Cum Fruru quidem Agefilaum ipfum .'deinde reliquos milites intueri liceret: cu e ginnahis regrederetur:corona qnibus coronati fuerant dianeofferentes.Ka vbi viri deos colant, bellica autem exerceant amp;nbsp;imperatoris cbedientiam meditentur nonne ibi verifimile eft omnia fpe bona repleta effe. Exiftimans preterea exhoAiu contemptu robur quoddam amp;nbsp;fiduciam militibnsad pugnamingenerari;per pre cones palam edixit vt barbariqui a predonibus capti efleht nudi venderent (Quo, circa milites crm eos qui nun^ exuerentur candidos: pingues vero amp;nbsp;ad laborem mertes: quia curribus affidue veherentur effe cernerent nihilo feruis differre bel Ium cenfuerunt g fi contra feminas pugnandu foret. Hoc quoq? militibus fdixit ftatim.^breui itinere ad munitiffima eius regignis loca cum exercitu amp;fccf?urum ,vt hi iam illic veluti decertaturos amp;nbsp;animo amp;nbsp;corpore paratos fe preberent. Tiffa phernes vero hecab eo fingi ratus eft:tan$rurfus decipere amp;nbsp;vere nunc m Caria

ocr page 619

facere impetfi vellet. Ideoq? pedeftres copias vt prius tranfmißt in Caria amp;nbsp;equi' tatumin Meandri campo colfocauit. Nec tarnen Agefilaus mentitus fuit Sed vt predixerat confeHim Sardianum locaoccupauit:triduum$deferta boftium per' means multum exercitui cornearum fuppeditauit.(Quartoaute die boftiu equites contra proceflerunt: eoruq? dux impedimentorum prefect paAolum traiicere:8lt; tras fluuiu caflrametari iubet. [pG cugreco2paliqtpedites circa preda occupatos cernerent:illos magna ex parte trucidarunt:^ cum agefilaus intelligeret:abequi, tatu opem afferri imperat PerP e auxilium confpicati fefe in vnum cogunt amp;nbsp;vni' uerfas equitum turmas contra explicant. Agefilaus cum peditatum boftibus non, dum adcffe fibi vero nibil ad buiufmodi rem agendu dceffe cognofeeret:confere' de pugne tempus fi fieri poffet effe dixit.Fadla igitur re diuina in equites ex ad' uerfb collocatos phalangem red:a ducit:ex militibus quoq; pubes vna fecu concur rere. Scutatos itidem incurfare amp;nbsp;equites inuadere iubet Ita fadlu efl vt cu vni, uerfus eum fubfequcretur exercitus. Primum qui perfarum validi erarit equitum impetu exciperent.Sed cu aduerla amp;nbsp;extrema eius omnia incumberentipozp acies inclinauit Eorum alii ftatim in flumen irruere alii fuga capefcere.Infequetes greci caftra capiunt fcutati:ut par erat:ad predam conuertuntur Agefilaus cum iam 8lt; amica amp;nbsp;boftilia omnia quaqua verfu poffideret caftra pofuit: cu^inter feboftes turbari audiret: adeo quot;qreru geftarum culpam fibi inuicem imputarent:confeftim contra lardis irouit. Ibic^circa vrbem omnia igni vaftat amp;nbsp;populatur: bmulq? per precones clara voce pronuntiari iubet fiqui fut qui libertatis egeant vt ad fe tanfy lociu confederatu$coueniant Si qui vero afiam fu^ afferant: li pro libertatear, mati ad certamen prodeant. Poft$neminem cotra exire videt lam intrepidus vI' tra progredit cuq; non nullos cerneret grecosqui antea adorare coadli erant:nunc ab einem a quibus contemnebantur honorari : 8lt; alios deorum quo$ cultum fibi vendicare:haud indignum exiftimantes effecit: vt ii grecos ne intueri quide recfta facie fubftmerent euep amicorum agrum a preda direpti omnibuf^ immune pre' flaret boftili fic fruebatur vt bienni fpatio delphis plura $centum talenta deo de, cimam cofecrarit.Cetcru Perfarum rex horu maloru cautam in Tiflaphernem co ferens Tithrauflam miGt:qui eius caput obtruncauit.Barbarorum tamen res ex illo tempore in peius femper fieri. Agcfifai vero indies melius validiuOp fe habere abomnibus enim gentibus pro ineunda amicitia legati mittebantur. Multi quocp libertatis auidi ad eum defcifcebant:adeo vt iam no grecoru modo fed barbaroru innumerabilia dux cfet. Agefilaus ob hoc etiamipßus continentiam vehementer admirari licet quod cum infinitas incontinenti vries fixo imperio fubditas habere infulaf$ non paucas quandoquidem ciuitas ei cladem addiderat: cunep ad fumum 8lt;glorie 8lt;potentie culmen cuedlus effet.poffetcp multoru ac robuftiffimort i ope ra ad quancuq? rem vti.rem preterea arduam magnificamcp verfaret animo fpera, retq; exercitu funditus tollere qui prius aduerfus greciam militauerat. a nulla ta, men hazp reru eft fuperatus.Sed vbia magiftratibus ei nunciatu eftvt patrie fuc curreret ciuitati no fecusparuit ac fi in lectica folus apud qumep viros fuiffet con, ftitutus.Illud apertiffime declarans g neq; vniuerfum terraru orbem patrie.nc$ nonos 8lt;nuper vendicatos amicos veteribus neqi turpia abf$periculis lucra hone ftis amp;nbsp;laboriofis anteponeret donec aute in magiftratu permanfit .hoc etiam regis laude digniffimu opus nauauit q gt;nbsp;cu vrbes reciperet ad quas imperaturus enaui, ^bat quia mutato ftatu.Poft^ regere athenienfes defiderant feditione moueb^t Curauit vt dum ipfe adeffet abfq exiliis 8lt; cedibusin concordia amp;nbsp;felicitate fum ma degerent.Itaq^ qui in afia erant greci no vt principe fed vt parente amp;nbsp;fbcio luo abeunte triftabantur. quod$ non ficftam erga ipfum amicitiam gererent apertis

ocr page 620

demum iudiciis oftenderut.Eo nanep pro Lacedemonfone auxiia petente p!erG$ preftituerunt cruando etiam aduerlus potenciores pugnandum effe nd ignoraret lamp;erum igit m l^fia geflaru bic Fims extitit.Poftq? autem Heïlefpontum traiecit per eafdem gentes proficiscebatur p?r quas infinitalam claire Perfaru rex iter ba buerat amp;nbsp;qua vno anno viam barbarus confecerat eandem breuiori ÿ meGs (patio expediuit Ageffaus Rudens neuoRneceffitatem patrie fiiccurieret. Sed cum ex Macedonia in TbeOaliam tranaret:ei officiebantinfequétes a tergo ILariRei Cra nonii Scotufenfes Pbarfalii qui Boeciisconfederatierat:omnespreterea Tbedali prêter illos qui ea temperate exufabant.Ipfe interim quadrato agmine ductabat exercitum difpartitis amp;nbsp;a fronte amp;nbsp;a tergo equitibus. AR vbi incumbentibus a tergo Tbeffalis vitra pergere probi bebaë: amp;nbsp;anteriorem exercitus partem: amp;no nullos e Ripatoribus luis trarmrfit ad poReriores. Poftqi vtrTqp Rruede acies Tbef fall baud conuenieseffe rati vt contra pedites equitatu decertarent aucrfi grada, tim retrocedere, at iHi temere infequi. Sed agefilaus eu vtroruq? errorem intellige ret: ex equitu numero g circa cius latera conftituti erant validiores premittit: vt 8lt; reliquos fecum ire iubeant amp;nbsp;ipG omnibus viribus insequantur ita vt fugienti' bus boRibus nulla detur retrouertendi copia .(Quos ex infperato fuper ingruentes cu tbeOdli confpicati eflentialii nullo pacRo reuertebantur:a1n ronuertere fccona ti fuperuenientibus ex obliquo cquitibuscomprebendebantur. Wnus tamen equi tum prefedlus nomfe Policbarnius Pbar(alusamp; fe retrouertit amp;nbsp;vna cu fuis diu pugnas tandem interimitur.(Qiofadb indecens 8lt;ineffrenata Gtpugna alii ce, dunëalii viui comprebendutur nec prius fubftiterecp Mantbratioru inontesfefe contulerunt. Tunc Agefilaus antracium atep nartbetium tropbeum conlhtuit ibi dem$manfit nd mediocriter ea decau(aexu1tansg,coscui equitatu maxime glo' riantur:cum equitibus a (e primum comparatis Éiperaffet. Podridie Achaicos Pbicie vrb'S montes emenfus ad Boetiorum vfcp confinia per amicas regiones proceffit. Ibi cum interclufum it^r a Tbebanis AtbenienGbus (Carintbiisema, nibus Euboicis amp;nbsp;vtrifp locris offendÆt nequaquam cunctatus ex aperto aciem contraRruxit: cuvnuamp;dimidiu tantum Lacedemonioru ordinexn:confederato, rum vero eius foci Pbocenfes (olum amp;nbsp;(Drcbomenios ac deinde rebqu u cui perat exercitum fecum haberet.INec tamen boc dicturus venio ggt; parua manu imbecilli oribus militibus confluxerit.INamfi bec dicerem amp;nbsp;Agefilaum temerarium amp;nbsp;me apfumftultum declarare mibi viderer:fi eum qui grauia pericula abf^caufa inua, derer laudibus extollerem imo magis boc admiratione dignum arbitror cp nd infe neres boftibus copias compararit amaritcp ita vt omnia erea omnia purpurea ap parerent.Curaritgvt laborem militesipO fufferret amp;nbsp;eorum animos tantaauda, cia compfeucrit vt aduerlusquencucp pugnam nd reformidarent Buis quoq; emu lationem quendam iniecerat vt qui^ fortiffimus videri fludcret. Spem inluper omnibus fecerat fore eos multaru ac preciofffimaru rerum ditiffimos. S virori fortium officio fungerent. Militibus enim binc i modum animatis promptiffime vahdifTimeg manum cu boftibus confertarum fe exiRimabat nec eum (ane fefellit opinio. Narrabo igitur pugnamipfam cui parem etasnoftra nullam vidit. qConue nerant enim in campum Coronie adiacentem.Agcblai quidem milites a Cephilb 1bel anorum vero ab Helicone equales vtrinq? plalanges inter fe conlpiciebantur ecuitatus itidcm vtrinq? numero fere par erat, agefilaus dextrum cornu curabat Orel orrcnii in fmiftro extrema tutabantur.Contra Tbebani a dextro argiui a fi, niRro ftabant.Congredientibusillis mirum vtrinqi Glentium tantilper fuit dum : ?d ftadii interuallu abeflent.exinde vero Thebani fablato clamore curlu cominus fttd^tur.Cung ram tribusiugeribus dirimerentur Exaduerfo procurrerunt ab

ocr page 621

dgeGlai acie Homeftici milites quibus Euripidespreerat futceffiueq? Ciriez aliqui amp;nbsp;loties amp;nbsp;does amp;nbsp;HeUefpontii: iif$ omriibus ad tefi äélurn appropinquantibus qui oppoßti erant in fugam vertutur; Argiui baud quango ageûlai militem excç, pere fed protinusin Heliconemtonfugerût boe iù lócö extremi milites AgcOlau coronarunt:cui interea nanciatur Tbebanos defis ©rcbomeniis impedimenta ver' fari. Is acie flexa ad illos ire pergit. Sed Thebani cu fuos in Heliconem amp;fugifle Cerneret enixe ad cudem falutisauidi fefe conferut.Hic ageblaum vere magna, tiimu One controuerba licet appellare qui tutiffitram rationem triniirè fecutus cft Nam cu fugientes cadcntefqi infectari amp;nbsp;facile martu capere poftet a fronte pre/ uehire amp;nbsp;in Thebanosirrumpere maluit confligetes phalanges impellunt pugnat iriterimufit cadunt clamor nullus erat nec tamen Glentium fed rr.ox qualem ira fi' mul amp;nbsp;pugna edetet. Tlebani maiori ex parte in Heliconem fuga fecédut. Mufti ^tainen inter fceedendum opprimuntur,Poft$in ageßläi parte Victoria ftetif: fau' ciM$ipfead phalangem relatus eft . Citi equites denuntiant circiter odioagirta .ex hoftibusarmatos iri tefoplo éde. ille tameth vndiqi vatio tele# geriete cofoffus enet,deos tarnen minime neglexit fed quo vellet dimitti amp;nbsp;ab iniuria feruari lußit mffitqp infuper equites qui eos iri tuta comitarentur. Finito deinde certamine cer nere erat quoin loco manum conferucrant (anguine concretam terram iacentium amp;(ociorum 8lt; hoftium promifeue cadauera contritos clipeos perfradla inuice tela pugiories enaginatos aliquoshumiquofdam in iphs cadaueribus no nullos adhuc ,in manibus.Cum aateiamaduelperalceret cibo ferrneq: corpora procuraret, Pri/ ma deinde luce.Silio belli prcfedlo imperat exercitu ir ftludo trop heum confti' tuere vniuerfbsin dei honorem coronari thibicencs omnes modulari. Que dum ab. ipfogeruntur. Thebani ccr preconem inducias fieri amp;nbsp;(horum cadauera fibi fepe lienda reddi poftulant. radisita$ induciis :agefilausdomu rediit magis videli' cet cupiens in quibus licitumeffet domi imperare amp;nbsp;in aliquibus parere ^maha potetiffimus elle,Sub idem tempus eu aduertiffet argiuos rebus fuis frni:amp; Co, tinthum tan$ bello gaudentes Gbi vendicare adueifiis eos exerciti agit depopula to$ ipfotum agro ad Corinthium anguftias tranfcedat amp;nbsp;murosad 1-cchcu vfq? protenfos occupat. Patefadifcp Pelopónenfi portis domiïad iacinthia reuerGs: q in loco a chori prefedo inftitutu fuerat vna cu reliquis deo peana cecinit.Subinde cum in pereo Corinthios armenta omnia cuftodire ip furrq; pereum (eminare amp;nbsp;ex eo Frudu colligere audiret maximu id effe ratus quod Boetii quotiens ex Creufi motum pararent facile Corintbis adjungi pedent: pereo exercitum ^dn cuit:qd cum amultis no fccus ac fi ciuitas intromida effet afferuari cerneret.Sumpto pra dio ad iplam vrbem copias traduxit fed vbi vniuerfbs fub nodem ex pereo vrbi fuccurrerelenfit. Redudorurfus exercitu pereumipfhm iam prefidio deftitutG predamepomne prima luce rapit 8lt;proftratismuris in patriam regredit. Achcis pofthecad focietatem prompte inclinatis rcgantibul^ vt eis contra Acharnanam opitularetur. Cum enim acharnanes ipfi per anguftias inuaderent ipfe miffis leuis armatae militibus loca que fupra illorum caput erat occupat amp;nbsp;collato n arte ob truncati!^ plurimis tropheum (latuit.Nec prius deditit $acheisamicos acarna nas amp;nbsp;holos argiuos: fibi vero ipfi (ocios confederatofq? reddidit. Deinde cum ab foftibus de pace legati miffi effent.agehlaus tartiner aduerfatused dum Lace, demonios qui ea tempedate exulabanta Carinthiis8 lt;Thebanis derrum reduci coegit.Pofterius etiam Phliafbs qui Lacedemoniorum caufa extorres erant: ipfe met militum vi intra Phliuntem redituit.Quc fi quis forte ratione alia quapiam reprehendere voluerit (altem que fociozp gracia fecit vera amp;nbsp;aperta effe fatebitur EtenfcM Lacedemonis fautores qui intra Thebaserat aduerfafadioitercmiffet

ocr page 622

eis luccurrendi Radio exercitum contra Theba s mouit. Sed eu iter amp;nbsp;FoGis amp;nbsp;tfr gnorumobicibus munitum intcrc1a{um$ comperiflct.Cirocepfcalas trangreffiS omnem agrum ad vrbem vf^ ferro atep igni deuaRauit: affidue facies 8lt;in plano 8Cin montibus Thebanis pugnandi copiam. $equenti etiam anno rurfus contra Thebas belhuit.fupergreffuffy ad fcolimi foRas IimuI amp;nbsp;vallum reliquum boecie depopulatus eftibadlenusigituripfecu ciuitate que retulimus fideliter geffitSi quid vero ex eo tempore finiAri accidit nemo erit quiAgefilao duce idgeftuafbr i met. Accepta igitur in leucŒris clade eu amicos bofpitef^ eius qui in tégni erant' adaerfarii vna cd mantinenfibus trucidarent: confpicantibusiam indiper boeeiis -omnibus arcbadibus amp;nbsp;e'eis Ratim cum fbla ciuitate vindicaturus illuc perrexit:^' multis exiRimatibus Lacedemonios agrum {uu diu poRno egreGurus riec antea-domum rediit(^eorum qui amicos trucidauerunt agru penitus deuaRauit inuagt; detibus-PoR bec Lacedemonia arcbadibus vniuerfis. Argiuis eleis boèciis amp;nbsp;cG° bis vna Pborenfibus 8lt;vtrif$ locris Teflalisatcpe manibus atep a carnanibusamp;' euboicis Teruis in Taper rebellati bus multi/fy finitimis vrbibus: cum ex iplisquocpt Iparciatis nd pauciores in Icutrica pugna occidiffent ^ Tuperfuiflent vrbem tamen 8lt;quod maius eft nulliscunctam muris ab impetu boftium tuta tus eft.Wam vbi prerogatiuam boRes baberent:minime prodibat. Vbi vero ciues omnfopualituri' eflent: audacter in aciem defeendebatputans fi in apertum exiret vndig? leire cir cundatum. Sin autem in anguftiis 8Ccommodiflimis locis expedFarét le prorlus fare Tiperiorem. Potavero exercitus rediit feipfum fuamq?operam ad ciuitatis vfum benigniffimepreftitit Mam licet eum feu pedeflrem Teu equeRrem militare fenecla prohiberet. Patriam autem ad euocandos belli focios pecuniarum indigi cerneret:ad hos tamen fuppeditandos feipfum preparauit.lDomi etenim queeuep poterat excogitabat 8lt; conabat. vbi vero opus eTet peregre vagari nd recufabat nec verebatur;^ publice vtilitatis gracia qui imperator èffe confueuerat legatus■ proFicifceretur.Quauis tarnen in legatione ipla ffirni plerucp imperatoris fundus fuerit officio . UJam amp;nbsp;antephradates cG in affo ariobarcanem focietatis iure La' cedemoniis colligatum oblcideret. ihgelilai aduentu territus profugit amp;nbsp;Cocis cu S^fton ariobarcanis itidem imperio fubiecftam circu federet dimiflla obfidion?' receffit. Ita$ no iniuria 8lt;in legatione de hoftibus tropbeum ftatuere,potuiffet IVIaulblus tamen cu vtracp bec loca centu nauibus oblideret no equidem agefilai terrore led perCualione cu omni clafle domum dilceffit. Rem igitur admiratione digniffimam perfecit vt 8lt; qiii beneficium ab eo fulcepiffe fecxiftimabantiamp;qui eius metu profugerant vtriq^ pecunias cdtribuermt. Ipfe quo$ Maufblus holpicii iure quo agefdao coniundlus fuerat Lacedemoni pecunias contulit .Wiep omnes e, gregio comitatu eum domu dimifere annos deinde circiter odloaginta natuscum animaduertiffet egiptiorum regem per fe bellum inferre cupientem multofcpamp; pedites amp;nbsp;equites ac infinitas pecunias poffidentem :non molefte tulit ab eo feac ^^rfiimaximu cu fummu exercitus Imperium fibi polliceretur. Ladern eni opera amp;nbsp;egiptio pro beneficiis ab eo pto Lacedemoniis collatis gratra relaturû amp;nbsp;gre cos qùi in afia erant rurfus liberatura fe arbitrabatur Apii vero perfa^regi penas

,yro^turum 8lt; priora facinora amp;nbsp;cp denuo focium fe effe predicaret; vt Medus delcifceret tentabat. CeterG vbi egiptius qui eum accerßuerat exercitus imperiG dare denegauerat .agefilaus vt vebemneter deceptus quidnam aamp;éndu effet aio verfare: cum^c^c. externi primum egiptiorum milites ac deinde reliqui omnes a,r€ge deficiat Æamp;c ipfe in fidona pbenicie metu profugit:at egiptii feditione tur bati duosdeligunt. Bdic agefilaus cum diu multumqpcogitaffet fi neutri faueret Uentvim èrpric mnrrrrlnm oerrolnti'mm'rfnfifrvfirta correi fais rvnl:,fr„rnrn amp;Vtcr

ocr page 623

victor énaferitthune Gbi fore inimicum: ytri vero opem ferret hunc accepto bene fidovt pared.amicum futuru ei tandem adhefit qui grecis magis beniuolus efle videbatur ^vnacGiHo pugnas infenfum grecis alterum preho fuperior captiuG facit:a!terumrem condituit co$ in amicitiam Lacedemonii coiundo recepta pe' cuniaru vinon parua domu media quauis hieme repetit dudens ne futura eftate contrahoftes patria torpefeeret: hactenus que plurimis teftimoniis egit narraui' mus. Talia enim nequa$egent argumentis fed ea folum commemorare fat eft: amp;nbsp;ftatim credunt.deinceps aute animi virtute per qua bec agebat amp;p qua bohefta appetebat amp;nbsp;turpia fugiebat odendere aggrediar. Agefilaus fic diuina colebat vt boftes q$iuburandu induciafcp eius fideliores ^ luas ipfbzpamicitias eOe cenferet Kldm in contrahendis inter fe rebus plerumg? in vnum conucnire formidabant. In ageOlai manum fe ipfbs fponte {ubiiciebant°Quod ne quis incredibile forte opine tur: volo ex bis elariflimos recenfere. Spicbridates liquidem perCa feiens ggt; pbar, nabagus regis filia pro vxore accipere tradlarctrfua vero abfcp matrimonio vellet Contumeliam hanc effe ratus feiplu cfi vxore amp;nbsp;Iiberis cuçp omni potetia agelilao tradidit. Cocis paplagoinum dux regi quidem queq? pollicen ti : baud qua^ pa' ruit veritus ne poftea ab ilio captus vel pecuniarum vim magnam perlblueret ve! interiret.Hic tamen agefilai fretus induciis amp;nbsp;in eiuscaftra Feruenit: amp;nbsp;focie täte inita cum eo militare elegit:tametfi ipfe duo equitum peltiferorum vero qua, tuor milia luo fub imperio gubernaret. Pharrabacus quocp cu agelilao in colloqum Venit eiq aperte profiteri aufus eft nili tocius exercitus imperator conftitueretur a rege fe defecturum. Si vero imperator eligeretur fe cotra agelilaum ^ maxime luppeterent vires validiffime bellaturum:que cu diceret confidebat tamen nibil fe contra indutias paliurum:adeo magna pulcraq? eft poßeffiozcum omnibus reli, quis:tum maxime viro quondam imperatori :pium fidelemq; 8lt; in prelenti effe amp;nbsp;in preterito fuifle cognitum ac de rebus quidem ad religionem pertinentibus ha' (tenus, de luftieia vero circa pecunias quenam is maiora iudicia afferri pollent. Nun$enim ab Agelilao quifqp fe fpoliatum eft criminatus. Multi tamen ab codé beneficiis fe affectos fepe fiint teftati qui autem res liras ad hominum vtilitatcm erogare delectetur'quonam pacto velit, ^^ic cudedecore aliena fufeipere. Namli pecuniarum foret auidus:mPto (ane facilius effet fuas feruare ^ alienas depredari Rurfus qui gratia neminem velit fraudare.(Tui abnegare nulla conftituta eft pena quonam modo velit hic ea que legibus prohibentur auferre, at Agelilaus no folu gratiam non referri verum etiam fipotentior maiorem no redderet iniuftum efle cenfebat. Rempublicam vero depeculatam effe: quis eum merito acculabit: cum easque fibi debebantur gratias ad patrie fructum vti!itate$conucrterit. Quado infuper patrie amp;nbsp;amicis beneficii pecunia propria preftare vellet cu eifdem pro defle alieno ere liceret nonne id maximu eft in pecuniis continentie argumentum bene fane Nam fi gratiam vendidiflet vel bénéficia mercede feneradet canemo fe quicgdebere exiftimadet. fit qui gratis bénéficia recipiunt ii benefactori fimp libenti animo deferuiunt 8 lt;quia fecum bene actum bt amp;nbsp;quia digni fnthabiti qui gratia depolitum feruarint Similiter qui generofe minus ^ iniufte plus pondere deligit nonne verifimile eft hunc vehementer lucri turpitudinem effugere . (Eum igitur a ciuitate iudicatum fuiffet vt omnia que agidis fuerant in eius naru per' uenirent. Ipfe cum cognatis fuis quos pauperrimos videbat omnia ex equo benig, ne diaifit que quidé vera ede vniuerfa Lacedemonioru teftiseft ciuitas.PolIicEtc enirainnumerabilia munera.Titraufte fi ex cius agro decederetAgcßlaus hunc in modum refpondit apud nos o Titraufla preclarus cenfeturh exercitum, magis $feipfum imperator ditauerit elaboraritcp vt ab hoftibus fpolia potius g munera

ocr page 624

capiat.Nem,eft pretetea qui ab vlIa voluptatum quecnnçp mortalibusdominant fuper aftum nouerit agefilaum qui ab ebrietate 8lt;gule improbitate cibiffy intern pefttuis non fccus at$ ab ingenti flagitio abftinendum effe putabat. In conuiuiis etiam cum duplo maiores acciperet epulas non itidem illis veCcebatur fed eas di dribaens neutram Gbiipf i partem relinquebat Exidimans videlicet regibus non facietatis gratia fed vt bac etiam re quos velit honorare valeant: epulas duplicari Somno quo$vtebatur non domino fed asionum Hiarum (ubdito ac niG viliffimu omnium aliord lecftulum haberet apertiffima pudoris edebat indicia. Arbitrabat iquipp?oportere principem no mollicie fed tolerancia priuatis effe luperiore:non 'tamen pudebat Gieftate caloris in hieme frigoris maiorem parte fufferret. Nam G quando exercitui laborare co tingeret labore ipfe Giper alios fponte Gibibat.Hec omnia no mediocri militibus ofblationi efle indicans:atq; fumatim preftriga. A gehlaus laboribus quidem gauderefotium vero 8lt; fegnitiem penitus fugereide Gia vero in veneris continentia G nulla alia ratione (altem admiratonis gratia di, (cernendumeffe cenleo Temoerare enimfeipfum a rebusquas minime cdcupiue, rit humanu fane dixerit quifpiam.aft cum ipfe Megabite Spitridatis filii amore tenereturivtpote ad fummapulcritudinem diligendam naturali quodamdudus indincŒu:velletq: Megabates eum ofculari de perfarum more qui eos ofculant qs , honorantomnibus viribus illum abofculo reiecifle: nonne continentie etiam vehe mentiffimeamp;quaG infane maximu eftinditium,Ceterum vbi Megabates iniu' ria (eaffectum ratus nequa$deinceps ofculari tentabat. AgeGlausvnu ex illius fociis rogat vt Megabatem ad fe rurfus honorandum verbis inducat. Interrogan te autem (bcio,G forte Megabate perfuafiim id fuerit an ofculu Gt ipfe admoturus Hic ageGlauscu aliquantum reticuiffet huncin modum refpondit:ne$ G ftatim i 01m hominu pulcerrimus validiOimulg atq; celerrimuseffem euafhrus. Rurfufq? eodem modo repugnatura me deos ornes teflor potius etiam $velle omnia que ituear mihi fieri aurea.Scio plerofq? hac d re fulpicaturos ideo ty facile plures re ueriatur qui bodes $qui talia Giperare valeant.Ceterum ea cum pauci teftes ad funt multis non credere licct. At hec nemmem fugiut quonia que ab ampliffimis viris aguntur ea minime in obfcuro tacere poffunt. Veru G quis ageGlau tale ali' quid perpetratem aut vidiffe aut imaginari fe affirmate nequaq;fidem meritus effet.Nun^eni in domo aliqua vein priuata quide peregrinatione holpitatused fed femper vel in templo vbi talia agere impoffibile ed vel in propatulovbi euedo:^ oculos modedie fixe teftes habiturus effet. Que G ipfe metirer vniuerfa gratia op ' quot;poGtu cognofcente nd vtiqi illum laudari fed me potius vituperatione dignu dep/ hendi cenlerem Fortitudinis quo$ nd oblcura prebuiffe mihi videtur indicia:qui affidue contra validiffimos amp;nbsp;patrie amp;nbsp;grecie bodes bellandi negotia fufeipiebat Preterea in preliis vbicuq; bodes cd eo confligere vellet in aci^ primus prodibat nec hodibus in fugam terrore conuerGs vicdoriam affequebanturSed in pugna aduerfa fortiter vincens Trophed condituebat.Qua quidem ex re cum imortalia fue virtutis monumenta poderis relinqueret: nd minus tamen Gbi ipG certiffima virilis pugnanda animi tedimonia vendicabat: ad vt eius animu nd ab eis qui au diffent fed Ipecdaffent probare Leeret. AgeGlai tropbea nd quot ipfe daruerit:fed quotiens militauerit dignum effet computare. Nam quod bodes interdum eu eo confligere nollent:nd ideo minor hec erat vicdoria fed patrie ac fociis amp;nbsp;tutior amp;nbsp;vtilior.In agonibus eni hoc idem obferuari cernimus vt nd minus corona donetur qui aduerfarium nd inueniunt g qui certddo vicdores euaferint. eius fapientiam nullâ no ipGus faeda declarat:qui patria Gc vtebatur vt fbeiorum auxilio vbicunq; opus foret promptu fe exbibens paratiffimos amp;nbsp;nulla excufatione tergmerfantes

ocr page 625

anticos vendicaret Ætgâ miïitesverafe talem prdtabat'vé corti obediëntie par ter 8lt; beniuofentiam facile consequeretur. Nullo eni patio validiorem effici pb^ langem intelligebat $ vt propter obedientiamordinem (eruet amp;nbsp;per (ua iridutlc rem beniuolentiam fidcbs exiftatbodes fui non eumqnidem vituperare poteran, fed odifTe cogebantur.ideo çpibcios illis potentiores: femper efficiebatdedpièni vbi locus effet:preueniensvbi celeritate opus fuerat;latensvbi id Coduceret' JRi rum contrarietates aduerfus bodes magis qu^ contra amicos exercebat Na noede tan^ die: rurfuS^ die tan$noede vtebatur: ignoratus fepenumero vbi effet:euo intenderet: quid ageret: adeo vt que munita erant: immunita bodibus redderet aliqua:a1iqua c^mittes: aliqua tranlcedens'aliqua occulte diripiens (Quotiensiter fufcipiebat: quia pugnandi copiam intereundum fieri bodibo cognofceret:exerci tum itadruedum ducebatvt maximo bbi ipD auxilio cfle poffet. Quiete tang mo, dediffima virgo procedebat:putans ea in re tranquilitatem fecuritateng efle:nul bim metuminuUum tumultum nullum errorem nullu difficillimum denig infidiis aditum Que cu faceretibodibus terrorem:fins fidutiam amp;nbsp;robur generabat. Ita vt abinimicis minirre conteptnsnullaa ciuibus lacdnra nullis amicoru querelis in fecl:atus:plurimu ab omni mortalium genere dilecdus plurimGg laudatus vitam ageret. (Quantopere patriam diligeret longu fane effet per lingula recefere. Nulla enim rerum ab eo gedarum: que ad boc no frematlefle arbitroratq? vt breuiter perftringam:nemo cdqui ignoret. Ageblaumvbicung pa trie'll profuturi Ipera, ret.no labores omiGdeiro pericula detraŒde:no pecuniis parcifle:n6 corpus rec fenedla excufaffe:quinimo regis optimi officium ede ducebatiqua plurimis fiubdi tos beneficiis afficere. In rebus quibus maxime ciuitati profntidquoque non in poftremis locandu cenfeo quod cum in patria potentiffimus effet legibus tamen dr uire apertidime cognofcebatur. Quis enim reluctari auderet vbj regem maxime obtemperantem cerneret s '(Quis munus fe babere exidimans nemini quid moliri aggredereturf'vbi regem fub legibus fe contineri no alpernantem cognofeereturƒ /hd eos quocp qui in ciuitate inter fe difceptant.'tan^ patrem fe prebebat. $iquid errarent increpare G quid bene agerent honore profequi fi qua calamitas accideret Confulari nullum ciuem babere inimicum collaudare omnes vniuerfbs feruari lu' erum exiftimabat.Siqins enim minimis interiretin danno reponebat.Si vero in legibus quieti degeret felicem femper fore ciuitatem apertiflime ratiocinabatur 'Tune aute va'idiflimam cu grece modefte fele gererent Si vero pulcrum cft ab eo qui grecus Gt grecos diligi quem ducem excepto Agcfilaonouimus.qui urde pre' dam (peraret,vrbes nollet capere vel qui de bello quod aduetfus grecos cogeretur vidloriam reportare minimu effe cenferet.IHe igitur cum nuncius eflet allatus qd in prelio apud Corinthum gefto lacedemonioru cdlo tantu Corinthiorum vero decem fore milia dcfiderata effent nullum leticie mdicium pre fe tulifle vifus cft. Atgadeo in bec verba prorupit beu certe mifera gretiam quando qui nûc periere ad Barbaros penitus delendos viui fatis effe potuiffet tranffugis deinde Chorin thioru effeamp;ros fe vt vrbs dederetur pollicentibus IMachinafg quibus capi n e' nia cudi fperabant oftendentibus eam tamen iruadere noluit afferens grecas vr' bes no in feruicium redigi fed caftigari oportcrc.Nam fi noftros inquit peccantes deleamus videndum eO ne poftea deGtquoru auxilio Barbaros fuperemus Rur fus fi pulcrum eft Perfarum regeln odiffe tum quia fuperiori iam ten pore exerci tu eduxerit tanqj greciam redacturus rferuiturem Turn quia nunc iis potiffin ti jungeretur.quo^ fbeietate magis fe nocituiG (peraret.Ulis aute donaret quos ac, ceptismuneribus plurimu grecis obfuturos crederet ei poftretro pari faucretiex qaa nofmet ipfos inuicem bello decertaturos putaret cu becvniucrfi cognoferrenti

ocr page 626

Nemo tarnen velquo pad:'natio aliqua a rege difceret vel que deßOet: quopacfl© incolumis perfeueraretvel omnino quemadmodu eu regele male ageret vt grecie negotiu non exhiberet. Nemo m^ prêter Ageßlaum curam adbibuit:qui etia turn cuaduerdis grecos patria bellaret: grecorum tarnen rem communem minime ne, glexit Sed quantispotuit viribus Barbarei vlturus enauigaat Dignd eUgratio fos etiam ipfius mores Glentio no inuoluere. Eum Gquidem cG honore potential^ preditus e(ret.atin{uperregnG:nec id quidem inGdiis attentatu:fed omnibus ac, ceptum poffideret:elatum nemo cognouit:omnibus aute rebus contenté amp;nbsp;amr coru cultoré ede etiamo querentes plane intelligere potuiffent. Na et iocoDs fer monibus libentitiffine vtebat:^amicis quibufeunçp in rebus prefto aderat. Quia vero bone fpei 8lt; affidue bilaris erat'effecit:vtmulti non modo vnius cuiufpia rei perficiende fed tocius vite locundius indies traducende gracia Obi adbererét. Cu de fe nun$ magnifice loqueretur.Lad:abundos tarnen amp;nbsp;feipfos laudantes no in' iquo animo audiebat: putans fe nibil co iure illis nocere amp;nbsp;polliceri eos viros fore primarios.(Qua tempeftiue tamen animi altitudine vteretur' no eft obrrittend^ Allatam Equidem a rege epidolam quam vir perQvna cum callea Lacedemonio de boCpitalitate amici tiaoi cu eo lungenda attulerat:aperte venit allatoremq? infix per bec regi nunciari iuflrit:no oportere priuatim vllas ad fe litteras mitti.Si ent Lacedemoniamicus vniuerfeqp gratie beniuolus ede pala intelligeretur:ei fe om' nibus viribusamicum fore.Sih aute inedias inquitexercere deprebcdaë nequa^ me fibi amicu ne$ fi infinitas accipere epiftolas futuri exiftimet. Ego igitur m agefilao id Gne comendo gp vt grecis placeret:regis contempEt bofpitaÜtaté.Hoc tarnen no minus admiror ggt; no vter plures pecunias poffideret.pfuribufie bomini bus imperaret fed vter melior 8lt;effet amp;nbsp;haberetur maiorem iudicandu effe duce bat. Illud quo$ fue prouidentie vehementer probo qpvtiliffimu exiftimans fi com plures Satrapea Rege ad greciam dificerent :nulllis muneribus : nullaue regis potentia vt ei hofpiralitate iungeretur vinci potuit.$ed id femperobferuauit: ne rebellare volentibus infidus deprehenderetur. Hoc vero quis no admiratione pro (equatur'qp cu,Perfarum rex animuinduxiffet ;ß maxima pecuniary vim haberet fuo fe omia fubditurd imperio ac propter ea qiiicquid inter mortales auri'quicqd argenti'quicquid precioliffimirum reru effet cogere apud fe conaretur. Ageßla, us tarnen contrahe domu parabat vt nihil tantumodo dceffet. QueE cui forte in' credibilia videantur:intueatur quali domo contentus erat'eius fores infpiciat.11' las pro Feclo effe opinabatur quas ariftodimus Herculis filius cum fuo in reditu comperiOe extruxit. Interiori quoq? ornatum tentet infpicere. Cognolcat quead' modu in (acrificiis coronabatur Audiat vt luper ciuili iumento farcinario Amich' las vl$ perrexit. Sic etenim fumptus prouentibus accomodans nihil cogebatur pecuniarum gratia iniufte agere. Preciarum equidem michi videtur mema hofti businfixperabilia expugnare.Multo tamen preclariusiuditio animu fiiu 8lt; pecu' niis 8lt; voluptatibus 8lt; timori infuperabilem conflituere.Quemadmodu cti^ mo( res fiios regis infblentie oppofuerit: lam modo explicabo. Primum ille in hoc fibi placebat fi raro conlpiciendus exiret: Agehlaus vero aOiduein propatulo amp;nbsp;oim oculis verfari gloriabaturiputans videlicet oblcenis actionibus tenebras couenire bonedate aut vite lucem maiori effe ornamento. Deinde difficilem ad fe aditum prebere gloriofum ille cenfebat. Hic onanes introniti gaudebat. Ille in rebus lente peragendis libi ipfi molliter nimis nidulgebat. Hic tamen maxime letabatur: tum eos qui fe adiramp;it ftatim voti compotes remitteret:quanto ctiam facilius copiofi' uffy omnia equo animo agehlaus tulerit:haud indignum eff recenfere . (Quod eni Rex locundc amp;batvniuerfum terraru orbem inquirendo pererrabat :infiniti etia

ocr page 627

quid iocunde comefturus fit arte preparabant.Vtante molliter dormiat quanto' pere elaboret:difficiïe dilt;2u effet.Ageßlaus vero quia laboris effet patiens:omra que aderant iocunde bibere omnia fine difcrimine iocunde manducare: vt autem fuauem caperet fomnu qui( $ focus id efficere aptuserat. Nec fotu bec eu faceret gaudebat.Veru etiam cu animo cogitaretun media fe reru iocundirate 8lt; volup' tateyerfari:vehementer exuitabat.Nam regem videbat fi baud duriter victurus erat oportere ab vltimis terrarum finibus {haue viaticum vna feed eduebero. Mac ty? etiam re nd mediocriter delectabatur g rebus quas dii i medifl préparaient abf^ ylla moleftia frui fe poffe. Illum vero propter animi mollicie:tum calores: tum fn' Rora euitdtem nd viroru fortiu fed beluaru debiliiimaru vita imitari intelligc, bat.Illud quocp amp;nbsp;fplendidi amp;nbsp;magni animi vnicuicp videri debet:gpcu ipfequide domu fua virilibus operibus amp;poffcffionil:us ornaret:multo{$ venaticos canes amp;nbsp;bellicolbs equos aferet-Sorori vero (Eunice ceruos educare perfuaderet : Tamen eidem declarare no delinebat:g? fi victoriam reportaret:nutricatio illa nd probita tis ihditium fed diuiciaru foret oftentatio:^ prudenter amp;nbsp;bec pro fui animi gene, volitate putauit:ggt;ficet priuatos curuli certamine fuperaret nd ideo maius nomen tonfequeretur:fed.{i ciuitatero fupra reliquos beniuolamimultofip preterea p totd terrarum orbem amicos excellentes libi vendicaret:fi patriam fociofcp beneficiis: boftesaute vindicta luperaret.quoniam eo pacto pulcctrimozf baud dubie magni ficentiffimorucp certaminu victor effet gloriofus amp;nbsp;in vita 8lt; poll morte futurus effet.lis igitur in rebus agefilaumcdmendoique non eiufmodi funt vtfquis forte in tbefaurum incidens opulentior quidem fit fed melior paterfamilias minime aut fi pete boftilem exercitum vexante victor euadat fortunatior quidem: nd tamen artis bellice peritior fiat . At ille cum primas tolerantie partes vbi laborandum' erat Abiret : fortudinemep vbi viribus agendam effet amp;nbsp;mentis atiem vbi con 'quot; lilio foret opus exerceret . Merito mibi videturomni exparte vir optimusiu, dicandus, Si vero preciarum inuentu apud homines eft: examen beneuiuendi amp;nbsp;regulaquedam agefilai vtiq? virtus eximium bene operari volentibus centri debet exeplar. Quis eft en i qui cu veldeord cultore imitetur impius :vcliuftd iniuftus velmodeflum violator vel continentem incontinens euadat: Neq? tam reliquis @ fibi iperare nec tam aduerfus bofteamp;$ad omne virtutis genus ciuibus feduce effe gloriabatur. (Eeteru nemofermonem bunc med quia mortuus laudaretur: ludium, edefed laudationem potiusarbitretur.Primu etenim que deeo viuente ferebant eadem 8lt; in prefentia de ipfo exponuntur.Deinde quid magis aludlu alienum eft: $8lt; vita inclita amp;nbsp;mors fpeciofiffima. In laudationibus aute quid excellentius $' 8lt;victorie pulcerrime amp;nbsp;gefte resilluftriffime. lure etia ille beatus appellaretq cum flatim a puero gloriofus fieri cupiuerit.Id fupra ceteros etatis fqe bomies e, gregie affecutus eft.quig cu a natura bonoris fuerit ftudioGfrimus: Poftq: regnu adeptuseftinuidlusomnino vitam exegit ad longiffimti$humane vite terminum proue(2us8lt;apud eosquoru duxerat amp;nbsp;erga boftes abf$omni crimine ad extre' inGvfy fpiritum vixit.Volo iam nunc fumatim amp;nbsp;per capita ipfius virtutem per currere vtlaus qqpin memoria promptius faciliufpconferuct' Agefilaus facraint♦ boftes etiam colebatiputans fcilicet oportere deos non minus in boftili $fixorum agro fecundos amp;nbsp;fautores habere deorum fupplicesietiam fi boftes forent minime' violabat. EHaudeni rationi confentaneum iudicabat eos qui facra peculent: facrilc , gos nommariiqui vero ab aris fiipplices diftrabat eos pios haberi a diuins himnis nun$vacabat vtpote q deos crederet.no mitius {anctis operibo $caftis tepfis de' leclari. Quotiens fecunda fortuna vteretur non fupra homine elatus erat fed gra nias diisagebat.plura^ fidesSC in tuto pofitusfacrificauit g reformides nouerit'

1

ocr page 628

In metu hilaritatem pre fe ferre. In fecunda fortuna benignus eNe confueuerat ex amicis no eos qui potentiffimi fed qui promptiffimi effent omni ftudio copledeba tur. Oderat animo vero eum qui acceptam vlcifceretur iniuriam fed 8lt; qui accep toru beneficoru imemor deprehenderetur gaudebat aio eu turpes homies inopia laborantes intueretur: luftos vero diuites redderet. Cupiens videlicet luftitiam iniufticia vtiliorem conftituere:Cum varii generis homibus verfari quidem 'Sed tamen no nili bonis vti fofebat quotiens vel laudari vel vituperari quempiam audi ebat no minus eius qui dicebat $de quo verba fierent mores fe difeere opinabaf. Eos qui ab amicis frauderentur minime carpebat. Qui vero ab inimicis eos omni' bus modis increpabat. Incredulos decipere (apientieopus cenfebat. Credulosim' pium ab iis probari letabatur:qui8 lt;turpia im^phare parati eOent . Audad^er8lt; aperte loquentiu neminem habebat infenfum.mentis diffimilatoresno fecus atep infidiatores afpernebatur. Calumpniatores ^ fures maiori odio perfequebaf. ma lorem etenim iadluram ede putabat amicis ^ pecuniis orbari. Primatoru errata quo animo ferebat. Regum intollerabilia rebatur. Ex illoru enim peccatis pauca Ex horu vero ^ multa male euenire iudicabat: regie dignitati no aftutiam fed bo' nitatis excellentia conuenire putabat. Cu plurimi vellent fui corporis Gmulacru gratis effingeremu^ id fieri paffused. Animi vero monumenta poderis relique nun$ deditit. Nam illud fculptoru Hoc fuu : illud diuitu : hoc bonoru effe opus arbicrabaturlt;pecuniis no iufte modo:veru etiam liberaliter vtebatur. lufto enim fatis effe fi ab alienis abftineatdiberali de fixo quo$ ad vtilitate hominu eroganda effe credebatifortunam continue metuebat putans eos qui bene viuant nondum fortunatos'qui vero gloriole interierint eos iam beatos effe. Maiori cenfebat effe miferia a cognofeente iq; ab ignaro virtutem 8lt; bonas adliones negligi. Nullam cu piebat gloria nifi eius ipfe propria nauadet opera. Non ferre quid' led equo aimo omnia fufferre qgt; pauciffimi mea quide lententia faciunt virtutem opinabatur,Le tari fane magis quod laudem: ^çp pecuniam confequeretur: fortitudinem tarnen fepiusconfulto ^ temere amp;nbsp;eu difcirmine oftendebat. Sapientia re magif$verbis exercebat. Amicis eu benigniffimus foret.'inimcis tn horribilis effe: cun$ labori, bus repugnaret: fbciis tamen Iibentiffime obtemperabat pulcroru fcilicet oper' ^ pulcrorum corpora auidior. In fecundis rebus moleftum fe prebere: in aduerfis bene fperare nouerat. Gratio fus elle no lancdomatibus: fed moriï lepore ftudebat Magnanimitate no inferenda fed remittendainiuria vtebatur. Elatos ita$ con' temnens mediocribus humiliorem fe prcdabaticx hoc enï ornamentum ßbi quere batvt corpus quidem fuu tenui apparatu, exercitu vero ornatu fplendido infigni, ret. At vt iple quide ^ minime indigeret:amicis vero ^ maxime prodeflet :acer, rimus in prelio pugil placabilis amp;nbsp;facillimus victor exiftebat.ab hoftibus difficili me decipiebatur. Amicoru fidci credulus erat: in amicoru rebus tute condabilif' dis:hoftiu vero delendisaffidue laborabatceu cognatoru tudiofum cofaguinei nu cupabant:qui eius opera vterenturinexcu(abilem:qui ei inferuiflent memore: qui . iniuriam paffi edent adiutore:qui in eodem periculo vna cu ipfe obferuerenf. Poft deos faluatore: boc quocp fblus omniu aperte declaraffe mihi videtur: vim quide corporis fenefcereianimi aute robur in proflantibus virisinfenefcibilem pmanere Ita$magn^amp; honedam gloria appetere nun^ defeffus eft.animi fui magnitudi' ne corpus eti^ fudinerc po terat. Quo effectu eft vt iuuenilem etate ipGus feneda fuperauerit. Quis eni viridi adhuc etate flores tanto fuit hoftibus terrori: quato agefilausdi ad longiffimu etatis fpaciu prouecftus eflet:Quis morte fua tantu hp' ftibus Icticiam prebuit:quantu ageblaus amp;nbsp;fi iam in extrema neceffitate obiiffet. Quis tantam fodis fiducia fecit $agefilaus etiam m vite obitu politus qd magis

ocr page 629

houi amici optauerunt^ agcOhum tametli fenex dcfordlns effet: demum vir ilfe tam conducibilem patrie vitam egit vt etia poft morte no parum ciuitati vtifis in eterna habitatione permanfurus fit mirtutis quidem fue monumeuta per tota ter 0 raru orbem adeptus. Megale autem in patria fepulchrum confecutus.

^Plutarchi hiftoriographi grecidc Vita atq^gedis Pompeii tradudli In latinum

Ij^RCA PCMPEIVM mox exipfo initio videtur populus /(fKomanusaffecftus:quemadtroc'u Prometheus Efebdi ad/ ^(^uer{us Herculem.apud eni Efchilum liberatusab Hercu' !e Prometheus inquit. Inuih patris hoc mihi dulce eftpig' ^^nus. Nullum quippe aut maius odiuaut^acrius Romaniin ||[^lium ducem oftenderunt:quam i partem Pompeii ftrabo' n^rem. E)um enim vixit eius potentiam armis partam cxti' _ muere.Na vir fuit bellicofflimus: cu vita cefliffet fulmine IhëoYuhereïeiifécadauer e ledlo abftraxere ac i furrnis amp;bris habuere.No o/ tamen populi beniuolentiam:aut citius incepti:aut validiorem in rebus letis*aut: , in labentibus diuturniorum IRomanoru quifq^ babuit q; PcmFeius.Uli odii caufa vna efthabita inexpleta auaritiaibuic beniuolentie plures vite contine ntiaiarmozf peritia lingueperfuaho: moru fides amp;nbsp;conuenierdi irodeftia. Vnde abf^ trifticia nemine rogauitiabfq? alacritate nulli obfecutus. Aderat enim eius gratiis:nihilcu faftu dare nihilqp nili ^ple (ufeipere.a puericia ipfa alpcdlum habuit :non mediocri ter populari gracie accomodatu 8lt; qui vocem ipfam anteiret. Quod enim in eo ad amorem alliciebat nd fine dignitate amp;nbsp;Pgrata humanitate fuit Œu iuuenili flore ret etate.'extemplo mores amp;nbsp;verendi amp;nbsp;regii elucere nili ipfius coma paululu pro, tenfa.Exoculoru liniamentis ac lenitate ad fimulacra regis Alexandri licet dicŒu' niagif$ profpcdu fimilitudinem reddidit. Vnde in ipfb initio hd effugit qui alex dri nomen pleriq fibi adiicerentQuidam etia poftea per locd alexandru eu appel' lauere. Exquo.L. Philippus vir cdfularis in quadam Pompeii defenfione nihil in quit fefe indignum agere .'cu fi Phippusifi Pbilalexandros fit. Floram meritricem dicnnt.'iamiam (enefeentem grate ateppie femper meminiffe confuetudinis'quam cu Pompeio habuerat dicentem qgt;ab ipfius concubitu fine morfu abire eum non erat. Narratur preterea eam retuliffe Ceminium Pompei familiare g amore fuo flagraret:fblicitudo moleftias plurimas fibi intuliffe. $ed ea refpondente ob Pom peium baud fi illi obfecutura.Geminius Pompeio rem aperit quo obfecutus Gemi nio.Deinde confuetudine amp;nbsp;afpedu Pylore obftinuit:licet fedulo eam amare vide' retur. Quod Flora nd meritricio dolore tulit fed ex ingeti mefticia viriqi deliderio no paruum tempus elanguit.Hoc fcorUim aiunt formolitate (ua adeo effloruifle. adeo etiam fuiffe celebre vt cu Ceciliusnctcllus ftatuis piaurif^ Caftoris amp;nbsp;pol lucis templum ornaret:illius fimulacrum pulcritudine infigne affixiffe. Demetrii coniugem qui Pompei libertus* plurimd apud ipfu poterat:qui ve cenfum trium miliu talentorum reliquerat. Pompeius prêter nature {ue mores nd humane* non liberaliter babuititimens ne abillius pulcritudine: que vulgo inexpugnabilis ha' bebatur vicŒus videretur $ic ergo Pompeius.cd i iis longe prouiduspercautuf^ effet,nd tarnen ab emulis effugit infamiam fed in nuptiis male audiebatur,'quaru gratia in rcpublica omififfe multa fertur• IDe viuendi fbbrietatc aqp facilitate Hoc ex eo memoratur. Medicus languenti ipfi amp;nbsp;ad cibu fe male habeti turdum dari mandauit, Huncautem cu venalem nd inuenirent nd enim tum cos ferebat tepus

ocr page 630

cognitu a quodam eft: apud Lucullum ipfbs mueniri pofTe: qui eos per integrum annu alebat.ad que inquit Pompeius:Gne Luculli illecebris ipfe no viua° Inde di/ miffo medico:ex cibis facillime comparatis quodda fumpGt Sed bic poftea adhuc omnino adolescens fub patre militans qui aducrfus cynnam dudabat exerciti.L. Terentium Comite contubernalemcp habuit Hic Terentius pecuniis a cinna per' fuafus Pompeiu ipfe interfecturus erat: Cuius rei iudiciu cu circiter cenlt;a Poni peio haberetur:nil exterritus e :(ed per hilaritate potuq; Terentium habens: mox vtad quietem vertendu fuit: clam e ftationc fe proripuit: latuitcp Prefidiû deinde eu circa patre loeauiffet accubuit. Terentius vt oportunitatem adede exiftimauit\ enfe ftricto imminens Pompei veluti dormietis cubiculo ^ plures fruftra adegit ictus. Inter hec ob odium ducis fit maximus motus 8lt; ad defedhonem mag nus mi litum impetus contubernia padimarmacp diripientiu. Dux tumultuantiu metu coram haud profectus. Pompeius in mediu fefe ingcrens:illacrimanf$furori fine orare.Tandemep ante valli ipfius portam fe profternes fe obicem furentibusdare euep gemitu fefe peffundari abegredietibus luberc. Quilibet ergo pudore captus ceffit:omnef^ prêter octingentos milites:mutatis animis tum duci conciliati fut Defuncto Strabone exeplo patre. Pompeius peculatus accufatuse. Qui cu pluri ma ex ablatis reperidet:libertum etia vnu nomine alexandrumiqui multa furripu erat pretoribus detexit. Ipfe in retia quedam venatoria librofcpquos ex afculora/ puiffet criminabatur Sed hoc capto afculo ab ipfo patre fufeeperat que poftea ami fit in reditu cinne:cum illius Satellites Pompeii domu diripuiflent. In huius cau fe iuditio.in accufatorem no pauci Pompeio concertaucre:inter quos 8lt;perfpicax 8lt; prêter etatem adeo compostus vifus eft vt cu gloriam gratia beniuolentiamqi reportaret.Ex quo Antiftius pretor qui caufe prefidebat Pompeii beniuolentia captus eius filiam vxorem illi fpopondit. Deinde pro eo neceffarios amicofq^ per/ orauit. Quod cu fulcepidet Pompeius amp;nbsp;occulta quedam fédéra inter ipfbs inita effent.'tamen ex diligentia ftudiocp Antiftiiipleroffy res ea no latuit Sed cu fente/ tias tandem luditiu efferret'turba veluti premunita nuptiale illud verbu Thalaffi um ex vctuflo ritu acclamiuit. Mos hic inde inicium cepifle memoratur.(Eu Sa' bine que ad Romana fpecŒacula venerant a primoribus vrbis rapte fuiffentignO' biles quidam viri.'opiliones ac bubulci .'puellam per magnam eximie pulcritudmis adducentes captam;ne a quo$e primis obuiam forte facio prcda fpoliarent cuiG' tando Thalaffium acclamauere. Erat Thalaflius vir inter omnes notiffimus: atep lepidiffimus Vnde eius nomine audito cu plaufu letltiaq: exultabant omnesialacri clamore Thalaffium repetentes. Ex hoc dicunt cu Thalaffioid coniugiu maxime felix fuiffet voce hacfiutum Gmileqp connubiu cu rlfu iocoqpnouis nuptiisoptari In his que feruntur ex clamore Thalami: hoc magis credendu eft. Paucis deinde diebus poft Pompeius antiffiamduxtt.Ad exercitu cinne profectus ex ilhcoquolt; dam crimfe falfb licet calumnia$metu acf?:us:clam inde abfceffit. Quo in exercitu -haud eße cognito crebruit inter milites rumor.'adolefcetem Cinnam interfecere Q^arequi veteri odio in Cinnam extuabant:impetu in eu fecere. Diffugiens ergo Cinna a quodam compreben fus eft qui infidiasiph locauerat :quiue ftriefto enfe efi perfequebatur. Captus ante genua perfecutoris procubuit bullamq? quam precii permagnihabebat illi obtulit.Sed ille infblenter nimis non inquit venio fideiuffi onem obfignaturus (ed de fcelerato 8lt; iniquiflimo tiranno iudicaturus moxep cu trucidauit. Cefb Cinna.'Carbo crudelior q ^ Cinna Tirannus rebus {uccefTit.Tu^ ob prefentia mala defideratusa plerif$8lt; Sillaerat. Non enim parum fore bond exiftimabant quod mutaret dominus. Eonancp ciuiu clades vrbem impleuerant ytdçfperata libertate fcruitutem mitiorem quererent, Pompeius hac temperate

ocr page 631

apud Picenam diticrtcbat. Poffidebat eni illic agroS; pretetea quod maius erat beniuofentiam ac amicitia ciuitatu qua a patre fibi relidam confuetudine prefen, cie fue adaugebat. Illic itacp afpiciens ciuiu:optimos cfariffimo($ propria defere 8lt;vndiq? in caftra Gllana veluti ad portu quendam confluere fefeindignu ratus efl quod veluti fugitiuns conGlii baud expers prefidii$no inops quietem ageretmecp tan^ vir cui benemerita aderant*cfi copiis fplendide ad Siliam iret. Picenum igit omne comouit pretentans viroru animos Sed bi auide fibi paruere proq;Carbone cpfedtos baud admifere Qua ire dicete video ggt;ex ludo pedagogi Popeius populi priceps confeftim emicuiffettadeo illozp metes indignatione mote funtvt impetu ^n eum faAo ipf u necauerint. Pompeius iam tum tertium 8lt; vigefimu annu agens ptor a nullo defignatus in anximo ciuitate qppe ampla fe ipfu in {ubfelliomedio in foro poni iuffo conftituit:dcinde geminos fratres ventidios qui primores in ea vr, be fuerant.'qui ne carbonis partes afferebant, cu ciuitate damnatione fua eieciffet delectum militem babuit Centuriores bine Decurione!^iufta milicie ornamenta cum perfeciffet deledui/ceteras circum cmitates pari opera ambiuit. Ex quo cu cederens ii qui baeftenus cum carbone fenferant amp;nbsp;voluntarii alii cum fe Pompeio comitterettyarua mora legiones très c6parauit.Quibns cu comeatu vafa currus ceterofy apparatus neceflarios apparauiffe. Ad Sillam contendit*no quippe pro, perans ggt; ea latere baud optabat fed in itinere ipfo moram agens* acerrime boftes infequendo.Preterea quoeûçp per italiam iret omniû animos follicitando vt a car bone deficerent.Tantiiper igitur tres bmul ducesßmul^boftes in Pompeifi fur, gunt.Carinnas.Cebus. Frutuf^. Hi no ab vna fronte impetum parant fed tripar tito agmine Pompeium ambire conatur veluti ipfu fuaqp laceraturi. Md extimuit tamen ille fed cunilis copas aduerfus Bruti agmen equitatu eduxit: In quo ducis partes iple egit'Ceterum cu pariter amp;nbsp;ab bofte gaUicus equitatus irruiflet* pre' fec^um equitum vnu cundem$ robuftifTimu preuenies Pompeius efi graui bafta ic?cum ftrauit. Ceteri tum in fugam verb peditatum adeo turbauere vt idem oim fuge eßet impetus.(Db bec ducibus in feditione verbs;quo fors dedit abierat om' nes.Pompeio diffipatis metu beftibus ceperunt cmitates.Deinde eu Scipio qui cû erat confixi:Pompeium adorietur* anteep phalanges: Tub idlum telorum ifTent* milites Scipionis Pompeianis falutatis a duce defecerunt.Scipio:^ ipfe fuga ar' ripuit.Carbone demdiuxta Arfum fluuiü*frequentes equitu alas aduerfus Pom peium concitante eu robore obiedus illi Pompeius terga dantes ornés in angufta quedam equiti in via profequenndo egit: Ex quo illi falutis fpe amiffa cu armis fe dedidere.bec ad aures Sille nondu peruenerant fed primu nunciu rumoreq? Pom peio timens tot tantifq; ducibus bcftibufip implicito approperat auxilium laturus. Pompeius appropinquare Sillam cu audifret:omnes copias in armis militaricp ap paratu effeiuffit.vti pulcerrime fplendideg fe venturo imperatori oftentent. Pre mia nang: magna bonorel^ amplos ab eo fperabat quibus etiam maioribus poftea potitus eft.Vt ergo Silla venientem Pompeium afpexit militeffy incredibili afta re robore amp;nbsp;ob pugnas ftrennue geftas: elatos bilare($ effeiex quo exiliens amp;nbsp;im' perator de more^appellatus Pompeium 8lt;ipfe imperatorem cdtra falutauit. Qd prêter omniu fpem fuit vt viro iuueni nec dum in Senatu admiflo. id nomen Silla comunicaretiproquo cû Scipionibus mariiffycertauerat. Cetera colloquii ac beni uofentie Sille baud fixere ibis diflimilia fubaffurgetis aduenienti Pompeio caput g enudantis;que erga aliu baud facile fieri cernebant : licet iuxta fe pEes amp;nbsp;opti^ mates viri tfi circu adeffent.His tn Pompeiusnibil elatus eft fed confeflim in cel, tiberiam mittitur: qu^ prouintiam babebat turn Metellus nibil$ in eo apparatu fuo dignu egcrat,Inbac prouintie dcfignatione ferut Pompeia dixiffe equum nœ

ocr page 632

effe viri feaiorem 8^ gloria darii priaari exercita Serf G metemus annuerit inner ritqp vtcure Gaasßr.tu (eid prompte {acceptari.Quad cl {uGepi{ïet metemus: elqppficifci {crzptita{Tet Plpeias^paintiam adortas:prec!aris fuis geflis floruit vires preterea metefli quas baeftenas ferventes audace f$ pugnando habuerattl ob (eneciam extin:lis excitauit calefecit^. (Quemadmodl era ab igne liquefacta fi frigido firmor eri infundantur magifepignes illud molliit diflbluuntcp Sed vt in athleta qui princeps inter fortiffimos habeatur agonefq? vndiq? gloriole vicerit nulla habet ratio puerifil certaminum que alicuius memorie digna no exiftimat fic gefta$ tumgeffit Popeiusperfefe admiranda ftupendacp pre magnitudine co pia vee32fqu? polea egit obtura ac obruta (unt Ea igifprofequi timeo ne hisim morando iniciis: abiUisamendamus que ampliffima mores amp;nbsp;habitum virimaxi me oftendmt.Cl ergo viciffet itabam $il/a ac dictator fuiffet appellatas ceteros quidam exercitus Gtprefect is infigniuit m?ritis:hosad diuicias alios ad dignita tes migilratuffy prouehens alios vt queep decuit habude donis erexit. Pompeii vero virtutem admira tus magnlq? preldium (ibi fore el exilimansaffinitate ip {u-niugere (ibi curat. Cui rei cu Metella vxor lio nutu codliocp fauere. Pompeio fuadent vt antidia dimiffa.Emifiam SUle priuignam: e Metella Scauro genitam ducat. Hec nuper viro copula ta fuerat amp;nbsp;ex eo grauida erat. Vnde hoc coniugiu tirannicum mjgif $ temperati fillane congrues$ Pompeio vifu.Ad fe ipfu ergo per domedicu quendam Emilia ducHa eft .répudia ta antiftia improbe mifercq^q nuper ob virum cibata patre fuerat. Jugulatus nanq? anttftius nuper in (enatu ex titerat:quod ob Pompeium fillanam fixionem (equi videbatHoc repudium cum antiflie mater agnouiffet: mortem (ibi confciuit. Vnde noua quedam in tragicoru materia :Ne nuptie viCe fut cu etiam nupta ipfa apud Pompeium mox epartu obi, iOettinter hec per pen nas nun tia tur occupauiffe vi Siciliam amp;fhllanam fasione infulam banc propugnaculum quoddam preparariiŒarbone illic eu Claffe inftrw d:o amp;nbsp;domitio in Affricam irruentetahifq; etiam illuc fugitiuisaffluentibus ma, gnis atq?preclarisviris quotquot Sillanam profcriptione preuenere.Adbosmo' tus comprimendos.cum amplo apparatu Pompeius miffus cd. Exq exteplo per pennas $tcilia ceffit Pompeiufep ciuitatesafflid:asad fe recepit eafa omnes pter meffanam clementiffime babuit.Mamertinis enim ius dicendum a Pompeio pete tibus ex eoru in ftitutis antiquis a populo Romano conceffum Non definitis inqt Pompeius inftituta recitare:fuccinai gladiis Vifus eft etiam Pompeius in carbo, ms clade immitius fe extuliffe. Si enim oportebat quemadmodum forte oportuit eum occidere extemplo captum perdere dicut:iubentif$ id opus videri potuerat Sed Pompeius illum iundlum produxit in medium virum triplici infigncm confu latu:eumcp coram datem. Ipfo tribunitio fubfelho fedcns:damnauit.Hoc grauitcr qui aderant indigncg feretibus damnatu deinde proculadductum interfici iuffit Uic quippe Carbo cum ad cedem duceretur fertur vt enfem drictum fibi immi' nere confpexit:locum amp;loram per breuem orauiffe quod onere ventris moleda' re tur.S. (Dpius vir Celari confuetus:memorat Pompeium etiam minus pie. Q, Valerium babuiffe.Cum enim ipfa nouiffct virum pbilofopbum imprimifq; erudi tum vt coram adductus eft;facdis fimul quibuldam {paciis amp;percontante Pom' peioiyiroq; refpondente:mox fatellitibus luffitvtmde abductum occiderent. Sed Oppio de boftibus cefarie baud beniuolis narranti mimiu percaute credendu ed, Pompeius fodes Sille gloria datos ac manifefte comprebenlbs :necel7ariis affecit

1 Cuppliciisialios quotquot hcuit laterépaffas ómifit. Quofdam etiam nd fine preß, idio fuo abire iuffit. Vni reoru vrbeni cum muldlare cen fuiffet: quia cu bofte fen, ferat.Steris cmspopuli pticepspetita ad defenfenem venia m.d inquit Pompeii

ocr page 633

iare FacÆaru G nocentes dimittat amp;nbsp;condemnet innocuos.Hunc autem cu interto gaffet Pompeius:quem nocentem diceret:me ipfum inquit:qui beniuolis ciuibus, meis bec pcrfuafi:inimicos vero coegi. Admiratus tamen Pompeius viri fiducia ac d^nitatemieum crimine primu liberat:cetcrofq; deinde omnes. Poft bec audi' ens Pompeius milites {uos cu iter agerent inepte amp;nbsp;abfq? ordine ire omium gladi, osobGgnauit:quiŒ fignum no obferuabat iHcfum:munerabatur. Eum hec in Sici lia ciuifiteradminiftrat:decretum Senatus;ac a Silla Iittere datequibus iubebat in Affricam traiicere omniep manu oppugnare domitium apud quem omnes be cd uenerant copie:cu quibus nuper Marius ex Affrica in italia rediens reru potitus erat: tirannus ex exule factus.Extemplo igitur Pompeiusomni apparatu in ex' peditioncm extrudlo: prefecftum Sicilie Monimium fororis fue virum inftituit e $infula ipfe fbluit:Cumviginti 8lt; centum uanibus longis.'onerariifg ad frumetu tela: pecunias atep machinas Octingentis. Hee cum partim ad vticam partim ad Carthaginem applicuiffet feptem milia boftiu ad Pompeium defecereiqui amp;nbsp;ipfe fex integras legiones ducebat.Rem bic perridiculam fibi acTigifle memordfe (Qui', dam enim milites vt aliquando affoleticum a Bruto cuidam Tbefauro incidiffent frequentes pecuniasinde nadli fhnt.Eo cognito: vifum reliquisomnibus eft:eum locum pfenu effe pecuniarum :quas Cartbagincnfes quondam exadis cladibus tra condidiOent.Exquo pluribus diebus nulla fuozp militum opera frui Pompeius po tuit:omnibus ad perquirendd tbefaurum vac^tibus Subridens uero eos ambibat afpiciens tot'ßmul viroru milia:ea loca perfodere eacp vndiq; incredibili ferme im petu euertere:feffi tandem 8 lt;nbsp;fpe eluG fefe vt quocnn$dux eos ducere vellet pre , baere:vtqui ftulticie fue penas daturi èffent:Domitius aute contra inftrucfto ex ercitu.'vallem quadam grauem amp;nbsp;afperrimam fuperaturus: ab imbre validiffimo Vento$qui matutinus fpirabat detentus dt. Vnde ea die pugna defperata a do gt;nbsp;mitio ad ftationes reditu eft. Sed Pompeius ratus id tempusfibi conducere agquot; mine citato valle euadit. Tum boftes tumultu fadlo nullo ordine manereneq? om' nes plane fubOftere. Ventus preteria circum iftabat.procellam$cora propellebat Nibil tamen minus amp;nbsp;ea biems Romanum pturbauit ggt; fefe mutuo afpicere baud poterant'ipfe etiam Pompeius quod ferme incognitus fuiffetrfere periit çp rog an ti militi fignum tardius dedicet. Cum bi tamen cede mulra beftem vrgerent. Fe, runturenim ex vigint i militibus boftiu tria tantum milia effugifle. Pompeius im perator appellatus eft.Sed diceute eo bonorem tunc baud fe fufeepturu quoufqp vallum boAile flaret filt;p dignu fe tali appelltione exiftimarent:illud deiicerct mox impetu fad:0.in vallum irruere. (Quoi conatu Pompeius priori periculo monitus abfygalea certauit. Vallum tadem captum eftiperiitqidomitius 'Ciuitatum alie confeftim paruerc:alie vi capte: Iarbas rex tum comprebenfus qui efi domitio bel, Ium inierat:cuius fceptro deinde lempfal fucceffit.ProfFcra ergo fortuna Pompe ius fretus ac robori militu fides Numidiam impetit .In qua qucd diebus pluribus peragrandum erat: agmine concitato excurrens:ea fubegitomnia quibus obuiam eftfacftus.(Eu($ barbaris eius regionis populum Romanu extimefcedu cftcndifTet amp;nbsp;potentiffimu non oportere inquit feras.affricam mcoleutes felicitatis roborif$ Romani expertes liqui. Vnde in venationibus leonum elepbantu$dies: licet non multos triuit.(Dmne vero belli affricani tempus atq? vidlorie exquo domitis befti bus regionem fubegit.'quadraginta dieru fuit.Quoin fpatio frequens etiam iter tegesfacl:us arbiter.multa iudicauit Anru tum cuartu amp;nbsp;vigcbnu agens etatis Reditu in vticam facfto:littere Gbi a Silla funt reddite.quibus iubebat vti reliquo dimiObexercitu cum vna legione fuccefforem cxpecflarct:in quibus tacite ipfe tri ftatuseft; egrec^ id tulit : fed manifefto totus exercitus indignatione eftmotus ;

ocr page 634

deinde orante Pompeio inna perfici: obtred^are $ifïam tepere: Pompeiuqpband permifi^e vt abfg fefe abire (peraret:tiranno credendu non effe aientes. Tentauit primo Pompeius eorum animos mollire admonereg vtiuffis cederet. Sed poft$ giadcre id nequiuitie fubfelbo defcendens in Nationem medus il/acnman'cp ceffit arreptu milites i fuggeftu reponut^acfalteratione plurima diei pars affup ta^abenti^sillis manye eu a^mperare Pompeioq? contra exhortante: vt SiUc luffisabr$ (editione cederent, tandem non delinentibus iflis fed acrius urgenti' ^i^sPffCe t^/mC'amore admiCcentibus.Iurauit Pompeius feipfdinterfedlarumG G^'etiam pa^oeosvix acquiefcerecogit.Ceteri ad $11am primai :X/;h;!' nbsp;nbsp;eft Rompeiu dgeelde. In quo ad domefticosverfus dixiffe fertrfato vt fem CU pueris certandi effet. Quod ad Manam juniorem X^r^fr dƒn!comemorant a quo grauia qp multa pertulerat amp;nbsp;ferme ad extrema A^ CJmpuirus.IRe poftea certius cognita comperto^ vt adueni^tem Pompeii^ vndicp vi,ri omnes exciperent ex cp beniuolentia cu ampla pompa profequcrenËpre ueni, eu acceleramt.Profectus ergo amp;nbsp;illi obuiam fac2us@latiffime dexteram ^xt eu$ ingenti v^ magnu falutauit iuffit^ omnibus qui tum Aderat vt fi^, liter magnu eu ap^llarent. Alndtcut cognomen hoc primu inaffrica vniuerCo ex mditu.Demdevim atq^confuetudinemex hac $ille affirmatione habw iffe.Pompeius tamen rfeomnium Doftremne nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' irmatione naru Iberiam aduerCus Sertorium miffusfe in epiftohsf^s:^ramp;:P°ft~P^°''f'!'™ infcripCndamiam cni ex ^^^^^^

ito qnis admirari maxime potefrRomanpru priCcos non hos folos qui preclara co tlb^lamp; rJisdp^u.'^' ^rçquot;'^™ vG faetant fed cos etdlqai reëpcorfiliis vina tibufq; fais dccorarantftuiafrodi cognomentis fepe exomauiffe. Duos enipopW ^fi^T^fc^Rttquot;** 'quot;a^i^J'os : Valeriu quod patres ab plebe diffidentes concihaait Fabium Rullum quod diuites quofdam viros e hbertis genitose Sena

rn 2amai,1fr /Amr,aitie A41nAAfeufew——L. nbsp;*. zn •r r.. . —.c nbsp;

enim

b3quot;t:retehp™™tquot;tm eratk^^^^^^ bit preterea Pompei triamphum;qiii vix pulxfcebat, qui ve ob etatem necdum 1 Senatuadmiffasfaera^omnino gloriaminuidiofam illi pari turum principatumip

loquebatur velati illi no affenfurus fed contetione fùa impediturusrogationf.Nd

tamen ob boc territus Pompeius eft Sed Sille fubiecit. Plures eos effeqai orienté venerarentur folem ^occidentem veluti potetia fua tum crerceret. Silla vero mi,

nui amp;nbsp;extingui vid%et.(Que SiUa plane animaduertit fed cum addantes vidiffet

amp; ex vultu amp;exgelluin admirationem acutos didlum effet rogauit. Quo cognito qdmiratus Pompei fidutiam bis acclamauit: ergo triupbato. Qua in re turn indig ntfioplures caperetgrauiterqiid ferret optans Pompeius grauiori meflicia eos afficere.conatuseft curru quatuor Elephantibus duc^o triumphum ducereilnter aha enim que ex affrica adduxerat: Hord ndnullus captiuos duxerat ; Angiiftiori

tamen porta vrbis prohibitus equis vifus eft.Inter hec milites quod non potirent

^Peraueran t cu moleftiores fieren t amp;nbsp;appararentur ad tumultum nihil cure ubi elle Pompeius inquit: triumphum mittendum magis ^ eis blandiendu.Ex q feruilius homo clarus:quiue Pompeio iu triumpho obftiterat Tuncinquit fe vide Pompeium merito magnu amp;nbsp;triumpho dignifljmu. manifefiu quippe tum etiam fui t Pompeium fi voluiffet in Senatu tum potuiflfe admitti fed neglexffe boc fer tur:rem gloriolam cupiens ex minus gloriola venari, Iklon enim id erat nouumob

ocr page 635

etateffiteOTttem Senates ethtatenfefeamp;pergforioru amp;:fp!endidam virum nondii Senatorium triumphum agere. Quod etiam fibi popularem beniuofentiam quam multam attulit. Peraea enim triumpho copiofus plebis numerus Pompeiu inter equeftresinuentum laudibus maioribus ornare Gbup cdgratulari. Silia tum qdem tnftarihnfpiciens ad quem potentie tumulum atcp glorie ille alcendiOet. Sed pu, dore captus impediendi Olentium agebat. Vi tamen amp;nbsp;inuito eo Pompeius lepi' du ad confutatum ettexit (Comitia quippe habuerat 8lt; plebis fuffragia que Obi ipO inuigilabant:lepido inclinauit. Quo fa(4ocGafpexiffet Silla Pompeiu mutiltudie fcptum per medium abire forum :video te inquit adolefces ob vidloriS fetari. (Quo modonon magna amp;nbsp;pulcra hec funt* Catulo virorum optimo lepidum omniu mi' ferrimti in confutatu prelatum fuiffette fuffragia etiam prebente:caue ne dormias quin rebus animaduerte. Validiorem eni aduerfarium tibi conftitmfti. IVIaxime etiam oftcndit SiUa fe minus heniuole cum Pompeio habere ex tertaméto. Atiis enim munera fegauit alios filii curatores inftitnit fcd Pompeium omninoomifit. Tulit tamen hoc Pompeius modefte nimis placide$.Vnde obftante Lepido cete, rifty nonnullis nein campo martio Silia tumularet: neue publica efferret impenfa Pompeius prefidio fuo gloriam Gmul defenhonemep funeri attulit. Defuncto SiI' la poft$ciuiu ptefagia ac conieclationes palam fuere amp;nbsp;Lepidus cenh ftim fc Sd, lane fadioni caput preftitit nec id hdte aut hmulante feu indagine quadam fed pa lamarma efferedo priores feditiones reliquie que diu exangues Siliam preterie, tant ab fofo college comotcep. Eius collega catulus faniorem urbis partem patru 9 plebifq? afferebat. Homo enim erat auctoritatis integritatis equitatis : tum ciui nm omnium primus, Videbatur ante hic vir ciuilibus negotiis ^ rei militari com' Fodior 8lt;res ipfe deliderare Pompeium agnoscebatur. (Quare Pompeuis qui ex' templo boniS fele addideratraduerfus lepidum dux declaratur Hic enim iam tum hiitalia multa occupauerat amp;nbsp;citeriorem galliam per Brutum fuperatam vi deti' nebat.(Cetera Pompeius facile vidt Sed cum rediret Brutum per longiufculam niora mutine obfedit. QuO in fpatio Lepidus ad Romam vectus extra menia loca tus fecundum confulatum petit: metu ac tumultu non paiuo intra vrbem iniecto. Pauorem tamen hunc Pompeius per epiftolam foluit.nuntians fe abfqi congreffu boftium victorem effe. Nam Brutus feu (ponte feu a militibus proditus mutatis ad defection^ atmis falutem fuS milituq? Pompeio co mißt. Deinde equitibus g, bufdam premiffisad quoddam catellumiuxta padum abfceffit eoq? poft diem vna tu Geminius Pompéiusiuffii pcrueniffet Brutus occifus eft. Cuius cedis Popei' ns crimen baud cuitauit.Inipfo enim mutationis initro ad fenatu fcripfeiat Brut' fevoluntariu dcdidifle. Déinde confoto eo alias per epiftolas acrins Brutum cri, minabatur. Ex hoc Bruto genitus eft Brutusilfe : quitum Caffioin Celarem confpirauit:vix quippe patri ßmihs qui nec pugnans nec vita feffus obiit vt antea diximuS.Amifi aigitur italia Lepidus in Sardiniam fugit vbi morbo interiit:me ftior no ex aduerfa vt aiunt fortuna (ed quod in liderulam quanda incidit ex quo idulteramvxoreagnouit.Cetera Sertorius qui tum Hifpaniam tenebat Lepido diflimilis ac timedus Romani populi bolbis:erigitur veluti vltimus inteftini belli morbus Pompeio deftinaret.Multog enim minores duces cu fuperaffet Sertorius Appio Metello tum implicituserat viro quidam claro ac bellicofo Sed qui tunc ob fencefte grauitatemipigrius pugnandi occafionem confequebat. Celeritate qp' pe 8lt;impetu Sertorii belli eSmoda pleru$ Metello ablata ex im^uifbefi amp;nbsp;ta^ ädlatrociniu Sertorius Metello obiicrebatur: preterea infidiis acincurbonibo vi' ^iquietabat:legitimum athletam certamini amp;nbsp;exercitus grauis firmitp ducem Pompeius itatp cu larmiseffetlanmiGinclmabat ad pfidiu Metelli fefe dedinadu

ocr page 636

Quod fuadente Catuloa fpe non abfint fed in armis circa vrbem fedufo eiTe mate' rum quereremeqi deficere: quoufq; exopta ta cicura mandata eft.L. pbifippom ^:t^ Oja^t^ nbsp;nbsp;nbsp;m re fertur cÜ inter patres admirarcÉ quisirogaretg? Philip'

^ : dlgn^exiltimaret Pompeiu mproconfulem in Hifpani^ mitti: nci ficon' PoXe^u^::ta^^Tquot;quot;^ ^uJ ve '^^ 'um vtenp coful nulZuseffet Cu Hifpfniam efferebat Sed ^ek ^quot;a ? adramoris ducis rumorem edtingere aflofent: vulgo ^X^am ad ^^ eluG PopulosSertorio parum beniuolos cd foil,citaret ^Xtuliffe v^^°quot;em cd adduxiffet fertur $ertoriusrrolentiffime Somnia Metello fene locuti,s hquot;'°Pusfibi effe ad puerum ni vetulam extimefeeret. De cautiorimetuo, Pomn.^' quot;'fb'^quot;^ imitaret: fac2utamenpren,mid eratfolito bile fermeiera^-Xr/Ti^r. h^s 'quot; bóften ferebatur .Metellus enim ^ incredi in iplb {bilŒ rerum erat quot;quot;quot;nbsp;quot;sac voluptati propemodum frena laxabatineel^ crJcebat ^om^e^foriO 7 'quot;.bito luxunyagno^timpdfe profluuio Vnde nes. Ceterum eftt^!^Datura enim fobrius fuit amp;;capiditatibus longe abdi furonem vrbem vi cepirf^amp;t^^fe^^'uit Pompeius Sertond gloria elatus mule?: iaClauerat cum confeftimiore^ß^ circcuuenturumi$bec mouere extimescens vrbem Caoin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;circuobfeffas eft. Caftra ergo

at$ perpennam viros predaros nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tarn aCpexitCd Erenmum

gerant:illi@(ebel!i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^ ¥ pud Sertoriam ducesiquiad eu confu

milia hoftiZccid rOu^^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Valentiam vrbem fudiffet vitra dec^

Metello impar iret^L^^^^^^^^ pugnam amboTftr^x^r^d^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amnem: fole iam vergente copias ad

Pompeius vt certaminis folusgforiadbaberetq'^^^^^^^

'quot;foamp;amvertfeamp; Pa,.;,«.«:.:::^' quot;^^^^s.Njmfol,,Sacem cpp01„m aggreffus eft. Poft$ cu Pompeio ipfoadidlum Fufiumquot;^ ^ Sertorii:tum cqu^ ^111 tamen plaga m manu vtriuCqi Lruit Po:^^elt;t''*quot;$ gladius: dfi

Pb^^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eqnoboft^buPs dtf

ambob^eZit^u^^^^^

afferens. ^?d aduentu Metelli foto ^c^^amp;^amfl^ fuam fuiffe ^^Ï^^^^le ru l'orumextitfe^^;^^

m ^quot;' torrens quindecim ferme milibus militum coaedis 'in acie} °'ea peraeda pugna'cum obuiam Metello fuiffet iamiam cd

fh?''ces lummittere luffit. Metellum velat ampliori dignitate ve'/ bonifa,tm'1lans Sedilleamp;id vetuit amp;in hoc amp;nbsp;in ceteris omnibus equis/ eaunm 1* ™'us daripaffus cp cp velati conliliari viro amp;nbsp;leniori lignu:cu/ ^piunCT^T^rrium e etab fevno prodiret. Perfepius tarne bmis metebant caftris} in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;varius vaguffy ac parua iu mora fblitus :fe dmerhs/

ere / eos ab vno prelio confefFim m aliud traducere. Tandem hos

1°r™s comeatu prohibens vndiep regionem depopulatus preterea quod

pelagi effet pote^or vtruq? cogit ea parte Hifpanie qudobtinebant excede.His

itaqpanfyi ns vi^ in aliéna #uintia fe recipere Cetera Pompeius eu puatimqud

multa ad bocbellpm expofiuffet : pecuniasa Senatu poftulataddensni mittant/

ocr page 637

fe earn copiis in italiam reuerfurG. Luculus turn éonfulatum gerebat.'qui vir fi, cet a Pompeio diffentiret: quoniam in mitridaticum mitti beHu affe^abat^in mit tendis ftipendiis ftudet. timens ne Pompeio redeundi materia effet: qui dimiffa Sertorio etiam querebatMitridatum muadereiregem gloria fplendidum bodem gvt videbatur perfacile tractandum. Inter bec Sertorius moritur: a domedicis dolo cefus:inter quos Perpennas excellentior edbabitusrin illum 8lt; alias id per' Ficere conatus fed eifclem quibus Perpennas innixas viribus erfdem$ apparatu ac partibusdudens.quo id Fieri commodepollet no babuit. Pompeius igitur extern plo exercitum eduxit cognitoqp cp Perpennas rebus excellentiffime tumeret dece irobortesin efeam boftiu luffit paulatim per agrosin afpectu Perpene euagari JEx quo CU Perpennas reru infcius illas paffim infequeretur. Pompeius ft ricta acie ir ruens comita pugna omniu victor fuit. Pleri$bic primczp tunc abfumpti. Perpe namad fefe ductum Pompeius occidit no ingratus aut eoru immemor que in Si' cilia obtigerant quemadmodû a nonullis criminatus eft.In buius captura maxima arte in oim falute Pompeiuseft vfus.Perpennas eni cu in poteftatem litterasom nes ceteraq? Sertorii monumenta babuiffet epiftolas quorudam clariffimoru ciui' Hm Romanorum propalauit qui adres vrbis innouandas clanculum ftudentes in fealiam Sertorium vocabant. Pompeius ergo timens ne ex bis iraiora futitarenf bella qua que iam reftrinxerat: Perpennam trucidauit amp;nbsp;epiftolas omnes minime mrpeâasmcedio tradidit. His peractis Pompeius cum apud Hiberos diuertiffet quouf^ tumultus oppreffiffet innatos incendiacp reru extinxiffet: in italiam duxif exercitum:pçroportune vtiep delatus:cu bellum feruile iam cu maioribus viribus Fluctuaret.Vnde Craffusquidux idgerebat bellum manus conferere accelerauit leto$euentu potitus eft.boftium duodecim milibus atq; trecentis gladio cebsibis tamen preclaris geftis fortuna que Pompeium Gbi adoptauerat. Pompeiu abefle noluit;cu boftium qumep milia qui a pugna euaferant:illi mittendos referuauit: q bus affumptis pompeiusad fenatum fcripfit. (Eraffumin acie gladiatores fudiffe fe vero bellumab imis exftmpaffe. Norat enim Rome ingenti affenfu: bec audiri-celebrari^ Hifpaniam ater Sertoria nemo vel iocando aliu prêter Pompeiu viciffe dicebatleiuf^ omne id fuiffe opus afferebatur. In bac tame tam excella viri amp;nbsp;gloria amp;nbsp;expecftatione fufpitio metuffy fuit ne exercitum dimiflurus effet. Sed plane perexempla Sille .'dominationearmis occupaturus.'quare pauciores ob metu qua ob beniuolentiam obuiam fibi falutatu prodibant .Sed foAcf eam fufpitionem ab-^ animisiUoru exuitofe aiendo ipoft triumphum velle exercitum ponere vnu obtre, (flatoribustantumodo liquit fefe inagis plebi.^ Senatui patribuf^ dedere. Silia nempecum dignitatem $enatusopprefrifret. Statuit Pompeius obfcquiis fuis: gratiam plurium venari. (Quodvticp clare compertu erat. Non eni infanius quic/ $ animi plebis exoptare vifi ^ dominationem illam iteru afpicere Vnde boc ciuilis adminiftrationis tempus longe fortunatum Pompeio fuit qui nullo munere alioquot; beniuolentia plebis recuperaturus erat fi eaa alius quiS ei pripuiffet decret oaute lecundo triuumpbo ac confulatu non ob boc magnitudine preftans vifuseft.Sed il' lud eximiifplendoris infignebabitum eft: quod Craffus turn vir omnium ditiffi, niusmaximulfy qui Pompeium ipfiim ceterofq; omnesfaftu cxuperabaticofulatu peterenon ante eft aufus ^petendi veniam a Pompeio flagitaffet. Qua i re Pom'* ^lusfumme letatus eëffit: materia ante diu pquefita qua benigne eu illo ageret'lt; Dexteram ergo Craffo cum' 'auide iunxiffet plebisfuffragia illi orauit mauifefte i nuntians fe no mirius gratum habiturum fe Crafficollegam creari ^ magiftratu» ;Iequi.Cumambo tamen confulatum iniflent contentiones graues inter ipfbs dif lenuond^ varie emerfere. Apud patres potentior erat Craffus: Sed apudplebem•

ocr page 638

Pompeius Tribunatum nan$ plebi reftituit:iudicia$que ad equeftresite^ tranf lata fuerant. IPulciffimu etiam plebi fpedlacufum ip(e fuitcum bene acfté milicie iuditium (ubiffet.Mos naq? Rome apud equeftres eft: cum per legitimumtepug a quoquam militatu ftiequu per mediu forum duci coram viris duobus publice p fidentibus qu)S cenfores nuncupant. Ifli @ quemlibet ducum ac imperatorum fub quibus militatum fit receferi.lDeinde (Teniorumiudicio lubici: quin luxta cuiuf$ meritum vel laudem vel infamiam tribuut. Huic prefecfti cure tum erat cenfores Gellius amp;nbsp;Lentulus viri dignitate ornatuqi infignesiinfidebatq? curuli. Ad bos cfi equites quidam fubituri indicium ritu prodicent: cognitum efl Pompeium de' fcendere qui alia {ui magiftratus infignia fecum afferens equum tarnen manu per ducebat. Vt vero appropinquans notior eH fadlusiiuffit lictores cedere equumg? iuxta curulem fiflit. Erat tum ingens populo admiratio accientium: cenlbresad tante rei confpedlum amp;nbsp;reuerentia amp;' leticia opprimit. Leinde eorû alter qui feni or eratuncipitJnterrogo te Pompei magne: militias omnes iuxta difciphna abfol uifti.Tum Pompeius permagna voce* omnesinquitiuxta difeip/inam militarem ablblui omneffy fub me ipfb ipera tore. Quod cu audiret circufafa plebs acdamau* INon enim ob ingentem leticiamiam tum voces teneri poterant. Wnde furrex^re Cenfores domum, illum profecuti Cunt:plaudenti plebi affequenticp congratulant teslami^ cum confulatus prope inflaret finis amp;nbsp;cG Craffo difcordie in dread:e ™lquot;ent.». diureUus vir ex ordine equestri natus,°cui perotiu vita fueratifreque tiiiconcone pro roftris inquit:per quietem louem (ibi alloquutu :iuffi{ie$ vu con referret: ne antea magiftratu fe abdicarent q? in mutuam beniaolentiam redisent Qiiibus expolitis:ftans Pompeius filentiG duxit.(ErafTus porrecta Pom peio dextera colloquii hoc cepit. Nichil o ciues nihil mihi puto turpe:ne nihilin, dignum exiftimo fi priorem me Pompeio ingero quem vix dum pubefeente: vos magnum appellauiflis: cui ve nondum in fenatum admiOo binos decreuiftis triu' phos. Exhocin amicitiam redintegrati: magiftratn fe abdicauere. Craffiis quem viuendi morem bidtenus tenuerat:illum plane feruauit. Pompeius defenConum caufasiquibus permultis vexabatur repulit:forum$paulatim deferuit 8lt;in curi am perraro proficifcebatur cu multis vero femper priuatim eratiamiam enim non facile erat «bfq? magno eius comitatu Æbi obuiam fieri ipfumq? confpicere. $tatif' fimus multis amp;nbsp;in ampla corona femper dulcifUmusinfpedluseftivetuftate vultu gra^tatem$ preferens. Cum muttis autem connuenice publicis in locis 8lt; cdTue tudin^ublica frui haud oportere extftimabat ad dignitatem illeCam ample tata' dam. Vita nanep t^ati ciuis gloria armoru efflorentis an ignobilitatem atc^ conte ptum lubrica cft.Preterea populari equalitati iniquior. Dii enim quemadmodum i-tj exercitibus ita amp;i foro fe primos effe dignum exiftimari indicavit Sed vulgus

, id quotp maius:igitur intollerabile eis fit.nihil eos apud turbam preualere. In fo ro enim cum virum bellis preciarum triumpbifg ornatu fufcipiut confuetudine ac familiaritate manfuetum ipfum efficiu t eu$ deiiciunt. IHominum vero qui ab hoc vulgi frequentia fe abftineat parte glorie decus potentiaq? abfcp inuidia conferuaë IHoc res ipfa poft paruu tempus plane aduerfus Pompeium oftendit. Piratarum nan^ vis docuit. Hec e (Etcilia primu erupit initium parud amp;nbsp;ferme incognitum] na a; ra tumyero amp;audatiam bello mitridatico fumpfit: regiis freta remigiis.i .Romani deinde exulcs ob inteftmum bellum cum vfg portas ipfus vrhis irrueretI Paulatim i nallecdi produdiep funt Deferto mari prefidiis. IHi iamiam nd folum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

ratitasinuadere aufi icd in infulas vrbefcp littoraq: ampla infefti. Vndeiamhomi'.I nes diuiciis clari amp;nbsp;genere fplendidi ac dignitate imprimis habiti.fidhec latroci lt;1 „ii cqmmertia ingreffi fe fociosaddidere ccugolriam quadam decuf^ hoc facinus[

ocr page 639

phrerèè.èrant iam in fociÉ pluribus ipfbrum Piratarum ftationes.'naualia mariti/ ma etiam prefidia munita, ad bösiam tote confluebant claffes'noh tantu ex firent nuorum virori copiistrio ex gubernatorum artibusmon exipfaru leuitate at$ cequot; feritate natuum vel exercitatione timende fed quod terrorem exuperabat omnem incredibili luxu faftuq? intollerabili exccrande. His enim aurati erant rudentes:ve hpurpurea remi fiibargentei veluti nequitiam hanc delicus omnibus obtegerent facinuf$ (uu egregia ambitione ornarent.Buccine cantus ebrietates:per omta paP fim litora audiri.'ingenuorti corporum principum$rapine amp;nbsp;captiuarum vrbium redemptiones vndi$ afpici que omnia in contumèliam dedecuffy imperii Romani effe .Ad boc tam nephandum latrocinium:naues vitra mille baberi capte ciuitates ab ipOs quadringenté teneri. Templa badenus inuiolata : Abla.ad itacp Vaftare Clarium Didimeum Safnocratium In bermione Pbanum Telluris.In Epidauro Hefculapii 8lt; in Iftino amp;nbsp;Tenaro atq; Calabria neptuni. Ih adio amp;nbsp;laucade appol hnis ln Samotargiffy ac Lucania lunonisJpfinoua quedam facraapud Olimpum agere:IVIineria cu arcano quodam ritu inire 'Horum que apud Mitbrum adhuc feruantur.Hinc initium acccpiffe merrorant.Contumelias Romanis amp;nbsp;alias plu, res contulere. E pelago enim egreffi:vias earum quafdam infeftaucre preda monui hsvillas ipG vrbi vicinas vaftaucre. Pretores duos Sextilium amp;nbsp;Felinum in ipfis pretextis cu miniftris lidoribuffy ac ceteris eiusmagiflratus infignibus captiuos adduxerut.Filiam ctiam Antbcnii ttirrrjsbalis viri in agiu cuntemrapuere.'qua mnlto cefu poftea redemptam reddidere.Êocautem maxime contumeliofum ba, bitGeft. Aliquando enim e captiuis quis cu fe Romanu effe diceret nemenq:pro ferret:terrore metuepingeti bmulato:femur percudi:coram captiuo amp;cidcre ve, hianiqjFerbumiüter petiere. Perfuadebat tum captus 8lt; fupplices illos orantel$ afpiciensletabatur.Inter bec alii calceos alii tegam ipfum induere: ne forté iteru incognitus fieret:euep per no modicû fpatium: viro per ludibriu fie freti fuirent nd medium tandem pelagus fcalas extendebant mbebantq; il u bas letantem afcen dereiabireq; volentcmrimpulfu ipfi {uo obruebant;OccuFarat pot étia bec padim eirne interius mare. Vndencmiri cdmertia libéra fed omnia inuia : omnia claufa erant. Maiorem turn in medû: Anguftie vidlus adanimaduerfionem tante rei Ro ^anu impulit ipfac^ annone caritasac expedatio in diem peior animos mcuit: ad Pompeium mittedu qui Piratis mare expurgaret.Sabinius igitur vir Pompeio bcniuolus ragaticnem tulit qua no naualis princeps creatus cft,fcd Imperator po, teftate ^plifüma in homines vniuerfos omni prouocatione libera.luxta eni legent maria omnia vfcp gaditarum fretum:in prcuintiam illi ce Here. Preterea quicquid continetis.qda littoribus quingentis ab effe ftadiis'quod fratiu ppauca Roma' ni imperil loca exuperabant. Vnde maximi populi: maxime nationes potentiffimi reges ftib eius imperio includebatur.Ad bec viros quindecim fenatorios poteftas elegendidata. quos quccu$ oporteret: fas fieret legatos deftinarc. Deinde cenfu ex erario vedigalibufi^ in poteftatem baberc ducente bine naucs quas de lucftu mi litum 1emigibuf^ cdmuniret.Hec recitata cu fuiffent.auidiffimc a plebe fufeepta funtiMaximis vero patru optimif^boc omni inuidia maius vifum ed.metuq; di' gnu:immen(am poteftatem licentiamcp tribuere. Vnde prêter cefarem rogationi obftitere:bis enim legi fuffragia tulit parum ob Pompei gratiam Sed plebi ab in itio ipfo obfequi cupiens illarrq: fibi conciliare.alii Pompeiu probris lacerare. Vn' de alter confelum dicere. Pompeium per exempla Romuli gradieritem: eundem finem non euitaturum:que cu plebi nota forent ferme conful difcerptuseft.Catu lo autem rogationi aduerfante: primo ob pudorem a plebe Alentium fadlu eft. Sed poftgis permulta benigne amp;nbsp;abfy inuidia in Pompeiu oraffet: dixiffetcp fcnt^tia

ocr page 640

vti viro parcediimmecp eum tot periculis tot$ bellis obiicien^d adderet^ ptere^ fi Pompeium admitterent in quo alio fpes reponerent vnanimiter indignati funtj omnefcp vna voce in te ipfo murmurauere.Catufus deinde plebe baud perfiiafa cq ticuit'lnde Rofcius cum orare cepidet;a nullo auditus eft. Digitis vero is often, dit Pompeium non primum fedfecundum ducem creandu eHe: Ex quo ferunt ple bem indignatione motam'ita acclamafleivt fuperuolas coruus oculjs captusin me dio £)ro ceciderit; Vnde manifefte nofeitur ex aeris fciffione ex qua forte vacuum fit: volatilia baud labi fed potius abidlu vocis percuOaicu vebementior pulfu ve, loci iti aerem perfertur Exbis tum foluta frequentia eft,Qua deinde die cum pro fege prouulganda itéra conueniOent Pompeius in agrum profectus ed. Cu vero legemintellexiOet prouulgat^:noctu in vrbem rediittinuidiam exincredibib mul titudine que fibi obuiam fieret vitans;vtautem illuxit dies in medium profectus (aera egit• In contionem deinde productus: operam dedit vt alia legi adderentur apparatu propemodum duplici. Quingente etenim naues ei coplete peditu centG amp;viginti mdia equitum milia quinq?. E fenatu profectos legatofq? quatuor 8lt;vi' ginti ipfe delegit. Quedores duo traditi. Ob bec venalia que in precium equius iam tum redact i fuerantrfete plebi fermanem prebuerequod fbloPompei nomine bellum diffolutueflet. Nihilominus maria partitus Pompeius:omne interius pe' lagus m tribus amp;nbsp;dece regionibus diuidit amp;nbsp;parti cuicp naues ducem$ dedit:Vn de ^piis circufocatis piratas infecutus extemplo venatoris exemp'o aggre^^atos ambiuit Sed illi diliungi accelerantes veluti apum examen.abomni parte a.icdid rep?tunt:aduerlus quos Pompeius ipfe fexiginta nambus lectis inßructis fertur ^Non tamen in ipfos antea nauigat/fyomnino cetera ipforum latrocinia dekui«©::: mare$Tirennium Libicum.Sardoum Cirneum, $)culum$ luftrauiflet, Quq omnia diebus quadraginta confecit Cefe labori indefeffo fubiiciens. prefectif$vtes diUgentiffimis.lnterea in vrbe confui Pifo: iracundia^atep inuidia permotns appa ratum naualem Coluit militefcp ftipendiis liberat. Vnde Pompeius claCTc ad Brun' duGu mi/7a per Eutruriam IRomam accedit. Eius in aduentu omnes vndi$ a niclt; nibus vrbis effufi fiint veluti no paucisante diebus eum no fuirent prQfecuti;Cu1 TCenyera leticie iplis fuit tante victorie mfpirata celeritas oimcpcorneatuu copiq fcx Pompei profedlu ferme PiCo con (ulatu Ce abdicare coactus eft. Sabinio iamia rogationem Igiptam afferente Sed hoc vetuit Pompeius:qui cu etia aha quedam benigne clenietercp egiffet vt opus fuerat BrunduCum delatus bine nauigatindc tempori rebulcp (olicitus:cum ciuitates ceteras pretermitttetet;Athenas tamen mfalutatas non dimifit. Vrbem enim ipfam ingreffus rite rem facram egitamp;po, pulo pro contione habito extemplo abiit pernotatis duobus veribus fibi ipfiin fa' nbus vrbis inicriptis 'Horum alter qui in afpedlu interioris vrbis erat latine trarf latus bic fuit Quantum vitra viros cernis tantum deus ipfe es, alius qui ab exteri ori parte value figebatur:lub bis erat verbis. Te moramur 8lt;te vidimus comita' m^ colimus, Ceterum eum piratas quofdam adhuc per maria vagantes prccib, viausdementer babuiCTetieofuqB nauibus corporibufy deditis nil eos offendiffet fyiqm fpe ducfti, alios euitare duces: Pompeia$ petito cum liberis coniugibufqp le illiuspoteftati mandauere . His omnibus impunitas data perep bos maxime vi ros veltig iarehquoTf hoftium latebre$ perscrutate:veluti qui fe ipfos certe cog, nolcerent. Plurimi ,men horum amp;nbsp;hi potentiffimi proles fiias fiibftan tial^: ptC rea tur aeo inualidam in prelidiis caftellifqp munitiflimisiapud tbauru mon' tem condiderunt ipn$ munitis nauibus apud Coracelium Cilicie a^uenjen té Pa ^jum excepere;Cum quo inita pugna profligata: obfefTi funt. Tandem fuma ope

^lute petita: fefe ac vrbes infulaf^: quas prebdiis artibuf^firminimaspreterc^i

ocr page 641

accefTa difficilfimas tenebantdédidere.Conferam ita$boe bellam eft:boram h trodniis vndi$affumpti^ baud longiori trium menfiii Ipatio. Naues ceteras qua multas:roftratasvero nonaginta cepit. Virosqui plures viginti milibus erantpgt; dere no ccnfixit .'mittere vero fparfbs qui egeni 8lt; bellicoO fe iterum iungeret arma rentcp baud vtilè exiftimauit. Ratus icitur Hominem natura animal no indomita nec omnino infaciabile: fed qui prêter ingenia malicia vteretur: qui ue ex locoru 8lt; viAus mutatione manfue{ceret:qüemadmodum fere que ex confuetudine vite mitiores'afperitztem ac forociam ponunt:viros ftatuit e pelago ad terreftrem vi rfhim traducere illor$ad agro^cultum babitationem$vrbium que dulcioris vite funt affiiefacere.(Quofdam ergo ipforum parue amp;nbsp;fubdeferte queda ciuitates Ci' licie fufeepere ipbfqi regionis {be loca promifcue partita funt. Soliorum vrbem amp;' pemodu a Tigrane armeniorû regeiciuibus vadatam IPompéius affumensilloru multosiea locauit. Multis etiam Dimem duitatem Aebeorumteum cultoribus viduam 8lt; agri vbertate fecundam Coloniam dedit. Hec non nulli obtrectatores tamen improbauere 8lt; gefta que MetelluSin Creta geratdicetetia Metellum ipfum minusamarent laudibus efferebant. His enim Metellus illius neceffarius qui equo imperio cu Pompeio in Iberos pugnauerat:a fenatu fuerat prius i Creta miffusiquam aduerfus Piratas Pompeius debgnaretur'Héc enim infula poft Ci lices:fons fecundus Pirataru eraamp;multofq; in ea predones a fe comprebenlbs Me, tellus perdiderat:multiq? etiam cu in ea adhuc erat fiiperftites qui obfeffi amp;nbsp;in de ditionem Pompei venire flagitantes fupplices ad infulam Pompeium aduccabant velati ea prouintie fue pars foret 8lt; vndi$fub maritimo eius imperio decerneret His igitur in curiam fufcrptis:Pompeius Metello fcribit vti ab eorum impugna, tione fefe abftineret: (Eiuitatibusetiam incile mandat ne Métello parent: Legatu preterea e prefecdis {uis.L.OcŒauium eo mittit; Quo cretam appulfb; menia ob, fefforum Pirataru cu prefidnsingrcffusicu iplis aduerfus Metellum pugnat fecp non folum grauem atq? molePum boftem Metello prebuit:fed Pompeium virum ridiculum oftenditiqui cum fceleftis 8lt; nefandis viris nomen fuum immacularet 8lt;'g!oriamvduti veneno quodam inficeret:ex ambitione amp;nbsp;immoderata ift Me, tellum inuidia . Non enim'aiebant Achillem viri opus agere: fed infani cuiuf' dam adolefcetis 8lt;omnmoad gloriam attoniti cum ceteros prohiberet ferire He elorem:ne ablata cedis Hectore gloria ipfepofterior fieret. Pompeium vero di' cebant.c^munium hoftoftium falutem effe Vt triumphum Metello auferret: impe ratori claro 8lt; cui i ea ipfa cura labores permulti obvenerant.no tamen ceffit Me, tellus fed obfeffos ad deditionem compulit de$ eis fupplicium fumplit. Odlauiu vero in caftris per contumeliam amp;nbsp;ignominia habitumipoftca dimifit:Hoc corfe, c!lo bello 8lt; Pompeio ad vrbem Romamredudoicum deinde per otium vicinas ambiret ciuitates.Mallius tribunus plebis rogationem tulit:vti quotquot loca in prouintiam Lucullus obtinebat: ea omnia Pompeio obuenirent cu omnibus illius copiis. Preterea Bithinia cui tum Gabrio preerat: accepta aduerfus Mitridatem regem atq? Tigranem dux belli gerundi Pompeius déclarareturiadditis etia libi maritimis viribus maualicp apparatu qufadmodum proximo Piratico bello forti' tus fuerat.(Quodnihil erat aliud @vniuerfum Romanumimperium fub vniuspo teftate fieri .Pronuntiare cni que fibi ex priori lege minime obuenerant: Phrigia Licaoniam Salatiam Capadotiam Ciliciam Cholchidem fuperiorem ac Armenia ex noua legis rogatione obtinebat. Quibus addebantur exercitus 8lt; copie emfies quibus Lucullus Mitridate atq? Tigranem fermc debelJauerat.Hacin rogatione cG Lucullus rerum a fe genarum gloria priuari videretur amp;nbsp;margis fucceflorem triumphi ^ belli cenferef habituruSinulla permulgande legis apud optimos ratio

ocr page 642

alt;t:?ptab4tar Jniafta enim amp;nbsp;iniqua eu virum perpeffurum narat. Preterea poten tiam Pompei graniter ferebant velutiinmanifefta euafuram Tirannidem Confli tueruntigitur Ititer fele priuatim: prouulgationi ob5ßerc neqp ferre libertate pu' bficam prodi. Veru cd rogationi dies affuiOet'alii plebis metu animis fracuiififea cium egete Sed Catulus multa in legem inuebens; legemq; diduadens no vno eri mine fepius pro roftris acclamauit.Iubendo 8C hortando patres vti maioru exem plo montem reponerent ob libertatem publicam vindicandum. Promulgata tame omibusvt Ferë centuriis lex eft% amp;nbsp;ofa ferme quecii$armisbelfo^ hdIenusSife delata fuerant.•fubpotellatem Pompei congefta lunt.Hic tumab vrbeabfenscu decreta bec ex litteris fenatus accepifret circugratulatibus amicis lupercilid con, traxiffi fertur crurecp a fe percudo velutqui dominari grauiter ferret principatu qp abhorreret beu infinita inquit certamina.quam facius fuerat ignobilem nafciiG a militari cura nunÿ delinendum elf ß$bac exutusluuidia in agro debere eu vxo re fas nan fit:Q^o in fermone eius proximi'Ironiam ndadmiferefcd cum nofeeret dominandi cupiditatem natura illi inbtum fomite ede contentionis aduerfus Lu, callum exarte fumme letabant:illum Gmulate dolcre exiftin.antes. Et quippe res ipfi ipGus animos extem^o detexit. Quocuncp enimli tteris confeftim miirismuli ad fe vocare cujauit.Prmdpefq; ac regesomni ftudio fibi allexit .Regione ha' ftilemam!?iens^ihilex Luculli aais immotum liquit. Multas plerrfcp remifit alus premia abdulit amp;nbsp;omnino fmgula agebat que palam Lucullum nullius fuiffe r'i°t'quot;t'aiso tenderent. Que cum quereret Lucullus cu vtriufa benmolis; vifó hlubre eft vtambo conuenirent. Vndeiuxta Gallitiam conuentum cft. Sedoim' petitores miximos * qui maxima preclare gelleruntilidlores laureas amp;nbsp;eremas fa ^vtrin-p feritestalteri alteris occurrerut.Lucullus ex amenisBCvmbrofis ac r- erat locis. Pompeius per aridam amp;nbsp;arboribus Aerilem tellurem forte erat pro e-^s. Livores ergo Luculli cu vidiffent Pompennorum frondes pallere: ferme Œaridas:euirentibus fuis recentibuCcp Luculli fafces exornauere circfiq; illos trondibusimpleuere permutatio portendere vifa eftiPompeium proficifeip atqp vifloriam Luculli libi acquieturum.Erat quidam Lucullus in ordine CQ, Calatas Pjpetoparaçet^t^fenio):: Sed Popei dignitas clarior Muobairfigmstri

'T n.prima tameigalutacone Çcut decuit:amice comiterq; mutuo locuti fut Alter alterius letari geftis eacp extollere amp;nbsp;ßrennuitati congratulari, Vereinter longiorem orationem:ambo m nihil modeftum :nihil falubre irruere .Hic Luculli auaricie in^u atiLucullus Pompeiu ambitionis ficq; Ï aperta ita proditum ediur gia vtvtxab an^cis difiundli fuerint. Lucullus galatiam veluti prouinUam a fefe captam adminiftrauit: munera honorerez quibus voluit partitus , Pompeius baad onga 1 antia metatus caftra prouintiam patere illi vetabat;militet?preterea omiespreter mdle^lexcentos illi abduxit. Hos ob anjmoru pertmatiam fbi in' uti es cx Lucullo difficiliores fore exiftimauit.Luculli preterea fadla detrahens:il um ice attragicum 8Cvmbratile quoddam bellum cu regibus geffiffe : fibi vero lobriam hoflium vim ad expugnationem referuatam effe cum Mitri kv2cV 11 c. b^'s ad enfes 8lt;ad equos dfugitet Ad que Lucullus fimulucra amp;vm.

voluium miurgere.»ic enim »erroriQ T~oamp;bi^rtanisinrurrexrfre en dicebat:cd illa Craffusialfa Metellus: aha Lepi US e a_r^nue egiffet. Vnde fe non admirari inquiebat fihomo illo glori^ Armeniorum amp;nbsp;Ponticorum cer^^minumcxtenuaretiquod fe ipfijm fugato qW d^mbofti triumpha mgefferat. Poft hec Luculhs inde traiecit, Pom^ius vero po $ tota cWfe omnepelagus quod.inter Phenitiam 8lt; Bolphord pandit podici

ocr page 643

Yirnoaiïetiadnerfus Mitridatem contendit: qui cum triginta milibus peditu rfao, buffe equitu milibus munitus erat :Sed qui pugnam conterere baud audebat eius adaentu Mitridates:editum at$inexpugnabilem quendamcollem: niquo eu co, piis forte infederat ex aquarum anguftiis liquit. Hunc Pompeius mox occupat co iedanfq; ex frudlibus natura ibi pullulantibus. Preterea ex recentibus (pifTif^ fof fis Jocum fubterraneis manare fontibus:iufrit vndig eum fodiÆx quo confeftim exercitui aquandi copia data admiratufg Pompeius eft omni in tempore hoc Ml' tridatem latere potuiffe'Deinde boftem circuneniersmuro cinxit.Sed ille poft$ qain$ amp;nbsp;quadraginta diebus claufus fuiffet clanculum cû robore effugit:imbelli busegrifq? ante cefis.Hunc infecutus Pompeius eum ad Eufratem adeptuseft: Caftra$illi viciniora pofuit : deinde extimefecs ne preuemret ille: JEupbratem$ tranGret mediam per nodlem copias aduerfus boftem producit* quo fcilicet tepore ferunt Mitridatem per quietem imminensiamiam fatu manifefle precognouifle , Videbatur enim fecundo vento ponticum nauigare pelagus amp;nbsp;iam infpccfo BoP pboro congratulari nauigantibus veluti ex certa atq? preoptata comuni falute ala crior.Deinde extemplo omnium vacuusparua quadam fcapba vebi vifus: quidti talia in fomnio agitaret'a proximis cum tumultu expergifadus eft. Pompeiu im temere ferentibus.Neceffitate ergo inire pugnam pro ipfis vifum eft caflris (Qua re cum produxifentcopias duces:acies ftruxere. Sed Pompeius boftiu apparatu cognito dubitauit ob nocturnas tenebras fe periculo obiiccre.Quamobrem cehfuit lirtubrius fore boftem circuambire vt fugam interluderet. Deinde prima luce om hibus copiis eosadoriri rfpei certus :quoniam exercitu preualebat fe illos expug naturu.I)um bec mente agitattfeniores caftroru tribuni militum moram pugna' di improbant Pompeiumcp exorat vti lignum belli canat:no enim omnino nox te' nebrofa erat: fed luna in occafum vergens adhuc tenuem licet corporum vmbram, porrigebat/Quodquippe regis milites magis magifq? elufit. Dum enim eos mi, fes Romanus inuadat babensa tergo lunam lam fubeufitem occiduum: corporum vmbre$longifTime in aduerfos protendebantur boftes. Vnde illi diftantiam Ro niahi irruentis baud clare intueri poterant fed in vmbraspro corporibus miffilia fanantes fruftra vtebantur viribus.Quod cu Romanus intellexiOetingeti clamo, re in iplos concitacius irruit eof$nibil manereaufus fed terga pbentes ita pafTim cecidit vt longe vitra decem milia boftium trucidata furint.Caftra preterea cap, ta.lpfe Mitridates ab initio ipfc prelii cd octingentis equitibus in confertiffiraos fefeboftes intulit cof^ euafit. A quo difiunctis ceteris palatifq;: ipfe cum folis tri bus relictus eflinter quos erat Hipficratia eius pellex :femina quide femper viri !is:audax$obquod HipGcratem Rex eam appellabant* Hec tum viri perfici bati tum babens equumqpi:neqpex longo curfu corpore fatigabat neq; ad regis corporis curam:regif$ equi fegnior:quouf^ad caftellum in oram ir. quo rcgisgaja cendeba turiperuentum eft.Hinc Mitridates veHes baud ignobiles fumens: eas partitus bisafttqiii ex fuga ad eum concurrerant. Proximo preterea cuicp mortiferu ferre venenum dedit vt nemo nifi voluntarius in poteflatem boftiu veniret. Deinde ad Tigranem regem in Armeniam mouit Sed ille cum a Mitridate defciuiffet amp;nbsp;ta' lenta centum precia ipfius cedis ftatuiffet. Mitridates fontes Euphratis exure' rans:fugam per (Ebolcbidem agit.Pompeius tum Armeniam petit:a Tigrane lu niore accerfitus.Hic enim iam a patre defecerat iuxtacp Araxem fluuium obuiam Pompeio eft fadus. Mnanep flumen ex eifdem quibus Euphrates oritur locis fcd^ adortum folis verfus:in mare Cafeium effunditur Hi ergo vna progrcdientes:8lt; caftella vrbef$pafTim captabit. Rex vero Tigranesa Lucullo ferme in extrema dedudlusiaudita Pompei clementia moribuf^vrbanitate egregia refertis in aula

ocr page 644

-afcemq? regiam neceflarios amp;nbsp;quo Tg; proximos locat. Ipfe$vt Pompeio fe dedat adit:vt Pompeianis capris rege iamiam adeffe nuntiatu eß. Lictores duo Pom, peuni egreffi: ipfum ab eqüó defendere pedeftremqi proficÆ jubent' nemineni Ming; aiëbintdn romanis caßris equo inGdentem:tempore aliquo infpedum.His facile paruit Tigranes. Preterèa enfern quem turn enudauerit illis tradidit. Tan demea ante ora Pompei acceffiffetie capite cidati {umpta:eam iuxta illius pedes propere ponit: deinde quod turpiffimum fuit: feadgenua Pompei declinabat ni preueniliet Pompeius'quièum dextra porrecta erexit: luffitçp apud fefe equa eu fella infidere: filio deindei parte altera locatoripfe medius ceterum inquit Lucui fum meuGre liceat:ab illo nanep Siria Phenitia Cilicia Glacia Sophenenobisab late funt Que ab eo ipfb nobis conferuaffe fas fuit: ea intégra habetote: muldla fex milium talentozf ob violatum fedus Rome (oluit. Sophene pretem filium regna reiubco:His Tigranesgrate acquiefcens clementiam approbat. Inde Romanis te gern eum Calutantibus letior factus fe dono daturum pollicituseft:multi argentei nummi dimiduim:centurioni argenteos denos tribuno militari talentum. Que fi lius cum egre perferret:ad cenam vocatusnoninquit fibi opus effe Pompeio: qui tam niagna impenlabec exiftimaret: RomanorG alium (e facile inuenire polle ait. Ouib^dicßis extëplo villus eft8 lt;ad triuphu decretus.parao deinde tëpore poft Pbrahartes particus ad Pompeium mifit:adole(centem repetens vt Gbi generum addens, fe dignum exidimare Romanos imperiiiplorum finem in Euphrate po'° nere. Ad que Pompeius refpondiffe fertur.'Tigranem patri magis cure fore ^ fo cero :finem autem Romani imperii fe(e equum impofiturum.Prelidem hinc arme nie cum fla tuiffet Affranium:perculta (Eaucaf imontis loca:]V[itridatem profequ: tur. Maxime in his finibusgentes Albani 8lt; Iberi dint.Sed Iberi monte incolunt taurum amp;nbsp;in pontum vfqp vergunt: Albani eum tenent 8lt;ad mare Cafmum in, clinantur. Hi primum poftulanti Pompeio tranatum dedere Deinde eu in regione exercitum hicms comprebendiffet faturnalibus diebus Romanos inuadunt tamne Ciduo exuperato:qui ex lberorum montibus cadens: araxe ab armenia labcnte fu' f'e^t° 'duobus 8lt; decem boftiis in Cafpium pelagus funditur. Pompeius licet ini pcdire poffet ne fluuium euaderentiid neglexit tranfitucp tacite pertulit. Poft ca, ptato tempore in confertos eos irruens cum ftrage maxima eos in terga coegit. Rege deinde pacem orante degatis miffis Pompeius iniuriam mittens tedus per, cuffit:hinc$in Iberos contendit qui ne$pautiores numéro amp;nbsp;longe albanis belh, cofiores habiti qui ne enixius:Mitridatis gratia in Pompeium bello accingbantur Hi quippe no medis perds ve vn^ paruere, Macedonium e tiam domina tione eui, lauere lalexandro ^ cicius Hircaniam egreflo. Hos tarnen Pompeius acri comifla pugna fuditicelicp ex eis funt ad noiiem milia capti ad milia decem.(Quibus expe,i ditis dum in Colchos fertur apud phafim amnem feruilius ei occurrit cu nauibus] quas ad pon ti pre fidium habuerat. Verum hic Mitridatis fuga quod inter Pof'i P oranasac Meoticas getes fe proripuiffct. Pompeio anguftias plurcs intulit.al/ ano^reterca a pompeio defeciffe nunciatum eß^quQS amp;nbsp;iracundia amp;nbsp;indigna/ t'°^ Pompeius versus Ciduum vix afin artest exuperat.a Barbaris eni quam Ion • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ

fi ima eius ripa.fudibus valhf^ premunita fuerat. Vnde aquarum anguftia qui/ US Pompeium intercludebant ferme inuium prebebat iter. Sed Pompeius dece/ quot;quot;nbsp;1 us vtriumaqua plenis cadra in bodes mouit. quos tandé apud abaurem flu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

uium ad lexaginta milia peditnm amp;nbsp;equitum duo amp;nbsp;decem milia naedus eft:atto'1 nitos armatol$ viliffime.ferarum quippe dorfa plerifcp pro armis habita. Horum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

.UX regis frater erat amp;nbsp;Colis nomine appellabatur. Iscomita pugna impetu fele nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r

m Pompeium agens telo qua duplex erat thorax Pompejum fedtiled Pompejus/

ocr page 645

ferro ftridoeGadueïfus ipfum occidit. In bac pugna dieuh^ Amazones Barbaris commilitaffeta rrotibus profeamp;:qui fluuio Termodonti fuperiacent'Dum enim Romanes miles Ï fpoliis Barbarorumobuerfabatur: Amasonice Pelte Coturniep repeiti funt. Muliebre tamen corpus nullum inuentum.He Caucafum monte ba bit^t qua parte ad Hircanum protenditur pelagusjno Albanis finitime fed (Gele ac Leleges media vtriufy gentis tenent. His que ille quot annis ad menfes binoS eode repetito Ibcotapud Ëermodontem admifeentur. Deinde digrcfTeiamp;ad pro/ pria reditu adofolitam vitamrepetunt.Expedita ca pugna. Pompeius in Hirca niamadmare (Eafpium caftra mouit.Sed cumab optato trium dieru itinere iam abeOet;ex copia peftiferorum reptilium retroadus:i minorem armeniam iter te' nuit.Inquam cG Elimeorum Medoz/xp^reges ad eumlegatos mififfentramice re/ fponfum tulerunt. Partbum vero quod in Cordianamboftiliter excurriffet: infe/ ftarèt, Tigranis populos: per Affranium cum copiis miffum fugauitieumq? v'fy Arbielitica perfecutus cft. In bis preliis ex quotquot Mitridatis pelicibus: quegt; capte fuiffent nulli fe mifenit Pompeius:fed omnes aut eorum parentibus aut ne cellariis illibatas. remiGt.Plcrecp autem filie autconiuges magnoru ducu aut pn cipum erant.Siraçonice vero que maxime' in primis dignitate precellebat: queue ditiffimam omniu arcem:ga^aq? ingenti refertam in curam habebat:iftrionis cu' iufdannbaud aliasbomis fortunati Senis aute filia fuit .Hic quod eam regio po' tuit affidere r.ofTet Regemcpi eaobledlari ipfam ei adduxit. Ex quo letior facius Mitiidatesiquietem duxit : fenem autem obmiGt medum grauiterq ferentem: quod Rex eu nibil grafre efementerq^ babuiflfettis tamenvt circiter primam lucem fomno experrectus apud fe interius vidit menfas argenteis atep aurcisvafibus onu ftas ftrepitum etiam feruorum:enucbosht^dbmefticos intellexit vedes ing entis precii ad fefeferre . Preterea equumante portas Iplendidefibi ornatum adware : veluticxamicis regis ^ ipfe effet credensludibrium boc effe iocucp cum impetu portasquot;ad fugam pofeit.Sed ipfum peruenientibus (eruis dicetibufgi quid diuite quédamnuper derundlo : Rex illius domu fibi donauerat: quodq? ea omnia parue effect primitie reliquarum diuitiarum yixperfuafus purpureamveftem induit. Equum:deinde infiliens pervrbem amp;nbsp;concitatiusea om^a fua eße clamitans.Inde ad irridentes verfusnón id mirandum effe dicebat fed potius quod obwos lapidiquot; bus no feritet pre alacritate infaniens .Huius gereris buiufqi fanguinis Aratonice ?Ui£Hanc ille ciuitatem Pempeio pofteajradidit: munera preterca multa adiecit quoramomnium Pompeius ea tantam que ad ornatum (acraru amp;nbsp;ad triumpbi de tusfote afpexit (umens.Stratonicem reliqua babere permifit.Rege pariter Ibe/ rorum:(pondam menfam fedemqp que ex auro erant ad Pompeium mittente oran tecpvt ip(asv(ut(uofumeret redigendas inerariu queftoribus dedit in noua ciuP dem loei arce quibufdam arcanis feriptis epiftolif^ Mitridatis Pompeius incidit. Que cu effetum Regis apperirent non Gnevoluptate a.Pompeio perlata. Ibi ent comentaria deprebenl a venenorum quibus amp;'multos Cippus filium Arriaritem necauetat'Alcenumq; préterça Sardianum: quod in agitatione equotu is regem improbaucrat. Somniorum etiam interpretationes, reperte partim que ipfe Rex partim que femine quedam viderant. Prêter bec impudice quedam epiftole Mo,' mines peramate mulieris ad eum quedamqi régis ad ipfam date. MemoratTheo pbantesin bis repertum effe orationem qua Rutilius Mitridatcm exhortabatur ad eedem RomanorGqui turn in Alia fuerit.Quod plericp plane exiftimabataftG Tbeopbahis fuifife rto ob Rutilium quern Tbcopbancs odifTe non videbatur, fed decentiusob Pompeium ciuis patrem Rutibusin ciusbiftoria vira iniqu6cften, derat Ceterum Pompeius hinc ad Amifum profedlus exan bitione incdicfum.?

ocr page 646

aPfecflam incidit.In multis enim improbarat Lueaîlam inquiens viuentebofte no decere prouintiam ordinari munera bonorerep partiri que confedo bello vicftóres facere confucuiHent' Que 8lt;ipfum apud Bofpborum Mitridate preualente amp;nbsp;ma lores ftruente copias jpuintias ordinale muneraq? diuifide ac fi bello fine dedifféè' egiffe contigit multis ducibus multifcp principibus duodecim preterea Barbaro^ regibus ad ipfuconfluentibus.Vnde 8% bora gratia ad Parthorum rege feribens: eum quemadmodum ceteri rege regu appellare baud dignatus eft. Ipf u etia cugt; piditas queda inuafit: Striam occupare atq? per Arabiam marc rubru attingere: vt vndiq; qui orbe cingit Occeanus tropbeis fuis impleret. Eteni pmus in Libia V@ exterius progreffuse pelagus.In Hifpania apud Atlantic^ mare fines Roma ni imperii protendit.Tercio bic Albanos perfequens ferme ad Hircanu pelagus egreffiis eft.Veluti ergoorbis ambitum coniundlurus exercitum mouit.Mitrida tem naneparmis male comprehendi polle videbat illum$ fuga ^ prclio grauioré Exquo ratus validiorem illi boftem famem futuram quam exercitum nauales co, pias inftituit aduerfus negotiatores qui per Bofpboranum nauigarét fretu neceqi incomprcbenfos edixit. Deinde frequentibus copiis exercitus fui affumptis iter cepit.In quo obuiam bis fadlus.'qui cu Triario aduerfus Mitridatem infeliciter dimicauerat.'qui adhuc inhumati fuerat: eos fplendide decorem tumulauit.Quod eu neglexiffet Lucullus:no iniuna odii materiam eft naevius.Inde eu affranio duce Arabas qui luxta Amanum incolunt in potcllatem egiffet amp;nbsp;inde defeendifletm Siriam regionem hanc velutifegittimis carentem regibusiprouintiam populi Ro-mani egit. Hinc ludea fubacfta: regem eius Ariftobolu cepit: Ciuitates amp;nbsp;quafda condidit aliafq? feruitute liberauit earum tirannis fiipplitio affectis. Plurimu aut tempustriuitidG arbiter inter vrbes regefep indicat. Quasiri partes ipfe non ibat beniuolos eo deftinabat vt ad Armenios Parthofep qui de finium litibus indicaret Tres cri arbitros eo mifit ad eos conciliandostmagnam enim vim tum nome Pom pei habebat:nihil etiam minor 8lt; virtutis amp;nbsp;humanitatis rumor.Quibus omibuS plurima domefticorum at$beniuolorum Riord delicfta obruebantur. Non enim a natura iph datum prohibere aut (uppliciis delinquentes afficere. S?ipfum his cG quibus verlabatur talem prebebat vt eord cupiditate s graue f^ affectus tollcra/ ret facilime. Qui plurimum apud ipfum poterat. Demetrius libertus prohibetur' n5in ceteris adolescens inurbanus fed nimium fortuna infblenter vfus. De eo hoc memoratur. Catho philofopbus adhuc annis iunior:fed,expecÆ itionem permagna de fe prebens fama$iam infignis 8lt;dignitate in Anthiochiam profeAus eft:cupi' dus abfente. Pompeio :eam vrbem ftudiofediligenterez infpicere. Hic quemadmo dum Temper confixerat : tum etiam pedes ibat: eius proximis qui inter illud fecum Agebant equo innectis. Cum autem ante eius vrbisportas: hominum cohortemin niueis aftare veftibusvidi(ret:8lt;a parte altera Ephebos: abaltera pueros interfe-fe Icctos:indignatione motus eft: exiftimans hec ob honorem quendam fibi appre, parari.qui horum nihil optaret. Nihilqp prefciflet. Comites tamen ab equisiuffit descendere fecumep ire. Cum vero appropinqualTetitum iuuentutis illius Magi, fter:qui ea omnia componebat: coronam virgamq; gerens:obuiam venientibus fa, dlusvbi Demetrium dimiserint rogat 8lt;quando ipfe venturus bt. Tum Catonis beniuoli in rifum omnes effundi .Cato omiferam inquit ciuitatcm : aliudm' bil recondens preteriit. Sed aliis quidem hpne Demetrium Pompeius minus inuidiofjim reddiditrfaftum eius illecebrafcp indignatione nulla perferens. Dicil enim cu Pompeius fepius in amicorum crebris falutationibus ftaret:acaliosat$ alios immorando fufciperetriHum tum molliter infolenterg: iacuiffe: capud vf^au Qses obtegentem, Hic nondum in jtaliam profe^us: Amenifiam Reme fubprbanA

ocr page 647

gt n^duS' Preterea^dfucvßri^puIcefrima ortos etiam precii mufti póffedit: qui Demetrii nuncupatilunt: at$ it^ompeius ipTeVlfy ad terciu triupEG modice atep incompoGtcbabitauit. Palaram deinde cu illud Theatruma Romanis longé dif, 'famatum conftruxiffet fplèndidiorem domum veluti a Theatro appendicem ede' Eitamttquia etiam ab inuidia intactus eft. Vnde poft Pompei exceffum eiusdo, Inus poffeffor earn ingreffus in admirationem venit rogauittyvbi Pompeius mag nus cenauiffet.l^ét ita feruntur Ceterum rege eorum Arabum qui apud petram Arabie circumincoluntmulla hactenus exiftimatione Romanoru fada mon partit tam in modum metuente fcribcnte$quOd in omnibus obfequi Pompeium datu, iLiet' Pompeius vero mentem experire volensicaftra ad petram mouitmdfine fer me omnium querela. Putabant enihi Mitridatis perfecutionem Pompeiu euitare amp;mMitridatem ipfum fore dignius vt totis viribus Conuerteretur:veterem fei, licet amp;nbsp;precipuum bodem qui vt nuntiabatur redintegratisanimis viribuf^per, fatas: ac peonas in italiam expeditionem preparabat. Sed Pompeius exiftimans fele aut facile illius potentiam abfumpturum: fi pugnandi copia fieret aut fugien tis poteflatem habiturummolebat fruftra in perlequendo tempus terere .Vnde.a lia bella nd obtradabat nec inuitus moram trahebat. Werum fortuna omnia foluit •Non enim a petra longius aberatitum pedtis caftris inter equeftre certamen: qd luxtaexercitum ludi gratia agebatapparuere tabellarii qui litteras leta nuntian' tes e ponto efferebant. Cognito extemplo hi fuere grata nuntiari ex iaculoru cu' fpide.^^auri enim frondibus coronabantur. Hlis vifis militesip primu ad Pompei um curdtare ipfiimcpprecingere^Sed eo agonem imperfectum deferere volente• cum acclamarent illi equo diffiliitlittéral^ fufeepit.Emin entier turn aberat fug' geftus amp;nbsp;miles in illius ftrudura baud peruenerat :fieri quippe is lofer excifum cefpitemiexcifo accomulando cefpiti:Propere ergo iumentorum fellas afferens mi les ledidum erexit tumultum quem cum afcendiflet Pompeius ex litteris rec.tat. fylitridatem per filii pbarnacis (editiones mortem fibi confciuiffeiac omfa que ip, fe poffiderat Pharnacem fibi fortitum de$ hisgeftis Pharnacem ad fe Romamep hripti taffe quibus auditis ofe exercitus vt fas fuit fumma alacritate effufus eft.ln facris deinde coiunducB obuerfari ceptum veluti in vno Mitridatis pedlore innu, meri bodes extindi effent Pompeius pod^ vidit geftis 8lt; expeditioni fue ferme exinCperato caput datum:confeftim ex Arabia exercitum mouit datime p medias egreffus regiones ad Amifuni perueriit vbi munera q? multa a Pharnace fplendi' dius ornata accepit multa etiam corpora ex regiis adumpfit Ipfu etiam Mitridate :^pprebediiuffitidefuncdum:quot;amp; ex facie ipfa haud plane notum.Latuerat quippe ^miniftros: illius cerebrum liquefactu fuffe. Ab exploratoribus tamen: excitatri cibus plene precognitis. Ipfe vero Pompeius : illum minime intueri tollerauit (ce' lus abhominans.'defunctumad Sinopem mifit. (Quam vero portabant vellem: ar, morum$ magnitudinem fplendofemgi admiratus ed. (Gladii Chream quadringe torumimpenla talentorum indructam,Publius furatus:eam Ariarithi vendidit Gdarini Caius Mitridatis comenfalisclam faufto Sille filio potenti dedit.Erat bec admiradi amp;nbsp;incredibilis operis.Hec cu Pompeium latuere. a Pharnace ve^o poftea coperta re:qbec abftuferut peius affecti.Pdpeius rebusil'ic compofitis pa catif^iter lumpfit feftos continuo agens dies? ad Mitilenem profectus:Theopha' nis gratia ciuitatem liberat:vbiq? Scenicos portas infpexit: iam tum ipfius geda materiam habentes.Hic Theatri formam admiratus eius fimilitudinem Tipum$ ftilo expreffit :per fimile Rome conditurus:licet maius atq (peciofuscum Rhodi adeffet profeffores liberalium omnes audire curauit amp;nbsp;preceptoii cuiep' talentum 'dono dédit o Hinc Poffidonius pbifofbpbusad Hermagoram oratorem fcripfit:

ocr page 648

Pompeii (eaudiaiffe Gngulacp vir ilfe narrauitq tu in ea contetione queOta Euere 1 Eadem in Athenis circa pbilofbphos egibinde ad ornatu vrbifcp eius Arcbitedl' ram quinquaginta talentis dimiffisan italiam feftinans fperans omnium fplendquot; diffimus illam attingere fed quod fieri (blet pleri$ inter preclara bominu gefta vt fortuna femper infauftum quiddam afferre curet: id iam diu preparatum Fuerat: ad illius reditum triftius agendum. Mutia enim poft Pompei abfee(rum:ignom!a domum turbauit. Pompeiuf$ dum in remotis ageret: id neglexitlied itabam eu iam attigeretimpensori cura rumori inliftensquod vt opinandumeft caufam^ma gis apprehendit:répudia illi dedit neep tune neep poftea cur earn repudiaffet Faf, fus.Hiius tarnen rei caufa apudepiftolasCiceronis patet. Cetera de reditu Pont pei^varii rumores urbem compleuere:tumultu(fy bine no paruus exhortas: quod dudurus hie in vrbem effet exercitum amp;nbsp;Monarchia extemplo ineunda.Craffus etiam liberis pecuniiffy ad fe receptis ab vrbe abiit feu vero copulfus metu (eu vt inigis creditum eft ad preftandum rumori amp;nbsp;obtredlioni fidem inuicham? in Po peium exifperandam. Pompeius autem italiam ingrefTas: militibus ad cotionem vocatistcu eos ornaOet laudibus:reiaccomodata locutus p ciuitates ac municipia diliungiluffit 8lt;ad propriam quem$verti:admonens tamen triumphoomnesco/ uenire. Sic ergo Gluto exercitu admiratio omnium animos oppleuit. Ex quo cu viderent vrbes Pompeium magnum armis politis : cum paruo proximo?/: fuorum comitatu:prodeuntem nec expeditionem eam perferentem.beniuolentia effufe ca maioribus copiis Romani affecuti funtienixius parate (eu monere bellum ipfc cu' peret (eu rebus ftudere innouandis. Ex lege deinde cu cautum effet: nemine duce ante triumphum vrbem ingredi ad lenatum oratum mittit:vti conful^ria comitia differrent fiimma ope poftulant vt liceat prelenti fiSiefi Pilbne comitia inire: cui rei cu obHitiffet Cato: Popeius animis fruftratus eft.Admiratus aut Catonis au datiam atçp conflantiam qui bus manifefte equitatis gratia vfus ille fuerat iplum (ibi affinitate coniugem curauit. E forore ergo Catonis cum edentgemine: Abi al teram filiocp alteram vxorem poftulat:Sed Catone rem fulpeaimhabente:veluti perditionis rue materiamquod illius affinitas dolo comparetur:coiunx fororq^id grauster tulere Pompeium magnum affinem baud repellendum aientesInter bec optauit Pompeius ad confalatum Affranlum prouebere.Vnde pro inclinadis fuf' fragiis .»argentum centuriis impenCum eft.Idqß fu 'ccpide eos qui turn ipßus Pom pei ortos ingreffi elTenttcognitum eft. Ita$ eu res bec pafTim vulgareturin Pom peium obloqui ceptum quod ampliffiml eu magiftratu in quo tot ftrenua egiffet venalem illis ingrueret, qui virtute aOequi eu non posent. Hec Cito mulieribus refertoftenditep in qua incidiffent contumeliam: li eu Pompeio affinitate inilTent Quibus auditis petiuere veniam plane lalubrius Catonis Fuiffe coniifiumfalfe.Ce' terum triumpho licet eum in binas dies partitus effet no fatilfccit tempus fed ap paratui tot in eo pretermiffa funt quot alteri triumpho fat fuifTent pre illorâ dig' tutate ornatuep. Ex prenotatis autem litteris clare cognovere erat ex quo genere Pentium triumpharet Erant quippe religiones bee Pontus.armenia Gappadotia iPaphlagonia Media Colchis Iberia, albania Siria CiliciaMefbpotania. Preterea bi qui circa Pbenitiam 8 lt;nbsp;Paleftmam incoluntJudei.arabes Piratarum etiam ^t quot genera terra mariep debellata erant. Inter bec notabatur. Caftella haud pau ciora @ mille capta.Ciuitates ferme noningente Piratice naues odamp;ngente Vrbesgt; prebdiis Romanis firmatas eOe vnde quadraginta His quo$addebatur yriiuerfa Romane vrbis tributa ante id bellam quinquagies decies centena milia faille Cd fcis vero que populo Romano ipfe queliuit.O^uagies amp;nbsp;quinquies deciescente' na iniUa, Inaeranum preterea vAf|aurum argetum$ fignatum ad vigmti milia

ocr page 649

?aTentorum;preter que miTitibus diuifa funt. Quorum qui minus accepit mille amp;nbsp;quingentos ereos tulit.Captim poft principes Piratarum in triumpho dudIi.Ti' granis Armenii filius:cu vxore filiacp ipfius regis Tigranis Colmie coniunx.Rex ludeorum Ariftobolus.Mttridatis foror: cu liberis quin$ $citharu quo$ $mul te mulieres. Albanorum amp;nbsp;Iberorum ac regis Comagenorum oblides duamp;.Tro, pbea quo(^ $plura notata:omnia preliorum munera equaque aut fe duce aut per legatos adeptus erat.Maxinu vero ac Iplendidiffimu fuit amp;nbsp;quod RomanorGne mini badenus obtigit quod trinum e trina vniueifi orbis parte triumphum duxit Mam licet tres ex hac vna parte antea triumphauerint:iple tamen prjiru ex Affri earfecundu ex Europa:tercium hunc vltimum ex Alia ducens triumphum quoda modo vifuseft ex vniuerloambitu orbis triumphaffe .Eius tum etatem: quiipfu alexandro perfimilem dicunt eucp illi in omnibus equate innituturnondu quatuor amp;nbsp;triginta annofum fuiffe tradunt. Sed qued eft verius quadragefimu turn attin gebat annum:o^ipfe latius fquoulgi Alexandri fortunamnacHus fuit .'vita excef fflet.Vlterior enim etas felicitates ipfi inuidas 8lt; clades queq; intollerandas at, tulit,Quam enim potentiam ex eius virtute digne comparauerat:hac iniquius in ahos vtensiquantum virium illis ipfis addebat:tantum gloriam fibi abflulit.Vn/ de infeius robore ac magnitudine fua clam repulfus. Qutmadmedrm enimva' lidiflime ac rrunitiffime ciuitatum partes : boftes admittunt adiiciunt hcfti, toburiSic ex Pompei potentia:elatus Cefar his armis quibus in ceteros vtebatur erfdem Pompeium ausiorem euertit.Res rarq^;fic adla eft.Lucullus ex Aha cum rediiOeta Pompeio per contumeliam habitus a fenatu fplendide exceptus e. Qui deinde ab optimis monitus. Pompeio etia prefente animu ad remp.iniecit: huius enim robur:a natura ipfa iamiam obtundi frigereg; negotia inerti otio opumqide, hciis dedita. Cum autem Pompeium iniquitate cepiflet amp;nbsp;redia in cum verfus. a Ga que Pompeius refeideret fanari obtinuiffet:Catone fecum in fenatu certante, reiedus Pompeius confugere ad tribunos plebis eoadius eft amp;nbsp;fefe adofefeetibus addere. Horu in primis deteftardus amp;nbsp;omniu audaciffimus erat Clodius: g Pom peio fufeepto eu plebi fubiecit.Inde per medium forficti habens iuxta fefe prêter 93 dignitate iplum circumducens in fuffragiis cc vtebatur amp;nbsp;in gratia blandimen tiigp plebis mercedem etiam ab ipfo expoftulauit veluti non ex probris fed ex bene ^ciis Pompeius obnixius illi foret, Solutum id poftea precium eft: cû Pompeius Ciceronem viru fibiamicum atq; beniuolum amp;nbsp;qui plurima Pompei arbitrio in re p.gefferat.'neglexit.Cum enim Cicero extremo i periculo Pompei oraffet auxiliu iaCiceronem coram venire haud paffus eft. $ed veftibulo accidenti claufb: ipfe Ptco (^reffus clam eft.Inde Cicero ludicii metu in exiliu abiit. Inter hec Cefar milicia fandius reip.fefe irgeflit.Vnde hic rcru ftatus.'tum beniuclcntiam maxi ™am amp;in poftcrum potentiam permagnam fibi attulit. Pompeium vero maxime oppreffit.Confulatum deinde Cefar petit. Qui animaduertens Pompei Craffi^ contentionesquodg fibi alteri ipforum amicitia iungeretur alteri inimicus fieret ad amborum conciliationem vertituriopus alias pulcrum ciuileg fed ex vili caufa compo{ito$ dolo patratum.Vrbis enim potentia quemadmodu in Cimba: cuius onera vtnmgequata fint: in vnum congefla vnag fadla. robur omne ciuitatisq^ '^^luerfis altercationibus fcindebatiCefari addidit. Exquo Cato in ciuili poftea

o inter Cefarem8 lt;Pompeiu conflato:falli eos dicebat qui horfidifeordiasdi' cerent caufam euerfionis reip.effe.XIon enim iHoru feditionem non illoriï inimici cram fed illorum conciliationem at$edeordiam. Primum amp;nbsp;maximum hoc ciuile ana um vrbi peperiffamp;Ceteru Cefar conful defignatus.'confeftim ad pacandos in, Dpum 8lt;egenorum animoscQuerfqs de deducendis Coloniis agrify.diuidundis ;-

ocr page 650

'^rogationem tulit^egrediens qaodamodo magiftratus dignitate amp;adtriBanatum confulatu ducens.Cui rei cum collega Bibulus obGfteret amp;nbsp;Cato in fuffragiis va/ lidifïime eu bibulo fentiret^Cefar mmifefte ad rodri Pompeii produxitubiq? eli appellans: ab ip% queSuican legem probaret.annuente Pompeio:quidinquit Ce' far* fi quis aduerfus promulgationem vim afferat: nonne ad plebem auxilium la' turns accedes : Accedam equidem ait aduerfus eos cuicu enf.bus vobisinnit' tetur:enfem % clipeum Feram H ic di^' Pompeius vfq?eam diem ne$acerbiuS nuiccp dixiffe ncq^Feciffe viCuS. Vnde °ius b?niu)li purgare eum parati:verbum il iad aiebat eximprouiC o Pompeium effugiffe. Poft bec tamen manifefte cognitus eibomnino in reip.fe tradidiffe Celari Juliani etia Celaris natam:'Scipioni paella iarnep nuptui ducendamiid nemine fperante: Poft dies paucos Pompeiusvxorem duxit 8lt;ad picandam Scipionis iracundiam:filiam Faufto SiUe filioantealocata ffi tradidit:ip(evero Cefar Calpburinam duxit Pilbnisfiliam.Ex hoc tempore Pompeius repleta vrbe militibus rem omnem vi tenuit .Decedente in foru Bibu' fo cu con'ularibus infignibus Lucullo ac Catone Comitantibus.'irruetes bi defup falces iUi effregere. Ex bis etiam aliquis: fimi cophinum in verticem 8lt;ora bibuh recit .Duo preterea tribuni qui comitando preceOerat conrtiles faucii.Sic ergo ab bis foro deferto :atqiab alus qui legem impugnaturi erant:de diuidundis agris ^p mulgatum eft.Ex quibus animi plebis iHeclli: ad omnia iHoru gcRa quiclcereim' bil$animo obuerfari ceptum. Sed lilentio rogationes qualQi perfrre fentenciifq? lannuere. Acfta ergo quibus Lucullus in Pompeium a!tercabatur:decreta.Cefan (Vtraq? Gallia cu Illiricis ad quinquenniu m prourciam ceffit cum quatuor legioni/ bus. Creatiin proximu annu confutes funt Pifo Cefaris locerac Gabinius vir iter oes Pompeiadulator egregius:bisfgt;fec2:is Bibulus fedomi claudensrodlo merb' bus consulatus curam omifitditteras vero dabat.obtrectans criminanf$ Cefarem Pompeiumqi . Cato veluti veris admonitus fbmniis 8lt; diuinatione certa immine/ tem vrbi atq? Pompeio cladem predicere in fenatu.Luculliscurisfefrus:auietem agere veluti reip.ineptusciais.Exquo id a p6pcio manauit:comodius elle leni de liciis obuerfari ^ reru admmiftrationi.Extemplo tamen amp;nbsp;ipfe amore fponfe leni tus nupte (^ maxime ceffit agris orti'^cu ea viartans: neglego foro 8lt;reip.cura Vnde Clodius tum tribunus plebis: andaciffimusintentus rebus 'illum omittit. Cu enim eieciffet vrbe Ciceronem 8lt; Citonem captata prefecture miteriain Ci/ prum deftinaffet Cefaremep expedionem in promntiam agentem videret: pfebeq; in omnibus baberet obrequentem: cu in eius gratiam fro in magißratu ftuduiffet Extemplo quedam ipGus Pompei afli refemdere conatur. Quiin reTigrane que c vinculis diripuerat comitem habet. Beniuolis preterea quibufdam Pompei: cri men iniicit:in ipfs Pompei potentiam experiri volens.Denu cum Pompeius de fenGoni cuidam forte adeOet. Clodius (celeratorum amp;nbsp;impudicori^ bommu muiti tudine feptus:in edito focofe collocat: deinde Gc rogat.Quis imperator in pudici' cia laborat/ (Quis vir virum querit/ (Quis vno digito caput fcalpit/Adque illi ve luti chorus quidamcumplausu difcutiente Clodio togam ad vnomquodqi magn^ clamore. Pompeius refpondet.Hec ingenti mefticia Pompeium afficiunt: infolitu male de fe audire ecbuiuCcemodi pugne inexpertum. Tricabat etiam magisqd fenatum noueratibac in caufa contumelia letatum:Ciceroniane proditionis penas exprobantem. Hinc cumin foro plagas vf^ad vulnera prodiffe contingeret. Et quidam,ex domefticisClodi iturba fumota fe ad Pompeium tubffet'ghdiu a cir' cuftantibus inferre cognitus. Pompeius quoufy Clodius magiftratum eu geffit: in foru haud ingreffiis ed. Caufam abfentie : Pompeiushanc forebat* Sed clodii iurgia amp;nbsp;obtrcdacdes/ccrtior erat yt fert teßis:vt Popeius in publicu ro amp;diret

ocr page 651

Domi ergo fecontinent:eu amicis eon fultabat: qua ratione iracundiam Senatus poffet exuere. Dicente (Cuileone Juliam dimittendum effe amp;nbsp;ab amicitia Cefaris ad fenatum redeundum non acquieuit. His vero cui cenfebat Ciceronem ab exilio reuocandum:quod vir effet Clodio inimiciffimus Senatuiq; pergratus annuit. Vn de Ciceronis fratrem cG imcdio foro magna rranu produxiflet: cebsibi quibufoa non nullifcp (auciis.Clodium fupcrauit. (Quare (Cicero ex-S C.rediit qui cofeftim Pompeio Senatum conciliauit:quiue deinde pro lege orans frumentaria quodam modo iterum omnis terre orrnifcp pelagi populo Romano fubiedli.Poteftaté Pom peio integram dedit. Etenim lege portus omnes'negotiatoru conuentus.frugum difpenfationes amp;nbsp;vnico nomine:omnia nautica atep terreftria Popeio fubdita.Clo diuslegem banc Senatu prodiffe:ob Annone caritatem aie bat.Sed anguftiam an none emanaffe vt lex promulgaretur veluti non ferente Pompeio potentiam fuam contingi fed ex nouo quodam magiftratu excitare eam femper queritante. alii di, eunt boc confulem Spinterem machinatam effe: conantem ad maiore magiPratu promonere Pompeium vt ipfe ad regem Ptolcmeumauxilio mitteretur. Verum Canidius rogationem ad tribunos plebis tulit vti Pompeius fine exercitu cumge mino lidlore ad Ptolomeum cûalexandrinis confi'iandü deftineretur.Cui rei Pd/ peius nou grauiter hefiffe vifus fed $enatusid omifit.caufa honeflereddita:quod Viro timeret.(Ceterum in Senatu 8lt; apud forumiproiedlequedam littere leperte funt:quibus notabatur Ptolomed orare vti pro Spintere Pompeius dux ad (e mit teretur.Timagnes vero Ptholomeum fponte inquit fugiffe 8lt; reliquiffe JEgiptu Theophanis fuafu qui materiam querebat vt Senatus Pompeium cu exercitu eo deftinaffet:noua bellandi caula perquefita Sedhocipfe aftus Theophanismd tam credibile fecit quantum natura ipfa Pompei incredibile: qui ambitionem non tam vafram necp tam feruile habebat' Defignatus itacp Pompeius rei frumentarie dux diuerfain loca legatos amicofep mittit .In Siciciam ipfe atep Sardiniam: IDcindei africam nauigans vim permagnam frunentiapparauit. Repetiturus Rorra: cG mare procellis infeftaretur 8lt; gubernatores fe alto committere timerent: primus nauem irgreffiis ancoram fblui luffit Clamitansnauigare eft neceffeviuere ne' ceffe nd eft.Bdac audatiam 8lt;animo vfus' leta cum fortuna omne fotum frumeto 8lt; ome mare nauibusimplcuit vnde amp;nbsp;ceteris extra vrbem incolentibus. Hichp, paratus fuperabundans etiam fuit veluti e fonte quodam immenfa frumeti copia nianaffet. Inter hec res gallica maxime Cefarem extulit qui m remotiffitois locis cum effet amp;nbsp;bellum aduerfus Belgas Britanofgi cenferet .ob dignitatem amp;nbsp;hu, inanitatem fuam non animaduertente Pompeio .apud populum grauiffimaru etia reip.rerum curam gerebat Corpore quidem circa rem militare non aduerfus bar baros $ed velutivenator in agonibus fe frui videbatur amp;nbsp;fefe inexpugnabilem ti, mendumqipreparate .aurum argentumep fpolia ceteraf$ diuitias ex boftibus par tasitanta horum aderat copia magno in numéro Romam mi(it:horum deinde lar gitionibus animos ciuiu tentanscdihbufcp ad fpedlacula tribuens. Preteribusqg atep confulibus eorumep donans vxoribus multos fibi alexit.Quare in reditu fupe' ratis alpibus.cum apud ciuitatem I^ucanam hibernaret omnium viroró 8lt;matro narum magnum numeru eo acceffiffe memorant cum plaufu leticiacp ingenti fefe offerentiu. Confulares virieo profedi funt ducenti inter quos Pompeius amp;nbsp;(Traf lus fuere.Proconfulumquo$ac pretorum Centum amp;nbsp;viginti falces ante Cefaris fores infpeAi.alios quippe omnes fpe donif^ repletos Œefar dimiGt.Cum Craffo autem atqi Pompeio fedus initum vti petant ipfi confulatum. Cefarçp eis auxilio fit ad luffragia frequentes mittensmilites. IDeindecu declarati confulesfuiflent vt extéplo prouintias exercitui^decerneretb Œefariçp gallias in aliud obßgnaret

ocr page 652

quinquennium.Hec eu vulgerentur gramter ab optimis habita.Exqoo Marcel, tinus magna in papub frenuentiaiambas coram mterrogattan confutatum proxi, mis in comitiis petituri effentÆui eu a pferif^ refpondere iuberentur: prior mqt Pompeius fe Forte petitura aut norfrafTus Mitius refpondiße fertur: inquit eni 'fe fafluru quod in vfum reip.fore exiftimaret.Marceltmus ita$cu no effet equo m Pompeium animo: fed vehemensobtreeft itor fieret:quod minus grate reffon, lum fibi faine videbatur:omniuminquit Pompeius.Marcellinu iniuftiffimu efle gratiam non habet quod ex muto eloquens fallus ßt'8lt; ex famehcolico crapulam exhalans.Ceteris deinde a petitione confulatus a Efflentibus .L. Domitia Cato exhortatuseft ne cederet. Non enim ero magiftratu aiebat fed pro libertate pub/ lica cu tiranniseOe certamen.Vnde Pompeifautores;hunc Catonis tonu extime icentes amp;nbsp;ne omnis Senatus illi inclinaret:pfebi{$immutaretur animi no pmifere Domitium in forum defeendere.Sed viros armis munitos mittentes ipfi obuiam Melitum qui cu lampade preibant trucidauerunt aliofp verterutin fugam Cato fugiencium ultimus dextrum cubitum Saucius abiit uidfusdum Domituum pa fam uindicat Hac igitur via dominationem aggredi non honeftius cetera admini, Ararunt.Sed primumtu Catoni prcturam populus decerneret rfententiamq? pro ferret. Pompeius incufatis angariis co tionemdimiGt. Antiam podea amp;nbsp;Vatmiu corruptis 8lt; largitione centuriis elegerut. Deinde tribuno plebis Tribonio roga/ tionem tulere:vti Celari.Hoc enim ei ex priuato federe debebantifecundum quin quenniu in galbas decerneretur. Craffo Siria amp;nbsp;expeditio in Parthos .IpGPom' peio Affrica 8lt;vtra$Iberia ciquatuor legionibus. (Quibus peractis : Pompeius ex bis legionibus petenti^oranti Celari:duasad bellum gallicu concept. CraP fus confulatu dimidbin prouintiam profestus eft. Pompeius conftrucŒo theatro,' CimnaGa aha atq? alia fcd in eius cofecratione muficum exhibuit:venationes prete rea quibusquingentileonesecG.Eleuantes deinde horrendumquippe dirucpfpe' daculum.Ex his iteru in admirationem populi at$ beninolentiam ductus perma gnamin fe conflauit inuidiam quod veteribus amicis militiam prouintiafqi difcer nens ipfeper am^na italic loca tum hic tum ibi vxori cedebat.Nonenimhue amas huc amatus difiangi patiebatur. Hoc quippe ferebatur vulgatum^ erat foonfam virum prenimium amare queimmature carere eo nequibat. Sed huius caufafuiffe videtur viri continentia:qui nd nib illi admifeeret: modeßia etiam confuetudinis domaftice: res quippe pergrata amp;nbsp;qua mulierumgenus maxime obleniatur.Con' tinehtiè vero credendum erat:in flora ipfa fcortum periurio criminetur: fertur co mftialibus ludis:cum Saucii quidam cebep nonnulli ad Pompeium venirent:euqp (anguinis contacta cruentaffet veftem mutandam peciiffe. Qua in re eu tumultus fcruorum illam portantium curfufqp permagnus fieret; fponfacp turn erat grauida toga infpedli cruentatcollapfa femianimis eft vixid tulit. Ex bac turbatione me' tu$:immature ferunt partum editum.Qui ergo Celaris atq? Pompei amicitiam querebantur mulieris amorem maxime incufabant.Iterum ea grauida fac^a femi, nam peperit atqp edolore patiendi mortem obiit. Nata etid no multos poft dies ma trem fecuta. Pompeius eu coniugem apud Albanum tumulare apparareta plebe coactus m campum Martium funus extuhfin quo magis fponte miferatio cogni, ta efl:^Cerans Ceu Pompei gratia. Verum ex duobus bis magis abfent i Ce{an$ prefenti Pompeio honoris tribuni vifum eft Confeftim enim tumultuari cimtas cepittrefep omnesinfano difcordicp fermon? verlari veluti hactenus magis occulu, iffet ingeniu $extinxiffet virorum hard affinitas. Non multd deinde paft Craffi fClades.apud Parthos accepta Rome nunciatur. Is quippe cum magnus effet obex ibg^Hi inteAhni:de£unélus vins frena laxamt. Ambo enim eu timueranteo^ vigete

ocr page 653

guiÈp Viri irfidebat. 'vt vercTortuftc obftacafum illud certaminis aSftuTit : extfofo Vt irquit Comicus:alter m alterum vngitur amp;nbsp;in arena narus fricat: tam parum fortuna 1 urrane nature confert.Ea enim nifcil cupiditatem in plet vbi tanta impe tnamplitudo: diuerfarumq ; magnitudo natioru locczpqp.ductus fat nen eft viris. Audfehteslegentef^ omnia ab eis tripartita quondam fuiffe: ac vnuncue$ fua Artitum acquicuiffc Romanum imperium fibi no {iifficere arbitrati fcnt.Atqui Pompeius pro contione fc inquiebat:magiflratG omnem antea affecutum ^ fpcra, ^^ffet efq? ?epc (uifTe citius ^ fperatum eflet.Ft Hercule certi ffimfi (ibi teftimo' nium erant excrcituu dimifTiones.Cum vero Cefar copias dimiffurus non videret querebat Pompeius publicis magiftratibus adierfus Celarem fe munire.Aliud ni biltameU irnouabat volens omnino non credere led defpicere magis ea ncgligere $.Cetertivt dilata comitia fut ciuibus largitione corruptis IPompeiuf^ inter re, gnum defpexit.Rumor extemplo ad didlatorem exor tus in vrbe e Hunc Lucilius tribunus plebis:primum efferre eft aufus:pkbi fuadens vti Pompeium didlatore declararet. Verum(Û bis olfifteret Cato.I ucilius fere fe tribunatu abdicare co, adlus eft.Pompeium tum amicorum multi excufaucre:quodmagiftratu illum no ^ebuiffetipro eo nil obfccrauiffct:cicp baud voluifTet.Qie efi laudauiflet Cato, Pompeium exhortatus e ad rop .cria rccaFcffcndam.Oboue veritus Catonem gle ad priorem ornatuvxbisvei fus lt;ft: creatiq? cor,fuies fut.Domitiusac NlcfTala 3ed cu poftea res ad interregni m redicet fermonef $multi de didlatorc iteru ex citarentur vim extimefcens(Caio:cen{uit legitimum quendan n:agiftratu Pom' Peio dandum amp;nbsp;impuram illam did atons potentiam atlt;$ tirannidem abolendam Qua in re Bibulus Pompeio inimicus prior in Seratu rogationem tulit vt vnicus coful Pompeius decerneretur, aut enim inquit refp. ab inftante turbine falua fiet aut optimo parendum erit.Hec fententia cum propter oratorem mcnflruofa vide teturfurgens Cato: expedlationem pteberscuod Bibulo contraditurus efletib, fcntio atoieidem irnixus eft:a fefe illam inquiens minime affetedam fuiffe fed ab allo illatam comprobare iuberecp in ipfamiriquemcuq; magiftratum magis eliges $neminem Pompeium^ exiftimans ea ten peflate falubriusrqi alium effeamp;fe(!bu, tum.Quo a fenatu fufeepto.Decretum eft vti Pcmpeiusconful creatus folusma, Riftratu gerat:Gq;collega opus effet: no ante duo menfes experimento dodus col legam (umeret'Sic ergo per $u!pitium interregem Pompeius conful fadusiCa, tonem grata beniuolentia falutat gratias fe illi habere faflus eu orauit: vti priua' tim in eo magiftratu conGlii curam fecum gereret.$ed Cato Pompeiu gratiasfibi habere baud dignum exiftimauit.Obeu enim nibil fe dixifle refpódit fed ob reip, caufam. Priuatim vero rogatus confultor fieri: amp;nbsp;fi minime id rogetur: publice fe diduru inquit que in remp.foreiudicaüerit:buiufcemodi in omnibus erat Cato. Pompeius Ïvrbem profedus.Corneliam Metelli Scipionis filiam duxit:no virgi nem fed viduam nuperrime relidam:a Publio Craffi filio qui apud Parthos defu dus eam virginem duxerat, Aderantquippe puelle: prêter etiam formoßtatem: niulte amoris gratie. Circa enim litteras pulcre perita:circa fides circa geometri ,. Preterea confucucrat philofbpfcicis fefe faluberrime prebere. Mores deinde oi

amp; importunitate mundiique duo iunioribus obuerfari feminis folent in eaP dem difciplmas dudis. Pater amp;nbsp;genere amp;nbsp;gloria haud pudendus. Id tamen coiu' giumquia incongruu etate videbatur:multe improbauere: filio enim Pompei illa lore magis copulandam ea etas admonebat. Honeftiores vero clues rem Romana tum a procellis nedamia Pompeio defpici aiebant: quem populus liberatorem vr bem conflituerat:eu$vnicum ei cure prefecerat. Sed ipfe fertis inquiebant coro, natur nuptial^ celebrat cK cofulatfi ipfum rem infortunatam bbi fore: cxiftimare

ocr page 654

'deberet quod foadiibi ita prêter Tégen madafus eTet'O FforuiAet patria Ceteri , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum m reos ambitus ac ex larg-itione corruptos prenderet deges fcribens per quas

iudicia ferebanturdn ceteris Cp honeflum integrumcp fernamt. Preßdiu ornatucp Gmiil quietem^icuria fuo confenfu fuif^ armis prebens.In $cipione tantu focero qui cum damnari videbitur crimen no effugit. Ap id enim fefe fexaginta ac trice tis iudfcibnsdomi conuocatis auxibumilh attubtfCQuire accufatorabrei impeti' tionc deftitit.Cu Scipionem vidiffet m?dio in foro a mdicibusprecomitatii.Iteru amp;nbsp;malede fe Pompeius audiuitquod cu fege ftatuifletme proeislaudes fieret:ip fe ad indices ingrefTuseft P/antum laudaturus;In quo (Catoteratenim cxiudicd numero aures manibus obftruens;no velle inquit fele babere laudes prêter legem auditurum.Vnde Çato prius ^fententiam ferret eiedlus eft. Plantas tamen iu' dica fententiis ed damnatusmon fine Pompei robore. Poll paucos etia diesiHip' feus vir confutaris iuditium vitans:cognito Pomoeium ad cenam lotum proficifci eiusgenubusaccabuit:euq;obfecrare cepit.Sed Pompeiuscum fallu eu pretenit illum inquiens cenam Gbi difperdere aliudcp conclufit nibil. Sic ergo iniquiorede virus probris /aceratuseß. Cetera autem omnia ordine comporait:collegam$G, bi foceru ad reliquosqain$ menfes delegit. Deinde decreto fenatas órouftie Gbi m aliud quadriennium dato ,mine$ talenta quotquot annis Tumere quibus exerci, pim teneat affyQuibuscognitis armci Cefaris dignam exiftimauere 8lt; de Ce, fare rationem babedameffeigui pro Romano imperio tot bella tracflababRuteni ignumeum icebant:recando potiri con alata aut militie tempus/ibi prorogan/ dum.ne dux aliusei (accedens gloriam laborum ipG auferret fed ipfe honoris pre, mia tnircfi Girca i^cum altercatio orta effet Pompeius velati ex beriiuofentiapro gelare inuidiam effet excuCatarus fe litteras habere a Cefare inquit quibus opta,

,ce[Iorem 8lt;(eab expeditione liberari, tus tamen petendi conCulatum dari - hc^tabrenti /equum effe cenfere. His cG obCifteret dato Catonifcqi factio iubamp; gtqp (Letaremdimiffo exercitu priuatum inuenturu quod edmode obtinere póffet Pompeius nalla cont^tione Facfti Ccdyehiti villus fuCpitionem de fe maiorem pre uit quo egte in CeCarem Ten gret. Mißt deinde pro legionibus quas Cefari cd, modauerat eas repetens rebus Parthicis G mutatis. Sed CeCar licet nofeet quibas ex caulis mihtes repe teren tar ip(s remiGtigra te ampler dona tos. Inter beccum Pompeias apud vrbem Neapolim: cum vite periculo danguiffet conaaluit. Hme raxa^re lualh eius vrbis ciues facra pro ipfius Cilute dux°rant.Qu)S cu imita rentur initimi amp;nbsp;deinde cam res bec lie italiam omnem ambiret queen magna 8lt; que$paraa ciuitas dies ^ plures feftos egit. Preterea vndecuncpfibi Gcobuiam pr^itun^lt vt pro numero nullas fatiseffet locus fed vie oppida portusomnes: Pa im vichmisac libaminibus repleri.Multi preterea fertis ornati fcb lampadib, eurtf △ cepere Horelcpin cumiacere gradietemcpvq comitari. Vnde ipfias cultu Protectumcp pulcerrimam ac fpendidiffimum fped:aculum efle.(Quod inter alias e^! cauiasno minimam fuiffe ferunt. $abiit enim faftusilli exuperans cu magni tudine hmul leticie omnem agendorum rationem. Preterea felicitates geftaq; fem per tuto in loco pyiens ob$ id delinens cautior effe in impuram audatiam conten tum^ mci it de Ce^riS viribus quod non armis no aliquo induftrio opere fibi o, u' toj^t^ multo Facilius Cefarem effet abCumpturus ^ eu antea rublimauiffet H1S addebat Appii reditus qui legiones Celari edeeffas Pompeio e tialha addux erat. Iseni maxime re^allicas Celaris extmuauit amp;in Cefarem maledicacem ex ercuit linguamjrfu^ Pompeium dicebat Cuarum ( viriG nominifq; ignarum effe qui alus armis 1 Cefarem muniretur quem eiCdem Celaris copiis perditurus erat £uprimum infpiceretur tantum effe odium aieba t quod milites in celere feruabat

ocr page 655

tantamq; eOe deGderium quod adaerfus Pompeium tenerent. His ergo Pom, peius elatus eft.Ëft ac huiufcemodi contemptus ob ingentem fidatiam ita plenior factus eft vt eos qui bellum extimuiffent eluderet. Cun$dicerent quidam adin, uafionem celaris fe non viderequibus viribusfe Pompeius tueatur fubridensmul to$proFuGor eos baud ea cure (ibi fore admonuit. Cu enim inquit terram italie pede pulfaborfcatebunt pedeftres equedrefçp copie. Sed Cefar validius iamiam re bus imminebat:qui cu nondum longe italiam attingiffet fedufo ad vrbem deftina bat milites vt comitiis adeffent. multos bic turn nues pecuniis fibi al!exit:multos etiam primorum munere piacauit.Inter quos paulus conful ob mille amp;nbsp;quingenta talenta mutatus eft:8lt; Curio tribunus pIcBis a Celare ingenti ere alieno liberatus ac.M.Antonius ob amicitiam Curionis:eorum que Curio debebat particeps.Im probatuscGinter bec Cefar cft.quod cG quis ex bis qui ab ipfo venerat dans iux' ta fenatum audiffetiquod Cefari prorogatio nd dareË:ManuenOs capulo pereunt ^qt:at bic dabit gladius. Hec itacp acfla apparatufy in banc mente inclinabantur: Curionis tarnen fententie precef^ pro Cesare magis populates videri. E duobus enim vnum equumfore cenfebat.aut a Pompeio repetendum exercitum.aut Ce, Ihrem ab expeditione nd reuocandum.aut enim priuatos iuxta eos Ferpeffuros di tebatiaut emulos in bis que publice obtinent quieturos. Sed bic alteru inualidG facere moliens:quam timet potentiam geminat.Ad bec cum conful Marcellus pre donem appellaret Celarem iuberetcp eum a fenatu bodem iudicari ni arma ponar Curio comite Antonio ac Pifbne. Senatum redarguere ftatuit. luffit enim eos qui conferent Cefarem tanta arma ponere Pompcium$in magiOratu ede e loco tranf ferri 8lt; maior eorum numerus in alteram curie partem tranf/atus eft. Poft autem eum iufüfTet tranfferri eos qui centrent ambos ab armis ammouendos nullo$eP fcin magidratu:pro Pompeio duo 8lt;viginti tantum fenfere.Curioni vero omnes belifle viO. Exquo bic velati vieftor fpfendidius letuf, ad plebe profectus eft:atqp ab ea cum plaufu inieclu fertorumf!orum$ fufeeptus. Pompeius cd in fenatunon aderat,Exercituum enim ducibus vrbem ingredi baud mos fuit. Marcellus inter bec furrexit fe inquienS Cedendo orationes no audire Deinde cum video inquit de' tem legiones:!am Alpium iuga exuperantcs:vado amp;nbsp;ipfc viru miflbrusiqui ppa tria eis obiiciatur. Hinc veftesiveluti publico in Iuau mutauere. Marcellus ante ad Pompeium per forum graditur fenatu fubfequente qui cora illo conflitutusnu beo te inquit Pompei patriam defendere fruiep preparatis copiis amp;nbsp;alia^ deledld habere. Eadem dixit Lentulus alter in proximum annum tum conful defignatus-Pompeius inde cu cepiffet delectum agere alii rid paruerunt alii 8lt; hi pauci:fegni tragili$animo dicÆis acquieuerut. Pleriq? vero militie fblutionem acclamare. An tonius enim Cefaris epiftolam inuito fenatu apud plebemrecitauit affectus popu' hri gratie accomodatos continentem. Orabat enim ambos proumtiis excedere 8lt;° exercitibodimiffis (ub plebe ambos conditui plebif$inditio fubici. Lentulus iam ihito olulatu fenatu baud habebat.Cetero$ nuper e Cilitia jpfecftus conciliatione amboip agitabat. Vt Cefar gallia decedens reliquo dimiffo exercitu cu duabus Ic' Rionibusapud illiricos alteru expecdiret confulatum. Quibus de dignitate Pom peio perfuaG fut beniuoli Cefans alteram legionem etiam dimitti.Sed aduerfante Lentulo iterG$acclamante Catone falli eos Pompeium decipi concordie finis ne ano datus.Du bec agunt nuntiatur Cefarem Ariminum ciuitatem amplam italic pprebediffe ac palam cum omnibus copiis Romam impetere. Sed boc falfu erat Pro icifcebatur enim maiorem nd habens manum ^ tricento^ equitii amp;nbsp;quinqp mi umpeditum.alias emm copias que trans alpestum erantnon expecftaueratirru' xeextempla turbati^ rebus improuiliffe magis eliges fy tempus bodi pr^buiffe

ocr page 656

; ad pugne apparat I.AdAautu te^ rubiconem profeamp;sqtti prouintie nielimes erat fifentio fubfedit mente anceps. Secum enimvoluebat magnitudinem audatie IDeinde veluti qui i vaftam profunditatem a precipitio fe inducit animo murans 8lt; ad ingentem rem ftupidus cu ad addantes verfus boe fofiï grece exclamauiffet iad:a alea Sic exercitum tra iicit . Huius rei rumor cu primum in vrbcm irruiffet camcnpalam compleuiflet metus tumultufq; qualis nfig antea terrorem paffim in lecit Patres extemplo ad Pompeium delati omnef^ magiftratus Gmulcocurrerè .odine$ IDeinde interrogante Tulfo de exercitudeep apparatu amp;nbsp;Pompeio fùbtre pide aiente a Cefare profedlos prefto fe babituru putareg? priorem delecfla qœm celere egeratad numeru fore triginta milium exclamauit Tullus eluGfti nos pom pei legatof^ ad defarem mitti cenfuit.Faonius vero m ceteris homo baud impro' bandus fed licentia atq^iurgiis q^fepe conatus audatiam Catonis imitari tu iuffft 'Pompeium terram pede pultare quas promiferat copias conuocantem. Quam in' temperantiam Pomoeius modele tulit.Cato inde cu pompeium admoneret eoru queiipfo initio de Cefare (ibi predixerat'retpondiffe Pompeius fertur:diuiniora iila fuiffe que (Cato vaticinatusfuerat fed mitiusahfeperadtu extitiOe.Hinc Ca to fententiam dixit:vti Pompeius dux imperatoria poteftate deligereturladdenS buiufcemodi virorum effe magna efficere mala eadem$fugare .Hicante exteplo in Siciliam profestus ed .Earn enim prouintiam ipfe fortitus fueratalioru$q($ ivt fors dedit aliam Gbi defignatam petiuit. His ergo omni fermeitalia commota: quid agendum effet cuiq? indubio erat. Alii fuga Romam repetiuere: alii ab vrbe foras efferri linquentes vrbem tot procellis tantoq? turbine inuecfla babentec^ qä in vlum foret perFragile:quod vero euitandum validius duabufep jpOs perdifficile Non enim fas erat metum (oluere neep Gnebat quis ratione Pompeiumvti fed om nisqua perturbatione affedlus fuerat territus aut meftus vel anxius eadem illum .opprimebat.Eademep die diuerla innitebatur in conflia deboftibus nil Pompeio .audire certum erat cu nuntiaret multi que cala pcrccpiflent-Deinde quod poftea re aliter comperta negaretur fides.Ergo eu ftatuiflet buiufee turbatiois certioY fieri lomnes iubcns partes fequiipremonito quod qui remanfiffet.virtCef^r^s exi' ftimaretur vrbem circiter diluculum Iiquit.Confules tu nullis peradbis (acris qae admodum in bellorum aufpitiis fas erat effugeruntJnter bec ipfa pericu1aamp;defr deratus Pompeiused magna virorum beniuolentia. Cu enim multi obtredlarent militiam/repertus nemo eft qui ducem odiffet fed certum erat plureseos cfTequi Pompeium linquere baud pollent $qui ob libertatem tutandam fugerunt/Pau' cis inde diebus poft: Cefar Rome cum cadra admouiflet: clam apprehendit.Qui ceteris placide benignecp pertractis:vni ta tum Metello tum tribuno plebis quod ^ex erario Celarem affumcre cenfum vetuiffet necem cominatus eft minitqiaddidit orationem etiam afperiorem. Jnquit enim non magis id fibi dictu g factu graue. Ergo Metello cuinde admoueri coegiffet capto pro oportunitate cenfu Pompein peÆquiË eum ab italia cicere properans anteq? ex nilpania copie illi adiungerent Pompeius autem BrunduGo fufeepto ipotitus clade'confutes ofeftim traiicit cu$ eonfulibus cobortes triginta IDirachium permittit. Scipionem vero foceru ac$U0 filium m Siriam mißt ad clafTem conftruendam.Ipfe vallo BrunduGi portas munl ens.preterea in menibus mftituens feuisarmature quam multos milites dubenlf BrunduGnos ab($ metu domi cffe :omne interius ciuitatem effodit vallauitq; acu :tifcp fudibus impleuit omnes ipGusvicos preter duos per quos ipfe ad mare defee .dit. Tercia deinde die ceteram multitudinem in nauibus magno Glentio locatam babuitiquo facto murorumcuftodibusdato Ggno cucos accelerantes fufeepifletJ .«xtemplo cum omnibus nauigat , Cefar cK derdicta ab bofte menia vidÆt: fugaf

ocr page 657

mteUramp;a paru ferme abfuitquin i fades foffafqp peeps inferred Sed re aperientib^ lÉrunduGnis Cefar infpedla duitate circunqp ambita fbluiffe omnes inacnit:preter milites paucos qui eu duabus fuperfederant nauibus. Atii hunc Pompei abfceffé inter fua predara rei militarisopera reponunt.Sed admiratio Celare cepitIQ Po peius qui ciuitatem permunitam babebat^gue copias exped:abat ab Hifpania pe, lagiqi turn erat poffeffor ita italia relida abfeeffifret.Incufat amp;nbsp;ipfum Cicero quod Tbemiftoclis militiam magis imitatus eßet $ Periclis:eu res ipfe buius magif^ illius gefte (imilitudinem agerent. Inter bec Cefar quoniam tempus aduerfu exti' mefcebattftudioGffima pacis opera oftendit.Capto quippe Numerio Pompei be, niuolo Brundufiumeum mißt rogans equo in iure conciliari,Sed Numerius cum Pompeio adnauigauit.Cefar igitur diebus fexaginta: italia abfy cede potitus de perfequendo bofte cofultat fed ex defeclu claffis:mutatis animis caftra ad Hifpa niam mouet:optans copias que illic Pompeio militabant ad fefe ducere.Dumbec aguntur magne vires Pompeio conuenire.Vis enim maritima ferme inexpugnabi lis affuit:quingente naues ad pugnam expedite 8lt; in ampliori numero fpeculatoquot; rie liburnecp equitum:lRomeac Italie ffos milia feptem no genere no opibus no di gnitate infimus:peditum vero quod is promifcuus erat 8lt;egebat exercitacdnis in Hiberia fulfidcns exercebatnon quidem piger fed veluti prima florensiuuen' tute gimnafiis frui: Magnum quippe tum erat ad animoru fidutiam Pompeium magnum afpicere duo de faxaginta annos natum pedites primo deinde equites in armis exercere nudareq; perflrennue cnfem equo currenti vedlu condereqp popor tune :preterea in laculatu non agilitatem tantum fed robur pro tenore oftentare: quem ex lunioribus plerifq; baud exuperabant. Ad ipfum confluxerut amp;nbsp;reges 8lt; nationum principes:atep a Roma tot primorum vt circa fe numerus perfecfti fena tuseffet.Acceffit amp;nbsp;labeo Cefare relicuo:cum quo longa fretus amicitia in gallos militauerat. Deinde 8lt; Brutus eius Bruti filius qui in galba cefus fuerat:vir qdë magnanimus 8lt; qui Pompeio ml de acceffu predixerat: antea$ Pompeium nun^ falutauerat:ceu patris interfectorem. Sibi tum iHe fefe fubiecit. vt duci qui pro 11' beträte patrie arma fupßflet. Cicero ctia licet aliter fcripfiffet cenfuiffetq; tarnen pudore eft captus, non eft in eorum numéro qui pro patria periculis fe obiicerent. delatus 8lt; Seftius boe eft bomo etate decrepitus cui alteru in macedonia crus mu tilatu fuerat.Hunc cum ipfu eluderent ceteri riderentçp Pompeius primo in conquot; fpedu affurrexit occurritqi magnum exiftimans bbi teftimonium fore viros ptere tatem vireffy pro libertate comune periculum cum ipfb fubire. Habito deinde Se natu 8lt; Catone fententiam dicente cum ftatuiffent neminem einem extra acie in' terimendum neq? ciuitatem Rome fociam diripiendam:tum magis Pompei par' tes amari cepte.(Quibus enim belli nullum commertium erat:vt quod procul inca letent aut quod ex eorum fragilitate negligerentur.Hic cum animis fauore amp;nbsp;o, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

ratione equitati concertare:putantes deorum bominumep boftem illum eße q cum voluntate Pompeium victorem effe non optarent. Nibil tamen minus amp;nbsp;Cefar be niuolum fefe vincendo prebere:qui Pompei copias cum in Hifpania fupauiffet cap tiuafy duxiffet earum duces abire dimifit militef$fibi adiunxit. Deinde iteru Af pibus exuperatis italiam percurrens ad Brundufium delatus eft cu lam dies bre^ uiffimianni forent pelago bine fuperato ipfead Nerricum mouit Iuliu$viru Po, peio amicum captiuum habens ad Pompeium mittit eum prouocans vti in vnu arn bo couemat tercia inde die copias omnes foluturi amicig facfti iureiurado obnoxii in Italiam rediant.Hec Pompeius dolum iterum effe exiftimamt celer$ad pela' gus profectus; loca omnia oppidag apprehendit que vel receptacula ad pedeftres copias baberent vel Rationes aut figna queda nautis effent,Vnde quocüg? fpirante

ocr page 658

vento aut frumentum aut milites aut perunic Pompeio afferebant.Cefat interim amp;nbsp;terra mari$locorum anguftiis oppreffus neceffitate viculus pugnam exoptabat Hinc aggreffus perfepius boftiu munitiones eofylaceffensleuibus preliis pleraf^ earum cepit.In bis 8lt; obtigit vt ferre paffiindatus Cefar fuit:omneq? amiferit ex ercitum:Pompeio Hrennue certamen ingreflo ac vf$omnium fugam cd cede du' orum milium perfequente:qua in re eu aut vi irruere.'aut congredi aut no timere nefemiflet Pompeius:Cefar dixiffe fertur ea die viatoriam apud boftem fuiffe:ß vincentem babuiffent.Hisitacp Pompei milites elati'remomne ferro decerni ftu debant. Pompeius Regibus IDucibus Vrbibuffy externis veluti confectu effet bel lum nunciauit.A periculo autem pugne longe abborrebat putans 8lt; tempore:amp; anguftiis fefe viros expugnaturum:viros armisinuieftos fuetofq? annis^ multis fi/ mul vincere amp;nbsp;ad aliam militiam errorefy ac mutationem caprorum foffas muro' ru$ erectiones ob (enectam tardos obq; id congredi manucp conferere celeres. Ni bil minus paruper antea Pompeius ad fuos verfiis vt maneret exhortatus eft. Cii vero poft pugnam Cefar ob anguftias commeatus catra mouinet:8lt;per Tbama' nos Tbeffaliam peteret: Pompeianoru animi baud amplius contineri potuere Sed fugere Cefarem clamantes: alii ipfum mox perfequendumtalii in italiam tranfeun dum cenfebant.Seruosalii amicofip Romam detinauere ad domosluxta foru co, ducedas veluti confetim magitratus inituri. Voluntarii etiam multi Lefbum ad Corneliam nauigauere nunciantes bellum finem babere. Illuc eni pompeiusipfam fubdeftinaueratrfrequenter vero Senatu Affranius (ententiam dixit italiam fore tenendam:Eam enim effe maximum belli premium ftatimep bis qui ea babuiffent aiebat addi Siciliam Sardiniam Corßeam Hifpaniam Callicamqp ' Preterea omne ipfiufy patrie preces plurimum ad Pompeium ferri:manus propemodum ad eum protendentes:pulcrum$ no effe eam difpicere propulfatum famulantemcp feruis amp;nbsp;tirannoru adulatoribus.Ipfe vero Pompeius no fplcndoris fui exiftimabat Ce, larem fugientem no perfequi fortuna id dante Preterea indignum iniquumcp cen febat Scipionem linquereialiofcp cofulares viros circa grcciam ac Tbeffaliam: con feftim in poteftatem Celaris venturos cum cenfu copiifq? permagnis: Rome fatis eos errare inquiebatqui remotiffimis in locis bellum pro ipfa gererent: vt quieta malorumcp expers:libera vincentem cxpeAaretibec cum ftatuiffet Cefarem perfe quitur animi quidem certus pugnam no inire fed obfidione ambire boftem .\ppius cp infequendo eam anguftiis commeatus conterere. Hos en i maxime fibi c^ducere amp;alia ex cauta putabat.Sermo enim inter equites Iparfus erattg? confeftim profli' gato Ccfare decreuiffet:priuatus effe. Dicunt alii Pompeiu bums rei metu nulla in re alicuius digna opera^Catonis v^im fuiffe ;fed g, in Celare proficifcens.'mari/ timi apparatus profectum eu liquiffet: trepidus ne Cefare cefo ab eo confeftim co geretur magiftratum ponere. (Quietus ergo cu boftes infequeretur: in crimine ob tractatione^ erat:quod no contra Cefare militiam ducerent fed i patrii fenatu$ vt omni in tempore Dux efïetamp;abeflet nnn$ab bis qui eum dominari optabant: ac miniftrorum fatellitumcpvfu. Domitius autem barbus Agamennonem eum 8lt; regem femperappellare fblitus inuidia ipfum perurgebat. Faonios preterea no mi nus infeftus erativir fume audatie amp;nbsp;maledicati lingua potens, viri enim acclama bant.boc non licebit anno .ficus in tufculano carpere:Lucius etiam Affranius: is qui in Hifpania copiasamißt proditionis baud intactus:Pompeium tunc afpicies pugnam detractare.mirari fe eos dicebat qui eumincumbant:cur ad inftitutorem prouintiaru profecti ammo pugnent.Hec buiufcemodi^ alia multa oblocuti Pom peium virum fama 8 lt;pudore aduerfus notos inferiorem vi compulere vt optatibo 8lt; illorum frei obfequeretur:optimamgB fuam raconem obmitteret:quod no vnice

ocr page 659

hauis gubernatori^ncdam tot mititum amp;copiaru affiptiffimë poteftatis doei tolfe tandum fuerat.Hic quippe medicos qui nunq; cupiditati obfequerentur laudans longioriipfe milicie ciffit veritus ne in falute meftior fieret. Qua enim ratione di' ceret quis illos fuiffe folpites :cum alii iamia confutatus ac prcturas alii per caftra circundudi ambibant.Scipioni ac Spinteri Domitiocp de pontificatu Celaris:co tentiones: alterationef^ ac conciabula erant veluti aduerfus fefe Tigranes aripe/ nus: autNabateorum JRcx militarctmo Cefar ipfe Cefarnf^ illius copie^cu quibj/ nulle vrbes incepit regionefqp recetes fubegit a gallis germanif^ pugna inuidlus qui prelia plura geflit quam recenfere quifq? poflet.qui decies centena milia bofti

perfequendo cecidit Hi tamen pugnam exoptare aufi tumultucp ei imminire Cum in Phafalicum atq^ campum defcendiffct Pompeium fenatum habere coege tuntinquo Labienus equitum prefedus pro roftris primus fe iurauitnon an' tea a pugna reuerfurum quam boftes m fugam egiflet Eam amp;nbsp;omnes iureiuran, do affirmauere Ceterum per'quietem uifum Pompeio eft ad Theatrum fe profici fcinnqB eo plebis vulgus Gbi longe applaudere.Ipfe veneris victricis tcmplu rauP tis exornare Ipoliis videbatur.Ex quibus prebuere hec fidutiam hec terrorem ina iecere trepido ve generi Cefaris quod a venere didlum eft gloria fplendorcp ex fefe fieret.Seduli deinde per tumultu ftrepitus eum a fomnio excitauere. Vltima hinc vigilia ipfoin diluculo quietem permagnam agentein caftris Celari ingens flama emicare vifa fupra Pompei exercitum aduolauit.Hoc fe vidiffe Cefar affirmat-cu vigilias circumambiret.prima deinde luce cum vafa collegi iuffiffet amp;nbsp;co tuber hia raperent milites ac impedimenta premitterent aduenere exploratores nuncia tum fe arma multa afpexiffe in hoflium caftris circumferri: notum ac tumultu eu virorum effe qui ad pugnam mox exituri effent Poft hos affuerunt alii afferentes iam prunos in aciem ftrui.Turn Cefar exoptatam inquiens abuenifle diem in qua cu viris non cum media nd cum egeflate pugnandum effet extemplo cord cdtuber' nio tunicam rubram poni iuffit.Hoc enim Romanis pugne lignum eft. Milites cu id afpexiflent cu clamore at$alacritate dimiffis contuberniis ad arma inferuntur Ducibus deinde defignate intentis aciei quify veluti chorus quida abf$ tumultu cu meditatu quieteq? ingruitur. Pompeius dextro prefidet cornu quod anthonio oppofitum erat.Mediam aciem Scipioni focero locauit:aduerfus albinum LuciG Tiniftum cornu.L. Domitius tenuit quod robore equitum maxime ceteris pftabat Huc enim confluxeruntomnes veluti irrupturi in Ccfarem 8lt; legionem decimam percufluri vt plurimus erat rumor beUicoÈffin a in qua Cefar ipfe mftrudlus pug nare confueuerat.Sed Cefar eu Gniftrum hoftium cornu confpexiffct tot munitd equitibus times armature fplendorem fex cohortes e legionibus edudlas legioni de cime a tergo locauit luffitq; eas quietem ^ere hoftibuf$ignotos efle. Sed cum ir ruerent equites per propugnatores egrefios admouit qgt; necp vt fblitus effet iace rent pila feftinantes quemadmodu robuftifTimiad ftringendoi enfes fcd ferirc altius eosiuffit oculofcp frontefep hoflium ad vulnera impetere: non enim permd furos eos fulgentes floridof$infultatores inquit ne$ contra ferrum infpedlurost oculos illatum.In his obuerfabatur.tum Cefar, Pompeius vero acies ab equo anim aduertens vt hoftes nouit cu Dlentio congrediendi tempus ex ordine expedare fu umep exercitum fine ftrepitu non efferimo turbulentum 8lt; imperitia tumultuan, tem extimuit ne in iplb pugne initio penitus diffolueretur. Vnde atierum primos mouit vt in congreffu ftantes mouctef$ folidiffime hoftes exciperent. Cefar vero ftrato genua improbat. Plagarum enim lAus impetu curfucp illatos fufiftenda re ftingm inquit infultumcpin multorum congreffu boftium furore ac impetu vecfó augere ex clamore curfu$animos quo ablato molliri ac refrigerari viros cu cefe

ocr page 660

Ierunt viginti amp;nbsp;duo mitia mifitumteu Pompeio vero multo plores g bis totid^ fmffe. Signo igitur ab ambobus amp;nbsp;vtrig caftris dato amp;nbsp;tuba vt infererent manus tam cauere cum cepxffct e tuba quifg vnifibi intentus erat. Pauci vero amp;nbsp;bicmi^ F^omanorum primi amp;nbsp;ex grecis que aderant quidam extra aciem g primum peri^ clitatio incubuit: ambitionem cotetionemg meditari incepere quo ardorem domi nandi afferret. Cognita etenim arma acies fraterne figna comunia vnius ciuitatis robur copieginter fefe irruere :plane oftendentes bumanum ingenium cupiditate aAum cecnm quidem Furiofumep effe.Qui te quidemG dominari:fruigrebusiam competatis voluiffent:plurimam optimamq; terre ac pelagi partem babuiffe lice bat. Si tropbeorum ac triumpiorum amori: quid vitra tribuere exoptatum effet: erat amp;nbsp;fitim reftringere:Parthorum Germanorum bellis. MuTtu in Scitbia opus fupererat: multum 8lt;inuidia amp;nbsp;ad cupiditatem explendam non in gloria materia Barbaras nationes affuefaccre.QuisDcitharum equis aut que Parthorum fagit te:aut quis Indorum cenfus feptuagmta virorum milibus ferro indrudlis obftitiP feti'Pompeio amp;nbsp;Cefare Ducibus:quorum nomen prius apud eos auditum fuerat fy Romanum.Sic imixtas Gc varias ferate^p nationes victores {uperauiflent.$ed bic vt Gmul pugnarent tum ambo conucnre non ipforu gloriam ob quam patrie pe percerant miferati qui vl^i eam diem inuidi appellabantur. Eorum eni affinitas amp;nbsp;Iule amores ac iHe nuptie extemplo dolofe fufpeaecp. Pignora nancp oportune tum conuentionis non vere cuiusdam amicitie illa fixere. Vt ergo Pharfalicus cam' pus:viris equis armifp completus eft 8lt;ab vtriulfe figna pugne elata prior amp;nbsp;Ce^ faris pbalange procurit.G.Craftmus decem alarum ductor quiiper magnam fpe vidorie Celaris dedit. Quem vt primum cefareft carris veäum profpexitieum appellans.Quid de pugna fentiret interrogat: Tum ille dextram protendens da/ mauit fpfendidius vinces Cefar.Me autem hodie aut viuum aut mortui laudabis Horum itag memor impetum in boftes fecit multof^ ipfbrumqiftrauit inconfer' tiffimam aciem inuecftus.Cum tamen certando ad enfes pernetum effet :pluribus telis innitentem eum coram [obuiofg concidentem fubGftens quis per ora enfem illi adegit cuius culpis in oppofitum euafit latus.Craftinusitagcume vulnere cç cidiflet e quo marte pugnari ceptum. Dextrum vero cornu Pompeius nodu edu^ erat fed oculos circumuoluens equitumg operam expecftans immorabatur.IUi aut iam turmas produxerant.circum obfeffuri vt putabat: Celarem ac equites prima in fronte inftrudosiqui pauci propemodum erant in phalangemimpingunt. Sed a Celare dato ligno equites quidem redeut: premoniteautem cobortesitria milia virozp ad circulationem mox procurrere boftig aduerlarii equitig obfiftendo que admodum predoAi fuerant longis iaculis frui frontel$boftium occulofg: petere. Tunc illi voluti huius pugne omnino imperiti:quiue id pugnandigenus baud ev perarant prelciucrantg nibil audere nihil plagas in ore oculifyadadas tollerare fedaduerß manibus protegendo oculos.fede terga prcbuere. Hos fugientes Ce/ faris copie neglcxere:confeftimgimpeditatum eruperat qua maxime parte cornu .boftium equitibus nudum circumambire cingereg eos fatagebat. Sed hi pariter eorum irruptionem vtring atlam: preterea. impetum decime cohortis: Cefaris a fronte vectum: haud tulere conGHereg no aufi funt videntesid quod fperant.Ho ftes quippe circumuenire:fefe tum perpeti. His in fugam itag verGs vt vidit pul nerem Pompeius clademq? equitum conieaauit:quo anno fuerit difficile diéiucft limulis autem infano attonitog eft vifus nedum magnum Pompeiu fe exftimaret Nemine inde Glutato in caltra abiit nimium poetico illi congruus. lupiter ipfc pa/ ter currus exterruit alto Aiacis:ftetit his ille amens clipeumgtumentemTergo re fepteno :pQft terga immania iecit, Hinc$oculosvofaens meftos vertitab arnuq

ocr page 661

Tabs ftationëingreffus Pompeius velatiinuitus incubuit :quoufyvldfcendo pîœ rimi eu fugientibus fimul concidiffentan bis vocem tune vnicam baue emifitrergo ad caftra Afiud nil locutus furgit vefte$ fupta prefenti cladiaccomodata:caftns egreffus eft:in fuga amp;nbsp;cetere legiones verfe:cede(^ in caftris permagna fadla mi, niftrorum;eorum$qui contubernia defenderenttmilites tantum ad fex milia ceci diffe refert fiGnius Polio:qui m ea cu Celare militauit caftris directis. EHoftium ignorantiam leuitatem$admirari fuit. Omne enim contuberniu mirto coronabat omneftratum floribus plenum:menfe vaßs graues crateres vina vndigifpuman* tes,gt;apparatus ornatufq: btantiu ac fefta ducentium magis is erat ^ viroru ad eer tarnen fe preparantium.$ic ergoïnani fua fpe eluG perditiq? amp;nbsp;infani cuiufdam te meritatis pleni ad pugnam profeAi fuerant. Pompeius cum parum a caftris prolt; I|reffus effet:equum dimittit:paucos propemodum viros circa fefe babens vt per ëquentcs clam euitaret. Abibat8lt; ca filentio ac meditatu grauis: quemadmodte viru effe decet annis quadraginta vincere ac fubigere omnia (blitum amp;nbsp;conflicts at$ fuge tum primum in fenedute experietiam captantem;Is tum etiam cogitas ex quot certaminibus bdliffy bora vna amififfet auctam gloriam atty potentië qui bus paulo antea tot armis tot equis tot claffibus feptus fuerat: abit ita tenuis nu« diufq vt inquirentes plane lateret boftes. Lariffam tranfgreffus vt ad tempus p, uenit$e in ora profternens Gtibunduse fluuio bauGt:indecpexurgens per tempe graditur quouf^ ad mare delatus efb. Hic in tugurio quoda pifcatorio per reliqua hodis partem cum quieuiOet circiter diluculum Cimbam fluuialem ingreflus eft affumptiffyin ea qui eum fequebantur ingenuis feruos iuffit ad Celarem ire-nibil ty timere .'deinde nibil luxta litus delatus permaximam nauem onerariam inlpicit foluiiamiam paratam.Huius gubernator Romanus erat bomo baud nimium Pogt; peio confuetus fed afpedtu notus. Petitius nomine huic proxima node obtigerat per quietem Pompeium vidiffe no quem fepius aspexerat fed bumilem meftumq^ fecumcolloquentem. Quod nautis quemadmodum de buiufcemodi rebus fermofi en folet iter bomines otiofoS vix narrauerat Petitius cum extemplo nautazp quis fc videre inquit fluuialem fcapbam a Iitore remigrare tpreterea quofdam vefte ex cut ere manufq? ad fe protendere.SubGftens igitur Petitius confeftim Pompeio qualem ffomniis viderat agnouit.Genas inde percuGTusinautas iuffit fcapbam ex cipere dextracp protenfa Pompeium appellat :iam ex geftu percipiens infelicitate virig mutationem.DJullis deinde precibo fadismullo ado colloquio fed lufceptis quotquot cum iplb adire Pompeius lufferat. Lentuli quippe vtri$aderant: ac Fa onius nauem feluit. Sufeeptus 8lt;parumpoft Rex IDeiotarus eft: in litore certare cognitus.Ceterum cum cene tempus anuiflet amp;nbsp;apparuiffj gubernator que turn aderant.'videns Faonius Pompeium abf$ feruorum minifterio feipfum abluere^ curritteumqp abluit vnxitcp, IDeinde impofterum ei fedulo effe : eiq? ferulre quem, admodum ferai dominis vf^ ad pedum purgationem cenecp apparatum baud de, ftitit. Vnde libertatem minifterii nudi ac infcdi afpiciensquis: oinquitgeneroGs quam decora funt omnia.Sic ergo preter fimpbipolim nauigans: ad Mitilcnem tranfiliit.'optans Corneliam filiumqiinde fufeipere. Cum infulc befiffetluxta litus ad duitatem nunciam mittit non qualem expec^abat Cornelia:pro bis que ob gra Ciam feripta nunciacp Gbi fuerant'Sperabat enim ex bello apud IDiracbium geAo: opus Pompeio tantum vno (upereffe Cefarem fugientem perfequiJn quibus eam aduerfantem comprehendit nuntius qui falutare eam minine compos fed plurima malorum lacrimis taagis@verboexprimes feftinareiuffit:GPompeium alpicere optaret.'naui fola caq; aliéna inuedlum . Hec cu Cornelia audiffet terre fefe ftrauit tadutamgrinborahi amens mutacp ucuit/Poftvix compos mentis cum fadaeflet

ocr page 662

, ooffee^dtempos na querehrum nec lacrimarumeffet per urbem aAn.rarç„. Vid^ ?°mPe'? inde olfiam eifacfo eac^ vlnis fufeepta fordida terreœ J^Xn^ Video inquit vir no tue fortune opusfed mee:vna te nam veham an^ OT.f nuptias'qmngetjs nambus boe adnauicabas oe/apus m„'A mß r™' Cornells ;s,rauidnie in.ifenS !^^^^^^ ^^^^^'^it^^^bitume.ivi^^^

Pe^o^agiio vt rntafi^^^^^^^^^

^^Z^r™ fortundrerpondit Cornelia me/iorem ^ue Xqueamp;rt^T mines ferreq

fcruitia pecunias que e duitate petitas mda nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ceterum Cornelia

yrbem eu ingredi petiuere enixius quibus nd abnuit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oi^eio falutato: ad

'° fidere.Clementem enim equumœ effe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vrâ^np^ere fuafib

pbdofbpbum verfus.DcQenderat enim ille e ciuitate nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad Crat^pum

relas breuia deprouidentiamp;intuht. A quibus fubterfuo^i.Pompei:poft que, ^itiord adduxit ne aufterus neue contradicendi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;s Crat^pusied ad fpê

Interrogabat enim Pompeius de prouidentia 'illcfe'^rtefticie caufa lUi fieret tonMonarchiamres roLnas lab^^^^^^^^^

ue figno afferimusimelmstecu fortunam egiffe-fi Cef^uom^AP^peiq quidem mittenda font:quone etiam mX fe^ofdfi^X^'^h fquot;'^^^^^^

US CuCcepta coiuge amiciCq? nauigat feCe fidens in In^.k r Habeant. Pompeia tumcp captandum commodis Primam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.°cisberen($ad aquandu cornea

?reffus eft poft eius fuRam :vbi Trirempc em equitarim Attaliam PompbUie in, militelfy hic quidam acRreaati (imttnrrfroiU'.'™'^1 cbuiam e Cilicia aduenere

• quot;ttdeffe Ande audamp; chofmadbuc amp;pL^^^Gton^ra™' fpatorii virifexatf colleaisun affticam traiicereflamentatus cûami^sTftfoq' ^b^ militis ad le cu peditatu concurriffetiuuodai va!id,ov.lt;-^„er ^ipfu meufans: ^ifiuitas qpgt;d$ daffem nullo ftatuiffet^ foco vt fi adu^'^tetteft^quot;' nullam^ amififfet plo maritimas vires copias robura? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aterreftnspugna füllet: extern Pompei maius crimen'neen (repris Ar^^fr' quot;' c°nt^oppofuiffent. Nulhim cnim .uisabftraxiffe Jum^n-n^h^Jans ftrate^^^

agereqi ciuitates circGnuncife folliCTta^rqquot;^^^^^^^

nulla:tata cognita eftfupaviriU '. fceffumtugamcp premeditatar. Prouintiaru usipfe afferent nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;euoluentibus Regionum Pompei,

mare alii m a ffrirctta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7.^erigere poiie;plunmi[0copiis in boftes ai

num quiddam n regem lubam mentem incfinauere: Tibophani Lefbio inia Ptolomeum® ndadirg'Ptum hquere trium dierum nauigatione ablentem tre nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quidem puerum.Sed beniuofentia beneficiif^a pa,

generi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;R° quot;°xiU'mlanum preterea vifum eft fe Parthis comittere

trrisprior haberetur t/ófiTcr^'^iu^^ gis dominfiGbi conftituereiqui GÆ™-^ experiri noltoac Arfacem ma, censebat colligem iunnioremad ^^^quot;mfeTe no potiut. Deinde iniqu^

f- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tf.Æ)arDaros duci:e Sctpionis genere ortam quod cu

'atra equefentiam metitur ,$ em hec nilpaciatur:dumodo poffe videaturipergraue cftmtcr eosipCam obferuare qutfacer€iniuriapQae

ocr page 663

videbatur. Hoc folum vt aiunt Pompeiû ab itinere Euphratisauertit: (iquedam Pompei ratio:no fortuna ipfa inter illud animaduertiffe potuit. Igitur vt decretiz eft in Egiptum fuere e Cipro triremem Seleutic cu coniuge foluit. Comitum bi inlongis pariter nauibus:alii in onerariis Gmul vehi. Pelagus hinc tuto preteriit: audiens inde Ptolorreum apud Pelufium cu exercitu c(Tc aduerfus fororem beHfr gerentemeo erigitur:nuntio ad Regem exorandum premiflb. Ptolomeus perni, mis erat iuhior:fed qui regnum adminiftrabat.Pbotmus fenatum primozp coegit Ærant enim hi primi'quos ipfe volebat quibus coadlis quid quifq? fentiret dicere iuffit.Craue quippe tum fuit de Pompeio magno confulere:Photinum Eunuchfr 8lt;Tbeododum Chium preceptorem i facultate oratoria mercede conductu Achil lam$ Egiptum.Excelfentiffimi hi quidem confultores' inter cubicularios ceteros alumnof$tum erant:Pompeius horu decretum ancoris infixisiuxta regionem in' nixus expedabat:indignus quippe ob (alutis gratiam Cefari deberi.alioru (enten cie inter fefc ita diuerfe prolate funt: vt hi Pompeium expelli juberent:hi pulcrfi ^dicerent viru (ufcipi.ad q Thedotus eloquentie vim oftentans: neutru (ati^tut^ fore demonftrauit:^ enim fufccpiffent fe Celarem boftem habituros: Pompeiuip dominu aiebat ß repuliffent cu Pompeio eiedtionis crimen (ubituros:Celari cau, famperfecutionisprebere optimum itacp eße viru aceitim occidere.'beneficiu eni inquit huic Celari fb allaturos:metuq? Pompei fefe liberaturos.addit pterea fub' ridens vt aiunt hominem mortuum no mordere.Hec cu decreuiffet: achille faci' noris cura mandata eft:hic Septimium quende (ub Pompeie duce tribunu militfr 8lt;i$aluium Centurionem cu affiimpEffet foc:os. Preterea tres aut amplius qtuor Satellitesipuppem ad Pompeiummouit ad quem tum e{uisconnauigantibus:prii , mi preftantiorefq ? omnes defeenderant vt rem euentum$infpicerent.Hi ergo vt claffem no regiam no cultam nen iuxta Theophanis fcem Pompeiumrecipiedum viderent. $ed paucos admodum homines vna in (capta adremigare: cnofeftim id vilipendium habuere fufpedumiPompeiumq ; admonere vti nauem in interius a, geret pelagus extra hoftis (agitteidum'interea fcapha iam cum propior effet: p ueniens Septimius furgit romano$ eloquio: Pompeium Imperatorem appellauit ^cbillas Pompeio grece falutato ip(um admonet in fcapham confeendere.limum eni effe ^ multum inquit nec profundum quod triremi ad nauigandum fuppetat cu mare perarenofum Gt. Vix bec dixerant cum naues qualdam regias inftrudas afpexereditufg ab armatis obtineri. Vnde cuda fore inuia ad regreffum cognelce bantur,Preterea ob afceffumierat amp;nbsp;percufforibus lus perftare in (celere:infide' litatis atep nequicie perfeqnende.'Corneliam ergo que lam viri finem lamentabat Pompeiuscum vltimo complexus effet:duos centuriones i fcapham ingredi iuffit^ amp;nbsp;ex libertis vnum Philippumferuumq; $cem nomme:inde cu achille tomites dextris eum fufeipere apparerent.'ad vxorem fibumq verius Sophlocheum illud lambittium protulit'Quifquis domum tiränniproficifciturifit illius feruus .'licet liber Iit.Hec poftrema ad fuos locutus fcaphamingreditur. (Continuo inde (patio a trireme ad litus interpofito vt vox nulla pia humana$ mternauigandum ad ipfty eft ada ad Septimium infpitiens non ego te inquit commilitonem quondam mefr ^nofeo: Ille nulla (alutatione data nullo$ grato colloquio: tantum capite annuit Deinde cum iterum multum fieret filentium. Pompeius paruo in libello oratione ab (egrece perferiptam ad Ptolomeum oraturus legere incepit :vt litori propius hunt Cornelia que triremi Pompei anxia erat finem tacite animaduertens cu mu! tosalpexiffet ex regiis defendere velati ob gratiam falutcfq^ viri conucniffent fa dere incepit.Inter bec Pompeius cu Philippi forte manum apprehendillet vtfaci bus Girget Septimius tergo inftansiprior énfe eu transigit, Indepoft eu Saluius

ocr page 664

Poftgiachiffas gladios nudauere. Pompeius vtracp manu toga fuper Fronte oEcte a:a:tNbnfeipomdignu : aat locutus eftiaut fecit: fed tantum fufpirans fe idlibuS prebuit:vndc fexaginta annos natus.vitam claudens:die natalem fuum infequeti, (Qui in naulbus erant vtafpexerecedem vlulatu ad litus vf$emiffo ancoriscclerri me eduólts effugere.Inde pelago altius petito:ventusadco vebementior flauit:vtf ab lEgiptis perfequi fatagentibusaduerterentur.Ceterum Pompei caput ab bu' mens valium .'reliquum vero corpus e Icapba nuduro in litus eiecere.acin fpeefta cutum cuiuf^ relinquere. luxta autem ld permanet Philippusquouf^adftantiu ocul i abunde implerentur •Is poftea mari ipfum tum circum abluiffet:quadam fui' met tunica id circumuoluit. IDeinde cum ceteris caruiffet litore circum infpeAo: reliquias parue fcapbe reperit:veteres quidam fed que corpori nudo fatis effent:q ve neceffariam piram integro totoqi cadaueri haud prebuiffent.Hec cum afferret ille ftrueret$:horno currit /Romanus etateiam fenex'quiue pmas militiasquon' dam iuuenis cum Pompeio fimul peregerat. Hic quiso horno inquit es qui maguG tumulare Pompeium accingensf refpondenteillo libertum efre:fed non tibivnico dixit:hoc decus obtinget:at me huius piiffime fortis in partem habebis:ne in om nihus peregrinationem meam pro multis miferrimis conquerar. Hinc ergo cu oex currerim palpare me hoc ßnito:manibuf^ meis circuminuoluereimaximu Roma/ norum omniumimperatorem.Sic tumulatus Pompeius cft. Poftera vero die.L ILentulus horum ignarus e Cipro nauigansduxta litus vectusvt funeream piram inspexit'Philippunq juxta infidere^nondum eum ab afpedlu cognito- Quis vti$ inquit fatis hic quiefeit. Parumperq;amens fadlus:duäis poft fufpiriis.'forte in# quit'tu hic es magne Pompei Deinde paulum eu deCcendiffet comprehenfus obiit Hic magni Pompei finis. Ceterum nd multo poft Cefar in Egiptnm ßc perturba tam prouintiam profedlus:afferentem Pompeii caput vt fcelus execratuseft ocu' lofcpab ipfb auertit: gemmamveto Pompeii cum fufeepifTet: iIlacrimauit: eius gemme fignum erat enO ferreo. Achillem autem atqi Photinum iugulauit. Ipfe Rex pugna viAus iuxta fluuium euanuit.Theodotus fophifta Celaris fupplitiu euafit.Egiptum ent cu effiigiffet.-humili miferoq? ingeflu pererranitiodii metu. M.Brutus is qui Cefarë occidit:eu apud Aliam inuentu comprehendit oiqi cruci atuafflictu trucidauit. Pdpei reliqe ad Cornelia delate apud albanu podte funt«

( l Plutarcbi hiftoriographi greci de Vita at@geftis Alexandri hiftoria p Guarini 'In l^tinunn l|nguagipm traducfla. Incipit feliciter.

7^^t^Æefë^WJ9GlS ALEXANDRI Cefarify-qui Pompeium proffi ;7^ty„Z'^-ty^ty NcJgauit; vitam in boc voluminefcribere orfi:ob propofitam re i'rfteyrum genarum magnitudinem hihil aliud ^excufationem l/^'E^ä nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jecori prefari ducimus:vt ß amputatis plurimis haud vn^

^quang rerum famofiffimarum in numerum explicamus:ne -^Qwl^l^/T^cT^tf/tos carpat (Quippe cu no hiftoriasfed vitas perferibere in animoGt Preterca non vf$ quaq? clariffima gefta virtutem 7°:*¥ƒlagitiag? declarant.'verum exigua p fe res ac verbulocufy »ty quifpid mores magis aperit^ bodes infiniti prelio cefi:ingentes acies amp;nbsp;expugna - L' ta opida. Quemadmodu igrf pudores neglegis ceteris partito ex facie ac vultus S forma vnde mozp inditiu extat Gmilitudines capidt.'ßc amp;nbsp;nobis indulgendu eft:vt

aio^^figna ineam, p ea vtnu($vita Ognificantes-eord aplitudines ac res bellicas

ocr page 665

ahis re linqueres.Porro credendum eft:patnum Alexandri genus ab bereute per' Caranum,Maternu vero ab Eaco per neoptofemum extitiffe.Philippus eu adofe, (cens effet;vna cum olimpiade m famotracia facris femitiaffe traditut^quam puel lam parentibus deftitutam adamarat earnep Aribba fratre confentiente connubio fibi coiunxiffe. lila igiturdefponfata priori noAe qua in cubiculo fe viro comifcuit ,iftimauit Facfo tonitru in vteru fulmëillabi. Ex cuiusidu cu magnu emicuidet incéndium Poftea in late diffufas flammas abiitPhilippusquoq; poft nuptias per quietem vifiis eft:coniugis aluo infignem affixide bullam:cuius fculptura quead' modum is exiftimauerat: leonis babebat imaginem.ob quod (omnium cum ceteri quidam cdiedtores attention cuftodia obferuandam ede pbilippo coniugem inter, pretarentur.Ariftander Mclitenfis grauidam effe mulierem affirmauit.baud ent fofere vacuis Ggilla rebus affici: animofum quo$ amp;nbsp;leonis natura preditu infante parturam Quondam iuxta dormientis corpus Olimpiadis Draebo accubuiffe co' fpedus.Que res amorem caritatemc^ pbilippi extixiffe dicitur: adeo vt illius pete fepe concubitus euitauerit ßue aliquas magicas amp;nbsp;venefica reformidans fiue illius confuetudinem amp;nbsp;contubernia cui^ deo ex quadam religione permittens. Alii fut qui de bifce rebus fie perhibeant. In ea regione mulieres vniuerfasquas dodonas ac Mimolonas cognominant ex vetufto ritu: (Drpheiac bacbi numinibus afflatas multa Geut edonides amp;nbsp;que rupes incolunt treffe perpetrare: a quibus threfaim boc eft deos ample fcdulocp venerandi nomen exortum videt olimpias bifcc afflari numinibus:auidifTima eorum (biennia facra honorabiliori quodam modo atq? bar' banco producebat.ad Thaifoseni eximie magnitudinis: amp;nbsp;manfuefaclos quidem trahebat angues.Qui multotiens,°per ederas 8lt; miftica illabentes ventilabra femi neofytbiafos atq; coronas amplexi:viros terrore fimulac ftupore conficiebat. Phi lippus autem cum poft illa vifa Cheronem Megalopolitanum delphos mififlethoc a deo relatum eft oraculum.lubere eni hamoni rem diuinam facere 8lt; huc impmis deum venerari dpfixm ex oculis alterum amifurum quo in draconis forma concube tem olimpiadi:per ianue rimam a(pexerat. (DIimpiasquoc^ ficut inquit Eratbofte nes fbli proficilceti in expeditionem alexandro geniture detexit archana:Proinde dignos genitore animos iuffit. alii tradunt ipfam id deuitaffe ac dicere (blitam no definet Alexander inuilam me lunoni facere. Natus igitur eft alexader circa idus augufti. Ipfb uatali die templum Ephese diane cocrematum eft.ficut Egebas ille magneOus vociferatus eftiCuius adeo truculenta extitit inclamatio vt ipfu extin, guere debuerit incendium:amp; lure enim diane templum arPiffe inquit que in alex^ dri ortu per quam diligens accurata^ fuit obftetrix. Vniuerfi vero magi ac facer' dotes Ephebi alias per hoc incendium portendi calamitates prefagientes pereuffa facie vociferantes difcurrcbant.Éa die magnam abe peftem fimul ac pernicie ex oriri .Eodem ferme tempore eu Philippus potideam cepiffet vrbem terni ad eum finiul afferuntur nuncii amp;nbsp;illirios ab eius duce Permenione ingenti prelio profliga tos amp;nbsp;(hum ad olimpia vidorem equum extitiffe :tercius natum alexandrum effe. Quas ob res letum Philippum vates magis ac magis ad (pem erexere g; infantem tribus ortum victoriis infuperabilem faturum affirmabant;corporis daturam e gregie a Libppe facie declarat imagines a quo (blo dignum duxit extingui. Eum multi cu amici tum fucceflbres pofterius funt fecnti.Ceruix quide ad leuam pau' Ium aclinatior bumet^tes etiam oculos mirificus illeartifex diligenter oferuauit Apelles autem cum fulmen gedantem pingeret haud colorem imitatus eft:bqde tufeum 8lt; facie IbrdidG fecit quem colore candido fuiffe perhibetur:Mixtuscan' dori rubor:vultum ipbus ac pedlus illuftrabat.In ariftoxeni cometarus legimus ^tia mebra at$os tam (uauiflimu odore exbalaffe vt amp;interiores tunice mirabit

ocr page 666

flagrantia compellerentur.Cuius rei cauta Fortaffe fait quedàmcorporis teperies^ innato colore feruentis .Cum eni vt Theophraftus extimat humor a vapore dige' ritur fuauis gignatur odor oportet.Ea propter arida atq^ torrida orbis terrarum loca plurima amp;nbsp;preftantiffima ferut aromata.Sol enim putredinis materiambu morem exbaunt:qui rebus babundat extrinOcis. Alexandrum abipfo calore cor' poris viuacem iracunducp Fuifle conftat.Eo adbuc adolcfcentufo fua effuGt mode, 'dia•Qui cu ceteris quidem i rebus exitus propenfu($ ferretur ad corporis volup tatem contines atq? immotusomnino perflabat: eas multa cu temperantia pertin gensibonoris cupidus prêter etatem grauitatem quandam amp;nbsp;animi magnitudine Capiebat.Non enim omni ex re omne glorie genus:queadmodum Philippusaffe' dabat.'qui dicendi vim a fopbifticis comparabat ornametis.Tum Currules olim piorum vidorias nimis inGgnibat Cu ex equalibus ndnulli ex eo percundarentur ad olimpicum nunquid Radium libens decertaret: plurimum eni pcdu celeritate pollebat:libens equide inquit:Gdecertaturos mecu reges habiturus effem.Is aut quanep ab omni prorfus athletarum genere .'anerfum alienatumq; babuifle videat animum.Plurima tamen non tragedorum modo tibicinum ac citharedoru :verum etiam heroicorum vatum ediffe certamina traditur. Venationes item multifarias' amp;nbsp;clauarum pugnas. Pugilum vero 8lt; pancrafiaRaru (pedaculis nullo ftudio ih' terfuit Olimcum foris abfente Philippo lepati ab perfarum rege veniffent eos cu. bofpitio:tum coufuetudine captosiocundiffimabbi familiaritate cdiunxit admi/ rates çp is nihil aut puerile aut humile fcifcitaretur.'verum aut viaru longitudinds^ aut fuperiorum modositinerü fedulo perquirebat:mulra nunc fuper rcgeiqualisi holles efletmunc luper perGs que effet potentia rogitabat. Quasres admirari le' gatos amp;nbsp;late diffufam Philippi grauitatem.pre huius pueri cupiditate ac magni ficentia ducere Quotiens a phihppo aut nobili quodam captum oppidu aut memo rabili prelio parta vidoria nunciabatur: baud magnopere letabatur. Ceterum ad fuos aiebat equales:omnia pueri genitor occupabit: ita vtne vobiCcum grade illu ac i' ligne facinus oftentare mihi fit reliquum.Non enim ipfum vlla illecebrarum aut pecume fed fbfa virtutis ac glorie cupido tenebatiQuoq : maiores a patre facul tates accipcret:eo (e minora gefturu exiftimabat . Quocirca credente dominio ge rendarum rerum exbauRam fibi materiam ratus non opes no delitiarum vfus: ve rum certamia amp;nbsp;pugnas ardebat 8lt; vnde fibi gloriam compararet:principatu affe clabat.Quamobremipfius cura vti par erat:nutritoribus pedagogisac precepto ribus mandata preerat vniuerfis Leonidas vir dum morum Teueritate confpicuus turn Ohmpiadi neceOitate vindus. Is câ pedagogatus nomen cuius comodu at$ clariffimum opus exiftit:obborreret a ceteris cu ex hominis dignitate: tum vero ipfa neceffitudine Alumnus ac dux Allexandrivocaba tur. Lifimacus aute natione Alcicarnanus amp;nbsp;re amp;nbsp;nomine pedagogus erat. Qui cum nullum aliud vrbanitacis genus haberet:Nifi çp Ce phenicem alexandrum Achillem. Philippum vero peleG nuncupabat:amabatur amp;iam fecundum proinde fibi locum vendicarat.Inde cum PbiIonicus Teflalus Bucephalum Philippo tribus ac decem talentisemiffet: ex, periundi gracia ductus in campum equus ferox admodum amp;nbsp;rebellis vifus eft:vt qui neminem ex bis qui circa Philippum verfabantur: tergo fefforem admitteret nec plaudentis voce (afferret:cuncftos paffim reiiciens. Id grauiter tolerante Pbi lippo.'equamep perinde omnino ac indomitum abiici mandante. Allexander cu for te adeffetiqualem inquit equum amittunt dum eum per imperitiam ac molliciem vti nequeut.Quod dic^um primo Philippus tacitus tulit.Eodem fepius obloque te:egre$ferente maiores natu increpat ait:tan^8lt;prudentior amp;in hoc doman, do equo longe potentior.Tum ille hunc faltem inquit: me comodius quam ecteri

ocr page 667

pertractatarum affirmo. Sin id non Feceris:quam pro hac infolentia penam lues. Ego Ionem obteftatus inquit:equi precium foluam.Sublato rifu (imalac inter eos arget imodus diffmitus eft. Feftinabundus alexander correptum habenis equum contra folcm cofiuerGim ftatuit. Animaduerterat eni equu: dum prolapfam ante fcvmbram agitari conlpiceret perturbari. Inde ipfb non nibil moliter circumda, do blandeq: tuba atrectataiubi nihilominus animofum efllantemŒ naribuscernit: reieda fenuim clamide fe iuucniliter attollit: equumep fecurus ateendit Que nui,-lis fatigatum Verberibus aut calce cum loris attractis minas pofuiffe 8lt;magnope curfum appetere cerneret Laxat habenas amp;nbsp;ipfum acrius vociferas infeftis urget calcibus'Tacitum primo Philippd angebat follicitudo. Vt vero letus 8lt;gefciens verfas retorfit habenas. (Ceterorum quidem ingens clamor mfequitur. Pater vero pre gaudio illacrimaffe traditur delccndentiffy caput exobfculans dixiffe aliud ti, bi par iam tegnum quere. Nec enim te iam Macedonia capit.Ceteri cu iam per, uicacis Alexandrum ingenii amp;nbsp;ne vi (uperaretur:{ummopere cotendentem cerne ret: qui tamen ad virtutem ratione facile induceretur:perfuadcndo magif^ impe tando fecum agere nitebatur. In eo quo$comonefaciendo ac erudiendo parua mu fice liberalium artium fidem habens g, ei maiori quadam opera ac diligentia amp;nbsp;vt $opbocles inquit freno pariter amp;nbsp;clauo multiplici opus exilieret:accerfit cuncto, tum illuftriffimfi 8lt; clanffimum amp;nbsp;doctiffimu philofophorum Ariflotilem pulcra quod amp;nbsp;pro ipfius dignitate difcipline precia conftituens. Dedructa eni ab fe ari ftotilis vrbem Stagiram exedificauitcciuefq: tum dinipatos:tum feruos reftituit Eis igitur fcolam ac Gimnahumiin Nimpho quod i oppido mera extat adignauit Vbi vf$in notram etatem ariftotilis fedes marmoret vmbracula amp;nbsp;deambulatio' he^vifuntur.(Condat autem alexandrum no ethice tamen 8lt; politice verumetiam occulte magif^ ardue difcipline precepta comparauiHe.Quam peculiariter fpecu latiue cognitionis (cientiam appellantes: haud multitudini impertitam edocebant Etenim cum iam alexander tranfiffet in aliam 8lt;nonullos de bifce rebus ab arifto' tcle libros editos accepidet ad eam quandam de philolbphia paulo liberius IcripCit epiftolam: cuius hoc extat exemple Alexander aridotili felicitatem. Haud abfte redum facium eft:cp fpeculatiuas edididi difciplinas.Qua enim in re ceteris iam nosipG precellimusTi ea quibus eruditi fumus Audio omnibus ceperint effe cornu nia, Mallem eni lingulari difciplina ^poteftate preftare. Vale.Hanc gloriecupi ditatem ita confblatur Ariftoteles vt qui eos libros editos perinde ac no editos ex cufaret.Et profedo MethaphiGcorum opus:cu ad docendum: cu ad perdifcendu mbil vtilitatis habens:hisqui ex initio eruditi funt: exemplar quoddam pferiptu eft. Ariftoteles autem alexandri gratia principium medicine ftudium oper5cpde, diffe videtur:Eius enim artis non fblum contemplande ftudiofus extitit: veruetia egrotatibus amicis ope attulit amp;nbsp;remedia qdam ac cibozp obferuationes mftruxit ficut 8lt;ipfius percipi licet epiftolis. Is amp;nbsp;dicendi amp;nbsp;legendi cupidus Iliadem qua rei familiaris viaticum exidimare ac appellare folebat Ariftotele exponete perdi dicit:eam femper vna cu pugione fub puluino iacentemtquemadmodfi (Dneficra' tes tradit tenere fblitus.Cumin fuperioribus locis librorum copia fibi deeffet^Ea caufa dimiGt arpaluaquo Philippi codices:Multa erupidis Sophoclis amp;nbsp;Efchih tragedias accepit:preterea Thclefti 8lt; Philofeni ditirambos: Principio ariftotequot; lem fumma profequens admiratione dicere folebat fe illum no minus^ genitorem amare«ab hoc enim viuendi ab illo autem beneuiaendi rationem 8lt;caufam affecu, tum.Pofterius autem concepta de illo fufpitio eft. Nullo tamen eam affecit ineo' modo: Verum eni cum vehemens illa iocunditas amp;nbsp;immenfus amor remitteretur Alienati ai hgna proferebat.Ille tamen ingenitus pariterqp innutritus philofbphic

ocr page 668

gelus ardorcp baud quacp ex pccflore dilabebatur. Cui rei teftimonioeft redditus bonos anaxarco :8lt; miffa Xenocrati quinquaginta talenta .Item dandamisamp;cala nus quos ftudioffime coluit. Inde bellum aduerfos bigantios gerete Philippo:alex andro tum fextum decimum etatis annum agentitrei Macedonice ac regni admi/ nidratio relid:aeft.Tunc deficientes ab eo IVIegarenCes prelio fudit. Capto moxlt; oppido expulfis in barbaris mixtos ad id babitadu induxit incolas^ciuitate Alcx^ dropolim appellauit. Ei quo$ pugne que contra grecos gefta eft: in Cberonia cu copiis affuit pmiffy contra facram Thebano?/:cohortem irrupiTe dicitur Hodie $r vetufta penes Cephafum quercus oftenditur:quam proinde alexandri Quercu vo, cant:qp ibi caftra pofuiffe fertur. Nec longe macedonum extat fepulcru. Quas ob res Philippus fumma filio vt equu eft beniuoletia affectus erat, permaxime vero letari ^ Macedones alexandrum quod regem Philippum autem imperatorem vo cabant. Ceterum cum ex amore ac nuptiis Philippi domeftice feditionis exori' renturnta vt regia vxor 8lt; cetere mulieres egre fe inuicem ferrent'magne inte' rius querimonie lurgia ac difcordia verabantur : quas (Dlimpiadis asperitas: gelntopia amp;nbsp;animorum ferocitas augebat : alexandrumcp laceflebat.Apertiffi' mam prefertim inter Cleopatre nuptias inimicitiarum caulam adhibuit Attalus Quam cu immaturam Philippus adamaffet virginem:mox vxorem duxit' Auun' culus enim puelle attains in ipfo conuiuio tenuilentus Macedonesexortabafdeos orarent vt ad regni fucceffionem legitimus ex Philippo Cleopatra crearet heres Qua re excandescens alexander:(D improbum caput inquit nos vero tibi noti vide murifimulcp in eum raptum mifit poculum.Infurgens inde Philippus cotra alexa drum nudato mucrone fertur :fauente vtricp fortuna:tum furore: tum vnio idus ?nanis excidit.Tuncalexander conuitiis adortus:Hic eft ille iquit viri qui ex Eu rora in aliam trarfitum ingruens ex tboro in proximum tranfgreffurus: thorum prfus concidit. Poft eam uinaria difeeptatione Alexadcr vbi receptam fecu (Dlim piadem in Epiro reliquit :ipfe in Hliriis obuerfabat:Ea tfyeftate Demaratus Co' rinthius bolpes Philippo per quem familiaris ingenuam qnanda dicendi pre fefe rens audatiam ad eu peruenerat.Que poft iundlas dextras bladoffy fermone inter rogante pbi!ippo:qnam modo greci mutuam inter fe agerent concordia. Tua mi nlmu irtereft: Phrlippe grecie cur# fufcipereq tot difcordiis atq calamitatibus p pria cumulafti regia. Quocirca reßpifeens Philippus Demarchu g mifitpretibo a lexindru reuocauit. Inde cu Pexodrus Carie prepofitus per amicitia inita cu Pbi lippo focietate maiorem natu filia Arideo pbilippi filio coniuge dare ocupilceret: in Macedonia mifit Ariftocriton Eam obrem cu amici .'tum mater ingetes cu alex andro feditiones amp;nbsp;colloquia ferebant. Philippu eni fplcndore nuptiaru amp;nbsp;rezp am plitudine ad capefecndu regnu arideum confirmare. Quibus rebus perturbatus a lexander Panthommium tragediarum ThcOalum mittit in Cariam qui Pexo' dorG inducat:vt id repulfb arideo qui amp;nbsp;notus eft:amp; minime metis corpus exiftit id fecu matrimoniu conficiat. Ea res Pexedro longe magifq; prior eft conplacita.

Id vbi Philippus fenGt amicum queda admodu familiare ipfius Parmenionis filiG fecu affiimens cubiculum ingreffus alexandri illu acriter obiurgauit amp;nbsp;afperis car pßt couitiis amp;nbsp;prefentihus indignum bonis appellans g Catio homini amp;nbsp;Barbaris regis (eruo fe genera affectet afeiflere. Dehinc ad Corinthios fcribit: vt ad fe vin du Panthominiu Tbeflalum mittat.Ceteros aut equalis arapulum Nearchu Phi rigium Ptolomcum ex Macedocenia coegit excedere. Quos poflerius alexadcrre uocatos per fummos habuit honores. Ceterum cum Paufanias Attali amp;nbsp;Cleopa tre conftrupatus nullam affequi poffet vitionem Plilippum obtrumcauit' Cuius cedis vel maxima in (Dlimpiadem caufa relata eft * æ furentem adolefcentem

ocr page 669

exortata magis at$ magis laceffiffet.Nonnulla etiam afexandrum attigit calame hia nam dum poft id ftuprum obuiumßbi Paufaniam multa conqueftum babuiffet iPud medee Iambicum protuliffe traditur. $ocerüGmul maritumq;ac focia tbori Conficus tarnen inlidiaru poftea perquiGtos poenis affecit Æo deinde fons abiens tecû Olimpias Cleopatram fuis manibus crudeliffime necauiflet: mdoluit. A'ex - ander annos viginti natus plenum iruidia amp;nbsp;graniffimis odiis ac periculis vndicp circumfeptum affecutus eft imperium. Nee enim vicine barbaroru nationes mo'S defte feruitutem ferebat. Avita vero dominia patrioCg? principatusaffecta bant. (Dccupata enim armis greeia Philippus nullum eius componende pacandecp tem' pus nac^us. (Ceterum mutatis tamen modo perturbatif^i rebus 8lt; ingenti (pceUa per infuetas nouitates fluduantibusidiem obierat. Ea tempeftatis conditio cum grauem Macedonibus metum meuteret: opus cfle cenfebant: vt alexander grecie rebus omifis vim nullis afferret 8lt; barbaros qui ab eo dcfeiuerant per comitate ac demetiam ad fe reuocaretmouarum rerum initiis pre tempore meditatis Huic ad uerfatus (ententie alexandcr regnum potius audatia amp;nbsp;animi magnitudine tueri amp;nbsp;conferuare ftatuit Siquid enim excelli amp;nbsp;elati animi remififfetimox fe a cuneftis Peffundatum iri.Ita$barbarorum motus ac bella cu exercitu aduolans* cdfeftim ad Bliftrum edpefeuit. Vbi Sirmu Triballorum regem comiflo ingenti prelio fup auit. Poftmodum cum Thebanos ad defedhonem cdcitaritfbciofqq iliis atheniefes accepiflfet;per Thermophilas ftatim copias adduxit:fefe viru pro athenienhu mu ns declaraturum didli tans. Quem Demofeenis pueru quod dum in illiriisac tri/ ballis verfaretur.Mox vero in Thefalia adolelcentulum appellare folebat. The, banozp igitur muris admotus eis vt facfti peniteret fpatiu exibens Phenica amp;nbsp;Pre tbiten fibi tradi po{ccbat.'hoc modo fibi conciliarent libertati donatos per preco' nem declarabat.Contra Thebani Philotam amp;nbsp;antipatrum depolcebat:Inde qfqs liberam vellet elle greciam: focias libi iungere acies publico monent edidlo.Tum alexander Macedonas ad bellum inftruxit:a Thebanis aduerfu hoftes amp;nbsp;longe qd plurimos fummis viribus ac virtute impigre decertatum e. Interim Macedoniba quicuftodie arcis preerat:a tergo inuadentibus circuuenti:tbehani in ipla pugna cecidere. Capta ciuitas etiam direpta vrbs 8lt; euerfa funditus eft. Quaquidem inre ea Ipes id$conhlium extitit alexadro vt huiufeemodi cafu ac terrore percul, 11compreffi$greci quietem agerent. Cum alioquin inculantibus Thebanos Ibciis morigerare gratificariqp cdcupifceret Pbocenfes G quid amp;nbsp;Plateenies t hebanoru ihlimulatores aduentaffe conltat Prêter facerdotes autem hofpitelq: Macedonum ac pindari ftirpem:quicp defectione illam diffuafcrat: vniuerfos triginta milia nu niero venumdedit pIus fex milibus oppetiere. IDum grauiffimis ciuitas calamita, tibus agitaretur: Traces quidem excila Timodie domo clariffimelane ac pudice niatrinamilias fortunas diripuerunt.Illorum vero dux iplam per vim conftrupata diligenter interrogatÆcubi auru aut argents defoffum habeat.fc vero fe habere fotum perduxit in ortum amp;nbsp;puteum oftendens ibi capta vrbe inquit preci ofiffimas fe opes depoGiiOe.Inclinatum Tracern loeuq; accuratius conGderantetyo ne conftituta mulier voluit in preceps euep faxis frequenter miectis exanimat.Illa debinc atracibus ad Alexandrum in vmculis producta alpectu quidem ac inceffii maxime dig;;nitatis amp;nbsp;amplitudinis Ggna dabat fecura amp;nbsp;inter duces itrepida Ici, .pofte a regi qui na foret matrona Theagenis fororem fe fuifle respondit:g mCheronia imperator inftructis aduerfus Philppum aciebus pro grecie liberta fV'ciderat.Cuius rcfponfionem clarumcp facinus admiratus Alexander liberi cu dquot;^s r re iuffit. Cum athenienfibus pacem egit:qua$Thebarum caf u haud mo, elte ferentibus, Cum enim (biennia inflarent mifteria eius caufa meroris omifla

ocr page 670

font. Qiicp athenas confugerant fumma humanitate funt excepti. At fine leonis more iam furore faturatus Gue crudeliffime rei clemetiffima adiicere vofueri^na folum nihilatbenienfibus fuccenfnit: verumetiam res grecoru cure habere iuffit. Solos Gquid ei aduerfus accideret futures grecie principes.Eum quoqi pofterius Thebanoru fepenumero calamitas afflixiffe dicituræoruq; compluribus {hmmam clemétiam impartiOe . Cliti vero cedem inter vina perpetratam: ite$repudiates in India Macedonas vt qui imperfectam adhuc miliciam detradarentjpfiul$ gl° riam abiicerent: ad liberi patris iras omnino referre Iblebat. Hcc lane conflat minem Thebanorum poft hac ei vacuas adiecifle preces°Hec quid de Thebis.Ce terum coactis in Hiffimo grecis ac expeditionem m Perfas decernentibus.Alexa der imperator appellatus. Qui eu pluris philofbphos 8lt; primaries i ciuitate viros fibi obulos 8lt; congratulantes babuiffetiidetidem facturum. Diogene Sinopefem exiftimauit.'qui per id tempus Corinthi verfabatur.'ad is paucis faciès A1exadr in Cranio diuerforium habebat. Quo tu pergens alexader ad lolem apricantemot fendit.Ille vt tam illuftris aduentare viros viditipaulum feditialexandrum picns Eodem familiariter falutato:rogat alexander rei nc cuiuf$ indigeat.Cul Diogenes parumper ait'ab lble mihi fecedas. Qua in re g is regium fplendore am/ plitudinem ve nihil fecerit. Adeo delectatum admiratum^fei^t alexandurm: vt eo defecndente cu amici irriderent amp;nbsp;per iocum morderet dixerit .Ego profecto nihafexader effem: Diogenes eße vellem. Volens autem illius gratia expediconis diuinum confûlere oraculum Delphosvenit tum forte nefafti dies agebanturun g bus nephari quidem vll i mos eft oraculo:Quam obrem cum iplam primo vatem re luctantem feep lege tuentem oraffetupfe in vita trahens templum afcendit. Ea ve ro ftudio ac hominis iportunitate vicia: inuictus es inquit fili : Qua voce accepta alexander haud aliud libi opus elle vaticinio opus eße dixit. Veru affecutu le qa ab ea cupiebat oraculum.Eo deinde ad exercitum proficifcente: cum alia deorum vifa prodigia itum vero orphei fimulacru quod in libethris ex cupreffo cxtat mul' tum per id tepus fudore emififfe traditur. Vniuerfbs eo prodigio terrefactos bo^ na Cpe ede iuffit Ariftander fempitcrnc nanep memorie illius gefta futura fudore maximum laboremue poetis ac mularum cultoribus allatura, copiarum numerum qui minimum afferunt: tricenta milia peditum ac equitum quincp fuifle traduu^ Qui vero plurimum peditum quadraginta tria milia equitu aut quatuor extit^e fcribut Quibus ariftobulus no nili feptuaginta talentorum conuentu fuiffe dididit Duris triginta folummodo dierum cibaria. Oneficritus amp;nbsp;ducenta eris alienita' lenta conflaffe alexandrum.Qui tameth tot compreffiis reru aguftiis; tam ardua molliretur:no ante nauem conlcendifle traditur*^ rebus amicorum penDtatisbu ic quidem agrumiilli villam:alteri domorum prouentum nonullis portoria elargt tus eft.Abfumptis 8lt; ferme diftributis regis opibus:quid tibi rex fupereftPer' dicas inquit.Cui alexander fpesait.Tum Perdicas hec nobis comilitonibis tuiS futura comunibus eft. (DbGgnatum igtur Gbi predium reculante Perdica:quidam idetidem ex amicis factitarunt. Ceteri quifquis aut acceperit aut poftularit amp;nbsp;promptiffimo gratificatus eft animo.Rebus boc pacto Macedonicis confumptis partitif^ tali conflio ac animi difpolitione concitus Hellelpotum traiecit.Inde pe tensillion profecto facrificio Mmcrucifemideis paretauit. Deinde ad achillis fta' tuam vna cum fociis vnguento delibutus nuduf$de more circucurrens coronis or nauit'felicem illum appellans g viuo quidem tam fidum amicum: mortuo autem tam magnum contigit hahuiffe preconem .Eum ciuitatem poftmodum perluftra/ tem ac vifentem interrogant quidam Alexadrum paridis ne Citheram videre cu peret:ea minime bbi cure Æ rebondit, Achillis vero Citheram qritaffe:qua ille

ocr page 671

3z(^

Èortaffimorum gefta virorum amp;nbsp;res iinditas decantare (olebatInterea cum Darii preFedi magna manu coacta acies pro granici tr^Gta-perinde ac aße portis difpa fuiffentintrare volentibus no niß pi-elio commiffo irrumpere licebat. Subinde lt;p fundi ac vadofi amnis impetus 8lt; ripe vlteriorisafperitas que no nifi collato mar te fuperanda erat plurimos terrore confecerat. Quidam etiam lunii menfis obfer nandam religionem exiftimabat. Quippe eu co tempore exercitum deducere baud Macedonie regibus mos fit. ©nam rem facile correxit. Alexanderipfu fecundi vocitari maium edicens:cfi$ Parmenio ea minime temptare pericula finerettçp id $ ferum tempus effetifuturum inquit vt Hellefpontus erubefeeretifi eo fuperato Granicum cxtimefceret• Quo didlo raptis fecum tribus ac decem ordinibus equi' tum flumen irrumpit.Vbi cu feptos armis equites contra prerupta loca boftilel^ lagittas vrgeret:ac obruete fluuius vortice ametia magis furere ^ ratione aut co filio militiam gerere videbatur Poft^ euaOt vir dum rippam fummo labore ac dif ficultatem tenuerat,Erat enim locus cum vdus tum ceno lubricus: Cu eueftigio confertum aducrfus irruentes:priuf${uos pro acie locare facultas effet:conferre manum coaclus eftlli enim clamore incumbentes equof$ equis coferentes baftis agebantiquibus fracftis mucronibus decertabatur. Ceteru aduolantibus in eu plu timis.Erat eni tum pelta tum caffidis luba infignisiqua circu condidiffimc vtricp ^irumimmodum pene (urgebant ab vnius iaculo fub toracis lamina icftus baud faciatus tamen cft. Inde cu Trifacem:fimulac Spitbridatem regis prefedlos in fe concitos ferri cerneretideuitato Spitbridate Trifacem petit. Cum Thorace in' dutu badam infregiffet:gladium crifpat bis itacp confertis ex obliquo adadlo $pi tridatis equo auide infurgens conum barbarica bipenni diffipat. Altera penna deiedla: cuius idui pene ceffitgelea ''edeo vt crines altera bipennis penitentia perftrinxerit.Spitridatem alteram libratem perlagam manus ille clitus occupat 8lt;mediu telo tranffigit. Trifaces quo$alexandri gladio vulneratus exanimis ceci dit. Inter buiufhiodi reru difcrimina equedri pugna coftituta traiecerat Phalanx] Macedonica pededrefqpGmuladerant copie.Quocirca baud diutius qua$acer fle titboftisiat cund:1 terga verteruntgrecis dumtaxat exceptis: biiftipendiariiq' dem milites in quendam euadentes tumulu alexandri fidem implorabant.At ille furore magis $ confifio eos adortus: equum no bucefalum quidem gladiu per ilia tranffixum amifit.Ibi plurimus fautiorum amp;nbsp;cadentium numerus fuit. Quippe eu defperatis ac bellaciffimis vins collata pugna fuerat.^Siquid barbarorum militu XX,M.duo equitum cecidiffe treduntur. Cum ex alexandri exercitu quatuor amp;nbsp;triginta cefosfuideæx quibus nomen pedites ariftobolus refert. Eis ereas datu' as Philippi opus attolli luffit Ex bac Victoria grecis eximias impartitus Atbenië [ibus quidem trice tos ex captiuis clipeos tranänifit. Ceteris paffim fpoliis illuftre boe iuffit infcribi.Alexder Philippi 8lt; abfq; Lacedemoniis greci bec ab icolis afe barbaris Patberas vero boftrum cetera^ id genus ad matrem ferme eundatranf mifit.Ea pugna magnum ad res alexandri momenta peperit. Sardis enim Mari, timi barbarorum imperil tutamen amp;nbsp;propugnaculum cepit.Multaçp ad eum defe cerant oppida.Sole contra illum Alicarnaffus 8lt;Miletus perflabant:quas inde vi adbortus cepit.Subadis finitimis omnibus dubius animi ad ea que gerenda fiip, erantfuit.Interdum enim contra Darium fumo Audio ferebatur:de rei fuma peri culum faceret.Interdum maritimis intentus crat:vt in eis primum exercitatus ac Itabilitus ipfu poftmodum inuaderet.Licie fons iuxta Xantbiorumopidum extat quo per incrementum funditus verfb. tabellas ereas fua fronte dilapfas fama ed' tn quibus antiquiffimarum caraderes litterarum indicabant regnum Perfarum a grecis deftrudu pernfTe.His elatus maritima oram ad Pheniciam v|$ Cebeiam

ocr page 672

ftibigAve mataranit.ExcarGo vero pamphilie ingente ^ muttis^iftorids fcriben di materiam ad immenfum vf^ ftuporem exibuit'g, diuina quadam forte mare ip' fum alioquin fceuum femper amp;nbsp;proceUofum ceperit alexandro. Rariffime proinde cotingere foleat:vt prccipitia prerupta(^iuga glacie modica tenuiq; contegantur D'darauit id Menander in comedia dum admiradum facinus alludens ait.Qua alexandroTum hoc inquit'fi quempiam querito Is vitro pre(to fiet mihi.Si que nia ris Superarier locum iam oporteat mibi:Huius continuo facilis redditur traGtus Alexander aute in epiftoîis fuis nil tale monftri Gmile perfcribens fe per cognomi' natam fcalam iter babuideiperq? Pbafilidem tranfifïe afferit. In qua vrbe complu/ res veriatus dies:cu Interca loci Tbeocledi premortuiierat autem Pbafilide ori' undus'ereptam in foro ftatuam confpexiffet vbi poft cenam mero perfufus lafciue fa1tauit;multa{$ (parfit coronas: no ingratum homini per iocum reddens honore quem iter philosophie ftudia Gib preceptore ariftotele (ocium habuerat. Poft bec rebelles cepit PiGdas: Phrigiam domuit amp;nbsp;opidu gordium antiqui mide regiam vbi vulgatum illud excorni Iibro innexum plauftrum afpexit. De quo ex barbaris paffim creditus fermo manaratiquiCquis eius nexu Gluiffet,1111 orbis terrara im, perium fata protendere.Cu igitur ceca nexuum capita :obliqui($ inter fe fpirisob uoluta Alexander (oluere nequiret nodum gladio cecidit. Quo ita ce(bmuita ap' paruiffe tradunt capita. Ariftobolus autem facilime ipfbs (bluiffe nodosaffirmat. Dempto liquid clauo^quo temoni lugum annecSlitur: mox mgu fubduxifle.Hinc Paflapones Capadoceffy fubegit. Audita interim Mennonis morte: quiclariffi' mus Claffis Darii prefe^us per multas turbas 8lt;obftacula alexandri vicftjrias retardabat:deduclando ad (uperiores partes exercitu fele magis magi($oFirma' uit. Hec agente alexandro Darius magnitudine copiaru elatus:e Sufis caftra de durit. Sexaginta cni hominum milia agebat. Confifus etiam (bmnio quodam tra' ditur quod ad gratiam magifq ; veritatem coniceftores expofuerunt. Vifa cni late fu(bigne Macedonica phalanx depaCci alexander fibi miniftrare: ea amicftus dola quam is olim regi feruiens geftare (olebat. Eum podea cum belli templu intraffet e confpedlu euanuide: hifce rebus portcndiffe deum opinor illuflriffimaat^ farno liffima futura Macedonumgefta. Alexandru regno alie potiturumiqueadmodum ex minidro rex fadus Darius vendicauerat.Ceterum vitam mature fumma cum gloria reluduru.Maioritem illum (pes extollebat:q,alexadroin Celicia diutius comoranti timiditatem obiecftabat. (Edmorandi vero caufa erat aduerfa valitudo quam immenfi labores adduxerant : vel vt quidam perhibent. Gdnus amnis quem gelidiffimum is (e lauandi caufa intrauerat. Ad cuius quod re medimu ce' teris delperantibus medicis amp;quamuis ope valitudinis imminere periculum ratis 8lt;re incontrariu verfa co'umma Macedonum reformidantibus.Philippus Acarnanus acceffit'Qui tamamp;fi dura impendere animaduerteret:tamen amicitia fretus:qua in co régis difcrimine no comune etiam per extrema experimentorum genera (nfcipere'periculum iniquu ducebat:remediisadortuseft^eicp modo perfe rat ad pugnam proximam banelanti breui (alutem potioi bus pollicetur.Interea ex cadris a Parmenione miffa redditur epiftola qua regem vt ab infidiis Philippi ca ueret admonebat. Magnis eni largitionibus a Dario corruptu delponfatam prc' terea eius filiam:vt alcxandru necaret.Quam vbi perlegit: nemini ex equalibaifi dicatum fibi puluino collocat. In^redientibus aute familiaribus fimul$ Philippo calice potionem afferrente. Alexander tradita illi epidola: poculu intrepidus ac fecurus accepit. Prccipue vero admirationis (pccftaculum erat cu eo leg ente:hic poculum hauriret. Inde mutuo haud eodem fegeftu ccnfpicerent:alexandri quide erga Philippum amena amp;nbsp;aperta facies beniuolentia fidem$declarabat.fae aut

ocr page 673

ea percitus calumnia nueinuocatis numinibus obteftatiK$ manus tendebat icelu ntic fcaulo coffabens alexandrum fibi audire amp;nbsp;bono animo effe: folhcitus orabat ^a vis medicaminis interius recepta initio corpus ita depreffit afflixit^ vt inter cepta voce amp;nbsp;intercepto ac perexili admodum fenluillu ferme animus deficere vi' deretur. At paruopeft tempore priftma falute recepta:colledif^ viribus Mace' donibus videndum fe prebuit,INcn eni prius fefe difcrutiandi finem facturi vide bantur.^rat in caftris Darii Tranffuga Macedo Amintas nomine baud alexadri nature infcius. Is vbi feftinanter Darium vt alexandrum inter anguftias adoriret cernit:fupplex deprecatur vt ingentibus copiis aduerfuparua manum preliu ini' turus:in latiffimis locis amp;nbsp;planiffimis campis boftem expedet.Vereri re Dario re tondente: ne alexander ac bodes effugiant:buius rei gratia folue metum inquit: ille enim ad te vitro aduentabit: aut in prefentiafortaffis aduentat. Haud tamen regi placuit aminte conbliu. Verum in Cilicia cadra mouit ,Alexandér contra iIlu contendit in Siriam:noclis tenebris baud obuiiinter fe fadiivbi illuxit reuertunt Quam rem bunc immodum obtigiffe letus alexander boftem in angudiis obuium habere curabat.Nec minus exultabat Darius çp edudtis iam ex montium fauci' bus copiis prior cadrorum loca metauerat. Iam enim ipforu comoditatem locoru intellexerat:q, ea cum mari ac montibus vicina cu influenti Pindaro amni equita tui minus idonea peragrarat.Ceterum quan^ verfus confraga abilem pro bodiu paucitate litum babebat. Alexander locu luppeditante natura longe melius ^ for tuna prebuerat ad querendum victoriam acies inOruxit:barbarorum nurrero infe rior ne ab eis circuueniretur ad dextrum bodium cornu oblique leuum opponens infugam barbaros conuertit. Vbi inter primos prelium capefcenti mucrone cofla vulneratur :amp; vt Chares prodidit a Dario. Eos enim manibus congreflos refert Alexander autem cu de ea pugna fcriberet antipatro:a quo vulng acceperit baud lignificauit. Cum tamen fauciam gladio coffam fine periculo fuiffe fcribat. Ea glo riofa extitit vidoria.(Quippe cu cefa tum capta fupra vndecim milia boftium:Da rium per quatuor autquicp Hadia fuga preripuit. Ceterum illius curru arcuq? po titus rediit in cadra:vbi Macedonas immenfas barbaroru diuicias cum ferentes tum congerentes inuenit.Qulquo expeditiores ad prelium edent:omnia ferme da, mafci impedimenta apparatumq; relinquerant. Tentorium Darii pecunia (plendi diffimilfy ornamentis ac preciofa fuppellecdile refertum excerpferant alexandro. Inde exutis armis balneû intrans eamus inquit in darii balneo 'fudorem pugne Io' turi Cui familiarisquida minime per loueminquit Darii:ad alexandri. Fortunas enim vidi amp;nbsp;ede amp;nbsp;dici bona vicHoris oportere.Ceterum aquarum ducHus idrias pelais:amp;alabadros cHcHa auro lita plurimo conlpicatur vnguenta firrul ac aroma ta diuinum quendam interius fpirabant odorem.Pod bec fublimc cubiculu mag nifice conditum fubiens vbi dratum ad focios conuerlbs boccine inquit imperare erat.Ei podmodum cenaturo:nunciatur matrem ac vxore Darii.geminaffy fimul filias virgines captiuas adduci .Ëafq: vilbq? curru 8lt; arcu Dariu periffe ratas fe plangere lamentariq ? alexander diu curatus: ipfarum magis fortem miferatus ^ fuis elatus fucceffibus: per Leonatum renunciat baud interide Dariu 8lt;ne qc^ ab alexandro reformidet adhortatur. Se enim pro regno cu Dario dimicare. Eas omnia que ex Dario imperante inbgnia dignitatis afTecuturas.Que cu mulieriba amp;nbsp;captiuis quide clemens 8lt;amena aparuiffet oratio; no minoris humanitatis ope ra relpondet.Quofcunc» eni perlas voluerut fumptis ex preda vedibqs amp;nbsp;orname tis:(epeliendi potedate dedit.Nihil cultus aut bonoris pridini iIIis ademit.(Quin longe magnificentiores fblito rerum vfus habebant. Quid vero pulcerrimfi amp;nbsp;gra tia regali dignidimuni extitit;mulieres ingenuas modediffimafff amp;nbsp;captiuas qde

ocr page 674

nullam ex eo turpe vel audiffe vel intellexiffc vel expedaCe contigit .Nec eas per ind cac intra hoftium caftra:verum etiam in (arris edibus caftifcp virginum cubili bus confertas amp;nbsp;nullius profpecftas oculis vixiffe.Et profecto IDarii coninge vni' uerfas decore ac forma reginas anteide. Quemadmodum 8 lt;Dariu cundlos fpe' cie ac proceritate viros ruperaffe memorie traditu eft: fimilimafq ? parentibus fu' iffe puellas. Alexander fe ipfum magifi$ boftes domare regium opus exiftimans: no bas aut quampiam ante fua coniugem prêter barfenem attigit.Hec poft Men, nonis obitum vidua !)ama(ci capta eft mulier grecis erudita litteris (uauifTimis e rat moribus. Pater mntabaffus regia ftirpe editus:banc alexander incitante Par' menione genere quippe 8lt;pulcritudine egregiam compreffit: Geut tradit Arifto' bolus.Ceteras cn alexander captiuas aCpiceret dicere per iocum (olebat ? Dolores oculoru m Perfice funt puelle. Contra cu earum formis fue continencie ac mode' Aie Cpecimen offendebat: ipCas velut exanimes ftatuas pretermittebat. Prefec^lo Claffis Philoxeno apud fe tarentinu Theodorum eximia facie pueros venales ba, bentem diuertiffe fcribente 8lt; num emere vellet percarc^bante perfepe vociferans equales rogauit: quidnam olim tam obfcenum de fe Philoxenusanimaduertiffet vt hec iUi probra compararet. Scribens etiam ad Philoxenum poft multa in ili' maledida 8lt; conuitia ipfnm cu fuis mercibus Theodorum malam in rem mittere iudit.Qucndem etiam adofeCcente Agnonem nomine;cu ri (e egregia forma Cro bilum ex Corintho emere 8lt;ad illum deferre velle (cripfiffetingentibus affecit co nitiis. Damonem amp;nbsp;TThimotheum Macedonas quorudam ftipcdia fub Parmenio ne merentium temerare mulieres audiensiad eum fcribens mandat: vt fi conuidi fint: cos tan$pernitiofas humano generi belluas feuis trucidet [modis. In ea epi' ftola hoc paamp;o de fe verbum ex verbo feripfiße liquet. Ego enim IDarii vxore ne^ dum alpexifle aut alpicere decreuiffe: fed eoru qui eximiam eius vel illius forma predicant :fie verba quidem admififfe comperiar. Secp duabo potiffime rebuS mor talitate intelligere aiebat,fbpore ac coitu:quas fola nature infirmitas pareret Ven tris quocp cibiqp temperatiflimus. Quodc' multis aliis tum verbis fuis ad adan dcclarauit:quam (ibi in matrem affiimptam (tarie reginam defignauit. Illa eni vt maiorem in cum caritatem offenderet:multa obfonia 8lt; delicata ferculorum condi menta :poftremo fblertiffimos coquos amp;nbsp;piftores ad eu trafmittente: his baud libi' opus effe dixit.Nam meliores (e coquos fibi leonidas pedagogus coparauerat ba/ bere.fid prandia enim nodfurna itinera: ad cenas vero prandiorum parcitatem. Idem cum lecftum ingrederetur:difcuffis accurate veftibus:numquic^hic aiebat fuperuacanea refertum mollicie mater adminiftrawt. Ad vinu quoqp longe minus ^ credebatur pronus. Quod fecus idcirco creditum eft. ggt;maius colloquedo po tando tempuS ad vnum quemcp calicem protrahebat: femper longius fermone de' ducfto 8 lt;hec quidem dum multa otio facultas effet. (Quippe cu arebus gerendis illum no vinum no (bmnus no locus no nuptie non (pedfaculum quemadmodum ce teros imperatores abftraxent Inditio eft breuiflima qua vixit etas ^ infinitis om rino rebusampliffimif^ referfit. Cum vacuus erat pri mum vbi exfurrexiflfet per aaa re diuina fedcns prandebat. Poftea diem aut venatu confumehat aut conipo nedis rebusimpartiebat^aut militibus ius dicebat aut lectitabat. Sm haud nimis vrgetem viam uaderet interdum aut (agittare autcocitatos currus accendere de (cenderecp perdifcebat.Multocienffy etiam vulpes loco venebatur auefe^ ficut per eius diaria pcipi licet. (Ceteru metatus ubi fe unxerat ac lauerat de (iimendis epu' lis rationem hab ebat.Sero poftmodum ac multam in noctem cenaturus accumbe bat'Mirabilis autem illius cura amp;nbsp;relpedus in diftribuendis dapibus fuit: ne qd inique aut parum accurate partitusuideretur. Potum Deuti predict' cft longius

ocr page 675

inter conÈabalandum producebat. Idem nullius iocunditatis 'expers.eu ceteris re bus:tu confuctudinis comitate vniuerfis regibusriadlancia amp;nbsp;elatione inferus ad arrogantiam vfep vti miles quifpiam ferebatur: ita vt aflentatoribus fefe calcandu amp;nbsp;equitanda ferme permitteretur.que res gratioffimos eius familiares fere per' didittqui cu amentari nollent:non laudari no audebat. Illud enim turpitudine boc Vero diferimen afferebat.Interdum cu (epoft potum lauiflet: quieti fe ad mendié vf$debebat:Nonnun^ etiam totum dormiendo diem agebat .Exquefito^ qcocp ita ciborum abftmens vt fepenumero cu rariffima ad eu ex mari obfonia aut pifces deferrentur eis inter amicos partitis :nibil reliquum effet. Cenatu magnifici fem per apparatus amp;nbsp;acfto pariter imperio fumptuofiores. Poftremo cu ad decem mili a dragmarum proceffiffent ibi modus factus eft: amp;nbsp;bis qui alexandrum inuitabat prefinita fumma:poft commiffam m Iffo puguam Damafcum mittit: qui pecunia fuppellecftilem liberos vxorefg perfarum ad eum redigerent. Ex quibus maxima m equites Tbefalos ad id de induftria miffos portionem contulit çp viri ftrenui 8lt; egregie bellatores erant. Reliquum etiam ditauit exercitum.Tum primu Mace dones guftato auro argento mulieribus amp;nbsp;barbarorum deliciis veluti canes odora ta femita venari ac per veftigia Pariarum opes indagare ceperunt. Poft bec afex' , derad occupandum maris imperium verfus Ciprum amp;nbsp;cuncta excepto Tiro Pbe hiciam tradentibus regibus recepit T irum obedere ftatuensaggeribus amp;nbsp;maebi nis ducentifq; Triremibus a mari menbbus feptem cinxit.Interim Alexander per quietem vidit Herculem:poft^illum crebro vocaffet e numero bbi dextram por, tigentem.Complunbus etiam Tiriorum in fomnis:appollo dixiffc vifus eft: fead alexandrum proficifci Non enim fibi que in ciuitate perpetrentur placeret. Ea pro pter perinde ac tranffugam bominem plane deprebendiflentieius fimulacru rate, nisae clauis ad bafim alligatum alexandrum appellabant. Aliud dormienti alexan dro euenit:in fomnium videre fe Satirum exiftabat: qui procul ei locabundus ap, plauderet.Cucp ipfum capere vellet:fugiebat Poftremo cu multa verfatus oraffi in manusvenit.Co fulti vates partito nomine longe credenda dixerut. Sa boc eft tua Tirus eft. Adbuc tortem ipfu oftentantiquem penes alexander Satirum cer' nere videbatur. Ea durante obfidione in arabes qui circa Antilibanum inco'unt ex' peditionem egit. In qua ob Lißmacbum pedagogum no paruu vite pericula adiit Subacutus enim eft cum fe pbenicie netp peiorem ne$natu minoremede dicet et ad montes ventu eft:miffis equis pedes ire cepit.Et iam ceteri procul ab, IceiTerat cu Intercipientibus tenebris ac propinquis lam foribus Lifimacbu etate grauem ac labore feffum nunc bortando nunc luuando baud deferere fuftineret lo ge ab exercitu q, minus intellexerat cu paucis relitus eft comitibus Ita vt per fri gusimmenfùm horrentibus in locis exegerit. Turn multa fparlim eminusinimi, eorum confpicatus incendia vt aliqua ex parte Macedones in return inopia confula tKeturtcorporis agilitate amp;nbsp;quotidiano confifus labore ad propiores curfu peruenit Ibi duobo affidentibo foco barbaris enfe obtrucatis terrore correpto reuertit ad fu es,Magno itacp igne faefto nonulli ex boftiba metu attoniti terga dedere 'Quidaa eos aggreffi vertuntur in fugam reliquum nocftis fecuri duxere. Hec quidê Cba' res refert, tiriorum obfidio talem habuit euentum,Cum fàllexander poft multa • prelia maiorum copiarnm quieti dediffet: paucis tamen ne ociofus foret boftis amp;nbsp;muroru ftatione relicftus arufpex Ariftander madatis boftiis Ggna perfpexit Qui bus audatior factus ad circumftantes prefagiit:eo prorfus menie ciuitatem in eozp poteftate futuram Qua re cum ingenti cabino irridere cepiffent; ea enl extrema iimenGs dies erat fubdubitantem cernens bominem Alexander vt qui fua plurimi femperfecerat vaticina eam nec dum trigefimam amp;nbsp;quarta CEs ,adnumerari luGit

ocr page 676

IDein Gngo tuba dató enixius q; antea conftituerat maros adoritur.Qua ré Are' nue incboata amp;nbsp;exercitu ad ferendum auxihum mature concurrente cu desperatio Tbirios frangeret ea die potitus oppido eft.Poft bec alexandro ampüffim^ Sirie vrbem.Œa^am expugnanti:auis quedam ex alto dimiffo cefpite perftrinxit home rum. Ea deinde cu fuper quodam machinamento co Cediffethinter funium nodes in Cauta complicatur.Quamobrem ariftandcr bomeri vulnus 8lt; potiende vidoriam ciuitatis aufpicatusafexandro eftJtaqi euenit.Inde cfi (Dlimpiadi Cleopatre ami ciffy haftilis exuuias mitteret:fpei cuiulda puerilis etatis admonitus Leonide pe/ dagogo quingenta thuris 8lt; centena mirre talenta tranfmißt. Olim cum alexan/ der inter facrificandum vtraçp manu thura vaporandis deis exciperet,Tum Leo/ rides alexanderaitrfum conferentibus aromata terris imperitabis hoc pactio co/ piofeadeo vaporabis. At in prefentia rebus vtere partius.tum igitur alexander ad eum ita fcribit. At te thus mirramq; habunde tranfmifimus: vt cu deis parcus effe delinas:IDelato ad eum (crmiolo quo nullo inter opes IDarii fumptuofior amp;nbsp;or/ natior faille res videbatur:amicos fcifcitatur quidnam in eo preciofu digne collau dandum exiftiment. Multos enim vfus aliis demonftrantibus: hic optime inquit Iliadis RHomeri cuftodie dabitur.^dac quippe rem complures haud parue fidei au' Chores affirmat.Ceteru fi vera funtique Alexandrini Eraclidem fecuti tradiderut no fegnem nd confilio vacuum commilitonem EHomerum alexandro fuifle cenfueri Nam potitus Egipto de vrbe greca condendacp magnified populosam amp;nbsp;ab fe cog nominandam relinqueret agitabat.(Quam quidem ad rem magnu fbli ambitu qua? tum fuperiori tempore nullus architectorum confilio metatus erat.Dehinc noctu per quietem mirabile viditinßmnium: virum cu canicie plurima: tamen ftatura venerandu aftare fibi exiftimauit-hos illi verfus recitantem. Preterea vn' dildno quedam iacet infula pontho. (Quam pharon appellant egiptia litora contra Confeftim igitur confurgens pharum adit que illa tempeftate paululum fnpra ca/ nopium hoftium infula erat. Nunc vero per aggerem incontinentem recepta : ea inftar corone hifthonos erat parem quaqua verfum pro ratione laticudinem habes Ingens iipG lacum 8lt; in oriens mare porthus amplectitur. Egregiam loci natura comtemplatus Alexander :Nomcrus profecto inquit cn ceteris in rebus admirabi lis:tamen fapientiffimus ex^itit architectus, IDehinc vrbis formam pro illius loci Gmilitudinem delignari luffit. (Quam ad rem cu tellus alba deeffet in nigri campi planitie giratum farina finum deducut. (Euius acte rectius velut ex fimbria linee clamidisintar interiorem efficiunt vrbem.Eius formam fummacd delectatione (pectante rege:infinite multitudinis amp;nbsp;generis omi phariam aues e proximo lacu ac flumine in eum repente locum in nubis modd prouolantita vt ne farinam ipfam attingerent:)dalexauder perturbauit augurium:aft illum bona Ipe efle aufpices monent. Ah eo enim vrbe condi que fcrociffima variis hominibus futura fit educa trix. Poft hec commiffa operis cura, iple ad louem Arrmonem pergit longe fane iter durum ac laboris plenum gerrino prefertim difcrimine aquaru inopia qua no paucorum fpatio dierum deferta regio eft. Alterum ß per apertam amp;nbsp;profundam euntibus harenam rapidus incumbat haufter.(Quemadmodum de Cambifisexcr citu traditur. Is eni ingentes harenarum aceruos attolens fluctuante planiciequi quaginta hominum milia obruta necauit. Hec cum vniuerß ferme aiaduerterent, Alexander tarnen quicquid inceptaret deterreri no poterat. Fortuna enim fuis ^p pitia conatibus promptlores ei reddebat animos 8lt; donec agenda nauaretur inui' cta ferebatur animofa contentio qua no hoftes modo verum amp;nbsp;loca amp;nbsp;tempora vio lentus vrgebat.In ea profectione multa pro inedmodis affecutus eft adiuuantia:q a loue miffa pofteriora ofirmant oracula . Qum ea quodamodo fide ipfis vedicap

ocr page 677

oraculis.Prim um quidem aquarum multitudo amp;nbsp;diuturni imbres a loue dimiffi litis foluere metum8lt;bumecftantibus bareniS Gccitatem extinxerunt. Quibus in fecondenfatis amp;nbsp;fuaues fpiritus amp;nbsp;purior impendebat aer. Inde cu duAores con, fufas amiOOent metas: lamcp errare cepiffent: difperGsexignoratione comitibus: Cornos qui puolentes eis iter moftrarent amp;nbsp;tardius fubfequetes preftolarent appa ruiffe conflat' (Quod vero longe mirabilius eft:tradit Califtenes nodlu palantest cantu ac vocibus ad fequenda comitum veOigia reuocaffe. Superato denicp defer' to;vt temolum intrauit. Hammonis Antiftes iHu louis perinde ac patris nomine faluere iuUit' Illo rogante num quif$ex patris interfectoribus impunis effugerit faniora loqui lubet antiftes Nec enim parentem illi mortalem effeimutato dehinc fermone eundos ne Philippi interfedores vltus fitipcrcudator amp;nbsp;datum ne ei Gt ytvniuerfos ditione mortales Gt moderaturus,Cui amp;nbsp;ipfum dari amp;nbsp;plene perada Philippi vltionem effe dimnum refpodit oraculum. (Quamobrem pretioGs deu do nariis8 lt;pecuniis ipfos ditauit antiftes.EHec funt que de /b^monis fortibus plurimi tradiderunt (criptores. Alexander autem fcribens ad matrem fe quedam ocultai quit accepiffe vaticinia:que cum redierit ad Eam folam explicabit .Afferunt qda facerdotem dum grece ipfum falutare 8lt; blandius pedion filiole compellare vellet: per barbarifmum pro.n. abufùm.f.pediosideft louis filii pronun tiaffe.Illumvo, cis errorem alcxandrum libenter perinde ac omen audiret(Quocirca cofeftim vul gatum efl eum ab oraculo louis filium appellatum. Quem rumorem vbi per Sam' Inonem egipti pbilofoplum audiit magis probate fertur: qui omnis inquid horni nes fub dei imperio effe principaricp ac imperitare diuinum quiddam affirmabat. Quibus de rebus acutius philofbphari ac difputare Colebat deum commune qdem mortalibus patrem optimum quemqi peculiarem Ghi filium adoptaffe. (Ceterum alexander cum fe deo genitum perfuafum haberet: in ipfos infblentior erat barba, tos.Ad grecos vero modeftius ac parcius de (ha diuinitate fermonem habebat: ex ceL^o d^m ad Athenienfcs pro Samo feriberet.Ego quidem inquit haud liberam vobis tam inclitam ciuitatem tradidiffe quam ab eius tunc dominio: quem paren, tem meum appellabant fuCceptam habetis Philippum intelligens. Poftremo cum lagitta faucius doloris acerbitate collaberetur:amici dixit.FGc plane cruore mor talium ac no diurnorum vulnera fpergunt. Dum ingens tonitrus confternaffet vni uerfos,forte prefens Anaxarchus pbilofopbusitu quoqi loue genitus:num quic$ tale perages rquot; Ad que ridens ait. Nolo vti iubesamicis cOe terrori: qui meas per contemptum cenas habes q gt;nbsp;no fatraparum capita fed pifces in menta mihi cernis a^oGtos. Et profecto Epheflioni miffisa rege pifciculis Anaxarcus eum protii, mie fermone traditur: tan$ eos afpernaretur 8lt; carperet qui per magnos labores °lt; pericula illuftras amp;nbsp;claras res perfequentes: nullam haud pexiguam Ghi volup ,tem comparantes, Nihiloniagis ^ relgui iocunditatis' fructum adipifcunf. Ex ps que fuperius enarrata funt liquet. Alexandrum nd per fuperbiam aut cdtume ^am fed grauitatis opinione ceteros fubiugaffc in Pbenitiam ex Egipto reuerfus Iaera diis feftoGp dies celebranit. Turn data certamina 8lt; ludos fee nicos cdidittro, apparatu modo fed etiam certantibus permagnificos Æis prefedli funtTCipriord, irç^Pes quemadmodum 8lt;athenis qui tribus fortiunë. IDecertatum eft mirifice acfplendide a Salamino prefertim Nicocreontc amp;nbsp;Solio PaGcrate^His vt nobilif mils preeflent Hiftrionibus forte obuenit. PaGcrati aute, Antheriodoro Nicocre, autem Thefalo cui ftudioffime fauebat alexander. Nee tarnen fuum ante flu ab*quot;quot;, affecit ^ornibus fere fuffragiis victor Athenodorus declaratus eft.Tue Tw! quidem indices approbate dixit Verum enim veto ne (uperatum vidiffet helium regni portionem perlibenter amifuru fuiffe. Poflea vero cu athenitfes

ocr page 678

Athenodorum g, dionißis no interFuiffet^muIdafTent eo reveni vt perfe fertberet obfecranterid Facere noluit.fit muldim remißt.Cum Licon Scarpbei filius fepl da queda ageret In theatro iter recitadum comediam verfu quo decem talentorii P^iquot;° fignifibatur inferuit. Quo ridens alexanderiea preberi iuffit. Dein mini a Dano legati pro redimendis captiuiscum regiis litteris peruenerunt: quibus ^cem milia talentorum eundam Mefbpotamiam ac filie matrimonia pollicebat Tum amicum fe fociumq? futurum. Quibusinter equales fuos comunicatis Par, aTexanderinquideflem bas ego conditionesaccepiflem.Cui fubindealex ander lt;% ego medius fidius fi Parmenton. Alexander itag? IDario vtad fe veniret refcriplit cu^^x eo bumanitatis opera confecuturus: g? fi recubuerit ad eu mox proteduru Æum confeAim incepti piguit:gp eo i itinere vxor IDarii dolore par tus correpta diem fuum obiit.Cuius rei merorem ne diffimulater tulitquia maxi mam benignitatis fue declarande occafionemamifiHe videbatur. Ipfam igitur bo, minem magnificis bumauit impends . Erat inter Eunuchos regine cubitu' brios vna captiuusquidam Tbinotes nomine. Is ex caftns profugusad Dan, um equo prouohnsvxons obitum renuntiat. Quo nuntio accepto Dariuscum per multas facrimasicaput pfanxiflet. Proch Perficam inquit fortunâÆ regis vxo rem eandemgi fororemcaptiuamino modo vixiffe fed etiam deceffffe regiis priua taminferiis contigit. Excipiens Tinus,ad enim mi rexait.profnilo funensgra' Champ;^c^T°^^ro rcgia dignitate ngiilqaad peffimam perfarum fortunamiamp;s babes.Ah^ Statire regine fuperffiti itemg, matri amp;nbsp;puellis nuf$ priffinus opu ac rerum vfusipfendorq, defuit,nif ve tue ciantatis columen afoicerent.Quod de nuo ^tensreftituet.(Dromafdes,Nec ea monens vilius generis ornamentorf, ex pers fuit.Qiippe cdipfus obitum boftifes etiam lacrmcdecorantt. Alexander enimbcuti prelio terribilis,ta parta vifloria clemens.Eis rebus auditis Darius animi egretndine ac perturba tione vexatusidigmffima fufpicans Eunucho ad in, timam tentorii partemadducto.NiGtu quo, cumipC , fimulfortuna inquit Ma' cedonice faaiomses fi me tuumappeUasberum,per bocinges te folisiubar ac re ga,em dextram obtegorac oro, beceme funt Statire mala que fugo, an dliusvite longe m^gis miferandaperpetimur amp;nbsp;vitra dignitatem feutor nosafflixit calami tas^infuper incrudelecpacerbu bofte incidimus. Nam qd boneftatis amp;nbsp;caftnno niebgnumeft.virum eta tis in tegre kfti vxorem ta m multis honoribus decoraffe ho adhuc loquente. Tireusad eius fepedesdemiaensi vt meliora diccrcnt fup' plex orabat ne amp;iniurns Alexandrum lacefferetmcu defuncte vxori eidem$ fo, rori turpes inureret maculas meue afilicis m rebus maximo GFe orbaffe folatio vi deatur:preftantiorem $ creauerit natura vigorem habuiffe. Verum enivero ad, miratione persequendum Alexandrum:q, maiorem erga Perfarum mulieres 'con tinentiam quam in viros fortitudinem declararit'Ea$ fimul amp;nbsp;ceteram Alex' andri modeftiam terribili lureiurando confirmauit. Tum ad familiares egreffus. Darius tenfis in celum palmisiita oraffe fertur, Natales regalefqi dii date obfecro vt quemadmodum letiffimam olim fortunam accepi: ita reftitutam ac diuiciis m' columem pofteris reliquam:quo parta visoria quas ab alexandro per domeftico^ erumnam gratias accepiiequah pcrColuam merito.Quod fi deoru ira fatale hoc te, Pus ^gruitj^quo permutandum lam perficum ruet imperium:neminem nifi alexan dru in Ctrl Coleo federe precor. Hlec plurimi feriptores fic didla fadlaq: comemo' rant. Alexander omni intra Eufratem regione fubaaa:contra IDarium decies cen renis milibus militum defeendentem caftra mouit. Interim loeofum quippiain ex ercitu fieri renunciatur:Commilitones ingeminasfe per iocu partes diuififfeat$'j ytriq; ducem aç imperatorem prefeaOeivocaffamp;p ake^ alexandrum. Alte^ vero '/

ocr page 679

Darium.Cuep mutua certamis preludia .'prirru glebis dehinc pugnis inchoaflent eo difceptationem excaduifte ut iama multis per laxa fubdefep resagi cepta fit ita ut ne fedari quod queat Tum Alexander ipfos imperatores fingulari prelio decer taretiubet. ^x quibus ipfe quidem Alexandrum Darium vero pbilotas armauit infpcdlante rem exercitu cfi quodda futuroru aufpicium acri pugna commina: is quem alexandrum appellabant vidor euante Is igitur abalexandro duodecim vi' cis 8lt; perfice fcofe vfu donatus eft. Blec beraßOenes ingens cu IDario prelium nd t Arbelis vt quidam pei bibens:verum in Gaufamelis commiffiim eft. Id autem vo cabulum Gaumeli domum Ggnificat Quam olim rex quidam cum boftium manus dromedario cffugiflet Cameloubicondiffe traditur: amp;nbsp;ad eius curam amp;impen' fam quorudam virorum prouentus deftinaffe.Menfe lunio cu atbenis minifteria inchoantur:luna defecit.Vndecirr a poft node in n utuo confpedu conftitutus ex ercitibus. Darius (bas in armis copias tenuit;(uafq; lampadibus obibat alexander quiefcentibus Macedonibus ante tentorium cu atiftandro vate facra peragebat: 8lt;boftias phebo madebat:vt vero familiares fui grandiores natu:tum vero Par' menio omnem quiinter Niphatem amp;nbsp;Gordineorum montes iacet agrum barbaro, rum collucere facibus vident. Preterea incertum quidem clamore terribilemqpex caftris tumultum:velut cx veftu refonare pelago eoru multitudinem admirati col loquia inter fe baluerut. Ingens quippe ac arduum opus impendere:fi aperto con greffuri marte tam magnam capefeere pugnam audebunt.Inde perftdis facris re gem adeunt:vt(Fhoftem nodu inuadat hortantur.4cc enim modo maxmuimpen dentis pugne terrorem per tenebras ocultaturum.Ille vero vulgatu illud:no ego Vidoriam furor ait.quod didum nonnulli luuenile niniis ac inane ludicabant.g^ in tanto rerum difcrimine cauilaretur.(Quidam in prefentia fpe ac fidutia elatu rede futurorum euentum diuinaffe putabant.Nec vllam IDario prebere occafionem vo luiffe vt fuperatus aliam denuo bellandi fiduciam attemptaret :in foc nodemjncu faturus ac tenebras.quemadmodu (uperioriprelio mare montes amp;nbsp;anguftias icre, pitauerat. Nec enim inter tot copias tam lata regione valentem Darium armoru aut hominum iropia pugnam detradaturum : nifi aperta congreffione fummis di' micando viribusvidus fpem ac feroces deponat fpiritus.lllis poftrrodum difcen, dentibus rex intra tabernaculum accubuit:vbi in reliquum nodis prêter confùetu dinem fuam tam profundo preffusfopore dicitur vt ipfi dudores mirarent:8lt; illu cefcente iam diluculo militibus vt corpora cibo curai ét eduxerint. Poftea follici' tante tempore ingreffus Parmenio cü ledulo aftitiffet bis illum terg; nomine com pellauit.Quem experredum hoc modo per cundatus traditur .Quid nam hoc ma turn inquit vt no lamiam dimicaturus maximo prelio led vidor effe videaris: qui tanto fomiio fecurus dormias.Tum fubridens Alexander nonne ros ait vicifTe pu, tas qui peregre ac per abrupta loca detradantem pugnam IDarium pcrfequi défi nimus.Non folum igitur arte prelium fed amp;nbsp;in ipfo difcrimit e rr agnam animi co ftantiam ac fidutiam fui declarauit.Nam cum badriarozp equitatus contra Mace dones magno impetu 8lt; fummis ferretur viribus un ßniftro cornu cui preerat Par menio ingenti fluduatione dimicatum eft-Subinde Maleus ex acie miferat equi tes:quiimpedimentorum 8lt; farcinarum cuftodie relidos adorirentur. Turbatus igiturvtrinep Parmenio ad Alexadrum qui renuntiet mittit: riGex prima acie fronte fortes eueftigio auxiliarii ad poftremos fuccedant.VaUu res ac impedimen ta diripi per id ferme tempus alexader fuis ad egrediendum lignum dabat turn accepto Parmentonis nuntio virum defipere nec animi conftare dixitac per cofter nationem obliuifci g vidores quidem amp;nbsp;hoftium fortunas vendicabunt•Sin vidi erunt no fuppeUedilium no pecuniehon mancipiorum habenda cura eft. Sed qno

ocr page 680

parcel ftrenue dimicando gloriofam mortem appetant Mecubiad permenionem ^P^Ca dedit galeam impoCuit aliamqmdem armaturam intra tentorium induë rat Calculum imprimis amiculu inde Imtbeum toraca duplicem quem ex iffi fpo, Ii'S a ccpperat. Ferrea caffis erat puro lucidior argëto . Theophili o^^ tarnen ferreum gemmis infertum: EnCis cum temperatura :tum leuitate mirandus :: enim feXft.^T' rege dono fufeeperateo cii pugnasobbar.vti fofeus. Jnßg, je enim terebat Epiporpoma egregia: magis illius arte quam cetera delecta, tus arma tura, Antiqui nanep opus Eliconis era t. Idem preterea ob ciuitatis Rodi 8°riam °b qua ea donatus fuerat geftare videbatur: cu ifpo etiam interp' liandum vteretur. Ceteram. Alexander donec aut acies inftruerat aut milites ad, v^^^^Il^Tncremtaamp;r^a« obequitaret vt bucefafo parcius ^: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sumebat equum. Quoniam is etate iam grandior erat. C^Ritur

congrediendum eft eo adducto ftatim afcendit ac ire pergi t mapna ad Thoffilos ac grecos habita prius oratione. Qui vbi robur animis addiderunt feCe in barbaros agi certatim clamitant. Tum hafta inleuam recepta dextra vr oct Air d^APTreft-^rfi vere fo^^^^ tes Ariftander candido indutus amid:u 8lt;coronam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„

equitans fub/imem fupra Alexandra verticem aq^^00^.an^'eT ^Tquot; cŒo vahtudehbentem.E,aurpitiop1unmum%eL amp;:h nbsp;ditaduer^^

Qua re fefe inuicem exhortari equites^iboftls c^ alacritatis candhs mcreait rc^mftrntAlc^^^d te PdmT''^'quot;quot;''^^^

tant. Alexander ad mediam aciem vbi Icarius erativiaos inCeauitur ^^Z^^^Tquot;’'quot;rhfonfertiffimo sregle cohortis emicantem aenoait Virum tormoCum procerum fiiblimi curru incedentem amp;nbsp;rutilantium eourtu ca, ^«^^1^quot;''quot;7? currum pro acie ftabant parati hoftem excepere At co, minu«_terribihor confpicatus:Afexander vbi intra refiftentium global fautes immifir plurimos confternatione confecit ac diffipat. Strenui ac fortiffimi ante re gisora ceG.mutuolt;¥cadent^ fugam inhibebantita vt conglobata morietiu agmi ===:k:^^^i^^.= :ab°ustaru:Ramrd^Erotis inimerferat. Eqm etif tot inferti cada^^ fal, roJ^^^ detuebarant.Inter hec Dari^reltdto curru armif^ effetfvt fert Gden^ofo«P famtem fuga comp^auit. Qui tamen haud euaf^us videbatni 'kZZ'quot;'a Parmenione equites Alexandrum reuocaffent.Nam^^ P^ coPie nufqihcftescedcrc In eoprelio funtqni fegnem mbellemq; fuiffe foA—™°^m carpantfiue hnguefcente lam ob feneamp;tem audatia flue qvt Ca'i nhron, quot;a Ar'centem/yexandri potentiam grauitee amp;nbsp;inuide ferebat. Qua/ r meftus Alexander diffimulato militibus dolore vt a cedibus temperaretur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

ehnxit. Et perinde ac ante pugnam hox dirimeret receptui ceci,/ hin: L acu aborai^ibus auxilium laturus pergeret, inde itinere profligatos om,/ ditiicquot; '5 /^atofyacc^it.Muiusprelu exercitus omne perfarum imperiu fun/ ftruxifrXcedi ' creditur. Tum alexader AGe rex appellatus lacrificia magnificis/ etiam quot;quot;Penus.IDehinc amicis diuitias domos ac principatus largitur;maxima/ grecos vt^s munificencia:vniuerfas aboleri tirannides : reftitui omni,/ pv.A^rtemacJuis viuere legibus (evelle fcribit : precipue Plateenfium vr'/ cp eorum patres olim proruenda libertate fe Ibciosgrecis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

o omathas quoqpin italiam magnam eximiarum partem tranfmiGt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

obpbaiH decus amp;nbsp;g oriam impigri amp;nbsp;fortis atlete :qui modico bello cd grecos ce'/ teri ailtituilicntitali(ppna tremi Salamina nauigauit, Illis piculi cdmuicaconf/

ocr page 681

fufeeptarus. Adeo omnia virtutisopera fummo Audio amp;nbsp;Beniuolëtia oMeruabat Poftmodum babiloniorum regionem ingreffugomnibusin poteftatem redadlis.ibi in Ebatanorum agro, telluris hiatum affidue ignem tang ex fonte (caturientë mi, Katus eft:baud procul inde Naphtha magno inundat fludlu qui bituminiper ^(i nidis tantam igni cognationem habere videtur vt priuf$ flammam attingat: per ipfum luminis fplendorem :medium perfepe aerem incendat.Cuius vim atg natu tam volentes offendere barbari cu angiportum qui ad regiu ducit domiciliu ea re paulifperirroraffentipmo crepufculo extrema in parte ofecuti: faculas guttis a, mouere vix dum primis incenfis:haud fenfum flamma depaCcens vnico mentis in' tuitu finem inuafit alterius ita vt angiportus perpetuu fore incendiu. Erat aheni enfis quidam nomine Athenophanes:qui regis quide corpus vnguento ac lauacris curare:animum vero per iocos amp;nbsp;oblectamenta ducere (olebat.Is cu intra balneum adftantem Alexandro puGonem cui nomen erat Stephano afpecAu quidem ridicu, Ium ac fuauiffime cantantem afpiceret: vis inquit rex hoc in Stehpano Pbarmacu experiamur:Si enim eo incenlb extingui nequeat pollentem vtig ac inexpugnabi' lern illius cfTe naturam affirmauerim.Quam quidem ad rem impigrum te preben te puero: vix dum peruncto 'ac lumine cotadoitanta emicuit e corpore flamma tan tumg pullulauit incedium:vt Ancipitem alexandru fubtrepidaffe condet. Qui ni Pforte complures aque vaG manibus tenentibus affuiffet no ante ferti auxiliû po terat ^ totum ignea vis occuparet.Cu hoc etiam modo pueri corpus vndicp inar, defcens:maximo labore vix potuerit extingui. Verum membris poft hac débilita tu vixiffe certu eft .lure igitur nonulli falua fabulamfti veritate: hoc eße venenu affirmant :q medeam vulgatam in tragediis corona amp;nbsp;pallium perunxide tradië. Necenim ab eis fponte fua ignem emicuiffetnifi cum admota flamma celen tradia clandeftma irreplit. IRadios enim ac fluxus igneos longius allatos : aliis quidem corporibus lumen tantumodo atg colorem conftat adiicere. Aliis vero pingue que darn ac perpetum habentibus humorem Gccitatem afferre fpirabilem: bi collcdo feruore celeriter in eis mutant materiam. De huius generatione dubium eft: fi po ciuseftuans per id humidum flamma (affluat que exilia tellure pingue ignigena tybabeat naturam. Eft enim babilonia vehementer obnoxia ita vt pofita humi (epe ordea infublime profiliant: quali ea loca langore quodam tumentia: faliente pullu habeant.Incole quog per edus immenfos fuper plenis aqua vtribus:fomnos capi' unt. Harpulus cui eius vr bis expoliende cura relidla fuerat regias ac deambulatio nes grecis ornarat arbufculus.Cum cetere adolcuiflfent.lblam Hederam nunq: tel lusadoptauit at continuo necauit:^illam minime ferret temperiem,Illa nag fer, uda regio eft:bec vero locis amica frigidis: has quidem excurbones: cu modefte fiunt minus forlan importuni carpunt. Alexander fubadis fuis ex regia quadragi ta milia eris talenta:iteg preciofam fuppelledlilem cepit:cuius inexplicabilis om, hino numerus ibi amp;nbsp;thermonice purpure quinquaginta milia reperta tradunt. Ea abannisferme ducentis repofita nouum adhuc 8lt; recentem floris feruabant colo' tem.Cuius caufam fuiffe perhibent:qui rubee quidem tindluram meile: candide autem albo confectam oleo. In his enim cum par tempus habent: purus ac lucidus [pfendor cernitur. Dinon refert eos reges ex Nilo atg Hiftro aduecftam aqua utos gaje recondere:vt hoc paAo regni magnitudinem affererent: cu omnium do mini apparerent. Ceterum cu perfidis fines cu locorum afperitate tum impigerri imis perfarum aditum ftatione tenentibus alexander intrare nequiret.lam eni IDa pus effugerateducem quendam nac^tus eft qui eu paruo introduceret ampbradlu

gemme nationis homo patre quidem Litio .matre vero creatus perfica. IDe quo ciNni adhuc puer alexander eAj Phiticum predixit oraculum proficifccnti i perias

ocr page 682

Alexandro: ducem Fore Licium^ibi focorum potitus ingentem captorum bominG Cedem ccmmiGt quos idcirco luo luffii necatos feribit çp ita Gbi ad rem conducere exi(limabat Ibi quantum fuis tantudem pccunie comperire fe refert.IDiuitiasve ro amp;nbsp;reliquuminftrumentum mulorum iuga dena milia amp;nbsp;quingicameloru vex' iffe dicuntur.IDein ingentem XerGs flatuam confpicatus:quamintra regiam irru pentium multitudo ignominiofe fubu?rteratad eam fubftitit amp;nbsp;perinde ac viuen/ te^r °cquot;ti^. Verum ne inquit propter eam qu^ aduerfus greciam expcdiconem egifti coJIaprum delinemus an propter animi magnitudinem tua abaf^ virtutesia centem attollemus. IDeniq? diuturno lecu Glentio meditatus exceffit. Inde mditu corpora curare volens Hibernum eni tempus quatuor ibi mefes egit:Œû Alexan' der fubaurea primum regii tribunalis tefludmem confediflet.Corinthius dema, ratbus ei beniuolentia affodias amp;nbsp;paternus olim amicus feniliba effuGs lacrimisad eu^ita.locutus fertur. Quam magna grecos voluptate priuatos: quibus antea @ mIDarii trono Cedentem fpeaauerint alexandrumexpiraffe contigit.lHinc Diriii inledlaturus amicis fe per locu largiorem prebuit vino.In ea fafciui a mulieres acci te a fuis amatoribus affuere.Inter quas famofiffima Thaisgenereattica quam in' feriore tempore regnans Ptolomeus fcortum habuit. Ea alex^dr^ nunc lepide cof laudans nunc loco demulcens inter potandumin quendam incidit fermonem. Qui tam amp;nbsp;oatrie fuentu confuetudinemcp decerneret haud muliebris tamen extitit a^mi. Eorum enim laborum quos in Abam peragrando pertulcrat:illa fe die gra tinimum fufcepiffe frm^um dixit, g,intra fuperbiffima Perfarum palatia tam de' ^atum conuiuium celebraffet. At vero longe maiorem fibi voluptatem futuramfi Xeriis regiam qui luas olim concremarat athenasupf a quoqp per i/aritatem ineen derit.Tum fpecŒante rege ipfa faciem accenditivt diuugaretur g,que cu alexan' dro femine fuerant.maiorem pro gretia ex peiGs vlcionem accipiffent:^ fuperio resilli tum maritimarum tum terreftrium copiarum duces. His dicftis plaufiisG rnufac tumultus exoritur* Sicismde ad tam magnum Facinus exortantibus tra' cŒus Alexander exihit is coronatus lampada tenes dudl^r erat. Ceteri clamore ac rtulaTitia confecŒantes regiam incendentes arcuihant. Quod vbi fenfere Mace, dones alacres cu facibus concurrerunt. Sperare enim eum iam rebuspatrie animu aduertif^nec amplius inter barbariem obuerfari debere:proinde ea ignibus atria vallare , B^ec quidem in lufCu regis:quidam ita vt didlu. eft perpetrata memorant 4t enim mox piguiffeacreftingui incendium iuffiffe baud incertum eft.(Eeteru cu alexander natura munificentiffimus effet eo magis liberalitatem quo amp;nbsp;latius iplum propagault imperium. Aderat quedam in dandis alacritasique fola gratifi cari beneficiis poteft.(Qua de re pauca verum egregia meminiffe fat erit. Peonu duplor cum boftis a (e truncati caput ei oftendilfet.Êex ait bis apud nos donis fr Cium aureum Colet effe poculum, tum ridens A'exander vacuum quidem inquit Aft ego id mero plenu m tibi propino -IDum quidem ex Macedonibus mulum re, glum ferentem aurum ageret defatigatug? iumetum effet: is fublatum onus ferre cepit.Quem fub pondere preffum confricatus alexander: vbi re cognita depolitu rum videt bominem ne reliquo defatigeris itinere:dixit boc ad tuu deferes taber naculum.Denicp renuentibus ^ poftulantibus triftior ad Athenienfem Photione fcribenseum minime exiAimaturu deinceps amicum aperuit:fi {ha repudiet con. giaria . Serapioni cuidam adofelcen ti qui pila fecum luserat quia nibil popofceratt nibilexbibuit :poftea ludente Serapione lacfta ad cetera pila mibi nequa^ prebes dicenti regi:nd petis Serapion inquit. IHuic cu alexander arrififfet $ multa elar, gitur eft. Erat Protheas quide vir Cane facetus amp;nbsp;m fimpoCiis haud illepidus. (Eui cG alexander fuccenCere videretur obfecrantibus a micisipfo$ collacrimante feed

ocr page 683

ingratiam redline dixit.Turn ille quoddam mibi prime fidei pignus preftaieon' feftim ei quinq? erogari talenta iuffit.Quantas autem familiaribus amp;nbsp;bis quos fui corporis preOdio babebat amplxflimas facultates impartierit. Olimpiadis ad efi dederat epiftola; AHoquin in amicos bénéficia confer amp;nbsp;cu glorie fplendore confi ce.4tiprefentia vniuerfos tibi pares reges efficis.Quibus cu multas amicitias compares te ipfum deditutum reddis. Talia cu perfepe fcriberet Olimpias is o/ cultas feruabat litteras:femeldumtaxatexcepto.Cum Epkeftion folutam demo te 1111 ledlitaret epiftolam;baud palam inbibuit. Veru dempto fibi anulo illius ori gemmam appofuitJnter Darii proceres dignitatis ampliffime.Maleus extiterat buius filio quendam babenti fatrapiam alteram adiecerat alexander.Quam recuquot; fans adofeCcens mi rex inquit olim vnicus erat IDarius.Tu compluris Alexandros effecifti. Parmenioni ^agoi domicilium vedicauit^in quo rex SuGorum manubiis niille taletum veftem offendiffe traditur. $cribens ad antipatrum vt exquefitam corporis fui cuftodiam haberetadmonuit çp ei infidias parari diceret Ad matrem complura tranfmißt munera quam nimium gerendis implicari negotiis amp;nbsp;bellicis immilceri rebus vetuit, a qua cu grauius increparetur ipfius afperitatem equo p ferebat animo.fymel quoqp (criptam ab antipatro contra matrem prolixam epi, ftolam lectitans ignorare dixit antipatrum g, vnica matris lacrima innumerasde' lebit epiftolas.Suos poftca deliciis ac illecebris omnino folutos fuptuofiffimeq; vi/ nentesanimaduertens:ex quibus etenim quidem agonem argenteos fub crepidis ferente clauos.Complures Leonato camelos puluerem ad gimnaba ex egipto v($ tranfferentem Pbilotam cu venaturus erat per ftadia centum aurea 8lt;preciofa di lt;(ponentem tabernacula. Plures etiam inter unguedum ac lauandum precious odo tibus $oleo vtetis cubicularios fecu ac vndlores circumagere cundlos benigne ac pbilofopborum more obiurgatos hunc immodum admonuit. Mirari Ce inquit eos tot tantilfy ofeeftis certaminibus baud meminiffe: çipGs vi^is longe mollius vi, calores dormiant. Neep cernere (e Perfarum moribus fuos equiperaffe.Seruile qp peamare diuitias ac apprime regium infudare laboribus.Quonam modo fuu quif piam curabit equum aut baftam exercebitlaut caffidem induet:cu per diffuetudi, nem ne cariffimum quidem corpus manibus attingat.An ignoratis huc effe vido rie finem ne boftium mores ac opera in nos tranftulifle videamur.^o magis ad vir tutem inllamabat:eam vel milicie vel in venatibus cundlos in perferedis malis ac laboribus fuperare. Œum alexander eximie magnitudinis leonem Aerneret. Spar' tbanorum legatus qui forte aderat pulcru erat medius fidius ait alexader: vt pro imperio cum Leone decertaffem.^anc venerationem eris conflatam imaginibus Gratberus delphis appendit:canesinerat. Leonem alexader adoriens. Cratherus adiutans.'partem LiGppus:partem JLcochares effinxit'Ëoc pacto alexander vt (e Timui laboribus exerceret ac fuos ad virtutem incitaret cG multa (ubiret dilcrimi na eius amici fortunis elati illecebrif^ ac ocio magis intenti tot milicias peregri' hationef$molefte perferre. Inde fenfum ad cotumelias 8lt; maledicta tendere. Que ille per quandam manfuetudinis babundantiam modefte ac comiter tolerabat Èe gium efle affirmans vt a quibus male audias in eos magis lis beneficus. Queepin amicos vel pufilla contulit ea ingentes beniuolentie bonorefep extant.Wx quibus pauca expefuide (at erit Cum peuceftes vrfi morfu vulneratus id quidem aliis a, lexandro vero minime fignificaffet: ad eum multa conqueftus (criplit.at nunc quo fiam te babeas modo fcribe inquit amp;nbsp;fiquis fociorum interuenadum te delituerit vt débita luat fiipplicia .abfenti ob res gerendas Epbeftioni fcripfit dû ipfe ac non nulli Ichneumonem per otium infedarent.(Eratberum perdice iaculo occurente m vtrag cofTa vulnus accepifle, audiens ex egretudine quadam pridine reftitutu

ocr page 684

incoîumitati. Peuceftam Afexippo feribes medico magnas egit gratias,IDu Cramp; tberusaduerla valitudine teneretur:ob quoddam in fomnmm nonulfa pro eo facra peregit euep vt itidem faceret admonuit Paufanie quocp medico cu Cratbero pa raret Helfeborumipoft^ pro animi foHicitudine multa fcripfinet:quo pa^o Anti dotum propinaret admonuit.Effialtem amp;nbsp;(Eiffumqui primum Arpafi fugam nun ciauer5tin vinculis babuit ç ipfos de eo viro falfa oblocutus diceret. Cu infirmis ac fenedute confecftis remeadi poteftatem faceret. Eurifocus egens (einter egro tos infcripft. Poftmodumvbi nulla infirmitate detineri deprebenfus eft amore' Tbelefippe captum feconfeffusefteamcp difcedcntem ad mare vffy confec^ari vel e dixit. Eius femine conditionem percundatus Alexander vt ingenium effe fcor tumaccepit nos inquit Eurilocbei bae peramanda focios babes, proinde aut largi tionibus aut verbis vt ad permanedum inducas vide quandoquidem ex libera or tam affirmas.Hiic Cepenumero virum admirari licet: çp amicorum gratia pro ver bisbuiufmodi operam amp;nbsp;accuratam quidem in feribedis dederit epiftofis.(Qualia bec, Seleuci puerum qui Ciliam profugerat diligentiffime luffit iquiri Peutefta quo$laudibus prosecutus eß g, (Eraeben fetuum Aliconem coprebendiflet. Ser/ uus quidem in ÄfHo refederat. Quamobrem ad Megabiri litteras dedit vt illuni templo fi queateliicere corripiat.Intra factam edem nullam vim afferat? Prlcipio cumin cauGs capitalibus ius diceret:orante accufatore alteram manu aurem Iole' bat ocludere vt ipfa reo perinde ac vt omnis expers columnie conferuaretur. Pofte riori temporead calumniasquan$ falfas ac verifimiles vebemeuter excandefcebat precipue cum de fe male audiebat ita vt feuiens inexorabiliffy deßperet adeo vite ac imperio gloriam anteponebat.Inde eu tercio cogrefTurus pre lio aduerfus Da, riu cadra moueret:is captus abeffo nu tiaë.Tum preter dipedia Tbefalis duu mi lium taletu erogas donatuü:eos domu dimittit.'In pfequendoauté Dario afperis atq?longiffimis exacuis itineribus:vno enimac decem diebus tria milia amp;nbsp;duceta ftadia equo emenfus eft:vniuetfum ferme exercitum: per loca prcfertim aqua, rum expertia labor affecerat : vbi quedam Macedonum manus mulis ague ple' nos ex fluuiofubuebens vtres: Alexandro fit obuiam .(Quem vergentein me' ridianum tempus die oblitum egre fe babentem confpicati : extemplo imple/ tam aqua galeam attulerunt. Ei deinde perçu dati ad quos eos perferrent latices ad fixos reipondere liberos. Quosfi nunc amiferimus tibi modo vita fuperfit:alioS creandi facultas erit. IHisauditis vbi galeam in manus cepit circumfpiciens quos circa fe habebat equites demiflb capite amp;nbsp;fixis in potum oculis inguftatam reddi dit limpbam. Probatiffy viris G fblus bibero inquit bos meror infligabit.Eiuscon tinentiam amp;nbsp;animi magnitudinem cum infpexifient equites: eundem effe magna cum fpe certatim acclamarunt datimqppedes equis fubdunt.Non enim labore p/ ferremddenicp mortalitati fefe obnoxiosexidimare donec talem eis regem adefle contigerit. Vna itag: eundorum fedulitas amp;nbsp;animi promptitudo fuit. Ceterumcu fexaginta tantummodo vt aiunt viri fufa iam Darii caftra irrupfifTent: difiedum grande auri amp;nbsp;argenti pondus calcantes: multos quoqp pueorum amp;nbsp;mulierum cur rus aurigis deftitutos afpernati proceres fblummodo fugientes in quibus Darid efle arbitrabantur perfequi contendunt. Vix tandem complutibus confoflumvul ncribus Darium in uebiculo iacentem fereqp expirantem offendunt.Is cu frigidam aquam prebente PoliftratOFOtaffet.quifquis es mortalium inquit: foc mibi ex, tremuum vniuerfe calamitatis genus accidit: vt pro tanto in me bemficio dignas tibi referre grates nequeam. At referret alexander. Alexandro vero dii pro eras lumma in matrem vxorem ac liberos meos buminitate ac clementia. Cui hoc dex, tre pignus pro me dabis'Hec dicente accepta poljftrati manu vita deftituit. Ad'

ocr page 685

te eum perueniensalexander ipfids ca(u per maximam doloris acerbitatem baud dif .limulanter tulit .Demptag? Obi damide illius corpus ornauit' Poftremo in pote' ftatem redadum befTum grauiffimo cruciatu diffipauittquod IDyas Phedomena Vocant.Proceris nancp in vnum curuatis arboribus cum vtri$corporis partes alii 'tflet: eas tanto concitatas impetu rcmiGttvt laniata paffim membra dificceiint.

Tum IDarii corpus regiis ornatum inOgnibus ad matrem deferri luffitÈius fra' ! trem Exatbrem magna (ibi familiaritate deiunxit.Inde cum robuftiffimis copiis ,.profeamp;sifubegit ^ircaniam vbi maris fmum baud ponto minorem ceteris ante maribus dulciorem con'picatus:ruricbil ex eo certi perdidiciffe potuiffet: quan i dam meotidis paludis partem effe cogitauit. Huius tamen rei veritas baud latu, ide pbiGcos videtur;qui diu ante illam Alexandri expedi tionem memorie prodide tuntiex quatuor exterioris occeani qui mediteraneum irrumpunt finibus Hirca

• num pelagus quod (Eafpium vocant, propinquum magis effe borree.Ibi cu quida (exinfpirato barbari ftabularios inuaGffenttequu adduxere bucefalum.Quam rem .'immodefte habeo tulitivt nili reftituiffent fe cunctos eoruep liberos obtruncaturo per preconem interminatus (it'. Quocirca equu mox referentes fuafqi ciuitates in poteftate facietcs affuere. Quos omnes benigneallocutus equi captiui premia red didit.bine caftra mouitin Parthiam;vbi intentus ocio barbaram primo ftolam in • duit flue vt probatis illorum legibus ipfos per quandam (ibi confuetudinem conci' IiaretiCpadmittigandas hominum mentes plurimum patrii moris valeat confuetu dofiue vt boc padlo Macedonum teptaret animosquos paulatim ad (pernendos patrie ritus afluefacere nitebatur quo illum adorari mcdeftiusperferrent.Alun$ tarnen vt medorum amidum barbarum nimis amp;nbsp;ab fe alienum affumeret induci

• potuit femper Anxiridas;Candihus Tbiaramq? repudians. At medium quendam ; inter »erlicum amp;nbsp;medum babitum aptiffime temperans qui vt illo iocundior:boc \ita erat anguftior. Eo primum vfus left in barbarorum conuentu ac domi cu equali' busrlbebincpaffim feu equitaret feu ius diceret: eode fpedabafornameto. Quod quan$Macedonibus trifte fpecftaculum effet: reliqui tamen eius virtutem ingeti admiratione profequentes quedam illi ad voluptate gloriamue concedenda exifti ^abat. Isquan^accepto nuper in tibia fagitte vulnere: ita vt Sautios exciderit. ltem$lapidis iclu percudusin collo adeo vt aborta caligo:dudu oculos apprede, ritibaud tamen Gbi temperauit:quominus audentius ante alios pericula primus 'liniret,Superato (Drexarte fluuio:quem isTbanaim exiflimabat.Scitas fudit:8lt; ad ftadia centum vf^ fugauit.vlterius infequi fluxu ventris inhibitus? ibi occur, rifle illi Amajonem multi perbibent.Ex quibo funt Chtharcus: Policritus:(Dnexi lt;tritus/Antigones . • Hiftros.Ariftobolusaute Qbares Hifangeleus:Ptolomeus : Antidides:PbiIon:Tbebanus:Pbilippus EHifangeleus.Preterea Blicatbeus Ére trius.'Ppilippüs calcidenßs amp;nbsp;duris $amius.Id figmentum fuife re ferunt;Qui, bus teftimoniu alexader videtur afferre. Qui cu ad antipatru vniuerfa plcriberet Scitatum regem ei filiam deCpondere ait Amazonem vero ne commemorauit qde ipofteriori tempore cu regnanti Lrfimaebo quartum librum (Dneberitusin quo de Amajone illa perfcriptum eft Ageret Lfimaebus paulum fubridens dixiffe fert amp;nbsp;tune vtieföego aderamquot;. EHis quifq^ fidem aut habeat aut deroget haud alexadru propterea vel minori vel maiori admiratione profequeturIVetitus ante ne Mace/ donesimpofterG'milicie preteG: fatifcerent cetera quidem dimica multitudine: tpfe cu flore copiari Xx M peditum amp;nbsp;tria equitu fecum ducenStin Hircaniam jp' 'ficifcitur.Quibus pro contione habitis nue fe barbaris velut in fomniis odendifle ait.Quin G perturbatis tantumodo Afie rebus abierimus:in nos ilfico tanq? iri mu bercs impetû facient:Veru enf vero gfquis abite cupiat excedatinqtobtedatus

ocr page 686

le amicorum eorug? qui earn fecu perferre expeditionem velint: viribus vniuerltf terrarum orbem Macedonu imperio fubditurum.Hec in epidofa quadam ad anti patrum bis ferme vocabulis confcribunt. Addi tur preterea cudos milites qca$ terraru ageret fecuturos fefe libeter acchmafle. EHi cu alexandr i animo conatus fu fcipiflent; reliqua dudu facrfis turba confequitur. Tum ritum indigena^propenß us imitus ad Macedonicosquo$tranftubt marcsieord temperata comunicatione facibus beniuofentia $ vi rerum imperiu comparare ratus prefertim cu proculab .effet. Ita$ trigita pueorum milibus defecftisieoru grecarum difciplina litterarum inftrui: 8lt; Macedonico more armoru vObus verfari precepit: compluribusad ea rem magiftris inftitutis. Roxanem conlpicue forme muliere olimin conuiuiocon fpicatus adamauit.quod reru gerendarum propoßto maxime conduxifle vifu eft. Ems enim matrimoniu fublatos ad rem barbaros plurimu alexandro fide bcriuo lentiacp coianxit. In quo tanta vius ed cadimonia: vt cuius vnice amore feminevi .dius eft. .'eam no nili cunctis folenni more peradlis attigerit. lEas res cu fummis ei us amicus lEpbeflion approbaret parfbulfy vteretur ornamentis. Cratheras aute in retinendis patrie moribus pergeret,per il!u m barbaris,per hunc grecis amp;nbsp;ma' aedonibus refponü dabatvil^ dicebat IDeni$ cu Epbeftiona vehementer amaret Cratberum bonorarctil/u quidem afexandri : Hunc vero regis amicos vocare: ac .exifùma^ Ibfebat Quipropter cu mutuas baberent fimultates,fepenumero di'cc' PtabantSemel in terra India nudatis enfibus conferre manus ceperant Succeden tibusdehinc ad ferendum vtri$ auxilium.amicis celeritate interuenit Alexander ephe tj^n apertis carpGt conuiciis vecordem mfanumep vocitans: qui dempto libi alexandro :nilyl fe prorfus effe intelligat.Se vocatum quo Cratherû per acerbiffi' mas habuit co tumelias,hiis inde conciliatis Hamonem ceterofep deos ohtcftatus fe illos cunctorum amiciffimos homini habere lureiurando confirmauit Veru eni vero fi eos imoofterum disceptare fenferit vtrumcp autincobarit necaturu Quam obrem hii poftea quiccp neq^ per iocu dixiffe necp inuice perpetrafle tradunturerat Pfrmenionis filius:Philotas ampliffime inter macedonas dignitatis vtqui forti' tiffimusac robuftglimus haberetur 8 lt;munificus ac benignus quantu poft Alexa dru nemo .Cu ex familiaribus quidam argutum ex eo peteretHifep erogariprece

'L ecbif^nlator habere negauit. cui Philotas: qdais inqt necp poculu neq?ve/ item babes:rcUtione animi dmitiaru amplitudine corporis ornamento 8lt;nonullis.' vite modis Cupra priuatorum morem odiofius vtebatur.Ita vt pete quenda excelli faftun^animi inGpidump ac ingrata eundis inceffum:magna fufpitionem inuidi am$ cotraxerat. (Quocirca ei ndnun$ Parmonionem dixiffe fertur paulo mihi de/ terior efto Ceteru hic alexandro iam pridem in (ufpitionem venerat: nam poft fu peratum in (Edicia IDarium.correptam(pDamalci predam: cu malta captiuorum corpora referentur in cadra : comperta eft ferua quedam genere Pidnea facie de/ cora :nomine antigone, hac Philotas affecutus cu inter potandum libi vt adolesces amice multa rei familiaris magnifice gefta paulo liberius iad:aret:quidqd ftrenue Ea^u eft fuum aut patris opus effe demonftrauit. Alexander quocp quem ille ado lei centulu vocitabat:per nomen tenuiffe regium. Id vbi mulier amatori cuida,re/ nuncialfet:ille alteri:vt fit. Denicp fermo manauit ad Cratherum: ille mulieread duxit adalexandrum. Qua audita lubet vtcu Pbi!ota confueta facere pergat: ex eo qui equid excuderit ad fe renunciatu eat. Neleius Philotas huiufcemodi fe cir' cumueutu in{idiis:contubernium frequentabat antigone.Multa interim contra re gern verba per indignationem ^tq? iatantiamineptiffime perfundens. Alexa nderi tametfi aduerfus Philo tam id ^ efficax vehemence foret mditium tacitus tarnen} perferre fcq? cohibere fta tuit feu magna m fe Parmentonis beniuolentia fretus feu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!

ocr page 687

ingentem ipforu gloriam ac potentiam reformidans. Ea tempe ftate Macedo qui dam amp;(Cbafeftra nomme iDimnus capitalis alexandro ftruebat infidias.Quam q, dem ad rem iuuenili etate Nicomacumcums amoribus tenebatur focicm afciebat Quod ille afpernatus rem fratri Cebahno aperit. Qui procedens ad Pbilotâ fein, troduci rogabat ad alexandrum.Ipfe vero nefcio quid cogitans incertum enim eft eos minime introduxit:qrege maiora quedam agitare négocia diceret Quod amp;nbsp;fe eundo fadlu eft.Atilhob Pbifote infolentiam ad alium fevertunt.a quo moxada lexandrum admiffi (Eum primd Dimnum accufaßent pbilote fadlum indicatig a fe bis appellatus eos vf^ paruipenderet. Ea res alexandru vehementer inflamma uit. Miffus deinde vt captum ageret iDimnum ipfu reluctantem feqi defendente obtruncat. Quare magis atq? magis alexander excanduit: quoniam iUfi boc pacto ne fue detegeretur infidie effugiffe fupicaretur.Mox ubi acerbiffimu in Pbilota odium patefecit illius inimicos exciuit palam dictitantes eam regis ignauiam efle bDimnum caleftrinum bomine tantum in fe facinus audire putet. Ceterum eum miniftru quendam imo vero maioris inftrumentu effe potentie? In illis ipfam difcu ciendam coniurationcm quibus bec latere plurimu conducebat. Cum ad buiuCmo di fermones atq fufpitiones regie patuiffent aures innumerabiles aduerfus Pbilo tam calumnie afferebantur. Captus itacp Philotas in queftionibus habitus eft pre Tentibus amicis extrinfecus autem e tabernaculo audiete alexandro Quo ad Ephe ftionem miferabiles ac (applicesemittente eiulatus dixifle ferunt alexandru.CG mollis adeo effeminatu!^ edes Philota tanta receptabas facinora, ©ccifb Philota eueftigio miflus in Mediam Parmenio ibi interficitur Vir con-pluru reru gefta rum Philippo focius qui (blus autem ex natu grandioribus precipue Alexandru vt in AGam tranOret accenderat. Ex tribus liberis quos in ea expeditione babue' ratiduo pridem ante ora parentis preliando cefi .Ipfe vna cum tercio periit inter, emptus.Easob res efi multis alexandri familiaribus.Tumantipatro vehemens terror incutit. Etholis vitro citroqp data acceptaq? clandeftina fidei pignora.Hi ob deftradios Emadas Alexandrum extimefcebant. Qui eius deftrudione gentis audita ^tholos no Emadü filiis verti fibi (upplicia daturos obteftatus .erat baud longe poft Cliti cafus conlequitur.Quem fiquis accurate intellexerit maioris feui' cie $ Pbilote faceti indicabit. Sin tempus caufamqp ratione perpenderit: no regis ^nOlio fed in felicitate perpetratti inueniet.Cum per iram ac ebrietatem (uo fato Clitus materia occaGonemc p prebuerit :hoc modo geda res ed Quidam ex ora ma ritima greca ad regem poma detulerant.Quorum confpicuam maturitatem ad, miratus (Elitti vt comonftraret 8lt;impartiret accerfit. Ille facrifitia peragebat Qui busomiffis regem adiitiTres illum amp;nbsp;imolandis hoftiisconfecunt.Quod ^idigi' confpicatus alexander accitis ariolis Ariftandro amp;nbsp;(Eleomanti (partano aperit His dira portendi affirmitatibus illicet pro dito inftaurari (acrificium luflit ter ao Gquidem ante die horrendum per quietem viderat in fomniu. Exiftimarat ent Clitum inter Parmenionis liberos atris federe vcftlbus omnefq; exanimatos. Nec dum litato Clituspoftea$ Diofeoris id eft (Caftori amp;nbsp;polluci alexander imolaffet: venit ad cenam,Poftfy exempta vino Gtis eft: Pranicbi vel vt quidam aiunt Piero ms carmina decantantur: que ille contra ductores Macedonum nuper a barbaris profligatos per rifum amp;nbsp;ignominia ediderat,Quam rem cti natu grandiores mo' fefte ferrent. Poetam$ Gmul amp;nbsp;cantorem per contumelias improbarent.Alexan

amp; nonulli cti eo magna cum voluptate audientes canentem exortabantur, Qt (^tus iam vino grauis natura ferox amp;nbsp;indomitus id egre tolerabat, indigni ehe. athrmans inter boftes barbaros maledidlis carpere Macedonas viros ipfoslonge preftantores irrifbribus tameth minus fecunda fortuna obtegerit. Tumalexader

ocr page 688

nil'll a fe difcrepare Clitoninqttqui Maeeddnum Formidinem minus fecudam ap/ pelfet Fortunamanfurgens Clitusbee inquit fortitudo te diis genitum: iamgfpi tridatis gladio terga vertentem leto eripurt.Te Macedonu eruor te vulnera bee eoperuexerunt vt Ammonem vfurpans: genitorem Philippum afpernerisnnflam matus hisalexander:eu bee de nobis infandum caput oblocueris Macedonem ad feditionem inftigans alacrem te futurum exiftimas:Tum Clitus neq? vero in pre fcntia fumus alacres inquit alexander: talia laborum premia cofecuti. Felices vero quibus ante contigit oppetere ^ Macedones Medoru virgis percuObs: nol^vt ad regem admitteremur Perfas obfecrantes afpicerent. Hec atq? talia Clito libegt; rius dicftanti ceteri qui Alexandrum circuleterant exurgere amp;nbsp;cduiciari: longeui autem fenes exorientem fedare tumultum conuerfus ad Xenodochium Cardianu Artbemiumcp colofonium alexandermon ne grecos inter Macedones inquit tan, ^Cemideos inter beluas ambulantes cernere videmini. Clitus baud qua$oLfecu' tus: Alexandrum quodeuep velit in medium proferre lubet: at viros ingenuos amp;nbsp;loquendi fidutiam habentes:ne in conuiuiu voces ait:veru cu Barbarisat$Man cipiis vitam exigas qui pnam perficam candiducp adorent amiculum. Irarum in/ paciens alexander cu proiec^lo pomo Clitum pereuffifTet: gladifi perquirebatque fatelles quidam. AnAopbanes prior fubduxerat.Inde cum ceteri precibus deti' nerent:profiliit Macedonico fermone clipeatos vocans milites,Id vero ingentis fi' gnum tumultus erat.Subinde iuffo canere tibicine perinde ac tardiusagenti tu' bamqi detracftanti pugnis in fultauit. Is podremo collaudatus eft: quod potiflimi? ne caftris tumultuaretur obftitiffet.Clitus cu nullo padlo cederet:e triclinio: vix tandem abamicis exp!ofus:fubinde per alias irrupit fores ambiculum illud ex An dromaeba Euripidis per fummam contentionem temeritatem!^pronuntians heu 0 truces in greciam mores veniut. Alexnderarrepto ex fatellitis manu fpiculo oc currentem fibi Clitum lamcp auleum lanue fubducentem tranfuerberat. Eo ingeth clamore ac fufpiriis corriete:ftatim Iimpbaticus conquieuit animus.Qui fecudu facinus reputans:tacitus cernit adantes.Ex occifi vulnere telum raptim eduedu in fuum vertebat iugulum:in fatellites correptas ipfius manus a cede retraxiflent ipfucp vi intra cubiculum intuliffent.Eam node nunc vociferans:nunc lametans: leuis exegit ludibo adeo vt malis feffus nullis editis vocibo:poftridie iaceret elin guis:grauis tantum emittens gemitus ipfius cquales ea veriti filentia in cubicula irrumpunt: vbi ecterorum quidem verba minus admittebat. Cum autem vates Ariftader tumin fomnio Cliti.Tum aliis ex prodigiis:ea iam pridem ex fatorum ferie obtigifle memoraffet fedare no nibil dolor vifiis eft Quamobrem intromifTus eft Califtenes Ariftotel ineceflarius S C Abderita fimul Anaxarcus.Califtenes qui dem boneftatis ratiOnibus per quandam fuauitatem adortus fermone circuito me' rorem lenitus excerpebat Anaxarcus principio quandam pbilofopbandi viam fibi vendicauerat qua infblens amp;nbsp;equalium contemptor exiflimabatur. Is igitur ^pri mum ingreffus clamitat:biccine cftalexader:quem cG orbis terrarum perfpedet is more mancipii luget abiedus bominum leges amp;nbsp;ignominiam reformides gbus ipfe fe legem amp;nbsp;lufticie meta conftituiffe debuerat per illam quam vidor obtinet maieftatem: no autem inanis cuiufdam glorie cupiditate vidum feruilem animu inducere. An ignoras inquit proinde fas iufq ^ eo minusaffidere loui vt quicqd re/ ges perpetrauermt licere iuflumc^ effe intelligas. Bdac vfus oratione Anaxarcus e grum quidem regis leuauit animum ac ipfius mores compluribus in rebus nepba/ rios mollioref$reddidit eiqi miro fe modo deuinxit Califtenes confuetudme: alio quin ex illius feueritate ingratam reprobans Olim cu inter cenandi de anni par tibos amp;nbsp;cell temperie orta difputatio effet fuang Califtenes fuper ea re fentcti^

ocr page 689

ëxplicaffet quidam frigidiora bec @ grede loca amp;nbsp;hiberno modeftiora tepore affe rebant, (Quos eu disceptando refelleret anaxarcus (Ealiftenes at qui bec illis Ion' ge frigidiora confitearis oportet inquit.Iftic eni Lacerna velatus vniuerfam exi, gebas bieme Hic aut tribus inuolutus tapetiba accumbis. Ea res ßnaxarebd acri, ter irritauit. Reliquos vero Sopbiftas 8lt;affen ta tores dolore inurebat.Qui cum a dolefentibus propter fermonis elegantiam {ummo(ludio coleretur no minus natu maiores obledabat ggt;ad bene bonefteqiviuendum fe ipfb contentum virum cerne rent fue quocp peregrinationis vulgatam occafionem confirmabat çp reducendoru ciuium inhabitande^ caufa patrie per quandam animi magnificentiam ad Alexan drum commigraflet;inuidiofis obtrectatoribus interdum inter feobloquendi ma, teriam prebuit.Nam quopiam inuitatus perfepe repudiabat mlbdalitiis per gra' uitatem atep Glentium nullu probare factum nibil deniq; placere Ggnificabat.Ita$ alexandrum ei dixiffe tradunt.(Ddi Capientem qui (ibi lapiat nihil in ipfb conuiua' rum cetu iuffus aliquando inter pocula laudes explicate Macedonum tanto elo, quentie fluuio rem ipfam exornaffe fertur vt furgentes vniuerG fecundo in eum plaufu coronas fparferint.Tum alexander profecto quifquis vt ait Euripides per' pulcram natus ed in dicendo materiam ei baud immenfum ed opus bene ornateq? diceramp;Ceterum quod magis eloquamp;ie tue vires oftendet inquit ipfbs accufa Ma' cedonas vt hi fua nofeentes errata viros fefc meliores iuftituant. (Ealitenes igitur cuad Palmodiam fefe conuertiffet multa Macedonum delicta liberius explicans propter grecie (editiones atq? difcordias Philippi auctum imperium fuiffc demon ftrat Venit honos (celeri mifera vt discordia regnat. Que res aduerfus illti acerba graueirq? Macedonum conflauit inuidiam.tum alexander Califtenem no orandi graultatem fed fuu contra Macedones odiu operuifle tuquit. Hec quidem. Stroi bum Califtcnis lectorem Ariftoteli narraffe prodit. Mermippuspoftmodum (Tali ftenes cu alienatum ab fe regis amorem intelligeret ei bis ac ter hunc protulit ver fum Occidit amp;nbsp;Patroclus vir te preftantior olim.INon ab re igitur aridoteles di cere Colebat.Califtenem magnam in dicedo potentiam affecutum meritis inopem efle. Cum ergo quadam philofophie acrimonia amp;nbsp;rigiditate difuaderet alexadru Colus ea palam dictitabat:que Macedonu proceres apprimeq? Ceniores per graue animi indignationem taciti perferebat. (Qua re cu illum adorandi morem auertiC, fet effectum ed vt magna quidem grecos' maiori autem alexandrum infamia libe raritfibi pernitiem comperans vi magis quam perfuaGone regem abflcrre conatus Chares autem Mitheleneus memorie prodidit Alexandrum in conuiuto quodam cu epotauit fialam cuidam ex familiaribo porrexiffe qua recepta illu ad lares ver' fum furrexiffe primucp vt epotaret adoraffe. Potea exobfculatum alexandru di, fcubuide quod cum omnes in numeru effeciffent. Califtenem accepta phiala pod potum vt regem obfcularetur acceffiffe qui cu Ephedione colloquens minus anim aduerterat.Tum Demetrius cognomento pbidon ad regem ne oblculere inquit. Te enim (blus hic baud adorauit. Quapropter alexander ofculum deuitaffe fertur At Califtenem alte vociferantem dixide. v no igitur minus habens ofculo difceda Talibus alienati (ignis animi habita Epheftioni fides et (Eu (Ealiflcnem quide ad orare pollicitum:promifla vero mentitum diceret inde Li(imachi.'inde Agnones pullulare qui virum affirmaret ad labefactandas imperii vires procaciter obeunte Ad illum concurere adolefcetes fauere folum hunc inter tot milia ingenuum appel lare. Idcirco deinde aduerfus alexandru Hermolai coniura tione detecta illud ent veriGmilius obiectare crimen viG fut.Siquidem percunctati cuipiam quonamodo iHuftriffimum fe virum faceret G illutriffimu interemeris inquit. Duep ad perpe' ttadum facinus Hermolaum exortaretur ne aurea fulcra formidaret admonuiffe

ocr page 690

Ceteram Ce hominem morbos ac vulnera patientem inuadere remmifcereËÆx ip/ Gs antem Hermolai complicibus neminem vP extrema neceffitate adduci potuiffe condat vt quiccpaduerfum Calidcnem loqueretur.Alexander quo$ ad Cratbc' rum atralum 8lt; alcetam ftati fcribens ait.adolefcens quidem habitos in queftioibo eas res inceptafle confeflbsrfe vero confciu babuiffe neminem affeuerantes.Poftre mo fcribens ad antipatrum pod multa (Ealidenis conuitia :iuuenes quidem inquit ex Macedonibus faxis obrutos. Ipfum aute pbilofbpbum qui$ illum cmiferut qqp meos intra oppida fulccperunt inOdiatores ego (upplicio afficiam. In quibus fe co/ tra ariPotelem aperte detexit apud quem ob generis propinquitatem educatus e rat Califtenes.EiusGquidcm mater tdiero confbbrina fuitaridotelis.lpfuab alex andro cruci (uffixum vitam fuiffe quidam perbibent.alii in vinculis morbo correp tum expirafle. (tbares refert eu podea que captus e vt cora ariftotele in Senatu condemnaretur feptem menfibus in compedibus obferaatum.Cuqi Alexander in IVlalifbxidracis indie oppido vulnus accepit. Calidenem ob nimiam aruinam con, creto pedore ac fordibus fuppremum obiifle diem.Hec poderiori tempore conti, gerunt. ]!)emaracbus Corinthius etate lam cofecdus dudio ac voluptate (pfedus At alexandrum eu illum viferet lt;$ magna priuatos amenitate grecos inquit qbus priuf^m Darii folio (edentem confpexident Alexandrum vita exceffiffe contigit Nee amplius regie fructum beniuolentia cófecutus aduerfa correptusvalitudine diem fuum obiit: eu alexander funere extulit magnificentiffimo exaggeratuseft fibi ab exercitu tumulus ambitu quide ampliffimo altitudine vero odluaginta cu bitorum.Reliquie autem ornatiffima quadriga ad mare vf$ delate funt. Deinde caftra moturus in Indiam cu prede magnitudine onuftum tardumcp cerneret exer citum vt primu illuxit dies (uos ac familarium currus paratos priores incendit. Poftea ceteros Macedonum fubiedis vrere flmmis edixit. Cuius rei cu grande primo colilium videretur maior extitit euentus paucis eni dolore perculfis ceteri perinde ac numine afflati voces clamoreffy alacres attollere vbbus tantum neceffa ria capere; reliqua velut fbperuacanea fuccendere. (Que res impetu alacritateq; re fedum magis atqp magis alexandru concitauit. lam enim fuis effe terrori ceperat inexorabilis ad errata caftigator.Nam quendam ex equalibus fuis Menandrum nomine caftelli cuftodie prefedtum obdefertam Rationem nece multauit. Orfoda tem barbarum qui ab illo defecerat ipfe fagitta confixit.Interea ouisquedaagn^ qui colore ac forma Thiaram capite gemello!^vtrinq? Corimbos habebat enixa e Id abhorrens prodigium quibufdam babiloniis quos ea de caufa de more fecum ad ducebatpurificandum fe prebuit.Tum ad amicos no fui verum ipfarum cau^a tur bari atep fbllicitari fe dixit ne poR fe viliffimu ac degenere quepiam regni |faftigio fortuna preficiat.(Quain re baud tamen diutius animi pendens extitit Poftea ent apparens prodigium omnem poftea fbluit trifticiam. Quidam enim Sarcinaru cu ftodie vir prefeRus Macedo Proxenusnomine regie locum tabernaculo prope (Dxon amnem foderet pinguis fontem liquoris aperuit. Quo primum baufto cla, rus ac lucidus fcatens non odore non guRu quiccpab oleo differre videbatur Qui eiufdem omnino fplendoris ac pinguedinis quoq? magis mirere oleam illa nuf$ fert regio 0x1 quoq? fluminis adeo pinguis aqua traditur vtqui in eo loti fuerit cutim eis ac corpus inungat'Ex eo autem prodigio quantum admirande volupta tis Alexander ceperit.Ex bis que ad antipatrum fcribit maxime declarat qui boc a diis immortalibus qua amplum fufeepifle munus exiRimat. Vates autem ea am blitudinem tum clariffimam tum afperam amp;nbsp;cafibus refertam fignificabant.CDle um nanip ad leniendum corpus adeo tributum eft mortalibus. Multa igitur illii ter pugna s obtigere difcrimina grauia recepta vulnera vehementiffimam q; fuis

ocr page 691

pernitiem inopia terti attulit. Afrera celi intemperies magna ex parte confecit ex ercitum.Aft ille cu fortuna audacia virefq; virtute fuperare ftudio glorie niteret hibil fortibus indomitum nibil ue ipfa loci natura munitu t;midis tutum effe du' cebat.Cu Sifimetri vrbem rupis in accede obfedione cinxiffetitriGes confpicatus milites percunaatus Oxiartben dicit quid animi geftaret SiGmetres refpondete (Dxartbre timidiffimu illum effe bominem petramiquit capi facilem nobis re fers qu^doqdem immunitu ac imbecillem ipbus ingyiis efle principem ita facflum eft Ea eni terre fac^o nimis Sibmetrepotitus eft.Cum altera inrupe quadam oppido iuuentutem Macedonicam admoneret quenda Alexandrum nomine compellans tua intereft inquitvel ipfius virtute cognominis ftrenui gefta militis cofitere. De bine cu ipfe fortiffime dimicans adolefcens oporteret mediocriter animu pertulit alexandri. Poftmodum in agredienda DJilaidu pauore torpent militestfiquide jp' fundum ei oppido flumen allabitur emicat alexander.Et o deterrimus inquit ego qui nun$ nare didici moxqp rapto incumbens clipeo traiccit. Jbi sfumato prelio ex obfeffis vrbibus fupplices aduenere legati qui primu in armis terribilem cofpicati virum ftupore perculfi ftetcre. Allata poftmodu fella grandem quendam nomine Acupbin federe iuffit.Tum eius fplendorem ac clementia admiratus.Acuphis in/ terrogat quidnam faduri tuam affequi beniuolentiam poffumus. Cui alexander fi luum te ciues pricipem creaverint amp;nbsp;ad me centum preftatiffimos miferint viros Tum ridens Acupbis maiori cum dignitate imperabo inquit fi nequiffimus ad te niifero'Erat pretcrea Taxiles infignis vir lapietie {ub cuius imperio maior Indie Ears quam vniuerfa ambit Egiptus tenebatur. Pinguefblum pabulo amp;nbsp;fetus ager ugibus Hic cü falutatum veniffet alexadrum: quid mutuo decertandû eft nobis bello inquit fi nd aquam aut neceffarium nobis cibu intercepturus aduentafti pro quibus duobus ftrenuos ac fapientis belligerareviros decet.Equidem fi te ditior aut locupletior fum in dandis ad te beneficiis paratus venio; $in inferior exifto tua in me confer officia'Ego vere dignas babere tibi gratias nd recufb.Éa re leta tus Alexader virum comiter amplexus 8lt; qui putas ait fine bello bac fernionu fa, miliaritate nos amiticiam affecutos, At qui ne fùpercs faxo. Ego eni boe vno tecu bellandi genere enixiffime decertabo ne quavis frugi vir amp;nbsp;confpicua benignitate exiftasingratificando vincar abs te. Inde alexander multis ex illo füfceptistpluri'' bus vero redditis muneribus: poftremo mille fibi eris talenta tranfimifit. (Que res fuoru animos vehementi dolore conficiens maioremimmodum pronas in fe barba, roru mentes effecit. Poft^ ftipendarii quidam 8lt; bellaciffimi Indoru milites eozp prefidio ciuitatesegregie tutarentur magnas Macedonu ftrages copiis inferetes Alexander cu eis intra quoddam oppidum padlis induciis poftmodu abeuntes in poteftatem redactos cecidit ad vnum.Id quide facinus bellicis illis rebus alioqum iufte 8lt; regia dignitate confectis quandam inuffit maculam.Non minori illi impe' dimento quidam fuere pbilofopbi qui fauentes alex^dro reges deteriorem in pat tem vertebant 8lt; ingenuos quofda populos ad defectionem fbllicitabant, Proinde complures illorum fufpendio affecit. Bellum autequod aduerfus porumgeflit fuc declarant epiftole.amp;ribit eni cum inter caftra medius fluat IHidafpes'Poru ele' pbantibus pro fronte locatis tranfitum affidua ftatione tuentem fe vero per quoti ^anos ftrepitus atqi fragores fuos ne barbaros reformidaret affuefecit. Inde per IHiberne noctis tenebras cu delecta peditum ac fortiffimoru equitum manu tpcul ab boftibusin parua quandam traiecit infulam. Quo cu primum euafit magno cu turbine defuper fundi imbres ignes ac fulmina adueif u milites dimiffa coplures intendere ac difTipare.Quc confpicatus Alexander excedens infula in öppoßtam cotendit ripam, Afper erat Hidafpes amp;nbsp;Hibernis tumens imbribus ita vt magna

ocr page 692

ex parte raptis aggeribus ßbi viam effecerit qua ingéns fluminis curfus ferebat Huc delatus afexander cu modo labens modo vndis allatus vix tandem vadum te neret dixifle fertur fidem ne pre flabitis Atbenienfcs nos pro comparanda ex no/ bis gloria buiuamp;modi {uTcepiflc pericula Hec quidem (Dnexicritus.Ipfe autem Alexander refert milites omiffis ratibus permedias mamillis tenus vndas cu ar' mis ruptum fuperaffe agerem ipfe cu egtatu vigiti Radiis pedites anteceffit Nec id ab te conGliu extitit Si enim boftes adorirentur equis eos facile fuperaturum Sin phalanx cedere cogeretur mox fubGdio affuturos pedites . Euenit autalterG Namcu mille occurriffet equitib? ac fexaginta curribus eos in fuga vertit amp;ca' ptis curribus quadringenti ceb equites. Porus vbi traieciffe alexandrum accepit totas in eu concitauit copias relidis qui tranfitu arcerent Macedones. Alexander elephantos boftiumq ? multitudinem timens ad labefadandu alterum cornu conte, dit ceteris dextru luffis aggredi Inclinati vtrinq^ boftes pedem ad elephantos refe runt vt viofentius incurfantes auerterent. Ita commifla pugna odaua vix hora fufi bofteS'hcc quide Alexander fuis tradidit epiftolis. Plurimi feriptores Poru qua' tuor cubitis 8lt;palmo proccru extitifle confentiunt* Pari id eft maximo pro corpo ris magnitudine infidebat elephanto cuius admirabilisquedam prudétia amp;indul ''w'a Perlpcda eft.lRege nanqp adhuc incolumi hofles furens veftabatrpterebat wtvero compiurimis iaculis (autiu fenßtme is deflueret veritus fenßm humi gamba lubmittit. Inde paulatim ex corpore tela PromoCcide eximebat. Capto foro eu ex eo icgcitaretur Alexander quonammodo pertradaret proregia digui tate relpondit. IKurfuS interrogante num quic^ aliud diceret:vniuerfa regia dig mtas continet.Quamobrem eü non modo fblitis imperitare fciuit: verum inluper eius auxitimpexum.IDeinde plurimos vattin quibus quindecim nationes fiiis legibus inititutni^ viuentes effe tradunt. Egregia preterea oppida quincp miha numero vicic? cornplurimi quibus equalem fuu Philippum Satrapen defignauit Ex eo preho bucefalus nd ftatim fed vt plurimi prodidere poft longas vulneru au tiones expjrauit. Refert Onexicri tus eÜ fenio ac labore confectum occubuiffe.

1 riginta naq: annos moribundus lacuit cuius mortem acerrime indoluit. Alexan deramicum quenda ac familiarem amififfe fe exiftim^s.Super eo penes IHidafpen conditam vrbem bucefaliam appellauit.Can^ etiam Pertba nomine a fenutrito^ purimu delectabaturamiiio vrbem fui nominis edificauit. EHoc Sociona Lefbio Potamone accepiffe refert.Ex eo prelio obtufior Macedonibo factus animus. Que res illos ne ad interiora Indie penetrarent reprimebat haudimmernores quato eu a oreviginti peditum m^ibus duobus equi tu iftrudbffimas Pari acies ApEUgaue rint. freunde alexandro cu eos ad traiiciendum Gangem trahete totis refrabatur yribus. Bus qu^em fluminis latitudinem duorû 8C triginta ftadiorum: Profari Itarem vero paffuum centum efle audierat. Aduerfas preterea ripas armiscquis ac elephantibus infcffas.lbi enim Gandaritarum ac Preliorum reges cu oeduagm' ta tnilibus equitum viginti peditu ocflo curruu fex bellaciffimozp elephanti operi ri rumor nec inanisiqdqde erat Androcoedusnacp paulo poft imperitans Seleuci quingentis donault elephantis. Idem vniuerfam peragrauit Indiam fexcenta boni ^m milia ducens quibusvidor cuncta fubegit. Alexander igit primo fe intra te, oriumira ac dolore continere nullam militibus niG Langem tranfmitterent rezp ge arum gra^a habere.Redditum vero apertam cladis accepte confeffione effe. amp;ua in reprefto amicos adeffe: efep ccnfolari: fubinde milites lacrimis amp;nbsp;eiulatu ad fores fnpplicarejhis rebus placatus alexader retro caftra duxit multa priusadj comparandam gloriam dolofa ac fimulate tomentatus, Maiora eni arma fubhmio'i ra equorum prcCepi a frena etiam grauiora fparfmi rçliquit, IDeoru aras condidit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

ocr page 693

^nas in noRràm quogr etatem PreGorn reges pretereundo veterantur facraqirite greci enß perficiunt.Ardrocottus eu adhuc imputes effet:afexandrum viderat Is poftremo fepe dicere folcbat reru prope potiturum alexadram fuiffe .Veru cni ve@ to fuis per improbitatem degenerantibus odium conteptioneq; contraxiffe. Inde occeanu videre auidusjnftruaas remis carinas coCertarq? rates ad quofdam trif miGt fluuios quibus paulatim deucheretur.Ea nauigatio baud omnino tranquilla 8lt; imbellis Alexandru multis excepit preliis vrhes adortus omnia in deditionem recepit. Apud malos quos Indoru pugnaciffimos fama eft fere trucidatur. N^ op pidanos e muro lagittis profligatos cu deturbaffet per fcalas prior muru afcendit (Quibus fradis cti difpofitis interius fub muris boflibus vulnera ex inferior bo ac cepiflet cu pauciffimis in medios fe prouoluit hoftes vbi cum forte ftetiffet mican eia crifpans arma barbari fequendam humana arguftiorem forma fpediare rati Pa lantes profugere. Vt vero illum duobus tantumodo clipeatis militibus ftipatu vi dent ipfu armis fefe obtegentem haftis atq; enfibus vrdicpoccurrentes petut. Qui dam eminus arcu adducens fagittam in illam tantis viribus tantocp emifit impetu vt tranfuerberato thorace fub mamme offibus infixa permanferit. Quo vulnere cu remiffum corpus collaberet eius audior idlus velox affuit barbaricu enudans gla, diu.Contra Peucedas atep Limnicus fefe pro rege oppofuerût.Ex quibus eu Sau cio vtro q? Limnicus occubuiffetifblus Peuceftas propugnans perftitit. AleXader autem cu barbarozp pluresobtruncaflet multis Sautius vulneribus mallei idlu in ceruice recepto muro corpus ita vt hoftes confricarenturapplicuitidonec 111Û cir, CUmfula Macedonum manus arriperet amp;nbsp;amißo fen fu referrent in caftra vt mox per exercitum fermo mararit regem expiraffe, Egre aute ac magno cû lalore refe dlis haftilibus thorace vix tandem exuto medici in diuellanda ferri acie que olie penitus infederat accingunt. Cuius quidem latitudo triu digitorü: longitudo ve, ro quatuor fuiffe perhibetur. Quamebrem fugiente anima vita pene mors oppreO fit. Exempta tarnen cufride reparatis fenfibus difcrimen euaßt: Cu eius langor do mi per ciborum obferuatione ac medicamenta diutius ageretur a Macedonibus tu multuari in caftris ceptum edqui fuu vifere regem caperent. Id vbi fenfit alexan' der fumpta trabea diis imolauit ac rurfu in tabernaculum rediit. Inde ledlica delà, tus loca plurima amp;nbsp;magnaseuertit vrbeS. Decem quo$gignofbphiftasq Sabam maxime ad defedlionem fblicitauerant:plurimif$ Macedonas malis afflixerant in poteftatem redegit . Qui ad fuCcindle rcfpondendu acuti ac perfpicaces erant Du bias quafda ex eis queftiones fcifcitaë qui haud redle primo responderit: cetero f$ deinceps fe necaturu prefatus eft .Cui qdem rei ex bis quendam etate maturiffi, mum prefecit arbitré .Interrogatus ergo primus. Vtrum ne plures viuentes an mortuos eflfe cenfeat.ViuenteS inquit.nec cni amplios eße mortuos. Secundi eu interrogaret.Maiores ne terra beluas aut mare nutriret.terra refpddit eius nacp portionem mare effe'Tercium Quodnam callidiffimum exiftat animal. Quod nec dum homo nofeet inquit.(Quartum.Quo conGlio Sabam ad defectione fbllicitaf, fetiSeillum egregie viuere aut ftrerue mori maluiffe ait. Quintum. Vtrum diem an nodem priorem exiftiffe putetCDiemiinquit. Die vna.Cu$rex admiraretur Friuola perferu tanti: friuoJa ^ referri oportere dixit.Eapropter permutata fen' tcntia.Sextum rogat. Quonam pado quifpia late imperitans maximam conthere beniuolentiam poflitCNe fit terribilis inquit. Ex tribus reliquis vnum pereunda' tus,Quomodo mortalis quifpiam fe in deotu numerum referretC Si humanis ma iora viribus opera geflerit. Alterum, Vitam an ne morem fortiornm opinetC vita dixitque tot aduerfa amp;nbsp;calamitofa perferat Extremum Quouf$viuendu homini eftf'Donec mortem vita potiorem effe ducit.Inde conuerfus ad iudicem (entetias

ocr page 694

dicere iufrit. Çuioff vnam attero deterius requot;pond/fle affirmaret.Ta ita^ morie re primus inquit ggt; talja iudicauens minime vero ait. O bone rex.lNifite mendace exibeasiqui eu in primis qui peffimerefrondiffct: te necaturum aiebas. Eos tan' dem muftis ornatos touneribusdimiCt.Tum (Dnexicntusmittit cui ad fequofda longe maioris fame tPanquiHam degentes vitam pbifoBpbos acciret.Erat autem ©nexientus pbifopbos qui Diogeni Cmico operam dederat. Is refert fea Calano peracerbas admodu contumeliasiuffum indumeta deponere vt eius verba nudus audiret:alioquin feilfu affari minime velle uFG exipfo loue dimiffiis adeflet.Dan danum vero maiori cd comitate locutum tradit. Eumep cu multa de Socrate Pita gora Diogene accepiflet: ipfos precipui quide viros ingenii commendaffe. At cd legum verecundia nimium vic^itaffe. Alii referunt nibil prorfus niG boc folu dix' iffe Dandanum qua gratia Alexander orfiim tam longa confecit itinera. TaxilfS Calano vtalexandru audiret per quot;uaGt. Ceterum ei Spbines nomen erat:Veru cd pro falue Ikale Ind mum lingua omnibus diceret obuiis ei Calani cognomentu indi dere greci. Hic eft qui alexandro de principatu Gmilitudinemquanda propo^ifle fertur. Nam cd aridam ac tabentem m medid Birlam pertuliffet eius ora calcare pedibus cepit.'dum pars vna deprimië relique tolluntur in altum. Ea Gc inter pG fanduobambulans auicquid ex ea re fhdfum obtingeretludicabat donec occupato Birfe medio eundas fubfidere partes coegit quaG per ea Gmilitudinem Ggnificare Vjlletimpetenda eOe regni mediainec Alexandro tam longinquis peregrinacdni bus aberrandu .Inde per fluuios ad occeanum nauigans feptem menGd tempus ab fdpGt. Eonauibusingreffusad cuanda defertur infulam qua illi Sil'uftin iceteri vero PGtulcin appellant. Vbi defeendens cd peradis facrificiis maris naturam ac litoris quatum adiri licet cdtemplatus cGetdeos precatus eft vt n?mini fue termi' nos expeditionis Giperare dareturimpofterd.Debine reuerfus claflem circa terra Indiam obnaulgare dextro iubet ducem Nearcum. Prefedumauté ir ftituens O nexicritum ipfe terreftre iter per oritas ingreffus ad extrema dedudus reru in, opiam magnu exercitum numerumamiGt ita vt ex India ne quartam qdem copiai partem reduxerit'ed peditum cetum amp;nbsp;viginti miliaiequitd quindecim babuifle condet. Eos nanep graues morbi vidus acerbus eGus arridiffimi ac dura abfupfit media.Incu'tam ent amp;nbsp;fteri fern peragrabant regionem bofm ferino more degetid Hi paucos admodum amp;nbsp;degeneres aluntouium gregesq marinos folite pileesde pafei tabenteodoris tetri carnem babeut. Ea foca laLx,re maximo fexaginta tamen diebus emenfus:in Cedroquot;am peruenit Vbi reges ac Gtrapes magnam reru copi^ vniuerfo comperantcxercitui.Hicpro refocillandis curandil^militibus feptf die rum foda11tla per Carmaniam egit.Erat preterea quadrata men fa f Giblimi extra da quam oamp;inuedla equis Alexander fbdales ue nocftu panter ac dieiocundis celebrant epulis.Multa fubinde Carpenta feqbanë partim purpureis ac variisin ftrucfl 1 velaminibus partim recentes arbufculas amp;nbsp;virides ferentia ramos quibus fimiliaribus regiis coronatifen proceribus dum potatur vmbracula fierent.Nuf$ vero Peltbam caffidem Sariframue confpiceres. At Pbia laspatberasatqi tenclia amp;nbsp;tota femita ingetibus doliis cratberibuf^ proluentes fefe milites. Incp vicem tu eundo tum cubando propinantes.Commeffiones fiGularum ac tibiaru cantibus tu carminibus amp;nbsp;lafciuis mulierum faltibus paffim agebantur. Fufjs aute 8lt;vagen' tes per cuiufdam bacbanalis petulantie locum Alexander eu Phialis infectabat amp;nbsp;procacem turbam queG deusipfe longo promittebat ordine. Profectus intra Ce' droGorum regil denuo cum exercitu feefosinCituit dies Vbicu ad foedandos decertatiG cetus poft largiorem potum intereret Vagoas ludore profedus que amgbat vnice poft reportatam vidoriam ornatus per medium incedens theatrum

ocr page 695

tonfeffum (e tulit. Quod confricati Macedones ingentibus acclamaueré pTaufibus vtcpiUumcp fuauiaret certarim exorabant donec illum alexander per longa fuauia yjmpfexatus eft Interea redeunte Nearco letatus vbieius nauigationis memoran dacognouit ingenti per Eufratem clade ftatim fertur' Inde Arabiam ac Libiam emenfus per Herculeas columnas mediterranei ingredi adortus moliri naues Ta piaci ceperat nautas vndi$gubernatoref$ contrabens. Veru cum Tuperiori loco' tum expeditio compluribus affedla cladibus:inq: Mallorum expugnarone magna copiraum internitio vulgaretur nulla etiam alexadri ex vulnere excepto incolumi tas fperareë.Subditi ad defectionem fufcitan duces 8lt; fatrape per auaritiam amp;nbsp;fuperbiam cuncta violare prorfus omnia perinde ac folo turbata permifceri noua, turn cupidos return exoriri: Turn Olimpias amp;nbsp;Cleopatra aduerfus Antipatrum Tota (editione regri diuifere.Olimpias quidem Epirum.Cleopatra vero Mace, doniam inuaferat. (Quod vbi renuntiatum cft alcxandro preftantius inquit matris extitiffe confilium. NeC eni Macedonas femihe imperii equo paffuros animo. Ea propter cuncta ora Maritimam botibus compleri fentiens rurfus ad mare Near cum cu clade mifittiple reuertens inflagitiolbs quosdam prefectos acriter anim, aduertit.Ex Abuliti filiis vri Oxiartbem nomine Sariffa tranfucrlcratum oeci dit.lpfe Abulitus cu nullum ei comeatum preparaflet: tria milia nummi talenta attulit. Id argetum equis apponi iuffit (Quibus minime guftantibusquenam inqt tui commoditas apparatus confeftim$truit in carcerem. Hinc profectus in Pe [as numifcata mulieribus erogavit. Is ranqimoserat regibus vt quotiens in Per las irent mulieribus auri didribueret.©ram ob caufam cum quida raro Occbus huni^in Perfas irc traditur qui ob tenaciffimam viliffime rei parcitatem fe patrie extorre fecerit Poftea Polimacum g Ciri fepulcrum demolitus effet necauit qu^ ,pollens 8lt; vir illuftriffunus foret.Eius Epigramma cû Icgiffet grecis irfculri litteris edixit.Id auté era t. (Quifquis es mort alle m amp;nbsp;vndcciqiaduenis.Aduen' turumeni te Teio Grus {um qui perils imperii qucfiui. Hoc igitur fumi paululi quo meum Corpus obtegitur mifci ne videas. Ea res alexandro animi vebemfter affecit ci incertum ac permutabilem reri otemplaretur cxiti.Hic Calanus baud dudum aluo vexatus ftrui libi piram orauit quo delatus equo poft$ adoratis prece numinibus {ibiipOparentauit tonfumcp crimen vti primitias quafa^ iniecit prebe tos dextra Macedonas obfecrauit vt illam feticie diem cu rege fimulpotites exi, gerenttquem paucis poft diebus babdonem vifurum fe dixit. His didis piri afeeh dit vbi ita opertus occubuit vt propius admota iam flamma nullum omnino corpo tis motu dederit. Ateoquo lapfus erat geftu perpetue oferuato patrie ritu ac fu, orum inftituto fbilofbpborum fe ipfu inimohuit. Hoc itidem compluribus annis poft alius cèfaris comes nudus Athenis fent amp;nbsp;adhuc ipfu cernitur monumenti quod Iridi fepulcri nominat.CrematoCalano Alexander conuocatis amicis ac pri cipibus folenne conuiuium inftituit. In quo vinarie potationis certamen amp;nbsp;corona Vidori propofuit. Bibaciffimusomnium Promaebus quatuor ingurgitans canta tios palmam meruit amp;nbsp;vnius talenti coronam accepit tribus tantum poflea fuper ftesdiebus ceterum vnu amp;nbsp;quadraginta potando fpiritum eruptafle Chares tra, didit Conftat eni ei Simpholio acerrimum intcrcidiffe frigus. Poft bec fociozp co' lugia Sufis celebrat. Darii quidem filia Satira in matrimoniu accepta primariis Optimatibus collocat. Relicuisg Macedonibus qui lam pridem vxores duxerat comune inftruxit epulum.Cui cu noue milia conuiuazp intereffent vnumquemqp ad peragenda libamina aurea donaffe Phiala dicitur. Ad cetera miro quoda fplcn dore munificentiffimus.Aes enim alienum creditoribusfbluit. Cuius quide im, Rnfe fumma nouem mihu oAingcntoru ac feptuaginta talenti fuit. Monoculus

ocr page 696

Antigonus eGgrfdem fe mutuatnin peraniS faffb diceret:{ubornatum creditore adduxit qui fe victui if/am mutuate affirmaret qua eueffigio reftituit. Eum inde zr)endacii„conui4um ira percitus Alexander eiecitabaula amp;nbsp;prefecŒura priuauit

Erat ante clariOim^ bellator Antigonus. Is dum adhuc iuueni/iedet etatc. Pe'

Mntbumobfedente Poiunpo miffa in eu eGtbapulta Ggitta tranfucrberauitocd lumiquam parantibus n^u/Gs eximere prohibuit : Nec ante pugnam cxceffit:^

iu Cum intra mema rugauet boAem.Ceterum ea ignominia perculferat Antbigo/

neminiincert,m foret qujn Gbi morte confciOeret Hoc veritus alexlder ira

' o™ 'cargetum reddi. Interea puero?/:quos triginta milia numero ftudio iina,xercendos reliquerat robura excreuerant corpora. Egregia erat in doles:biQ exercitatione promptiffimi miram quadam amp;nbsp;ftrenua pre fe ferebat agi ,ta em Queres a exandro voluptate amp;nbsp;leticiam Macedonibus merorem metG rifffeP/rer^ ;? mmon e regi cure futuros exi/limabant. Quamobremcu imbe, kIfo muote domum dimitteretur fr per contumeliam ac vitupcnG :r°quot;quot;''S quot;n 'd P^fl^ru vfus dudos nunc cG dedecore c Æs dimittat aiebant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;°'7? ^^^ud tales acceperat'Proinde cun

nidus Pirricbam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;'quot; °nasimbelles vocet amp;nbsp;inutiles bofee iuniores E^iteTfere^s A^nX/ pergeret orbis terrarum impenGquesturus reie^is ipOs corporis fu^cCreXm Pr confia vehementer illis fuccenfuit amp;nbsp;ritoresinffituit Acredidit Perfas Satellites Perfrsappa ofe reieAos cernere.rn^^scu^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vero ignomini

nire ceperunt.Vnanimi ti::/quot;quot;quot;=1''°qr''quot;^ ^ emuhtione amp;nbsp;iracundia infa, nica re^s tat^^ZuféÆm^^ PoStisarmisinteriori détaxât retenta tu ret condonare fefe iniquosingratofyfa^f^ba efe Jlms poteftati quotdqi voca, pirte placa tus admiCit binil^f a™o' baud tarnen ipfos tametß magna ex ffetilXfanientify^^ a^e^e.atgen^^ adeffe diesac noamp;stotidé $ conCpicatus babitu diu Ulacnm^Æ 'percio, progreffus die miCerando afthOo comiterappellatis complures bello inutii::™'ei^nde nunc modefte incufatis nue Thquot;.quot;quot;^' Scabens etiam ad an tipatrumXUad 7'?^' magnificertiffinirqi do. Theatro Cedes obCignari coronatofy rcdeX^iffifr ^T'^'5quot;'certamina priores i pillospaterna contrahere ftipendia vo^i. IZ„ ,fecundiorum quo$liberospu neceffaria regni difpoCmt foeclartil: ! A.'Hebe^ana medie amp;fcausvbi lad res tna hiftrionun, miha ad loCquot; nbsp;nbsp;nbsp;m' lt;quot;nbsp;f^nnes indixit dies . (Quasqdcm Febricitabat Epbeftid g cû etat^XJ*'*^quot; m/fla peruenerant. Illis forte diebus abftinentiam cibum ferre nearor f^'™°lt; militari confuetudine fubduaum per caprum pranfit affatum amp;ino.onfr aucum medicum in Theatro nadlusabfentem te morbo Paucis poft diebus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;v^ipurerem hauGt. Qyamobrem inaalefce ratione aut modeftia pertulit- Afe ™r' Hunc tamacerbiffimum card alexader nulla mard vrbium pinnacula diruit.mrfntL.^' 'quot; 'quot;quot; fa^a equis rnuVep tonlis finita Et^fyft™menta diu in caOris a quot;abdem vero medicum cruci affixit, tibias amp;

orum gente euertit vniuCTfi^™ perinde ac hominum venationem egreffas. Cuffe naS OTellamt.In eius funer^^r'^L^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^m Epbeftionis infe' lentum dedit vt qui artifice amp;nbsp;n,^'°^bmu cemçdi ornamentis decem milia ta fuFerare magnopere cuperet StaG 8nrficentiaimis apparatibus omneimpenCam pollicenti baud animumaduertir nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;torren ruperim opens magnificentiam tpaximc formari cxculpiQ doITp a l qui Trade morte Athon in homisftatu^

rwpv ie cUcebat.^indcOiufferit cippetua ac nobiliflima

ocr page 697

èx lüo imaginem effingere veife.Cuius lena vrbem Miriandron id eft que déni milia boim capiat amplexet Dextra uero labetis ad mare fIuuiibabudantiffimos libaret latices'ld neglexit alcxadervt qui magis ardua fongeq; magriFicetioris m duftrie cum ipGs agitaret arcbitedlis. Ei poftmodum babiloniam petenti veniens obuiani i Nearchus. Is eni ex maeno rurfus mari in Eufratém iam nauigauerat in d^üordam ihcidiffe fe Caldeos inqmt qui alexandru vt procul babilone abeffetad, tnonebant.Qiöd cü paucifacieng procederet propinquusvrbi complures altered tes fe$ mutuo ferietites córuós avexit ex quibus nonulli penes illum delàpG fut.lt; Inde cum babilónis préféras Apolodorus pro eo immolare renunciaret accitus aurufpex nominé Pitagotas: ita factum affirmauit boftic modum conditionem^ percundliriti Alexandro fine capite iecurcxtitiOe relpondit. Pape inquit dirum boc prodigiu. inuiolato deinde miffo Pitagora Nearco no obterrperaffe pigebat. Subinde plurimu temporis extra babilonis menia interdu per Eufratem nauigas tetebat Ceterum multa ipfu prodigia perturbabant. Ex bis ent quos educabat le onem quendam eximie magnitudinis ac forme manfuetus afellus calcibus exani, marat. Alexander pofitis vt vngeretur veftibus debinc pila lufit. Poftea cu collu dentes adoleCcentuli fuos receperuntaipiaus (edentem in folio tacitum ofpicatur bomihem: diademate ac regia ornatum ftola. llli cu ex co quifham mortaliu effet® diliPéntèr Ferfcrutarenturdiu manfit elingqis. Vix tandem ad (e rediens : Dioni 110 libi nomen effe feqigenere Meffanum aréobquanda criminationem orfu ex ma tidelatum longum in vineuks tempus exigiffe:Nuper ad eum acceditle Serapin: ipfuqi laxatis compedibus boc in loco conftituiffe ac dixide vt accepto diademate umul amp;nbsp;dola ibi Cedens conticefceret • Hec audiens alexander iubentibus ariolis bominem perdidit Tum fpe deftitutuS grauiter angebat animo iam deos amp;nbsp;fami, liares fufpecftos habens 8lt; prefertim Antipatru euiCcp filios reformidans:quorum lolas pincerna regius erat.Caffander nuper aduenerat . Quiquofdam barbaros tegem adorare conCpicatus vtqui inter mores educatus grecienfes tale nihil an' tea afpexideconfueuerat Glutiores effudit cachinos .Quapropter ira ftimulatus alexander Vtracp manu coprebenfa luuenis Ccfarie paricti caput illidit. RurfuS cG incuCantibus no nullis antipatru contradiceret Caflander cu refebens Alexander! quid aiS irtquit nihilo violatos homines tam longis confectis itineribus calumnia, tum veniffe. Aderete Caffandto id ede calumniarum inditiu ggt; lorgo ne redargui queant proficifeantitinere. Id ridens afemider0Hec illa inquit Ariftotelis fut fo' pbifmata que vtriŒ plorabunt (iquen^ a vobis violatum effe comperero. Qua ob camtaimpreffiis Caffandri animo pauorinfederat vt cu posteriori tempore: illé fuperata gtecia Macedonie imperans delphos Veni/Tct.IBi^ deambulans quafda contemplaretur datuas alexandri occurrit imago. Cuius afFcau tanto terrore p, tulfum repente concuffum^ corpus eft vt diu pod vix ea fedari mentis trepidatio potuerit, Alexander igit cu diuinis intederct rebus pturbatus ac cogitatione per trepidus omnia noua 8lt;infueta quanq? per exilia mondra qdam prodigia^ (ulpi;, cabatur. Proinde hinc immolantes illinc expiantes inde vaticinates vniucrfam cd gerant regiam.Vfqp adeo graue eft incredula mens hominû amp;nbsp;co tempta numina nurfus graue eft tanta fuperftio q indar aque (emper ad ima amp;nbsp;decliuia vergens deliramentis ac vano timore quemadmodu eo tempore alexandrum imbuit. Cete tum d^ina de Ephedione allata vaticinia omnem compefeuere ludum at$ trifti tiam. Quapropter inftauratis (acrificiis amp;nbsp;Gmpofiis Nearcho folennes apparatus epu arum inftituit.Podea more fuo lotus cu quieti fe daret Midiusinteruenitq 'xft^nte pergit apud illum per iocu atep lalciuiam comlationcm aedurus. Ibi cum po cra nodi diem potando lunxidct c poto nodum Herculis fcbipho nec ceteris

ocr page 698

adhucde mote menfe prefedis eftuare cepit ob Febrem. Cu tantus repentedoW muaßt vt trän(Verberatusbafta fpinam videretur.Hec ndnuUi perinde acextre' mum ingentis fabule acatum tragicum quidem amp;ca1amito{um eden tes feribendu cenfuere Ariftobotus tradit illum eu per febris feuitiemfitum colfegiffct vinum potafle.(Quare mentis impotem faaum fuu obiiffe diem pridie CPs quintiles : In diariis de ipbus egritutfine feriptum inuenio ipfu quartodecimo CPs quintiles int balneas ob febrem cubaffe. Poftridie ante lotû in cubiculum relatum Inde eu Mi' dio in talorum ludo totam con CumpfifTc diem. VeCpcriautem loto vbi rem diuin^ perfecit fumpto cibo nodlu febrem inualuiffe.Tertio diefimul ae fe iteru abluiOet facrificium de more peregiffe. Subinde in balneo accubantem Nearcum dilig^tet audifle dicitur cu ipGus nauigationis tum res magni maris explicantemtPoft bec vndecimo (CFs per fummos eftus grauiffima noctem perpeffus die qnQ$infequetl vebementiffimis oppreffum febribus. Podmodum ad ingentem in balneo peluim tranflatum effe vbi de confirmandis ordinibus qui ducc carebant longa ad prinia, tes ba buit colloquia.(Dc^lauoquan^vrgente febre cil facrificare vellet ad lacnfiquot; cia delatus eft.Ampliffimos inde principesin atrio adeffe luffit. Centurionesreli' quo($ prefecT:os foris excubias agere.Septimo CFs in alteram traductus regiam pufiHo fopore quieuit baud quan$ interim fe remittere febre : aduentatibus eo ^p ceribus v(^ ad infequentem diem nullam prorfus edidit vocem.Quam ob caufam cu mortem obii(Te crederetur fremitu ac minis fores obedere Macedones.Quas pofl^ vi referatas irrupiffent vniuerG (blisinterioribus induti tunicis eius Icdu circumdedere. Ea die Pbitone atep Seleuco ad Serapis oraculm miffis pereunda tibufcp illuc ne Alexandrum ferre deberent Gnendu effe eo in loco deus ipfe refeon dit.Dcceffit autem quarto CPs quintilis circa fblis occa fu^bec m ipGusdiariis fe' re verbu ex verbo (cripta comperi. Tum nulla veneni extitit fulpitio. Sexto pod anno cu de illo renuciatum cft: Olimpias cefis compluribus Iole premortui cineres diflipafTe traditur cp is venenum temperaffe crederetur. (Quidam Ariftotclem p bibent eius facinoris conGIium antipatro dedifle 8lt;omnino illius afferendi veneni audorem extitiffe. Hrc Agnotbenis quidam narraffe dicitur que ex Antigano re gc audide condat.Ipfum autem venenum gelidiffimamquandam effe aquam ex Nonacrie petra fudentem ferunt (Quam in roris tenuiffimi more colligentes in eg reponunt vngula:cetera nonullo modo vafa fufferre quin ob tanti vim frigoris fcif fa fatifcant. (Quidam fida prorfuS effelfoe de veneni potione dicunturaffirmant, Quibus baud parum extat inditium quod multis poftea diebus cu inter primores de rerum fumma difceptarcht corpus per loca calida ac eftuantia negleclum iac(S nullum veneni fignum babuit verum recens immaculatumcp permanet Roxonem quia grauida erat Macedones tunc precipuis profcquebantur honoribus.Ea ob e mulationem Satire infenla ipfam per quandam epifto!am dolo circumuenit qua il lam ab Alexandro acciri Gmulauit. Earn adducam eu fbrore necatum deiccit i pu teum.Ipfafcp con(cio atep adiutore perdica multa tellure iuffit obrui.Statim enim perdicas cü ingentibus aderat copiis,'fecum Arrjdeum veluti quoddam regni mu nimen trabens. Is autem ignobili feorto natus ob aduerfam corporis valitudinem no natura aut cafu accidentem:parum mente conflabat. Verum cu abineunteet^ te gratiolbs admodum amp;nbsp;liberales mores Egnificaret. datis ab olimpiadevencnj!^ debilitatus animi vires a®?iferat. »,

ocr page 699

Plutbarcbibiftoiiographi greci de Vita atep geftis CeGris: Liftoria per Guarinis pratoremln latmum bnguagium tradudla. Incipit feliciter.

;|INNE DICTATORIS fifiam ComeTiama CeGre di' qfrabere potitus rerum Silia voluit: amp;odcu metu aut fpe rfTicerc nequiret eius doté publicamtlnimiciciaru vero Ce T^ris 8lt; Sille caufa Marii affinitas erat.luliam Cefansa' ifyitam vxorem maior babuit Marius ex qua Celaris confo fybrinus minor creatus Marius eu aliisinteto Silia poft edi feasin eius dominatu plurimorum cedes.Cefar abiplb fe ne — —-ggligi cerneret:baud tamen deftitit quominus fpeticione fa quot;Ytfamp;aotii^v7x dtim'p^ercens populum adiret a quo mox aduerfante Silia repulfiis eft. Debinc de ipfius exitio deliberante Silia fuere quidam glus iniquum ede afle tentibus talem necare pueru. Eos amentes eße inquit rifi in boc puero multos in' (picerent Marios : bec vbi ad Celarem perlata vox eft:Aliquédiu in Sabinis per nagatus delitebat poftea dum per fingulas nodles qua$ per aduerfam valitudine alterum tranfferretur in domicilium in Scillanos incidit milites qui per ea difqui, rentes loca latitantes corripiebant. A quoZf duce Cornelio duobus fe talentis rede trjt.lVIox ad mare decedens in Bitbiniam ad rege Nicomedem traiecitapud qué no diu uerlatus inde difcedens circa Pbarmacufam infulam a Pirratis capit Qui per id tempus nauibus magnis amp;nbsp;immenss claffibus mare occupauerant.A quiba cu prinG pro fe redimendo viginti depofcerent talenta deriGt g, qualem cepiflent virum ignoraret. Proinde quinqginta fe daturum pollicitus eft. Poftmodum {hos aliam ad aliam ciuitatem pro expediendis pecuniis dimittens apud immaniffimos Cilicas manft cu vno amico amp;nbsp;adminiftris duobus.Eos autem adeo per contemp tum babuit vt quoties quieti fe dederat qui filentiu illis ediceret miferit.Ibi mul, ta cum licentia duo de quadraginta verfatus dies eos no vt cudodesiveru vt fama los 8lt; Satellites babens nunc ludis nunc certamibus prouocabat. Interdû carmina orationelfy confcribens ipfos ad audiendu muitabat quibus no admirantibus palam imperitos barbarof^ vocabat eos inter ridendum fe cruci fuffixurum fepe minitas Quibusm rebusbi magnopere letabantur eam loquendi libertatem ioco ac fimpli' citati cuid^ attribuentes. Allatis ex mileto traditilfyad fe redimendu pecuniis li beratus confeftim ex MdeGorum portu inftruc-lis nauibus predones agreffus eft. d^os adbuc circa infulam cu claffe per ocium fubfidentes maxima ex parte in po teftaté redegit. Rebus pecumifq; dirreptis viros pergami i vinculis pofuit. Dein lulium Pretorem aliam prouintiam adminiftiMtem adit quodproinde ad eum ex 'captis,fupplicia fumere pertineret Ceterum is adiedis ad pecunias oculis nec enf modice fuerant de captims confilium peft bac babituru fe inquit. Eum igiturori, ofum valere lubens Ç efar Pergamum profedus predones adunum patibulo affe, cit ficut eis multotiens fecu in infula comorans ioco predixerat. Poft bec tabefcen tibus Silianarum partiû viribus cû domum ab amicis vocaretur Rbodum nauiga mtvtibi per otium apollonio Molonis cuius etiam auditor erat Cicero:operam daretimodeftiffimo quidem viro amp;nbsp;clariffimo dicendi magiftro. Ccfari elegltidi mam quanda ciuilis eloquentie vim a natura inGtam fuiffe perbibet. In qua eum rplendidi{rme adeo elaborate confiât vt fecundû abf^ vlla contentione locum ob tinuent priorem minimecofecutus dû dicendi rationem adquâ babilis 8lt; natura pronus ferebatur obmittens rei militaris 8lt; vrbanorum magiftratuum curam fu' (cepitquibus ex rebus in republica princepseuafit. fefe poftcrius ad Ciceronem

ocr page 700

(bos conscribens anticatones militaris hominis efoquetiam eG graniffimi oratori: ingenio 8lt; in ea re plurimum verfati comparari debere negat. Äomam reuerfus IDelobelfam repetundaru ponulauit.Cuam quidc ad caufam complures grecie ci uitates ei teftimonia detulerunt DelobeUa tairm abfolutus eft Cefar autegrecie ciuitatibus vt ob eazp promptitudinem parem referret gratiam fuu contulit patro ciniu dum. P. Antonio fub Macedonie Pretore. M.Lucullo diem diceret cp Iulee' ptis largitionibus iuditia corrupifTet:vbi eu tantum eualuiffe liquet vt Antonius ad tribunos plebis prouocarit inique fecu aelum eHe commentus fi Gbi cG grecis m grecia difeeptandum Gt. Rome cu in perorandis cauGs magnus ei cu gratia fplen dor obtigiffet mox lenitate clementia confuetudine ftudio magnam ex plebe: qu^ prêter eius etatem colebat beniuolentiam comparauit, lan cp fenfim cum epulisamp; cdmeftionibus tum (plendidiffimisin omni vita moribus no mediocre fibi in rep. potentiam auxerat:qua in principio inuidi deficientibus mature pecuniis cu mox exilem futuram arbitrarent florente illam in plebe paruifaciebant.Cu vero ingens adeo vt no facile aduerfari poffent increuinet:eam propalam ad res permutandas tendentem fero qdem intellexerunt . Verumen i vero nudius rei tam parau exifti mandu initium eft^ no affiduitas flatim amplificet prefertim cu in curia ne obG flatur effecit. Primus igitur Cicero cu ea reip. perinde ac quedam Pelagi ridicu' la no fine timore cerneret: tantamq i morum grauitatem fub illa latitante lumani, täte pcrdidicifret:ceteris quidem illms inGdiis amp;nbsp;meditationibus dominandi con/ lilium introfpicere fe didlitabat. At vero cu molliter adeo pendentes comas eum$ vnico dutaxat fefe fcalpentem digito inquit afpitio baud profero bunc lominem ad tantum facinus animu iducere poffe exiftimo vt Romanereip.moliatur exitiu bec quidem pofterius. Primu boc erga fe fauoris amp;nbsp;beniuolctie popularis accepit inditium.Cu.(E. Popilium tribunatus competitorem nadus prior defignatuseft Secundum vero manifeftius cu amitam fua Juliam Marii vxorem defunctam lu' culenta laudauit oratione pro roftris In efferedo ipfius funere Marii ftatuas tum primu poft Sille domiratum vifas producere aufiis efl.Iamdudum illiusfac^iois hominibusaSenatu bodibus iudicatis. Id nacp Celaris factum reclamantibus non n uIlis popu'us letis excipiens plauGbus clariffime refragatus hucvel precipue vi, rum admirantes qp longo poft tempore decora Marii tanqi ex inferis in vrbem re, duxiflet. Ceterum grandiores natu matronas defunctas laudare mos Romanis pa trius cA : qui in minoribus baud obferuari fblet. PrimusCefar mortue vxoris lau, dationem edidit.(Que res quanda illi gratiam attulit popularemqi contraxit béni nolentiam g, viru idcirco humanitate 8lt; modela refertum cenferét. Poft vxoris fepuIturam.Queftor cu Tuberone Pretore in Hiberiam profectus eft.que bono' rifice Temper coluit ac Pius infuper filiu Pretor fadus (Dueftorem creauit.Exeo reuerfus magiAratu Pompeiam tertia duxit vxorem .Ex Cornelia fufepta lam filia qua poflea Pompeio magno in matrimoniu collocauit.Adimpenfas aute pro fuGor breue ac momentane^ Gbi gloriamitam magnis opibus permutare videbat cum re tarnen vera paruisamplifGma compararet.Antea vero q; illam inierit ma' giftratum mille amp;nbsp;tricentorum tafentu es alienum conflaffe dicitur. Comiffa de hinc iUiapievie cura ingentis prodegit pecunias. Edilis.xx ac.ccCTgladiatorum paria exibuit circa (pecAacula pompas atq? conuiuia profuGAimis vtens fumptibo vniuerfas fuperiorum mignificentias oblitterauit. (Quas ob res affectam Gbi adeo plebem reddidit vt vnufquifcp nouas dignitates nouofcp excogitaret bonoresqbus pares illi gratias referrent. Due eni Silianorum ac Mariano^ cum Rome partes cGfent:polletibusadhuc maxime Sillanis diGecfti fubtrepidiq? Mariani depreffam admodum bumilem$vitam cxigcbant.Has attollere ftabilnreg Cefar volens cuir

ocr page 701

4 edilitium munus edere magniFicentifrxmemftituffet colatas clam Marii ftutuas triumplalifc» viamp;rias noau in Capitolio ercxit. Vt primum illuxit cunaa auro micantia 8lt; magnificis inftruda artificiis cernebatur.Trophea fubinde Cimbri, cainfculptis indicabant litteris.(Quocirca isqui in illis reftitucdis audax adeo fu' idet no parum timeri cepit baud eniiocculto res erat.Ceterum difraifus rumor ftatim ad (pedan-u contraxit vniuerfos.lbi nonulli contra Celarem voces fparge, bant vt qui iam diu legibus ac Senatus confultis fepulta reftitucnsinfignia ciui, tatis Gbi dominatiorem inftrueret. Hifce illum rebus experiri populu talibufue magnificenciis demolitus mitigatuffyOt.CQuam qdem ad rem nouella qucda bec exiSeri preludia.Mariani aute fefeinuicem exortari quozp imrrenfa repente multi tudo prodierat amp;nbsp;magno cu applaufu Capitolium occupare Multis cG Marii faci em intuerent pre gaudio manare lacrime Tum Celarem magnis attollere laudiba bunc folum Marii neceffitudine dignu effe virum. Eas ob res coado Senatu Ca' talus Lucatius vir ea tepeftate plurime inter Romanos audoritatis multa in Ce larem acerbic ma prefatus vulgatum illud inclinauit no per Cuniculos Celare ve tum iam machinamentis remp.occupare. At vbi per(halo Senatu obiedta in fere' felliffct longe magis qui ipfd colere admiraricp cepei at efferebantur edep ne cui$ mentis elatione amp;nbsp;amicorum magnitudine cederet hortabant.FuturG eni vt ftu' dio amp;nbsp;fauore populi fuperatis vniuerGs princeps exifteret. Interea defuncto Me' tello pontifice maximo cu pontificatum Audio amp;nbsp;difccptaticmbus plenu Ifauricus 8lt;Catulus clariffimi viri amp;nbsp;in Senatu potentiffimi peterent baud propterea Ce' far quin 8lt; ipfe Candidatus decederet ceffit.Ceteru pari vndi^ fauore ac ftudio apparente Catulus quo amplior erat dignitas eo magis cuentus in certitudine re formidans miGtqui grandi pecunia Celarem vt ab ea cotetione deOfteret induce rent.Quibus ille grandiorem femutuaturi certatimq, enixius petiturum effe re' fpondit.Inftante comitiorum die cu mater eum ad fores v^qi lacrimis (pfequeret illam complexatus dixiffe fertur:matcr bodie aut pontificem aut exulé tuu vide, bis filium.Euntibus igi^ certatimifuffragia tribubusfuperior declaratus no par iium Senatui amp;nbsp;optimatibus terroremicuffit tan$ad omne audacie genus plebe adadurus.(Quapropter Cicerorem Pifo 8lt; Catulus incufabat qui inter catilinari OS tumultusoccaßone nadlus neci celaris peperciffet' Catilina nfy no folum rep. permutare verumetia omnia confundere amp;nbsp;vniuerfu delere imperia machinatus Cuipriuf^ extrema ipGus detegerent conGlia in paruas quafdam conicauras in' cidiffet vrbe exceffit. Reliais in cmitate Cethego ^Lentulo qui coniurationls vi ces obirent (Quibus G qua in re clam adiutor exbortatorep cefar extiterit incertum eft.Deinde deteaa pror{us c6iuratione cu conGil Cicero vnumque$de co(bcio¥ pena fentencias rogaflet:ceteri quidem dedendos neci homines cenfebant.Donec infurgens cefar grauiffimam 8lt; accuratiffima fuper ea re cotionem habuit iniqun nec patrii moris eOe diaitas clariffimos ftirpe ac dignitate viros vel vltime necef litatis tempore in diaa caufa necai e. Quod fi donec catilma debelletur ipfi per ea Italie municipia que cicero ipfe delegerit cuftodiantur in vinculis poftea fcdatis pa catifq; rebus Senatui de omnibus ftatuere liccbit.Qua in re cG magnis dicendi vi iribus peroraret tantam pre (e ferre humanitatem videbatur vt no patres fecudu fe verum etiam qui antea dixerant répudiantes priora ad {ham tranftulerit fen, tentiam donec re ad catonem catulu$ peruenit.Quibusenixiffime refiftentbo Ca tone infuper illis grauiffimam pro contione fufpitionem infligete homines vt nece muldarentur traditi.Egredientideinde curiam cefari magna luuenum manusg Ciceronem prefidii caufa circumdabat occuriere nudos intentantes gladios.Tum curio obiedu toge complexus eu eduxiffe traditur Ciceio % alpcdlates deterruit

ocr page 702

adofefrentes Gue ob plebis metum Gue çp impiam ac iniquam eam cedem duceret' (Quod G verumeft baud feio quonam modo id vtiqicicero cu de confulatu fuo fcriberet tacitus pretermiGt.Verum ent vero baud reprebenGone caruit impofte rum quod oportuniffimo aduerfuS Cefarem nequa^ vfus effet tempore plebem re formidans que illum mirandumimmodum ambire . Paucis nanq; poft diebus cum ŒcfarrGipitioneniveniffet ab ea fe purgaturus cuna ingreffus in diros incidit tu multus.Diutius aute fblito fedente Senatu plebs magnis delata clamoribus curi am circumfedere viru efflagitantes amp;nbsp;miffum fieriiubentes. Eapropter Cato in/ opes nequid rerum nouaru moliretur vebementiffime pertimefeens. Hi eni fpem gerentes in Cefare reliquam multitudine fuccendebant Senatui perfuaGt vt me/ ftruum in plebem frumentum partiretur.Que quidem largitio ceteris annuis im' penfis quinquagies fexternu adiecit.Id manifefle confilium magnum in prefcntia terrorem extinxit amp;nbsp;plurimu amp;nbsp;potentia Cefaris tum abfeidit tum diffipauit eO prefertim tempore cu preturam initurus terribilior exeo fieret magiftratu. Exq tamen baud turbulentum quippiam obtigit.Cum cefaris domumtacerbusqdam ca fus inuaferat. Erat. P. Clodius vir tum nobili genere ortus cu diuiciiseloqued acp preclarus: nulli antem vulgatiffimoru ad faftidium vf^ bommum fuperbia ac procacitate fecundus. Hic cefaris vxorem Pompeiam nec inuitam quidem adama bat. At ea diligenti cuftodia obferuabatur.Cefaris enim Mater Aurelia lingulari pudicicia mulier vf$quag aderat nuruqi excolebat ita vt difficile ac periculofam illis congreffum amp;nbsp;colloquia faceret Rome bona dea colitur quam greci quide Ge neciam nominant. Eam Pbriges Midie nepotes regis parentem affertit. Romani Driada puellam Fauni vxorem exiflimantnonulligrecorum illam ex liberi matri bus effc quam nefari liceat. Vnde amp;nbsp;mulieres cu feftos ei dies peragunt taberna' cula in Vitigineis intexerunt ramis.$acruminfuper draconem deo fecundum i2 bellam erigunt. Dumep ilU facra celebrantur negeo virum accedere neq domi ad' efle fas eft. In eis facrificiis ipfe inter fe mulieres multa O'ficis cenfentanea farê traduntur.Cu igitur ea inflant folennia: vir ipfe fcu pretura feu confriare gerat Imperium cunc^iqp marcs vna commigrant vxor domum ornatiffime extrait: ibi maxima faerorum pars nodu peragitur promifcua fbnis 8lt; cantibusioca logasex ercent vigibas bas eo terrpore ceremonias celebrante Pompeia Clodius cui nodG gehas prima lanugo venierat Eam eni ob re latere fperauerat affiimpto pfalterie amicftu apparatucp illo commeat.Tenere autem vultum puelle diceres.Is igrf aper tas oftendens fores fecurus a confcia rerum ancilla introrriffus eft.Cuead Pom' peiam vt rem aperiet accurrens cu tardinfcuh rediret. Interea loci Clodius expe' effationis impatiens errabundus fpatiofa luftrat atria .Lumina vfcp quaq fugiens. Cui obuia quedam Aurelie pediffequa cu perinde ac femmam femia modularetur prouocabat.Reculante vero illa in medium protrabens quenam amp;nbsp;vnde fit rogat Clodius cum fe Pompeie ancillam que ancilla quocp nomine vocabatur prcftolari fe diceret voce fua proditus eft. Quapropter fublato clamore pediffequa ftatimad lumina turbaffyproGliit virum comperire vociferans. Tum trepidantibus paHim mulieribus Aurelia interruptis occultatifp dee facrificiisGmulac flores clauGt ardentibus cereis domum circuit Clodium veftigans. Is demum inancille cubico fo inuentus quo Gmulambo profugerant. Hoc patefactum modo Clodium e lanua mulieres perturbant. Abeuntes inde matrone eadem confeftim nocte rem ad fuos exponut coniuges:Vbi illuxit frequens per ciuitatem rumor it:molitu impia Clo dium no folum iis quos ignominiofe affecerat verumetiamdiisamp;ciuitati penasac fupplicia debentem. Quidam igitur ex tribunis plebis eum pollutarum ccrimo' niarfi poftulauit,Aduerfus quem amp;nbsp;poteimflimi cx Senatoribus viri aliaxu quOGp

ocr page 703

iibiamp;hüm amp;nbsp;grauiffmiaru procacitatum teftiironia dixerunt amp;nbsp;fororis meeftam addentes qua nuptam Lucullo corruperat.(Contra boru ftudia fefe plebs oppofuit dodium obnixe defendens. Quam qdem ad rem vel id potiffirre conduxit que ter refre multitudinis confternati indices erant. (Eelar ftatim repudiata Pompeia eu teftisin reum citaretur ribileoru que in Clodium obiecfta dicunt noffi refpondit. Quod Verbu cum prêter aflantiu fpem obuenjffetdterrogauit accufator cur igit vxorem rcpudiaftrf Quoniam n ea mcuit neq; fulpitionib obnoxiam effe oportere cenfui. Quidam bcc ita fentiente dixifle Cefarerr perbibent. Quidam vt gratiam plebis ifitfet: qua pro Clodii falute magnopere fblicitam animduerte bat. Ceteru featn Clodius accufatione euaßt iudicibo maxima exparte conFuGsadeo litteris fen tentiam edentibus vt ne fi eddemnaffent multitudinis difcrimen adirent aut fi ab, foluiffent ex optimatibus infamiam confequeretur.Cefarex pretura prouintia lbr htus Hifpaniam cu proficifcenti creditores magnis clamoribus impedimeto effent confugit ad Craffumqui Romanoru ditiffimusaduerfus Pompei in rei p.potenti amacn Cefaris ingenio ac feruore fimul egebat Craffo contra inexorabiles maxi, ine acimportunos creditores cu triginta amp;nbsp;odingentoiu (ponfione talentozp inter Ueniente Celar m prouintiam abiit. In tranfitu Alpium cu quodda barbaroru oppl dulum paucis admodum ac meftis babitatum incolis preterueberetur. (Comites eum ioco amp;nbsp;rifu ita percundlati traduntur num bic aliquas effe putas principatus ambitiones dffnitaeug? certamina amp;nbsp;mutua inter fe potentum inuidiam. Quibus CcfarSerio. Mallem equidem inter ipfos primus $inter Romanos ede fecundus Iterum in Hifpania cu otium nadus res qualdam alex^dri pictas perlegeret fecG dm cogitabundus debinc iHacrimafle traditur: Cujus rei caufam admirantibo fo' cns none inquit lure dolendu arbitramini cp huius etatis alexander tot gentes luo fubdidiffetimperio qua nullum adhuc preclaru facinus ipfe gefferim. Quamobre continuo rebus geredis innitens Hifpania obiens intra paucos dies cohortes dece coparat quas alus uiginti coniungeret Mox expedicione cdtra Calecos 8lt; Lufita nos agens.eunda vidorad occeanu uf^ perdomuit* Proflratasgentes cu primu tomano fubiecit imperio. Bellicis deide rebus optime confltutis profedo haud de tenus togatas in pace difpo fuit ciuitatibus ufe^quaq? concordia 8lt; amicitia pages precipue uero in medendis debitoru amp;nbsp;creditorum prouentibusdifceptationiboin tentus iuffit vtex debitorum prouentibus duas quide creditor partes quotannis defumeret. Reliqua dominus quoad eri alieno fatiffeciflet frucretur. His rebus magna fibi gloria parta e prouintia decef\t magis atep magis opuletus fadus.Cu fi^s quo$ milites ingenti preda exuuiifq? ditaffeta quibus imperator cofalutatus

Mos erat vt qui triumpbu duduri erant extra vrbem aliquandiu moram pro traherent.Qui vero confulatu peterent neceffario in vrbe prefentes adedent. Ce, lati buiufmodi coftitutus ambiguitatibus quoma comitiis c6fu!aribusaduetarat ,iGt qui ab fenatu impetrarent vt per amicos abfenti etiam fibi confulatu petere liceret.Eius poftulatis primu Cato cu legis aduerfatusauxilio mox vt complures a Çefare delinitosafpexit:rem temporis prolixitate refellere cepit tota orando di em conterens.Eapropter omiffo Cefar triumpho ad confulatu animum applicare Itatuit.Statimq? vrLc ingreflus acutum adoritur confiliu quod prêter Catonem Vniuerfbs fefellit hommes.Idaute extitit PompeiiCrafTicppotcntiffimo^ ciuium inimicitiaru depolitio. Quod vbi Cefar exfimultate in gratiam reduxidet. Ex am bobus no parua infe potentiam transerens magna permutatione remp. fabefacfta, Ult. Quod ceteros latuitadeo plena humaitatis ipfiusrei erat appellatio.Necent vt plurimi exiSimar Pompei ac Cefaris inimicitia fed amicitia potius bellu ciuilc peperitiQui cu ad diffolucndam optimatum potentiaprimum vnanimes coifTent;

ocr page 704

mutuaspoftmoJG inter fe difcordias amp;nbsp;odia oträxerunt. (Tatoni Ventura 1epenttgt;. mero preuaticinanti euenit vt eo quidem tempore importunus homo amp;nbsp;fuperua, canea difquirens putaret. Pofterius eius Capientia at$ conGïiu optimum quidem. fed parum profperu predicabat (EeGr Craffi amp;nbsp;Pompei amicitia vtrini^ munitus ad confutatus petitionem deductus: eu Calfurnio Bibulo conful creatus eft. Is vt magiftratum iniit leges nd confuli fed audaciffimo cuipiam tribuno pertimensad plebis gratiam amp;nbsp;voluptate tulit hunc agri viritim diuidedi ndc largitionis im' partiunde.boneftiffimis aute 8lt; prcftantiffimis in fenatu viris obnixe refragr^ti bus. Cefar dudu occafionis indigens Cubiatis clamoribusobtefbatus eft fele ad ple' bem confugere: ad qud per colendam nd fponte tied neceffitate 8lt; (enatusinfolëtia amp;nbsp;acerbitate compellebatur: ad eamep profihit amp;nbsp;afliflentibus binc Crafld inde, Pompeio vtrumep leges ne approbaret intorrogauit (Quibus approbare (eaffirmé tibus orauit vt auxilio adedent:8lt; quos aduerfantis cernerent mints amp;nbsp;gladiis ab fterrerent.Quod bi facturos fe polliciti funt. Pompeius etia adiccit fe non modo. aduerfus enfes cu enfe affutuzp verum amp;nbsp;clipped infuper allaturum.ld didu baud paruu optimatibus merore iniecit aliéna ab ipfius verecundia amp;nbsp;earn que fenatus venerationi debetur indigna quin furiofam potius amp;nbsp;puerile vocem audientibus. He res magnam plebi uoluptate afferebat Cefar ut maioriimmodum ex Pompei potentia frudd legerct:filiam fuä luliam Scipio Seruilio antea defponfata Pom, peio defpondit Pompei filiam Seruilio fe prebituru adeueransmec illam quidem indelpdlatam quin Faufto Sille filio collocatam Ipfe paulopft Calfurnia Pifonis fi fiam vxorëduxit:quem fucceffurum fibi ofulem ipfe crearat obteftante multumg vociferante Catone re baud fane tolleradam ede preturasac imperia per nuptiaru lenocinia vendicari:inq? vieem prouintias exercitus: amp;nbsp;copias propterbuiufmodi mulieres in fe ipfbs traduci.Cuqi Celaris collega bibulus fruftra otra legu pmul, gationem intercederet:amp; perfepe vna cu Catone i foro vite difcrimcn adifret fefe domi concludes totum magiflratus tempus exegit peradis nuptiis ftatim Pom/ peius ref:rto militibus foro ad promulgadas leges focium fe audloremgi preftiht (Dmnem fubinde Cefari tranClpind citeriorem^Galliam adied) illirico cumlegi onibus quatuor in quinquennium adminiArandam adiudicauit:Quibus rebus con tradicétem obnixius Catonem CeCri i çarcerem adduci luffitieu ad tribunos pro uocaturu exiftimans. Aft ubi Cefar illum ne uoce quidem emifla uadentëcerneret Nec fblum primores grauiter amp;nbsp;inique ferétes fed amp;nbsp;plebeios ob Catonis teueren tiam ac virtute tacitos meftuffy confequentes :vnum ex tribus plebis clam obsecra uit:vt Catone e manibus licflorum auferret Dehinc ex fenatoriis viris pauciffimi ad cu in curiam cdueniebant. Reliqui molede tollerantes ^procul abibant.Conl% dius quidem natu pergrandis idcirco no aduentare fenatores dixerattquoniamil lius arma militef^ pertimefeeret Cui Cefar quid tu inquit: bec fy reformidans no te domi contines Id Confidius ait:me facit intrepidi Cui enim parum vite fyeft quid magna illi prouidentia opus eftf ' Quod aute in Cefaris confulatu turpimmc fadlum ludiCaË.Creatus trib.pl.Clodius ille qui amp;nbsp;ré vxoria amp;archanasno^is ceremonias temerafTe aufus c. Ad ciceronis autcm pernitië deledum fuine oftat Nee prius cefar in expeditionem profecflus dicitur ^ Ciceronem amp;nbsp;Clodiu turbu fentis inter fe altricationibus irritafleticucp cieciffetitalia. Hec quidem ante bcllu gallicum confedfa traduntur. Tempus autë bellorum que deinceps geflit expe, ditionu quibus pacata reddidit Galliam aliud quoddam vite principium ac geren, darum nouam quali viam indituit ita vt fummorum viro^ amp;nbsp;clariffimorumamp;du cu neminem huic amp;nbsp;bellatori amp;nbsp;imperatori proponedu cenfeas Nam fi quis Fabios Scipiones Metellos amp;nbsp;etatis fue aut paulo foperions duces $ilfam Mariä vtruq?

ocr page 705

Lucullum amp;nbsp;iplu deni$ Pompeiu cuius omnimoda in re militari virtus amp;nbsp;gloria adcelu vl^ perfloruit comparandos duxerittprofedo Cefaris gefta fûperat.Hûc quidemlocorum afperitatein quibus ab eo decertatu eft.Illumregionum amphtu dnie:quas romano adept us eft imperio. Aliud ad fe domitorum boftiu vi ac multi tudme Quedam pacatatu ab eo nationu feritate atcp perfidia. Aliu manfuetudine ac dementia quas erga vidlos exercuit, aliquem gracia amp;nbsp;munificentiis quib) luo, Profecutus eftcommilitones. Vniuerfos autem velboc ipfb fuperauit: g;amp; longe plura comifit prelia amp;nbsp;plures in acie obtruncauit boftes. In galha Gquide nec totu belligerans decennium octingenta viribus cepit oppida.Tricentos fu biugauitpo pulos.Aduerfam tricetas partim inftructus Miriades: Centumquide ferro edis totidem vite referuatas captiuas babuit. Tanta aute {uorum militum caritateac promptiffima vfus eft opera vt qui nibil ceteris dimicando preftabat pro Celaris gloria 8lt; honore inuiŒ ac fortiffimi grauiffimacundla fubirent (Qualis Attilius qui nauali Maniliam prefio foftilé ingreffus puppim abfciffa ei gladio dextra vm bonemfmiftra retinuit: eo v^qi boftes vultibus obterens vt proOratis omibusnaz Uem vidor occuparit. et Caffius Sceuola qui pugna ad IDiracbium □rrida excusa lagitta oculo traiecQis per bumeru cruffy iacblis centum ac triginta telorfi icftibus acceptis in clipeo beftes perinde ac fe dedituros accibat.Subeutibus duobus alte/, nus quidem lurrcru enfe ccciditialterum ore pereufTum vertit in fugam.Debie lUoru acceptus amplexibus tuto relatus cftxln Britaniam qdem quocp primis cen ^rionibus in paluArem 8lt;acuo fuincidentibus locum irruentes incubuere boftes Tum prelium in fpcdlartc Cefare miles quidam medios irrumpit plurima confpi' tue fortitudinisoftentans opera .Verbs in fugam barbaris Centuriones reduxit f columes'IHe egre eundos euades in Iimofam fele deiecit paludem qu^ nunc natas nunc pedibus comeans vix tandemomiflb fcuto traiecit. Admirate deinde Cefare amp;nbsp;magna cu alacritate ac clamoreobuium excipiente meftus ille ante Cefare con, odit ex adiedo clipeo multis cu lacrimis veniam poftulans. In Africa ent Cefaria horum nauis qua Œranius Petronius queftor defignatusvehatur in Scipionis po teltatem redacha fuiOet direptis ceteris Scipio queftori incolumitatem pollicebat ^uiGranius Cefarianos inquit milites ro fufcipere verum preftare falute folere. Qlt;^° dido fe ipfu pugione tranflixum exanimauit. Hduiufhiodi tarn feroces militu Ipintus 8lt; tam elatas animi magnitudines ipfe Cefar inftruxit ipfe Cefar aluit eos quidem primu honore ac liberalitate vberrime dpfequensvfcp adeo vt oftenderet fe diuitiasno voluptatis aut fuazp gratia delitiarum ex bello cumulate fed comunia potius viroru fortium premia apud fe conferuata laccrc. Seq? aliqua ex parte locu' pfetan quotiens illa bencmeritis militibus impartiffet. Preterea cu illum vnum quod$difcrimen fponte adire 8lt; ad nullum laborum genus defatigari cernerent; ^iruimmodumi eiusamorem incitabantur*Eius quippe in fufcipicndis periculis tudium haud adeo propter ingentem quanda bonoris amp;nbsp;glorie cupiditate admi, rabantur.Tam magna vero intolerandis fupra corporis vires laboribus pacietitia cudos ftupore conficiebat.erat eni corporis habitudine macelentus candidus mol' frequenti capitis dolore vexatus comiciali morbo pleruq lt;obnixius. A quo pig mum Cordube correptus vt traditur no molliciei occafionem ex ipfa fecit egritu' dine quin ex malitia egetudini remedium comparauit. Indomitis nanq? viaru diffi cultatibus parcitate affiduis vigiliis 8lt; dunffimis laboribus aduerfus morbum di' nikansinuidlum ac infuperabile tutatus cft corpus plurimos fomnos vehiculo aut ecxica ducere folitus quietem etiam ad aliquid peragendum reponat interdiu ve/ ebaturcaftella ciuitates amp;nbsp;caftra obiens affidenteilliex pucris aliquo q coquo/ piam profiafcente fabfcribendi caufa hmul adede folebant pone etiam milite qui

ocr page 706

gladium tenebat affigente. Tanta ante celeritate itinera conficiebat vt cu primer rçoma exceffit odtauo ad vfcp IRbodanum die peruenerit.Equitandi vfuS ei ex pu eritia facilis adeo extitit vt reflexis in integrum manibus equû velociffimis ocita re curb bus fepe eenfuerit.Equo utebatur infigni pedibus prope bumanis amp;i.^ dumdigitoru vngulis fixis que alterius minime fenbris pacientempmusafcendit In ea expeditione exercitationis gratia equitans dictabat epiftolas duob) GmuI h' brariis vel vt Oppius perbibet pluribus abunde fuppeditans. Mutuaamicor^ per epiftolas colloquia primus excogitare Ccfar dicitur. Cum ob negotiorum multi, tudinem amp;nbsp;vrbis magnitudinem viuosvrgentiu caufarum affatus baud tepusex pedlaret-Circa vicium facilitas vel eo patet inditio g, Mediolaniapud eius boipl tem Valerium Leonem Cenas cu appobtis fparagis Valerius pro ofeo unguenta inftillaflet facile comanducauit opipare. Idqi molefle Ferentes increpuit. Eisem qui boc improbant inquit ne vti Fatis effe debuit.(Qui$ bac rufticitate arguit non niO rudicos effe poteft.Olim ex itinere vitempeftatiscuiufpiam cafam pauper^i trare compulfus vt vnicu ibi cubiculum vniusvis capax inuenit amicis inquit.rx honorifico quidem loco decedendum eft potentibus, exopportunoautem iis qui ad uerla tenentur valitudme fimulcp ibi requiefeereluffit (Dppium, Ipfe vero vna ciy cetetisin priore tugurii parte apud Fores accubuit.Cetcrumprimu Celari in Gal fia aduerfum Bleluetios amp;nbsp;Tugurinos bellum Fuit qui duodecimeorävrbibus vi' ciil^ quadringentis ab fe concrematis vlterius per Romanorum terras migrabat quemadmodu antea Cimbri aut Tautones quibusno audatia non fortitudine vita ex parte inferiores erant.Bloru plane multitudo vniuerla tricentis milibusconfia bat ex quibus centum 8 lt;nbsp;nonaginta bellaciffimorum erant Labienus a Cefare mifr fus Tugurinos penes Ararim Fluuium proFligatosattriuit, Celari vero ad qu^da (ociorumvrbem exercitum agenti deimprouifo Heluetii in itinere occurrerunt. (Quos preueniens immunitum quendM conFugit loeu. Ibi collectis copiis vt primu acies inftruxit ei addudlus equus ed. Quo in infpedlo boc inquit poft viélori4m iq perfequendis vtar boftibus Nunci eos progrediamur Gmulq? impetu facftopedib ire cepit, aliquamdiu (umma eu difficultate pulfa borium acie plurimus,circa car ros vallum$ labor exti tit. Cumbi no foturo acres inde pugnarent: verumeh^ PN^ ri ac mulieresadnecem vf^ dimicantesobtruncati funt.(Quam ob caufam uix no' cfte media finis preho Factus eft. Puberum me bercule id uidorie Facinus fuit. At longe pulcrius quod adiecit.Centenis nançp barbaroru militibus qui ex prelio con furent collectis defertos pus ab Fe agros uadataffy urbes coli rurfus coegit Quod no abf$ metu ab eo facium effe codât ne germani defblata incolis.Jocatranfeuntes occuparent.alterum pro gallis palam cotra germanos bellum geffit quango antea cum eorum rege Ariouifto Rome focietatem iniidet. Hi aute intolferandi Roma/ noru fubfinitimi nd diutius quieturi uidebantur.quin ad incolendam habitanda $ tranfirent Qalliam.Ceteru curo prefeedos quofdam metu, perculfbs animaduer teret prefertimqui clari generis adolefccntes uoluptatis autquedus gratia fecum in eam proficifeebantur expeditione eos in contionem uocatos abire iuffitne muli ebres adeoamp;pauidi in uita fufciperent difcrimina.Se ueroinquit cum decima tan tdmodo legione barbaros muafurum cG ne aduerfus fortiores,Cimbris bodes nec deterior Mano dux Gt dimicaturus.(Quapropter ad eumex decima legione legati miffi affuereplurimasilli gratias referentes amp;nbsp;fuorumimprQbjtate prefecforum exponentes.Dein ammoG ac promptiffimi omnes Facdi diebus pluribus eouf^ fut donec ftadus ducentisitra boftium regionem cadra pofuere Id equidem impetum Ariouidi magnopere perculfit amp;nbsp;audatiam ut qui Romanos ne du germanis acies inferre fed aduerfantibus lUis ne predate qdem poTe fperarant. Ea igitur res eg

ocr page 707

germano^ perturbaffet exercitu longe magis earu obtundebat animos fortilega tum uaticinia mulierG.que fluuiozp curfus uortices flrepitucp corie^antes fatu, ra predicebantinec eos ante prehu comittere finebant cp noua fulbffet funa.Quod ubi Cefar accepit quietos germanos infpiciens fatius eflfeduxit trepidatibus con, gredi $idonefi ilfis tcrr pus expédiante federe, fadlo itaep in ec2pmunitioes tumu lofty impetu:non ante ftirrulare ac inceffere dcftitit q; ira deduài pug na capefee , rent.Eis in fugamverbs Cefar Radiiscuadringétis adufep rbenû perfequens c^ pum omne cadaueribus fpolnfcp referet. Ariouiftus cum paucis preueniës Xbenu traiecit.Cefo2 pnumeru oduaginta milia fuiffe perbibet. His rebus ita confectis dimiffis in fequanis ad hiberna militibus:ipfe iis que Rome gerebant intentus in circum padana defeendit fiaHia que comité illi prouincie pars eratÆluuius enim Rubicon[aHia citeriore a reliqua diRerminat italia.lbi refides plebis animos ad fe perliciebat. Nam cu ad eum multi concurrerent vnicuiqi tum poftulata pbebat tum fpe ingete addebat. In ea expeditione baud intellexiffe Pompeius videt çp Ce far eu ciuium romanozp armis boRes profligaret:cuius boftili viàis ga^a capiebat Dein potentiffimos Callorum Belgas amp;nbsp;tertiam Callie parte incolentes defease audiens compluribus fecum bomiru milibus fub arma coadlisad eos verfus imme fa celeritate contendit. Quosin focioru Callorum agris predas conuedates ador tus:maxima ex parte turpitur dimicantes fudit cecidit$ita vt paludes 8lt; profuri da quedam flumina per celbrum ftragem romanis tranfitG prebuerint.Quofadlo tx bis qui ante defecerant cundli ferme ad (Dcceanum vergetes nullo confero p' lio imperata fecerut. Pofica cotra feraciffinos 8lt; beHaciffimos Neruios duxit ex ércitum:qui denCffimasincoiut Gluas-Hiigiturcü in profundiffimo nemore fili' 0S ac fupellecftilem ^ procul ab bofte collocaflcnt: cu fexaginta milibus armatorG □tra cerare repentinos fecerut impetus que caftra locante prefioqiabftinete offen deruntÆtverfo m fugam equitatu feptimamac duodecima legiones circiïuenien tes vniuerfos trucidaucre centurionesigniri Cefar correpto feuto amp;nbsp;bis qui cora fepreliabantur detentis itra barbaros irruiffet ac fubinde quodam ex tumulo de' cima legio perboflilis irrupens acies periclitanti fuccurriffet neminem euafùrum incolumen liquet.At virtute Celaris amp;nbsp;audentia fupra vires vt dici folet decertan tes:baud tarnen Neruios dare terga coegerunt.Veru fortiter repugnantesobtru carunt ex fexagita enim milibus quingentos euafiflfe traditur. Excorfulanb aut viris qui quadringenti numero erat tres fuperfuere incolumes.Hec vbi fenatuire nunciata funt per facrificia indicRafg folennitates quindecim dieru fupplicatio qn tum vna in vidloria nec dumi fiiperiori tempore obtigerat:diis immortalibus de creta eft. Nam cu tot in vnum g entes erumperent ingens profecto difcrimen in, gruerat. Victoriam aute eo iHuftriorem populi fanor amp;nbsp;beniuolentia faciebat:qa Cefare parta fuerat.Hle Callie rebus optin e difpofitisi cifalpinam biemauit iHinc res vrbanas apparaturus. Non folum ent qui dignitates amp;nbsp;magiftratus appetebat eovtentes largitore corrupto illius pecunia populo defignalatur8lt; quicqd ipfius potentiam augeret perficiebat fed etiam clariffimi amp;nbsp;ampliffime adoritatis viri complures ad eu Lucam peruenerunt. Pompeius Craffiis8lt;Sardinië pretor Ap pius amp;Nepos Hifpanie proconful.lta vt lidores centumac.xx. fenatorii ordinis circiter ducentos fuerunt. Hi conßlio corftituto decreverunt CraOfum amp;nbsp;Pompei um deGgnare co fuies opportere pecunias Cerari fuppeditari amp;nbsp;belli adminiflraco nem in aliud fibi quinquenium prorogari.Que res a prudentibus iniquiffima iudi cabatur.Atqui tam grandea Cefare pecuniam {ufceperantieu indigentem eti^ fenatui perfuadebant rimo vero ob ea q decernebat eo anguftia^ fenatu redigebat Wtlonge magis cogéra viderentur,Cato nan$aberat ita vndeinduftna nudus ^

ocr page 708

Cipmm.Eius autem rede FanniuseG nihil reclamando proficeret c Foribus proh frit multa vociferans in vulgu auresiterim adbibente nemine. Quofdam eni Craf fi 8lt; Pompeircuerentia deterrebat.Plurimi vero fpe vite gereresin Celare iplius gratia quiete (edebant. Reuertens iterum Cefar ad exercitu in Galliam ingens in ea regione bellum offendit.Duo eni maximi germanorum populi quos ipfas tente ritas appellat ad querendos a^ros nuper profedi Renum traiecerat. De bello ad uerfus eos confedo Cefar in fuis commentariis fcriptum reliquit.Barbaros midis ad eos legatis cu inducias egiffet eum m itinere adortus. Quapropter odingetos eozp equites quinq? milia ex Cefarianis ex improuifo in Fugam vertiffe. Poftea mif. fos ad fe confedim alios fubtexende Fraudis gratia. Quibus retentis contra barba) ros exercitum duxiffe dementie effe iudicantem vllam tam infidis ac periaris bo minibus babere fide.Calibus refert Catone cui(enatu pro ea vidoria fupplicatio decerneretur lententia dixiffe vt Cefar bobibus dederetur qui pro ciuitate perfi' diam expiaret 8lt; execrationes in audorem verterent.Ceterum ex bis qui tranfie rant quadraginta milia ferro cela paucos remeantes excepere Sugambri • Ea ve, ro germanica natio eft banc naclus Cefar occaGonem cu alioquin glorie cupiditate duceretur cp primus oim Rbenu exercitu traiecidet pontem inftruxit Erat per id teporis imenfa eius flumis latitudo vndis amp;nbsp;eftu rapidiffimi. Ingentes ante operi idus delata fluuio ligna amp;nbsp;trunci infligebat. Ad quos excipiedos vim$fimu1flu minis refrenandam Cefar in fuperiori parte maximas coniugatas trabes prefixit incredibile prebens fpedaculum intra decimu diem ponte nauato.Tum obuiu fefe inferente nemine copias traducit preftantiffimi germanoru Sueui:fe in profundlf fimis Gluarum conuallibus abdidere Cefar in germania duo de viginti confumptis diebus pod^ boftium vicos 8lt; edificia incendit amicofp populi ro ,ad fpem cobor tatus eft fe iteru in Galliam recepit. Debinc in Britaniam expeditionemagere ca tendit.Cuius fadi audacia magnam illigloriam peperit. Primus nanep occiduum clade ingreffus Occeanu perqp Atlanticum pelagus ad belligeranda tranfportans exercitum adnauigare cepit.jncredibihs nanq ? magnitudinis infulam ex qua non parum inter (criptores amp;nbsp;biAoricos disceptatum eftcum eam non re fed verbo fb, Ium ac nomine fidlam nufq; extare contenderent fubiugare adortus extra orbe ter raru Romanum propagauitimpermm.Eo ex continent! Gallic bis adnauigans cii maiora boftibus damna $ fuis emolumenta contulÆt. Quid enim ex bonnnibus acerbiffimo vic2uamp; (umma laborantibus inopia preciofu eriperet baud qualem a^ nimo ceperat bello fine fpofuit. Acceptis aut ex rege pbfidibus amp;nbsp;tributis ex infi !a remeauit.Cu nauem folueret e Roma littere illi reddunturquibus abamicis de morte filie certior fiebat que Pompeio nupta pariens obieratqueres amp;nbsp;PompeiG, 8lt;Cefarem magnis affecit ludltbus. Amicos aute precipua affligebat perturbatio quoniam cu cetere reip.partes egrotarent bec ipfa neceffitudo que pacem concor diamcp conferuabat foluta defecifet.Infans enin cum paucis matri diebus fuper/ ftes fuiffet ftatim vita excedit. Populus luliam inuitis tribunis attollerisi Marti um campa detulit ubi tumulata lacet.Cefar cum ingentes iam haberet copias eas necedario in diuerfa partitus Hiberna in itabam vti confueqeratreuertitur.Cum interim Galli mag nis irrumpentes exercltibo vndiq; Romanos milites in ipGs tru eidat. Hibernis caftra$(imul expugnare canantur. Ex bis autem qui cum Am e biorige defcier^t. Plurimi 8lt; Fortiffimi. Cocta amp;nbsp;Titunu cd exercitu obtrucarat Ciceronis legionem fexaginta hominum milia circu uenientes obfederant, Paulq' ffiqiabfue quin eos viribus interciperent vniuerfis ferme vulneratis. (Contra a Rq manis fumma virtute promptiffime pugnatum eft Hec cum procul abfenti nuntia' ta funt Ccfan baud plurimis feptem milibus hoim in vnum coad^sfla^im rçdiçn^

ocr page 709

Cicêrcttêni ab obfidione liberare contendit quod minime obedentes latuit Itacp p, inde ac omnia direpturi contemptu paucitatis occurrunt.Cefar vfq; quagiconfufto dofofa fe fuga fubripiens comodiffimu occupât locu ex quo paucis aduerfûs plures prehandi facultas eßet ihq caßra comunrt.Suis vt abonniirodoabftineant pre bo cdicit. Tum vallum altius educi rorta'q: olftrui timoris fimulatioe iubetvtfe ductoribus defpedu faceret donec difpcrfos 8 lt;temerarie (ubrutes eg rediens Ce far fudit amp;nbsp;magna ex parte interfecit' P^ec Victoria multas Callorum rebelliones fedauit. Ipfe per biemem quocucp jogrediens ne res innouarentur acutiffimeproui debat.Confeftim eni ex Italia ad Ceforum fupplementu tres ad fe legiones venere duas ex fuis mutuante Pompeio aliam ex Cifalpina babito nuper de lectu otraxit Procul inde ingentis ac periculofi belli primordia que dudum extincta videbatur potentiffimorum virori inter bellaciffimas nationes clandcftinus fauor alebat. Id magnis emicuit viribus.Ingens Gquidem armatorum etate florentiG vndi$mul' titudo cogebatur magne in vnum opes conferebant validiffima oppida inaccefle |?enitus regiones.Tum Hiberna glacies fluuios tenebat niues faltus obduxerit ca pi torrentibus inundabant. Profundiffime niues incertas reddebant femitas pala des amp;nbsp;ftagnantia flumina vias amp;nbsp;cunctos occultabat aditus. Que res Celari om, nino ne contra defci'centes quicqua conareturabfterrere poße putabant.Œentes autem multe defcierant.^x quibus longe preRatiores Auerni Carnutefy TociuS tei fumma adminiftratioqp Vertingentorigi demandatur.Huius patrem olim re' Rnum affectantem necaue Galli . His partitis plures in partes copiis muftif^ pre, fectis ducibus omnem circumadiacenté oram que ad Àdriam v!^vergit Gbicon cibat ,lam eni Rome contra Celarem conrpirantiboaduerfariis vnmerfas (Gallie ci uitates ad bellum fbhcitare n édita batur.Quod fi paulopoft profecto ad ciuile bel Ium Cefare geffiffet no leuior fane $ Cimbrorum terror occupaffet Italiam.at Ce' (ar cû ad omnem bellice rei vfum peritiffimus tum ad captandas temporis oporta nitates optime a natura inftitutus ^primu cognita defeàionc prédiras igreffus eft Vlas. Quibus per tam feuam biemem vi ac celeritate fuperatis intellexere bar bari infuperdbilem amp;nbsp;inuictum bellis exercitum ad fe ventitare. Aiam quo eius nG CIOS aut tabellarios diu penetraffe incredibile indicatum erat ibi eu totis ofpectus eft copiis agros vaftans vicos diruens oppida funditus euertcns.Dehinc receptis in fidem quos facti pigeret baud deftitit quoad Eduorum gentemq aduerfus cG bellum fufeeperant deuicit. Hi fuperiore tempere fratres (e Romanoy: predicates magnificentiffirris tabebant bonoribus.Ea vero tempeftate focios fe defectionis afafeentes Cefaris copias vebementer afflixerant.Inde caftra mouens in Lingonu fines transit vt ad Sequanos in fide amicitiaq; permanentes fefe reciperet. ni ex Ceteca Gallia Italiam verius incolunt. Ibi eumboftes adorti multis armato^ mili, cus circumueniunt. Quibus congreffus terrore diuturno ac fortitudine copreffis barbaris:ceteris quidem i rebus victor euabt. At initio minus profpere dimicaffe Vifus eft.Siquidem fiuerni fufpenfum in templo gladiG commonftraht tan$cap tumex Celare fpoliumiis quem pofteriori tempore conspicatus fubriGt,Cu$ mde trahere illum amici luberent.'nequam permifit ep rem (aeramexiftimarec.CeterG complurimi vna cu imperatore fugientes in Alebam fefe vrbem recepere. Eam de binc obOdcti Celari cu ob murorum altitudine amp;nbsp;ingentem repugnantia numeru capi pote defperareturiquouis confilio 8lt; ratione maius,extrinfecus diferimen in' cubuit.Trecenta eni armatorum milia Alexiam aduentabat cu intra vrbem baud pauciora centum ac fepcuaginta bellatorum milibus verfarentur. Quamobre itra angensadeo bellum deprebenfus amp;nbsp;obCeffus Cefarigeminos obucere muros copid (us eft,Alterumcontra vrbem;alterum contra boftis aduentu^Si emm hcvtriiig

ocr page 710

eoniungerenttir copie pro%c^3 de rebas Cefaris a^u effet . No ab re igit in eo pre, lio quod apud Atexiam geftum eft:maximam adeptus eft gloriam in q^o maiora profedo ^vfpiam audentie 8lt; fortitudinis opera egregie dimicando declarauit. Precipua vero admiratione profequendu eft.latuifle oppidanos:cum Cefar cu tot milibus cx-erias Marte collato palma reportarit:imo vero nec Victoria ipfos pus inteHexiffe Romanos qui obiedum vrbi muni pro ftatione tenebant $ oppidano^ lucftum 8lt; plangëtes fe mulieres audiffent. Cu altera ex muri parte preditosauro amp;nbsp;argento clipeos refperfos cruore toracas gallica tentoria paterafip a Romanis in cadra deferri cerneret. Adeo mature tantus exercitus velud in fomni u quoddam aut Gmulacrum euanuit ad internitionem profligatus amp;nbsp;maxima cx parte pugna^ do deletus.©ui atexiam tenebant poft multa fibi Cefaricp illata detrimenta tande fefe dedere. Totius aute belli dux at imperator Vertingentorix pulcerrima indu' tus arma ornatiffimccp delatus equo deGliit amp;nbsp;deiedis armis ad Celaris pedes ta citus fedit donec triupho deftinatus cuftodie traderetur Cefar de Pompei deftru aione ficut amp;nbsp;Pompeius de {ua dudum mente conceperat Cratio eni qui ambo^ medius infederat:apud Parthos interfedo reliquum erat vt alter augede gratia dignitatis ampliffimu lam facftum deleret alter quominus id pateret e^ quem p, timefeebat matura preoccuparet ruina.Quan^ id Pompeius baud magnopere for midare videbatur:vf$ adeo Celarem defpicatum babes quali vero no arduu opus effet quem ad tantu extuliffet faftigium denuo in ftragem pernitiemq? detrahere At principio Cefar contra aduerCrios boc inito confJio procul fefe coftituit 8lt;mo re pugilis per (Ealloru prelia vfu ac exercitatione vendicans 8lt;potentiam Gmulin ftruxit amp;nbsp;rebus ab fe cofectlis fuam auxit gloriam.Quibus elatus fefe magnificis Pompei geftis adequarat occafionem tûm ex ipfo Pompeio tum ex feua Romane reip .tempeftate nad:us. Nam qui honores principatui^ patebat omni abiecfta jpg fus verecuudia epulum publice largitionef^ diftribuebant in populu. Quapropt Corruptu mercede populum ad comitia defeendente cerneres no fuffragiis fed ar' eu gladio fundaep amp;nbsp;largitore decertarem amp;nbsp;tribunalia fepenumero (anguine cada' ueribufy fedante rem inter fe petulatiffime decernere. Cu interim ciuitas amiflo redlore ficuti nauis relicto clauo flucftuasagitaretur.Idcirco qui animo amp;nbsp;ratione valebant fatis fore exiftimabant fi ex ea bominu infania amp;nbsp;tanta reru tepeftate nv bil truculentius $ monarbia tantilper emergeret. Erant qui afTeuerare publice au derent nullo pado nifi delato ad vnius arbitria pricipatu curari medicariue remp, pofle. Et vero medelam ex benigniffimo medico adhiberi oportere, Pompeium inO nriantes. At ille belliffimis quid. verbis repudians re magnopere fatagebat vt di dator crearetur. Qui cu Catone confentiebant de eo fblo confule dcfgnando ad fe/ natum retulere. Vt cu luftioris appellationis lingularem haberet pricipatu de adi pifcenda didatura nequa$ viribus contenderet plericpde proroganda illi prouincl a¥adminiftratione decernebat duas eni obtinebat Hifpanias amp;nbsp;vniuerfam Africa qua n per legatos adminiftrabat. Ad alendos preterea exercitus mille quotannis talenta ex erario (umebat.Turn Cefar qui confutatu pro eo peteret amp;nbsp;fua^ quoep prouintiarum tempus dilatandumimpetrarent mißt.Initio quidem tacente Pom peio.Marcellus amp;nbsp;Lentulus alioquin odio Celarem infedantes aduerfari ceperat amp;nbsp;Cefaris tantu ignominie ac decoris auidi neceffariis baud neceffaria adbibebat Colonis enim quos nuper Cefar nouu Œalhe cornum deduxerat ciuitate adimere conabatur.Ex quibo cu Decurio quifpiam Rome verfaretur.'eum cof. Marcelin s virgis pullauit ea fe illi adieciffe prefatusinhgnia vt fe einem Romanum nequam efê intelligeret.Cuep defcederet vt ilh Cefari comonftraret imperauit: Poft, Ce fatvberrimas Galloru diultias per omne^ paffim magiftratqs bauriédasdimitamp;

ocr page 711

Curionem tribuniï plebis prandi fenore obftridhim Iiberauit. Paulo ^. coful i milfe quingenta fextertia prebuit. Ex quibus no biliffmiam ille in fo ro bafihca fuluie dicata extruxit.Eos ita confentietes veritus Pompeius iam ipfe cu amicis palam vt Celari fuccederetur efrici€bat:quor$illi ad bellum Gallicu comodarat milites rcpeciit. Eos mißt (Tefar ducentis amp;nbsp;quinquaginta viritim donatosdragmis qui bos ad Pompeium deducendos acceperant immites ac malignas de Cefare voces 7 Vulgus fpargere Pompeiu manu fpe corrumpere e' Cefarianis militibns magno defiderio effet Cumcp Rome ob glifcentem in rep.inuidiamegre rerum potiatur lUic paratas profedo copias labituru.Moxqi ubi in Italiam transcenderint eu fe' Claturas Adeo illis Celarem multitudine prelioru odio cHe amp;nbsp;ingente infuper me Lregni lufceptionem cotraxifle. Has ob res demollitus Pompeius perinde ac ni Pertimefceret de comparandis exercitibus negligetius agebat veru nunc oraci onibus nunc fententiis aduerfum Ce arem inuebebatur. Que Cefar nibilipendiffe traditur quin miffus ab eo Romam Centurio quida cum ftans pro forifo curié te pus imperii minime a fenatu Cefari prorogari cognouiffetoeuffo manu gladii Ca' pulo bic prorogabit inquit.Verum en ivero Celaris poftulatio clariffimam prefe' tebat equitatem.Se enim arma depoliturum idem faciente Pompeio vtrficp pua tumboni quippiam aciuibus conlecuturu. At indignum effe vt detractis libi co' PiisPompeio vires confirmant- Cucp alterum tirannum inlimulent alterum tiran num inftruant Hec Curio pro Cefire obteftatus ad populum profpicuis exceptus ^plaufibus.Tum florentes in eù coronas veluti fortiffimum pugilem inieccrut. Poftea Cuper bifce rebus litt ere deferuntur a Cefare quas tribunus plebis Anto, nius ad populum extulit amp;nbsp;per confules red^tauit. Socer Pompei Scipio lententia dixit in Senatu vt niG Cefar ad diem certa arma depofùiflet boftis a fenatu ^pnun Claretur rogantibus fententias confulibus nunquid exercitum a Pompeio dimitti opportere conferetur; fubinde nunquida Cefarealfi quide voci pauci admodfi buic admodum paucis dutaxat exceptis cuncti affenfere.Deprecante infuper Antonio vt magiftratum vterg deponeret plane vniuerfi conceffere. Atviolentius agente Scipione 8lt;vociferante Lentulo confule aduerfus latrone ro fuffragiis fed armis oPnSeffe.DimifTus eft Senatus: Debinc ob inteftine feditionis merorem obfoleta vellis iduta delà tis a Cefare litteris quibo modefta fatis dcprecabat. Petebat eni vtomiffis ceteris Cifalpina tantum Gallia • Illiricucp fibi cu duabus legionibus uf$ ad fecundi peticionem confulatus □cederetur. Cicero quidem orator nuper ex Ci licia reuerfus vtriufq? amicos concilians Pompeium mittigare no defiftebat. Qui cu cetera concederet exercitus illi denegabat. Cicero quocp Celaris amicos indux erat vt prédits contenti prouintiis amp;nbsp;fex tatumodo milibus militum in pacem a' tnicitiamq; conciliarenturdnclinante Pompeio qui cum confute Lentulo conlpira' bantnequa$feinere Antoniumcp amp;nbsp;Curionem e curia propulfantes (limma cu ig nommiaexvrbe eiecerunt.Que res belhffimaatq; boneftiffimam Celari occafione prétextâmes attulit vnde fuo^ animos militum accenderet cum elegantiffimos vi, tos at$pricipes oftenderet feruili vefte meritoria redda fugiffe coactos. Eo nfy abituoccultati per metum Roma excefferant.Erant cu Cefare no (ane plures e quibus tricentis militum vero qui nep milibus. Miferat aute qui relictum trans at pesexercitum ad fe deducerent.Cum^ ad earu rerum initium ac impetum quas luatur baud in prefentiarum magna opus effe manu cerneret quin terrore po' usaaudatia amp;nbsp;temporis celeritate fufcipiédam rem effe vt qui pauorem citius ®v afferre vim poffe crederetur paratas accedens duces quide ac Centurio' nesabl$reliqua armatura folostenetes gladios permibt qui Ariminum magnam

ocr page 712

nentes.TradirLT^ort^fo'^ofc^eni ^ sedibus 8lt; tumultu ^maxime poffentabfti eufo quoghdiatoriü mutins nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9^1^^diem exigens /peda'

corpore trichniu ingreflus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vefpere autem curato pauhfoer

tam iam noeftem exurgens aunrA™quot;s ' cubuit. Vbi paufulum immoratusin muf furum preftofarentur edixit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ex amicis benigne allocutus vt (e mox reuer'

meritoriu quoddam accendens nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Perdiuerfa confeflarentur prefatus Ipfe

^mu verQis Herót ner. Vectum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^lam ingreffus Debie Ari

Galliam a reliqua diftermma t Italia ™ Rubiconem qui citeriore vt dixi', au urum maxime curCum cornneC- {^quot;quot;E'utas fe prope gramffima ferri amp;nbsp;am umferebat. Plurima tarnen confecum tacitus animÛ cogitationi^ .C1S ex quibus Afinius Pollio erafr' rationefcp permutans cu aftantibus A.a orum initium vniuerlis hominibus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dircep^ns anima duertenfq;quot

,deeo refixuri fermones Gnt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tujus effet tranGtus quantG%

tfrUe dimiffiis eu id quod incertos ar nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;animi perinde ac ex futuri CQ

fep fr ^fofet.iadla rit alea dixiffet flumen nbsp;nbsp;nbsp;aces ^beuti bus ca Cus vulgo exordia

e die Ariminum ingreffus occuDatnn/i'edt'Dehinc aduolans nddum illuce Iitus impium vidiffe traditur in foi^fi sequam infecutus eft Rubi^^^^^

: xiftimauit enï per quiete infando le ma amp;'f^is confuGs prouintie terminis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'f$!ttiffimis belti partis terra mariq;

u leres pauore confternatos Italiam nbsp;nbsp;nbsp;'gibus perturbatisind vt aJias viros

Pns exilientes fedibusimutua fu^a diftral^a^r^e putares. At totas ciuitatesp imis amp;nbsp;vndarum inftar commiorantihne ereRoma con fugietibus eo vndiq?fi y^r^one detinen.AtparumT^a^srefer^

Pafubmerfa concideret.Contrarii nanœainalta procelle conquaflatione ex fe ant locum.Nec enim qui leticia gefciebant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ac violenti motus omne detine,

me ac merore confectos afpicerentillis nerf quietem avebat. Verum quos formi, alifs faru euentu longas contentiones a^jtab^ ap aaflime infultantes de rerum J^ferm?nlbus perturbabant:eÛnanŒDe„,f^'P°mpeiUmahoqujnattonitu alii vires auxiffet.amp;i acrius merepab^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

modeftaspacis conditiones afferret JLentnf,^.^r ex fua voluntate cederetamp; Tum Faoniuseum terram pedibus pulfare nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m^fentiam reftitiffe permiGffetI

paratui caram ac foUfa^^^ta^'-b enTantea vt omnem deap, ^Iquot; Senatu laaauerat eu fofampJe p^^t^rPCTqaanda magnd^fy/ Italiam.Eoautem temDoren,2lt;A„.c 1) quot;.Uer°Pienam exercitibus omne redda/ filis confiais nemo finebat ril nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cefan copie aderant fed viru vt

acinftdte SC^^^f^c^h^runderes ac metus,„gruerentpinde petu turbat,::::.:!- '1 nbsp;4belfocedens Gmul^omnidruinletedtasamp;im'

luffit.Nec am patrio li:''!quot;*. Quocirca vrbe decedens Senatui feo'equi nœreraamp;fZ^fdll^Æ™^quot;• ''rann,dem mafit manere quemnid.Ita copules con fulares viriS nbsp;nbsp;nbsp;ij^de more fa cri iciis fuga le furripuere Cdpfurimietia

Ndnulfi perm e acafienis quicquid occarriffet raptim acceptis effugiebat men animi ronßana^ partium quanep nihifad eos tantus reru attmereimpetus ta' es erat A r ernatione copudi vna efferebantur. Miferanda vera duitatisfad' adtanta temaefbate gubernatoribus Geuti nauisquedf ^.^ePS Cu deferebatur. Ex qua cum nuferabibsadeo bominu commi § ! feret, agam tarnen ac exilium prefente Pompeio patrios,lares amp;comane domicilium exiftimabant. Romam vero tan7 Celaris cadra reliquerant. Tunc Labienus maxima Cefari deuindus amicitia g bello Gallico legatus fortiffime de Certaiut ab eo traffugit ad Pompeia, Qu.recognita Cefar ei pecunias farcinaf$

ocr page 713

trafmirit. AggreïTus deinde CorFmiuni quod Domitius trigita pFedus coLortiu prefidio tenebat ibi metatus eft. Domitius cû defperatis rebus ab eius medico fer uoquidem venenu popofciffct datum illico t^^ moriturus baufit, Paulopoft vtad mirabilem Celaris humanitati qUa erga captos utebatur audiuit fe ipfu lugere amp;nbsp;tonfilii celeritate improbare cepitEum vero con fulante medico quonia no morti' Feram fed fomniferam potionem bauGffet:alacer emicans ad Cefarem contendit. Cuius dexteram amplexatus denuo fe contulit ad Pompeium.(Que IRome nuntia .ta taptam attulere voluptatem vt quofdam ex fuga reuocatint Cefar acceptis Do mitii cohortibus ac ceteris qui per oppida Pompei nomine habebant delentibus la potensiam timeduS Pompeiu perCcqui ftatuit.CQuid haud expedlato belli impetti ^runduGum confugit*premittens deinde cù copiis IDiraebium cofules paulopoft Vtaduentare Celarem audiuit nauibus euafit quemadmodu in eius rebus conferi' bendis Gngulatim explicabimus* Eum mox infedari conatus defeAu claffis abfti tit.IDehinc Eomam conuerfus diebus (exaginta nullo cruore profufb cunaa m po teftatem redegit Italiam.Rome cuius pacatiorem $(perauerat ftatum inuencrat knulti obuerfabantur Senatores ad quos henigniffima amp;nbsp;populari habita oratione ^mittendis ad Pompeiu legatis pro pace ac modeftis eius poftulatis exortatus e lui neminem paruifle conftat feu defertum ab fe Pompeium refcrmidarent feu no tta velle Cefarem cogitarent quauis fpetiofa verboru vteretur venuftate.Ei poft, |nodu pecunias erario demere conati impedimento affuit Metellus tribunus ple' bis cui leges afferenti no idem armorum ac legu tempus eft inquit cp G has ipfe res equoanimo ferre no potes in prefentia quidem procul abfeede Alec eni huiufmodi loquendi fidutia belû indiget.At Cu peractis federibus arma depoGierimus tune rediens te plebis patronu ages.Hec tibi meo decedens lure loquor. DJam cum te rdiquofcp mihi aduerfanos ceperim omnes mei iuris fados liquet Hec .Metella locutusad erarii fe portas contulit Apparentibus nuf$clauibus fabros accerfit q, bus portas effringere iuffis. Metellus iterum quibufdam collaudantibus incitatus obftare cepit. Cui G no moleftuseffe pergeret necem ccmminatus Ceßriftud iqc nonne fcis adolefcetule longe mihi difficilius effe dicere fy facere Quo dido pterri tus Metellus abiit.Et cetera neceffariis bellorummifteriis ftatim prebita.In pri niis Eflifpanienfem expeditionem egit vt inde Affranium 8lt;Varronem Pompei legatos expelleret. Et redadis in poteftatem copiis at$prouiciis cum nuUu poft terga reliquiflet hoftem Pompeium inuaderet. Ibi plura inedias {ubigens corpo tis diferimma^uis ingenti fame vexaret exercitus: non ante deftitit ^ nunc bofte infequens nunc ad pugnam prouocans aut fofla circumages caftris potitus Copias quoep in deditionem acceperit. Duces autem fefe ad Pompeium fuga receperunt, lieuerf u roma Cefare locer eius Pifb rogare cepit vt ad Pompeiu legatos p pace niitteret.Quain re obfecundans celari cotradixit. Ifauricus tunc didatora Sena tu creatus exules reduxit. Eorum etia qui Siliana tempeftate proferipti funt fili' osadmiGt ad honores. Ablciffa fenoris parte debitoribus magnu detraxiffe onus Vifuseft.Talia quedam populariter attingens intra diem vndecimam depolita di tatura fe confulem ac Seruilmm deGgnauit-quot;tunc ad exercitu conuerfus reliquas itinere poft fe dimittens copias fexcentos delegit equites amp;nbsp;legiones quinq?.In' Itabat hibernum tunc fblfticium circiter Idus lanuarii que ab AthenienGbus Poffi ^orem appellatum dixerim.Cam is igitur Ionium tranffretans Gnum Moricum

Apolonia capit.Naues deide ad traiiciendos milites q tardiores i itinere erant runduGum remiGt hi quadiu iter habebant Celarem maledictis incedebat vt qui ^eto iam,corpore ad tantam hoftium ac bellorum multitudine debilitati cederet luue tande nobis modu vir ifte oftituit qs in omni labora vfu perindeac domitos

ocr page 714

amp; immortafis circuagit. Defatigatu vulneribus iam femur eft quenam torarîare clipeo in tanta diuturnitate requies ilXIohe Cefar (eimperare mortalib? noffy mortis cafibus 8lt; doloris {ubücere vel ex ipfis vulneribus animaduertit.Hiberhos ve' ro dies eu mare flatus agitant nee deus ipfe violauerit.$t Cefar no Deuti boftem perfequens fed fugiens aperta fufcipit pericula. Italia dicentes Lente BrunduGit ibant.^o eu perueniffent tranffretaOc Cefarem comperientes:permutata confer ftim lententia fe ipfos ineufare fe imperatoris proditores appellare.Turn vero pre fedlos carpere qui ne iter ocius follicitauerint.CelDs itaep (edentesin collibus: ntic pelagus nunc continentem profpedtabant G naues vfpiam quibus ad eu traiicerent occurrebat. Cefar apollonie comorans vbi fatis copiarum quibus preliu capefceret fibi deeffe:cetera ffy ex Italia lente fubfequi cernit in magna reru ambiguitate coha flidlatus graue amp;nbsp;periculofü iniit confilium. Nam eu tantis bcftium cladibusmagt; re teneretur:confcio nemine paruam remoru duudecim febapbam ingreffus Brun duGum tranare dccrcuit.Node igitur clancnlum feruile afcendens babitu fe vt vi liffimu quempiam tacitus abiecit. Amnio flumihe nauigium ad mare vfq; delatu eft.Solet is eu matutina fpirante aura fluctum longe repellat circa boftium tran quillus illabi. Ea vero node ingens ex pontbo ventus perFlarat a quo extinAa refe derat aura.Ceterum eu aduerfum procellas ac tempeftatem acrius flumenirrum peret ringens attollebatur fonitus amp;nbsp;rapidi conFligerant vortices. Quamobregu' bernator poft^ nulla vi fuperarc retrocedere ftatuit.Itag nautis vt remigatione permutarent iufferat.CQuod vbi perfenGt Cefar feipfum detexit apprebenfa deide gubernatoris dextra qui ad cius obftupuerat afpedu: perge inquitgenerofe perge aude nec extimefee quieq; (febrem vebis ac Cefaris fortunam nauigationis comi' tem.Turn obliti tempeftatis remiges innixi remis promptiffime fluminis impetu fuperare contendunt. (Quod vt fruftra conati funt Cefar multis obrutus fluctibus amp;1 ipfb fluminis bodio magnis fufceptis periculis gubernatori vt rediret inuitus admodum concedit.Ei poftmodum ad fuos reuertenti multis querimoniis trifles occurrere milites:affligi fe magnopere niG per (e fotos vidoriam adipifci fat pfua' fu babcat ac dolore angatur amp;nbsp;abfentium caufa tanta petat difcrimma quaG par, uam prefentibus fidutia gerat. Interim Antonius tranfmiOis ex BrunduGo copiis aderat.(Quibus factus audentior Cefar Pompeium prouocat commodiOime meta tum vt cui terredres ac Maritimi cdmeatus babunde fuppeterent. Principio Ce far cu baud magnam inter copiam degeret: podea maxima neccffarioru opprimi batur inopia.Interea milites radicem quanda auellebant8lt;cdmixta ladle vegebat Interdum ex ea panes inter badiu dationes pretercurrentes iniiciebantaddebatqp fe quo ad buiufmodi radices terra produceret obGdione Pompeii nd derelicturos. Eos autem amp;nbsp;panes 8lt; fermonesin vulgus'proferri Pompeius vetuit ne fuoram a nimos refringerent qui boftium immanitatem pertinacemcp tolerantiam Geutife' rarum exborrefeerent quotidie circa Pompei vallum tumultuarie fiebant pugne cuncdis Cefar vidorintererat vna dumtaxat excepta in qua FuGs magna ex parte fuis fummo eu periculo propemodum totum amiGt exercitum Acies ent inferente Pompeio perflare contra nullus valuit. IRepletc ccGs fode ndnulli circa vallum amp;nbsp;cadra paffim fugiétes cedebant qbus occurrens Cefar Fuga in bofte ouertere fru' ftra conatus eft.Signa ctia corripieti rcieccrunt Ggniferi. Duo igitur amp;nbsp;triginta in bodiu potedate venerunt ipfe ne interficeretur paru abfuit Na cd procera fta^ tura 8lt;robudiffimo corpore viru penes fe fugienti iniecda manu pGdere amp;ibofte Duerti iudiffefllle trore grauiffimo pturbat? eu gladio vulnerare molit, eft.Idu aute Celaris fcutifer occupât eius abscides bumeru. Adeo vero Giazfdelperaticne rcru ceperat vt cu Pompeius priuf% tam magne rei extremamaduç^rçt manum

ocr page 715

5t7

feu pietate feu rafu retardatus fucs in cadra reduxifTet'Cefar aréièis difcedens in quit: hodie penes boftem Victoria fui flet fi vincentem habuiffent.Inde tentorium ingreffiis acculuitvbi mediffima exegit nodem cG aniiraduerti«et $improban da vteret militia qui firtihffime regioni amp;nbsp;opwcnffimisTfefalie amp;nbsp;Macedonie ciuitatibus vicinis iUic difpergi ac vagan boftes fineret. Et cu aduerfarii late nia ria claffibustenebantibic federat in litore verius ab neceflarioru penuria obfedus g armis obfidens.Tanta igitur inopia amp;nbsp;prefentiu grauitate didradus cotra Sci pionem caftra mouitique in Macedoniam iter agere cognouerat. Ita eni aut Pora peiu elicerevbi Maritimo pariter deftitutus comeatu pugnam comitteret aut de folatum fubGdio Scipionem opprimere. Ea res Pompei exercitum reliquoffy pre' fedoscxciuit vt fennde ac vidu fugietemq? CeCare fequerentur. Pompeius nfy pro talibus pugnam detradabat amp;nbsp;reb luis vniuerOs optime preparatis vires bo ftium perbreuis cuidcm boftium futuras tepore conteri debilitanq? cenfebat.Bel laciffime enim Cefaris copie cu militarem quidem feientiam amp;nbsp;indomita dimicada fortitudinem baberent tantis erroribus labore caftrenfi oppidoru expugnattonibo hodurnilqi vigiliis defatigate ac fenio confecte erant etiam corpore graues amp;nbsp;per ferendis laboriboriba imbecilles promptitudine amp;nbsp;audatiam amiferant.Tum etia peftilens cuidam morbus ab immaniffimo vidu creatus telaris cadra vexari tra debatur.Qiiodq ? vebementifïïmG erat cum necp pecuniis polleret: neq? cibaria (atis adeffent:mature per fe periturus celcbatur.Hc res a comittenda pugna Pompeii abßrabebat» Quod fblus vt ciuibus paceretur collaudabat Cato qui vt bodes cir ater mille prelio cecidiffe conlpexit caput obuolues €fFuGs feceffit lacrimis. (Ceteri detradantem pugnam Pompeium maledidismceffibant Eum Agamenonem SC tegG regem vocitantes vt qui deponere recufaret imperium 8lt; tot fe dipatum dii' cibus eius quotidie tabemaculu adeuntibus gloria rct. Fauonius quanda Catonis licentiamadecutus infaniens ferme excruciebatur (Dindignum facinus inqtd ea annoobftudium cupiditatemq? imperadi Pompelne Tusculanas eOe ficus liceret Affranius quo$is enim ex Hifpania nuper aduenerat cu re male gefta exercitum pecunia prodidide criminaretur 'roganifr rnr no adnerfuS eum depugnarent mer, catorem quem ab fe prouintias mercatum adercrent. Bilice omibus compulfus ad dimicandum Pompeius inuitus quidem Celarem perfequi datuit.Qui reliquum Iter grauiffimo labore confecerat cu ob acceptam nuper fixorum iaedura amp;nbsp;(ibi eo., nieatus inhiberentur amp;nbsp;omibus edet contemptui. Vt vero Œomphos Thefalie op pidum cepit no modo exercitum aluit verumetiam ab egretudine liberatu mira, bill quodamodo reddidit ingentem nançp vini affluentiam nadi cu largiffime potaf fentiimmodeftis per vias faltibus debachabanë.Wnde reieefto ac propulfato langa te altera fubmdecorporis habitudinem receperunt. Ingredi poftmodu ambo phar fallam caftra locant vbi Pompeius ad pridinum rurfus condlium metem reflexit Cu minus prolpera illi occurrerent ligna pariter amp;nbsp;infomnia Inter cetera cernere feexiftimanti fuo fe in theatro magnis Romanozp plaudbus excipi.IVonnull i fuorG tam (pe vidoriam adepti eo temeritatis peruenerant vt inter (ede Cefaris ponti, flcatu contenderent. Domitius Spinter ac Scipio multos Romam premiferant g confulares ac pretorias domos conducerent.'perinde ac pod bellum continuo ma' ^iftratum inituri. Precipua vero dimicandi cupiditate flagrabant equites lucidif fimis armis infignes faturis prouedi equis. Preterea fpctiofjs corporibus amp;nbsp;mul, titudine prefertim elati. Septem nanqi milia contra mille Cefaris crantxNec vera par peditum numerus:quippe quadraginta quinq; milia contra vigmti duo indru ebantur.Cefar conuocatis ad co tionem militibus duas ad nos inquit legiones Cor tarficius ducit quem baud procul abedb fciotQuidecim fub Caleno cohortes circa

ocr page 716

Megaras amp;nbsp;Athenas rendent B^os ne operiri an foil precari mauuîtis.Tuc fuMa tis uodbus ne opperiretur fupplices orauere qumconfeftim vt cu bofte cogrediat $inf?ruc1iffimas arte locaret acies.lLuftranti fubinde exercitum cum orimuim, wolaflet boftiam Ariolus triduo inquit rem cum bofte bello decernes. Percudate deinde Cefare rfiquem letum cofpicaret euentu itu tibi melius relpondebis inquit Magna nam$datus permutationem ac reru prolapfum dii tibi protcdut .Ita$ £ te in prefentia felicem exiftimas deteriore expeda fortuna.Sm infelicem prefto lare fecundam . Noedequam infecutu ed prelium circa nocftismediu ftationesob, euti celedis fulgor ignis apparuit qui defuper uolitas ut fupra caftra Celaris afti tit late flammatior faedus intra Pompeii ual/u decidifle uifa eft Matutina auré uigilia intra boftil e exercitum ingens fed incertus fentiri ceptus tumufeus. Celat tamen baud ea fe die pugnam commiffuru crediderat:verum amp;nbsp;^cotufam caftra tnouerat:cu folatis iam tentoriis premifTi peculatores boftes ad preliu defcedere nuntiant.Ëa re letus admodum Cefar diis primum adoratis phalangeminftruxit triplicem componens aciem: media quidem acie CaluinuiJbomitifrfiniftro cornu Antonium dextro feconftituit'in decima legione prelium initurus.« dtra hoc coi . locatos cernens bodium equites:eorum numeru ac (pledore ueritus ex pofteriori acie fex claculu uenire cohortes tuffitiquas poft dextru difpofitas cornu quid opus æffet faedo premonuit:cu aduer arioru aduetaret equitatus:dextrum cornu Pom peius ifinidrum babebat Domitius. Medio locer eius preerat Sapio.Totum aero pondus equitum adlinidrum confluxerat cornu vt dextro boftiu circuuentoiegiz circa ducem fugam ac ftragem efficerent. Nulla enim uel confortiffime phalangis armaobluAari poOe quin omnia oppugnares obterrerenticum tantus hmul equi, tum igrueret impetus (Eum utrimep cocurreti figna danda effent: Pompeiusfuis precipit ut ftates 8lt; denl a manentes ferieiboftilem in curfum aciadlus danecitra pili iadlam effent exciperent* (Qua quidem in re CeCar erraffe Pompeiu afferitig' narum eni quemadmodu feriendo:amp;ita initio confligedo magis vires impetu K carCibus adiici amp;nbsp;perinde ac flatibus exercitos omni ex parte (accendi:Ceihrcum aciem moturus progredere^ fidiffi mu vCcp quacp Centurione fuos ad ftrenue dura candum exortantem cernit. Quo nomine compellato. Quid fpei nobis: aut quidni audemus inquit.Œ.Œraftine:Tum Craftinus dexteram protedens magno clamo' re.clarifiime vincemus o C Cefar ait. Dvle eni hodie vel viuum vel mortuu collau, dabis.Bdec cu dixifft t centu amp;nbsp;viginti fecum milites trabens primus in boftes p, currit.Interfed:if$ ab eo prioribus vlterius magna eu drage violen tus irrumpens obtruncatur gladio per os tranCuerberatus ita vt culpis per neruosaduerficpmi, neret occipitis: Confligentibus ita in medium peditibus ianqi prelium ex cornu in euntibus Pompeiani eqtes turmas pertinaciffime adigunt vt dextra Celaris cor, nu circuirent.at priuf$ cogrederetur immiffe a Celare cohortes procurrere Nee vt ante Colebant pila laxare verum o-ulos8 lt;vultus obnixe ferire.Ita ent a Celare premoniti . Eos namcp iuuenes coma 8lt; etatis flore decoros parum bellis ac vulne ribus afluetos tales maxime plagas deuitaturos nec expedlaturosin prelentia :cu rimul 8lt;dilcrimen amp;nbsp;oris difformitates reformidat.Quod haud lecus accidit. Ve bementia enf tela ne fuftinere quidem poterant vtq? ferru ante oculos verfari cer' nebant omnem protinus exuentes aadariamauertebant limuhB Vt vultibus parce' re^r capita velabant.Hi deniephunc m modu turbati: fuge terga vertentis tur' piffimam in cun':fbos edidere dragem. ŒonFeftim en i eord vidores circuuento pe, ditatu a tergo inuadetes obtrunca t. Parte alia Pompeius vt dilperlbs fuga vidit\ equi tes no amplius ille qui quondam erat nec le magnum effe meminerat veru p'/ inde aç deo aduçrfantç veçjrs êÇ diuina piperatus Victoria obdupuit: . Turn nullis, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

ocr page 717

ettiiffis vocibus pugna excedens in tabernaculum (e contulit: Ibi confedens euetG expeamp;ns quoad eundis iam in fug^verfis boftis vallum aCcenderet 8lt;contra eos qcuftodie relidi erant:dimiçaret Tfi qualimentis copos fadus hanc fola vt ferut emittens vocem Igitur amp;nbsp;ad caftra Paludamentum amp;nbsp;imperatoria exuit infignia: Sumptoq^ fubinde fucatus amidu difceffit . Qua autemimpofteru vfus Fortuna q ue pado fe conferens ad egiptios interfedus fit: de eo confcribentes oftendimns. Celar Pompei caftns potitus cu ftrata bon inu cadaurra aliofcp infuper necare co foicarctur fufpirans inquit boc voluerunt buc me neceffitatis adduxerunt vt.C. (Eefar maximis confedis bellis fi exercitus dimififTem condemnatus vtiq? forem, blec aOnius Pollio eo tempore a Celare latinis quide verbis pronunciata.abeoau tem grece conferipta refert, ^x bis qui in caftrorum expugnatione perempti funt tnaximum feruotû numerum extitiffe dicit.lEx militibus quo$ no plures fex mill bus cecidiffe. Qui viui in deditionem recepti funt plurimi i legiones promifcue re dadi. Complurimi quoep clanffimis viris veniam dedit' Ex quibus Brutus exti, tit a quo poftcriori tempore occifus eft quo primum no comparante acriter indo,quot; luifTe Cefar dicitur.Cuqppoftmodum incolumis ad fe perueniflet fummam cepifle leticiam.Elus vidorie complurima memorantur ligna id clariffimu eft qd Tralli busobti^it in templo vidorie Celaris erat ftatua circa quam locus natura folidus amp;duriflimo defuper inftratus Iapide. Ex eo penes ftatue bafim palma fertur exor ta Patbauii.C. Cornelius augurali fcientia preditus.Liuii quocp biftorici conter taneus ac familiaris ea die eu ad captanda fediffet auguria primu vt Liuius dicit pu^ne tépusagnofcens aftantilxis inquit iam res ipfa oficiêlam viri opus ineunt Iterum ad aufpicium conuerfus amp;nbsp;Ggna contéplatus more Limpbatis exiliit. Tu Vociferans vincis ait Cefar. Ea res cu vehementem aftantibus ftupore incuffiffet ille detradam capiti coronam no ante repofiturum adiuratus eft:$ res arti tefti, nioniu adftipularetur:bec quidem Liuius ita gefta conftanter affirmat. Cefar ob vidorie premiû TbeOalis libertate donatis perfequi Pompeium ftatuit,Debie at'' tingens Afiam Theopompi gratia qui in vnum fabulas coegit Œuidns libertatem impartiuit omnibus Àfiam colentibus tertia tributorum parte remifla. Poft occiquot; fum Pompeium profedusalexandria.Cu Tbeodotus ei Pompei caput attuliflet p fummu ftudium auertit bomine.accepto aut anulo multas effudit lacrimas. (Quot cu$ etiam illius (bcii ac familiares ea peragrantes venerunt in poteftatem vniuer. Cos benificentia ac liberalitate profequens magna fibi caritate conciliauit Romam ad amicos fcribens maximu amp;nbsp;locundiffimum colligere fe frudu dicebat: cp ciues quos aduerfariosfibi femper habuerat conferuaret. Bellum allexandrinu fuit qde nulla neceffitate fed amore (Eleopatre cu magno ipfiusdifcrirrihe ac dedecore ge, ftum afferunt.(Quidam in regios homines 8lt; potiffimum in Eunuchum Photinii caufas conferunt qui plurimu potens occifo nuper a fe Pompeio eieda Cleopatra tlandeftinas infuper Cerari tenebat infdias.(Quapropter eu cuHodie corporis gra cia ncdurnas in conuiuiis vigilias ex eo incboaffe tempore commemorant. Pboti, nuscu nihil m Celarem moliri palam fufferret multa in eu conuiciis 8lt;inuidia ple' na dicebat faciebatq?. Militibus nan$ deterrimum ac vetuftiffimu difpariens tri, ticum tolerare aiebat amp;nbsp;equo ferre animo aliéna obligurietes bona. VaGs preterea ligneis amp;nbsp;ficdilibus ad conuiuia vtebatur quod cuiufpiam gratia crediti aurea amp;nbsp;argentea eunda Cefarem intercepiffe diceret Regis eni pater mille feptingentis quinquaginta Miriadas Cefari debebat.lEx quibus eu reliquas antea Cefar quide filiis remififfet mille tantum vnde exercitum aleret receperat. Hortante deinde Photino vt in prcfcntiazp difcedens magnificas res adoriretur cu omniu poflmodu gratia remeaturus egiptiom Gbi confilio mmime opuseCe rcfponditcontinuo^

ocr page 718

e regione cTanculum Cleopatram aeeerfit .Ea eum ex Familiaribus fbfam adrerfer: mppoHodorum Siculum paruulu quendam ingreffa Lembum du prime iamirtO' derent tenebre regiam adnauigatvbi vero alio occultari pado nequiret fefe infra' culcitram protendit in longu quam loro circumligas appollodorus per fores intro tulit ad Cefarem . EHic primu Cfeopatre aftus illexiffe Cefarem fertur.Cuius de' bine fplendore forme 8lt; quada fermonis gratia vieftusita eam fratri reconcibauit vt pariter regni gubernacula teneret.(Quibus in gratiam redeuntibus du publice celebrarentur epulc tonfor Cefaris pauore quo vniuerfos animabat homines: nihil indifcuffiim obmittebat:veru vnumquod$ auribus captans amp;nbsp;accuratiffima pfcru tans indagine. Intellexit exercitus ducem Acbillam amp;nbsp;Eunuchum Pbotinum.Ce fari infidias ordiri.Id vbi Cefar competitidifpoBtis circa triclinii cuftodiis Photi nam quidem interfecit? Achillas vero ad exercitum confugiens eum graui amp;nbsp;pe' riculofo implicat bello. Celari nancpad tatam ciuitatem tantaCqi vires oppugnant dumipauciffime aderat copie: In quo id primû difcrimen adiit çp interclufus aqua eft interlecftis ab hofte cuniculis. Dein cG eius claffis circumfcinderetur coactus eft igne propulfare periculum qui eu ex naualibus late proferperet ingefitéiHam confumpOt bibliotecam.Tertio coflituta ad Pharum pugna quand# ex aggere fa pham inGfiit vt decertantibus ferret auxilium.Aduolantibus autëvndig in eë E' giptiorum nauibus fe in mare deliciens fummo cu labore vix enatauit.Tune quoP dam tenens libellos quan^vndiqp peteretur mergereturue neomififfe quidé dicrë At eis a mari fallatis in altum altera nataffe manu continue, feapha in fundu eft deiecfla. Cefar demû ad bodes fecedente rege prelium comittens victoria potitus eft comparente nufep rege amp;nbsp;cefis vtnnq;plurimis.Candituta dein egipti regina Cleopatria fufeeptoep paulopoft ex ea filio quem alexandrmi Cefanonem appella^ bant contendit in firiam.Inde profieifcensin aliam cognouit domitium a filio Ml tridatis Pharnace profligatum ex Ponto eu paucis admodu profugite. Poft earn Victoriam inexpleta quadam cupiditate vfu pharnace capta Bithinia amp;nbsp;Capadocia animu quocp ad Armenian? minorem adiecide' Vniuerfbs infbper reges amp;nbsp;tetrar chas expuliffe. Contra quem tribus confedim legionibus vadens ingenti penes3e' tam commiffo prelio regem quidem fugauit ex Pontho exercitum vero funditus deleuit.EHuius belli claritatem cu Romam ad eius familiarem Antonia nunciaret tribus preferipfit verbis veni vidi vici: Poftea traiiciens in Italiam Romam prexlt Exaedo iam anno in que creatus fecundo IDidlator fuerat cu fuperiori tepore nu^ ea 1anni fpacium coferri dignitas foleret eos defignaturimpofterum. Quo tepore multa de fe audire conuicia contigit.IMotis nangad fediconem militibus cu duos pretores Cofconium amp;nbsp;Galbam occidiffent. Tantu eos obiurgauit vt ipfbs pro c6 militoibus ciues appellatos mille viritim drachmas donarit amp;nbsp;multa Italie predia forte diftribuerit.In eius quo, redigebant opprobrium Furor Dolobelle. Expila/ tiones ^mantiiiHbrietates antonii atgi Cornificii.(Qui Pompeiane parte domus perinde ac incomode ac minus idonee demoliebatur fubinde reedificans.Qdodro manus populus iniquiffimo perferebat animo Verum eni vero Cefar flatum reip. minime ignorans bifce adminiftris vel inuitus vti cogebatur.Poft Pbarfalica pug nam cu Cato ac Scipio in Libiam perfugiffent amp;nbsp;ingentibus ibi coactis copiisrex luba opem at auxilium fubminiftrarct. Cefar cotra eos expediconem agere ftatuit Hiberno ita, folflitio boc cft.iiii.RFs lanuarias in Siciliam traiiciens vtomnem more amp;nbsp;ocii fpem ducibus abfemderetita tabernaculum fixit vt ipfb abluerent flu iflu. Mox infpirante vento nauem confeendens in altum euedlus eft cu tribus mi' libus peditum eqtibaf$pauciffimis.Hisin terra expolitis denuo clam mare repe tüt majoribo time§copiis, Quas cu iam offendiffet ipelagolomes^caftradeduxit

ocr page 719

Agnito aduerfariosuetiiho quoda confidere uaticmioquod femper in ^ffidca vih tere fatale Scipionû genere foret. Haud facile didèu eft Due vtroftiu imperatore Scipionem per focum quempiam flodpedeiet fmevt ferio tibi id uendicaret augu tautn:quendam ex Corneliorum familia bominc fane abieclu 8lt;alioquin deQ^ecftifquot; unium Stipionem'cognomentoTaluciorem interpreliardum perinde ac exercit, ducem prepofuit:ita utinterdumcumbófte congredi cogeretur.Cum necpmiliti bus frumentin@iumentis patuli fatiseffet ob neceffitatem ex mans alga falfugi hem abluebant 8lt; gramme tariq? fa pore ac condimento immixto equis preponebat mduentantesferiimamp;multitudine amp;'velocitateconfpicui Numidie regione quaq verfas qbtihebant Cefarianis olim cquitibus ociurr agentibusilibiflicus borao in, teraërirescompofitis ad Tibiam motibus mirabilem admodû fatebat.(Qua rede, ratiti eu pueris equos commififlet afledetunt.Tum I.oftes repentino aduolanteS incurfu nonullos ibidem mterficiGt:aliis intra vallum precipiti fuga compuffisdlli vna irrumpunt'(QuodniG Çefar Gmulq; aOnius pollio ex caftris auxiliu conferetes tugammbibuiffent de ec ferme bello aélUm extitiffet. Altero quocpprèlio eu col, utisàliquado armis preualeret boftisÆefar fugiente aquiliferum detinuit eiuffy collumobuolUens:bic bic funt aduerfarii inquit.Hifcc vMorris clatus Scipio rem Prelio decernere ftatuit. Affrariù igit ac Jubam paruointer fe metatos interuaHo ^mittes ipfe penes T^fu oppidu fupra ftagru cómuniuit vt vniuerfis perfugiu «receptaculum effet. Eum in opere occupatu Cefar ßlueftria loca amp;nbsp;difficiles du ^uaditus incredibili celeritateïuperSs partun'circumuenit partim a fronte inu^ Ut.Quibus fuGs occaßone ae fortuna vfus impetu continuato ftatim clamore affira nu eäftra cepit ftatim$fugiente luba Numidarum caftra dirrupuit vna de modi, cis in fpaciis tririis potitus exercitibus dquibus quinçp boftiu Miriadas interfecit ^ fuis vixdumàmiffis quinquaginta bec quida de co ita prodidere prelio. DWo nulli Cefarem ei negant in terfuiffe.Eum ante eu inftrudas locaret acies (libitusinuaGt morbus que ßmulac initio perfenEnet priuf ^Vexatus amp;nbsp;omnino correptus abeo fenfus edet in proximam qiianda turrim magnacG agitationcdelatus quieti fede dit.Cetcrum ex pretoriis amp;nbsp;confularibus virisqui fe fuga furripuërant nonulli in POteftatem redachi fcipfos necauere. (Complures etia captos Cefar interfecit/Ca' tonem verovtviueritem reciperet enitens fummo ftudio contendit Vticam quam quidemvrbemcuille preGdio'teneret minime prelio nteffuerat.Poft^ virum (ibi t^^em confedfe cognouit acriter indoluiffe certu eft:quMautem ob caufam incer'

Tum'tibi pro morte Cato inquit iriuideo.Nam 8lt; tu mibi pro falute iuuididi. Verutam' vero liber que is aduerlus defunctu iam vita Catonem edidit baud la, 'nebet^uoli amp;nbsp;placati hominis ligna pre fe ferre videtur. Quo enfpacfto viucnti pe perciHctqui contra dedititu fenfibus virü tam magna effudit iracundiam. Sed ob ea qua in Ciceronem Brutus amp;nbsp;innuerabifes deni$boftes v(us ed clementiamcó, teAuram faciunt.Blunc librum nó odiond inimicitia: verü ciuili potius quada con tentione bac de cauta faille compotitu Cicero Catonis laudatione feribensei opo nhomen Catonis indiditÆa res plurimoru ftudio vti par erat comprobabatur vt que ab oratore eloquetiffimo pulcerrimam naefto materiea cdfeHa videretur .'Hoc eu méroréCefarem angeret.mominis nan^propterfe occifi preconia obtrectatio nes fibi ac ignominiam inurereexidimabatconfcripfit multa in 'Catonem crimina ^i^gaconél^ complectens. Quiliberirifcribitur Anticato:Opus vtruep Cefaris amp;Catonis gratia multos habet ad dipulatores Eomam ex affrica redres ex ea vi iftoria magnifice per ora populi ferebatur. Tantum eni agri ab eo inditionem fub v/annuo prouentu percepturus fiCcus effet. Tritici quide ducenta milia mo 'Cliu atbico^, Ofei vero tricentas miriadas ^aliquot indetriuphos egit alcxadruw

ocr page 720

Pontbirf Aftricanum ho de Scipione fed de luba regeÆius Fititts luba quo$no*' mine infans admodum in eo deductius eft triupbo rfortunatiffimam vti$ captiuiquot; tatem qua effe^u eft:vt ex batbaro fcilicet ac Numidia inter doaiffimos fcripto Yegadnumeret.Poft triumphos ingentia militibus congiaria dedit, ßdconcilän'^ dam fibi plebem fpecftacula edidit conuiuiacp celebrauit.Vno drein duobusacvigi ti millbus tricliniis epulu prebës vniuerfis . Munus gladiatoriu ac nauale certame filie lulie dudum defuncte adbibuit.Cenfu deinde peracto centu 8lt; quinquaginta bominu milia reperta:cu antea trecentu ac vigintifuiflent.Tam magna clade t^ tafue populi ftrages mtelina mala pepererunt prêter reliquas Italie ac prouintiæ rum vanitates. EHis cni peractis quarto confuldclignatus in Hispaniam conf Pont pel liberos expeditionem egit. Qui quan$adolcfcetcs adhuc ingentibus cogrega' tis copiis dignas imperio vires amp;nbsp;audatiam oftentabant ita Vt extremi Celari dquot; ferimen intentarint Magnû prelium ad vrbem Mundam comiffum eft. In quovt Œefar fuos opprimi egre impetu fuftinere cerneret per medias armatoru difeurres acies elato clamore ß nibil pudoris inquit fupereft corripite me amp;nbsp;in pueroru ma' nus tradite. Magna vis promptitudine amp;nbsp;animi audatia repulbs boftibus trigita eo¥ milia cecidit ex fuis mille fortifrimosamittens: Poft preliu excedens ad famix liares conuerfus fepenumero inquit pro visoria mune aute primu pro vita dimica ui. Mic victorie dies facer bacbanalium agebatur quo Pompeius magnus in preliG progreßus traditur eu iam quadriennii tempus interceffiffet ex Pompei liberisiu nior fefe fuga fubripuit.Eius autë qui eta te prouedior fuerat paucospoft dies ca put a Bidio relatum. Hoc vltimû a Celare geftum eft bellu de quo cum triumpbu ageret dolore permaximo Romanum afflixit populu.Non cni exteros ab eo duces aut barbaros in eo debellatos reges aut cu optimi vin amp;nbsp;certe ifiomanor u preman tiffimi filios ac ftirpem per quondam fortune fucceffus funditus deleretihter pa,', trie miferias pompas ac triumpha actitaret quibus i rebus exultare iniquiffimum erat. Cu tamen vna ad deos bominef^ fit excufatio çp id ex neceffitate geftu eft amp;nbsp;eo magisçp partis antea de ciuili bello victoriis no nuncios noullas publice litteras miferitquin pudore qdam e# fibi gloria repudiate confiât dn eius tamén fortuna proni ciues cu accepto iam freno aliqua inteflinis malis refpiratione ex vnius prm cipatu adhiberi poffe crederenteum perpetuo Damp;torem deßgnauere.^a vero confeOa erat dominatio cu perpetuitate ipf i regnandi vendicaffet impunitas at$ licentia. Poftify Cicero de conferedis illis primariis pro humanoquodammodofaquot; ftigio honoribus rogatione in Senatu tulifret ceteri tam immenfos etiam certatim adiecere vt ex reru ei decretarum amplitudine ac faflu inuifum ipfu amp;nbsp;moleftum vel modeftiffimis viris effecerint.(Quibo decernedis no minus fauorisiimicii^af fentatores tribuebant vt ^plurimis in eum caufis amp;nbsp;vebementiffimisiniti crimint bus videret. Immitis ciuilibus bellis cu ceteris in rebus nullius fe maledictis carpe. dum prebuerit.Tum vero clementie templu a fuis nequa^ moribus abhorrens fue gratia ma fuetudinis ei mcrito decretu ede videt.Ex bis eni g bellGcontra fege* ferant compluribodimiffis quofda infuper vt Brutu 8lt; Caffiu ad imperia amp;nbsp;bono res admifit quozf vterqp pretura admiftrabat Dilectas etia Pompei ftatuashaud comtempfit quin cotinuo reflituit. Et vt ait (Cicero Cefar dum Pompei ftatuas repofuit fuas confixit.(Dbfecrantibus amicis vt prefidio corpus muniret^ multifp ad id opera fuam pollicentibus facere noluit Tatius ede inquiens mori femel ^ affi/ dua epedatione pendere. (Ceterum vt fefe beniuofentia pulcerrimo quidem ac fla' billffimo receptaculo circumuallaret ad alliciendam plebem verfus: epulum multo ciens dedit :frumentum$diuirit . Ad conciliandum etiam fibi militum animos: quafdam deduxit colonias ex quibqs efanffime funt Cartaginenfis at^ Corinthi

ocr page 721

35^

iMifëe duabus obtigit vrbibns vten {upêricribusannis fiffiuli poteftate veniffent eodem etia tune reflituerentur terrporè. Petentibus confulatibus 8lt; imperia pol, licebat impofterü;quofdam dignitatibus amp;nbsp;honoribus demulcebat eu in petendis vitro principatibus aditetur fpem omnibus ingerebatrita vt mortuo confufe maxi inotquan^ Vnica magiftratui dies (upereflet Caninium Rebulum ofulem defigna, titiad que congratulandi amp;nbsp;aflbciadi gratia euntibus multis. Cicero maturemus inquit vt bomihem ante fui confulatus exitu preueniamus Celarem natura magni ficu 8lt; bonoris percupidum tu nulla rerum magnitudo geftarum ad percipiedum ex preteritis laboribus frudlum verteret quinimo audatiam ad futura magis at$ magis Accenderet maiori ineotogitationes operum amp;nbsp;noue cupido glorie pullula batÆapropter perinde aeVfh prefentis laudisattrito fibi ipfi tan$alteri propen busemuhbatur.Ita Vt ea mentis Agitatio quedam geftorû ad gerenda fieret con, tentio.Idcirco expeditione in Pbartbos agere deftinarat parabat^ .quot;Quibus fuba' cÆis per bireâniam ad mare Cafpium amp;nbsp;Cauebafum Pontum obire:debinc Scitbi am 8lt;adiacentia Germanie loca ingredi. Peragrata deinde Germania per (Gallia in Italiam remeare 8lt; bute ita giratum imperii ambitum coniungere finibus eius quaqua verfum ab occeano complexis.Medio etiam expeditionis tempore Corin, tbiacum fodere IHifcbmiu enitebatur. Preditatusinfuper erat vt Anienem ac Ti berimex vrbe ftatim profunda excipiens foffa 8lt;ad Circeum vf^dcHecftens Ta' tacirie immitteret mari: Qua in re tutelam pariter amp;nbsp;commoditatem negotiato, tibusexcogitarat.Nomentanas poftbac fitinaf^ effundens paludes campum' ape riret complurib) mortalium milibus opem at$ (ublidium. Proximo IRome mari Ihuftraper aggere induturus cu eeea 8lt;malefida nauibus laxa ex HoftieG litore extidiffet portus:amp; tanta dighaSnauigatione dationes extruere verfabat. Hec q dem parabant. Ordinandoru aute ac corrigendorum dieru Gmul amp;nbsp;difcrepantis temporis ratio ab eo cu fapienter tum gratiofe plurimum excogitata atqp pfeda locundiffimu attulit vfum. Non Colum eni antiquiffimi Romani temporibus confu Iis ad anni ambitum menfibus vtebantur ita vt facrificia 8lt; ferie fenfim decurren tes in contrarias anni partes cederent:veru reliqui tunc etiam iblis curfum ignora rentrfoliq; ipfu tempus facerdotes nofeerent repente fentiente nullo intercalarem inenfem que Macedonium vocabant afcribebant. EHuc prius intercalate Numam dicitur:paruum (ane 8lt;ad eos emendandos errores no longe tendens adiumentum bomentusiGcut in eius vita preferiptum eft. (Cefar aute pod^ ea de re inter pbiJo, Tophos preftantiffimof ^ mathematicos propoOta difeuffiflet ob fubiceftas antea di fciplinas propria quanda emendatiore cu diligentia viam demondrauit. Qua qde in banc v($diem vtentes Romani in tanta difcrepatia minuf$cetere nationes vi dentur aberrare ° Quod quan^ ita Gt haud tamen efficere potuit quominus inuidi qui$hominis facultatem aut potentia grauiter ferebant id facftum improbarent. (Drator igitur (Cicero cu quidam eras oriri lunam diceret ita eft inquit ex edicto q fi vero 8lt; hoc ipfu hominibus neceOario fit accipienda. Regnandi vero cupiditas manifeftum prelertim odium amp;nbsp;capitalem in eu confhuit inuidiam. Que res pma compluribus caufa fuit. EHis aute qui veteres cum eo Gmultates agebant:honeftiP fimam preftitit occafionem. Hi quocp qui hanc (Celari dignitatem comparabantm vulgus fpargcre voces ceperunt ex Sibillinis portendi libris: res Phartorum Ro, mano fubiugadas imperio G aduerfbs illos rex cu expeditione mitteretur: inuidlos alioquin fore Pbartos Poftea defendente in vrbem ex Alba Celare: Regem falu tare eum auG Gint.Tunc perturbata plebe indolens Cefar. no regefed Cefare vo, tarife dixit.Tunc facfo cundozp Glentio no fetus magnopere: no beniuolus prêter uedus eft,Cum honores illi quofdamf Senatu bumano;amplioros fadigio dccrc

ocr page 722

firffentenni forte in roans fed^tf eonfiifesac prêtons cuttclisGmürmfed^titas pat?b^sadire. Quibus baud affurges Cefar eo more refpondir vt principe mfirne condicois bomimb^ renonça dare crederes,minuendos magis inquit $a^plifican dos bonores effe. Id no modo Senatoribus fed amp;pfebi magndincuffitdolori,t^$ ïnpatnbus ^m cmjtas contumeliam fufeepiffet. Idcirco quibusmanere licebat, ^ajamp; Xd^faTx ^oTeT df^effere. Id vbi animaduerlitlillico fe domG conuer fatamp; deducia ex collo vege ad familiares vocifcratuscft fcfe cuicuT volenti pa' ratum prgereiuguum Rus rei caulas pofteriusin morbu reiccifle fertur. Duo

'^amp;^^Z'T°quot;cm^rtmfcafy.turi futi^tea¥fen^ mobilemmdlnreh A^nquafla,tum 8vcircumagitatu vertigenesaccerfercim' affiirpereTeffffr'quot;J^Fesaute baud ita fe habuerat hia cu magnopere Senatui i ,Vfr^X nf^q da er a-quot;',^'S qtiinim°affentatoribus CorneIius BaIbus detinœ fiP^i^: nbsp;I^T' 'fare effe memmens inqt teqiperinde ac potentforécoli re'

^'$ duces md,gnum.Inter bec reni obftacuhLupercaliumUnnitasaderat, fcX fi fcriptores prodidere , eamantiquis temporibus fuiffe paftoMEtl, f^f^/t que maffhadia celebr^ntur:$Gmlis eft In ea multi nobiles ac primar% adolefcen^sper vrbem nudi tranfcurrutidenfis /orisobuiG quemqi perriCuiociiq, cedentes.Complures etiam v^ores proceri eis ÇT, obuias de indXia offerentes m^FieXTJrtn^^A %'bus exibent. Perfuafum enlbabentid pregnantifo %'ll P ^ƒ '/'boanteconcipiendi facultatemafferri frlec Cefar triu' pbali bab/tu aurea fedens in fella foeGabat-p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ancm inec ceiar triu

cphanf rnrr„m nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r1 xquot; Pect , roftris. finfonius cx bis qui Gcruin a

pulo Laurpam cquot;^atu adminiftrabat. fe igiëcu foru intrauit cedente po'

A c°r°nam porrexit ad Cerarem:baud clarus amp;is quidem ex, icas u ecutuseftplaaCus. Tam eum répudiante Celare vmuerfus 2nfrp ' popuus.«) erent^ur^s antonio applaudebant pauci- Eo aute repudi ™°^n i ^^S ^'^'!t^aaa hunc immodum experientia (urgens Cefar Capiti detaryuffit Eius quo$ ftatue regiû habentes diadema vi' nJm Q-°d tobum pfebis duo Flaums amp;nbsp;Maralus detraxerat compertifcpqui ^:2°rEemfrJarem Ca utauerant eosin vincula duci iufferunt. (Quos magno cti rfy^hr nbsp;nbsp;populus eos viros brutos appellabant. Biutus^an$ regii fuc,

rumma reru ex vnius principatu ad Renatum populfic^ detulerat. Eare inftigatus Cefar Marulum dignitate priuauit:eius complices Üibinde mcre pans, vt populum quo$ ^na obiurgaret. Erutos crebro amp;nbsp;turbulentos homines va quot;lmulti Ele ad.hh Brutum cduertunt.Cui paterna quide genus a10UI eceietur.fy^ternu^vero ex illuftri Seruilii domo. Catonis fy generum [X °ro^t^potem. Hunc cu per Ce ad regiam defruenda poteftatem incitaret lu ceptia (Lefare honores amp;nbsp;gratie redundebant.llJon fold eni bello pharfalico ex Pompei tuga conferuatusimultis quoq? fuoru falutem impetrauerativerumetiam magna ei a Celare Eides habebaturiclariffima preture dignitatem affecutus erat: ^açtu in annum con Tul futurus competitori prelatusCaffio. Tunc ita Cefar dix, 1 e fertur.1udiora quippe referre Caffium.ei tamen haud Brutum preterire licu

'^A quin confecta iam coniuratione amp;nbsp;ndnullis aliquando vir« incufantibus:neq$ i 1 em adhibuit : corpus manu tangens ad acculantes conuerfus hoc inquit corpus r rutum expediat vt qui principatum virtute meruiflet : principandi tamen cau, fa nullum per Ingratitudinem Icelus admitteret . (Quidam commutandarum re, rum cupidi m hoc fblum aut primu{peccantes cu illi verba facere nufä auderent nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

noctu tribunal ac ledern ex qua pretor ius dicebatiinfcriptionibus haiufmodi reple nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A

bat , Brute^ormis amp;nbsp;Bratus nd esta quibus vt Caffiusillius animi magnificentia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H

paalatim comoueri fenfit magis foliio inflare virof^ ftimulare. Nam priuati qucc^H

ocr page 723

ho nihil odii c otra perarem Labekattob eas quas eu de Bruto feribebamus eaufas explicauimus Celari preterea futpedus habebatur. Idcirco ad amicos olim dixiffe fertur:quidna Caffium veile putatis.baud cni mibi magnopere placerais magno, pere pallidus.Rurfüs delata ad fe de Antonio amp;nbsp;Delobella calumnia g res innoua tent no bos inquit pinguis cernitofqi pertimeto, veru pallentis magis atqimacile tos illos Brutum videlicet amp;nbsp;Caffium. Sedenim fatu preuideri amp;euitarifacilius poted.Cu admiranda qda figna amp;^P^igia apparuifle dicatur.Bulgorcs itacp celi «noefturnos ftrepitus p multa deferre focarfolitarias i foru aues delapfas in tata comemorare calamitate fortaffisindignu eft.Strabon vero pbifofopbus fcribit co plutes ignotos apparuifle bomines.Extitiffe quendam militis feruum ex cui? ma nuingentem emicuiffe flammam:cp qui intuebantur concremaribomine exiftima bant. Vt vero extinda eft.'eum nihl mali babuifle liquebat. IpG quoq^ Celari im, molanti cor nuf^comparuifle vidimetquod diru lane erat prodigium. BJullu eni animantium fine corde natura conflare Multi preterea tradidere fibi a vate predi ^lum vt magnu idibus Martiis difcrimen precauerct. Ea die Celar cu in Senatu iret vatem lalutauit fecuqicauillatus Martie quide inquit idus aduenere :Cui ille [umma voce.'venere vti$ fed rondupretericre refpondit. Pridie apud.M.J-epi' dum cenans cu dilcumbensquadam de more fubfcriberet epiftolas'incidente fer' moneiquenam optima mors eflet^ (fundlos preueniens magno cu clamore inexpe, (lata refpondit. Illo deinde penes vxorem vt aflblet dorirlete omnes pariter cubi culi fores atq? feneftre patefacte funt. Strepitu vero ac fplendore illucelcebat ehi luna perturbatus;Calpburniam fenlit profundo fopore lacente incertas voces 8lt;i' articulata lomno fufpiria emittentem.Ipfa veroillu fe lugere exiftimabattque iter vlnas trucidatu baberet.(Quidam boc mulieri vifum obtigiffe negant:Veru vt Li uiusrefert ante Celaris domu Sacellum quoddam inftar tumuli decori ac venufti ex confulto Senatus inftrudlu prominebat.'boc in fomniis demolitum cernens Cal pburnia maximis profeq lamentis amp;nbsp;lacrimis videbat.Cu igit illuxit dies.'cefarë ÿ;ipplex orauit vt fi fieri poftet foras ne progrederet * aut Senatum faite differret 3in fua paruifaceret infomniaialiis diuinatioibus amp;nbsp;facrificiis rei fcifcitaret euen tum.Iam veto quida Cefarem metus atep fufpitio ceperat çp fuperiori tempore nul lam femineo more fuperflitionem Calpburnie obiedari pcffe cognorat: qua co die bifce malis egram afflidamq; videbat.Poft^ multis peractis facrificiis male litari vates retulere :decreuit miflo Antonio Senatum dimittere. Interea. ID, Brutus co

gnomento albinus cui magnam Cefar fidem habebat adeo vt fecundus ab eo infcri ptus beres effet :aduentat. Ille alterius Bruti amp;nbsp;Caffii in ea coniuratione fbcius:ve ritus ne fi ea Cefar die obmitteret.'res ipfa vulgaret amp;nbsp;vates obiurgare amp;nbsp;CeCare no nibil increpare cepit q gt;nbsp;Senatoribus qui irrideri fe exiftimet.caufas in (e detra dlionis preberet amp;nbsp;obloqui i eos nanep illo jubente veniffe prompta etiam omnium eni fuflragia vt ipfum eundarum prêter Italia prouintiaru regem crearet. Vtiq? perceteras terras 8 lt;maria diadema gelaret.$in quif^fedetibus illis dixerit vt !nprefentiarum gdem abfcedantdenuo affuturi cu meliora Calpburnie obtigerit mfomnia quos inuidorum fore fermones.'aut quifnam fuos tolerabit amicos qui ea ne$feruituti necp tiranidi fada efte condocefaceret:qgt; fi illam omnino diem abba niinareturiaut fuCpcdam auerteret preftare inquit.'vt ipfe procedens in curia ap, pellatis patribus Senatum in aliud tempus differret.IHec dicens Brutus Gmulcp nranum Cefaris apprehendensipfum deduxit.Is vbi paululum extra fores procef bffetrferuus quidem alienus cu alloqui vehementer nitebatur. Vt vero fuperante ^puli Frequentia retrudebatur domum irrumpes fefe Calphurnie quoad rediret (Edar obferuandu cuftodiendumqp tradidit:vtpote magnas illi res populaturus.

ocr page 724

lErat preterea'ArtemoJorns natione Œuidius grece preceptor eloquentie.Cuius rei gratia cù quofclam Bruti familiares confuetudine Obi conciliaret: plurima per' petrandi facinoris parte agnouerat. Id Celari Ggnificaturus eu quodam libello p, uenit.Videns autem Cefarem:vniuerfbs quos fafeepifTet libellos eius miniftris co mendatem propius admodum accedens:bunc inquit Cefar cofeftim folus perlege In eoen imagna amp;nbsp;que tua vehementer interent confcripta funt. (Quo accepto cii eu fepenumero Cefar legere eniteret ab colloquentium multitudine id facere inbi bitus eft.Eum tarnen fblum eu obferuatione manu retinens Senatum ingreffiis e. Quida ab alio traditum hunc libellum afferunt,Artbemidorum etia tota explofu via nullum immodum adiiffe. Verum bec (pfecflo cafus affert. Ceterum ipfu cedis 8lt; certaminis locu in quo ea die Senatus cogebatur. Pompeius inter alia ornamen ta ante Tbeatrum dedicauerat.In eo preterea quedâ Pompei racebat imago.Eap pter declaratum omnino eft id alicuius numinis opus extitiffe: co rem peragenda ducentis conuocatifcp. Catiusitaq; ante^ facinus adoriretur: ad Pompei ftatuam afpiciens eum tacitus inuocaffe dicit qua^ baud multum ab Epecuri opinione ra ret alienus Verum ent vero cu terribilia iam ingruerent confternationem tempus incufferat amp;nbsp;priorem fubinde lententia mentis egntudo mutarat.Antoniu fidum vfcpquacp (Tefari 8lt; precipua pollentem robuflate Brutus Albinus exterius deti' nebat longum de induftria fermonem iniiciens.Ingredienti deinde Cefari bonori^i fice Senatus affutgit.Bruti vero complices partim poft eius feliam coftiterut par tim ei obuiam procellere vt vna cu Metello Cimbro proferre exule fupplicanti in tercederent.Siccp magis cu obfecrantitibusad feliam vfcpfunt confecftati.Cu Cedens rogantes fubmouifletibi violentius imminebant- Quod grauiter ferete Ce fare: Metellus comprebenfam vtraq; manu togam deduxitex collo.Id eni agredie di fignum erat: PrimusCafebas iuxta collum enfc percuffit: verum tarne necpgra ue admodum ne$letale vulnus erat. Verum eni vt par erat ingentis audatie cep' ta perturbauerant.tum faucius Cefar fefe conuertens vbi gladiu eius appreben dit apprebefumcp tenuitdatine fimul inclamauit;SceIerate ^afeba quid agi^lue autem vbi percuffit fratem greco fermone vocans. Fer inquit frater auxiliu* Exor to tumulto eos qui aderat rezp ignari conflcrnatio fac^i pariter 8lt;borror oppreliit ita vt neq; fugam capefcere necp opem afferre neq p voces emittere prorfus auderet Ex bis autem qui ad necem inftrucfli venerant:cu aduerfi nudis circumflarent en fibus ita vt quocucF intueretur vulnera occurreret ferrumcp per vultu at$oculos agitaret intcr omnium manus vt fera verfabatur. Eius eni cedis mitiu vnicui$de guftandu erat.(Quocirca Brutus eu in inguine vno confodit vulnere.Traduntq dam illum ceteris quidem repugnantem huc atep illuc corpus magno cum dam^e ferentem vt Brutu nudo mucrone confpexit.contracta ueftc caput obduxifle.Ta fiue calli hue ob trudétibus homicidis ad quapiam (e bafim demifittin qua Pompe flatua fuerat quam oceiß eruor magna ex parte refperfit adeo ut prefide Pompeia fubieAu pedibus hoftem penas dantem 8lt; inter vulne^ multitudinem terram ca, cibus pulfantem cxiftimarcs.que viginti tria numero is fufcipiffe dicië. Vbi^m plurcs dum vnumm corpus tot intendunt plagas fefe mutuis confauciant icflib^' Mortuo Celare cu Brutus de his rebus a (e confectis relaturus in mediu procelli fet:nequafyimmoratus Senatus per portas effugit:plebem tanto tumultu,a^, piti terrore repellens vt alii claufis domibo alii relictis trapejis amp;nbsp;numulari^omquot; cmis difcurrerent. (Quidamlocu cedis infpecfluri:quida lam confpicati aduolabant Antonius amp;nbsp;ILepidus Cefari amiciffimi cu fefe fubduxiffent in alienas qfda domo9 profugere-Brutus amp;nbsp;reliqui Geut erant a cede tepetes nudis enfibus ex curiafee vna no fugientis more m Capitolium receperunt'Quin apprime alacresac fiduua

ocr page 725

plchiad fitériateto popufahi tornecabant: obuios quofy optimatescogratuhntes excipiebant.Nonulli perinde ar opens participes compararent feillis Dfcetdenti' busadmifcebant. Ex quib.(E.(Damp;auius amp;nbsp;lentulus Spinter erant.Hi ab Anto nio amp;nbsp;Celare Augufto pofterius inteifedèiloftentatioms amp;nbsp;iaAantie penas luere. Cu interim ne glorie quidem ob qua moriebanturrfrudlû vllum percepiffent.N^ hec eos aliquod in ea re periculum fufcipiffe creditu cft.Qufcp illos trucidabant no perpetrati facinoris;fed voluntatis fupplicia exigebant.Poftridie defcedens Bru' tus contionem babuit cui eo fe pado populus attentum adhibuit:vt faclu neq? gra Ilius increparet necp probaret.Verum permulto Gletio declarabat (ecG Bruti reue rentia.Tum vero Celaris n^ifericordia con-oueri. $enatusvniuerfis concilatus ob literandas ftatuittnimicitias. Celari q; diuinos cernens honores :ex his g in {ho pri cipatu cenfuiffetme minimu quidem labefactum effedecreuit. Bruto religie turn prouincias:tum honores pro vnius cuiufg dignitate diftribuit. Quapropter omni' bus amp;nbsp;pacata res amp;nbsp;comparationem acccpifle iirtus videbat. Apertis aute Cela' tis teftamcntis:poftamp; ampla Romanis legata viritim effe compertu eft:ac delatu per forum corpus deforme vulneribus apparuit: nullus amplius reru decor mullus ordo vulgum detinebat. Ateogeftis fuccenfifcp circa cadauer ex foro gradibus fub felii§ cancellis tapetis ipfu concremauerunt. findentibus inde fullatis torribus ad pereufforu domos vt eas incendio vadarent percurrebant.alii per omnes vrbis re' giones vt captos difcerperet viros magna cu indagatione commeabant.Ex gbus nullum prorfus;hi enim fefe in tuto fepferant inciderut.Cinne aute Celaris equali fuperiore noede durum quoddam obtigiffe vilum ferunt. Exidimabateni (e a Ce fare ad cenam inuitari. Quod cum recufaret:inuiclum ac reludantcm abeo manu trabi.Cu vero Celaris corpus m foro cremari acce,ffet:exurgensvt eu decoraret ibatquan$ 8lt; in fomnii fufpitione amp;nbsp;febri teneret. Eo in public' prodeunte con (pedium cu ex multitudine quiplpiam de illius nomine percuraret ex alio certior fadus fubinde alteri retulit.Confeflim per omnes diuulgatu (ftihunc homine ex Celaris interfectoribus effe,Quidam enim eiulHem nominis Cinna inter coniura' tos fuerat,Quem c' iftum iplum effe {ufpicarentureum magno cu impetu truci' darunt Hoc veriti Brutus amp;nbsp;Caflius paucis poft diebus ex vrbe deccfler't.Quid autem ki gefferut ac deinde pertulcrut in vita Eruti feripfimus. Periit Cefar fex to 8lt;quinquagefimo etatis fue anno:poft Pompeium haud multo amplius quatu or fuperftes annis• Cui ex ea dominatione amp;nbsp;principatu quem omni vite tempore per tanta infectatus erat pericula nullus preter nomen amp;nbsp;refertam inuidia glori' ex duib) fructus obtigit.magnusille fuus quo viuens vfus erat Genius eius q;de functi necis vitor lublecutused.Cpmnes nan$terras 8 lt;maria peragrans :eo ipfo inueftigauit vt ex perculToribus neminem reliqueret quin vniuerlbs aut operi ma nus inferentes aut conlilium impartientes m ftragem dederit.Ceter' ex humanis quidem rebus id precipue extitit qd Caffio euenit.Eodem Gquidem pugione quo in Celarem vfus fuerat le iplam interemit.Ex diuinis autem ftella ingens crinita que cum poft Cefaris intentum ad feptem vl$noctes eximio fulgore apparuiffet poftea nuf^ vila comparuit.Solis preterea lumen caligine obfefTumttoto na$illi' usanni fpatio pallens globus amp;nbsp;fine Ipledorc oriens imbecillem ac tenuem ex fe ca forem emittebat. Quare grauis ac dilpartientis imbecillitate caloris obfcurus aer femicodos edebat fructus immaturos amp;nbsp;imperfecto flore collabetes^ tantum aeri frigus inerat.Ingrata vero minimeçp deis compacita Celaris necem prefertim fa, dum Bruto declarat oftentuld autem eft eiufmodi Ex filbido in alteru litus tra' lecturus luo more intra tabernaculum nocturne (e quieti dederat: haud dormiens verum futuri follicitus,Hunc enim viru omnino longe imperator' fuapte natura

ocr page 726

:^^:^amp;::^'^rtrm' ^^taOT^rf^ tradit, interea circa fores ^^1^fenfifle ftrepitum vifusCum ad inclinantis iamluceme lumen intueref uiffimad cernit limu/acrum hornisinuhtata quidem magnitudine amp;nbsp;fpecie gra' rAx^apXe:::::;^^^^:''^^

tuusinquit malus Ium Bm'fr^0^''' quot;'k^rrogamt.Ei rcfpondens fimufacrum: cum fiJucia XpiZv^X^'^T ?quot;quot;=' videos. Turn Brutus fumma Bratus m philipisaduerfusAntonium ^^^^quot;Xa^fed lnfeqquot;'quot;quot; quot;^^

bum. Brutus vbimpendere iam fatum in^l^ atimago#ta vt nullum faceret ver in certamine cadere intelfexufere drf^^^^^ obtecit. Ei tamen quendam fe recipies collem nudo murr ^''^'S m fugam ipfe in precipitem vtfamaeftid?uPfortiu:X±te^^^^

ENfto/a.Xapif/orentiniF^^

^deffe^^'a^SE TEARBITROR Marce fratarcGdon^i inter quotidianos fermones noftros iurDarein nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;emus clariffimozf hominum memoriam

Pb^co^s athenienGs iZidiffe mentioni Ca, cGpredara multa dixiffim: que

/ego veroistacile toniecfluram fprid.rJquot;e^.nismuris memoria celebrata. Blis lias vita morug imago noflro aliauaA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m*tacitus enim cupere videbare vtil' minus cotinuo id facium videres^nul,? calamo pingeretur. Nec ftetit per me quo . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;auius.nihil deßderatius antiauiufup nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nihil fuerit vn^ in omni vita fu' rebus morem geffiÛe mnnus videhar ^ jnantiffimo fratri eque ac mihiomnibasi temporis:quo poffem amp;nbsp;tuo hum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iesomms:quoad mihi paululum daretur faru diuerfojy: aliquando redire nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eq^n eiderio amp;quali poftliminii iurein mu roiulianam iniui :cepi a diuturnis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'àrelidhs Veneriis pretura hanc fo' 8lt;grams longo per auias rupes S^rn^F ^ °ri^ baud aliter respirare; $ g onuftos tuit aliquando depolita farcina l.fra ragofos (altus de curfu itinere tandem poquot; Bdiprouin tia hec incolarum numéro •^amtiem amp;Cpida prata calcare. Tam enim^ rum municipiorum copia amp;nbsp;latim 'ampht^me lurifdidiofs: varietate negotio tranquilitas quedam SC requies nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;patet' nbsp;nbsp;nbsp;tamen noftra hec adminiftratio

anos Hudus atcp procellas Tnhfcr 's relata urbanarum occupa tionum quotidii aduerfus Philippum mediolani nbsp;nbsp;''s nodra vtfeptennium hoc:quo terra mariqi/ °ram$ liberta te fß Ccepta :nunæ F. '''quot; dquot;° maxima bella geffimusipro italic foei,, confleo reipublice fumma iamp;domi adm^'ßex bis delecfti magiftratibus' quorum, es nocftelfy omnes cogitando,con{ule nbsp;nbsp;,quot;atur 8lt; foris. Quo tempore vt di,, cum patrie caritas.'tum immania ter °'^endo nulqqam quierceremus:faciebat, bis itacp mi Frater vernam nodre huic nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bellorum moles lt;% magnitudo. Da,

per vt vocantis patrie temporibus n Tutati :amp; patiere tibi me défaire parum,

aee/iem. Atnqnc primum cam iqteydqm

ocr page 727

licet otiaridieabmire tibi lucubratiuHculas renuas amp;nbsp;béé füb fecundaria tempora atgi Pbotionem iam prope longa extirdu vetuftate noftro velut animatu fpiritu^ ab interitu vendicabimus. Erat bic dignus profedo vit cuius maneret nominis memoria Tempiterna nam fi primas etatis eius partes infpitias :ado!efcentem vide bis liberalibus deditum ftudiis amp;nbsp;Platonis ac Xenocratis dodrina moribuf^ flo, rentem:paulo fadtas grandior a pbilofopbia totu ad remp.armis amp;nbsp;confilio iuuan' dam fefe conuertit.Jn cuius adminiftratione obeundifi^ muneribus:dicere (pfedo aufim nibil vl^ bominu qui remp.geflerint vn^fuiffe integrius.Eius amp;nbsp;puati amp;nbsp;magiftratus gerentis par fuit frugalitas continentiae» Nam boncftiffimas femper putauit (ibi diuitiasdomefticam in maxima lucrandi licentia paupertate. Auruep ita celfb firmocp contempCt animo vt non plus Alexandri potuerit in largiedo mu nificentia:$huius in refpuendo coftantia.In armis aute bunc amp;nbsp;fortiffimum diets militemamp; fapientiffimd ac felicem imperatorem: ligua amp;nbsp;oratione ea tempeftate pollebat in primis-Nec IDemofebenes eque alium quempia at$ bunc fibi aduerfa, teium formidabat, Inter populares tumultus at^ difcidia huc maxime iudicabis fa' luberrimG reip.ciuem amp;nbsp;nibil prêter ciuilcm concordiam amp;nbsp;commoda patrie cogi tantem.Quod fique deniq; tibi dari cupiasiqui patientiffime mortem vn^ perpeO fus fit memo damnatus eft illo crudeliusmemo iniuria pertulit mitiusmemo vene' nû exhaufit fortius:bec omnia elle perinde atq; a me dicfta funtibabeo Plutarcbu teftem grauiffimum cuius ego interpres tibi n^c efle delegi ab eo potiffimum eft Pbotionis vita grecis verbis accurate depidla. Poflum equidem tibi vel vno argu niëto oftendere cuid de Pbotionis excellent! virtute Pbilofophus Tapiës fenferit. quod fit illud queris.Cum iuniore illum Catone duxit comparandû. Intermittes icitur paulum mi frater reliqua tua fandiffima ftudia amp;nbsp;hanc ledlionem dabis no Ère reip.ampliffimis muneribus quibus ab ea toties boneftatus es oberit eni nibil magiftratus amp;nbsp;remp.adminiftranti.huius g ficut 8lt;aliozp il!uftrium yiroiu dida fadag nouiffe. Vt itag hoc noftro munere no nihil fias ornatior:Pbotione tibi ex, primete adoriemur Si Plutarcbi prius prefatiunculam in Pbotionis 8lt;iCatonis vitam erimus interpretati.

Plutarcbi hiftoriograpbi greci de Vita atq: geftis Pbotionis bifloria: per Lapum ^O^^tamJn fatuum linguagium traducta Incipit feliciter

EIVIAIDEM ORATOREM tradut plurimu Athenis -wmi(potentia amp;nbsp;opibus valuiffe ob id maxime: g in rep.admini' ™l',l}ßranda nibil prêter Macedonium amp;nbsp;Antipatri gratis que Ifcritabat bunc pleraq multa contra patrie dignitate 8lt; coin, Aroda facientem dicere (blitum accepimus.Iure fibi veniam ^LÉribuendam: qui naufrage ciuitatis reliquias gubernaret, ^lt;ÿ;^L^^0/^^gdicl:um nempe temere imprudenterg ab homine Geut non ^^^^^^^^^^):^prudentc ita et parum integro in rep.ciue.ld G ad Pho Inonis ifoftitùtu amp;nbsp;vitam illiuffe fcculi mores retuleris:videbiturab eo quidem no inepte falfoue dici potuiffe. Nam Demadem ip fu reip.fuiOe naufragium conftat Ciuem luxu amp;nbsp;auaricia perditum.In quem Tepe eu effet fragia etate corporelle' hedo dicere (olebat antipater. Nihil ei perinde ac ceGs vidimis prêter ventréamp; Kguam reliqui fuperefTe. At non magnas Pbotionis eximia($ virtutes iniquitate temporumyelut infuperabdiquadi bofte deprebenfas minus ad ofequedigratig

ocr page 728

doneas effecere gredsGhmitatec atqi proceUe.Neer SopbocTi cenfeo adbiEeamp;s anres:cu virtutem Fingit luapte natura amp;nbsp;viribus imbeciHem.Na enim inEebcib 0 rex inquit idem manet animus ciui Forebat ante:fed languet: amp;nbsp;fefe ipfe deferit. Ego vero fortune magno cuicp ac forti viro aduerfanti nibil plus tribuendum pote ftatis eftimo:^vtinuidiam poffit pro laude pro débita gratia odiu comparare At qui plebem compertu ed tum (blitaminiuriis benemeritos de fe ciuisafficere:tum fecundis rerum flatibus velut ceco quodam impetu pul~a feratur. (Quanq;id ipfu 'interdum fblet vel affhcftis reip. temporibus euenire. Mam calamitatis amp;n-iferie banc ede cu fepe perlpicimus vt mortalium animos ad omne ire impetummobiles ac procliues reddit.a quibus mbil fblet niGquod blandum Gtequis auribus audiri TOlordet econtra aduerfu omnem tametG ratione illud bonatp mente dicif. Sic eni plane conparatum eft vt cu calamitoG hominis erratum reprehendit miferia illi po tius videaturexprobrari:^culpa.Quo fitvt ei liberius patefacta veritas no tam moriendi ^obiciendeinfelicitatis caufa explicata putef:nam vt mei natura fuauiS fuaue quidem:vlceribus tamen falubriter ad motu acerbos dolores concitat.Ita amp;nbsp;infelicem aduerG fermones vel G falutares funt mordent tamen:niG prudenter ad' modum amp;nbsp;aliqua cu mifericordia pferantur.IRedie igit locundu definiuit Nome' rus quod menti facile adentiret:nec illi palam obGftere ex aduerfo Soli:qui acufo2/: laborant valitudine:vmbrofa loca opacof$ reru colores appetere 8lt; ab omni paulo excellenti lumine abhorrere. Id quocp ciuitatibus euenit grauiare aliqua procella fixa prefertim culpa exagitatis.Que ficut aßenrationibus capiunt maxime ita per inique ferunt Gquis illaru peccata apertius improbat.G quis veritate nudanulfoc^ adornatam fuco deprompserit:G quis fortiter grauiter alueuere affligis rebus co fulat;nihil falubre gratum illis eft G no idem aliqua Fuerit adulatione confperfum Ego ita$eiuCmodi ciuitate minime tutam:quin potius labentem amp;nbsp;inclinata dix# erim:inquais poteftplurimu g neglecfta cmitatifypaHbabita Glute captande pa pularisaure caufa ad gratiam pergat confeieret Earu demu breuiffima viae^q fefe pariter ac bonu queep fallendo ac nientiendo perditu eat. At opereprecifieftl ciuitatibus 8lt; populis gubernandis fblem ipfu imitari fapientiffimu rerum parei;quot; tem amp;nbsp;feruatorem'hunc mathematici perhibet Gipremi orbis vi ac impetu raptu obfequi:no nihil tamen econtra tendere vti$ fed ea modern amp;nbsp;arte vt illi nec om nimo oblequi nec obGfferecdtumaciter uideatur.Nam eu intelligeret huic fuperi oribus cell uiribus parcendu effe.Pline rerum naturamGne altero contrario mot^ baud poße conGftereicepiGTe illum aiuntiter ex trafuerfo oblique mditercp deflexu Eaqi ratione nouum quoddam motuu ac teperamenti genus cxcogitafle :quo reruni ortuiac faluti perqua tute cdfu'eret-Sic itaqi in ciuitatibo dura nimium^ populari uolutati (emper aducrG feueritas:cotricp item blandia 8lt; ad uulgi tanta iibidinem accomodata facilitas pari ciuita tes labeae periculo affecere. Qui ueroj adminiRrädis rebis ita uerlantur ut ad Glutem publicum:^ commodum velut, metam a'iquam fui conGlia dirigant:non nihi!$ interdum cimum gratie amp;nbsp;uol°P tati cocefferitmec Gngula ue!utad filium redacta uelint (eueritate potius amp;nbsp;ui $ manfuetudine amp;nbsp;buminitate conficere:bii mibi plane uidetur fapientiffime feru darum reru viam inciderc'quan^ exiftimo baud parui effe negocii (eueritate pol' fe cu comitate retinere. Quod qui naevus cd rem rpfedo eft affecutus qua nulla € neep harmonia concinnior neep concinnitas (faauior necp fuauita $ gratior aut vtilioc Ea eft qua mundi molem banc deus gubernare dicitngt; tam vi fretus aut pot^tia g arte amp;nbsp;ratione neceffititem piriendi demulcens.EHjc iuniori Catonidefurfe p ditG eft homini feueriore fgenio predito % moribus ad populare gratiam minime accomodatis:cuius id fuerit femper I rep.infbitutu vt nibdvn$aut aOcutadoaut-

ocr page 729

ârrfeiéndô aiit b^rfqüerdoin Omni vita confecerit.Eapropter Ciceronem dicere folitum accepimus confolatu caruifle Catonem quo in IRcmuli rep.viueret:çuëad modû fuerat in Platonis politia viuendum.Mibi vero idem Catoni quod intepe/ ftiuis 8lt;extra nature legem nafccntibus pomis contigiOe videtur.que non tam fi' benterkomines comedere q; mirari amp;nbsp;locude confpicere folent.Sic Prifca lila Ca tonislamcpobfóleta amp;nbsp;alte nimium repetita viuendi forma inter perditos fui fecuU Inoresexcellens admirationem babuit illa qdem amp;nbsp;gloria fngularemrfroaü vero 8lt; vtilitatem minime certe parem. Eiusen i virtus cela nimiu eminenf^:baud vlgt; Io potuit padlo cu eiufee tempeftatis proflratis moribus adequari Cato G no dira' tam vel labentem patriam vt Pbotion at certc crebris agitatam procellis amp;nbsp;Eludit, bus nadluseft- E cuius puppi clauocp exturbatus:cum mbilo fegnius rudentiba 8lt; Velis inniteretur fortune que ad obruendu Äome libertate omnes vires fixas inte, derat vf^adeo impediméto fuit:vt ancipitem illi diug^ dubiam vidloriam fecerit fceleftorum ita$ ac perditoru ciuium auxlio fréta romane tandem libertatis fple dorem extinxit: ro id quidem cito facileue. Nibil enim propius fadlumeft qua vt Roma Catonis virtute coßantiaq; defenfa ex eo periculo (uperefTet.buic tanto vi ro Pbotionem iure comparandu duximus.Fuit enim in vtracpmorum: vite inge, niiep Gmilitudo.no illa quide remota amp;nbsp;g eneralis vt in ter multos fepenumero fu' iffelegimus.ER enim plerucp fortitudinis ad fortitudinem diffidensqued^ com, paratio vt'A!cibiadis Epaminundeqiiquofdam diffimiliter prudentes fuiffe acce, pimus vt Themifloclem amp;nbsp;Ariftidem.lufticiacp item in Numa aliter in Agefilaa eluxifïe dicië.Pbotionis autem Catonifcp G no fortuna at certe eu natura amp;nbsp;inge' niurn turn n,ulto maxime mores videntur 8lt;inftitutum Geeonuemfle inter fefet vt omni vel tenui varietate fublata vnam vterq; preftiterit animifpetiemamp;mge' hii liniamenta'Ambo etenim feueritatem cu comitate fortitudinem eu prudentia aliéné rei curam fine fui negligentia turpitudinis .-odium cum boneftatis cultui Ge pari equa vt lance mixtasbabere ;vt in dignofcenda Gqua eft varietate fubtili quo dam accuratoep iudicio opus elle vidcaË.Catonem nobili claraq; familia natum co ftat. Pbotiohi auté ßtbenienGs baud certum habemus quo genere quibufue pare tibus fuerit.Ego tamen no abiedlo illum puto aut ignobili loco natu^tametG idou menio placet patrem eius Condarium fuiffe opificem:extat eni Claucippi oratio in Pbotionem amp;nbsp;acris amp;nbsp;vehemens:in qua complura in eu conuitia amp;nbsp;probra cum eollcgiffetmullum de genereaut parentibus malcdidlum attigit.Abducitme itë Abdomenei fententia eximia viri amp;nbsp;Frenansin omni vita 8lt;mo1eAia:ingenuaçpin ftituto ac libcralisquem confiât ab ineunte etate Patonius primum deinde Zeno cratis machadt mia fuiGe discipulum amp;nbsp;optimarum artium ftudia coluiffe büc du ras tradit fuiffe morum grauitate conftantiaq ; vt eodem oris habitu in omni vita feruatoinec ridere ilium quif^:nec lugere facile vident.Nunep Lauadi caufa vu! gares balneas eft ingreffus indutus nun^ e pallio manum exeruiGe vifus. l!?uriac Dilicie nudo femper inceffit pede^niG biems illum atrocior ad calceos impuliffet. Idcirco ferunt inter locantes milites nulJu fuiGc Ggnificandi crudelis frigoris cer tius argumentum $affirmare calceatum Photione tunc fuiffe. Erat ingenio miti bumanocp fed cuius femtatem facies natura triftis at$ feuera ita mentirel:vt eius fongreffu no nemo familiaris aut Colus aut libens petierit facile. Inde Chares vt e'-rat orator no infuifus eu in eius fupercilium feftiuiinter orandum infcdusvniuer fe contione rifumexcitafïe in eu hoc fupciliu Pbotion inquit nibil meroris vfpiam nobiso eines intulit. At bumsfalibus amp;nbsp;faceciis ludius eft fepenumero patrie co, paratusrfuit eis oratio grauis uebemens amp;nbsp;pceptis fenteciifcp conferta. Maxime autem preftabat acuta quadam amp;nbsp;ad faciendam fidem apta breuitate dicendi,Si

ocr page 730

quidem ZenoKem ftoicnm amp;amp;.re aceepirrus fblitimtf pLilofopho dignnm mfoiwe effe id verbum quod no füllet mente prius amp;nbsp;cogitatione inftinaum.Id ipfum fy: videturpheuifc Photioni:cuius erat fermo verboru paucitate perbrcuis quidem Multus vero femtetiarum magnitudine amp;nbsp;grauitate Polieudo q? homini grauiamp;, erudito ornatißmum oratorem vifu eft Euiffe IDcmofchenem. In {Radendo autem vim maximam Photionem babuiffe- Animaduertit dem arationi conuenire quod nummis: qui eo fuut preftan tiores:quo in minore materia plus valoris ac precii co, plebantur. $coptimum effe videtur orationis genus illud:quo paucis multa funt, grauiter (apienter acute rignificataJgiË Pbotion apud populu aliquando dictura eu oppleto iam hominibus Theatro cogitabundus deambularet in cena familiare cius quempiam ferant propius accedentem rogaOeiquidnam iftuc effet.quod fequot; cum tam accurate cogitaret.Tum Photion ita me pol inquit tam dudum cogita fiquid ex ea poffum oratione quam habiturus fum demere IDemoCcenem verofa^ ma eft ceteris (pretis oratoribus Gquado dicturus fentecia Photion furrexiOet co uerfum ad amicos fummiffe dicere fblitum: Enadeft vetborG meorum gladius. Ceterum hoc no minus FortafTe moribus qua'eloquortie tribuendum.etenim fepe numero compertu habemus: multas diferti heminis argumentationes ingenio « arte indrudlas vel vno viri boni verba vno 8lt;iam nutu facile fuFas atqidifieéfas, Photion adhucadolefcens Gib imperatore Cibria meruit a cuiu^nunquam latere miro quodam discendi ftudio dilcedebat. Is ad difcendas , bellicas artes militaremq; difciplinam magno Photioni adiumento fuit Nec minusiUe fui ducis ingeniumira re agenda no fatis conftans aut frenatum fuo conblio grauitate amp;nbsp;prudetia gubç# nabat.Cabrias eni fuapte natura ad ineundapericula tardior : poftea $cepiflet CU bofte conferereura nimia concitus vehementer fblebat accendi.Imperatorii officii facile obliuifcnfefe temere periculofis obiedare. Cuius audatia q tandem par erat euafit.INam in pugna naual iaduerfus thios pmqs omni u in hoftfle litusmuedus cG pro explicando in terram milite in occurrentis hoftesaudatius proruiffettpu' gnans confodus eft,fit vero Photion amp;incaucndo periculo prudens:«ingeret' • do negotio impiger illum 8lt;cundantem incitabat 8lt;compefeebat nimia auditem Cabrias vt^at ingenio docili perhumanuq? illum libenter audire ei maxima queg credere.Si quid ftrenue fortiter fapienter effet obeundum illius potiffimu vti ope ramihilq; pretermittere-quo minus inOgnem viri virtutem omni grecie palam fa, ceret.In eo prelio quod aduerfus Naxios fecundo marte nauibusgeftum eft i^xi mam fibi Photion amp;nbsp;fortitudinis« prudentis laude vendicauit. In quo duxÇba bas dlG oppofuit dextro Naxiorum cornu vbi locatum erat omne ferme militisro. buriPrima illa naualis pugna pro grecis ab atbenienfibus poft vanitatem ptQpV^ vi felicibufq; aufpiciis contcefa Jonge cariffimu (Ehabrjam patrie reddidit.Egre' giam qpvirtutem Pbotionis iam dignam imperio cundli fümmis laudibusaffirma bat.'parta eft ea victoria quo die agebatur Athenis magna mifteria.ÆiuF^ g,tia, Cabrias quoad vixit poculum quotams Attico populo dedit hic deinde Photionp delegit:qui cu ingenti nauibus ad exigenda infularum tributa proficifcatqr.Tum Photion erarii potius paupertati$fue dignitati confulens dn^Te fertur exiguas eas effe copasifiad boftes pugnaturus emittiturifin ad focios fat Gbi vel vn^ fore^ ita vnica cu trireme Gngulas adiens infulas:earalt;yprincipibo fibi oGliatis cu mitis quasinfularesad conuebenda tributa coegerant nauibus atbenas venit. Mortuo Chabria grati admodum amp;nbsp;beniuoli in illumanimi argumenta dedit. Nam quem, nimi u multo ftudio 8lt;obferuatione coluerat extinClum ctia omni quo potuit ol' ficii genere eft profecutusteius enim rieceffarus nulla iure defuit vn$CreGppum filiu ddigentçr ac perhumane collegit q impuro, adofefeçnu^ more, ipfepponcret

ocr page 731

teiUB tamen rf duro turn minitre Tfécrali mgenio tmr§adduti potuit:vt ëura amp;nbsp;Ta borem in iÜo inftitnendo dimitteret cuius ineptias no modo pertulit patienter ve runietia ftudiofe tegebatiQuenfyfcmel aiunt Photionis conftantiam importuni'' täte fcuiffimiiuuenis frperatam• Nam cu ille imp eraterifieuedda munus Audio accuratione obiretrCtefippus vterat futilis delirufq? greuiffimu impeditutrep im peratorem cepit fatuis quibufdam interrogatiuculis obtundere atq; ilG quali mo, ^nsdocenlue importunius perurgere.TK ftomaebatu PbotionedixiHe fama eft

Chabria Chabria cumulatam tibi pro amore noflro gratiam nue perfoluo:qui hati tui deliramenta (bftrneo:vt vero animaduertit ciuitatis piTcipes munera Del n8lt; togata inter fe quali forte partitos.Quidam cni vclut lEubulus Àriftopbon DemoCcenes Hiperidcfq; e foro tantum amp;nbsp;curia dignitatem Gbi amp;nbsp;amplitudinem quentabat:alii vero bellicos magiftratus amp;nbsp;imperia feaabanf:hi erat Diopethes Menefeheus 8lt; Chares.Hec in$vbi aiaduertit Photion: vifu eft Gc munus vtr^ Qlibi compleAerdu vt amp;nbsp;in toga pofTet excellere:8lt; nulli ducum in armis edet in ferior.Meminerat enim tales Pericles Ariftidem Solonemqi fuiffe: QuorG nemo vt eft apud Archilochumlaut Martis opera feni ac placida mufaru dora neglexit: at$ Palladem ipfam bellica Gmul ac ciuilcm amp;nbsp;effe amp;nbsp;vocitari. B]oc inftituto rem p.capefTeftdamratusinibil potius ^ quietem paceqi publicam cupere videbat.Im peria habuit quot quantacp nemo aut lue aut fuperioris etatis ducu atbenis eft cd fecutus e quibo nullG omnino aut ambiens aut vlla GgniFicatione cupiditatis eft ad eptus.Sedilia Geut populi voluntate fronte delata:ita repudiata nun^iep.poftu lante. Certum eft cni Photionem quintu Gipra quadragefimu geffiffe imperiu cG nec femelipfe comitiis prefens interfuiffet. Quod eo folet videri maius quo nibil eum in omni vita popularis gratie caufa vel feciflfe certe dixiffe conflat quinimo ab iis artibus tantum abfuit:vt fepiffimc plebi fit acerrime cdtumeliofe$ aduerfatus hocnonullis miraculo fuit qui paru popularem lenitatem experti nd intelhgut vul garem turbam reges imitari folitd quibus poft epulas vbi cerere 8lt;libcro leta més diffluit ioci tantu amp;nbsp;amentatiores pofl habitis feriis in pretio funt quod item in ci uitatibusvbi plebs imperet facQû videmus Nam arridete fortuna tranQllo$ reru curfu in quo plus blandiciaru amp;nbsp;aflentationis confpexeritnn hunc facile Gios bono res conferunt.Aft vbi intonuerit vbi grauior aliqua tcmpeftasiHis velut crapula amp;(omnum abegeritHam in gubernaturo non querunt blandicie feueritas iuriitia lapiencia in honore eft. Ad eos turn confugitur maxime quos ante viderint errori bus fuis fuiffe vehementer aduerfos Habuerant ex delphis athenienfes oraculum: cuius erat hec ferme fentencia Vnum athenis hominem eße folum qui aduerfus ci nitate fentireticd ceteris tamen omnibus idem effet in remp.animus.hoc vbi pub Iice recitatum eft exurgens Photion definite ciues inquit quemnam deus ea voce Ggnificet deinceps inquirere. Vnus eni is ego fum cui placeat nichil eozp que in re p.nunc gerantur. Rurfus eu inter orandum eius fentétiam vniuerfa magno afleti fu concio excepiffet ad proximos verfus me miarum ihqnit vereor enim ne qd mi hi ftultum verbu imprudenterexciderit. Sacros ludos athenienles inftituerat p, nata ciuium collatione ornandis portionem fua contulerant ccteri.Tum multatus ad foluendum Photion a diuitibus inquit ifta expofeite.'puderet eni me G earn qua fum Cbaridli feneratori obnoxius pecuniam in hofee fumptusabfumerem.Ca ve' ro importunius illi clamore inftarent amp;nbsp;minis fabulam bumfmodi orfus. Ignauus quidam miles m prelium pergit ire illum grex cornicu obfcena vociferatione cir' cumuolat eo quaG infaufto homie perterritus miles poGtis armis no vitra egredi tur Silent aues ille tela reGimens ire conftituit: Ingeminatur auium cantus de mte gro,Tunc ad illas conuerfus vos inquit pro viribus clamabitis, Me certe nunqua

ocr page 732

goftabitis.Ferunt a miïîtiEus aücn^hdo rogatum vt fein aciem pugnatores edœ cerent riHorum diffifum animis ac viribus no!uifle tunc irati milites crebris illum malcdidlis inceflereitrepidum imperatorem effemmatugi vocitare Eu metui fuo periculum vanu prêt edere. Ad bec Pbotion o virozpinquit fortiffimi necp vos mc intrepidum nec ego vos item ignauosunquam efficiam. Atqui fat nobiseft no ftra vtrifq? noPrumplane cognita effe ingenia.lRe aliquando militis male gefta:ac cenfa plebs iracp in Pbotionem éuomens:penasab eo male adminiftratiimpcrii de pofcebat- Quibus ille o felices inquit' faluti priusamp;periculo veftroconfulite.De inde meis de crimmibuepcr otiu ftatuetis. Fuere nonulli milites q quoad fub ipfo meruerit inter tubas amp;nbsp;armorum Arepitum exangues ac confternatiiboftis etia longinqui confpecflu no fubftineret. Hi pace fatlo omniq; cxacfto periculo feroces de repente audentefcn Facfti fefe iacftabudi extollere: Pbotione ignauie infimulare illu unu fuiffe cuius fortitudinis uidoria e manibuseffet erepta, tum rides Photi on o fortunatos vos milites inquit quibus imperatorem fors dederitiveftre gna^ virtutis atq: ingeniilalioquin lam pride mifere periifiTeris.iDifceptabat Boecii de agrozp finibus cum populo atbeniefi.que cum videret Photio repudiatis arbitris ferro malle ^iure litem dirimere. $i lapitis inquit viri atbeniefesuerbis potius quibus preftatis ^ armis quibus impares eftis decernite. (Dranteillu cumobftre pens contio impediret quominus fentencia diceret baud illis omnino grata.veftri inquit arbitrii ciueseft ut quod nolim a uobis coactus faci^.contra uero fentenciS meam vt eloquar id profed:o bominu nemo facturus eft. Sed intcrferamusnunc e multis pauca que in oratores contraria?/: partiu mordaciter ab eo ferunt.Cum po' 'pulfi aliquado paulo liberius in contione reprebederet-IDernofcbenes ait.Trucida bit te plebs Pbotion ß paulula infaniuerit. cui Pbotion:quin te potius fi paulula reGpiuerit PolieuAus Sfetius longa de fufeipiedo contra PbiJippu bello oratio' nem babuerat. Erat aute tunc eflas media.bunc igitur partim pinguedine corpO/ risipartim folis feruore coactu cum vidiffet fepiusad recre^dos ocpreflos anelli^ tus aqua fbrbilJare inter orandu.IDignam bercle rem inquit viri Atbenicnfesiut bme degerendo bello credatur.quan ta enimillu in media marte ßib galea amp;tba race fadtuzf exiftimatisiquem vel ipfe loquëdo labor inanimé exalande difcrimine impulerit.Licurgus Pbotioné multis in contione maledic^lis carpferat quia alexa dro decern ad (uppliciu ciues pofcent idedendos cenfinnet.Cai Pbotion meis inqt conbliis vtmam tanta fuiflet adbibita fides:quanta eratin il/is (alusatcp utilitas. Fuit ea temperate atbenis Arcbibiades qdam cut Ficfli fucatiq; mores Laconiftc cognomen indiderant. Hic auctoritatem fibi no tam virtute q ; enutrite barbe pro' fixitate graui (upercilio tardo inceffu laccrnaq laconica queritabatJllu igrf Pboé tion cum fibi ad popufum dicenti paru fidei haberetur dictorum fuoru inuocat te^ ftemiqui cü populo vt amentaretur/veritatem negaffetteotinuo accedens popwus Pbotion illiuf$ barham in fpeciem mulcëdi apprehendens qua decuerat inqt bac barham amp;nbsp;ludumenta boni viri inOgnia priuCqi mentireris depoluiOe. Nec aliud Ariftbogitonis Sicophante pretereundü:cuius contionesnihil ferme prêter bej' lum fbnabaiit amp;nbsp;arma quiep fuis populu orationibusin pericula fepe compulerat Is cu intelligeret baberi delectum,tumulata valitudine crus obligat baeufoep innixus indar vulnerati claudicando prodit in publicum.'quem Pbotion a tribunal lon' ge profpiciens vociferansinquit Scribe aridhogitonem claudum amp;nbsp;eundeimpro bum ac mendacem.iKlec mccu interdum reputans mirari fblea hominem vl^deQ duru m Teuerumep Chreti hoc eft frugi cognomentu efre adeptum:qua$baud im poOibife puto vt eft in vino Gc 8lt; in viro fuauitatem ede cd auAeritate coniunctam Vti pferof^çotra videmus pino daumcogrçflu faciles,videri (qand^phumanos,

ocr page 733

quo¥ ingenium cofuetudo tonge detegit afperum intrpaabilecp.Propterea Hipe tidem tradunt Atbenienfibus dicere (blitum ne vellet an effent acerbus infpicere fed effet ab re proteruiterep acerbus. Vulgo etenim lufta odiffe folent.amp;X quos rei ho publice fed priuate caufa duros ac feueros cognouer5t: 8lt;qui in rep.adedtume ham iniuriafcp potentii amp;nbsp;viribo abutantur. At vero Pbotionem ex omni ciuiu nu meroneminem comperti eft no modo priuatum affeciffet iniuriarfed ne odiffe qdë tametf i cu multis fepius eft ab eo reip.caufa fufeepta cdtentio.Atqi bac in re Gc fe conftatem prebuit üc acrem inexorabifemcp vt nullo periculo nulla gratia nullis de nity potuerit artibus ab iuuande patrie inflituto abduci eu priuatim tarnen tanta inonmes fuerit humanitate bentuoletiaq; vt vel eorum fepe quos m rep. aduerfus babuit temporibus amp;periculis nd deeffet Quare rû a fuis reprehenderetquod bo mine itrprobum in iudicio defendifTet.At neiro bonusiquit eiufmodi patrocinio indiget Arifthogitonem Sicopbantam Athéniennes damnatu vinculis^ercebant Is oratum Pbotionem mittit:vt paululu velit ad fe vifendu accedes.Ailenfus pho tion:cu hanc eius felicitatem fui damnarent.Erat enim fcelcttus ariftbogiton tla^ gitofu($at$illum tonarent ab itinere iam cepto deHeAere .Sinite inquit.Na vbi Ioco¥iocundius quamicarcere arifthogitonem viderim:nec minore tuifle beniue lentiaquam auctoritate amp;nbsp;fidc apud vrbcs infulafy focias ferunt. Nam fi quan o daffis alioduce atbenis emitteretur fociices nd tam amicos illos ^ hoftes rati Io, oTa aduentantibo portus eis obclude mollibo aggere^ munire liberos yxores arme, ta mancipia in vrebm ex agro copellere:vt nibil loci illoru rapine libidini^ pateret Aft vbi Pbotionem audirent daffiseffe prefer^longius omnes nauibus obuiam irefettrf$ coronisomniqi leticie Ggnfficatione alfa excipere Vries yillasport? do irosden^ipfas vacui animo patefaceretanta de illius erat ^nt^je amp;^ ciaapud omnesmortales exiftim^i^^^^

lippumtraduAis in Euboiam ex Macedonia copnsvr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vimGboa,

Cipum animis primo ftatum aduentn occupaffe Tum Plutarcbus Entr|eg tos Athenas mittitiquioppreffa a Macedonemfule opem efflagitet^. Piguit i^ tiauxihÜ:8lt;prefici buic expedition! Pkotion^.Cu parua igit mttttis manu Ip eniMeretfcrienGumvmbus 8lt; fidelocarat in Eretbciam extemplo trai^itybi^ omnia offendiffet infida proditiombus auro venaliammagnurey dtfcriimën ye Tune locisomnibus oculo ac menteluftraustumulum tandem cojpiatpaulu^ exvna valle (urgentem : equo patebat in planicieo^e cq^ ien^uus culfcn quito profpeAus eo eu inßgni robore militum ipfc concept. Nam g .ottone^^eulG adpugn^dum deerant vires vel £^8^^:0012^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dûtes qui

no utilesvetÛetiam forti miŒ ac ftrenuo imP^yme^^J^reni^e^^ continuo euquot; nebride aduentu hoftium afferuntur nuncn.lum F nbsp;nbsp;nbsp;-mefcere quoad ipfc re

tare corpora amp;nbsp;arma capere iubetatep armatos pro caftr q diu^am^bfoluiffet.ln eo Igitur paulo diut,^^^^^^

litaffent:feu quo fimulato metu propiusBoltern allie e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;retare ratus fie,

fa1hfFitkm€iMecit.Ergo Ptamdms Pbotilt;mem rt

ms temere motis impetum in Macedonascu peregrino mi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^oft-^

tatus omnisincddito turbatoq? agmine no nnnon temeta $„

|Prius itacpfacile profligatis ceterifc» fubindefuGs

tandempXiibusturpiter faluti fue confota Macedo lam ffi^o^^ \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vallum cGparte copiaru adoritur continuo:quod dum exem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;taftëinftruâu

\ Photion/eradisinterimCacris Atticum milité magno impetum bofte mftinaOu

ocr page 734

fan fugaticp. Inde Photion recept: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''^'5edittreW^m

ßem mCeeiatus amp;nbsp;peregrinum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;imperat: vt Cuos longius ho,

i ordinem difoonerefdfcpoGtol^.,'impetu paffim difiedu colligeret:colleAos cu aciem pro loci ac temfon,n 'vniuerta dimicatione in hoftem educeret. Igitur PetitJngen^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hoftium caftra pede cLto

partita amp;incerta fpe anciDitia, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vtru$ diu eft dimica tam ficati crueto

ere Thalus Cedei filius amp;nbsp;Glaucus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Macedonum Stragem edi'

mprimis tamen Deophnis virtus infian edis ante iplu imperatorem inftrudi equitum fuo^ Fugam agnofcitiin^effiqo nbsp;nbsp;éclata fuit. Nam vtprimu fe

lens ortari monere precaris nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;k'alo calcaribus fingulos vt poterat

imperatorem in fummo laborante drfcriminp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;quot;nbsp;Ederent neu exercitum at

copias pariter « Atticideurerent. NiGredierintmm ream incHnaturu hoftem ^ c^s fi fteterint: falua omia fore rff etHöflern a fuga cou erft aff/râo rediti ,tus eques eu animosre riamattulere.Secundum hancpu::m P^

3aretra deinde opidÛ locÜ fibi perfportu!^:: '* Eretbria P/utarebum exegit/ ubi coercentibus utring fluctibus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pati ea mfufe latitudo gftrin^f/

reZ'nfeh captiuos manu omnes emittit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;latitudo pftringitur /

lent.plebs oratoriis ftimufis cocit-u-j, , tueritus ne fii Atbenienliu cof^cdu uenif / ^sreue^s Athenas Pbd^ni^^^^^^^^

™quot;° CU fuo malo breuiter morfpredicer:^'^: nbsp;'''quot;s ipCe reliquit,amp;Athenis

m ulas^$preftantia. Na molofus imnprio 'quot; e' quot;™° metus quatus effet

remgeffit euentu:utamiffo exercitu °fubrogatus Photiom ufyadeoin

Hatem. Qui Ulcdoria elatus Phihppus inp.::^misin macedonumueneritpote,

mfeftum traducit exercitum matus vno féim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;continuo m Heffefpontd

eu potiturum. Terruit A thenienfes ::^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;B^an /

idesilhnc fuum periculiï impulit vt auxilm^ ecŒionis nuntius amp;nbsp;eosbine focio^

rethe itaq^ populus nd tam fuo m^^^^/ expertioni pflaunt. Is magna cdclair^rofe^^mb^Lquot;^ S'. Rudiis partit huicI par effecit quin tantu ab vlfa fbciis one nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?os nihil huicpicula aut apparatui

cuncfbs mortalibus eque fufped:a ab Omninquot; rabfuitvt fua illu libido*auaritia

ferit. Ceterum errabudusamicozcœ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pi-'^fusfociahu vrbium ingreffu exclu'I

comtemptui amp;nbsp;formidini odiocr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' aepr^a locupletatus:* apud boftes

cibus in focios ceperat ob nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Atyero plebs oratoru inceniafa

Eifantiis nuper miferant.Con^A pm imperatorem irafci penitere$auxilii:quod] • fociorédefenderetNileff^:^^^ P'^’t^Pfebis indignatiorélenire ^^

opportere ndcredeti b/fo^ter ducis li bidineamp;perfidiamaccu^^^^

modo vitio Atticu nom^i .fr mperatorii iure nd credito fucce ereticlucd tantd / effe ^obre focii in tato nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;raf^^^rS omnibus muiCd atg; borredu^NibjJeaufe

do potuiflent fefe amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;difcrimine fbi tradtt ope afpenarftÆma

fiam reru oportere neerkn. ' ratotfidei tuto omittere. Sacio^ falute minime om

' multa cum gra uiter nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e^et athenaru ^cdiuncfta.h bac fente ti^I

Photionem deligitad 00^'':^! difleruidet:populus mutatis animis imperatore

ad eam rem parari deitegi^ 'gtsin Hellefponto matare ferenda.lubetcp clafFem ^.Nec fami tamen virtuï Fühlte' temperate Pbotionis nomen diufee magnii/ mum ad tuendam ^quot;''expeditione infector Etas eni prefentta maxi] re amp;nbsp;virtute nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n^omentum tulit.Nam Dean vir m vrbe iHa 8lt;gene nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

liLi^Xe^^^^lPS Pbotioni^vrq? ab

tate deuma^s, cum bipncuspQ continentia :8lt; integritate ducis vadem ft

ocr page 735

preftitirett^and illu oppidani pafTi extra menia carira teneretfed apertis portisC uitum prope amp;nbsp;fola modeftia relu^antem cG omni milite lete ac Penocuni^ ex^ piunt.Atticus miles lub aliis duobusamp; rapax ante amp;nbsp;perfidushi^ui„ Hiantiis paffim immixtus fefe„6 modo in omni vita moderatum8lt;int€^u yeru ettam obkabitam Gbi fidem in arcendis boftibusomni$ obeundo latore amp;nbsp;acrem imprimis amp;nbsp;impigtÛ prebuit.Macedo potiundibijantn fruftratusrpe:contentu, Hellefponto ceffit Ne^ ad inferédum modo bellum fed ne ad propulfandfi pe^cu; famfatis idoneusbabitus.Atticus interim aliquot ex pHhppi cac,isna^yyo nullis infuper cu fms prefidiis vries in poteftatem redegit amp;nbsp;ereb,s defenGony busboftilesagrosigni ferto omni$ depopulandi genereFernaft^it.quoad acte, ptis ab bofte vulneribusreciptéda atbenaselavem cxiftimamtH^ud multo poft Megterfes da^ncios ad Phocionem mittuntqui fe atbenicnf*us dedi fr tos Fi cum prefidio mature aduenerit pollicentur Veritus tUe ne a toeens^jdpre feifferit Megaria preoccuparetur poftridie vbi primu illuxit. cotionc ba^tac m ea profedo populo placuiffctconfeftima contione tu^canicapi$arm^ue nbsp;g o

lubet.a M^garenfibus ita$perhumane exceptus mfeam cingit muro 8lt; du alis ab arce ad naoalc deducis vrbem mari ifigit Vt ab ^nitcrreftri impetu tuta munita^ atbenienfibus fempet pateret a mari.tam cu Phlippo eo ^k*^^ ventG erat vt bellum no clam aut dolo vt ante fed tranifeftis animis amp;virib gere retatbenichfes ei bello duces defignarant abfente Photione qubi pmG e Megaris pedemin vrbe retulit fummopere populum conatur ab armis abducere fuadet vt de pace cGbofte agatur:cG eam 8lt;ipfe Macedo videretur vehementer expetere, huic fententie nalno Audio aduerfatu ferut Sycophantam quidam eoipiqut orca Uideftatb^tribimalverGrifoteba«.B@vtmm^^

exprobantem ita dixiffe. Tu neo Pbo^on is bomo es:qui audes confulto tam captis armis in boftem ruentem retraber%Audeo inquit d, le at$id quidem amp;nbsp;volens 8lt;prodens facio:tametfi p1ane intelligo inbello^ buin pace te mibi impetatur.Demofcbenis aute vicit oratio:elegantiotcerte ^fe heior vtbellum fcilicet cu Macedone ^lorgiffime ab atticis finibus gereret;Qu in re PbotiS per deos immortales inquit:Viri atbeniefes ybi pugnetisfed quo pa do vincatis inspicite ivi^oribus eri bellum vndicuqiabeft longiffime vi^is autem vel G multum iodis abfuerit proximi eft omne periculum .accepta igit paulopolt aPhilippo clade facdiofi amp;nbsp;reru nouarum cupidi: cure demumfumme rezf pretici volebant. At optimus quifep cuiep plus in falute publica ÿ in delitu amp;gra iap, erat Attico invrté Anopagiccnfilio plebem fupplices lacrimis amp;nbsp;prece orare, ne

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;labenti patrie in tanto rerum difcriminc definit:neu velint Eacinoroforu cimum U Ibidinem fue liberorum amp;nbsp;coniugiu faluti preferre.Pbotioncm vnu effeexomibus Icuius explorate iam pridem fidei virtuticp ciuitatem i tanta tempozp diRicuItate \tuto committant.Vicit itacpambitione 8lt; gratiam periculu imminens :ytvr ^Jl \licet imperi uad Pbotionem deferretis inito magiftratu de pace cu volente F \ lippo agendum putauit.Tulit itacp rogatione Dyades pac^ eodumtaxat pacto \ Mumirivt Atbenienfes amp;nbsp;ipfi baberet quas effet reliqua Grecia cochuones cu |Macedone babituraivnacp pax effet cu reliqua Crecia pacis conditio. Refellebat \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eamfentencia Pbotion:ftuitum effe affeuerans incertis amp;nbsp;alieno arbitrio ftatuen, idis conditioibo pacem firmari prius effe intelligendum quidnam fibi Philippus a \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ceteris grecis expeteret .Superior fuit temporum ac morum iniquitate Demades \pace itac» fada:populum animaduerteret Pbotion fui lam foro penitere conflit ihamamp;equitatum 8lt; maritimas copias Macedoni miAi ex federe oportebat Idee \inquit egovobisinitio metues tantopere Demadis confilio aduerfabantur,Vo^

ocr page 736

^ntJm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;te Profpicere.Nunc vero quoniamita vobis eu Pbifippoeon

sXTores no^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^en^o amp;nbsp;equis banc fortem animis effe ferendam

ciffitudine Tapienter fortit^;P^'aquot; nueparendo m vtra$fyne vi; quigreciam conreruaffe.Nu^X; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;modo vrbem hanc noeram Sed amp;re/i

bat publica facra feftofq^judos d,ƒ mtenm pyippi mors eft amp;nbsp;ob id plerrfqp place foltiendos.Refellebat banc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;immortalibuspro felici boc faufloqp nuncio p/

mans ciuitate ampfiffima amp;nbsp;Jm Pbotion ignobilis ac dimiffi animieße affir tufantius exaltare,quia tante nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;(^ferentem manifefto gaudio Pe,

mine imminute. Admouerat •nC.eroma copie vno dumtaxat eßent bo ^ero câ DemofeCT^Xmt nbsp;'n feft%ex^c3tfi Alexander.Hunc fepena

ide tradunt bomericu illud.Define quot;^ maledictis Ffectaretur Pbotione ei dix torquet reghiqiimmenfa cupido. Vis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Simulare leonem.(Gloria que

cereßAHego cui feruande tante ci^ ^Z^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vrbem tanto tam$vrenti rogoinii'

patiartqui fefe aliofe cea amp;nbsp;imprudcnttc'wa commiffa eftmuf^ eos ciuis audiri ysjAlexader DemofXm Z^i^^sperd^^ ire pergit. Captis deinde Tbe

{agitat amp;nbsp;Thebanos qui profuRer^P^i '^ Cbaridemu bbi ad {upphdG in Pbotionem vnu ora oculofg; c5aerterant'0quot; ad populo effent relataivmuer' us appellatus:exurgens tandem accitos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;ƒ lententia diceret norcine fepi

fuetudine qf$fuerit carior:Ita verba fprit- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;icodejquo nee amore fibi nec con'

n athemenfes ciuitatem noftra m hoc periculi quos alexander victor efflagitat vi tanti exiftimoivt Alexandrofv nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(Quod eqdem pro fua

vit ndi publici periculi cauCa cdtinuo dedend-' ,2^meu Nicodem fibi depoCcat trie^ falute luxifta r^^^^^^^

meffcatura putarim.Mouet nteinrup.r nd:h1™sincomparabtl€^fehatate P-Sdeformatos videmus defe^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:quos erum

hm fatis cftviri atbeniëfesn^gretie fatis efr^^aartfrVT' fibi port' confugiffe. rcdiccat vobis lUazf exeplo de capite amp;nbsp;forten., a bebas eazfcp excidiu deplora lamitofos ^fugos negligendos duco atq? m:ko ma°:ris c°^!ere Ego ne$ bos ca difcrimine paucozp gratie preferenda a^itror V/4 ^epublica falute in tato re?; Ita pericula populant gerere more malim amp;^uama ita noftra fors tulit mittere. Primu igit Pfefifma miffum ab nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r quot;! vniuerfa fortune com'

netem abieciffe Statimœ vertetead levarem t quot;'bus fama eû:Alexandra cotem vero recedo per Photio ^éad ^

moni tu Photionem 0 b eximiam emej^ane admißge a maiorib na tu ad,, lari honori habitum.Que igitur ille foo.afr^mamp;wrtutema Philippo femper fngn Alexander exortatum$:^ft:r^amp;^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nomine petiiffetin his facilem fefe

eongreirug?:ueruetiam conlilio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prmatimno eius modo ufus eft familiaritate

potiffimii m vita libi conferet agend^;:™r^am cda Photione quefiffetquidni cituf$ dimitteretifi tranal^tLc^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pnmus oim dicif.vt arma exe^

nominif^ celebritatfTrt^l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fecuracp expeteret vitam.Sin vero gloriam

'''odatos ZZn^s^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fatur ad eius mgeniGinftfaMq, aceo

odio in beniuolenri^ifr^^atr^ef^ iunenis animos inflexifle amp;nbsp;ab athenienlium ita profpicere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;xie vt Photione athenienfes monuerit :rebus luis

uatim amp;nbsp;hoftem fecit amp;'^tigiUet aduerli (Grecieimperia vendicaret. Eu libip, t'nemini ferme nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;appellant. Cm honoris tan tu auctoris tribuitquan

dru traditpoamp;aamp;^ffJafr^JP^id fe babuk vn^;^^ in epiftolis dixifle^a'^t.^ aano niagnu fefe cognominari voluit nulh mortalia

e lalutem pretcrqp Photioni antipatpogp quosduos bonoriscaufa

ocr page 737

temper initio htera^taluere iabebat.Moeipfum amp;nbsp;Chares rerum fcriptor memo' tite prodidit:Famaeft prêtera Alexandrum ex alia centum Pbotioni tafenta done miGffe.batqp Pbotione vt erat àuri minime auidus nuntios qui ad fe ilh detulerant togaflet:quidnam diet taufe quamobtem fe vnü Alexander int tot daros prefta tiCq; atbehis viros donandu potiffimum delcgiffetfRefondentibus ilbsqa te vnu ex omnibusvirü bonum amp;nbsp;bondlum iudicat. Simto igitur inquit qualem me iu' ditat talem amp;nbsp;effe amp;nbsp;videri perpetuo.Ilie domti Pbotionem fubfecuti ingreflic^: vbidomefticam viri paupertatem infpitiüt^edes videlicet vacuas pinfentem vxo/ tem'amp;illum Gbi lauandis pedibus aquam haurientem:bec inqnavbi confpiciGt Vt pecuniam accipiat rogant importunius indignum effe dicentes regis amico eide$ ^mario in omni gratia viro Vitamvltyadeoabiecftam amp;nbsp;inope efle. Conuerfus tG Photion cu medicum quenda (enem vidiOet fordido amidu pretereutemrillos ro, gat num minoris fe eXiftimarentÿiftütprecantibus vt diceret meliora :at qui pau, ciOnbmqtQ ego viuit iffeicui Gted quatulucucp qtidianus labor adiiciat.Defini teigit me fruftra obtundere. Ego enim argentu in capfu fumpferofi fumpfero amp;nbsp;elUS amplitudine no Vtar.Sin vero vtar: dignam ego cd rege ipfo inuidia 8lt; forpici ôhèm no cuitabo.Nuncii perfpecŒa viri conflantia ad regem cGauro redeut omne vero Œreciam celebris eiulce rei fama peruafit atg per difput^tiu pbilofbpborum fcolas increpuit queftio vter edet ditior: Is ne qui aurum obtuliflfet:an qui in fuma auri egeftate auru contempGdetf'Indignatus alexander munificentiam fua Pboti' Unis frugalitate amp;nbsp;continentia fuperata longe plura mittit de integro :i11ud adrici ens amicu neminem (ibi putarequi ab fe no accipiat. At pbotion cd nibilo fegnius boe auri rerpuiflet:ne regis tame videreturafpernari liberalitatem pro auro petit vt Ecrecatide fopbifta fimfep Atbenodoru imbriu duofep item rbodios Sparatbo' hem amp;nbsp;Demaratum vinculis (blueret.quos variis accultos criminibus fardifo co ercuerat,Hos alexander continuo carcere liberatos dimilit. Et pauloante ^evi' ta migraret:proditu eft inperafle Cratero in Macedonias venienti:vt ex quatuor bisafie vrbibus CbioGregito Milaffis amp;nbsp;eleaminis deligende Pbotioni faceret optionem: adiiceretq? (iomcsiUe repudiaret: graue id admodum amp;nbsp;permoleftum ubi futuru.Nec tamen potuit vel muneris amplitudo: vel dulcedo fumendi bomis totinentiam 8lt; pedoris firmitatem labefadare.Extant adbuc in Militba atbena tum Nico Pbotionis edes ereisadornate laminis alioqu i parce amp;nbsp;nullo fplendore luxu elaborate.Œeminas cu babuiffe vxores litteris madatu muenio: primam Cepbi Sedoti Figul ifororem cairq nulla infignilaudecelebratam.Alterius vero pudicitia modcftiacp baud minus illuflris^ viri virtusatbenis fuit. Aiutenicum ad[peccandas nouas tragedias frequens populusin Cauea conuenidet: vna ex tra Eedis regine perlbnam introduduru a Melanthio ludorum profedo coplures pe tiiliet ancillas cultu mapifico cxomatas:amp;cu Melanthius tot fe daturu negaret iratum Tragedum in tbeatru noluiflet procedere.Tum profedus Tragedo vi amp;nbsp;trado in medium quata potuit voce elamauit. Vides ne improbe bominu vxotem Pbotionis vnica eû ancilla muliere femper prodire in publicum lam nimiG ineptus es nimium muliebri faftui tribuis corripis exemplo tuo atbenienOu matronarG mores amp;nbsp;modeftiam Meca Melanthio dida ingenti plaufu ab omni theatro acce' Pta fut.Ferunt irfuper nobilë quanda mulieri genere lonica athenasamp;feclam cG invxoris Pbotiois amicicia ueni(ret:aureos illi torques uariifgi gemmis dißircda i^^lia mundû fui corporis obftentaffc.Tum illa meumuero inquit ornamentG Pbotion atbenié^u iam uigefinu imperator filiG ei Pbotion nomine fuifle per bibent'Is cam plurimü cupereteoueftre certare ludG:quéappobaté attici uoc^t. peruulit pater non tam uiamp;nedcbderio ^ ut adofefétis corpus longe prius vlu

ocr page 738

amp; labore exercitum robuftias amp;nbsp;agilius redderetur pariterue vtjVu ludorum de, ledatione peUedu a priori vita fi fieri poffetabduceret, Erat cni inteperans Pho cius 8lt; vini Tmoderatius appetes potitus eft adolefcens vidoria vni$ex cqualib, fuis cu tamen id plericp omnes peteret parandi ob victoriam epuli munus traditur Ceneitaqp tempore Photion ftratisiam tricliniis veniens :cum pleracp offendiffet paulo delicatius fpledidiufcp parata:imprimisaruiCa vina vario mixta aromate pe dibus lau^disappofita,(Quid fuus inquit o Pboti arcbitriclinu fune tuaboc luxu fedare vicftoriam Intemperantiam vero filii cum nulla poffet arte ad ingenuos ma res trafFerre Lacedemonem illum tandem inftituendu adducit amp;nbsp;in adolefceryia locat ordinem que agogem greco vocabulo nuncupant. Vifa eft ea res Atbeniefiu animosincendite :^arbitratos Atticam dignitate atep dodlrinam fdmis vbicplau' dibus celebrata fperni contemniq;:quod guiffimus horno idemep prin^rius ciuiS peregrinam difciplina illoru moribus pertuliffet.Tunc IDemadem ita Pbotionilo cutG aiunt. En quid prohibeto Photion quo minus populo Atheniefiiri animum inducamus vt Laconiam difciplinam in hanc ciuitate excipiativelintq^ patrios mo res adillozp formam amp;nbsp;inftitutum traducere me profecto ß eadem tibi mens eftamp; ferende amp;nbsp;fuadende legis principem fore polliclor.(Quid ni feras amp;nbsp;fuadeas Pho tion inquit:qu#doquide nemo te magis eft ad huiuCmodi laudandi legem idoneus I}Jam tibi vni maxime omniu ciuitas iure crediderit homini vngetato amp;nbsp;Mirtum vhdiqp redolenti:quoue nemo videri cupiat aut in veftitu fpledidioraut domi/au tior aut iomni luxus genere delicatior.Tibi m^ ciuitas iure crediderit cu de fru' galitate de Otinetia de neglecto corporis cultu de labore de vigiliis de paupertate de duriffimisdenicp Ligurgi legibus carucp laudibus difputabis. Ea temperate Alexader triremes ex federe Gbi debitas ab athenienfibus poftulabat,ei poftulatl oni rhetores Attici magno funt ftudio adueriati.Tum Photion iuffus fententiam fua diceret.Ego inquit vobisaut armis incendiu fentio* aut vidoribus plane ob/ temperanda. Piteas homo tunc nouus erat;8lt; nuper in remp.eu largicdo tom po' pulum blande Glutando afcitus cuius eu quotidiana dicacitate contiones ^tunde rent. Photion inquit tacebit ne vn$homo hic nouus 8 lt;populi athenieGs Empti cius.Harpulus ab alexandro fugiens cum ingenti auro ex ßßa athenas traiecera Ad hunc certatim eotinuo confluit magna ciuiù vis: auri magis^ hominis amore compulfi imprimify oratores amp;nbsp;hi qui queftu ex pulpito faciebant, hos Harpulus exigua largitione pellectos facile fibi empticios effecit. Vbi vero Photionis quem ante omnes beneficio Gbi deuiclu cupit integritatem conftantiam$intclligit va1 diori rete ad huiufimodi aucupii opus efle ratus:feptuaginta illi dono talenta tit oratqp vt fefe fuaf^ fortunas in fidem amp;nbsp;clientelam accipiat. Indignatus rb° tion ad nuncios verfus auferte iftee iquit bominu improbiffimi meocp nomine mC rorem 8lt;luAum renunciate Harpulo nih a corrumpeda ciuitate manu abftincat. IHis verbis fibi metuens Harpulus neminem deinceps auro eft oppugnareadortu Paulo$ poft plane perfpexit plus fibi ex largitionibo detrimenti $(0modic^P raffe.Mox eni cum de illo apud popu!u ageretur eos omis quos donis labefac^r vt fe fumpti auri fuCpicone eximeret fue caufe palam aduerfus habuit.Cotra Fb cion haud minus veritatis cultor ^ huiufmodi criminaconis intrepidus:marpu' aperte defendere affirmare tanti viri non efTe Glutem afpernandam e rep •Pquot; tare vt ille vitam Athenis degens ciuitatis temporibus fi cafiis dederit prelto a effe poffit. Harpulus his auditis gratia Pho tioni quoq modo referre conatus vbi bominem vidit omni vndicp explorato aditu velut minutiffima arcem donis ibex, pugnabilem ftare ad eius generu Caridem fefe conuertit:homine Geut ingenio pa kG integroita ato m malam fama ex Harpuli confuctudine lapfu, Harpulus itag

ocr page 739

ipulra Cbavidem familiaritate complexi^ei fe fua^ omma facile g^.^ mortua fado confultoue opus effet ems opera amp;nbsp;fentecia poti im nbsp;nbsp;nbsp;ndendi magno fum

pitonica nobili fcorto qua Harpulus amore infaro ƒF'-gt;o ç encre ipfo able' ptu fepulcri cur^ Catidi Harpulum tradidÆ. ra e^rtu trinime re ^aamp;fordida 8lt;ignominiâ auxit ipfiustun uh tenui; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eleufmam

fpondësorhatos:extat enl adbuc fepulcruillud fccuinbcre^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pari

ex Vlbé eft iter un quo nibil (mmino conCpid nbsp;nbsp;nbsp;.Harpulus deinde morbooppref'

des reddita impefe ratione ab Harpulo exeg • rartu ediderat in PhoronisQ (os nature tandem contfit ,us h^akVerbumar e educata eft.Et eu Cba, ridiscp tutelam reliAa amp;nbsp;diligenter ab bis amp;1^. *eis fruftra oraret focerum vt des male admiftrate Harp^iane pei^nie ac n tantum in rebus geneiG mibi fetaufe patronus adeffetÆgo te Pb°ti°n^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^Jüciauiticui

adfciui. Alexander mortem Asclepiades yi^u nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;primo die impleri vrbe

Demades credendi effc negat quia ta^ odox^ molientë: futgétes terre par fuerit.Cû vero populum vider nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fedebat * ortal atur vt certio'

mdtusoml ftudio compefcebat tumultuofu que^^^^^

rem buius mortisnunciu expedlarent. te , .-, ver^dicere Pbotion ait Gtyc darü re^ cupidi pro cotione clamarent cep Quare per deos immortales bodieverti eftamp; eras erit amp;nbsp;Perpetuo de^cjm^jQ rfdiafed grauiter tute$ viri Atbenienfes vos oro neff«ip nbsp;nbsp;nbsp;conGlu no reniteat.EatempeftateLeofebe

ita derep.ftatuamus:vtnoftri P^b^ co^^^^ relique grecie arma poyu nis erat Athenisamplflima au °j nbsp;nbsp;;c^ pbotione fibiaduerfantem pe^ c^^ep',

Ium quotidianis ftimulis concitabatprofuiffet baud parti équipé Pho turn rogaret: quidnam tociens imperator ^PTC.effeepbuie ^ fyperbe multa tion ait: qui eines meosvtproprus turnulplane GmÜeS nam ma^ 8lt; varie de fela^anti.Sermones inquit tui, cupt nbsp;nbsp;nbsp;l sficPboüonem interpellât

faut « nullos frudus ferunt amp;nbsp;eu exurg^sHi^ cenfebis^TGcoquit eu milites fet.Quo igitur tempore ffumanobiste^y^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;oratoresa pe

videro (uosordines n5deferercpdiuites hbe^

eulatu penitus abftintte.Leofetenes g lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;numerum turn militis ornatum

ingentis copias eoegifret 8lt; multi morta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_ excitus videret:bello meHerc,,

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lirarentur '.rogatus Pbotron qualis Gbi die exerfy nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^teUicurtu expaueo

( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lesinquit ad ftuditi decurrendum mftru^us. longiorem nbsp;nbsp;^foMm fupplemetum

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui ciuitati noftre intelligo necp naues r^cpmi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rerum euentuS.Vt primum

\fupereffeiquibus verbis paulopoft atteftatus e P Boecu collars vtrinq Ggnis \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;çni eft edurus exercitus Accudo Marte pugna - nbsp;q'-Eaprima fortuna aui^^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptolligati. Antipater in Lamiamfugatus amp;c.._—bem pafGminftitUti.Te

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tem no minori fpe ^ gaudio inflatam extulit, ^u.?^ubusbabite • intfr bec no

Iplisomnibo 8lt; delubris Supplicia gratie, diis bene nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3^^bm^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gratia

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nullos fcrut a quibusEmotion demouedo bello nbsp;nbsp;nbsp;minime qdem inq°*necmeamp;

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;togaffe nunquidhecvellet no euemffe .Quibus1.,'ncii^ifoer alium àius prp,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pterea conblii penitet mei .Et cu frequetes eca P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tins viamp;tns hciemus.

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;foetum aliquid quotidie nunciaxent nun, ne mgui , oVtëtion G 1^'(u^rogaret:

1 Mortuo in ea expeditione Leofebene veriti ^ii^amn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ovilem tama amp;amp;^e

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bellumipacemverterethomine quendam adornant ic_ enwY coTOitra ex^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ita pulcre ad menciendu inftrudbubic dumimperatoria ji.xMe primamq p^'

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gens ait .Senistenens ab annis Vbotionem no v ulgan nbsp;nbsp;famdwitamp; exe^^c.?

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nuam (qb eodem preceptor c 8lt;reliqua deinde etatem e^samp;tiiate'co$!eY.

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SecubeniuoWtia tumflUusyiKtute a^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-'

ocr page 740

cfre parcendu Iffumangnftioribusreip. teporibus fer

faam fententiam traduxit: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;elIo proficia^r.His comentis cum populumm condifcipulum nullam faudrarem^fr eum Photion,Ego te inquit nulla etate

libenter accipio.quem infeffirr nbsp;nbsp;nbsp;aut eogmtumhabui.At amicum ex hoe diep

c^rii/u,Æ. A the%eres ira perrit,°lq°a rçTeadd^^^

!^^t'°quot; peridtempor,s t^Pe'^:'3r^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;moturi. Cepit

nu ll eius capiti metuentes illû hort nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i-U titudim primû oblidere tune non

fi^nfaneplebi rempe^^^^^^^^^^ quot;pluria equidempereamfipro fafutl^ei 0^^!quot;'°''P^^u^'Quib Pbotion gno meo occumbam merito.Aß^J ertans cecidero. Si veto cdtraiureamp; pu umep furente in bellum amp;nbsp;arma ruerp'- A nihlfe confilio aut verbis æficere po per rçeconem iubet:omnes qui intra nbsp;nbsp;fr ^ °s cohibendos ratus:^primû edi fJl'mdimifla contione armatosafröre fumato ''mu annum acpubertatem effent Boedam lequi.(Drtus cotinuo tun^iqum$ dierum cometatu fefe con

^^\\^^^quot;fi^fX /^/ ^centem agru peruadere. Turn Potion ^an^^ProRrefrum omni beffi dadead'

fZsarrT rurr'^rus. Cafamp;is ife^l^^^^^^^^^

effe tum:^ZeZef^^^^^^/ rnfequot;- eniendum fallus aliunde hoflem adorierd fangum . Ille macedonem equitei eufesinqtvt multos bic imperatores ho^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tandem o te

brod e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vnu ex militibus videtrelicuo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;milites. Suis deinde . terat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deinde cdCpedo Macedone:qui acc/i/:' aliquanto longiusin bofteS num nbsp;nbsp;nbsp;em ^etu referens fefe continuo in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rmisiUbi pugnaturus occur te 1 quit hominu ignauiffime bini nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- 1quot;quot; !°cum recipit. Tu Photion fft%t'b, decreueratamp;qu/ta^^amp;fe^defc^'°r^^^^^^ P^'°f^e°quot;cr more profligatu hoftem lonp. /, egeras refiqutfh;Confertoita$ :?r^:^:tirst?mafio^n^^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ea VictoriaC0 tis exAfia Macedonibus. Grecas amp;copiasin rhe/l's 'tägigeftis Leonnatus acci' erat AntiphdusMenon Theffilufcauiti Hic k'^'quot; antipatro iungit.Peditip fudit. Cecidit in eo prelio Leonnatu^nfcflc r ^ 't''quot; cruento Marte Cuperatos f'n dum hanc Craterus cu ingenti militum e'°acriter dimicando traiedas. amp;nbsp;Uiftruc2iscopiis in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;traiecit in Greciam.Cd eo^ grecus viribusaliquanto inferior h^nd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;°certamen luit. Ceffitg tande

agumptis:qua$ greci paulopoA inA r f a tamen accepta clade paucilq; ferro rio dignos fecerat:tum etilob ipforumignauiam !:. necpubernadj pericia impe, ^imtum menibas vano metu perterriti amp;nbsp;vrbeTamp;/quot;r Antipatru viderint fais Poft bec antipater Ifeßoa^mmn ^.k '™quot; vrbes amp;nbsp;libertatem pantel tradidere. Hiperidefycipfas metu elvrbeceff^^Z^r^^^^ Videntur. Tu I^mofebenes

UCO tunc licebat quia pecuma qua Alum athenienfes mul^auerantrfepcies ent fair,

ocr page 741

damnatus fixerat nodum foTucrat obinopiam.ls igüpriftina ribi ob iniquitate tem poru vfurpata licencia tulit ad populum vt legatiad antipatrû de pace a^uri cum imperatoria poteftate mitterent. Plebsmetuens ad Pbotionem ftudiofc ofugere (gus opem amp;nbsp;confilium implorareiHivniluam patrieq; falutem cdmittere. Quito Pbbtion G mibi creditu inquit effet:tunceu cctofis vobis confulebam baud nue fcêto tumultantes conlulcxetis eul potiflimum vos veftraep credere debeatis cum Demadis ergo feritencia populo placuiffet :Pbotion omniü confenfh legatus ad an tipatrunimittiË.Hic tuncin Thebano ftatiua babebat ^eficiendoarmMdccp militi intentus vt inde in atticum agrum irrumperet: Phocion primus ommû ab antipa tropetit vt attico fmib) quoad agetur de pace abdineat. Craterusiiufte id a Pho cione peti dicebat'Negarat eni prudentis effe aut boni imperatoris exercitu Ex focium agris atq: opibo alere quem tuto liceat boftih pda paft' locupletare. Tu aritipater apprebefa legati dextra danda eft inqt bec PbotioninoRro gratia.Inde cude pacis condiconibus cft conuentum atbenas rediens Pbotion vbi populicon? fenfu firmata funt omnia.'Thebas continuo aliis cu legatis emittitur. Horu prin' opem conflat Xenocratem fuifTephilofbpbG:cuius de vita moribus virtuteqi tan ta fait mortalium ea temperate opinio:tanta nominis apud omnes fameq? celebri tas vt vulgo crederet nullum eße hominis tam crudelem nullu ita ferum amp;nbsp;tonci, tatum anin u.'quemnd vel folius Xenocratis conrpeUus ad manüietudinÉ fuiq; ve nerationem amp;nbsp;amorem traduceret.Sed fefellithanc hominuopinionem ingrata q' dam Antipatri amp;nbsp;bonis infefta malignitas. Nam ceteros legatos humane complex usbunc vnund dico no falutare fed nec afpiccre qdem fuftinuite.Tum Xenocra, tem bene fecum agi dixiffe ferunt fi fe vnu Antipater fue in Atheniefesingratitu dinis amp;nbsp;perfidie vereatur ten em .Eu deinde dicere incipientemtacere tande cu obRrependortum aduerfando amp;nbsp;comitando coegit.Pbotionitaq cu poft Xenocra tem fue duitatis caufam peroraret :antipater in amicitia fe populi atheniefis man' furu refpoditipermifTurumcF vt ibipatriis legibus viueretfi Demofcbenes fibi 8lt; Hiperides dederentur:fi item illi e rep.excluderetur.qui nihil vbi opuserat sfer rent in publicum G fuu prefidiumin Municbiam hoc eft in athenaru arcem accepif fent.Si deniep abfumptam eo hello pecunia accepta^ damna refarcirent .Has ce, teri legati conditiones leto excipirit animo. At Xenocratem dixiffe fama eft.Ser, uis illas adeo belle modefla fore, liberis vero fecuti duriffimas ita amp;nbsp;repudiandas omnino.Cum aute Pbotion oraret Antipatrum vt arcem vellet.eiufqp prefidiu in atbenienfium manere poteftate. No nulli antipatrum ita refpondiffe tradunt. Vo, fumusequide omia tua gracia facere his exceptis que aut tibi perniciei.'aut nobis periculo venire poffintiqua^ alii no hec dixifre fcrifut antipatru fed rogaffe Pbo cionem vellet re vades efle pro Atheniefium fide amp;nbsp;conftancia: fponderecp popu fum fi arcem illi 8lt;prefidiu reliquiflet in pace fuaq? amicitia permanfurum nibilQ tumulti poftbac contra feexcitaturu Tacente Photione amp;nbsp;repetenti bec verbaan tipatro nibilpreterearefpondente 'Carabum quedam procacem homine amp;nbsp;liber, tatisboftem acerrimu proGliente dixide tradunt.Et G fpopoderit hic ei ne credes antipater :atbenicnfcs itaqp accepere preGdium:cuiusfuit Prefedus Menillus ho mo amp;nbsp;ingenio miti amp;nbsp;Phocioni neceffitudine lundlus. Vifa eft nobiliffime ciuitati triftis nimiu 8lt; fuperba ac infolcns ea condico: nec tam ad antipatri firmanda po tenciam $obdentande licentie inferedeg contumelie caufa excogitata. Auxit au

bominu luflum atq? merore tempusipfu. Nam ad xiii CEs nouembris i arce eft accepta cuftodiaiquo fcilicet die magnos miseriorum atbenis agebant folenia amp;Iacbus boc eft liber pater in EleuGnamex vrbe trafmittebatur. Igit hee deoru immortalium cerimoniahaud minori grecorum celebritate g veneratione confici

ocr page 742

Folitclcu armorum ftrepitu tumultu^ militari cofunderetur plurimo occationi fu ere mortalibus vt extindu dariffirre duitatis fpledorem: obrutamcp dignitatem hmentis amp;nbsp;fictu conquererentur.Exacuam fuperoriseui felicitatem cu prefenti calamitate conferebant Repetebantanimo miflicas illas amp;nbsp;voces 8lt; vibones quas melioribus reip.temporibus incredibili admiratione ftuporecp vel ipG Athenarum boftes excipiebant vt deoru numina tunc videreturtid fibi ex omni terrarum vrbe cariffimum domiciliu delegiflfe.Nunc vero deos ipfos velut iratos veniffe fpedatvi grecie miferias atq? ruinam amp;nbsp;quali exprobata fuperiore fortuna nunc ignominie caufa fandliffimu ex omnibus amp;nbsp;iocundiffimum cotaminaOe diem vt qletiffimus effet antea appellatus:nunc mutato nomine miferabilis meftuify 8lt; fibi 8lt; pofteris diceret. Memorie vero jpditu eft paucos ante$bec eueniffent annos: Dodonides oraculum Atbeniefibus edidiOe quo confulebat arcem Palladis ab externis viribo diligenriffime cuftodiri.ltem per cos dics ferut quibus euencrtit bec vidlas mifti cis infulis circuuolui fblitas mutato colore atras ex puniceis vno temporis pundo facias cu priftinum tamen colorem reliqua omnis priuata fuppellex retinuiffet:amp; facerdotem aiunt cu porcellum tranquillo in portu lauaret :(Eetbe de repete emer' gens abimis corporis partibus ad vetrem vf^ deglutiuiffe: quali dea ciuitate boc voluerit monuiffe ^pdigio vt'fuperiores vrbis partes maritimis inferioribuf^ amif Iis cuftodiret. Menillus milites quos fecu in prefidium duxerat ab omni prorfus in iuriaita cdtinuit vt nibil trifte Atbenienlibus intulerit ea conditio.Eos q ex fede ob inopiam amp;nbsp;egeftate e ciuitate funt eiedti lupra xii milia fuiffe tradunt: quor^ pars in vrbe manëtesibac noua dcboneftati cotumelia fpecftaculo mortalibus erat pars reliais patriis laribus i Thraciam migrauere:vbi eu agrû illis Antipater amp;nbsp;vrbem definiuiffet quodam incluti velut carcere videbantur.Indignus autem De mofebenis in Calabria Hiperidif^ apud Cleonas interitus de quibus alio diximus foco Alexandri Pbihppiep ne dum cxtinxit odiu:veruetiam debderium excitauit: ficuitcp atbeniefibus id tunc dicere cp agricolam quenda in pbrigia dixiffe conflat Nam poftea ^ trucidato Antigono,occifores eius reru potiti omni genere iniuri, arum mortales (ibi fubicdlos affecerant:agricola quidam agellum fodiens rogatus quidnam faceret. Ego fufpirans irqt antigonum querito.bocipfu licuit per id te pus Atbeniefibus dicere cupere fcilicet fe Philippum Alexandrfiqi. Meminerant eni quantus füllet in regibus illis fplendor animiçp maiedas.quata return geftazf gloria quatum in omni regia virtute lumen atçp preftatia:quos tameth boftes fibi irato($babuiffet fuifTe tarnen illorum vt in animo Cello gcnerofo$ facilem irâ at$ placabilem.Contra vero antigonmn trucu'entiu amp;nbsp;crudele imperium eo erat om nibus durius quo afpedlu fedo deformi$ fprdido amp;nbsp;populari amidlu vidu parco planecp vulgari régis fpetiem ac dignitatem mëciebatur.at qui Pbotion pcatus antipatru complures exilio fofuit- Multif$ item quo^ vnus Agnonides Sicopbë, ta fuit:cffecit vt Peloponnefu habitare liceretmeue vt ceteri grecia eiecŒi ad inco fendu Ternary aut Ceraunicos (altus religarent.In tea Pbotion ciuitatis cura (u' feepta eosqigenio fuiffent mitiamp; vrbano magiftratibus boneftabat £editiofos8lt; noue fortune cupidos quos nec impoßtum lugu nec ablata calcitrandi licëtia fatis cdomuiffeiad telluris amp;nbsp;agrorum colendpru curam ftudiumep conuertit.Xenocra' tem vero ex inquilinorum ordine cu in cimum numeru tranOerre vellet.nGqiinqt ille cdmittam vt eius ciuita tis appeler ciuis:que ne talis fieretomni diligentia le gatus elaboraui.Cu vero Menillus Pbotion pecuniam dono miGfTet . ReCpondiffe illum tradunt Alexandra MeniHum eTe preftantioré necphoneOioreminunc eO: fummdi occa(ionem:aquo etia maiora repudiant.CGautem a Menillo eëvt Pho tio filio fumedam permitteret rogarçtqr; Photius inquit filius ß vitam amp;nbsp;morc^

ocr page 743

éorrpofrerit.uiüciille cnice foterra Hereditate cehtertes tprediprs Vt efl im, purul^ pteftiterit nec argentum hoc fatis Futurum feio. Antipatro aute iniuftum quippiam ab eÖ per ntiHtios Flagitanti h5 balebit me inquit amp;nbsp;an icu pariter amp;nbsp;af fentatorein antipater.Antipatrum gplerumg? dicere olitu accepmusduosatbe niS fibi efle amicos. Pbotionem Demadernq^ quoi û alteri nun^ pOtuiflet Vt rape ret fix adere alterum nurfy potu'ffet largiendo expiere.Paup ertat em etenim Pho tion quaß precipium aliquod Vittutié decus amp;excoluit:quiatfcenier Gum tociens imperator tantam opulentiffimo^ regurn beneolentiam confecutuson ne tarnen etatem paupér diuicns contemptis exegerit. At vero Demades ingetes dmicias Gcvti queGtas turpiter ita luxuriofe diGcdlas profudit .In quo ro neceffitas rola tia no bADneftas fed (bla libido n odu fumptibus ftatuebat.Qui GLi laudem ex im^ perGs no modo turpibus veruetiam patria lege vetitis queritabat. Nam cu Atbe nis effet fexque peregrinum vetaret publicis ludis in tl eatro faltare: amp;nbsp;miHedra gmaru mulcia indiceretur ludi prefedo raui faltatorem eiufceincuxiffct.Dema des cu ludos ipfe paratetipena nibi'ominus^ legis veneratione reg 1lt; dia centum amp;nbsp;eo amplius magno vftdiq? ftudio conquestos aduenas faltatores m tbeatru ad,^ miGt millenafq? pro Gngulis exolnit drachmas Demee vero filii nuptias tegio fpe dore parauitin quibus eum ita filio locutum accepin us. Matris tui nuptias o1e mea vix vel vicinorum quifq; fenft: cu ducebatur cum ti e nunc amp;nbsp;Frincipibis amp;nbsp;regibus celebrate funt.Cupiebant vehementer atbenienfes Macedonu leuari pre Gdio.Pbotionemcp prcpterea importunius ea de re agitabant quafi is vnuseflrt: cuius dignitati ac beniuolentie id ab Antipatro facile donaretur Pbotion Gue con fequende rei desperatione perterritus:Gueid quod arbitror:populum ratus mode ftiorem boc metu quietioremq: in ciuitate futurum nullis adduci precibus potuit vt id muneris vellet accipere.Tributu vero vt in aliud tepus differed libes ab An tipatro iperauit. Populus a Pbotione conucrfus ad Demadem .'facile ilIi Giadett vt pro auferendo preGdio legatus proficifcatur.-Demades (upto fecum Demea fi' lia in Macedoniam venit.-fato quodam tunc vt videtur eo profedlusiquo teirfore letali valitudine Antipater tenebatur. Nam Caffander cuius erant prime partes apud antipatrum:Demadis ad Antigonum litteras nuper interceptas b?btbat:q bus illum ex AGa ad occupandum greciam lam velut ex putri vetereq filopende' tem accerfebat:antipatrum cilicet filium putre per contumeliam appeHans.CiO fander vbi primum iftuc ventum eft parente natumep lubet prebedi. Primus De meas inter paternos Gnus carnifici lugulam dedit: ita vt Demades cruore nati fe datus flebile cuc^is mortalibus fredlaculum fuerit Ipfu deinde patrem multiplici affectum contumelia amp;nbsp;proditorem ingratumq (epius vocitatum: tandem crude' liter triicidauit:antipatcr monens Polipercontem imperatorem conftituit Tribu num vero militem CafTadrum: bic rege vita fundlo: in fpem occupandorum reru elatus omni fublata mora Nicanorem ferinde bac Manilio fufedbum atbenas nit tit:qui Manicbiam anteq? Antipatri vulgaretur mors ab illo recipiat quod cu cef fiffet e fententia paulopoft re patefadba: P1 otionem populus infimulare quaGilfe Nicanoris'gratia cognitam Macedonis mortem filencio contexite. Pbotion pOfU lari leuitate negleda Nicanorem nihilominus conueniens in longam dicm fecu tra amp;nbsp;fermone: beniuolum eum mitem atbenienfibus reddidit a quo etiam vt theatri tos ludos ad leniendum merorem populi multo fumptu amp;nbsp;fpledore inftrueretiim, petrauit Secundum bec Pofipercon cui reliAi filii curam liquerat Antpater do, Io amp;nbsp;aftu cu Caffindro agendum ratus cpiftohm regis nomme athenas mittit qua fe illos fcribit priftine redituere libertati permitterecp vt more patrio vcteriçp le, ge duitas gubernaret. Eo □GliO inGdias Polipercon fefe Pbotiom pararecredidit'

I

ocr page 744

Nam eum conftituiffet animo Athenas in fuamredigere poteftatem^nibi! fe no e, iedo Pbotione confecurum putauit.Photinem autem facile perditum in Geicóla ex federe cum antipatro paupertas in ciuitatem reciperetur:8lt; fi fa(n:io{iac popu lares remp.nancifceretur deintegro.Igitur cum motusabbafce litteras excita/ rentur atbenis:videreturq; plebs ad res nouandas plurimu inclinata:Nicanor po' puli colloquium petens imperium coadlo ibi fenatu preteriit:fe(e corpuf^ ac falu' tem folius Pbotionis fidei trades.Dercillus interea quem regis nomine attica tue regio prefedlum babebat .'infidias Nicanori parat vteo capto Caffandri deinde p/ fidiu IVIunicbia eiiciatiprefenfit dolos Nicanor amp;nbsp;in Municbiam permitiete Pl o tione fefe repente recipiens: cum DercilJi fefelliffet inedias putabatur vlcifcende iniurie gracia aduerfüs vrbem confeftim arma moturus: proptereacp Pbotionem vulgo inculabant quod Nicanori fugiendi fecerit poteftatem.Contra Pbotion fe fe aiebat fecurum omnis periculi efTe 8lt; Nicanoris promiffis ita fidere vt ex eo ni/ bil penitus (peraretboftile. Quod G fecus acipfe putabateueniffet.male (e tamen accepte ^ illate iniurie amp;nbsp;pigre 8lt; rerum efle* Hoc fi Pbotionis didlum in fe nu/ dum coGderes videbitur illud profecto bonefti conflantis amp;nbsp;fidelis animi imagi' ne plane referre.Sinite ad patrie couertas periculaimemineriscp illam nonbomi' nis priuati: fed fummum gerentis magidratum vocem fuiffe mefeio an paulo feue' rior illa fuerit q? vF patrie pietas vel magidratusiura vel neceffitudo ciuium poßu labat. Nam quod Nicanorem permiferit Muniebiam repetere no id fecit quia ci' uitatem fufpicaretur in manifeftum bellum inpingere fed amicitie iura datam$ a fe Nicanori dextram fuo buic crimini pretendebat: arbitratus quieturum illum promiffe ibi pacis pudore nibil tumulti: nibil injuriarum atbenienfibus illaturum. Aliis etenim argumetis plane pcrfpedlum Pbotione illi longe plus equo credidifle quem cum palam plericp criminarentur quod Pirco pararet inbdias traCmitteret 0 peregrinum milité quotidie Salaminam: amp;nbsp;multo$item Pireiaccolas auro fibi cociliaret:no adhibuit aures Pbotion fallas eas effe calumnias arbitratus.Quin amp;nbsp;Philomedem Lampreum contempGt.qui eiufce fufpitionis metu ad populum tufe rat:vtomnes arreptis armis ad imperatoris G^num predo edent nulla eni ratione abduci potuit:vt que eis Nicanor çotra ciuitatem moliebatur accomodaret animu quoad ille e Munibia impetum cum armatis facies foflam Pireo vallumq: circum duxit.Tum Pbotion tumultuantem populum fruflra conatus educeret odioamp; contemptui omnibus erat. Dum bec ita geruntur. Polipercon alexandrum filium cum ingenti armatorum imittitin fpetiem quidem ferede athenienGbus opis co^ tra Nicanorem :re autem ad Gibigenda G poffet vrbe iteftino iam morbo languete fauebant ei exules ferme omnes quibas fuo lam benefacio reflitutis ciuitate fruili cebat fauebat pgenozp turba qreip.p illa redditi eo potiffimu podio relaturi gra^ oa videbant. Contio igit ex omni mortaliG coHuuione cogeritur in q eiedlo magi ftratu Pbotioni nonos imperatores fufficiunt nec athene boc vnq? periculi effugii fent in cerebri clandeftinicp Nicanoris cu alexandro cogreffus propter menia fepi? deprebeG illo2ppatefeciOent cdcordi a 8lt; atbeniefes eins periculi cautos reddidit, fent.Secundu bec Pbotion reus amp;ditionisacculante agnonide accerfü Eo metu p territi Pericles 8lt; (EaHimedon clam fe ex vrbe furripin nt. Pbotion 8lt;ipfe relita vrbe ad poliperconte fe confert cu paucis cu quis 8lt; Solon plateenGs 8lt; Dinaren, Corrmtbius funt profecti ambo Poliperconti neceffitudine 8lt; familiaritate coniu' dli.Ceteru Dinarchus morbo Melatbea correptus complurimu dierum moram itineri illorum adiecit.Hoc interim fpatto rogationem tujit Arcbeflratus {madete Agnonide populocp probante vt qui Pbotionem accurrent legati ad regem conti puQ mitterentur, Eodem tempore 8lt; ipG legati 8Ç Pbotion Polypercontem

ocr page 745

6i

fcregYecn rege profecfla affecantur Ad phngiasiis eft Phocidis vicus In radici, bus montis politus:qaem Calatam nunc vulgo appellat:Ibi Polipefcon aurea vm bella poGtafcu (ub illa (edentem regem conftituiflet:Dinarchum cotinuo compre, nendi iufTum variis affectum fuppliciis iugulat. Deinde legatis Athcnienliu pote ftate dicendi fac2a:in ipfb ftatim ofenlu tumultuarii amp;nbsp;mutuis acculaconibuscon clamariceptu .Tum Agnonides mittite nos inqt atbenas omnes amp;nbsp;virclos 8lt;vna conclufbs cauca.vbi de cuiuf$ (upplitio populos decernat ac ftatuat.Earn vocemi n(uregem foluiffe fertur. Macedones aute8lt;Peregrinos quos audiédi derideri« traxerat huic confendii de induftria circumfuderat.Fuit in co iuditio parti« per, Iniqua conditio. Nam Photioni dicere pergenti fepiusobtiens Polipercon:baculo tandem tellure percufla abactu illum filere coegit* Hegemonem vero fue in popu, lufn Fidei amp;nbsp;beniuolencie Polipercontis teftimonium implorantem:cu illi Poliper ^n refpodiflet iratus vt delineret improbe de (e coram rege mentiri: cpGliens rex Pilo tranfuerberaffet miPolipercon illum extemplo complexus cohibuiflfet. Eius tumulti caufa (blutusconfeffus eft.Tum Photion 8lt; qui fecum aderant licQoribus cuftodiendi tradunt'Reliqui eis comites quos melior fortuna tunc forte abfentes fecerat mutata vede capiteq; velato cuftodias mentiti falutem (ibi fuga compara' uerut. Illos itaq? Cletus vindlos reduxit athenasmo tam vt aiebat gpde illoru eri' Iminibus iudicato ftatueretur ^ vt capite plecterentur iniudicati.Fuit id Ipectacu lum cunctis mortalibus amp;nbsp;meftu amp;nbsp;mifcrabile viros illutrium factorum omnifq; audis gloria precelletes.latronum more compeditos plauftrif^ iniectos.per,Ceta nucum dd erat fcortoriu diuerforu fpectante populo in theatrum pcruehi: qs vbi Cletus ignominie caufa tamdiu detenuit quod ex omni hominu labe contio a ma' giftratibus aduocata a qua no mancipium no peregrin« no lenonem no perditiffi, mu denied quemciam exclufum fuide ferunt.Eed volenti cuic^ 8lt; theatr« 8lt; pul' pitum patuiffe.Hic regis prcconcone recitatur littere in quibus manifefto fe reos proditionis illos deprebendifle fcnbit populo$ atheniefi iudicadi facere poteftatë quippequi liber lam amp;nbsp;fuis legibus viueret.His lectis c« Cletus eos diftraxiffet in medium:optimus quife^ crudelitate facinoris mifericordiag; perculG faciem ve lareloculos a tam truci Hebiliq; fpectaculo prohibere. Sole nihil vf^ crudelius ni' bil vidiffe indignius affirmare.Fuit inter hos qui (urgens in media contione dice paulo liberius audiret feruum Gltem effe amp;nbsp;perigrinum quee^ eo conditio abigen dum regem ludicandi arbitrium populo pcrmifffe no vt nepharie iniufte$ fed vt Icgittime rite (ancte de ciuium capite flatueret Huic voci plebs infirmata obrere pit.conclamat aduentade iam diem quo hanc paucor« potentiam: funditus deleri Oporteat perd edum effe quicunc p multitudinem oderit: rem atticam alio la pacte ftareno poffe.ad ea cu nemo deinceps relpondereauderet:Photion ipfc inter fure tisturbe tumultum amp;nbsp;voces vix auditus.Nunquid nos inquit lure an iniuria ne' cari par ducitis.Illis vero iure clamantibus quonam modo igitur iqquit de inaudi' tisiure decernitis amp;nbsp;cum nihilo tamen attentius audiretur:procedens paululum ego inquit me capitis reum profiteor pro bis que in republic amp;nbsp;geffi amp;nbsp;fepe co' fului.atitos 0 viri athenienfes quid eftcaufe quamobrem nihil vobis iniuriatus occidatis CU1CU lefpQdifrent quoniam tibi amici funt fecedens Phqtion tacitus qe feebat.Tunc agnonides Pfefifma recitat iam pridem ab fe conscriptu eiusbec fer me fententia populus bos fi reos obiecti criminis iudicarit capite plectuntur.Hoc a^to fuere ronulli tanta in manitate animi feuitiaep vt pfepbifmariidvnum de' ene dicerent Photionem fcilicet no ante necari ^ variis effe cruciat;ibus amp;nbsp;tormé tis affictus, lubebatq; induci rotam infpectante theatro amp;nbsp;ip(bs cum flagris amp;nbsp;(e Curibuscarnifices expediri, Agnonides feu quod id egris auribus a Ckto auditu

ocr page 746

fim^^fi^rfeuq™'. Facinus ipfu amp;nbsp;barbarum amp;nbsp;cruJefe nimium exiftimauitcu GÏ lirate nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;° Atbenienfes damnabimustunc ea fuppbcii ctedu

laturusfum.binc quenda-fum, quid Facicmus^Poß jRe^ facis Agnonidcsinam G excruciabitur Pbotion tibi rule.'nullis vt in euerff''^J^ Scrutandam fententia popul i circumducerenturvr tur capite indicatum '°quot;e fe^ntibusqbufdam etiam coronatisivtpledere mon 8lt; Pitbocles Dom . quot;quot;' 'quot; Ptytione damna ti Nicocles Thudippus Hege nonullos qui tunc aberant vero Phalereum CaUimedontem Caridem aliofcp nati in cudodiam ducere, ..°s ™°rtisdecernunt reos. (Contione dimiffa cu da' complexus Hetu amp;nbsp;lame^rceteri quidem inter poftremos amicoru familiariuqi oris habitu incedentem ^''-' comf^ebant omnia . At Photion cerneres eode minorem admirationis Œ nbsp;nbsp;nbsp;°muoim (olebatimperator a contione reduci.Nec

ftantia amp;nbsp;magnitudo mortaieik:'quot; ere cccaGonem viri vultus amp;nbsp;geftus animigpcd animi atrocitate:tanta crudelitas aamp;!'ebat.Aduerra,os tamen eius tanta furfe fepius faai certatu iJlu probri« amp;nbsp;nbsp;nbsp;impudietftia dicit :vt obuiam interduccndd

fputis eius ora fedare.Tunc Phne^a ejc^is luceffercnt. auderentep ex bis vaus piam inquit hodie huius bomini« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;magiftratum cduerfustcobibebit ne qf'

bic iam tritum poculocp infufumvJnT-ti-r'at^inepti^^^^

hanc amp;nbsp;crudelis iudicii indiRnitatom .'quot; co piciens horruiffet fleret:^calamitati quifquodiam es cu Photionemnv amp;nbsp;'accedens propius Pbotionmum te Colaturi nomine fuo dici vellet. Volo ea^,A^ si^R°^a^sab amicis fi quid Pbotio filio ui,ereminircatur.At euab eoDPfr^qNr ne falicet illate mihi ab athemenCibusi niG^ cariffimum habuit:vt prinvicrk i 1'°''s: is quem fideliffimufempirom# inquit o Nicocles moleftumen tam. ^ icerethaurire venenu :duruni id mihi gdi vita negandu putarim. Igitur cni '^'- concedenda eil: cui nibilvn$inoi venenum dicitur Carnifex vero nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;°es pocul upriores CupCiffent defeciffe

turu ncgabat:tanti enim vnciam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;.''duodecim prius acceptis drachmis da

in propoßto ftante vnu ne morti fier * '^^ at' Tum Photion vbi hominem videt nifi empta nece emori A tbenis no nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;xamicis aduocas quandoqdiiquit1

cbionis mefis vnde vigerimus dies ^tln.-'Cqucfo Preciti dato, Erat tunc Muni'

bat pompam,horu pars in fpetiem lirrO °P°re equefter ordo loui folennem affere] ceris fores conuerfi:eo pactio PrÆnfrc°Q°nas auferentes: pars flendo adcar,( uere. Nec mortahu quiramp; fuit in au. nbsp;nbsp;^fr innocent!ffimi ducis interitu orna,/

cerbitate penitus extincda buma^itasm ui^etaut feritate nature aut ire alii$a,/ rtlu fancftiffimum femperamp;nnn,^f nbsp;nbsp;1^™ quot;o imFijm 8lt; ncpharium duxeritdiem

acalo fuiffe pollutu amp;nbsp;caftas per id ar t emenfi factum atq? (biennem:hoc publico pi] feruafre.Ateiusinimici : ZorG n^^^^^^^

mortui amp;nbsp;corpus atrociterc emerat in uiuum fatis explicate crudelitas

funefto famine nulla den,eno hf'firiifmod^fe^^^^^^/

ribas queftum facere '''aufum. Sed Cihpionem quendam curandis fune'

1blcp igne ex apra M 'tum mercede accepta in Eleufinam deportate cadauer.

cum aucilhs aliauot S^anco fumpto id concremaffe. Indigenam vero mulierem

Phocionis inferiasCL' ft't™^' Sepulcrum. Àtg? diis manibus vmbre$I conditos intra dom.fCipfam tradunt collectos cineres gremio$ re,

cari penstes innocentiam, adeste ure defeflbs (epelfiuifleidixiffeqp. Ego vobis

Aquando reßprfcantath nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iquiascudodicdas trado vos illas patriis larifo

P nbsp;nbsp;nbsp;tatbene redditote,Nec multopoft c^resipfeedocuiflentqleiq

ocr page 747

?tbenienfesprefidém qualem reip.orr tufcp œ quot;knuie cublicis fumptitustumu, iHa erea iuffii populi coftituta eft eiuf^ muente e.jem capitetanratü mter lo funt mandate Accufyores ante eiusagnon m photionisfdius proprio telo emüt:epicurum vero IDemopmlum yr ep ,. ad lenonem quapiam edudiani eft vltus Photius intemperans Perditurç^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;forte aliquado audmiffe in liceo

mifere deperite diciûeum^ tl eodorum aOT afe^e boneftum eft amp;nbsp;amicî vti$ bulufmodi ratiunculam cocludentem.Di nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mfocia iuxta fas fuerit.Qye cum

baud turpe,Item^ fi eu focioyiuere ,$e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;scratia a Theodoro fuiffe induta

fufpicaretur Pbotius exprobande libi i r-ortum cotinuo miflam facit.Mec (ut confeientia amp;nbsp;eulpe fue pudore Percuiiu cuius fane interitus luftuofam $0' que in Pbotionis vitam cogereda putaui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. atbenienfmm ingratitudine ita

cmismemon^extitauitJn amtoscnt b^tiP eft,

nec difpariathenarum meomodo anim

Wpit Vita Catonis iuiiions Claamp;ivirie Bireco

ranflata

rLud Kiuium Drulum auuncuiuw nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mceps ciuitatis ^pientia preftantem qui per d^F amp;nbsp;nbsp;nbsp;faaennftanci^

Alitat educabanturÆerun V-Uokant vitra etatem eius ^^^^t®a^confpicuam ^^Jamp;^ dus adrçOTvf® ad G^rfl ^inceptatadulantibus afper. terre nbsp;nbsp;nbsp;dre perraro ad iram no facile labens e 1 catLemdütaxatosciusYente^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;difcipUnafcp delatus in addfe do

earn deuenerat impla^bdis .fidmffi nbsp;nbsp;nbsp;memonter retinebat:quod in cet^

quidem tardus erat.Queveto em — nfrn5multu memoria valeant qui ve ns^natura fit vt qui celeriingeni„ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ires Videtur autë rfa inflexi i^aa la^repercipiütbi funt perceptoru ^^^^^^^^^ tacaamp; faamp;vtCatom^difcendotaramp;^c^^^

difciplmam 8lt;vtqui^q^infirmior eft ad re nbsp;nbsp;nbsp;credunt.Pedagogo tarnen vt aiunt

ItacBamp;iuuenes ^fenes amp;nbsp;egriŒ ani a nbsp;nbsp;cmQutou vero caulasratior^fq? a kparebat Cato .omniaq^faciebat ilhus iuffu; ^^mgu'^ nbsp;nbsp;atŒvrbanusamp;qverba \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efflagitabat Erat illi pedagogus Sarje °n,'mfi effet Cato fatim füno ftudio \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;magis ^ verbera1promptubaberet.Pue nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-aula cum Tompedius bl^'Y ™' \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conatifuntvtm ciuiitatem reciperentur:qu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amicitiam quebbi cumDmfoe \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;litaris (umme$\nter focios. auctoritatis Prop t-miliarior fadus eosrogaretvt \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tat: domi eius multos dies obuerfaxetur pueri qß nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cepione id le fa, \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(ocios populir.in impetranda ciuitäte apud auuncuui _ ç-A.ttumre(bondit;cfi \üwum comiterGgnificante Cato conftanti vultufe nun^ nbsp;tut Pompodius in ex 1vetofepus attyiterum interpellatus ^ nibilo magis Hec ere .^s annueret com 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cellam dium partemleuatu inde aViuSturum fe illum nmpr acerba voce concur \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;minatuseft ate^ita a maniba fufpenfóefferens minacivultu lt;x nbsp;nbsp;nbsp;pompedius ad

\btmqtaxnen ab incepto moutte illumpotuit Atacp deponens e

ocr page 748

focios cohucrfus gratufemur inquit nobis huc efle pueru ; qui fi vir effet nullo wo do duitatem [perare liceret.aquoda ex cognatis ad cena in natali vocatus: eu ce, teri pueri in quada parte edmm luderent admixti fimul minores 8 lt;maiores natu Ærant autem eorum ludi indicia amp;nbsp;accurationes 8lt; detruGones in carcerem:vno ex pueris forma inOgni: qm a maiore in cubicula deducius amp;nbsp;per vim mclufus erat vociferante.Cato intelleda rei felicitate cucurrit ad boftiu atep biis qui aditfi pro bibebant:vi deiediS pueru eduxit: itacp incenfus domu abiit.Ceteris pueris vna fecuabeuntibusnta vero inter pueros clarus erat:vtrf.L.SiUa equeflrum ludii que Troyam vocat 8lt;edere ftatuiffet ac deledis patriciis pueris duos prefeciffet alterumq? pueri acceptarent gracia matris: Erat enim filius Metelle vxoris Sille' Alterum vero qui Pompeii nepos erat fextum nomine nec recipere neq: fub eo lu'' dere vellet. Interrogati a Silla que libi ducem optarentf'omnes vno ore Catonem depofeerent quin etiam ipfe Sextus fefe vitro Catoni fhbmifit. Erat 1.Silia Ca' toni ac fratribo paternus amicus qre Tepe illos ad fe vocabat 8lt; inter fuos babebat pauciffimis bunc honorem familiaritatis per infblentiam tribuens. Grate igi^ boc accipiens Sarpedon plurimumcp exiftimans huiuCmodi amicitia pueris cu ad bono rem tum ad (ecuritate conducere rfrequeter ducebat eos ad Syllam:cuius domus per id tepus nihil a carnificina quadam differebat. Erat tum Cato quatuordecim annorû:videnfq? ceruices clarorum virum ad Siliam deferri :atq; eos qui aderant clanculum mifereri.a Sarpedone quefiuit cur huc talem viru nemo trucidaret,re frondente Pedagogo quia plus timent $illa homines $oderint.(Quamobre niibi inqt gladiu no dabas vt patrii feuo huius dominatu liberare:beccu audiflet Sar' pedon 8lt; fimul acritatem vultus con(pexiffet,vf(padeo territus eft:vt reliquo te/ pore diligentiffime puerum obferuaret:ne quid temere contra Sillam moliretur: Paruulus que maxime amaret rurfus ac Tepius eodem modo interrogatus Temper Fratrem respondendo interrogantem fatigauit.Sumpta deinde virili toga ma^is confirmauit erga fratrem beniuolentiam^vf^ad vigefimu etatis annum nu^fmc Fratre cenabat nec peregrinabat nec in campum dercedebat:cu tn frater ungeret ipfe veniam poftulabat:durusera t atq; feuerus. Cepio itacp cu ipfe vt contines mo deratuf$ laudareturmo delinebat predicate fe fortaffe talem videri ß eu aliis com. paretur verum ß eu meo Catone inquit comparor nihil mibi a Sippo videor differ re. Erat autem Sippusquida propter malliciem atep luxuria apud Romanos nota tus.Inde facerdos apollini factus a fratre migrauit Centu viginti talentis in diui/ fione bonoru paternoru acceptis 8lt;antipatru Tirium ftoice dileipline homine fibi familiarem coiunxit ac moralibus ciudibuf ^preceptis inheres eu omnem virtutis Tpeciem ingenue amplexaretur egregie tam^n haneftatem feueritate^ adamauit Eloquetie vero ea de cauta operam dedit vt. pbdolbpbiepreceptis aliquid roboris neru)2| :in agendo confbltandogadiungeret.lNS tamen cu ceteris luuenibusexer' cebatur nec audiri a quo$ volebat'(Qui de re cu quedam eum reprehenderet dice retepimprobant homines hanc taciturnitatem tua.Cato vt libet inquit dummodo vitam no improbent 8lt;addidit Ego vero tunc demum hanc taciturnitatem me^ abrumpam cu talia dicere valebo que no funt digna taciturnitate. Erat balificaq' dam portia quam magnus Cato in cen Cura ediderat eius bafibee tr.pl.quoniamin illa ius dicere confueuerant.calumna que fellaseoru ipedire videbatur decreuerat tollere vel in alium locu transferre.ea res Catonem licet inuitum primai campum deduxit opponens nanq? Te tribunorum voluntati amp;nbsp;vim dicendi Cuam ac prudetia offendens vniuerfbs ciues in admirationem conuertit.etcnim ferma eius nibil ique nile ne$comptu habebat fed erat rectus plenus amp;nbsp;durus quinimo gratia quedam «attentioinerat brevitati fent:entiara,mofyems oratione admixtus voluptatem

ocr page 749

amp; rifum quendam fconeftu audientibus afferebat. Vox autem multa amp;nbsp;babundas tonum babebat infractu mexbauftumqß.Per vniuerfam fepe diem inceffanter fo, cutus fine faffitudine definebat.Tum itacp cum ea in caufa fuperior fuiffet .'turfus ad Glenti u rediit ac in gmnafns fe exercens Arfliiefecit corpus tollerare calores amp;nbsp;muem detecto capite riter conficere fine vehiculo. Cu vero amici qui vna iter faci ebant:equis veherentur:fingulos fepe adiens amp;nbsp;pariter cil illis ambulas loquebar pedibus ipfe vadens cu illi veherentur*Admirabilis vero tolcrantietuc erat maxi me cu aduerfa valitudine laborabat.febri eri oppreffiis ipfe folus degebat:nec vl' lum fecu effe paciebatur:donec reuelationem certam fentiret. In cenis autem par tes (brtiebantur:quod fi no obtineret amicis ipfu prius capere iubentibus dicebat no bene fe habere in vita venere ac femel qde prepotus ibat ad menfam:deinde ita perflabat vt fepe cu amicis ad aurore vf^i potacionibus vigularet.Caufam huius rei credunt fuiffe negotia publica in qbus per totes dies occupatustatçp rta amicos conuenire amp;nbsp;eu illisverfari prohibitus:per noóle atg? potu cu eifdem e^ cogeba tur.Itaq; cü Mcmius quidam dixiffet totas nodles Catonem ebrium ede refpon' dit Cicero* Ad illud no addis: eum dies totos ad aleam ludere* (Dmnino eytis {ue moribus fe oppofuit:vtpote improbis amp;nbsp;a quibus cotraria via eundu cenfcbat.lta $cu ceteris hominibus purpuream vellem faturatam murice at$rutuli colons placere videret:ipfe fufcam gerebat interdû vero nudis pedibus amp;nbsp;abfq tunica t publicum prodibat: no gloriam aliquam ex hac nouitate captans fed fe ipfu affusa ciens obfcenis rebus dumtaxat erubefcere:cetera vero vt ignobilia afpernari.Ex hereditate veto Catonis nepotis cÛ centum talenta ad eÛ pe^eniffeny pecuniam ex bonis redadlam fine vllo fenore mdigentibus mutuabat. Leinde cu lam tepus fibi vifue matrimonii extrahendi nulla n ubere ante id tempus cognita lep^a vxo rem accepit:que prius Scipioni Metello defponfata renunciante Scipione 8lt;^di. monii penas fbluente:tunc libéra erat. Earn cu accepiffet Cato pcniten ia u. Scipio rurfus illam acceptauit. Mac re vehementer commotus at(^ intenfus Oto decreuerat dte Scipioni di^a iniuril vlcifcitdrfuadentibus tarnen amicis le aUW nuit 8lt; ira fimul atep iuuentute accenfqsJambos in Scipionem no une nbsp;nbsp;re ,1 nbsp;nbsp;*

mordacitate citra tarnen lafciuiX amp;nbsp;obfeenitatem conferipht. Atili^ deinde »a, ranifiliam accepit vxorem :quam mulierX dicitur primam cognouiUe: no tame ea folam cognouit quemadmodu l-elius Cepionis amicus: ille nanc^m oc eicior.q vnam tantum in omni vita vxorem quX a principio duxerat cognouit.pe o erui quod Spartaum appellant exorto fub Gello pretore voluntarie mi itaui 1 $ gracia Cepionis fratris qui in eins exercitu tribunus militum erat fu quo, q duce virtutem quanta cupiebat oftendere no in molli cie tamen atepcor^p e excitus audaciam fortitudinem ac decorem oftendens nihil antiquo t °a on ferior apparuit* Sed cu pretor virtutis gratia eum damnare veUet repi neribus 8lt;nihil afe fadlum quod honore dignu foret tedatus in umane.' fus eft in peticone qi tribunatus legem que candidato nomen atoresac_ folus obferuauit per fe ipfu appellans populum at^ alloquens que res ip lu qu laudantibus grams erat 8lt; eo magis quod videant tyc genus1au is mu a„p Ttribunus militum fadlus in Macedoniam mi«us eft ad Rubrium pre ore cu ;„ difceffum cu vxor Attilia grauiter ferre videretur atep ohid lacrimaret nbsp;nbsp;una lu

quendam ex Catonis familiaribus ei dixiffe ferunt vt bonam fpem ba eret nam

|Catonem illi cuftodituru cuius v erbis Cato tunc prefens cu arriu et po ea v™ Idiei iter profedus vocatum ad fe Munatium monuit fidem Attilie kruaret* \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vf$ad fe drfeeder et atq«it a ex ec die binosleblos in eodem cubiculo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;—

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipfum$Munatiumiuxta feaccubere no certeeuftodientem feu œxte eu o.,

ocr page 750

proFicifcentem Catonem quindecim feraiiduo liberti amp;nbsp;quatuor amici fecuti funi qui cu equis veherentur Cato ipfe pedes cu Gngulis loquens pariter gradiebatur vbi vero in caftra ventum eft ex legionibus que illic erant vni prefedus a pretore nun^ magnificum putas fe dumtaxat bonu precare militesibbi parentes efficere cotendit no timore aliquo inieao fcd verbis ac rationibus eos caftigans. Difficili igitur didlum eft vtrum humaniores vel fortiores amp;nbsp;an ferotiores vP iuftiores fua eos difciplina effecerit, feroces quidem aduerfus hoftes humanos vero erga focios timidos ad iniurias inferendas promptus ad laudes adipilcendas reddidit $edqd; minime querebat id maxime facftu eft: vt fumma gratiam apud milites affequere tur. Nam vna laborando 8lt; vefte 8lt;vicftu atq; inccflu militari magif^ ducis vten' do.clam ac latenter beniuolentia exercitus erga fe maximam concitauit. Vere eni virtutis 3elus no fit niGper fummam dantis beniuolentiam 8lt; honorem: quivero fine amore laudant bonos:ii reuerenter quidem fama ipfbrum no autem virtutem admiranturmeqpimitantur. Inter bec cu audiffet Atlcnodoru cognomine cordi, fionem ftoice difcipline hominem pergami comorari:8lt;iam SeneCcentem reg^ ac principu familiaritates amicitiafcp refurgere : no putauit Cato per litteras atq^nu cios quic^ fe profecturum. Sed cu per leges duos menfes liceret ei abeffe^trafref lus ên Afiam hominem adiit flexitcp eius animum amp;nbsp;ex lententia deiecit effecitcp, vt fe in caftra fequeretur. Lotus atep gloriabundus velud ingentem adeptus pal' mam amp;nbsp;multo clariorem $ Pompeius aut Lucullus: qui tunc vniuerfi orbis reges nationef^ fubigebant 'Nondum finierat milicie tempus cu frater eius Cepioin A fiam proficifcens: circa Tratiam incidit in morbum quod cu per litteras nunciatu effet Catonidicet 8 lt;nbsp;mare vndclum foret 8lt;nanis aliqua idonee magnitudinis no adeffetitamen paruam nauiculam cu duobus familiaribus 8lt; tribus ferms confeen dens:in Tbeflalonicam nauigauit nec multum abfuit quin mari obrueretur:fortu na tamen quadam ex ingenti periculo feruatus:cum fratrem iam mortuum repe/ riflet:grauius ferre vifus eft$ Pbilolbpbo conueniret. Non fblum enim lamentacj onibus 8lt; planctu 8lt; mefticiailed fiimptum funeris in modico exquefitifq; vapori' tos 8lt; preciofis veribus corpus cremauit. Sepulcrum illi fecit in ipfb Erneorum foro lapidethaOo talentorum od:o.Hec autem non nulli carpebant:propter cetera Catonis leueritateminon attendentes quantum in illa aduerfus voluptatem timo rem 8lt; impudentes preces inflexibili duricie humanitatis afifecftionif^ ineffet ibi cum ciuitatcs8 lt;potentes dona apliffima ^p honore defundli miGffent pecuniis om nino repudiatis Thura folu 8lt;ornameta ob honoré illo2pq mittebat recepit.In di' uilione hereditatis q ad ipfu amp;nbsp;ad filia cipionis obuenerat nihil ex his qi funere ex pediderat deduxit.Finito tepore jpuicia abeute nd votis vt fieri fed lacrimis amp;i faciabili aplexu milites pleq bat :fternetes velles p ea loca gbus ipfe pedibjitur^ erat manulq;obfculates q, genus honoris nd nifi iperatorib? idq: perpaucis ep tepO re tribuebat. Cu vero inftituiflet ante$ ad rep. fe □ferret i aha jpficilci amp;nbsp;mores hoim viref$ ^puincia^ agnolce Gmul$ vt rege JDeiotaru hofpite paterni id fiimP' pere ab eo populante cdueniret Hoc modo pegrinatione □Fecit. Premittebat fum mo mane piftoré 8lt; cocu ad loca ad q diuerfuruserat q cd fuma cdtinétiaat^fien cio vrbé intr^tes fi nall? catonis hofpes patnusamicus ibi eOet i diuerlbrio fi habe ri poterat neceBaria pparabat fine vlla cui?cp incdmoditate:Gvero nd erat diuer^ riu tue magiftratu adeutes bofpitalitaté poftuIabSt amp;nbsp;quacuq; ßbi amagiBra^bp tradita cupiebat Ac fepe qdé euenit vt fide nd habita illi qs pmiferatamagiitra tibo cdtemneret qa nd infoléter neep minitado petebat Itacp interdu nulla pparacq ne fac^a Cato fupueniebat ipfe infuper a plerifp coteptui habitus ob magnitudine gurazç fepe tacitus fedés 8lt; ob id Ipcticm hommsignaui fccordifgi p fe ferens,N9

ocr page 751

nun$tarnen ad eos conuerfus monere (olebatvt celarent ab bac improba Eofpitali tatemo enim femper Catones ad ipfos venturos comprimerent fua liberatate eozp licentiam qui cccaßonem quererentab inuitis extorquendi quafi a volentibus obti nere no poffint. In Siriam vero cu veniOet ridiculum quodda ferunt ei contigiffe IMam Antbiocbie appropinquans offendit ingentem multitudinem vario ornatu atep fertis obuiam extra portam effufam.Epbeb incblamidibus pueri in alio ornaquot; tu feparatim confidebat.Sacerdotes amp;nbsp;magidratus puras veftes amp;nbsp;ndnulli ferta gerebant.Opinatusigit buncbonorcm fibi a magiOratu preparatu grauiter Ferre cepit 8lt; eos quos premiferat increpare qui talia ficri no probibuiffent.luffitŒ fa' miliares ex equisdefcendere amp;nbsp;pedibus vna fecü iter facere,Qui eu magisapproquot; pinquaffent vnus ex biis qui turbam Antiocbenfium amp;nbsp;ordines at(^ ornatu difpoquot; nebantvir iam grandior natubaculu manu amp;nbsp;fertum in capite gedans obma Cato hi fadus fine vlla bonoris vel reuerentie exhibitione quantum abeffet Demetrius percunAatuseft Cunctis ferme hominibus per id tempus in Pompeium eduerfis fummo in honore etiam Demetrius feruus eius quonia multum apud illu poterat habebatur. Ex ea re tantusrifus focios Catonis inuafit'vt fe nullo modo continere inter multitudinem ambulantes podent. AttCato ipfe vehementer cdmotus o miquot; feram inquit ciuitatem nec quic^ amplius locutused. Poderiori autem tempore folebat ipfe ^ memorando atq; narrando ea que tunc fibi accidident ridere.Verum bomines qui per ignorantiam illum neglexerant paulo pod m admirationem eius abipfo Pompeio conuerfi funt.Namcu Ephelum veniffet .•amp; Pompeiu quoniam is maior eratnatu maiori($audloritatis falutatum iuifl€t:vt confpexit illum Pom peius no paffus ed rec^ expedlauit vt fedentem fe adiret.fed adurgens extemplo quali cuidam maiori obuiam procedit:dextraq? eius apprehenl a multa in ipfo con, greffu plura etiam poddefceffum in laudem virtutu eius de enarrauit vt qui au, dierunt omnes in Catonem cducrterenturilla admirantesque paulo ante contequot; pferant manfuetudinem fcilicet amp;nbsp;magnanimitate.Nc$ Pompeii obferuantia obquot; feura erat fed manifediffime apparebat inferuientis magiseffe ^amantis idqp ex eo maxime mtelligebat bomines ^p prefentem verebatur:8lt;ob eius defceffum gau debat amp;nbsp;eu ceteros aduenas luuenes promptidimeapud fe detineret cuperetqp vt fecum adedent:nihil tale a Catonepodulauit fed tan^ veritus potentiam eius Iiquot; beriter dimittebat. Soli ferme ex omnibus qui ad eu venerant filios atep vxorcm commendauit eu propter ceteram cdiundlionem'tum propter ncceditudinem.Ex hoc ftudia ciuitatum in Catonem accenfa inuitationes amp;nbsp;conuiuia certatim exbibi ta.Quibus in rebus fepe iubebat Cato familiares fuos diligenter videre?ne Curio, msverbum a le confirmaretur qui eu amicus quidé edet Catonis cetera infenfus eius pueritati vt audiuitm Adam profecduru :bcne ed inquit nam mitiore amp;nbsp;hu, maniorem Ada ilium nobis remittet ab rege Deiotaro vt filios amp;nbsp;filiam fua eide comendaret vocatus eu ipfe rex dona egregia protufidet vf^adeo fuper ea re com ^otus eft vt CU vefpere ad eum veniffet Podridie circiter horam terciam abiret. Profectus etia vnius diei iter apud peffinûtem maiora etiam dona ipfu expedacia offendit 8lt; fimul régis epidolam qua rogabat vt d ea dona capere ipfe nolfetiami, cis faltem qui propter fe bene merebantur habere vt pro amicis quocp fat edet Sed nec ipfe accipere voluit nec amicos quan$no nullos eorum fub querentes cernebat capere permifit:affirmans omne largicdnem velamen honeftatis faciliter reperire poffe.'amico vero eius habituros ex iis que ipfe iufte podideatrf Italia rediturus cG cineres Scipionis fratris fe cu ferre decreuiflet amicis fuadentibus vt in alia naue buiufmodireliquias poneret:potius animam fu^ a fe feperaturu refpondit. Et dici tur quidem magno cu periculo ea nanis traieciffe cum cetere nihil ferme pericul

ocr page 752

paterent.Roma deinde reuerfus omne tëpus aut eu domi Athenodoro aut in fore CU familiaribus erat.Queftor vero Facius no prius magiftratu inire voluit: $om' nes leges queftorias perlegiffet: 8Cab iis qui eoru fcientiam habebant rede atq? or dine fingulas cognouiffet.ltacp poftea bmufmodi magiftratum miens magna fecit conuerfionem miniftrorû amp;nbsp;(cribarum:qui in eo ordine verlabantur: qui cu leges '8lt; publicas fcripturas in manibus haberent homines adolefentes :qui eu magiftra' tum gerebat:ita gubernari foliti erant:vt ipfi plane magiftratus effent. $ed Cato qui rem magis q? nomen aut honorem fequebat Scribas vt par erat mmiftrozp loeu tenere coegit: fraudes eorum redargues amp;nbsp;per ignoranti^ pecantibus:quidagengt; dum foret oftendens. Vt vero erant impudentes 8lt; ceteros collegas adulando fibi afeifeere conabantur amp;nbsp;aduerfus Catonem repugnabant primum co2pvt reu frau' dis in hereditate comiffe amp;nbsp;infidum erario expulit Alium vero tan^ inutilem ne/ gligetemcp accubuit. Quem cu Lutacius Catulus cenfor vir magne audontatis amp;nbsp;(Catonis amicus defenderet:viaufq? rationibus atep argumentis aperte poftula ret vt (ibi reus donaretur erumpens in mediu Cato turpe eft inquit Catule te qui cenfor fis 8lt; morum noftroru moderator effe debeas?ne in miniftris quide noeris graultate feruare.Hec dicentem profpexit Catulus tan$refponfurusrfed ßue ira fiue verecundia (ilentio confcedit.Non tarnen in eo iuditio feriba ille remotuseft: fed cu vno plures condemnarent $abfbluerent.M.Lollius collega :qui ob valitu' dinem abCens erat gratia Catul i in fecflica ad erariu perlatus fuam ullumfententia liberauit,Nun^ tarnen adduc i potuit Cato vt eius fcribe opera vteretur neep vt lal larium per(blueret:nec Lollium in numero iudicum habendu cenfuit :ita fcribazp infblentia a Catone reprèffa:deinceps eoru minifterio quemadmodu cupiebat vfus breui tempore erarium honeftius $ curiam oftendit vt omnes dicerent ac fentiret confulare dignitate quedure adbibita a Catone.Na cû rependet multis rcmp.de here: multos reip. debitores ede ab aliis repetens atqp exigens:aliis vero perfblues omnium mentes erexit:8lt; eorum qui nun^ foluturos (earbitrantur: amp;nbsp;eorum qui nun$vtbbifblueretur expedlabant. Eteum antea rationes amp;nbsp;decreta quedam admitterentur falfo:multa$ fierent per preces 8lt; precium:nibil tale Catonem aufugit.fed femel quodam decreto in dubium vocato:quan$multi teftimoniu ter rent no crediditmec prius recepit^ confules iureiurando affirmarentfe ei decreto interfuide 'Erant multi quibus ob cefos ciues L. Silia pecuniam dederat:amp;quag omnes odio illos haberet pollutofqp arbitraretur nullus tamen punire audebat.nt Cato indignatione fimul atq: ratione comotus amp;nbsp;impium fadu deteftatus ao om nibus pecuniam tan$ indebitam repetiit. Enimuero hac pecunia reftituta ftatim per iuditium facftu videbatur 8lt;quali prius condemnati in cautam homicidii tra' bebantur.applaudente populo r. putanteq tunc Sillam ipfu damnatum videre :ti/ rannidemue ex vrbe depelli. Cupiebat preterea populum affiduitas ac diligentia Catonis .Nullus ex collegis prior ad erarium veniebat nullus poftenor abibat nulla contio nullus fenatus habitus quin adeffet timens ne homines per gratia aut; vectigalia publica condonarent.Cum ita$ erarium calumniis purgaret pecuniit^ repleret,docuit atep oftendit licere rei p.pecunias habere bne cuiufq? iniuria quam($in principio magiftratus quibusdam collegis odio fuiffet Poftea tamenab vniuerfis amabatur. Omnis omniu fufcipiens co tra largitionem at$ gratia. Nam cG quid populabatur ornes ea ratione preces reiiciebant quod nequiret id fieri co tra Catonis voluntate.Erat Marcellus Catoni ab adoleCcencia familiaris 8lt;i boc magiftratu collega vir quidem bonus fi Catoni coninugeretur.ipfe autem per fe uc pronus ad gratiam 8lt; Gc facilis ob pudorem vt nibil cui$petenti denegare fciret. Èxtrema igitur die finito magiftratu magna frequentia cilium domu reducius

ocr page 753

Cato audiuit quofda potentes Marcelli familiares apud erarium couenifTe petiffe $ a Marcello vt gratiofe quedam preferiberet.Confeftim itaq; ad erariumregrer fus Marcellu offendit precibus viàumtomnia conceffiffetcG Cato irrumpes tabel fas popofeit:illar$vidente ipfe Marcello atep Glete in prefentia eius devaitmecta men ob earn rem familiaritas eorum difmdta eft : nec vn^ Marcellus aduerlus^a tonem eft queftns.Poft finitum quo^ magiftratum curam erarii no remibt. Dea lingulis diebus feruos mittebat :quia ea que agerentur perfcriberent. Ipfe aute U' bros in quibus rationes publicarum pecuniarii erant a Sille tempori^is in tua que fturam perfenpte quin$ talentis emit rfemper^ eos tenebat in manibus. In lenatu primus veniebat:vltimus abibat:interdum vero cu ceteri cogerentur: ipfe toga circalibré obduda legebat .necvn$ abfuit cu fenatus haberet «^ando^ per t^-Rmtiamicostentatomamiiteqaecontrams face^^ viderent 41impedimentum aliquodiniicere^quo minus inflatu adeffet^a re caufa ne$lucri neq, aliquo cafuvtpleriq adremp.fe ^quot;tule at fed certci Vinkon^Quin etiam proumtiaru negotia amp;nbsp;décréta amp;nbsp;mdina per bo p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fy

populumaccufantfyfufcepta^^^^^^^

'^iV r^et L4J urXa^^asicui^s caufa iftafeciffet .Exboc magnae, no nbsp;nbsp;fed rei p.mqutt.gratis agenaa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;orator quidam in dicendo cuvnico

ratCatonis apud ciuesro.auttorita y _.f% pferٌ etiam ad res m, teftino effe credendu diceret:nec i nbsp;nbsp;.,^ nec fi Cato ipfe diceret fide effe ad

credibiles quali prouerbii loco refp r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ba in fenatu facientem de loone

hbendam ,8lt; aduerfus perditum ado nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: -uit ferat. cenantem vt craffus:e

(ate 8lt; continentia affurgens amicus qu nbsp;nbsp;pq-.-pteKosamp;vt fodigos atcpluxuri

dificantem vt Lucullus loquentem n°bisvCatoncs^ppcllabat .Multis ca' ofoscG qd feuere de continetia loquerentdenfiu ;Ùtonyapp nfe vt potë tonem adbortantibo ad tribunatum„plebispeten u.n P In Lucaniam itc^P cia tantimagiftratus in tempore no neceffar^ con uni_ujabebat enim illic vit id tempus »6 ociÛ Gbi a rep.foret cÛ liberis amp;nbsp;familiaribusj^^e^t;dementis fit las fatis amenas proficifenti multitudo bominum eu v nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;redire ad tribunatum

obuiamiex qbus intelligit Metellum nepotem Rom^{lendÜ effe dixit.Ad, \^reftitit ergo aliquantulu tacitus ac fubito invr em 8 eft; amp;nbsp;nunc ex Pompei \mirantibufcp focus Metellusiquit per fe ipfe ^m nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tempus nee» refti'

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;voluntate tedit vt quafi fulmenremp.feriat^on ^^^^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tutiohis fedbuic omnia turbare cupienti reiften u • nbsp;nbsp;iprei fed breue tempus

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;du.Ëxtorferunt tarnen familiares vt villas aduf^ prog mane m campu de'

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;commoratus cu ad veteras in vrbem rediffet poftridie ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tribunicie po'

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fendens tribunatu pecut vt Metelli conatus xeLing^e • nbsp;nbsp;nbsp;omnibus collegisvo

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;teftatis magisad impediëdu eft^ ad agendu^q^PP _ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uci ex familia'

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lentibusvnusqnolit 8lt;fe opponat plus poteft.Pn? P Catonem fequebantur ce

\ubus.deindeeius fententia latius patefacta omnes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^q^ non honore

\t£ro[qad mandandi Catoni tribunatum pl.ociû gerere magiftra \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quereret fed operam fuam patric offerret qui cu liC rf P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,certaturus petat

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tumnobierif.nnncvero pro republica ac libertate no une pe nbsp;Anamp;ahoming pref'

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ferunt tantam fuiffe multitudinem fuamp;agantiufibivtm er.. Creatus igit

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fus in periculo fuerit vixcphabuerit facultate fefe aturba expi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..a confularia

\v, cu Wletello ceterife» tribunus plebis cum animaduertil e

ocr page 754

vtenaliæefëincrepuitvehementer populum IRomanu amp;nbsp;in fine orationis fiieinre/ iurando teftatus eftrfefe qtncuriq? largitionem faceret ei diem eße diaurG Æxce pit tarnen Silianum qui fororem eius Seruiliam babebat propter neceffitudinem qua ob caufam huncpreteriens.L. Murenam ambitus accubuittquodper largica nemobtinuiffetvt vna eu Silano coful deßgnaretur:dabat lex reo vt cuftode quo dam apud accufatorem poßtotcunefta fentiret que ille attentaret:vtnibil clam nec^ inopinate ad inditium afferre poffet.Miûusigit quidam a Murena qui Catonem obleruaretivt intellexit (Catonemnibil inimico animo gerereme^ iniufte quic$te. tare: fed ingenue 8lt; humaniter fed ad caufam comparare.vfepadeo moribus Cato, nis credidit:ut relira obferuantia illa cotinua fepe in foro aut domi Catonem ad? ret: ab eo$ percundlaretur an ea dic quic^quod pertineret ad accufatione foret adfurusiac fi Cato negaret continuo abibat.Cu vero tepus dicende caufe veniret Cicero qui per id tepus erat confui Murena defendit,Variis modis Stoicos Pbifoi fophos 8lt;iftaque appellant Paradoxa illudens:exquo cu multum ritum ludicibuS inieciCfet (ipfe quo$Cato fubridesillis qui iuxta erant dixiffe fertur:diiboniqrt diculum confulem habemus.In eo iuditio Murena abfblutus no inimicu feprebuit Catoni:fed in confulatu geffitomnia ex Catonis voluntate 8lt; in cetera vita did ob feruauit.atqi eius ludiciu fecutus cft.Erat Cato in fuggeftu quide grauis at$ ter ribilis iufticie cuftosiin ceterisvero moribusmittiffimus atq? bumani{rimus.Pri us tarnen $ tribunatu iniret multa geffit pro republics :precipuû vero qd fait re, bus magnis at$ampliffimis a Cicerone geftis finem preciarum impofuit.Nani L Catilina coiuraffe ad perniciem reip.couicŒus a cicerone ex vrbe migrauit.4t Le tulo Cethego ceterifcp coniuratis qui domi remanferant vrbemq? incendere amp;nbsp;re^ bellionibus bellifqi concitatis Imperium delere parabant.deprehenOs: queadmodu in ciceronis vita fcriptum eft.agitabatur in fenatuquid de illis ftatuendum effet. Cenfebat Silanus cos ultimo fnpplicio afficiendos effe: huius fententia plericp fe, quebantur.fit cefar return nouaru cupidus matcriamq: ad ilia que lam mente con^ ceperat quere nsmecandos fine luditio nullo modo cenfebat rfed in carceribusbabe dos.WIec cefaris fententia miti 8lt; compofita oratione explicata ßc mertes omnium flexeratitantuq; timorem fenatui iniecerat vt Silanus fententia fua interpretaret quali nec ipfe cenfuerit morte afiiciedos fed carcere quod edet ikomano viro extre mu fupplicium.FacŒa igitur tanta couerßone fententiaru omnibuffy in mitiore amp;nbsp;humaniorem fententiam inclinantibus furrexit Cato'amp; in principio oratiois fa^ M'Siliani orationereprebenfa aduerfus Cefarem fufpitione induxit quafi fjb po, pularifpecie amp;nbsp;miti fententia remp.euertere vellet ac fenatui formidine incuteret: eu timere ipfe deberet amp;nbsp;bene fecum agi putare fi impune talia patraret nd in fup tante impudentia parricidas defenderet nec patrie vix a tanto periculo feruate mi fereret fed eos quos oportebat nun$effet natos comploraret cu tameneorq crimi' na fateretur grauiter$ferret fi perditi homines a cede atqi incendio reip.fuo fup plicio liberant. Hanc fblam orationem Catonis feruata ferunt: Cicerone cdfule ve, fociffimos fcriptores deponente at$docente vt per figna queda amp;nbsp;paraas breuefep notas multarum litteraru vim habentes dida colligerent .'nodum enfreperti erat ii qui INotari iappellantur fed tunc primu huius rei veftigium ferunt extitine Vi cit ita$ Catonis fententia affenfufep eft illi fenatus vt de cdiuratis fuppliciu fume' retur amp;nbsp;fi oportet ne parua quide fuoru morum figna pretermittere vt tanqi picto res animi eius figuram exprimamus.Ferunt dum magna effet inter Catone Cefa, rem$ de fupplicio coiuratoru in fenatu contentio intuente eos vniuerfb fenatu iit' teras Celari in curia allatas fuiffe.(Quod cu animaduertiflet Cato putaretqp per a lique de cdiuratis eas litteras Celari miffas clamare incepit ac poftulare vt publier

ocr page 755

redtamturAt AU eratepiAola ab Semiha nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;porrexit

quidem pudice 8lt;amatoriërâc nec publice legereer (Le £3jas ebrie at$ita quas amp;nbsp;lègifet Cato in cefaremftatim eas ledt^ inq nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;atus videtur faife

fermonem quem iftituerat réuerfiis eft.Parum omnmo di^um eft a Cefare coir Cato circa pudiciciam feminaru .Nam amp;nbsp;trullia loro fama melior .Nupta enim rupta putabatar:ac de alia Seruilia buius fororem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;libidinem ab ea répudia,

lucullo fummo viro eu puerumex eo peffîlietp foft IDiuortium Attilie Mar ta eft,Cato eu iam duos filios ex eademfaitalittet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tam multa feruntur^

Ciam Philippi filiam duxit vxorem. ^ec eft M^^ertaatep obfeura eft. Attame Quanamp; vt in fabulis ita in bac parte Catonis v^ai Catonis atepin vitaco' ^brafeas fcribit:qui buiufcc rei MunatiumCatonis amicos virtutem taitem babet auderem ita geftareseft. Inty_g amp;$magiis pre febeniuc^entia eius maxime admirantes amp;nbsp;aliis ali^ n^gis a e.jam vir clarus at%buma^ caritatemcpferentes in primis fuit.Q.Hor^n nbsp;nbsp;q Catonis verfi ne^ffitudine

m:qui cu optaret no folum amicus amp;famfa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exit vt Portia Catcmisfi^

coniunfl:ionem$tocius familie admifcere: u_beoererat libi vxor traderet:tan$ liaqueBibulo erat nupta at$ei duos lam titosffi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„e quidfbominu for'

fecundus ager ad Cobolem procreandum.JNamei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mufaer ^ etatisflore con,

taffis abhorrens:ceterum natura boné am %ures em^ pareret $ illi commodu ftitutanec a procreatione flliorû Vacate quot;F nem inducereth plures ^ opus fit foretld ent mbit aliud dfe $moleûi^ amp;g^r nbsp;^onos viros 8lt; virtute crescere

hbtes quistollaticohiunOione veto lamilia^ tf dinibusquafi nexibus qbufda amp;nbsp;cattamamp; rfam duitatem^tarfrf^ ferat nec a fe difugl mulierem colbgari atep cOhfttiugi.Quod riBibulus ^Ærfteoamp;râatam maiori a ptiabconfcftim Gtoiflät^ illa pregnansefl^e c^i foCatone propter natorum mcicia8lt;ardiori caritateitam cuipfo r nbsp;nbsp;r^ortenfium amatenndignutame.

corfanguinitatem'Huic cu refpondiflet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„ effet :no erubuit IHortenuus lam

tffeverba facerede nnpciis fitetque alterinup nbsp;nbsp;nbsp;ftufare vt fibi Martiamvxore

WtèàgcûSamp;fenténtiàm fiia ènudans atL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F. ^ jpfecerte fuffidente proie

t:=^i^ffî^^::i:^=# date operammatnïhoc rfo tfyorëfcri amp;nbsp;cato no denegauit fed ii^mt oportere ftudiu atepvolûtatem Hottênhi intuér nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;©uod cû fa^um effet fponfalia faaa

vtPhibppo Martie patri hocpefuaderet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fterion temporeEuerCit

Gmtipfo Catone prefente at$ .adftante nbsp;nbsp;.„q .aeramreferre. Sumpto igitur

tamen placuit quonia in mentionem e™, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;arGeratiain fenatua Catone im,

decoiuratis fupplicio Cefarecnprobis re nbsp;nbsp;i teperditos amp;nbsp;corruptos contra re

pugnatus fuerat ad populum fugiente. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hperfuafit fenatui Cato Annonam

publicam excitante vt conatibus eius obuiaret v nbsp;nbsp;nbsp;us mille ducentoru quinq,

plebi Romane largiendam.Erat autem fu Ptus popularis tunc fuUeditSed pau ginta talentorum ob qua largitione omnis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;turbulentas contiones habentele

lopoftrurfus c^citatus^Metello t^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exercitu ad vrbem voca

gepromulgata per qui cenfebat magnum v detrimenti caperet.Et verbis dm eicpdettadandii vt Videret ne quidräp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g* Catena imminebatpro'

qiridembcPompeiusvocabatur q^Gpenc q ép ideueniret.TDe

ocr page 756

amp;iffet;vtab incepto dififtcret. Sed eu Metellus länge magis elatus feper vimom nia faduru predicaret:confen:im mutata orationeatq? babitu magna voceprote ftatus eft: fe incolumi nun^ paffirum vt Pompeiuscu exercitu ad vrbem vocaret idcp vfepadeo fenatus probauit:vt vniuerf ifateretur'nullum prêter catonem reda racone vti ciufe^puram virtute 4, ftatu optimo duitatis pugnare. IDe UeteHo aGt ita fentiebat vt de bomine qui omnia perdere atqi turbare vellet.Œû dies itaqifuf fragii veniffet Metellus arma bo(pires gladiatore!^in forum deduxit, hcmmag na pars plebis nouarwreru cupida Metello fauebat: Ccfar quoqiqui perid tepus Pretor erat Metelli ftudium enixiOimc adiuuabat. Poni aute viri magis indigna/ bantur.8lt; fecum ipfi molefte ferebant'quam (Catonem fouerent Jta$ tanta domi (Catonis mefticia eratitantaq; trepidatio:vtamp;quid^ cx familiaribus eius folliciti de (Catonis falute cibu no fumerent. Vxor atq? (broresludtu fe afilidarent.$cdi? Te Cato intrepidus omnia que in co tempore agenda forent folito more excquebat cenauitcp vtcon{ueuerat:dormiuit(palti(Time vna cu Munatio termo collega,J^a ne vero no magno comitatu defcedit in foru.a multis ante monitus vt fic faluti fue confuleretdiligenterqi caucret. Forum itaq^ingrediens cu videret templu qmda cadoris armis occupatum omefq; aditus gladiatoribus tenernipfudefuper Mctel Ium vna cu Cefare fedentes'eonuerfus ad amicos:©timidu inquit bominem:qui contra vnum at$ inermem tantam multitudine armauit. His fimul didisreda p rexit cu Termo.iis quiaditum (cruabant viam ambobus dumtaxat cocedcntibus ceteros omnes prohibentibus vt iix Munatius per manum a Catone tradasintro duceretur.Infe ad (edendum pergens Cito repente fefe mediu inter Celare Me/ tellumcp confecit : eo confilio vt mutua eoru colloquia impediret. Que res tum ad, uerlarios eius primo aduentu turbauit:tum bonos atq? vrbanos viros fiducie Ca/ tonis admiratos erexit.Itaq; propius accedetes clamarelt;amp; plaufu bonam fpem ba bere Catonem iubebant ac feinuice cohortabantur ad rebftendu pro libertate Ca tonecp defendenduiqui 43re p,egregie dimicaret. Vt vero minider Icgemmana tenes per Catone legere prohibitus eft .•amp; ipfe Metellus eam capiens legere cepiO fet.Cato libru e manibusextorßt fed Metello verba ex ore quod ea mente tenebat ^nucianti Thermus manu ori opponens voce Metelli precluGt.Quos cu videret Metellus ita agere amp;nbsp;frf vniuerài popnhl Romand ad vtilitatë reip.ljbertatfy couerfuSuffit armatos qui domi erant magno clamore1 Ford difcurrere:qnofado cu ois multitudo perterrita aufugiffet Cato ipfe (bl? relidus lapidibus atq? fuftib) concidetur. Murena que fupra memorauimus a Catone accqfatu tam irdignu fa' cinus no tulit fed accurres toga protexit Catonem atq? eum repugnantem in tem plum (tafloris perduxit. Vacuefacflo foro Metellus (e viciffe ratos armatos abire auffit ipfe ad tribunal reuerlus legem ferre cepit. Sed ii qui profugerat confeftim ' redeuntes aderat minaci clamore adeo vt perterritus Metellus ac vim formidans vna cu fuis e foro profugeret. Cato Rudium populi Romani comendauit cofirma/ uitq? 8lt; plebs quide Metelld omnino déferait : Cenatus aute Catoni fauere ftatuit ad leg^impedienda vtpote turbulentam 8lt; beHu ciuile excitantem. Metellus itacn heet ptinax erat tamen vidensamicos timore perculfos putantcfq; inuidlu amp;m' expugnabile effe Catone ex vrbe migrare ftatuit ac orius in foru venies inuidiam (Catoni conflare conatus eft vociferans (e tirannide Catonis amp;nbsp;cdiurationeaduer' fiis Pompeiu in iram aufugere ac fore aliquando vt populu Romanum peniteret: quod tantis iniuriis clariffimum viru affeciOent;confeftim in AGam abiitquafibec omnia apud Pompeium accufaturus. Erat ob hoc magna Catonis fama qui tatas inimicitias in tribunatu pro republica fulcepiflet amp;nbsp;Pompei potentiam in Metelle, ytriuiffeti Sed etiam magis ea creuit quod fenatum ignominia Met^Hp infligere

ocr page 757

voluntatem (ba fententia compercuitt tune èhi amp;nbsp;apud multitudinem Taudata eft manfaetudo eius quod inimicum noh infectaretur 8lt;apud prudentes confiÜu eius approbatum quod Pompeium minime irritandum putarat. Poft bec cû.C. Men, mias tribunus plebis.L.UucuUum tunc a bello Mitbridatico redeuntem cuius fi nem atep gloriam Pompeius fibi âbftülifle 'videbatur triumphare prohiberet diecp libi apud populu dicta-'res ab eo geftas magisob gratiS Pompeii ^ob alia cautam criminaretur.Cato propter affinitatem Luculli ^vtdiximus Scruiliam vxorem babebat: tum quod rem indignam iniufta$exiftimabat:fefe Memio oppofuit ta' dem$effecit vt caufa deferta ab accufatione delifteret.Cu ergo triuphaffet Lugt; cuHus poftea magis atq? magis Catoni adbefit:putans maximu fibi prefidiu m illo conftitutum aduerfus Pompeii opes atty potentia dpC e autem Pompeius abexerci tu rediens nibil libi a populo ro.denegari confifus.per litteras poftulauitvt comi, tia confutariain aduentum fuudifférrentur.'quoniam Pifoniin petitione cofulatus prefensfauere cuperet.Édec plCTic^'cénfebat facieda Pompeii gratia; fed Cato ip feobftititmo quïa magnu momentum in delatione putaret effe: fed quia conduce exiftimabat Pompeii fpem experientiaep refeindere.Senatus Catonis fentetiam fecutus eft:que res h^ mediocriter Pompeium turbauit vt iam fe nihil faduru ar, ytraretur: nifi pritfstatonem fibi concilaffet amp;nbsp;in amicitiam fua traduceret. Per Munatium igiturpoftulauit vt duas neptes quas habebat Cato alteram fibiialte' ^m filio nuptui traderet. INdrulli tamen fcribunt non neptes fed filias Catonisà Pompeio petitas:quod poft$per Munatium Catoni relatu eft: amp;nbsp;vxore ac forori bus banc affinitatem eu viro primario atep ampliffimo vehementer approbantibus tupientibuffyiipfe Cato ftatim One vlla dilatione iuffit Munatiu ad Pompeium re dire:ci$relpondere Catonem per mulieres capi no poffe:fed beniuolentiam ei Obi gratum effe amp;nbsp;fi recola faciat amicitiam polliceri:que omni propinquitate fidelior effet.Oblides vero contra remp. Pompeio nequam daturu.EHoc eius confilmm 8lt; mulieres domeftice grauiter tulerunt amp;nbsp;amici refponfione improbarunt vt feram ac fuperbiam .Poftea tamen cu Pompeius cuidam ex amicis m peticone cofulatus fauens pecunia in tribus diuififfetfeaqp largitio vulgo iadlaretur 8lt; in ortis Pom, pennumeratam effe pecuniam conflaret: Catone tunc ad mulieres 8lt;amicos dice te neceflariu fuiffe huiufmodi rebus fi affinitas contrat:a effet conniuere;Coufeffi funt omnesrechte amp;nbsp;honefte fadu a Catone ; q gt;Pompeii affinitate repudiaffet.Si tamen oporteret ab euentu rezp confilia iudicare videt erraffe Cato in hac propmquot; quitaterepelleda. Nam effecit deneg^do vt Pompeius ad Cefare fe couerteiet :8lt; eam vxore acciperet per quam vtriuf^ opibus in vnum couindlus refpuplica oppri mereturique forfitan fletifletini Cato parua Pompeii errata metuens maximane Rlexiffet: patiens alterius potentiam cotra libertatem augeri. Sed hec poflerius IDeinde cu inter Pompeium amp;nbsp;Lucullu effet orta contetio certabat eri vterq;vt ,quein pontoegerant rata maneret:8lt;Cato Luculloqui iniuriam paffus vide' batur fauebat. Vicius in fenatu Pompeius ad populum confugit:8lt; ad lege Agra, nam milites prouocauit. Hanc etiam legem cd Cato fefe oppones impediret: Pom peius Clodiumturbuletiffimum popularem fouit amp;nbsp;Cefarem fibi amicum fecitip fo Catone quodammodo tame prenante.Nam cu Cefar ex Hifpania i qua Pretor fuerat rediens triuphum poftularet amp;nbsp;fimul confulatum petere vellet legefq; iube rent vt qui triuphaturi eflent contra Pomerium expecŒarent:qui magiftratu pe terent comitiis adeflent poftulabatCefar a fenatu vtfibi per aiiu petere cofulatu liceret contradicebat Cato qui vt ferifit ad gratiam Cefaris fenatum inclinari lon ga diem oratione comfupfit amp;nbsp;ficfacultatem fenatui abftulit decernedi qua re co' guita Cefar confeftim pcticionctriuphi omifla vrbem intrauit a PoFCiogadmty

ocr page 758

confulcfl defignatus fitia$ Pompeio tradita quaüconiuratiohem quand^ contra-remp.inierunt amp;nbsp;alter de Colonia deducenda deep agris diuidundis legestulit afc ter fuis opibus 8lt; potentia buiufmodi legibusfauit. li vero qui eu Lucullo Cicero ne$ fentiebant ad Bibulum alterû confulem confugientes renuebant amp;nbsp;in primis ipfe Cato ;qui amicitia 8lt;coiuncŒionem Pompeii 8lt; Celans nulla bona caufa fada lam inde cernebat dicens nd tantum diuifonem agrozp fetimere quanta id qd bec largientes populo pro mercede petituri forent.Hec igitur oftendens atep docésfe natum vniuerfiït fua fentetiam adduxit ac multos preterea bonos qui grauiterfe rebant Celaris prauitatem quod is confulan poteflate turpiter abutens ea perfice contederet:quc leuiffimi tribuni plebis ad gratiam multitudinis facere cofueffent IDiffiG igitur luffragiis vi cenluerut agendu. amp;nbsp;primu ipli Bibulo in forti defeen/ denti cofinus ftercoris luperfufus eft: deinde lictoribus eius accepti fafcesat$fra di:tandem vero telis amp;nbsp;vulneribus ex foro pelluntur. Sed alii gdem curfim fuge' runt. Cato vero vltimus omnium pedetentim ceffit.Tepe in perfequetes conuerfus eofq; deteftatus.DJd Iblum igitur legem tulerunt: veruetiam fenatum iurarecoe/ gerunt:fe fauore huic legi fi quis impedire vellet preftituru magna pena aduerfu^ eu ftatuta quiiuliurandum recufaret.Iurauerunt igitur omnes fenatores necent täte coadi'antiqui Metelli exemplo que olim ißmili re iurare reculante extraira liam exulaffe meminerat.Quapropter amp;nbsp;mulieres domi multiset lacrimis amp;nbsp;ami ci a tq? familiares Catonem monebant vt tempori cederet atq?iuraret.Maxime ta men eu monebatatep adigere nitebatur. M.Cicere (Dratorqui differebatno eße fortaffe iuftum bis que populus vniuerfus ftatuiffit einem vnfi repugnare.Ht eu videret nullo rrodo ifta que fadla erant mutare podeiftultu atg incanum eße fpon te fine vllo fructu fe periculis oblectare. Extremum vero malorum ede fi pawara cuius gracia bec omnia faciat deferens prodeat malis bomibus amp;nbsp;fecum ipfe gau' deat ex ciuitate abiens certamina reip.reliquiae. INam fi Cato Roma n^ indigeat at certe Romam indigere Catoneóndigere etiam amicos omnes inter qnosfe pri;^ rrfi efle Gicero fatebatur:cu.P. Clodius fibi per tribunatum immineret eiufrodt racdnibus peibufq: tradunt Catone inexpugnatu ad luramentu defcediffe.lurauit tamen vltimus ommu prêter vnum.UT.Fauoniu familiarem fuumat$ amicu bis rebus elatus Cefar aliam legem tulit per qua ferme omn^ Camponiam egenis di' uidebat nec vllus qui contradiceret inuentus eft prêter Catonem.^unc igitur fr far eu a fubfeliis incarcéré traheret nihil remiGt Cato mentis atg (pproGti fui féd intcrarr bulandum verba faciebat dicebatg nd effe ferendos qui ifto modo rem p. euerteret.Catonem vniuerfus fenatus cd fumma mefficia 8lt;omnes boni ciuesvn^ cu fenatu taciti atgafflidi fequebatur.OQuod cd Cefar animaduerteret .'cupiebat vt Cato preces aliquas porrigeret.'deinde cd iam manifeftum eßet tale nihil Cato nem effe acfturu verecundia adductus tribuno cuidam plebis perfuafit vt Catone eximeret:nec in carcerem trudi pateret. Eflis legibus atg his muneribus plebe ca plentes obtinuerunt:vt Cefari quide Uliricum 8lt; Callia prouincia amp;nbsp;quatuor legi Ones in quinquennia traderentur predicente Catone:atg monente populd Roma' num acrem tirannuu fuis fuffragiis conftituere. P.auté Clodium ex patricia fami lia ut Ciceronem vrbe depelleret atgomnia illoru gracia faceret tribunum plebiS Confules vero Calpurnium Pifbnem qui erat tefaris focer amp;nbsp;Calbinid Pauld qui erat ex Gnu Pompeii fecere.$edquan$ tanta vi remp.occupaffent: 8lt; alia gratia alia timore efficerent.'tamen formidabant Catonem Nam magno labore amp;nbsp;no fine verecundia in his rebus fuperabant:vim tamen ei afferre ac red facere nefas erat, neg omnino temptandd.Nam Clodius ne Ciceronem expellere poffe confidebat: prefente Catone quare cddlid cepit vt eu a confpjcfta vrbis remoneret; In pricipig

ocr page 759

etaffi fribanâtus Fui Catonead fe vocato fieverba fecit:quafiomniu ciniu integer tmiuatcp incorruptiflimumeOe iuditio fuo putaret:eius rei indicium fe fadurum Nammultos profedionem in Cipru populäre:fed ad earn re Catonem fotu exifti trade idoneum cui cu ftatim aducrfarctur Cato:aflercrct$ no ob honorem fed ob rotameliam atep inßdias hoc fibi negotiû demadari Clodius nimiû fuperbe at fi no volens inquit tarnen coadus dolcnfy proficifcerc: aduocatacp contione plebifcito hrmatut mirionem Catonis eiq; abeunti nec nauem nee militem ncc miniftruquë piam tradiditipreter duos Icribas quozp alter fur erat alter Clodii cLetulus 8lt; qO parum negocu foretCiprus ac Ptbolomeus vt etiam exules bijantium reduceret iniunxit:eo conGlio vt ipfu plurimo tempore extra vrbem ablegaret.Blac igit Ca, ito necéffitate coadusantc$ proficifccretur: Ciceronem cui Clodius apud populu diemdixerat ammonuitme in arma atep cedes vrbem coieceret fed tepori cederet ytrurfiis patrie falutcm preftare poflfet. Deinde per Canidium familiarem {hum mCiprum premiflum füadere Prbolomeo inftituit.vt fine cotentione atep pugna concederet:quaß neep pecuniarûneqp honoris expers futurus/daturum eni (ibi pp pulti Romanum facerdotium veneris Paphie. Sic ergo Canidio qui bec nunciaret yemiffodpfeCato apud Rhodam commoratus ea quibus opus erat comparabat «{imul^etponfuPtbolomei expedabat. Inter hec Ptholomeus Egipti Rex a cif ^bus fuis exadlus reliAa Alexandria Romam nauigabat:ea fpe vt Pompeii amp;nbsp;Ce laris armis in regnum reduceret. Volens igitur Catonem affari.certiore de volu, tate fua ed fecit/credensillum ftatim ad fe effe venturu. Cato per id tempus pur, gando ventri opera dabat:itaep iuffit Ptholomeu G ita placeret ad fe venire :ac ei Vejenti ncc obuiam procent: nee affarrexit. fed tan^priuatu quedam recipiens ac Tedere iubens. Primo congreffu regem turbauit.• 8lt; in admirationem conuertit quod fub populari mente amp;nbsp;Gmplici tanta (ùperbia infolentiaq? lateret.Sed paulo poft cd verba Catonis audiret optimo conGlio amp;nbsp;fuma prudentia de re fua différé tisac eu reprehendentis /quod tantafelicitate reliera fe laboribus difpendiis amp;nbsp;ob «ruationibus eoru'qui Rome petentes forentrfe fubiiciat'que2p cupiditatehvni' le^fa Egiptus in pecuniam redigatur vix explere poffit8lt; fimul confulentis vt do thu rediret amp;nbsp;cu luis ciuibus pacaret: amp;nbsp;fe vna nauigaturu ac intercefluru pollice tetany ex infania qnadam recipifcens veritatemep agnofcens amp;nbsp;virtute Catonis adniirans decreuit ita facere:vt Cato fuadebat.Sed poftea ab amicis in priorem fpem reductius eu Romam veniffet ftatim ad ianuam alicuius magiftratus puenit errorem fuumrccognouit: damnauitq;:qnod no conGIium viri boni fed potius dei oraculum neglexiffet.Ciprius autem Ptholomeus felicitate quada Catonis fe ve' neho necauit:qui cu magna vim auri areentup reliquiae diceretur:ipfe Cato quo ;^am;Bi,ntium nauigare decrcueratlM.Brutu nepotem fau in Ciprum trafmi, fit: no enim fatis Canidio in tractione pecuniary confidebat.Ëxulibis poft bec Bi jantium reduedis amp;nbsp;pace inter eos firmata in Ciprumvenitvbi eu Œa^am regiam m poculis menlis lapidibus amp;nbsp;purpura reperiffet que omnia opus erat venundare: amp;in pecuniam redigere/volens in ea rediligentia vti amp;nbsp;in fummu precium addu cere Cundiff ipfe adeffe 8lt;(uprema licitationem fufcipere :non credidit confuetis auctionibus fcd in fufpitione habens omnes miniftros omnes precones ornés man, gones omnes amicos per le ipfu priuatim eos qui emere volebant coueniens ac res tractans effecit vt cu ceteri amici quali paru fidei eis haberet molefte fert et: tum ^mprimis is qui omnes anteibat Munatius vt Celari oraconem aduerfus Catonem fcribenti acerbiffime acculationis pars ifta fuerit locumq; immorandi exinde habu ent.Munatius tamen fcribit no diffidentia Obi aducrfiis Catonem accidite vt m' dignaretur fed neglectu quoda Catonis amp;nbsp;obtrectatione Canidii 'Na Munacius

ocr page 760

Irorum edidit dé rebus Càtonique Tfcrafeas maxime fëcutusÆIri eo Ïibtorai;,' ft7 'bit fe pofteCatonem in Ciprû venifle mec fatisbonefte a (Eàtonefe acceptum fed .i aliquado flaret: Agt; foribusreiedlum (e füiffeÆatone intus aliquidvna cdCanidiOi lzaiulante:8lt; cG dè ea re querereturnon fàtis demensa (Catonetulipe refpon^m:-dixiffe eni ait periculum eße ne nimiaamicitia fecundiï Tbeopbrafti lententia]/!^i terdum caufa foret odii gcneradi (Quippe tu propter maximu amore minusteito' noré habitum putasapudme ^ oporteatidq; grauiter fers.Ego autëopera Gnl■ dii vtor:cu propter experientiam reru que in ipfo editum propter fidelitate: qt^ 8lt; prius venit ^integer comprobatus eA. Mec tame Catonem fecretefetu locutu^ dicit. Werum podea ad Canidiu relata:cu audiretnecad cenam ire vcluifTc: vocantibus paruiffèitninanteaute Catone vt fieri fblet :fe pignora capturu exO^ pro nauigaffe:8lt;multo tempore fic aduerfus Catoneifenfdperftitifêvt nec cie quidem bec eni nondG a Catone migraucrat:loqueretur,IDeindc cum Barca. cenam eos vocaflet amp;nbsp;Catone mora trabcnte:aliiiam difcumberent taridem vemgquot; tem CatonemquefiOe a Bàrca:vbi nam federet: eu vero Barca dixiffet vbicuncpliquot; berct:circufpexifle Catonem ac dixideiuxta Munatium fede velle atq; itafeciffe nec tamen quic^ colloquiiinuicem in cena babitum.Verum poftea Catonea ßljr cia rogatum vt Munatio feriberet:fcripfine vt podridie mane domu veniretfcaut 8lt;a Martia retentu idonee omnes receperunt atqiita Catonem adcosingreffum falutaffe Munatium ambabus manibus complexu fuiffe. Hec fcripfhnusdplixius arbitrantes no minus in buiulmodi rebus mores bominu cognofci poffe:^in perna, gatis ac magnis negociis.Collegitaute Cato apud Cipru circiter fepte milia ta' ienta argenti. Veritus longitudine nauigationis:vaf a multa preparauit lingula du orum talentozp 8lt; quinquaginta dragmaru capacia longum funem auteni Gngubs aHigauit 8lt; in funis capite (uber bone magnitudinis erat vt per ipfu b naufragium^ fieret vbi effet argentu cerneretur. Hec omnis pecunia incolumis jRomam défera eft prêter admodu pauca Libriautéduo inquibus rationes dë ea pecunia diligent ter perfcripta erantin viaperierunt. Namcu alteriim Libertus eius nomine Pblgt; largirus fecum deferret ex Cèncbris delatus eu ipfis oneribus periit, miteruvem ciï ipfe cato vf$ in Cörciram feruafletignem in modice facietibusarfere taberna, cula liberty deperiit amp;nbsp;licet calumniatores refellere poterant miniftri regii tamen banc Iibro2piacfturam egerrime cato tulit no tamen ob fidem ^ob exemplum dili gencie fue quod ceteris hominibus prebere cupiebat. Aduedusigitur naoibJcG vrbem intraret omnes magioratus omnes facerdotes omnis fenatus Item maxima pars plebisßc obuiam procefTèrunt Vt ripe Tiberisvtrfep com plezierentnec a tn' umpbo multu differret. Ndnullis tarnen agreftis fuperbufcp vifuseft quod confii' libus pretoribuf^ obuiam progredietibus neep fubftitit neg curfum retinuit nec in terram ad eos dépendit fed pretergreffiis nd prius deftitit ^ claffem in naualia conieciHet.Cum tarnen argenté per forum portaretur admiratus eft populus rO; tantam magnitudinem amp;nbsp;(enatus poft multas catonis laudes decreuit ei pretura extra ordine amp;nbsp;ludos infpicere purpurea vefte.Veru bec gnatus decreta Cato ip'gt; fe deprecatus DJiciam regis feruumpetiita(enatu manumitti ob fidem amp;nbsp;diligcn tiam rezp adminidrandarum. Erat per id tempusconful Philippus Martie pater

'8lt; quodâmodo magidratus eins potentia in Catonem redibat. CollegaPhilippi Lentulo nd minus m honore Catonemhabente propter virtutes ^ Philippusipfe propter affmitat em. Poft bec Ciceroin vrbem Vnde prius a Clodio pullus eratre uerfus eu potëtia qua plurimu pollebat fretus tabulas in Capitolio fixas in quib res in tribunatu Clodii gefte perfcripte erant per vimdeleuiffet (enatu^fuper ea te habere! amp;nbsp;Marcus CicerQabfentem Clodiu accurret diceretg omniaa Clodiq

ocr page 761

gefta effe irrita oportere.'quoniam ipfe Clcdiusco tra Teges tribunatum accepiP fet:no placuit id Catoni.Itaq; affiirgens dixit Clodii tribunatu nihil fani req; boni mfebabuiffe fi tairen quis irritare vellet gcquid ab eo geftum effet neceffe fore vt ea etiam que ipfe in Cipro feciffet irrita balerentur.'ncqp fuiffe fecundi leges amp;„ legionem cius in Ciprum cu is tribunus referret qui audoritatem no haberet igitur contra leges tribunum effe faclu P, Clodium qui cx patricia familia ad pfe bem lege concedente tranfiffet. (Quod fi tribunatu quemadmodu ceteri multi abu fus eft ipfu corrigere oportere.'qui deliqueritiro vero poteOate tribunitia diffol, uere. Ex hoc indignatio inter Catonem amp;nbsp;Ciceronem exorta eft:poftea tamen p' cedente tempore reconciliati funt.Cu deinde Pompeius amp;nbsp;Craffus cu Celare qui citra Alpes venerat communicato confilio Patuiffent fecundu confulatum inire 8lt; cofufes factos Celari quidem in quinquenniu prouinciam 8lt;exercitus prorogare pro fe vero magnas pecunias amp;nbsp;promcias amp;nbsp;deledus accipere amp;nbsp;remp.vexire:ac cu multi boni viri confuhtu petituri dcftitiffentifblus.lL.lDomitius qui Portia fororem Catonis vxorem habebat monente Catone nd eflfe iIlis concedendu fed pro teip libertate certandum fuftitit competitor effemec folum ad IDomitiu hic per, uenit fermo fed ad omnes bonos no eße negligedas Craffi 8lt; Pompeii opes in vnu coHedlas fed difiungendu eße alterum ab altero: fore eni graue amp;intollerabilem eoru potentiam fi vna confufes fierent:fauebant igitur omnes Domitioiconfirmà ^nt$oftendentes multos cx iis qui metu filerent in comitium fuffragaturos fibi. Inoe cu Pompeii familiares vererentur infidias Domitio tendut cu$is prima lu'^ cem campu cu funalibus defeenderet:vno ex fhis qui precede bantinterfecto mul' tis infuper vulneratis omnes in fugam vertunt prêter Domitium 8 lt;Catone. Na Cato IDomiciu rc tinebatupfuq; cohortabatur,dicebatis refftendum effe pro liber tate patrie aduerfus tirannos ^diu fpiritus {uperfitiquiquemadmodu magiora' tu abufuri fint lam extunc patefaciant:per tanta (celera ipfu procurantes B^ec dit cebatCato iam Brachium Saucius: fed cum Domitius periculum fpedare nollet doniua fe reciperet:deGgnantur confules Pompeius amp;nbsp;Craflus: iNec tamen Cato quieuit:fed preturam petiit:priuatus cofulibus aduer faretur. At illi cu hoc time rent quod videbant preture dignitatem in Catonem pare fore confulari poteftati lenatum habuerunt multis ignorantibus amp;nbsp;in eo decreuerunt primo quidem vti È^retoresiqui creati effent confeftim magiftratum inirent ncq; confuetum tempus expec^arent.'deinde fraudi effet'fi quis eu magiftratum per ambitum obtineret:

ipG amicos amp;nbsp;miniftros ad petiednem eius concitarunt porrigentes argen, tum8lt; ipfi fuffragio prefidietes. Et cu nichilominus omnia ipfozf ftudia Catonis Virtus fuperaret:erube(centibus cunctis fuffragio nd dedere Catoni pretura pete tifqui vél precio comparandus foret ad eu magi(Iratum gerendum amp;nbsp;cum prima tribus eu nominaffet. 'Pdpeius id animaduertens turpiffime mentitus fe tonitrua auidiuifle comitia diffoluit nihileni fas erat agere: cu talia contigiOent. Poft bec rurfus m^nis largicdnibus freti 8lt; optimatibus cx campo per vim pullis pretore tecerunt vanium pro Catone quo tn loco féru t eos qui fuffragiu tulerant cdtinuo pre verecundia e campo fngiffe. Reliqui vero qui id grauitcr ferebant tribuno q dam plebis contionem prebente Catonem induxerunt qui omnia que futura erat 8lt;reip.euetura qfi a diis edocluspredixit:ciue($in Pdpeiu amp;nbsp;craffum cdcitauit qui ita fibi confeii effent ita remp. admiftrare cuperet vt timeret catonem Preto rem fieri. Tandem vero cu domum reuerteretur tanta multitude eu profccuta eft quanta ne omnes quidem illos qui pretores étant creati. C.deinde Trebonio lege promulgante de prouinciis consularibus.vt alter Idifpaniam Affricamq: haberet: aiter Siriamamp;Égiptum amp;nbsp;quibus videretur tcrreftribnaualibuf^ copiis beHd

ocr page 762

inferrent'ceteriomnes cu defperarent prohibere pone:(uperfederunt: hccaduer* fatifunt. Catoni autem contradicere volenti vix tempus duaru boraru ad dicendi conceffiim cH:qui cu multa dicendo ac premittendo tempus confumpfiflfet no per miferunt vt amplius loqueretur.fed minifter eu adhuc dicente amp;nbsp;in fuggeftu ftan tem arripuit. Qumetia cu ex inferiori loco vociferaretur:multiq; ex ea re turbati edentirurfus per lidorem apprehendis extra forum tradus eftahiqp relicœusÆa: to vero Gmulat$dimiffus eft rurfus ad rodra magna vociferatione rcuerfusimo, nebat ciues ne hoc paterent. Hoc modo cum fepius ex eo loco deducius Temper re diretmiolefte id ferens TreboniusSuffit vt Cato in carcerem duceretur'quoded facium effet ingens multitudo ciuiu fequebaturiamp;ipfeCato interambulandii cO'lt; hortari ac monere cotra legem no defiftebat'quamobrem territus Tribonius Ca' tonem dimifit.8lt;illa qdem dies fruftra confumpta eft. Poderis vero diebus par, tim minis partim largiconibus ;vno preterea ex tribunis plebis Aquilio armis de pulfb ipfbqi Catone foro direpto multis vulneratis nonullis etiam interfedis per vim legem tulerunt.'quod quide tam indigne tulerunt boniivt plerig ftatuas P° peii ob indignationem cederent.Sed hec quidem fieri Cato prohibuit'dcinde c^ de prouinciis cxercitucp (Tefaris prorogandis referretur'nd amplius eu plebe egit Catoifed ad ipfu Pompeium conuerfiisiattedatus eft ac predixit in fnam ceruicé Cefarem armari'idq; no videre nunc.verum eni eo tempore fenfuru effeicu ppter grauitatem ac potentiam.nec deponere valebit nec perferre'proinde fore vt eote pore Catonis reminifcatur intelligat$ nd minusvtilitatisineffe fententiefue ^bo neflatisatq? iuflicic.Hec tamen Pompeius neglexit'confi fus felicitati fue neepo tans freri pofTe'vt Cefar abeo dibungeret.Sequenti vero anno cu Pretor fallus no tantum vifus eft ei magiftratui afferre quanta demere fepe nudis pedibus amp;fi ne toga ad roftra veniens amp;nbsp;caulas capitales clarorum virorfi eo habitu cognofces, Tradiderunt amp;nbsp;nd nulli iudicia nd nun^ poll prandium cd vinu potaret eu exer' cuifre:quod tarnen falfum eft.Cd autem populus Lomanus largitionibus corrup tus tanq ; mercenaria opera fiiffragiis v teretur:cupiens mederi huic parti reip.Ca to Senatui perfuabt decernere:vt hi qui dedgnati effent G nullu aceufatorem habe rent ipß tarneniuditium fubire atep ratSnem reddere cogeretur. Bloc per inique fe rebantai qui magiRratu petebant : iniqua etiam plebs largitionibus aflueta. Ita qi cu Cato poftridie ad roftra veniffet'multitudo hominum in eu impetumfecit: clamans deteftans ac percutiens illum quoad vniuerß qui circa roftra erant aufuge rent.Ipfu vero Œatoné multitudine preffum atcp delatu vix roftrisapprebenfis co tmere fe potuiffc dicut $edcui roftra fe recipiflet grauitate amp;nbsp;auctoritate turba fedauit clamorcfcp repreffit amp;nbsp;oratione habita miti attente audit, eft turbationi omne ex als deleuit ob qua re cd a fenatulaudareëiat ego inqt P.C.vos mime laigt; do q me ptore in tato piculo deferuiftis. Hi vero q magiftratu petebaticu finguli a largicdnibo deterriti effent in vnu cduenerdt cdtuleru tçp vnuÊqf$ duodeci milia amp;nbsp;femis dragma^ argeti facta froGone vt q ex eis p largicdné petêtid argétup deret arbitra ad ea ré Catoneeligdt amp;nbsp;pecunia apud illu deponere ftatuutfedip fe Cato pecunia quidé recipè noluit fideiufforcs tn recepit, Cu aute dies comito ru venifret obferu^s etia fuffragia dephédit quéda ex fpofonbo pacta ?tra egifle, ipfucp danauit amp;nbsp;ei, pecunia aliis tribuit 1111 vero iudicia atep integrate hamis ad mirati pena remiCerdt fatis penazp dediffe illu arbitrati cp a catone effet danat? fed ea res no mediocre inuidiMi Catone cocitauit qG fenatusidiciu ac magiftratud vi atep potedate Gbi arrogaret. Neep eni vlla virtus eft que mazis inuidia cotrahat^ lufticia quonia potentia amp;nbsp;fides populo^ illa maxima fecungNecp eni dutaxatiq honore habent: ludos queadmodd fortes negp admiranturquemadmodu Capietis

ocr page 763

57'

vertietiahi annant ata eis rudunt' Ex illis veto quos fupra memoraui alios tin et aliis parum credunt. Pretcrea arbitratur na tura magis $ voluntate illos excelle putantes fortitudinem amp;nbsp;prudentiam alteram acritatem quando alteram robur animi effe. ludus vero effequiuis poteft:modo prauitates repellat,Itac^i iniuriam maxime vt inexcufabife viciu improbris ducunt. Quamobrem Catoni tunc onnes potentes atq: clari inuidebant:amp; iprimis ipfe Pompeius :qui putabat Catonis glo Kiam fue potencie officere ;atq: ea de caufa femper quofdam fubmittebat calumnia tores m Catonem:quo2 %vnus erat P,(Elodius:quirur{uscu Pompeio in gratia re uerfus Catonem criminabatur multum argenti (ibi in Cipro expila uide. Pompeio aute çp nuptias filie vt indignas repudiaret. Ad bec refpondebat Cato fe tantum argenti ex Cipro JRomam detuliffeÆne vllo equiteÆne vllo milite qu^tu Pompei usex omnibus triumphis ac bellis quibus vniuerfum terra zp orbem turbadet non attulerat. Affinitatem vero Pompeii nun^ eligite: no quod indignu putaretrfed quod no eadem in republica effet mens ac voluntas.Nam fe quidem prouincia ab' ftinuiße:cüfibi a fenatu pod preturamvitro traderetur,Pompeium vero partira pro fe accipiffe prouincias.'partira aliis procuraffe,Nunc aute fex milia militumi Galliam ad Cefaré mittere:quos neg? Celar petierat a fenatu: nee ipfe Pompeius audoritate fenatus conceffit. $ed tot bominü tante armoru copie tot equi gratie futac remuneratides priuatim elargite.Imperatorem appellatu Pompeium aliis rrouincias exercitufq? comifffenpfu vero domi manere:vt feditiones amp;nbsp;turbas a' leret:quibns rebus manifedum cdimperia affedtari a Pompeio. Hoc modo Cato Pompeium vltus eft. Erat.M.Fauonius Catonis amicusatq emulus:qualis Ap, poUodorus Pbalenus dicit Socratis fuiffe:vir quem faciliter verba mouerent nee id quidem modice autbumane.fed vfqi ad infaniam atq furorem. Hic edilitatem petensrepulfam ferebat:cui cu faueret Cato animaduertit tabulas vna manu om' nes perferiptas. Itaq banc machinationem redarguens amp;nbsp;tribunos fuper ea re ap' pellas comitia difToluit.Poftea Fauonio edili fado 8lt; cetera pro eo munera obiuit amp;nbsp;fpedaculum edidit in Theatro:proponens certantibus non ex auro coronas fed quem^dmodu in Olimpo fieri fblet ex oleaftro.IDona etia attribuit Crecis guide exquot;tbridaco amp;: Raphano amp;nbsp;IBliti 8 lt;Appio.Romanis autc vmiamphoras: carnes porcinas amp;nbsp;ficus amp;nbsp;lignorum fafces:quo2p vilitatem alii derifetut alii laudauerut propter Catonis aufteritatem.Fauomus inter multitudinem fe conicies amp;nbsp;eu abis fedensGtoni applaudebat admonebat^ vt vidoribus ea dona tribueret attcfla, baturqfe Catoni hanc poteftatem conccffifTe.In alio aute theatro collega Fauonii magifice ludos faciebat fed vniuerfa multitudo illu reliquerat amp;nbsp;ad Catonem Fa uoniumq pro rei nouitate fe contulerat: fecit aute Cato vt doceret oportere eum qui ludos faceret :ludis vti amp;nbsp;gracia magis ac (implicitate certare:^tantos appa' ratus amp;nbsp;fumptus in rem nd vtilem confumere amp;nbsp;curas ingentes ea de caufa fufci' pere. Poft bec vero cu Scipio amp;nbsp;Hipfeus 8lt; Milo confulatum petentes no fblu illis (olitisvlitatif^ largitionibus fed etiam armis amp;nbsp;necibus contenderent ac temeri, täte amp;nbsp;audacia bellum cmilc concitaOentiquibufclam cenfcntibus I^ompeium co' mitiis perficienda contradixit Cato neq oportere inquit a Pompeio legibus prefi dendum ede.fed Pompeio a legibus. Verum podea cu per multos diestria veluti caftra fórum obGderent:cenfuit ante^ fuma neceffitas cogeret.fronte amp;nbsp;gracia fe natus eam re Pompeio efle mandandu.Èx duobus malis eo quod mitius foret eli gens:ne cu ciuitas (editionibusat$armis diu afllicda eßet tunc demu in potedate vnius deueniret.Dixit igitur fententiam in fenatu M.Bibulus Catonis neceflan, qua cenfebat fblum Pompeium confulem defingandum fore enim vt vel respublica: quietem accipiat Pompeio gubernante;vel meliori fcruiat.Gto autem affurgens

ocr page 764

rentra expedationem omniu Bibuli fententiam laudauit:afferens prepare vt que, uis patefias in vrbe fit qua rempÆne magiftratu aepreßde manere.Se guidé ex, peccare vt Pompeius remp.ßbi comicam laudabiliter tueatur amp;nbsp;gerat. Per bât modu conful defignatus Pompeiusa (Catonepoftufauitvt in luburbanum ad leve niret:quicu veniret amiciffime eu recepit atq? gratias egit:rogauitg?vt fibi in co' fulatuge^ndo adiutor efle vellet:fe ex illius audioritäte eunefta faclurö.Ad bec refpondit Gtoif e neg? priori tempore aliquid vn$ contra Pompeium feclae inimi co anirr otneq^ in prefenti vt gracia eius libi compararet:fed pro vtilitate reipubli ce lemper locutu eße pnuatim quidem igit fele Pompeio affuturu:^ Pompeius id poltuletipublice veroetiam fi no poflulet omnia preferutaturu amp;nbsp;fane ita fecit vt promiferat primu cni quot;nbsp;magnam ac nonam penamaduerfiis deculpatores Pompeio Itatuente preterea condonanda cenfuit rfutura vero punienda.Nec^enifine pre' tentorum Facinoru faciliter reperiri poffemec noua pena que nunc impofita eft pu nienda elle delicia tunc commiffa cu lex aliam pena ftatuebat. IDcinde cum multi

,.।'vh --------icuciJiateuiiiicrepaoateu iLaro vebemen ter at$ excitabat. Preterea cu Pompeius Emendationes reis dari in in/ frt'in^ff^^^^etas per legem vetuiffet,ac poftea ipfe Munatio Flacco c^médationé A7. et'Cato qui m ea caufa ludex erat:cu recitari cepta effet Pompeii commen ƒatiOfr, uresmanibus claufit legu^ illam prohibuit.Flaccus vero ipfu ex iudicibos eiec '^ui em poft oratam caufam'fed nihilominus condemnatus eft. Omnino aute airtialis atqi anceps fcrupulus erat (Cato iis:qui in ludiciÛ vocabantur. Nul' lus eni reorumhabere ludicem volebat Catonem:^ tarnen reiicere formidabant. INam multi eo lyfo condemnati funt:quod (Catonem reiiaendo no fatis confié fee mnocentie videbantur.Multis etiam m magni obprobrii partem obiieiebatur qd (Latonem iudicem oblatum recipere noluiffet. Poft bec cÛ CeCar in (Gallia magnas copiais haberet,R^e vero pecunia largitionibus 8lt;amicis plurimum poffet: tue demu munitiones (Catonis diu antea predieCte Pompeium quali dormientem exci tarunt. Qu^ etiam tue piger videretur ad Crfarem compefcenduiperrexit Cato infulatum petere quaGconfeftim arma Cefari arrepturus,eiufg; infidias patefa^ Auras. Competitores Catonis duo fuerunt ambo gradofitquo^ a iter P,Sulpici us piurimu Catonis auAoritate ac potentia omni tempore fretus no reAe tunc fa cerevidel^turmeg fatis gratum fe erga Catonem preftaretipfe enim Cato nunqi quettuselt fedminime admirandi effe dixit.fi id quod quis maximu bonum effe putat.al^ri no concedebat. Senatui vero perfuafit'vti ipfos qui confulatum pete Kent per fe Romanu p.appellaret :ob quod etia magis homines fibi aduerfos fecit quaG no f^um accipiendi pecuniam veruetiam graciam concedendi populo Roma noabftuliffet:ad hec accedebat quod nec ipfe ad dicendum pro fe fatis idoneuserat fed dignitatem morum potius conferuare volebat: $compellando atep rogando di gnitate magiftratus acquirere:ne$ vt amici boc facerent permittebat ob qd mul ^tudj) capi amp;nbsp;definiri folet. Itacp viAusa competitoribus confulatum no obtinuit ^t cu ea res nd folum iis qui repulfam tulerant veram amicis g, amp;nbsp;familiaribus ro bori effe foleret amp;nbsp;trifhctam atqi calamita te per multos dies afferre ipfe Cato ita n eglig en ter id tuli t vt fequenti die vnAus in campum defcederet amp;nbsp;poft prandiu rurfus vt folebat fine calceis amp;nbsp;tunica in ford veniens vna cu familiaribus ambula ret. Hoc faciam Catonis Cicero reprehendit ggt; rebus pofeentibus vt conful fieret nd ftuduerit populum humanitate definite fed etiam ad refiquu tempus defeffus fuerit. At qui preturam quide rurfas peciit idcp ilfa de caufa fe facere dixit quod no ludicd populi Romani fed violentia at$ corruptione quorudam bominumin ça

ocr page 765

petitione luccubnifïet.amp;teonfulaYibus comitiis nullam Fraudem ad i ita. fed ne fatis populus IRomanus fuos mores probatos fuiffe.quos neœ mutareo eam cau fam ncŒ eu illis vtatur velle ferurfus periculum fai facere.Indecu e ar nei coßnimas nationes impetum feciriet:ea{q; (uperaffet'germanos etiam co_ kllo laceffiffet:8lt;tricenta bominti milia occidiffet. aliis ob rem profperc gettam Tupplicationes decernentibus:Cato cenfuit ,pfu GCarem ns dedendum quib con tr^fedusbellum intulerat:ne$ faciendo vito modo vt rfmfeOT^^^ pollutionem reciperent.Attamen inquitdnsimmortaiusg nbsp;nbsp;nbsp;amp;£ oenas non

quod pro hac tanta impetatis n^%ß certior factus epiftolam feripfr ad vertetuntjfedrep.pcpercerut .IDe^^e con ffifQua leda Cato ipfe affur fcnatum:in qua multa ^alc^ a n afed ab ingenio atep ratione crimina que ^ens no ab ira neep ab obtreAatron nbsp;nbsp;% . amp;nbsp;iudum aliquem pompaf continere

^fe dida erant,urgio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^flUus voamp;CT lt;1quot;^^

Deinde mente Œe^ris ab ipfo Mit P J docensno Britannoté neqi Celtarum ipfe foems atep coniuratus tyet apere„ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,omniümutauit amp;nbsp;acuit vt a

filios fed ipfum Cefarem effe fornn a u«.ft hin fenatu leaafaculta micos Cefaris vehementer penituerit% . cerarem merito amp;nbsp;iuftiOimc re, teinCatoni dediffetvtver^s^^^^^^^^^

dargueret.Wibil tarnen a fen d ,sdicentibusvt Pompeius etiam arma depo' fari fucceCorem dati-.A^^vt faciat Cefarem end effe faauamp;tam illa vo neret:prouic,af$ dimitteret.^ nbsp;nbsp;nbsp;taduentare fcilicet viró amp;nbsp;manifediffime vi

cgerans Cato que ab micioP^ j^ nbsp;nbsp;nbsp;duitate adeptusforet fenatumj fua fen

afferre cu illis ipGs copiis q%timino Œefar occupato ad vtbem contendere dice tentiam traduxit.toeindec^ intuebantur:tam Pompeius ^ cetera omnes vt, retur:binclam vniueru ^tonem IDixit igitur Cato at G iis que ego prediceba pote qui prunus omniu ifta vidiUet.^, nbsp;nbsp;etiam in vno fees noftras babere

credidrffetis P Æ.necvnu nunc time ittend,,^ videat nequid tefpublica detri,

P™rçE'œquot;quot;r!to^:^fe't .lt;dt.v*TO di r^quot;™faquot;,dquot;quot;rt

fatiscrededu putare 'i ad Munatium mifit: maioremvero vna fecum duxit minorem eius iiiiu in fórutios nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tGr vidua erat 8lt; abhor

domus aute 8lt; filial {ua^gratiaMartia.ru nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;auariciam Catonis cri

tenlioberesreliaa quod eius faau maxime ^efarcarpe^.^^^^^

minari conatur .Vam G indigebat mqui ^a principio pofyffet 8lt; eur eamrecepiffet MG videlicet illam muliere;tan^ ^aF«^!^^^ iuuenemdimifi«ct:vtdit^ternreciperct.Ai ^uq.ditatem exprobabât. beiWa coacmuntiq dixit Euripides in eosqui IHercu nbsp;nbsp;Catoni turpitudinem q

Nampgrfimileeft Herculi timiditatem an^iobucere.^ Cat ^^^Sed poft^ ftusXnvero improbandeGnthe nupcie altenusya ^ ipfePompelum fecu' ibartiam recepit 8lt; curam rei familiaris ac filias nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(r. 4«Aam vero ac mefticïa

tus..a qua dieferunt neqcapdlos neqbarbamdepo^

protantis rei publice cladibus Gue fuperarent.GuefuP ., nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feamp;ag. exaudi

per obteruaffe. Sortitus autem Siciliam prouincia ^S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^,amp;Gmulcogno

^ffet fiGmumPollionern cGmultis militibus Meff^^^

uitteu.Pompeii fugam exitalia : res diuinas per magnam oblcut nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m'

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fe erroresbabere queftuseftiGquide Pompeio inbisrebus quin «tepu^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;emfrmpcY dnfauiffent:tuncvero patriam feruarecOpiente cfypYO 1 sidbani

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nantem deferuinnt.Quan^ita AGnium ex infula deturbare pol e,tame

ocr page 766

cladibus belli inuoluêret:abeundi conGtium fumpGt:monitisprius Siratufänisve de falute lue ciuitatis prouiderent:IDiracbium ad Pompeium nauigaUit.Cnmin caftra perueniffet: Temper in eadem fententia fuit: cenfebat ent oportere vt beHu protraheretur fperans vt tradlu temporis ire mittigaretur ne$ ferendu putabat vt populus IRomanus fe ipfu pugna ferroq; trucidaret.SuaGt etram vt Pompeius ceteriq; primarii viri decernerent^nequa ciuitas facia aut amica populi ro.diripc' returmeue quif^ IRamanus ciuis extra aciem interficeret. Hac iTle humanitate multos mortales ad partes Pompeii couertit.Miffiis deinde in Afiam vt appara, tus nauiu delec^ufq ; militu acceleraretrfecu duxit Seruiliam fororem amp;nbsp;Luculld pueru ex Seruilia genitum DUam Seruilia qdem poft mortem viri fe Catonis po' reflati fubiecerat:euq;fponte requebatur^obaduerCam impudicitie famam abfter gend^ Veruntamen Cefar ne in hac quide parte Catoni pepercit amp;nbsp;in ceteris qut dem vt videtur nihil erat opus Catone. Nam ii qui a Pompeio miffi erant fumma cum diligencia cudla perfecerant.Rhodios dutaxat auctoritate at$ oratione fua permouit.Et Seruiliam illic at$ Lucullu relinques ad Pompeium rediittcii mag nis terreftribus atqi naualibus copiis.Atqi in eo tempore maxime Pompeii mens ac fententia cognita eft.Nam cu naualibus copiis preficere Catonem decreuiffet: amp;nbsp;haberet naues pugnaces circiter quingentas prêter liburnicas amp;nbsp;exploratorias Cubito mutauit fcntentiamiBibulumq; claffi prefecit:putans no id labore Catone vt Cefar fuperaret: fed vt omnino refpublica libera foret.tam Pompeio $ ceteris potentibus e medio fublatis fed in quadam pugna que IDirachii comifla eft c^ ipfe pompeius cetericp duces ad pugnam milites hortando nihil proficerent: Cato ora cionem habuit de libertate:de virtute.de gloria:de condemnamp;da morte: quei pbi lofophia didicerat:prout tempus paciebatur differens tandemcp oratione fuamm deos couertens' vtpote prefentes 8lt; illos intuentesqui pro patria pugnaturi er^t ita militu animos incendit:vt cu fummo clamore fumoq; decernendi defiderio pu^ gnam deporcerent:omnef^ Cefaris cohortes ea die in fugam verterent nifi Cefaris fortuna 8lt; Pompeii ifelicitas obftitifret vt in eius vita feriphmus Tuncaute oib ob ea que gefta erant leticia exultantibus: Cato ipfe plorauit patrie fortuné amp;nbsp;am bitionem deteftatus cernens multos ac bonos ciues in acie cecidiffe.IDeinde Pom peius Cefarem perfecutusicu in Thefaliam veniffettmulteq^ copie IDirachii effent relidle: amp;nbsp;preterea multe pecunie multi.R.ciues omniu cuftos arg dux Cato pre' ficituridatis fibi quindecim cohortibus:atg id fecit Pompeius quia Catonis pre fentiam formidabat:que vtabfentem firmiOima vidlis refugiuffieprefentem vi' cftori fibi minime conceffiiru cxiftimabat'nee permiflurum vt pro arbitrio victoria exerceret. Accepta deinde apud Pharfalia clade in ea fententia fuit Cato vt fi Po peius interiretomnes qui fecu erant in Italiam reduceret:ipfe vera fblus tiranni' dem fugeret atg in exilium iret:fin autC Pompeiuseuafiffet: omnino copias illas Pompeio conferuare. EHac igitur mente in Corciram vbi naues erant delatus:cum Ciceronem ibi offendiOet perrexit primu omnes copias illi tradere amp;nbsp;fefeeifub' mittere (vt decens eratD pretorium viru confulari :fed Cicerone no recipiente amp;nbsp;in Italiam abenute'cognita Pompei voluntate:qui cu minime tempus expofeeret eos qui in Italiam nauigabat afficere fuppliciis 8lt; im primis Ciceroni ipf manus afferre cogitabat:priuatim ipfum corripiens Ciceronem ex manifefto periculo li/ berauit 8lt; ceteris facultatem abeudi preftitit. Arbitratus vero Pompeii magn« in Egiptum aut Lbiam perueniffe: ad illum ire perrexit cu omnibus copiis: data prius poteftate abeundi iis qui no voluntarie fequerent.Catoni oram Libie pter' ueAo fit obuiam.Sextus Pompeii filius minor natu:qui mortem patris nficiauit cuius mortem cum vniuerfi grauiter ferrent nec alium ducem fequivellent,Cato

ocr page 767

'deteftatus bemmu pèrFidiam qui difficillimo tempore bonos detererent piTcipatü petiuit:amp; in Cyr^ nem perueniésa Cireneis receptus eft:cum paucis ante diebul ILabehum exclu Cflent.TCHic cum audiffetScipioné apud lubam regem fe recepi^ amp;nbsp;Appium Warum Africe prefedum una cum Scipione effe profectus ad cos pelt; desHiberno tempore multis afinis qui aqua ferrent cog regatis rrultu preterca rönfcatum ferers multos etiam currus ducens amp;nbsp;irfuper bomines qui PGlh nomi gt;hantur:qui morfibus ferpétum medentur ore trabetes uenenum amp;nbsp;ipfos ferpétes cantibus mitigantes:feptëcontinëter diebus iter fecitnpfe feper abfep equo 8lt;ue' Ibiculo agmen precedensrin cena uero fedebat INa poft Pbarfalica pugnam boe ^ priori mefticie addiderat ut nun$iaceret nif i cu dormiret.In Africa Èibernis per adis exercitum eduxit.Erant militum cirgter dece milia.Res autem peffimofo co erant Scipione amp;nbsp;Waro fimul contendetibus:8lt; ob id lubam obferuantibus bo, mine propter opes amp;nbsp;potentia tumetis fuperbie:qui primo Catonis aduentu tbro num fuum mediG po(hit inter Scipionem amp;nbsp;Catoneiquod eu animaduerteret Ca to fublata fella ad aliam partem fe contulit:8lt; Scipionem inter fe amp;nbsp;luba medium fecitiqua^ fibl infefum atq? inimicu:utpote qui librum aducrfus illu ediderat: At boequidem no atendut boies Catonis fadluiG uero Pbiloftratu in Sicilia media ambulans babuit in bonorem Pbifofbpbie iHu acculant.Tunc igitur lube infoletia repreffaiqu iquali Satrapas effecerat fibi eos qui eu Scipione erant:omnibus coci liatis.'cü ducem Catonem cundli fequi vellent; 8lt; precipue $cipicnis ac Vari mili tesmegauit fe contra leges imperiu fulcepturum:quasvt feruaret aducrfus Cela rembeU u gerebat:neq? le pro pretore dum procul adiit antepofiturû.Mam Scipio pro confule proumeiam obtinebat fpel^ ronullis erat m Scipionis nomine quali m Africa id effet ad uicftori^ fatale,Accepto itaq, a $cipione principatu.cum ille fla tim iube gratia omnes Vticenles qui in etate erant trucidare uelletnirlen q fun, ditus cuertere utpote cu Cefare lentiêtes: Cato obditit:Atteftas eni ac uociferas in confilio uix crudelitatem eozp coercere potuit: Ac parti Vticenfium rogatu :par tim ex Scipionis fententia cuftodia Vtice recepit :vt necp inuita neq uolens partes Cefaris fequeret. Ea vrbs oportuniffimo loco fita 8lt;bab^de munita erattmagis ta men a ([atone confirmata eft:na 8lt; Annone uim introduxit: 8lt; menia turribus ual fofollacp muniuit preGdiacp impofuit'Ciucs ante quieuq: puberes erat ablatis ar, mis pro turribus collocauit:re1iquos in vrbe continuit: vehementi diligentia adbi hta ne cui^ eoru inferretur iniuria:nec inferre aliisipfi poffent.ßrma vero amp;nbsp;pe cumam 8lt; frumentum inde ad caftra mittebat babebatiq eam vrbe quafi horreum belli Quod autem Pompeio magno prius idem tunc Scipioni fundebat ne ligno co ferret aduerfus bomines pugnaciffimos fed protraheret bellum:tempu[$ cdtere, tet:quoad tirannidis acies obtunderet'Sed Scipio Catonis confilia neglexit amp;nbsp;ali quado etiam timiditatem exprobrauit fcribens ad eu latis no effe fi ipfe in vrbe fit amp;nbsp;menibus circundetur nifi etia ceteros impediat quo minus ea que optima faedu runt:exequantur. Ad hec rcfcripfit Cato fe paratum offerens cu iis copiis quas in Africam duxerat in italiam trahere.Cu vero boc quoqi Scipio afperharetur: ma' nifeftiffime cernebatur in Catone penitentia: cp principatu concefriffet ei:qui net^ belli artibus valeret neq G fortuna aliqua viceret temporate viaoria vfurus foret (Quamobrem vt fecu ipfe agitabat 8lt; familiaribus patefecit fe no bonam Ipem i bel lum habere propter impericiamac fuperbiam ducis ac etiam fi Cefar ipfe fuperef fe Rome no manfurum fed in exilium futurû propter crudelitatem 8lt; fuFerbiam Scipionis qui lam tunc iniblentes minas aduerfus multos iadaret .Et euenit quide citius $expetaret Cato vt a Scipionemale pugnatum effet.Et prima node qda acaftris ventes tercia ante die pugnam comicam Cefaremq viciffe nûciauit capta

ocr page 768

etiam effe caftra. ' Scipionem amp;nbsp;lubam eu pauciseuaGffe reliquasomnes copiasfG ditus effe deletas;bis auditis vniuerfa ciuitas ad bhiulrrodi nficiu Attonitavixfe infra menia continebat:quod cu animaduerteret Cato:Gngu1os monendo at$co' (blando cp no tanta effet quanta nunciebantur mala fed rem verbis augeri:trepida conem fedauit. Poftridie vero Romanos ciues qui vtice ncgociabant quozp tricen, tos in confilium delegerat per preconem in templi louis acciri iubet-quo fado ve' nit iple in templum fine vlla trepidatione:vultu pacato qucadmodum priori tem' pore folebat.libru in manibus 4enens dum illi cogebantur leditare cepitÆrantm eo libro fcripte rationes quas ad bellum preparauerat:armoru frumenti baliftarG eoado autem cofilio incipiens ab ipfis tricentis viris laudauit fidem 8lt;ftudiu eo^ quod confilio g corporibus qd pecupiis bene de rcpublica meruifTent: deinde co' bortatus eftne fpe abiicerent:neue in diuerfas partes aufugerent fed invnu conti nerentrfore eni vt eo modo plus roboris in refftendo baberent : faciliuffy a vidore falutem impetraret. Proinde fibi ipfis cdlulerentan vtram vellent partem^fi tame periculis fe'e obiedare velint 8lt; pro libertate pugnare fe no fblum virtutem eorum laudaturum veruetiam ducem ac fociu fe preftiturumiquoad extremam forté pa' trie experirentur:que nec Vtica ft nec ad Rimetum^fed Romana vrbs :que fepe maioribus periculis euaferit amp;nbsp;fefe receperit. Multa qdem effe illis ad falutem pa rata:8lt; precipue quod aduerfus eu hominem bellum gererent: qui a tepore ac for tuna totus penderetiHifpaniam ad Pompeia ia defecifïe. Vibem vero ipfam ^o manam nodum frenum feruitutis propter infblentiam recipere:fed grauiter ferre . amp;nbsp;ad rcs nouas confpirare .IDeni$bodem ipfiï pro exemplo habendum : qui nullu reeufet periculum vt patriam fua ac iura fubuertat.quod eu iHe faciat proiniur^' quanto magis eos facere decet.'qui fi vicerint felicitatem adepturi:G vincant glo' riohffimam morte obituri fintidebere tamen ipfbs per fe confulere deos precantes vt pro virtute quam fuperiori tempore preftiterut ea res feliciter eueniat Heccu diceret Cato plurimi oratione eius ducebantur:ac fortitudinem hominis humani' tatemq? intuentes quali periculoruimminenciu obliti offerebant:vt corporibusamp; armis corii arbitratu luo vteretur:vtpote fblus omniu inuicftiffimus dux:amp; cuiub cunqifortune vic2or. Satius enim fore vteum fequentes morirent:^G eo deferto falutem accipiant.Cu vero quida cenferet fcruis libertatem ede dandam:amp;pfequot; qi eius fententiam laudarent:negauit Cato:fe vlfo modo id palTuruiNeg: eni iuft; effe:ne$ legibus cdfentaneum:fi tamen domini liberare velint recepturu:quodcu multi pollicerentur iuffit eoru nomina edi atq? fcribi fic cofilium dimiGt.NecmuI topod afferuntur fibi litterea luba amp;nbsp;Scipione:8lt;quoru luba quide cu paucisin monte quodam latebat.Scipio aute no longe ab Vtica naues conlcenderat at^m portu ipfo euentum retu expcaabat:quod fibi agendum videretur.Cato itatyco^ tabellarios quoad priora confilia firmarentur retinuit.Et fenatores quide promp tiffime feruos dabant:manumittebantq; amp;nbsp;armabant. (Cetera ante multitudo ve' luti Nauiculari i Feneratores amp;nbsp;cetera huiufmodi turba qui maximam parte fottU narum fuazfin feruis babe bant:miruimmodu refixerant. Veluten i corpora queda faciliter incenduntur:amp; rurfiis remoto igne cito refrigefcunt: GcdG prefers erat Cato verfabaturcp in eoru oculis ad virtutem incendebaficu vero delcenderet atq? ipli per fe erant:Cefaris formido plus valebat ^bonefta □filia.Qui cni fumusaie' bat illi.cuiqp bellu inferre paramus.Nonne hic eftille Cefar qui omne Romanoru habet potentia. Noflru aute nemo eft Scipio neq? Pompeius neip Cato fed quib teporibus vniuerfi mortales timidiores fut $oportet:in bis temporibi^ nos prow bertate Romanozy : ex Vtica pugnabim, aduerfus eu g amp;nbsp;Catone amp;nbsp;Pompeiuex Italia pepulit amp;nbsp;feruos aduerfus Celare liberos faciemus g tantum libertatis ipk

ocr page 769

habituri funms'quàntu ipfcCefar nobis cocedet: cognofcamus nos ipfos dum tem pus eft veniamqp petamus a victore mittamuffy ad eum bomies qui illius iramde precentor.Hec multoru verba erant:nam reliqui vim aduerfus fenatorcs parabat putantes G eos caperent amp;nbsp;(Celari darent:fore vt ira Cafaris mittigata facilius fa lutem impetrarent,Que eu (Cato audiffet nibil banc mutatione reprebendit^Sci pioni tarnen lubeçp refcripßt.'ne Vticam accederent. Cû vero magna manusequi, tum a pugna que inter (Cefarem 8lt; Scipionem comiffa erateuaCffetimiffi funtad Catonem tres legati:nd tamen omnes eadem mandata habebant. INam alii ad Iu' bam eundum fore cenfebant alii Catonem ducem pofccbant:alii Vticam accedere formidabant,^lec audiens Cato,],/]. IRubro operam dedit:vt nomina eoru recipe, retiqui feruos ad bellum manumittebant. IpCe vero fenatoribus affumptis Vtica r greflus tribunos equitu cduenit'coffy regauit ne fenatores proderentmecp luban potiuCq? Catonem fcqui mallentrfed in vrbem accederent:vt fe ipfbs ceterofq? fer uarentieffequide vrbemipfam inexpugnabiferr :amp; multorumannoru vic^um ba bereiommq?apparatu belli babundare'Æa eu fenatores multis cû lacrimis precare turiprefecfli equitu ad equites retulerut.CCato interea in quodam aggere vna ci fenatoribus fedensrefponfa equitu expcdla bat.Inter bec.M,]Rubrius accedit ci fuma indignationemuncians motu in vrbe fieri.'quod cu auditum effet aliisquidi in lacrimis lamentationefq; cduerfs.Cato eos confirmare temptabat.Huncii pof bec ab equitibus venere acerba poftulantes. Aiebant eni neq? lubam ducem fecu Velle pro mcrccdetreqi (Cefaremvllomodo timereÆ Catonem babe bant ducen v ticenfibus tarnen ex Pbenitia profectis hominibus infidis nullo modo inter eade nienia fefe coniundluros. Nam ßn:ulatq? (Cefar copias fuas ad vrbem admoneatir uafuros effe lRomanos:atq ^prodituros proinde fi vellet Çato eozp opera ad bellum vti:Vticefes omnes vel expelleret vrbe vel intra menia trucidaret:quod fi faceret vticam fe acceffuros pollicebant. Ifta Catoni afpera nimium 8lt;intollerabilia vifa funt^benigne tame pro tepore re!Fondit:fede ea re una cum trecetis deliberatu^ mt$ ita in vrbe regreffiis offendit homines nd eld neq; latenter fed cora reclama, tes fi quis centra Œefaré impellat:cui neep poffefe bellu inferre neep uCle dicebant Tuonulü etiam ucces contra fenatoresiadabat:capiendoseffe illos:Cefarilt;^ dede, dos,$edipfe licet bec audiret tarnen nd audire fimulabat:8lt; erat quidé Subfur, datter. Vt autem equites abire nunciati funt: timens ne tricenti illi viri contra fena tores aliquid molirerentur profedlus vna cu amicis.'cu cerneret cos iam procul ab euntes equo accepto confecutusVftrÆt equites Catonem intuentes cu fumma leti' aa conuerfieum receperunt:adhortantes vt vna fecu eOe vellat:in hoc loco ferunt Uatonem lacrimaffetdum pro falute bominfi fenatorii ordinis milites precaretur: . nianufytetendiffe amp;nbsp;no nullozp equos freno captos vertiffe:arma$ipfozp tenuiffe quoad abequitibus extorfit:vtea dieiuxta Vticam morates fecuritatem fenatori bus preftarent . Vt igit cos reduxit 8lt;alios quidem portis alios arci cuftodes im' Pofuitmagnos metus plerofcp inuaft vt penas darent mutate voluntatis. Poftu, labant igitur a (Catone vt eos adiret.At fenatorii jp Catone folliciti eu retinebant dimiffuros feneq? prodituros qui in tantis periculis eosderuaffet predicabat giatufcftiffimus eni vt videtur fen Cus erat amp;nbsp;^elus SC admiratio virtutis eius cun ccis qui Vtice erant cu ipfc nibd fimulate nibil dolofe faceret. Vir q cu antea mor' temfibi aflerre decreuiffet ingentes tamen labores amp;nbsp;magnas curas pro aliis fufei Piebatvt cu ceteri omnes fecureiam viuere pollent eflentep a periculo liberati.tue ipledemum mortem obiret erat oculta cius deliberatio ad mortem quan^ pro ce' ™isaffligeretur. Venit igitur tunc ad triccntos fblus qui cd libi gracias egiffent togadenrç ne eos in fufpitione haberet fed fidei eorum crederet amp;nbsp;fi oes Catones

ocr page 770

b::i^t::7^r:r.n'^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;quot;^“'i prerearentmirerendum effe eoramhfé

fpintus fuperfit aduerfus eum pro Catone pu,^Xr/^V'ceP-T°s'fedgu°ad ta refpondit vt pro fe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^quot;aturos.Cato eom fententiahuda

fo modo faaendum.Nam v,lt;lorum guidé ^fé depXlri amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cat°nedurénul

-q'tiw,,/q.^:'^;^e;X'æ:-^

dem conmaus eft ataffe:hec locutui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eu fepe id negaffeununcta

copiis aduentare:dihon^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vero audiret Cefarem eu ointbus

fus monuit ne differrent du equites adeffent rafafr - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad fenatorios coaer

tis preter vnam que ad nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Prouidere. lEt omnibpot

9 vniuerfos Cm^repidatione vlla aut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(uisaffignauit: ordinauit

mam tradidit. Deinde cu.M. (Dc^iauuisrn dn^k^ ms autem amp;nbsp;tenuioribus pecu ca ca^spofitisa G^^^^^

dit.fed ad amicos conuerfusiquisiam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i° Diffiniretur:Cato nihil rcfpo

mipfa morte cupiditatem dominandi in noftris Cmi^itfires male gefta cft: quado ens equiteslam abire voletes Vticenfinm Aa„mmibus cernitis. Inter bocaudi prim^ fyohae manibus eripuiticeteri vpm n 's dinperei curfim ad cos profectus ^fceferunt. Poft bec Vticenfe/^^

^omanosqui Vtice erant feri^^J^^é^ Oranit:ne CeCarem cotra dues acrurCus ad mare rediens: curauit • comuniter pro omnibus falutem peteret complexuffy dimißtifilio perfuaderp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;navigaturi erant amp;nbsp;amicos bofpitefy

eni putabat vHo modo patrem effe def^^°^'t vtvna 'um ceteris nauigarct:ne(^ us etate iuuenis mente validus (Eatonic .endum.patautë etiam quidam Statili/ garet:n^ Celaris Gbi inimici expedlarpfrm;tat°r:buic fuadebat Cato vtinde nam fpiciens Gto Æppolîomdem Stoicam amp;nbsp;^uentum:qi^ cÛ Ce fadturu negaret re' hoc opus eftbiuuenem fenire nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;emetrium Peripatetici: inquit veftri

^ag?am ^rtem diei in dimittendis a*? 'uiJPfum conuertere. Totam noblem amp;nbsp;L.CeCar. C. Cefaris cognatus:quia ™'9s8ÿ^uniis dandis conimipfit.deinde ftu auit quemadmodu Gbi verba nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'f''Sad Cefarem mittebatur:a Catonepo

pro te quidem inquit amp;nbsp;manus annrfk^ayderentur pro fafate ciuium.ro. Nam vero nullo modo id faciendum reTna nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;genua amplectenda erunt. Ca/

Celarem eundum fore: fed nolle feti P quot;nbsp;quot;'quot;bi eni ipfißfalutem petere velfetad leges periniuriam facit. Nam falutprai^'bradas agere :pro lis rebus quas contra dominari poteft:quemadmodumt m atquaß dominas eoru quibus nullo modo firnul confiderare velle. Flee vna cu^^/Treces IRomanorum ciuium exaudiat tus elf amplexu.Op virum dimiGtamp;Ff 'd'etre meditatus eu filio amiqf^cQmit^ ta locutus eft: turn illud prcceDtiim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Çuu amicoffy reduxit.Et ça cetera miJ

ret.Nam vtiàm digna Ca tone facer '^quot;edit:Ne vnÿ ad rempublicam fe confer tem vt fe gereret turpe elle. Pofth 'quot;^nullum elle locum in repuNica 'Aifterau/ terlauandum 'cum libi Statilii in mo'faduefperafeeret balneum intrauit: amp;in/ Petiitqpaniuuenem dimififfifr-fo.Ct quot;nbsp;'m veniflet,alta voce Appollonide vocauit af^ndiffet fe mfcio in fafutatoe^lRr.^ magnitudinem animi reprefli/7etamp;an nauim cifle. verum perfeuerare illum in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Appolfonide fe multa cd illo verba fe

fubridens Cato at hacinquit confiai'a vtomaia faceret'que Cato ipfe faceret mtfedens quemadmodum poft cimi.'h ^PPatebit. Poft lauacrum cd multis cena,j dormiret, Cenaverunt cdeo omne, rconfueuerat:neq: enfiacebat nifcum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l

ocr page 771

tena magna amp;nbsp;iôamp;nâa disputatio agitata eft.Cu deinceps pfoifofopbie quoTion;=gt; proponeretur :quoädperuentum eft ad illa que Paradoxa Stoicivocant^e utiao' lumVirum bonû libetum effe:omnes malos effeferuostaduerSus que eu ß^ati: titus pugnaret;vehementer in ea disputatione:accentus Cato extendit ^fy^ a^ nem miro certamine:itavt omnes SuSpicarentur illum vite Sue lirem a a^im erebusbumanis migraturu Itacp cu filentium poft verba catoms eqyer nbsp;nbsp;nbsp;— ^^

aduertensCato eorum mefticiam conatus eft timorem auferreich tu P^i. ante conceperantremouere.Quamotaem curas rurfus dlis iniecit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.ç,

rebustquaSi pro illis qui nauigarent foliatus foret amp;nbsp;proi is P',^is conui, ^lumdimifitlamp;faaa cu amicis deambulatione:que {. fo cubiculi ire cepit amp;nbsp;iis qui excubiis precrant ea que tempus porcebat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„lexus eft: exquo

^bierfqfiliu amp;nbsp;amicoru quenep magis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conquot; togreffus cepit in ma'

rurfasfulpitionem prebuit necis futurcCubicu um nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ite€ta:amp; e' n° videret

(nibuslibrum Platonis de animo: 8lt; maxima parte eiu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cato feruo:quis ab

\ enfem pendere: furripuerat naq eumhlius dura cena ; amp;auafi ró EdUnaret \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftulifèt.enfem popofcit:at Mo tacenteturfüsltf inccyt cu 111e nó faceret atep

\fed aha de caufa enfem quereretvt afferretur ma au q vocauit amp;nbsp;maiorivoce en \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipfeiam totum librumperlegi^trursus fingu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;git ; Exquo cu ci manus

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcm repoScere cepit.Vnum etiam |x feru^vociferls fe inermem afilioatrç feruis

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tumdaGa Euiffet grauiter lam idfe en nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;multis cum lacrimisfe fuppli

\prodi:no prius deftitlt ^filius cum amici nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;an me inquit infanum putasqui

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cem obtulit Cato autem torueiP^mproP ;„^ nbsp;nbsp;pattern ac tamdiu in vin'

\non rationibus fed vi compeScis Quid mever° eYevalentem. Sed nibilagis mi \culis tenesidonee CeSar occupet nu omo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qbreue tempus Spiritum pre,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bi credeiKon eni mibi enSe opuyft ad rtorte nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_- dixi\Rtadolamp;enslacn

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;daufcro:amp;ficaput parieti incuffero mori po«u,. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;œw ^ppoUonidem amp;

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mans abiit.Ceterietiam amici cubiculum eg nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-onuerfus mitiorivoŒ an vos

\Demetrium qui intusrema^crunt:ad qu°s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;atu:8lt; iuxta Sedendo eum cufto

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quoepputatis retinendum effekomme gran nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. oftendere non effe turpe Œa

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dire:an rationem aliquam batetisper quam p nbsp;nbsp;nbsp;facitis^ quid no arguitis me

\toni Salutem ab bofte petere:Quid igitur nov.revulsis: amp;nbsp;per CeSareSa' \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vt primisillis rationibus quibus ad bime diemv nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deerem equidem nibil de me

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pientioresfaai ingetes illi gratiashabeamus. nbsp;nbsp;q nbsp;nbsp;nbsp;faciendavidebuntur:dey

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipfo:oportet tarnen me ddibcrarcnta vt ea ac '.n pbfloSopbiavtimini idja'

\b^raboigitur vobiScum G cu us rationibus qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vim no afferat.

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;do. habite igitbono animo amp;nbsp;monete filium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pabitent Cato enGm bbi re

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;illi nibilrdpondentes fed lacrimantesabiere.^i cu atoii; nbsp;nbsp;nbsp;us e.fe reposto te

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;miiïum nudauit inSpexitq3.8lt; mei nunc luris fuminq nbsp;nbsp;; Çubinde dormiquot;

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ditare cepit ieruntbis librum de animo perlegi e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fentiret.Cum effet cir

\ altiffimeivtetiam li qui extra cubiculum erant fler en ^Buom quondam cuiu \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;citer mediam nodem vocauit ad Sedentem me icum Catonis liberti: 8lt;Vut^

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;opera ad res ciuiles plurimu vtcbatur .Erant bilam —©dico aute manum ofte'

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quidemad portum mikt :vt(ciret an omnes nawga len . inflixit.Eares Spem

1 dit febricitantem ob earn plagam qua vt Supra dixmusle ^ Futa rediit ^ omnibus preftitit quad coGlió abiedto de vita cogitare, rau -.lt;impedimetis alios omnes prêter Craffum nauigaOe nuciauit: Oailumqui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gi^ Oto pro

detineri/ceterum mare magnis fluctibus agitari. Quo aquot;X?vtGquis cuiufq: rei eorum qui nauigarantin commodes amp;nbsp;rurfus Batam remit t'

ocr page 772

indigeretafferret Jam erat cirdter CaHicinium: amp;nbsp;rarfusin (omnucoaerfus eŒ. Deinde reuerfo Buta amp;nbsp;compoGta eße omnia renunciate iuffit eum prouidere.vt porta clauderetur: amp;nbsp;fe in ledum demißt quali reliquum nodis quieturus Vbi ve ro Buta rcceffitiftatim accepto ente fe fub pedus percuffit $ed cu egrota manusr minus alte vulnus imprimeret no confeftimexaminatuseft fed moribundusex fe do prolapfhs Abacum quendam (Geometric quiforteiuxta ledum ftetit non fine magno ftrepitu in terram deiecit qui cu a feruis auditus effet fubito acclamatum atep concurfum eft tam aminiflris q?a filio 8lt;amicis. Ingreffi itacp cubicula offen derut Catonem (anguine fedatum inteftina eius magna ex parte effufa ipfum ta men adhuc viuentem Medicus igitur accedens temptabat et vifeera remittere iUefa erant 8lt; vulnus ligare.$ed ipfe ftatim atq? ad fic rediit medicu repulitamp;ui (cera manu lacerauit:vulnu( ^patefaciens e vira deccffit. Vix credebatur i tota da mo auditu cu iam in portis aderant ciues iRomani quos tricentcs fuiffe fupra dixi mus amp;nbsp;paulo pedo populus vniuerfus VticenOum occurrit:omnium erat vna vox benefactorem liberatore folum liberu folu inuidum Catonem vocitabat:amp; bec fa cienbant cu iam aduentare Celarem hunciabaturiled neg? timor neq; gratia vida ris neq; feditiones que inter eos erant inhibebant:quo minus.Catoni honorem de bitum redderent.funus ornatiffimum eu longa pompa magnifice fecerunt lepcb eruntep in litore maris vbi nunc eft eius ftatua enfem manu tenens.Funereaut^ perfero vt fibi fajutem quererent perrexrGt Cefar igitur a traffugis cognito Ca tone vna cu filio amp;nbsp;familiaribus expedare:nec abifle cu ceteris fugientibus:exco gitare no poterat quod foret,Catonis cofiliu exercitumadmouebat deide cognita eius morte dixiffe dicitur Inuideo morti tue Cato nam et tu glorie mee pro lalute tua muidifti. Quid tarnen futurum fuerit:ß petita effet falus incerti efticredunt vero meliora de Cefare. Mortuus eftCato quadrageßmo odauo {ue etatisa^A Filius vero eius nihil mali a Celare paffiis eft. Ferunt hunc filium.Catonis difW* tum fuine:8lt; precipue erga mulieres male temperaffe. Vude in cappadociatcubo fpitem haberet Marphadatem qnenda regulum.•cui mulier pulcerrima erat.aci ucius ^ deceret apud ipf u moram traheret: talia in eum Icripta fut carmina. Iras abibat Cato poft rriginta dies: Potius amp;nbsp;Marphadates vna anima Marphadatis mulier 8lt;preterea illa. Nobilis amp;nbsp;clarus Cato regiam pofledet animam.De^bec maledicorum verba delcuit:8lt; falfa effe oftendit glorio^ mors. Nam cu pro b^r/ täte patrie contra Auguftum amp;nbsp;Antoniu in Philippis pugnaretrinclipaV iam^jrquot; ti acie nec fugere voluit:nec latere:fed in hofte ruensmagna cede édita etqin^ ip fe 8lt; exquibus ortus foret teftatusiadmirationem virtutis fue omnibus prcititi at$ ita mortuuseft:Pilia etiam Catonisvxor Brutiiqui Celarem occidit neq; pu dicitia: neq? fortitudine inferior fuit:Nam ^coniurationis aduerfus Cefarem« it confcia : amp;nbsp;quemadmodum nobilitatem luam decebat generofe mortua elt.Sta ,tilium tunc (einftar Catonis occidere volentem philofbphi qui aderant probi e runt.Sequenti vero tempore fe Bruto coniungcns cum fidem et ftudiumm ce IQ oftendiffet in Philippis amp;nbsp;ipfe mortuus eft.. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

ocr page 773

I/^/^a'! (pia^ifi/Ip Vitam atggéfta IDyonis Incipit feliciter.

VM PLVTAIRCHVM quem no holpitio fblam veram jetiam poffeffione mecu effe voluifti:inter manus Prancifce Lycrfarem: cepi ad eu omnem animum cogitationemq;con, pertere ac reputare $ eligansin eo ingenii magnitudo.Ére clara omniu rerum amp;nbsp;optima^ artium eruditio puberrima farum genarum amp;nbsp;tocius antiquitatis noticia feu neflra gt;feu grecanica contempleris nec minus peregrina. Adeo vt .J^i^^^^^jquicquid ab eo in tam multimoda materie varietate colcri' umpëti^nd^tao ex vnius capite.'fed ex multorum perinde ac babundantiffimis o)quibusdam fontibus manaffe credideris.Qua qdemin re cu pro mea paruitatein, (gens magnificum ac pricipale munusintueor te no tam fufcipientis ^ tue ratione dignitatis babuiffe autumo. Prudenter equide acutegi id prouidifti.foJam vt vere officium liberalitatisabfolueres in eum tuum collocare beneficium maluifti.Vnde parem tibi referri pode gratiam ne minima quidem tibi fpes effet quo munifici no autem feneratoris animum fine vlla ambiguitate penitus aperires. Id in ceteris qi' munificentie cultoribus fepe confpedlum eft.Cum nonun$ Alexandrum equales cpampliffima pufillis elargiret incufarent quali eos nefeiret illos qde inqt fcio:cute rum meipf u no ignoro. Verum enimuero fi mecum de diuitiarum amplitudine 8lt; facultatum fplerdore contendis :cedo;vjdlum^ me fateor palmaf^ protendo. Sin de amoris magritudine ftudio caritate beniuolentiacp certamen indixeris:ibo ais contra vel magnum preftes AcbiUcm.Cum igitur grate mentis quoddam veluti lignum proferre inftituo optimum fac^u tuif^ baud fane meritis diffonu fore duxi Vt cumabs te Plutarcbum grece fufeeperim Plutarcbum latine reftituam.Id cG facere aggreflus effem Dionem Siracufium Frutumuc conuertere ceperam. Vix autem primum ablblueram cum Brutumiam pridem noftro interpretatum ede fermone familiari quodam renuntiante cognoui.Subditi diucp verfanti mecum vt abftinerem potius vifu eft ne Fucorum inftar alienos depafei labores iure fortaffis accufarer.Ceterum quod omiffum fuerat:in didliohcm Romanam traduxi exqui btum amp;nbsp;fubtile Plutarcbi de vtroq? indicium peculiariter ac collatas de alterutro differentias,Mane vero de qua loquor pofitam in calce particulam no ante perle' gere debebis $ poft IDionem Brutum quoq percurreris. Atqui G te boc litterazp vel liturarum potius genere delegatum intellexero: in vertendis ceteris audatio temme prorfus efficies: tanti tufi eruditum facio indicium. Jllud aute imprimis ornatiOime miFrancifce poftulo: vt ne quic$legere prius incobes ^(uaniffimo 8lt;dodiffimo preceptori meo Manueli Cbrifblore Virgilianu decantes illud.Sem per bonos nomenq tuu laudefcp manebunt. Quoniam cu preter ceteras italie cala' mitâtes immenfas etiam tenebras atramq nodem grece ignoratis difcipline late fparfifletiis 8lt; infita benignitate amp;nbsp;ingenti excellentia no paruum fplendorem at' tulit hominibus noftris ad quos priftina litteratura lorgum per interuallum pro/ fuga huius clariffimi viri dudu 8lt;aufpitio redire quafi pod liminio cepit.

ocr page 774

oO @gt;1utarcbi biftoriograpbi greei de Vita atcpgeftis Dionis biftoria^per.Giiarinam

' ~ nbsp;nbsp;nbsp;1in latmum traducta Incipit feliciter.

^^OFECTO SOSSI /enetion quemadmodum Troiam

\iisminime fuccenfuram fore Corinthiis ait Simonidesqui

i^uerfus eam vna cu Achmis expeditionem egerunt'quo'

b^m Troianis etiam Œlaucus qui ex Corinthiis genusex

LPr^^rdio ducebat promptiffimu fe belli fociumafeiuituta

ffîëc Romanis autgrecis incufanda merito eft Achademia

gul paria fcript^hifce reportant:que Bruti vitam conti

eatlt;P lOionis. Ex quibus cu after quidem Platonis con .ataeny altervera Platonicis Enutritus fit dtfciplim^^

7 7 ' c^i {^^„l/^p^V''maxima prodiere certam,na. AVe vero admirandum fft:eos ^rc^f^ft' ac ^'™? ^''flennt ipG virtutis duci teftimoniumreddidffe

ebus Aîiptes ciï exJcitatosinftrucftofe Tfeado l^^^^^^ ^^^ aliquando vidiffet Ce illos ex Cuis effe rrX,,1J r reentes ferentes e foro carnes minum ftudia ac discipline res eoru Jefta^ ^^ere dicflitaaltje amp;nbsp;do^oru bo ceffe:queconcentam^:end^ mmaurévirorum fortune cafibus $ volun a% i^~n ^rf offerant cu dccore.Ha nulitudmem vna perducunt. Ante nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vitasadfr X'x^'^;:x7:^T-^^^^^fa fane Pbafma metuendiTe obtu^t T^m ^Tq^fJ^tX vtn^ baud beniu^um nudi (aoienfri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;taira prorfus tolletes afferat quo'dam ex imbecillitate b%mnies in an^r^ea:,^^^^^^ ac nullam per affedtionem wo%fi^aamp;:^:^:^g?.amp; '1quot;^^Audio ded,ti

^rem blrfarJm cAn^ h°neAate permanfcrint:Poft Cupremum vite diemróeb teram in ba-dando quantur. Verum bec adahud dicendigenus referuentur.Ce /Jm,^ m^' r^cma coiyparandorü bommum vna maiorem natu prioriaddo fin^filiamT^UfeSquot;quot;™ quot;mu'quot; Principatu conftitut, eft Hermocratis Sraca fo?iamp;^r^ vx°rem. Debinc cuftabihto nd dum dominata abeo Siracrfn de i' 7'c°'mS8iniquiffiniis affecere vitgperUsohqae Gbine mirfri^^°quot;'^'°'t°ID'°:'pus reeoperato poftca confirmato9dominatada^^

-enu° o' vx°res.Alteram quide ex Locrorumgenre Dorida nuncupati vero 1 igenam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fireilcmocham Fipparini filiam.Is erat inter $ira

anos horno primarius 8lt;DoniGi cu primo bdl idux amp;nbsp;imperator defectuseft collega.Ferunt ambas vna duxiffe dio incertd$ hominibus Fuifre vtn prius cdgref fus rit.Eeliquumtempus vtrupfeparem affidue pre bmffe. Solebant nan^cd eo COmunes habere cenasinq, vicem noceurnam agere quietemiquauis indigenam ac nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

nobilem g externam ubi plus habere Siracufana caperet multitudo. Verum huic nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

ocr page 775

ad Èrenusadiumentum eximebat ^lam Dionifo gYardleycm rata fitem % ^x Ariftomacba vero diu cG Dionifio babitans fobole carwt^uis dfmoP nbsp;fenv^ loeris admodum folicituseffet :quipFe qui Locrine matrem ^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„£$ma

neraffet ineufans intcrfecit^ui? frater cu pion effet mitio qui eo ..jffet per gnus babebatur bonos.Poftea veto cu prudentieiam expenmetum daod^si feipfu tiranni beniuofentiam contrabebat.^ocirca vmuerfis ,t j £ ë vt^cqirid cxpofaretDte trilmeréttacGtf t^^^

Cu excelbs morbusigemi magnitudine ac viri ; am P ^ jnfi confiUo Platoi res incrementum accepit:dum djumaquadam or nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Siracufanis initium li

Siciliam appuliffet:Ac numen aliquod vtvi e .^ans Platonem ex Italia Si^ bertatis afferensid«»abroganda ram tiran nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apprime iuuenis cu

racufasadduxit amp;eius doarinis Dionemadiun^^^^^^^

dos Platonis diCcipulos ingenio acinduftria ^CT^fofel^lato fcribit 8lt;rerd precepta impigerrimos amp;nbsp;accutiffimus cx^i• moribus innutritus amp;nbsp;mequa teftmionia comprobant bumilibns enim fu 'indute ertiam fuperuacuas de Usae fub trepide vite confuetudine Plt;rtolt;quot;|i,^^:^$feonamp; poneret:vt titias amp;nbsp;viuendi formulam imbutus que mvZ^deguftauit conieftim a' pritrum di'ciplinam 8C ducere ad virtute ,.'fuadendisboneftis potetiam rimo c^CTrit;C^!^tf^t^dto^^ effecit vt ille per oM cu ^

Memobtingere poiie ffî'.— r diret.Cuivbi couerdlent termonis a%w tonefin ul effet eug différente q jmum de fortitudine difputatu cffet: Plato naa de bominis virtutefuit.CpP « demonftrauit.Hinc ad mfticiam vejfus cunfloslonge magi($tirannos for nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;autem impiozpvitam e«e docuit,ma

perbeatam quidem iuftorum:ca ^gt; „ verba tulit' Ceterum cu ad dantes bomi nusbaud perinde ac redargutus P ato ^ulceri perspiceret dolore angebat^, nes eloquia fufeipere ac miruimmodu _ voluntate in Siciliam aduentÆet

Tandern furiis amp;nbsp;ita peratus eu rog nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.. $Dionibus mediuffidius inquit ta

quo refpondétefe virum bonu querer fc cladium ede irarum exitum put^s foil lem nodum comperire videris.D , nbsp;nbsp;rurabattque tum in greciam Sparta

citus omittere Platonen^ triremi qua p nMem clanculum exorauit:vt e» maxi' num vehebat Pollidcm.DioniGusve nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;minus iubcret eum omnino vende

mebominem internauigandu Ìi ere qftusexiftattametGreda^us m feruitute ret nibildetrimenti perpeffuru.Atcfi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poUis Platonem cgmam depor

fuerit eum nibilominus fore beatum. % — AtbenasbeU^erente decretu ex/ nnscumven^ffe d^itur quatutt:^^^^^^^^

VAvtt oftendeffe(pe^acul^ Çüo moderatam impe,o 7'tatcmtyo.flius certe tarpffimamDiooffius eu bbems faaWet tns qu^e ex Locrioa qt^tuor e^^^^^ ftomaamp;a ex quibas duefemmedexus erant Sopbrofi^videlicet SCareta.^o ip busDioaffio Sopbrofmam ifîxit vxotem .Aceta veTOTbaractel,tti^o roottuo bion comuge cepit aretamfibi exfotore neptem,Egrotante dem e,

ocr page 776

nuîla vite foes habebatur eum Çiper Ariflomacbè Tiberis Dian alfoqni conabatur Quam qdem ad rem medici vt fucceffuro in imperio morigeraret tempus minime preftabant. Et vt Timeusafferit (omniferam ei poftulanti potione tradiderant: ömnemqp illifenfum ademerantquo continuatam fbpori mortem efficerent.Dion tamen poftea cu apud iuniorem Dionifium facflus eflet amicoru conuentusiadeo pro temporis comoditate differuit vtcunnos profecto fua quide prudentia pne' ros:orationis vero auctoritate atq? licentia tirannidiS feruos oftenderit. QuipTu' ra eoru confiha demise ac trepide ad adolescentis gratiam explicarent.Eos preci' puo ftupore confecit:cu ex Carthagine impendentia contra dominatu difcrimina formiidantibus pollicitus eft:GDronifo pace opus effet fe^ primum in Africi na' uigaturum:amp; bellum optime depoGturiï.Sin ad belligerandum promptior foret animus ipfu fefe propriis fuftentaturum impcnGs:bello preterea quinquaginta ad nauigandu inftruaas triremes daturum.Cuius animi magnitudinemvebemen' tiffime admiratus eft Dionißus:amp; tantam promptitudiné infupcr amore coplex' us eft.At ii fefe Dionis claritate argui acpotetia deiici cogitantes captato ftatim initio fiulfe parcere verbis. In eu inftigare iuuenem:vt qui fibi per maria principe tum alficiens^omnem ad Ariftomacbe filios potentiam nauibus perduceret? qfibi nepotes erat.Apertiffime amp;nbsp;maximead odium amp;nbsp;inuidiam caule aderant amp;nbsp;vite differentia amp;nbsp;nulla cu admixtione feuera viuendi formula.Jlleeni principio quide adolefcentis tiranni ac turpiter educati cduerfioncm familiaritatemq illicebris amp;nbsp;affentationibus occupantesiquofclam Temper amores amp;nbsp;inania excogitabant exer citia in compotationibus mulieribus ludil^aliis inbcncftis. A quibus tirannisip^i perinde ac ferrum demollita fubditis perhumana videbaturrque nimiam illa fu' mitteret contentionem nd aliqua potius mansuetudine ^ fecordia dominantisob tuilam.Quamobrem progreHapaulatimcp depafcens ea iuuenem remiffo adamati' tina illa vincula quibus allegatum ferelicfturu principatum fenior Dionifusdidh^ tabat liquefecitatg deftruxit.Cu enfincboauitaffidue per nonaginta vt ferdtdl es computabat'lutenmaula honedis virisatg? fermonibu nullum jirfiis patefecit ingreffumtdebachationes dicacitates cantus falta tionesprocacitatefiie cundla te' nebant.Queadmodu igitur par eft muifus erat Dion: ggt;ad nihil fefe iocundd art iuuenile dederet- Quocirca veriGmifia vitiord nomina illius virtutibus calumniato res obiecŒibat.Eius nan^grauitate infblentiam é%orationislibertatëpertinentia vocitabantcdmonefaciens etia accurre cenfebatur. Cuntydeliciis fe minime fociu adfcifceret afpernator putabat quippe cu mores nd nihil natura tumidos haberet: efletg; in colloquiis afper 8lt;in cdpellando difficilis.Non folum enfflorentis etatis hominum amp;nbsp;de'icatiffimas abamentatione aures habenti aduerfa amp;nbsp;nequag eaade rat confiictudo. Veru etiam ex familiaribus multi cum fimplicesacgenerofos tijas diligerent mores conuerlatione improbabant:ggt;acerbius amp;^duiliu rciu neccni' tasexigebat fe difficilius adiungeret. Quibus pro rebus ad edpofteriori tempore Plato quad futura diuinaret prefcripfit vt comitem acvicinafblitudinispertnaci am magnopere deuitaret. Per id tamen tempuscu ob turbulentas fane res fna pfa nmi dignitas cenfereë vt is fblu aut egregie labefactu attollere ac tueri regndfat effet intellexit fe nd gracia veru neceffitate amp;nbsp;inuito quidem tiranno primum effe longcg maiorem. Quod cu ab imperitia proficilci Dion opinaretur ewadliberafeS adducere exercitationes amp;nbsp;ad deguftanda ftudia morale^ difciplinas cupidiffime contendebat vt cu reformidare virtute dcGiflet honeßate fetariconfucfceret. Dio niGus enZ natura, haud viliffimus ex tirannis erat. Ceterumiplmspater veritus ne excelfbs captans animos aut prüden tium hominu inita familiaritate eiqu^do, te deret infidras ac principatuinterciperettincluium donu fub çuftQdib obferuatyK

ocr page 777

311

Quo tempore aliisdeftitutuseqaaliBns amp;nbsp;reru inexpertas plauflrelh candefebra ligneas fedes ac menfas fabricate dicitur. Eo ent timoris fenior Dionibus proceP ferat vt cu nemini fidem baberet rufped:os omnes duceret mortales ita vt capitis crines tonforio radere cultro ncqua^ auderet: pigmentarius quidam accedebat adurens carbone cefariem. Eius cubiculum neq ; frater neq? fihus vt indutus erat ingrediebatur.At vnufquif^ luo depolito prius amictu alterum fufcipiebatiita vt eum Gtellites nudatum afpicerent.Frater eius Leptines cu aliquando regionis fi' tum explicans ab ftipatore quodam fufeepto fpiculo locum deferipfifTet:illum qde grauiter obiurgauit:bunc vero qui iaculum tradidiflet occidit.Ab amicis quocp lapientibus cauere bbi divitabat quin ignarus no eflet eos imperare malle $ferui te lVlarfiam qucnda ab fe ad dignitatem euedlum idcirco necauit: g is DioniGum per quietem iugulare le exiftimarat. Ab diurna eni cogitatione ac confilio bec illi vifa per fbmnum obftitiffe.(Contra Platonem furore permotus eft:qgt;eum cunctis longe mortalibus fortiorem minime pronunciaflet:qui trepidus adeo tantis refer? tum malis animu ex pauore geftabat.Eius filium 8lt; imperitia vtdiclum ed cor' ruptum amp;nbsp;infractos mores confricatus Dionivt ad difciplmam animu couerteret exhortabatur:principem(ppbilofopborum vt in Siciliam perueniret totis exora, rct precibus ;Eiq? cu adueniffet totum fe dederet:vt comparato ex moribus virtu te ac ftudiis ornamento ad diuinum amp;nbsp;rerfiomniu pulcerrimum fefe confirmaret exemplar:(Cui ad lingula ductori cu obtemperatum eft ex turpitudine ac deformi täte ornatus exiftit atqp venuftas.permultu etiam fibi felicitatis pcrmultuq; ciui, bus vendicaretiquantu in prefentia in meroribus amp;nbsp;moleftia commoranturimodo res illorum modeftia iufticia amp;nbsp;caritate paterno curatas more preftans fe ipfum ex tiranno regem efficiat. Nec enim vt eius pater referebat ad amantina effe vincula nictum violentiam clamem aut illud ex decem milibus Barbaroru conftitutum pre fidium.Verum beniuolentia promptitudinem amp;nbsp;graciam a virtute ac iufticia inG tam.Que quan^ luperioribus illis rigidis quide at^ duriffimis molliora exiftant: ad regni tamen diuturnitatem magis magifcB valitura. Ignominiofu eße preterea minimeq? expetedu : Vt cum princeps corpus preciolis ornet amidibus dclicatify amp;nbsp;apparatis refrondeat edibus nibilomagis c5fuetudineaut difciplina infimis ex ceUat hominibus.'nec ipfam animi regiam pro regali dignitate couenientiacp bone ftatam habeat. Hec cu multociens Dion admoneret:^ nonullasinterdii Platonis rationes interfereretivehemens ac infanus quidam ftudioru cofuetudine Platonis amorDioniGum tenuit.Statim igitur complures Athenas a DioniGo littere com pluresinfupera Dione caufe rationeGp peruenerut.Alie etiam ex Italia ah Pitha goreisiqui illum vt eo proficisceretur exhortabant. Quo nouellum animu ingenti licencia amp;nbsp;poteftate vagantem corripiens intra grauiora conGlia detineret.Itaqp Plato quemadmodu idem refert {uopte pudore comotus:maxime ne (blis obuer? fari verbis nullum aute frohte opus fiibire videret fperanfq: G vnu virum Gcuti pri cipalem partem expiaffet euneftam languentem Siciliam medicaminibus curaturG obfecutus eft.At Dionis inimici Dionißi permutatione vcriti:eivt ab exilio Phi Iiftum accerferet perfuaferunt:quo illum contra Platonem ac philosophiam perin deacobicem ac impedimenta haberet. Principio nanq^ Philiftusdum principatus oftitueretur: dpmptinimu fefe prebuerat diu$cuftodie arcis pfuerat. Erat autem rumor eu cum fenioris matre DioniGi congregum habui{re:haud prorfus ignoran te tiranno.Cu Leptines ex alia quadam vxore ab fe violata duas genuiffet filias:al teram nihil Dionifio prefatus Philifto collocat.Ille ftimulante ira Leptinisquidé vxorem in compedibus continuit:ac e Sicilia Pbiliftum expulit. His circa adriam ad quofdam fefe bofpites profugus recipiens ibi naevus otium plurimam hiftone

ocr page 778

partem eompifaffe creditur. Nec enfquoad leniori Dionifio vita fiiperfuit rener fus eft. Verum poft illius mortem vt didlu eft ab ingenti quadam ceterorum erga Dionem reducius eft inuidia. Vtpote amp;nbsp;illis longe magis idoneus ;8lt; tirannidi fta ^lior futurus.Iftc igitur cu primum aduenit feferegni rebusapplicuit.Ceteri de Dione cali^nias criminationef ^ ad tirannum ingruebant'De diflofuendoeniim gwio cu Theodote Heraclideqpcollocutu. Is nancp frerare videbatur vt aduentate Aifrne Cquot; imperiofam illam e principatu nimilfy intemperatam acerbitatem ab'^ ftuliuet mitiflimmu atq? legittimum regem DioniGum coftitucret'g G repugnat fet aut mitigari no vellet decreuerat eo deftrudo Siraculanis ciuitatis moderami na reltituere: non quia popularem collaudaret principatum:fed quia eu tirannide rç. ° Rrcftantiorem iudicaret. In buiufeemodi reru conditione profedus in $i CTliam Plato primis quidem occurGbus mira familiaritate amp;nbsp;bonore fufeeptuseft -triremem egreffo regiusafluit currus decentiffimis in ftrudus ornamen, LS'fyrannus etiam perinde ac maxima regno felicitas obuenifTetfacrificia rele' brauit:verecunda deinde conuiuia ordo curie ipG etiam tiranni in iure dicendo be Migmtasmirificam ciuita, fani de bominis cdmutatione preftitit. Erat vnusom mum ad doctrinam amp;nbsp;pbi/ofopbiam impetus. Erat preterea puluerufenta vt fe, runt regia ob eoru mukitudmem qui geometrie figuras defcribeb^t. Paucis poft intra regias edes facrificiG de more fiebat: vbi precone vt affolet orante vt mu per tempora in concudum duraret imperiu :DioniGus cu adeffet num défi, ne inquit execrada nobis imprecari:Id permagnu Philifto errorem incuffiteogi' a 1 inexpugnabilem Platonis tepore ac cdfuetudine fore potentiam G parua mo do conuer^cone luuenis mente amp;nbsp;fententiamafenaufe at$ tranfpofuit, Haud arn eperatim aut occulte fed vniuerli Dionem manifeftis vrgere comitiis. rçn dieclam cu carminibus amp;nbsp;veneficiis per Platonis eloquentiaminuafiffe Dio nilium:vt cu ille vitro répudiantimperiu Ariftomacbe liberos fubinde conftituat quoru is exi ttit auunculus. Nonnulli moleftiffimum habere fingebant fi fuperiori qm em tempore Atberiienfes ingentibus eo copiis tum naaibas tum terreftrib nauigatesante profligati acin perniciem dati funt g Siracufas capere potuiffent „quot; lonifii regmim vno eu fophifta deftruant/cuiusanimum bucinduxe ru tvt e decem milibus ftipatorum fugiens omittes etiam triremes quadringftas ^accem rniiia equitu ac milites pluries totidem tacitum quodd^ in Achadcnaia °nu per crutetur. amp;nbsp;beatam ex geometria vita fibi perquirat cu interim Dioni lonity nepotibus confiante ex regno opibus 8lt; deliriis beatitudinem relinquat as o rescu primum qdem fufpitio mox autem apertior ira amp;inimicitia confla' re^r quedam clanculum Dionifio defertur epiftola quam ad Cartbaginffium pro f'?s cri ens Dion /petebatvtcu Dionifio de pace differeren t/haudabfcpfe coh ß aceret/quo per eum conftantifTime cGcfta componeret. Eam vbi DionifuS ' ^ °per egit fecum inito vt ait Thimeus conflio Dionem fidta inuadit amici cia/CX pauca quedam commetatus vbi feed ingratiam rediffe dicflitauit fblumi ar cem mare verfus adduxit comonflranf$ illi epiflolam vehementer increpuit/^ ca ra e vna cu Carthaginefibus confpirafTet. Dionem excufationem afferre volente n qua$toilerans Dionifus flatim vt erat cimbe impolitum nautis edixit vtdela tum aa Italiam exponerent. Hoc poft^ hominibus palam fadlum eft/ regiam qdei mu le ris tenuit vlulatas. Siracufana vero ciuitas res nouas amp;nbsp;fubitam expecftans[ permutationem pendebat: tum hoc ipfb Dionis tumultu tam ceteris nujlam ti' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

rano tidem habentibus. (Que vt Dionifius confpexit timore anxius amicosaç mu, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

11eres f^an cepit/haud cxulafle Dionem ac feceffiffe paululum peregrinatione^I fulcipiffc;ne illo prüfente cotra hominis pertinaci^ deterius aliquodper iraçundi^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

ocr page 779

k1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j tgenauestquiegd pecuniarum

delifiquére cogeret. Dionis mete cognatis duas y^e. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;effam coue^are mffit

aut warcipiorum optarent eis imponere ad euep irP do pompa atep fuppellex Erant Diomopes irrmenfe amp;nbsp;regia propemodui,trulieres ac focii traf Quam m vnu colleram ad eum amic^etulere:ai;ai(35 ^ claras mte grecos exti, inrfere'ita vt obeam pecuniam grandel^ade nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dionifius continuo Platone

tarât amp;nbsp;exulis opulencia regni potentiamdec aniffime bofpitalitatis pretex comigrare 1 arcem faciens bonorihc^ 1 1u_.nauigans teftis iniuriarum effet tucuftodia^n cxcogitauit:ne fcilicet ni c homing attingere confuetudi, Cüab diuturno deinde c6uiau 11'^1 frraqu tirannico amore complexus eft:mu nerrep ac fermoneslam proferre aiTucUeteum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rq , cunctis admirationiba

tuafa Colum in amore vices a Platone con equi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jo ne Dionis amicitiam fuc an,

beri pcftulabat: res illi regni comittcre^ar, nbsp;nbsp;-uedam erumna fcce ipfa erat affe'

teponeret antiquioreue duceret.1,$ rlauo ^ fofent amatores inCaniret breui Aio:du lUe per ^elotipi a vt difficiles acip conciliatus modo ad fupplicandu ver imultotiens tempore nunc lecum iratu .difae rbilofbptie negotiis immenfo tusde pcipiedis ab eo difcipliniscom^uquot; abebant ipfos perinde ac peftem aliqua ferebatur ftudio.Qui® illum ab ea re Dionibus Platonem emifit :fecum pa verebaturIngruente interim bel 0 qu°Pia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t.Quod cû ftatim ementitus effet

dus vtht fequentis anni vere ^X^^t^propt« Wh poteftaté a Pla ei tamen prediorum prouentu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ç-Æaeax effet Dionem Ce accerßturu : modo

tone poftulans. Nam eu Prim^abinnouandis rebus abftineat: feep apud grecos illum vt quietem agat exoret. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Plato conabatur.Quocirca couetCum ad fa

nullis inferetur maledicis :bec ac nbsp;nbsp;nbsp;Anebat .Habitabat igitur 1 oppido penes

pientie ftudia Dionem m Acbadem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0^1 amp;nbsp;amenitatis gracia comparato

familiarem quendam Calippum nom r pum donauit cuius amicitia 8lt; con^e Hocpofteacu in Siciliam traucere nbsp;nbsp;P„isverfarentur vCus eft Volebat enim Pia

tudine longemagiC^ cetero^ qui A nbsp;nbsp;^ucnientibus pro tempore locisteperaV

to cu Dionem gracioCa coruerfation nbsp;nbsp;nbsp;.Talis autem SpenGppus erat quaobrem

fct eius mores dulces ac facetosre nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•facecias idoneum appellauit* Dum

Timo cu de Calibus fcnberct^^um^io^^ cboXm exercitatione inCtruxit:amp; cun,a Plato ludorum prefe^us e^et I)io nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uo talem erga AtbeniiCes magnificetia

perfoluitimpenfam co cedente Platone.^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gloriam afferebat. Alias quo^

Pftenderet: que maiorem,Ihbeniuofent^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;rep .viris otium agens amp;fe

Dion vrbeS adibat vna cu optimis ölt; '. vitam immodeftu mbiltirannicu ni ftos louentus celebrans cu interim^'probum forte amp;boneftasdeni$Üudi/ billafemum indicaret: verum temp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quasob res ex omnibus beniuolentias

oru ac pbilofopbie curas ac exercitae „foos inCuper lonores ac ciuitatu decreta amp;.emulationem conCequebatur: amp;pu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tyniGi paruipendentibus: tarnet

AbUcdeinonnsff ciuitate^t ffimüwhfoLmb^^ heum eontralbeb^os per idtempiiP nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mtem eius domum peturf

U^daDionemPteodoriT^ezarcn fyns

le»teodoras autem vt ferunt dmes ^Atitudine fummo cumlabore tollocuia ^ buscorfpeatuseum^prenegotioymu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;motefte perferrent ad e' refpeMs

mtfusadmtttentemtcuidfocu grau SttatuGsiis omnino Gmiha facieVarnus. q^diftuineufamus inquit.Nam amp;tpb nbsp;nbsp;erga DionembeniuolenUa Dionffium

Procedente deinde tempore CU grecorum erç nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;—„vnnvd« curato,

\^dometuue torqueret: ei prouentus mittere dflititiRi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p Vlatonis caufa

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ribuserogansvolans demde malos aduerCum phlo op os rumore. , eduxit

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defedrärfos oppugnare^complutes ex usqui eruditiffimiexiamp;mabant oduxit.

ocr page 780

Cum vero per quando gforiè cupiditatem vniuerfos vfeere differendo cotenderet auditis a Platone rebus male vti cogebatur. Eius aute debderio tenebatur fe$ip fe damnabat ^ illius prefentia minime vfus effet:nec que boneda fuerit aufcultaf fet. Limpbantis igitur amp;nbsp;leniffimi more tiranni ad cupiditates 8lt; omne celerrime ftudium approperans ad Platonem ftatim concitatus eft. Tum omnem attoUcrS machinam arcbitam aliof$ Pitbagoreos conuentoru ac pollicitationi vades amp;nbsp;co firmatores induxit vtad fe Platone conuocarent.Ipfius nancp interuentu ii primu amicitiam bofpitalitatemcp confecerant.Minus ad eum ArcbedemusiDienifiuS quoqi triremes ad Platonem amp;nbsp;{uppliciter exoraturos trafmifit amicosJpfeetit aperte ac dilucide feripEt nibil fe Dioni quod rrodeftum effet facflurum niGin $i ciliam aduentante Platone.Eo autem perfuafb cudla fadurum. Complures item ad Dionem a fbrore ac vxore confide venerunt caufeiopus elle vt Dionifii cP^us audiret Plato :ad eam($rem nullam preberi occabonem debere.Hunc in modu ad Siculi fauces freti tercio commeaffe fe Plato refert quo perniciofam dentio cbanu din remetiretur. Aduentans igitur amp;nbsp;leticia magna Dionibum amp;nbsp;fpe magna tota repleuit Siciliam intentam 8lt; precipuofblicitahi Audio vt Plato quide Pbiliftum amor autem fapientie violentum fuperaret imperium.Studiofiffime in cii mulg res extiterutrCingularisilliab Dionifio fides qualem alius affecutus eftnemoba bebatur:ita vt illum indifcuffiis adiret:Cum grandem illi pecuniam dono multocl ens traderet nuni^ (ufeepifTe conflat Cui dum aliquando Cireneus intereret Ari ftippus tuto inquit libçralis amp;nbsp;magnificus eft Dionifius.Qui eni pluribus indiget: iis pauca tribuit Plato veroeu nulla fufcipiat permulta exbibet. Poflea ^familia riffime primo congreffi funt'fuper Dione fermones inchoante Platone ddationibJ primum mox couiciis ac difceptationibus adumtclam tamen externisre occi^tan te Dionifio 8lt; conante infuper vt Platonem cu honore tum aliis cultibus éb Dio' nis caritate diftraberet. Nec vero fuperioribus ille temporibus perfidiam amp;men/ tita verba retexerat: vfepadeo patiens Gmulatamoftentarat habitudinem,Hiseo pacAo inuicem fe habentibus cu latere omnes arbitrarent Helicon Cijicenus vnus ex Platonis equalibusfolis defectionem predixit (Qua vti prefatus erat effectais a tiranno ingenti habitus admiratione argenti talento donatus eft.Tum Armip' pus ad alios iocons pbilofopbos ego quoqi mirabile quippiam habeo inquit q^pre dicam.Quibusvt proferret oblectantibus predico igitur ait Platonem at^frio' nifium breui tempore inimicos fore. Poftremo Dionifius Dionis patrimonia ven dens pecuniam Gbi detinuit:Platonem in vicinoedibus orto diuerforium habente ad fatellites traduxit qui odio illum 8C inimicitia conledlantes necare querebant. vt qui Dionifio perfunderet vt omifla tir^nideabf$ Aipatorum cuftodia deger, Arcbitas ac fui vbi in huiufcemodi conflitutum effe periculis Platonem didiceru confeftim nauem cu legatione miferunt que viru ab Dionifio repofceret dicer^$ illum quoniam fe vades aciterceffores fecuritatis accepififet SiraçuGsnauigai At Dionifius cu pro eorum controuerfiis cxculationem attuliOet Platone^ ante^ a fe dimitteret per epulasamp;familiariffima habuit officia :ad quetale aliquid dixi fe comemorant.Complura de nobis Plato 8lt;grauiffima certe crimina tuisdc^m ciabis equalibus 8lt; Audiorumfbciis.Cui fubridens ille re(pondit:Haudtanta i' fciplinaru fieri poteft in Achademia medicitas amp;nbsp;inopia: vt vili de te come^raré uacer. Hunc in modum dimiOum effe Platone afferunt:quan$haudiis u^eco' (bna Gnt que ab ipfo Platone ferunt.Cetera ea Dion grauiterptieb^ramp;]^w fopoft cum uxoris facium pdidicifret:de quo fcribens ad Dionifium Platoo cu, riffimis inGnuauit uerbisiapertum fefe penitus egit hoftem. Idauteera^huiarce/ modi, DioniGus eicdo Dione çqm Platonem ab fe dimitteretorapitutefi feere

ocr page 781

interrogaret nunquidipedimento effe vellet quo minus vOTalteri in matrimonia collocaretur. Erat eni rumor feu verus feu ab Dionis aduerlariis fidius: ingratum illud Dioniextitiße connubium vt eu cum vxore diferepantem haberet couidum Vtigitur Plato peruenit Athenas habito cudlis de rebus cu Dione colloquio qua dam tirano ofcribit epiftolam.Cetera quidé clare quibufuis explicantem:iftuc aut ipfum illi dumtaxat foli cognitum:illa de re fecu Dione collocutum effe. Eum ve, hementiffime declarare fe molefte perlatura G Dionifius eam confecerit.Eo tem, pore en magna de ipforum recociliatione fpes adeffet nihil erga fororem nouitatis intulit :ipfam aute eu Dionis filiolo habitare finebat.Poftep omnis in gratiam re, deurdiadempta fpes cft:8lt; Plato rurfus in Siciliam profestus cu odio 8lt; inimici tia remiffus erat.Areta in vitam equidem cuidam familiari luo Timocreati nomi ne nuptui dat.In hoc faltem haud patris manfuetudine imita tus. Polixenus enim eius fororis Tefthe maritus inimicus fadlus illi effe traditur.(Quopropter metum fccedente amp;nbsp;e Sicilia profugiente DioniGus accitam fbrore incofare cepit : g fuge mariti confeia nil Gbi denuntiaret.illa mediuffidus fecura amp;nbsp;omnis pauoris expers adeo ne Dionifiait vilis abiedla 8lt; virilitatis indiga vifa tibi fum mulier vt fi coniu gis mei fuga ipfa preiffem eiufde nauigationis comes amp;nbsp;fortune particeps effe no luiflem. At ante incogniti habui quoniam mihi latius cxtitiffet Pollixienivelexu lantis vxorem ^ tui dominantis fbrorem appellari.Hec cu ingnue ac egregia qua' dam licentia Tefta protuliffet admiratum furunt tirannuladmiratofq; Siracu(ios tantam in muliere virtutem adeo vt poftdeßrueftam etia tirannidem honoribus 8lt; regali more calere perfeuerarint.Defundle vero funus ciues publice c^fedlati fut Hec quidë excurlionem habent baud incomodam.Deinde Dion animum couertit ad bellum nequa^ interueniente Platone turn quia hofpitalitatis erga DioniGu iu ra verebatur:turn quia matura iam pregrauabat etas.Ceterum SpenGppus amp;nbsp;fa rniliaresahi auxilia conferebantGmulqp exhortabantur vt porrigétem manus Sici liam 8lt; promptiffimis receptaculis inuitatem libertati reftitueret. Cu enim Sira euOs Plato verfatur:SpenÊppus longe magis fefe hominibus immifcuiffe ac illorG ftudia fententiafiie perdidiciffe videtur.(Qui eu initio qdem ipfius in loquendo fi' dutiam perinde ac regis tentamina formidarent:ei fidem tempore babuerut.lde nanq omniu erat fermo (upplicatium 8 lt;nbsp;Dionis aduentum inuocantiu no claflem agentis no milites no equos. Ipfemodo contra DioniGu corpus ac nomen Siculis in niinifterii partem accomodaret. Hec anunciante SpenGppo cofirmatus Dion oc coite per alios externoru deledlum habebat quo fua celaret lententia. Confpirabat multi tum philofbphi tum ciuiliu reru ftudioh inter quos amp;nbsp;Ciprius erat cudemus quem morientem Ariftoteles fuu de animo dialogum mifit: Itemcp Leucadius 7imonides.Eiquocp Militam Thcffalum addixerunt viru diuinationis peritu 8lt; ttudiorum in Achademia focium.Exiis aute quos in exilium tirannus extruferat: baud pauciores mille:quinep dutaxat amp;nbsp;viginti fe expeditionis comites adfciuerut ceteri eum timore percuIG prodiderunt. Primus belli motus e lacinthiorum infula extititiin qua fefe milites collegeritoamp;ngetis fang pauciores, At celeberrimi om nes multis ingentibnfue militiis exercitatis: pretcrea corporis ftrenuiinduftria amp;nbsp;tortitudine preftantiffimi: quiq multitudinis animos quam in Siciliam Dion ha 'r^perabet fuccendere pariter amp;nbsp;ad audatiam incitare poffent:ii cu primum co ^a DioniGum ac Siciliam deligi claffem audierunt iniedo ftupore cepta damnare lonem per iram ac furias defipientem aut propter fpei melioris inopiam; fe ipfu ad plenas defperatfone res iniicerc .•fuis inde ductoribus amp;nbsp;qui eorum delectum ^bi^rant magnopere fucccnfere:q ipfis confeflim ex initio bellum no predixerat 4uDionhabita oratione quanta regnu imbecillitate labaret edocet eos no magis

ocr page 782

uadé^fJote deZ^nruefaadtiii^ nbsp;c^^

tadTd t facinora kßgt;t^nta:°P°ftufe^^^ biladlh^ent. Poft ^ra^

cà^^ta:™€J^i^fN^^tfelt;ÿi %°Pta^tclt;mCphtfo.amp;fti ruerint, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;enï r^PQppe.cn ^'nmédit quot;nbsp;eis J^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;expec^are laf'

'uifled* quot;eui contal f^res ilf n^eeiu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PtimtisJr^m.DioniGi vero

fUn^r^'int Oajabe^^^

T^aculum . Pr a:rceua t^^ecarop^danu^Per editi ctirehcj^sn^a

dmibPoniPus reP'^'^tag,™ minift^f^te ad nbsp;nbsp;nbsp;ditansea defeeUonisamp;]

que nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bi^tnari nbsp;nbsp;ta 10^^a °Pti^ü nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dues.Mans

Cühe 'i'èsgeftA-lane nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?'ihtesd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;clade ap? inljRnequot;atd permutatione

plu)^ quid eis b fbat.-duo 1^10 diio f kabus. ™/nte^ .magioratusaepotfo/ f^r'^^ua^^^aw ^op^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^quot;lt;^st™aem9 decreuiffeHec /

fit. S^'cflie Pro dieb) duo/t\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;$ '0%, ant*Arma prêter caI

' Cnirn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mnietu a abunde eti^ riati'

boA ^cn'^eç Sponte appheuere na daffein ventis ac Frcto fu^

nat^â^^sdefeSfjta^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•:™§ahtes nbsp;nbsp;lap'B'a Matrone agere

fa^at. T^ref^ se^ ^^^0 a te^^^berna t^^^^^^^ te^odeamo

teh!'Ph'it Ex afperincu^hS cd vlfr O'eauft- quot;quot;gius ab:°S''ic° defendereluf

n^Peftate^ o^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e^c^^nt^mpfaresfa inari

dd cepiffe^B'preciQ.:™ arQu P entrio lon~.inhere loca 'es-pion propinquum

Zlgt;^aaut quot;aues rP;tese ce^^^^^

ulabote pPeurtebat . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;entia ' edebantpemmk^J

tortis efre cZ'em^s inbat^Param^^^^

Bione auftr rfuerunt.ife^abunttuwteu abfh^s referta r°cdibasdafedas efle

frJ^^me fieri alls quedajsjta d^fie^d^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eos cquore

''e^O tot^epern^fiutriitatea aCd ipfPeftate rcd^^i feXis i]^^^^

'apandunr, Stationen,'aura nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad magne capita

^tUrvela. T Crederen U luftm^^^

adorat/ç^auTatim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;expedhrent:camq;1

'Sdelse nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;te amp;nbsp;validius flan

'la. bffiham verfus medio ]

ocr page 783

30°

proFagére pelago. Quinto demum amp;e Facilicurfu penes Mionam iaëlisronflitere Ancboris.Id Tcilicet oppidum eft (TartbagincnOu {abditum poteftati. Eius forte lociFfec2us erat Synalus plurima Dioni amicitia amp;nbsp;bofpitalitate coniûaustq cG Dionem eiufip claffem adeOe nefeiret defeendentes arcere milites adortus eft. at i! li cu armis excuriantes otiolo nemine id eni Dion ob Cartbagincnfis amicitia per' petrari cohibueratuerfifq? in fugam oppidanis una irrumpunt itacp locum m pote datem redegunt.Deinde cu duces feinuicem falutates occurriffent:Dion violato nemine vrbem Singlo reddidit. Tum $inalus habitis holpitaliter militibus neceP faria Dioni comparauit. Precipuam vero iis fiduciam afferebat ^ cafu DioniGum foris verlari contigerat. Nuper enim oduaginta nauibus m Italia nauigauerat.Id circo cu Dion milites diu per maritima fatigatos incommoda :ibidem ad curanda corpora inuitaret minime paffi fiint:dum ad arripiendam temporis occalione per' magno approperant ftudioiSiracufas adduci depolcebant.Superuacuis igitur ar mis amp;nbsp;farcinis ibi reliclisiac exorato Sinalo vt ea ad fe vbi tempus effet tranlmit, teret Siracufas itur. Proficifcente inde Dione ducenti agrigentino^ equites qui Ecnomum incolebant ad eu fele conferunt. Poft eos (Geloi IUico fama Siraculas ac carrerat cu Themocratesvxoris Dionis 8lt; Ibroris DioniGi marit? qui relidlorum in vrbeamicorum princeps erat: repente nuncium cu litteris ad Dionilium fuper Dionis aduentu mittit.Ipfe dehinc ad ciuiles tumultus ac motus animum aduer/ tit,'vniucifi nangi pendebant. Ceterum cu rebus fides non habereturinter pauorë quies agebatur.Tabellario cafus quida fane admirandus obtigerat.Nam vbi tra' iecit in Italiam cti lam reginum eualiffet agrum in (Cauloniam ad Dionilium acce' leransin familiarem quempiam incidit: qui nuper ferebat arietem aquo fufeepto carnis frufto iter approperat. Magna inde pariter parte nodlis abfûmpta: cG ob la borem fe aliquandiu fbmno dedere cogeretur: vt eratfecus viam infula quadam ac cubuit.fecutus odorem lupus alligatas faculo carnes diripiens carnes fimulappor, tans amp;nbsp;faculam abiit in quo homo litteras deferebat. Dehinc cu exercitus perlen, 'fiffet:errorc plurimo fingula iheaffum peruedigans nihil inuenit. Ad tirannu igit bre litteris haud proficifci decernes profugit eminus. Quocirca ferus quidem ex aliis ad Dionifium de ßicilie bello peruenturus rumor erat.Interea comeanti Di oni camerinei feCe focios adfciuere :8lt; Siracu'anorum qui per agros verfabant rtd parua multitudo confluebat.Erat cu Thurecrate Leontini atqp (Campani q Epi polas pro ftatione tenebant:li fimul ac falfus quide a Dione fermo manauit:fe^p mum ad eoru vrbes copias conuerfurum:'! himocrate deftituto:abiere opemfuis allaturi. Hec vbi Dioni circa Matras cxeititum habenti renunciata funticocitatis militibus per tenebras ad Ariapumfluuium decem ab vrbe ftadiis diftantem per uenit.ibi Gftens iter madlatis penes flumen hoftiis folem adorauit orientem fimut arufpices deos victoriam portendere tradiderunt Tum adftantes vniuerfi Dione inter facrificandum corona infigne confpicati vno impetu libi coronas impofuerut Erant autem haud pautiores milibus qui$qui fe Dioni intereundum comites ad iunxerant.(Ceterum cu ob repetinum incurfu male armis inftrucfti veniOent armo tum inopiam promptitudo {upplebat:adeo vt cu Dion caftra mouiffet ii curfibo in'' ^derent clamore 8 lt;alacritate fele mutuo ad libertatis dulcedinem exhortantes. Ex oppidanis quicunq? gracia amp;nbsp;nobilitate preftabant inOgnibusornativeftibus fefe ad portas obuiam effundebant.(Cetera fubinde multitudo tiranni familiares f uadit.Tum profagogide fic appellari (olebantdifcerpuntur.Impii fane 8lt; diis in' niG homines li vrbem Siracufanis promifcui peragrabant fingulorum dicfta fadla ue fagaciffimefpecula ntes: deinde tiranno cogitationes omnium Termone^de' nunciabant:;hi primum cmniu occurreres penas dedere;virgis eni cefbs mebranis

ocr page 784

exuerunt.Tßimocrates eu fe arcis cuftedibus permirccre nequiret: accepto ecuß profugus ex vrbe niigrauit:cundla pauore ac tumultu replens:ne modiocri trepi'' dationeammififfe vrbem videretur maiorem in modu Dionis res extollebat Acce^ dens inter bec Dion perfpicuus lam cundlis erat lucidiffimis indut? armis. Cinge bant illius latera bine frater eius Megacles binc Atbeniéfis Calippus coronisam/ bo decori.Ex externis militibus autem centum erant qui Dionem ad corporis cu dodiam fetabantur. Reliquos prefeti ducebant ornatiffime inftrutcs.Spcta' bat Siracufani 8lt; perinde ac facram quanda amp;nbsp;deo dicatam libertatis amp;nbsp;popularis potentie pompam excipiebant.'que tandem poft annosoto 8lt;quadraginta redies^ ciuitatem inmferet. Per Meniditas inde portas ingreffiis fedato per tube foru tu/ multu butufrrodi preconium cdidit^Dion fraterq? IVcgacfes eu ad abolendam ve nerint tirannidemiSiracufanos reliquofc^item Siculos liberos 8lt;tiranno folutos reddunt. Volens etiam per fe ipfiïbomines compellere per Achradinam confeendit Siracufani per vias vtrinq; facrificia menfas craterafg, ftatuerant:8lt;quocugaccef ferat miflbs flores frugeffy fpargcbant:fecpin eum uti deorum precesac uota ton uerterant.Sub arcem amp;nbsp;pentaPyla illuftre quoddam amp;nbsp;excel fu. Dionibi opus ex tabat borologium:buc afeendens contione exorfus.Ciuesad uendicadam fibi liber' tatem incitauit. At ii ambos per fumam leticiam amp;nbsp;feftiuitate imperatores amp;nbsp;bel , 11 duces creant Eis infuper ita nolentibus ac rogantibus Syracufani collegas uigiti deligut ex quibus dimidii ab exilio una cu' Dione redierant Vates illuftria extare prodigia cenfebant:quoniam Dion mterorardummagnificentiffimu Didnifii cdi ficium fubiec^um pedibus habuerat.Ceterum expauebantquia locus in quedile' cftus imperator afeenderat:de folis permutationerationem rontinebat:ne fcilicet mox nullam Fortune permutatione res illius gerende capeflerent.Debincredadlis in ditionem Epipolis coniedlos illic in vincula ciues exoJuitrmuiuinfupcr circum/ duxit arci. Septimo poft die Dionißus in arcem fele eu clade retulit.Arma Dioni, eu vehiculis comportata que Sinaio ante reliquerat: bec ciuibus difpertita.Rehq pro fe quiffy ornate inftrudi promptos exhibuere milites. Dionifius initio guide priuatim miffis ad Diona legatis experiri rem cepit. Aft illiad liberosiam Sira/ cofanos im medium verba facere iuffi humaniflimam tiranni nomine contioni ba' buerKt. Mediocria polliceri vedigalia militie requiem excepto fi qua illi vitro fii^ fcipiendam effe decreuerint. Ea Sira^anus populus irridebat. Dion legatis refro dit.Dionifium ne verba faceret ni prius fe principatu abdicaffet: quemfimulatcp depofuidet:vbi ad rem quampiam modefta opus effet pro corii neceffitudinis me moria fiiam fe impenfuru operam.Ea Dionifius collaudabat.At miffis denuo lega tis peciit:vt vna cu Siracufanis aliqui ad eum in arcem comearent. cu quibus tum perfuadens tum perfuafus de publica vtilitate différèrent. Midi ergoad eum viri quos D ion ipfe probarat.Tum plurimus per Siracufani ab arce populum fermo manabat Dionifium relicfturu effc tirannidcmiidq? fui magif^ Dionis gratia Fac^u rum :At ca fubdola quedam erant figmenta tiranni 8lt;inlidiaru contra Siracufa' nos infbrudbos. (Eoniectis nanq? in carcerem ciuitatis legatis luce prima faturatos mero ftipendarios contra circududlum a Siracufanis muri difeurrentes immiGt; Tum inuadentes ex infpirato Barbari multa cu audacia pariter amp;nbsp;tumultu mura peruadant. (Quibus deinde intra ciuitatem irruentibusici adferendam opem ex' pedlare nemo prorfus auderet foli Dionis milites reditere Qui vt primi tumultu antes perfenfere fubfidiu attulerunt:ii tamen auxilii modum intelligere exaudire g baud fatis poterant adeo fuga furripientes fe inde Siracufani errore ac vocifera tonibus inter eos permixti difeurrebant. Dion ci eins exaudiri verba non poffen, ad rem peragendam opere fe ducem exhibere volens primus irrupit Barbaros,

ocr page 785

Acris tirca illam ätrox$ pugna co mittitor quandoquide nibilominus boRi^ fuis agnolcebatur.Fado eni a ennuis impetu magno eu clamore concurritur, at ille eu iam per etatem ad buiufmodi fubeunda certamina grauior effet :animi fortitudine inuadétes tum excipiens turn obtruncans manum tragula vulneratur. Ad reliqua deinde tela 8lt;inflictos cominus idlus vix thorax ipfe per clipeum fy^t erat haftis vndi$ plurimis pulfatis amp;nbsp;fpiculis quibus perfraciis collapsiseft i)ion.a militibo fubinde abreptus 'imperatorem eis Tbimonideminftituit. Ipfe aute equo vrbem circuire Siracufanos e fuga retrahere.externos milites qui Achradinam pro ftati' one tenebant cotra Barbaros concitatos adhibere integros quide contra labore co, fedos promptos contra fpe debilitatos 8lt; in ipfo iam edatu deficientes animis.Cii i eniimpetu primo vniuerCam pariterciuitate vel difcurrentes occupare fferaffent ac ex improuifo in fortes viros amp;nbsp;drenuos bellatores incidident .'gradum in arcem referre ceperunt. Dehinc vt inclinati funt incumbente vehementius grecozp agmi ne terga prebentes fefe menibus irc1udunt:quatuor ac feptuaginta ex Dionis par te truncatis:cu ex fuis multos amihllent. Parta adeo clare vióloria Siracufanus po palus externos milites centu minarum coronis ornauit.Aft illi aurea corona Dio' nem mox a DioniGo caduceatores defcenderuntepiftolasa neceffariis mulieribus rferetes inter quas vna extrinfecus erat infcripta ad patrem ex Hipparino,Iftuc ipfu enim Dionis filio nomen erat.tameth Thimeus dlumcx Areta matre vocatu fuiffe dicat Aretum.Verum his de rebus maior 1abenda Thimodi fides viro Di onis cG familiari tum cdmilitoni.Cetere in vulgus FerlecQe multas ex rrulieribus fiipplicationes precef^ continebant.Illam vero que a fi'io perfcripta videbat* cum palam fblui minime permitterent Dion inuitis (oluit:Ea ex DioniGo erat qverbo quidem Dioni re aute Siracufanis colloquia faciebat^formam quippe Gipplicacd, nis 8lt; exponendi prole viris habebat ad Dionis calumniam compilata.Eo^ Gqui' dem cdmemoratio erat que pro trannide prompto effeciffet animoin canffima cor Pora comminationes fóroris filii amp;nbsp;vxoris. Caufe etiam quedam graues querelis amp;nbsp;plangore confide amp;nbsp;quod eu maxime permouit oblectabat vt regnum ne delt; Grueret veru capcfferct neq? libertate donaret homines qui acceptorum baud ime mores maloru magnis in eum odiis conflagrarent.At vero principatum iniret ipfe ^ids ac neceflariis tutamen exhibens.Illis perledis Siraculani nd vt equum erat Ixionis conflantiam nullo languetis affedu aut animi magnitudine Gint admirati Qui boneftatis ac iufticie caul ^ contra tot neceffitudines amp;nbsp;(anguinis coniddio^s tortiffimusperflaret.Sed fuÇpicari timerecp ceperunt*ne cd ingens illis neceffitas adeflet tirano parceret:dehinc alios intueri prefedos precipueq? vt Heraclidem re dire didiceruut:eidem magnopere affedli funt. Erat aute exui Heraclides rei qde militarisgnarus homo 8lt; ex principatu quem penes tirannos habuerat celeburri' mus,verum ineptus conGlio 8lt; ad omnia leuis:in rebus que dignitatem haberent a^ gloriam cdmunicandis minime ftabifis.llle poft^ in Peloponnefo cu Dione dif iJ^^macftitaffet decreuit fuapte cotra tirannu clafTe annauigare.Tribus igit na, mbas amp;nbsp;triremibus feptem Siracufasaduentas rurfûs DioniGum muro circufep, tum offendit 8lt; fiifpenfdsanimo $iracuGos.Mox igitur quadoquidem ad fuaden' uumpermouenduqp gratiam nd nihil a natura leporis habebat populare ingreffus 'gratiam:blandimenta queritante turba. Eos fufeipiens facilius ad fe traduxit

^11 Dionis rigorem amp;nbsp;grauem amp;nbsp;in ciuilibus duriorem officiis abhorrebant: Cu lusteicaufa erat ^ parta victoria ocioG etia audaces fadli populi duces priuf^ po Puus effet fibi precfTe volebant.Tum adeontionem vitro edeurfantes claffisprc Jwquot;! dehgunt Heraclidem. Accedens eo Dion collatam Heraclidi prefedluram Pnttitti principatus fui labefaAionem effe conqueftus ed,Singulare enim manere

ocr page 786

imperatorem no euenieivbi maritimis alter rebus preßdeat. Quocirca baud lube tes quidem Siracufii Depohedu Heraclidem cenfuere.lnde Dion accitum dom^ Heraclidem paucis increpuit ^ no bene aut cdmode eo tempore fecu pro gloria fe ditionesatep discordias adiitaret.'cui ad inferedam cladem exiguo certe opus eßet momento. Coadla rurfus contione ipfe claffis prefedlum debgnauit Heraclide ei' Ultati perfuadens vt8lt; illi quemadmodu amp;nbsp;ipfe habebat corporis cuftodia prebe' retur.lUe Dionem verbis quide amp;nbsp;habitudine colens ^Sgracias habere confeffus humilis Sequebatur.'vf^quacp iuffis obtemperans.At multitudinem acrerfinoua rum cupidos corrumpens:amp; clandeftinis monens tumultibus.'omnibus Dionem ambiguitatibus circuGdebat.Siue eni per inducias dimittendum ex arce DionifiG dicerettcalumniam ne ilfius faluti parceretur habebat.Siue vt ne quo merore con ficeretobOdionem quietus agere vellet conferuare bellum cenfebatur vt diuturni ore principatu perculfos terrore ciues teneret.Erat Soflis horno quidaob flagitia fimul amp;nbsp;temeritatem inter Siracufanos notus at^famefus qui quanda libertatis abundantiam efle ducebat.'vt aduffy res huiulrnodi effrenatas voces amp;nbsp;procaaÛi ma emitteret obloquia. Ifte Dionis inGdiator frequenti primu cotione furgens nef ta in Siracufanos conuicia protulit niG ex vecordi âc tremulenta libertati tirannie de vigilantem ac fbbriu fufcepiffe fe dominum intelligant. Dehinc manifeftumle Dionis hoftem aperiens e contione difceffit. Pamp;ftridie nudiusper vrbem curitans capite ac vultu fangumolento (pedatus cft:vt qui perCequentes plerofq; fugeret. Talis Ford Ingrediens paratas fibi ab Dionis militibreferebatmlidias vulnerata (ubinde caputofbentans.Qua quidem in re compacientes Gbi multos amp;nbsp;aduerfes Dionem inuedos habebat. Illum imperiefa Bégrania patraret per cedes ac peri; cula liberasex ciuitate linguas velit auferre. Eiustame detecte fraudes. Dion e^ tametO in difcreta turbulentaue contio effet eo procedens purgauit obiecfta.Sdb dem cuiufdam ex Dionifii ftipatoribusefle fratrem demonftrauit. Eius verbis iiv ducftum feditionibus ciuitatem ac difcordia perturba{Ie:cu nulla Dionifio nifi per eoru diffidencias 8lt; mutuas dilceptationes {uperGt Glus: fimulq ; medici Soffidis plagam perdifcentes per fumma magir($profunde adlaminueniunt. EnGs eni vul liera medium prefertim ex pondere premunt. Totum vero pufillum erat in Soffi de multa habes initia ciï is vti par eft idlus ex doTore remitteret8lt; {ubinde rurfuS adigeret. Deinde familiares quidam inter contione attulere nouaculam narratq; commeantibusipGs obmuni fadlu effe Soffidem cruore ftillantem amp;nbsp;Diomanos fe fe fugere milites diditantem'a quibus ea (evulnera accepiffe: qui hominem infeq retur prorßis deprehendite neminem.Ceterum fub cauo iacentem faxo confpexii fe nouacula'vndeis prodifle vifiis fuerat:Has obres facinorofus ia Seßis per bec habebatur indiciaipieriq^ etiam aduerfus illù ferui teftimonia dixere: nodufofam eu nouaculam teneret egrefliim (Quocirca feceffere Dionis accufatorçs amp;nbsp;popu^s damnato mortis Soffide in gratiam eu Dione rediit* Stipendarios ante nihilomi; nus fufpeeftos habebat: precipue ^ plurima aduerfus tiranum maritima agitabant certamina• Poftqi eni Philiftus ex lapigia multis triremibus Dionifio fubhdiu ab laturusaduentaffet.'cfiqp ii externi forent milites ad nullum amplius belli v{u eos effe cenlebat. Verum fatis per fe fore cu amp;nbsp;nauticam inftrudi amp;nbsp;virosae potencia nauibus effent affecuti eos infuper profper quidam maris euentus amplius extolle hat vbi luperato Philido in eum criideliffime ac Barbarorum ritu digraflati funt. Ephorus quidem refert eum capta naui mortem Gbi confcifle.Thimonide autea primordio reru genarum Dionis ferius cu ad SpenOppum philofopbum feriberet Philiftum viuum in poteflatem veniffe tradit:in terram excedente naui ^iracu/ fanof$exuto thorace nudu oftentaffe corpus homis iam ctate confedi.Ei fab.W''

ocr page 787

ypèr contumelias fcabito caput obtruncareiSpueris corpus tradidiffet vt$per Ack radinäm diftradu in latumias deiicerent mandafle. At rurfu Tbimeus maiorib^ infultlsvituperiis puellos ait Pbilifti cadauer claudo ex crure deligatum p vrbem inter probra cotumeliaffy uexaße fpedlatibusiterea Siracufanis raptatu crure bo, nuneni dictitare Iblitfi oportere DioniGum baud equo citato veru crure raptatu eregno profugere. Verum enimuero Pbiliftus no ab fe fed ab alio prolatum Dio, nifio nunciarat.Ceterum Tbimeus baud iniufta occafione (ufcepta g fidum Audio fum$ pro imperio Pbiliftum extitiffe conflabatrfefe iadatis m eu maledidisexa turat.CuiGquis ea laceffitus tempeftate adul$infenfibilem iracundiam grauiter inuedus impertienda fortaffis eft venia. Qui autêres illius geftas poftremo fcrip fereicü in eius vita trifte nihil pertulerintibi bominis gloria refellunt nerumoriba aut alieno fermone freti per cotumelias ac procacitatem mifcrias obiedlcnt:quazp particeps vel preftantiffimos homines fieri modo fortuna velit res nulla prohibet Nec vero fanuseftEphorus qui laudationibus Philiftum exornat:qtamctO reba ^Miuftis amp;nbsp;moribus prius honeflas adiicere caufas 8lt; ornamentoru rationes inueni re grauiter apte$fciat^haud tamen ipfe cudla excogitans eu ab incufatione poteft abducere^ne fupra omnes hommes tiranno^ amator extiterit:maximeemniu tir^ nicas femper illecebras/potentiam:opes amp;nbsp;connubia beatitudinis exiftimatione ad mirationecp fit gpfecutus.Sedenim aptiffimus ille quifquis Philifti reqp gefta coi, laudarit neq; fortunas obiecftarit.Poß Pbilifti nece Dionifius ad Dione mittit:q illum arce tradere uelle dicant:armacpac mercennarios milites 8lt;mtegru illis fep tenos per menfes ftipendiumlt;$e per indutias in Italiam deceffuru tibiq? domiciliu habitura ex Giarte modofrudus perciperetis intra Siraeufanos fines permultus ac fertilis ager eft:ad Mediteraneum a mari {urgens. Ea cum Dion minime rece, piffet exorandos effe iuffit Siracufios.Ad illi uiuentem Dionifium ab fe captu iri fperates legatos repulere:Tu Dionifius gradiori natu filio Appolocrati arce tra, dita:uebementem obferuans flatu pretiofffirra corpora pretiofiffimam $ {upel, lecftilem nauibusimpofuit.Itaqpprefedlum claffis latens neraclidem euafit.Qua re male de fe audies eu eines eum magnis tumultibus circumuenirent Hipponem facftiofu quendam homine inftituit:qui plebem ad diuidendum agrum accerbret. Etenim libertatis mitium equalitate efferferuitutis vero penuriam cu prediis ca teant. Huius fentencie fauens Heraclidesaduerfantem fibi Dionem magis impli' cat feditionibus.Tum Siracufanis perfuadet vt hifce rebus decreto cofirmatis ex' ternos milites mercede Ipolient: alioli^ fubinde bello imperatores deligant lefe ab huius moleftia amp;nbsp;difficultate liberantes. Ii confeftim dum ex tiranide perinde ac egrotatione longeua fele conant attollere:8lt;vti fuis reftituti legibus itempeftiua factitant 'rebus infeliciter geftis odia contra Dionem exercebat qui inflar medici in accurato 8lt;modefto viuendi ordine continere ciuitatem expetebat.Ad nouera deinde creaconem magifbratuumcucoueniflent:eftate media mußtata tonitrua amp;nbsp;dira prodigia per dies quindecim obuenere.(Dbquoq: religionem fungens affidue populus alios deOgnare duces impediebatur.Fadiofis poftmodu conflanti fereni, tatiobferuata comitia conficientibus.Bos quidam domitus tumultus haudiexpe 'riens nec^ infuetus per id tempus furore contra bubulcum agitatus e iugo profugi ens ad theatrum citato cucurrit impetu.Quocirca {urgente illico populum nullo , fugiendi ordine paffim diffudit:ceteram difcurrit vrbem petulcis conturbans fab ; tibus quantum poftea hoflesoccupauere.His tum negledlis 8lt; vanefadlis Siracu fani quin$amp;vigiti prefedlos creant:ex quibus vnus erat Heraclides alios clancu Ium fubmittere qui milites a Dione fubducerent . Eos ad fe multis polhcitaconib .prouocare: 8lt;duitate pariter donaturos dicere,at illi ea répudiantes Dione fide

ocr page 788

amp; promptitudine eu armis compfcaentes at^ ftipantes ex vrbe decedentes viola to nemine quibufcun$obuiabant multa de ingratitudine de iprobitate obiedabfc Siracufani contemptu paucitatis fefe gp eos no prius inuafjffent paruipendere.Ma iori igit coacta manu impetum faciunt vt intra mena fuperatos obtruncarent.In hoc neceffitatis ac fortune coftitutus Dion vt vel contra ciues dimicandum vel eu fuis moriendum effet: militibus multa fupplicare manus Siracufanistendere:re/ fertamfooftibus arcem cftendere:qui defuper c muris compaientes eoru fac^a in' tuerentur. Sexcu inexorabilis multitudinisincurfus effet: etiam factionis duceS ciuitatem Gcutimare venti late tenerent: fuis vt ab aggrcffibus abftincat imperat At illis perinde ac incur fu facerent cu clamore arma vibrantibus nullum Siracu' fanorum manere cerneres fuga per vias decedunt infedlante nullo. Dion enim fuis continuo reuocatis Leontinos contendit.Siracufani principes derifui mulieribus facftiicG ab ea fefe eximere ignominia queritant:armatisdenuo ciuibus Diona per fequuntQuem vt fluuium quendam traiicientcs offendunt abado equitatu preliu inchoat. Aft illum vbi necp miti animo necp more patrio fua amplius errata fufferre confpicantur.Verum etiam {hos facio agmine per iracundiam conuertentem fedi orem ^ antea fugam cap efeentes baud multis fane cedis in vrbem reuertunt. Le/ ontini Dionem fplendidiffimis fufcipiunt honoribus: militibus flipendia ciuilitcr impartiunt:ab Siracu^nis per legatos poflulant vt militibus que iufta funt faciat Sed ii legatos qui Dionem accufarent miferunt. Cum vxtiueifi deinde fecuin Lc entinis eonueniflentipoft^ multa differuere Siracufos inivfta patrafe censetur. Illi fbciorum iuditio nufq; ftare:iam delitiis amp;nbsp;infolencia gloriari q? nulli aufcultd' rent. Sed feruientibus amp;nbsp;reformidantibus plebem ducibus vterenturdnter bec a DioniGo ad vrbem venere triremes Neapolitanum aduebentes Nipfu qui amp;nbsp;An nonam 8 lt;nbsp;pecunias apportabat obfeffis.Facio nauali prelio vidores Siracufani fn' ere :captis ex regia claffe nauibus quatuor. Ea vidoria infoletcs amp;nbsp;iam nullius au dientes imperio leticiam ad conuiuia amp;nbsp;furiofos vertunt concentus.Adeo que vfui erant negledui data vt tum arcem habere fe putant ciuitatem in fuper amiferctNi pfus enim vbi nullam iciuitate partem cernit incolumem:amp; vulgus quidemalu' ce prima in profundam vf$ nodem inter modulamina ebrietatefep detentum Tte' fedos vero per huius fodalitii voluptatem vllam temulentis hominibus adiicere Mcceffitatem fegnesatq? pauetes:commodiffe fretus tempore murum aggreditur Quo perfrado immiffisimperat Barbaris vtquofcuncp obuios habuerint cis vi ribus atq; libidme vtantur.Statim id malum fentiunt Siracufani.Tarde autem 8lt; magno cum labore per ftuporem auxilia conferebant. Populationes in vrbe fp eri mortales interimi parietes dirui mulieres ac pueri cu eiulatu i arcem agi Sum ma rerum defperatio prefedos habebatigp vbiq: promifcuos cum bofce ejues vlfas ad vfus habere nequibant.Hunc in modum vrÉanis fefe rebus habentibus'cu A' chradine iam propinquum difcrimen effetiin quo reliqua fpes inniteretur; fcicbat Vnufquifqinemo dicebat ob ingratitudinem amp;nbsp;mala i Dionem confilia pudoreper plexi,Ceterum vi neceffitatis in pendente Ibciorum 8lt; equitum clamore exoritur vocandum effe Dionem: amp;nbsp;ex Leontinis aecerfendos effe Pcloponnenfes. Quod vbi per audatiam proferri: 8lt; exaudiri ceptum eft: vociferator gaudium lacrime eundos tenuere Syracufanos:hominis orantes aduentum: afpedumue cupientes aut immemores quanto in terroribus robore ac promptitudine valeat :vtnon modo ipfe impauldus fit : Sed eos etiam audaces amp;nbsp;in conferenda cum hoftv bus manu intrepidos exhibeat . Mox igitur ad eum mittunt fociorum qui, dem nomine Archonidem amp;nbsp;Tbclendem ; ex equeftri vero ordine :qui tum

ocr page 789

èum Hellanico miffi:bi per totuiter equos laxatis agitantes habenis vrgente lam die in Leontinos peraeniunt. Tum defigentes equis primum cora Dione obortis Incidere lacrimis:calamitates Siracufanorum exponunt. Ndnulli iam Leontinorw i^yerueniebat multi eti^ Peloponnenfes circa Dionem congregabatur:du bominu cuftudio tum fupplicaconibus mnouatum aliquid fufpicatur. Eapropter cum por iHead contionem proceffiffet promptiOime facŒo concurfu Arcbonides amp;nbsp;Hella ni cus introgreffi fuccinte malorum magnitudinem exponut:8lt; milites ob litterata iniuriarum memoria ad ferenda Siraculanis opem deprecantur(Quandogdem ma lores ipfi penas dederint ^iUimaleficiis irritati voluiflent. Poft^ hi defiere loqui ingens filentium totu habuit Theatrum.Surgente Dione cu orare cepißet c6plu res ^manabant lacrime ita vt vocem teneret.Tum condolentes ei milites bono yteuet animo rogitabant.Cu igitur ex afteau fele paululum Dion rccepiffet:viri inquit Peloponnenfes ac focii hoc vos in loco vt pro vobis deliberationem capeffere tis coegi:mihi baud pulcre res fe babetivt cuSiracufana vaftetur ciuitas de me ip leconfaltem:^ G earn feruare nequiero proficifcar in patria igni amp;nbsp;ruina tumulan dus.At G inconfultiffimis amp;nbsp;infeliciffimis nobis opem afferre ftatuitis veftru op, piracufanam erigitis vrbem. Sin hoc propter Siracufanorum iracundi^ 8lt; concep tas in eosquerimonias afpernabiminiidii vobis pro priftina in me virtute 8lt; prop' titudine dignas perlbluantgrates. Memineritis aute necp vos priusiniuria lacefli tosineg emes pofterius calamitate vexatos ab Dione deftitutos.IEa adhuc différé te milites cum clamore probliunt mature fefe ad preftandam opem duci iubentes. Tum Siracufano^ legati eos amplexantes Glutare multa ab diis immortaliba Dio ni multa militibus bona orare.Sedato tumultu Dion illis imperat vt confeftim ab euntes apparent fefe cu temtauerint illum in locum armati veniant:noctu eni fub' uenire decreuerat.(Ceterum Siracufis IDioniGi duces quoad illuxerat multis Ciui, tatem malis afflixere,Ingruentibus tenebris paucis fuo¥amiffis in arcem decef, fere. Tum factionis principes recepta fiducia cu boftem ob perpetrata quietem a éluru effe fperarentirurfu ciues vt Dionem omitterent orabant: que fi forte cum militibus aduentarit ne fufcipi^tmecp illis vt virtute preftantioribus cederent.Ipfi-vero per fe vrbem libertatemq; falua tuerentur. Denuo igitur prefecti qui eu re^ uocarent mittunt:equites auté amp;nbsp;familiares ciues vt maturaret iter:quamobreni tarde fimulat per otium proficifces aduenerat. Precedéte nocte Dionis inimici vt dlu excluderent portas tenebant. At Niplius rurfus ex arce longe plures multog promptiores immittens ftipendiarios vniuerfu confeflim murum demolitus eft tii duitatem percurrens diripuit. CeG non modo viri fed etié mulieres ac pueri di/ ,ptiones modice:aft magna cunctozp ftrages,Dionifius eni cu defperatis lam re' bus in SiracuCanos grauiffimis conflagraret odiis cadetem principatum vrbe tu/ mulare volebat, Proinde cu illi Dionis auxilium preuenire concupifeunt que per/ niciffimaomnium ftrages amp;nbsp;conuaflatio eft igne craflant. Proxima qucq? tedis ad lampadibus fuccendentes Pirobolos auté arcubus m longinqua fpargentes qui amp;/ fugerent per vias intercepti necabant:qui domos introirent igne compulfi rurfus erumpebant:incendio complures interiere quidam in dilcurretes ferebantur,Ea maxime calamitas vna vociferantibus vniuerfis vrbem Dioni referauit.CG enim inclufesin arcem boftes accepi0et:baud amplius gradum ftudio folicitabat. Proce dente die prodeuntes ei obuiam equites capté fecundo vrbem denunciant^Nonulli 'deinde aduerfariozp aderét: Velocius properare obfecrantes :latius intendente ma 'lo,Heraclides fratrem emittens dehinc auunculum Theodotem auxilium fupplex implorabat.Nullum iam boftibus impedimento effe fe quo$vulnerat' parum ab effemecmitaseuerfa amp;nbsp;concremata collabat Dion cum in tales incidiffet nuncios

ocr page 790

ihPort'S ftaamp;is aberat fexagmta. Expofito miTitibus vrbis pericufo eifg; n^ exer^rtatis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;concitato curfu ad oppidi duxit

occurrentibp amp;nbsp;vt approperaret deprecftibus Mira de pedon appellatam cuaßfrt^dme fretusper portas in vrbisregione Hecato co(pedas audacia Sirarnfa quot;nbsp;'nuog? in .oftes leuiorcm immifit armaturi,uteo^ ad cum ciues unaue nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^'ceret.reliquos munitosarmis fmufq;conffoetes

[partiens :vt multis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ruxit.redos componens turmas prefedoftyi di

gens vociferatio Siracufanorum votis ^^ri^^'amp; gens cernitur: clamor leticia amp;i ritur.Liberatorem Diona deu^ compellabar B^d^ortatiombus permixtus exo^ vllus ea tempeftate tanto fui ai^vite nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vero fratres atqi ciuesnec

ceteris vniuerfis anxius videret-oui per nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;t n^niagis ja vnico Dione

dauera difcrimen primus inibat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reni ignem amp;ftrata per plateas ca

ferti ftru^apro muro acie diffidlem ac p^^ne^infi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Solofa erat:qm feuitiare

Ingens ab igne periculum Dionianos perturklk P'r^bile reddebant ingreffam. Iter 'Hi nanq; eu edes flamma depafcerptnr at mihtesiac infeftum efficiebat Eant rudera:8lt;defcendencia muroru fr-ioy^uaqua verfu relucentes feruida pirea fimul fumo 8lt;pu1uere incedentes obnixe^nr^nta ancipi tes tranfeurrebant: multo ^'^.'Vt vero fefe hoftibus immircuere^pauri^J^ant^ne,continuata fcinderetur iquitates cominus pugnam Dferunt.SiracuGCu Paucisob locorum anguftiasamp;in usincumbentibusicompulfus vi Nipfius pluries Damore amp;nbsp;promptitudine forci' cem reduxit incolumes:deftitutos ciuofda nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;°r 'u°2'quot;™proximam fugientes ar

tes infectantes mterimut.Eius viaorie frud?:quot; e':s8lt;paljantes ipfi Dionis miH talia decent opera prefens minime tempus exbi^^ alacritatem^ atg complexusq Si^acurani in reftinguendis ignibusgi'^a vix nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'a ^uas conuerG domos

mu illuxit:ceteri quide factiori propria falnfr. A r faclu eft occupantur. Vtpri' des vero 8lt; Theodores Dioni fefe dedentes ini .Perata fugam capeffunt,Heradi meliorem cp erga illum fuerit exhibeat fimnf Ute perpetraffe fatent. Vt$ in eos Dion reliquis virtutibo nullis comparadus fi^^^ter°rant.Decere profeclo vt cu apiis excellat ingratis:qui vt inferiores fe virt ori bus in ipfam iracundia etiam ores cu eo faditiones accitarunt. Hec deDrcr^^^CL eant:aduentant pro qua pri' hortabantur vt ne flagitiofis ac inuidis parcer.^L Heraclide amici guidé Dionem litibus largiretSCpopulare ex ciuitate fedicdnem 'n'.quot;quot;bus•Ceteri! Heraclide mi tam non minore tirannide conftat effe lanp quot;em eximeret qua lane furore vexa' quide imperatoribusaduerfu bellum^™' Qz'°rS Dion placabat ita pfatus

tiffe.Se autem Achademia diucius exemfr^fr quot;nbsp;arma plurimu exercitationisexti' nifcp Victor contentionis effetiquaru rerum A^m^a' furoris iracudie inuidie om bonos viros modeftia. Verum hame, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;demonftratio eft nd erga familiares amp;

Iis mttifue ht. Velle aute fc Heraclide nCd't:ntun^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exoratu faed

bonitate ac iufticia fureriore rffr Tn nbsp;''a tum poteftate ac prudentia quantum

I^casprofpere Refta^^^^^^

diam Heraclides neriiidn s ner' fi Cfirte fortuna fuo luri vendicat.Si ob inui r^ram fororemue corramperc I^eritallni ilfE^^^

laftms effe definitura fegiblsqucdex inb^ffi^^''quot;^5 Wuriasamp;uocare

profitas quaamp; id fm.frÆoA;(¥;.^i .u jnreciUitäte natum eft. Homims ante im, Dion wi^^lleifi^^ai ^e efiTgr-^^ia periuutetur ^H^^^^ fretus rationibus pcrati^t v^fe?tHerac!^em..adinurCde^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

nus foflàra extruerent,Iliis autem nocllu quieti fclç dedentib)/

j

ocr page 791

kni^tes ante locansttanamp;erfistrabibus a^cem circumfeprit. Que res adeo latuit: vI^e^rima bolles parrter ac ciues 8C celeritatem amp;nbsp;opus admiraretur. Inde vbi ttcatosfepulture mandauit:captiuof(p baud certe duobus milibus pauciores fblui v^ata CotionetprOcedens in media Heraclides vt terra mancp lDion imperator eugeretur fententiam dixit.Quod eu optimates fufcepiflent amp;nbsp;creandi eße een

'na°,¥^ mercennariorum greges fremere :e claffis prefedura eiedlu He didem codolere. ^u tametli reliquis in rebus nullius dignitaris hominem at om fyt^Popularem multitudimcp magis obnoxium autumare.Hoc permet eis IDion Bieradidi maritime rcftituit imperium. Eis deinde ad agri ac domoru diuilio nem concitatis aduerfatus:amp; fada prius fuper bis décréta refcindens merore in' quot;at.Qgocirca alterum ftatim Heraclides iniens principatu focios nauigationis milites ac nautas Meffanam deducens: ibi refedit: ad feditionem illos comouens* ^contra Dionem inftigans que libi regnum parare diceret. Ipfe clandeftinas cum frOniGo padrones per Spartanu pbaracem tranfigebat.Quod vbi clarifTimi Sira ,^ranoru intellexere in exercitu orta feditio eft. (Db earner rem caritas ac penuria Premebattadeo vt anceps IDion male de fe ab amicis audiret qui homing deo intradabilem liüore^ ac nequicia corruptum contra feamplificarit Heräch' em.Pbarace penes Agrigentino^ Neapolim metante Dion eu Siracufanis egref lus le curalio in tempore decertare volebat.Ceterum inclamantibus Heraclide ac nantis Dionem idcirco nolle rem prelio decernere:quo perpetuu illi maneatimpe ^u coactus Martem congruit:vbi amp;nbsp;fuperatus eft.Ceteru cu ob fedic5ncm inte .Am perturbati fele magis ipfi in fugam vertiffent:iterato Dion preliu parare: inftrudifg perfuadere ac adhortari.Initio mox nddis nuncius affertur Heraclide tota cu claffe Siracufas verfus annauigare:eb conGlio vt capta vrbeeum cu toto ex eludat exercitu. Continuo igitrobuftiffimosamp;texpeditiffimos recipiens noda ^equitat amp;nbsp;tercia demum bora diei feptingentis exadis ftadiis pro portis fletit Heraclides quan$nauibus certatim contendiffet.Vbi fero veniffe fe intelligit:re fr^curfu errabundus ageda inuadebat.Ita ex improuilb Spartanus illi occurrit ^ulusiqui ex Lacedemone vt Siculorum ducem annauigare fe aiebant queadmo fuperiori quandoq? tempore Gelippus. Hunc ita libens viru affumenS vt eG P^nde ac aliquod contra Dionem medicamen adfciferet fe fociis oftendic. At pre' ,mCadilceatore Siracufas ciuibusvt Spartiatem fufcipercnt prefedu impera,. Dat'Cui iDion fatis prefec^oru Siracufanis efle refpondit:g, fi res ipfe Spartano ^Otfus indigeant:Spartanumfe ciucm fidu efre.QmifTo (Oeblus principatu ad lUionem nauigans conciliat Heraclidem:fidem maximi amp;nbsp;lufiurandu preftantem quo Genius ipfciurauit. Dionis quidem vitorem amp;nbsp;acerbiffimu Heraelidis anim aduerforem fore:fiquid ab eo nefarie perpetrati cxtitifTet.IDcbic Siracufani claf quandogdem nibil ea opus erat diflbluunt:qucingentium impenfaru ac fedi, tionis caufa principibus fuerat. Ad obfidendam dehinc acerin intenti circuduc^u exedificant murum. Poflmodu circumfeffis opitulante nullo'cu iam annona deef, fet amp;nbsp;facinorof i forent milites:IDionifi filius defpèratis omnino rebus cu IDione inducias agit.Ei arcem arma amp;nbsp;reliqua traditimpedimenta .Ipfe matre fororiba tyreceptisquinis honuflis triremibus ad patre uauigat:tuto illum emittente Dio TC.Huic fpedaculoSiracufano^ nemo ferme defuit:at qui quicucp defuerat mag nisinclamabatur vocibus:ea die fblem liberis exorientem Siracufis no infpedafTe. ^aximu amp;nbsp;quod etate etiam noflraduriflimu narrari fortune poffit exemplum tugam conflat effe lDioni{ii:qualistuncillo¥exiflimada leticia: qualis vero illis lenfasqui minimas per orcaGjnes ex ampliore q; preterita viderint fecula tiranidc. delcendebat, Poftqpveli dedit AppolocratesiDion vadit i arce, (Euius ingreffum

ocr page 792

baud expedare mulieres:ad fores curlitare, ßriftomaeba IDionis fifiu duceretpo, ne equi fireta lugubrisamp; incerta quonam modo vird falutans compellaretiq cam ^tero conforciu habuinet Eo forcrem prinuidebmc filiolum faluere ibbente Ari ftomache add^a coram Areta:te quidem inquit exulante IDion in magnasicidi' ^usiniferias.Cete^ rediens parta visoria nobis omniGus merores eleuafti.HaC fola dumtaxat exe^tai^infelix ego te incolumi alten nupta viro coadamqdem FuiinelÆt,:.:' Cu igitur te nobis dominum fortuna couftitueritiquopadoifé dlcente Âffi^^^^

täte nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lacrimis vxorem magna beniuolenda ^cari'

-. mple^t. Tradito poftmodu ei filio in faam tranfmifit domu-in aua ooftea q: m Siracufanozp manu arcem pofuiffet vitam dn,^.. »^lquaporca tnodum rebus nulfé pnus ex prefenti^^Zr^,^^^^

Œamicis bradas Ibeiis lamifr!;.. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;elicitate fiaidum fufcipere digriu eenfait:

quam famtatatisamp; fconoris potto^^të^fa^farita^ cultates exuperans . Cuinterim ex iis que duen ™'^''^^^^ fte curaretunagna vero omnibus adn^ratiodlJl' fcie parce tenuit^ac mode Carthagorfed vniuerfa etiam grecia adenmrr • edatur: cp no folum Sicilia atg ceret. Cung nihiltante amplitudinis ea temo^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tranquille degentem afpi

toris clariorem elle fortitudinem for nh~ Peinte putare f 'nec alteriusimpera'i fte famula tu amp;nbsp;menfa frugalem aualem a^-cogitaret lipfe talem fife preftaret: ve

ceretmd qui inter dudlores militum , juin mcbademia vna cu Platone vitadu/ quibus quotidiane facietates libidinpfh,ii,, z^ercennarios bellatores degifle videret

cfrAd eum perferibens Plato hunc vnua Tmarie laborum ac periculo^ lolaciam

ille ipfe vnicu vnius duitatis locum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'''* orbe terrarum omnesintueri cd

Ipeda tares amp;radices agnofcebat'qui nquot; 'miam cernere videret. Eius loco viros

nam quampiam admirarentur. Sed auZ^^geltam.^ non audatiam non vjdo'J gna reru amplitudine per boneftatem tem '°™manimaduerterent:fiquisinma'[ in habenda aute hominu Ibcietate nihilcx P^rancia ac modeftid vti fortuna fciretI pulu^tentiore auferebatmihilue remittol^^to animi tumore amp;nbsp;feuera nimis in po/ indigerent:amp; Plato eum vt diximus ' tametli res illius gracia magnopere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

fobtadims effe pertiratfam. CeteraJrG ^^ae. Perf^

ex illecebris retrahere nitebatur natura n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nimium Siraculanos amp;nbsp;emollitos

ta videbatur vti.iRurfus ei Heraclidesam nulfo lepore aut comitate pmix'

tus adire noluit.(Tu enïpriuatas eOet'ndCUr ^' ^primum quidein concilia aca] nem iturum.IDehinc accu fare IDionemquot;quot;'a ceteris pariter duibusin contio'[ pulus IDionifii fepulcrum euertere amp;drP*^arcem demolitus ndeffet'cunqpo

ficarios etiam ex Corinthio accerfafrœ 'quot;quot;ere corpus affedlaret:haud feiuerit: cd! vera IDion Corinthios aduoca batquon ^u^s dedignetur habere collegas. Re aute

quem animo verfabat conftituere poff 'f ''Sprefentibus faciliusreipublice ftatum] ^fatiamp;^ur.n^amp;ilisfo^^^ batjCogitahat eni illum populi domi! lahs rezp ciuilium mercatus effet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;a r'latone didum eft: qdam vniuer/

Permifens ex populari ac regio optimatum'::quot;quot;™ ^^ Cretenf?quoddam genus/ ^Pliffirna queip drfponeret ordinem rebus ^fti^Patu comp

Connthiorfi ciuitatem dominatione paucorum /'re decernebat. Videbat nan, Cis m populo agere . Cum igi tur his adaerfa tuT -mini ftrata haud muIta ex pabh alras quidem ad res turbulentum homine fed nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;expeiftaret Bleradidem

diutius impedierat eo tempore necare vol ^itiofu amp;nbsp;permutationis aiiidu quod irrumpentes illum obtruncant,Ems mors ^,affenßis eft. Hi igitur domum

Dion tamen ei magnifice iufta parauit Infa^. nbsp;nbsp;nos,vehementi dolore confecit

P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'• niectatc exercitu cadauer anociasbabit@

ocr page 793

deinde ad popüldffl contfone Veniam impertièruntthaud enim fieri potuiffe :vtdï Heraclidesac Dion ciuiles ageretmagiftratus vrbanefeditiones pcarent. Erat quidataiDionis fbcius Cahppus AtLenienGstqucmiHi no exdifcipfina: verum ex niifteriorum induaione amp;nbsp;circucurrenti focietate hotü 8lt; confuetum fuide Plato refert. Mic expediconis particeps magno Fabebatur honore adeo vt eundis prior Squalibus Siracufas coronatus intrauerit: amp;nbsp;dimicado clarus ac infignis extiterit Aft vbipmarios at$preftatiffimos IDionis amicos bello affiimptos cernit: 8lt; oed fo Heraclide SiraculanG populum duce priuatû IDionianos etiam (ibi milites ani' hium magnopere adieciOe fceleftiffimus bominu faduseft Ex bofpitis cede premi kim omnino Siciliam confequi fperans 8lt; talenta viginti vt tradidere nnonulli ne' cismercedem ab bodibus captans quofdam aducrfu IDionem milites corruptos in nituit nequiffimum ac verfutiffimu agitans exordium.Nam cum aliquas femper militum voces aut revera deprebenfas aut commenticias illis referret:talem ex fi de licentiam cepit:vt quibufcucp vellet contra Dionem magna cu audacia occultos faceret (ermones:eoita madante ne cuiufpiam Gmultas lateret aut odiu. EHinc eue hit vt Calippus flagitious ac languetes confeftim repertos adOfteret. Quod fiqs bifee reiediS fcrmonibus fefe Dionitentatum fuiffe retegeret: ille nibil turbatus ant grauiter ferens erat:perindeac iuflfa nauante Calippo:conftitutis bunci mo/ dum inlidiis ingens ac prodigiolu Dioni fe limulaebrum obtulit Dies uergebat in ^iefperam:cum ille intra domicubiculu fblus fecum cogitabundus federat. Intc' tim e regione porticus repetino exoriente ftrepitu cum lume abeffet Petit infre, ,ns:grandeintuetur feminam nibil ueftitu aut facie ab tragica permutata furia Ea feopis quibufda mundabat edcs:perculfus graui pauore Dion conuocatis ami, tis uifum exponitipenitufcp condernatus cum extimefceret ne id denuo uidedum foli Gbi aduetaret oftentu eos oblecrauit :vt cu eo pernoAates maneret. Veru eni uero id baud rurfus acciditrfed paucos intra dies filius eius cum ferme pubelceret ex parua quippe triftitia amp;nbsp;puerili quadam iracundia prius caufa fufcepta e tecfto feprecipitem deiiciens periit.In bocre^ ftatu cu Dion effet'Calippus mndiisma gisat$ magis inflare.In Siracufanos rumorem edere:vt orbatus liberis Dion Di oniGi filium Appollocratem vocare 8lt; berede facere inftituiffet:qui vxori quidem ex fratre nepos:(brori aute ex filia nepos erat.Iam Dionem ac mulieres coru que patrarentur fufpitio babebat:8lt;vndi$nuncii afferebant, At Dion vt ferunt poft Heraclidis interitum merore confectus:qua(i vite ac rebus a fe gedis quanda mu, teret maculam grauiter femper ac molefte degens multocienslam fe neci paratum efleSC cui$volenti prebituru fe lugulum dicftitabatiG viuendum ei foret no bones ,odo verumetiam amicos obferuaturo. Calippus vero cu mulieres rem diligenter lueftigare cerneret perterritus venit ad eas.Fadu effufis negare lacrimis quauis daturu fe fidem-Ille vt magnum iuret iufiurandd poftulant.Id extat buiulmodi. Qui fidem preftat in Tbefmopborum defcendit templu:amp;quibusdam paracftis fa, trificiis dee purpuram induit.Tum ardente captans faculam iurat: His confectis omnibus Calippus iuratus deos adeo irribt:vt eius quam lurauerat dee die feftu expecftans cedem mter ipfa perageret proferpinalia:eam nibil faciens dee die qu^ omnino violaret:amp; impie coleret.'fi alio in tempore dux ipfe Gero^ illius (acerdote lugulaflet.CG plures in eius communicatione facinoris effent:amp; IDion domi q ne nuilos babet accubitus:vna cu amicisaffideret :alii exterius obfiderc: alii foribus at$feneftris adftare.Iacintbii qui manus afferre debebant:tunicati Gne mucroni busaccedereilimulc^qui extrinfecus verfabant attractos tenere polles. lacintbii Dionem inuadentesvteu tenerentopprimerent^ eniti. Quod vbi incaffum cedit eefem cffligitaxe.Nemo fores referare audere, Ilhulti enfcum Dione intus erant

ocr page 794

quorum vnufqui^ dum eo miffo de propria favute cogitat nnf^ afferte fubfiamp;um audet. iPum ita contantur: Licon SiracuGus pugione cuidam lacintbio pcr ten/ ftras porrigit.Quo retentu a!iquandiu8lt;attonitum IDioncm vti vidim^obtrun^ eant Sorore continuo vna cG vxore pregnante cciiciuntm carcerem.Obtigit aut^ 'vtcu per fumam calamitatem partus inflaret m vinculis mafculum parturiret in fantem. Queiri placatis cuftodibus mulieres educate aggrefre (unt.iam en$tur 0. lente feditiones Calippum inuoluebant. Principio nancp Wione cefo cum fcmofu. enet:8lt; Siracufas oppreffiffettAtbenienEïi ciuitati fcripGt:qu^ fecundu deos P^Z ftea$tam abbominando (e facinore contaminarat vereri ac expauefcere debumet Sed id vere didu extitifle videt. Excellentiffimos virtute eos effe viros qs bonos ciuitas illa protulerit quos aute malieia deprauatos eos $fceleftiffimos queadrco/ dum co2/:tellus amp;nbsp;mei optimu 8lt;ociffimum necatu conium parturit. Elaud du Ca lippus quoddam fortune deorum; conuitium diu fuperftes euaßt: vi qui bendnem tantam per humanitatem principatus amp;nbsp;opulentiam confecutum incurie aut negle cftui dediffent.At digna confeftim dedit fhpplicia. Siquidem Catinam capere aty tus cdtinuo Siracufas ammißt.(Quo tempore eum dixiffe feruntammiffa vrbe Tl Yocneflin in potedatem redegi. Subinde : Meflanos inuadens maximam milttu paX tem in quibus amp;nbsp;Dionis interfectores perdidit. Poflmodum cfi nulla eum Sicili^ ciuitas fufeiperet:verum vniuerfi per odium propulfarët rbegium occupât. I^ eil {umma degens inopia ftipendiariis neceffaria male fiippeditata Leptino amp;nbsp;Poli/ perconte occiditur. $d ipGus necem eo forte vb pugione dicuntur quo vulneratus cft IDion.Illum autem a magnitudine cognitum perbibent.Laconicorum eni mo/ re perbreuis: Preterea artificii apparatu vtpote magno cum ornamento ac fubti' litate fabricatum. Muiufmodipenas Calippusdedit.Ariftomacben vero amp;nbsp;Are tam vt primum exempte vinculis fuere: Hicetes Siracufanus Dionis amicus fu' feepit amp;nbsp;magna fidc ac beniuofentia curare vifiis eft: Debinc ab IDionis boftibuS indudusteas perinde ac in Peloponnelum tranfmifTurusmaui ad id comparata im pofuitTubinde mandans vt internauigandum necate deiicerenturin pelagus.Nq nulli venientes adhuc vna cG puello demerfas afferunt. Hunc etiam digne pro au^ dacia pene inuaferunt.Ipfeenim cu in Timoleontis manus perueniffet interiit.Si racufani preterea m Diohis vlcionem duas filias interfecere.'de quibus in Timole entis vita fingulatim perlcriptumeft.

Plutarbi biftoriographi greci de vita at$geflis Bruti viri clariffimi biftoria pet Cuarinum poe^^m In latinum lingyagium tradudla Incipit feliciter.

PCI ERVTTprogenitor fuit iunius Brutus quêprifei Romanorum in Capitolio ex ere fixerunt medium inter re fees enfem ftridlum exerentem g, is conftantiffime Tarqul nios euertiffet: ille velutiqued^ fulmineienGs acies durum amp;iexorabileingeniu nadlus adeo animi inteperetis aduet fus tirannos fuit : vt tang infano impetu vectus vf$in libe fro^ fuozp cede feuirit.Hic vçro Brutus de quonfeagit amp;nbsp;r-quot;a^ arciu difciplina amp;nbsp;pbilofopbie ftudiis Ibutus rrorefm p^Ós nifafàgÈàues amp;nbsp;humiles ciuilibonegociis excitas ad bond amp;nbsp;cquu medemini J me fcrri vifus e.Quare etid g ob Dfpiratione q in caput Cefaris adla eft inimicitia fa Brutd flagrabat fi ea res magnified amp;nbsp;generofu qc^ afferebatud Eruto da bat

ocr page 795

firi difficile durutyCaffiö.Erat Ca«lus imprimis Bruto Familiaris at^beniuofu^ ydiffimili irigénioaç varias impura!^.Seruilia mater Bruti fuit:cui? genus ad Halam Seruilium referunt:qüi clam gladio cindus Melium fpurium feditiofiï ci uem amp;nbsp;follicitatione plebis tirannide macbinantem in mediu forum traxit, ibicp G ihulato colloquio eumobfequente ferro effecerat.Maternum hoc Bruti genus cla te compertum habet 'Paternum vero qui cefaris gratia odio quodam m Brutum extuabantmd ab eO deducunt Bruto.qui Tarquinos vrbe eiecit: cum ab eo dicant liberos fuperftites nullos fuiffeiNam eos occiderat;fcd Plebeium ipfu commem, rant:^ex quodamiphus Bruti difpenfatore genus ducereiipfucp nuper in fenatu accitum, Poffidonius pbilofbpbus priore Brutum narrat gëminos filios natu gra diores vt habet hiftoria fecuri percuffide ; fed tertium vnum eumcp infantem ^ x eo {uperftitem fuine:a quo vno deinde eius familie podentas omnis propagata eft.Pretereaaderittempeftate {ha quofda claros ex ea gete floruiffe viros quazp aliqui formam ex Bruti fimulacro ducere viG fiint.De his hec comemoraffe fatis eftSeruilie quam Bruti genitrice dixerimus frater fuit Cato vticenGsqueauun culum primo deinde etiam foceru Brutus in primis Romanorumomniu ftudio ha, ^lt::philolophos grecos ferme omnes :vt his vtamur verbis attigit: nec vilius ip' lozf difcipline vFexpers vel ignarus fuit. Platonicos tamen enixe coluitmouam ac media Achademiam linquens vetere fouit, huic fede addidlus Antiochum Afea lonitam ingenti admiratione obferuauit:eiufqp fratre preftanti virtute viru amici tia Gbi lunxifac viucndi comitem fecit. Hic eni dourine habitu licet a multis phi loiopbis fongeabefret:vitc tamen integritate ac humanitate egregia primus ade' qnandus habebat.Emphilus illi nomen:cuius Brutusin epidols fuis Bruticp do, meftici lepius meminerut ob ambozp vicium: que comunem fimul agebant. Is etia Empbilus erat orator:8lt; de cede Cefaris opufculu quod Brutus appellatur no ig nobile edidit. Latine Brutus facundiam militarembeUifq; accomodata exercuit. Grecum vero graue ac fententiof u dicendi genus:8lt; Laconum breuitate quodda, modo imitatus eft.Exquo in quibufdam epiftolis fuis greciseftadnotatus vt in ea quam iam bello implicitus Pergamenis feripht.Vbi inquit audio vos Dolobelle de diffe pecunias:fi (ponte dediftis.faffi edis iniuriam:«multi hoc offendetis G co tra eas mihi fponte dederitis.Samius confilia veftra nil penfi:res tarde.Quis hórum finis exiftimate.Scripfit amp;nbsp;alibi de Patereis in hcc verba. Xanthu beneficiu meu Contemnentesin fepulcro defperationis patria pofuere. Patcrei fefe mibi dedëtes ^nFiIi nihil omittunt:fed omnia curantque in re libertatis fint fas fit amp;nbsp;vobisaut Pathereorum fententia aut Xantbiorum fortunam eligere.EHuiufcemodi épiftola tu Bruti genus efttque ex hac breuitate notantur:nondu adolefcentie fines egref fus cu auunculo fuo Catone qui in Ptholomeum Egipti rege a fenatu dux fuerat defignatus in Ciprum eft profed:us:in qua expeditione eu rtholomeus nece accer uta fe fua$ fimulabfumpfifTet amp;nbsp;Cato apud infulam Rhodum oportunam moram ageret:Canidius vir Catoni beniuolus ad tutandas regis opes ab eo miniis in Ci, prum.Sed Cato extimefceMS ne Canidius fefe furto no abdineret: Bruto fcripfit vt extemplo Ëpamphilia Ciprum peteret. Ibi eni redimende valitudinis caufa ob, uerfabatur.Ex quibo Brutus licet inmtus Cipru nauigat.lbi$ Canidiu modefte couehiens diflimulata (hfpitionis caufa: ne a Catone adeo ignominiofe improbari videretur:eu liberaliter habuit omne procurationis curam vt iuniorac vagus nihil adfe pertinere fimulauit. Veru ita omni Audio amp;nbsp;diligentia rei folicitus fuit:vt a Catone fummis laudibus ornatus fuerit:8lt; opes illas in argentu redamas apud le ipfu affumens Romam adduxerit.Ceterum cu res Vrbis in manifeftam feditione tuere videret amp;nbsp;turbato fenatu Cefar atgp Pompeius arma amp;)ferrent;creditus eft

ocr page 796

Brutos païarn Cefaris partes fequi. Nam eius pater ram pride ob Pompeium obi erat Sed ipfe indigniffimu ratus priuatosaffedus publicis anteire:preterea Pom peii caufam eftim^s iufticrem effe ^ Cefaris Pompeium fecutuseft.licet Anna cG obuiam dü fieret eum minime falutaret.Scelus ingens eftimans cum interfectore patris babere coHoquiû. Pompeio igitur qui dux patrie conftitutus fuerat fe fubii ciens legatus cû Sexto cui Sicilia forte cuenerat in fuincam proficifcitur: qua in legacone cu nibil gloria dignum en ergere poffe cogitarer:amp; iam Cefar ateppom peiusde rerum fumma certare ftatuinent;8lt;infula in Macedoniam venit: fponte vniuerfu periculum patrie fubiturus.fcusaduentu audito ferunt Pompeii fume letatumladmiratwqi moxep prefcntiadfurrexiffe ipfucp velut ceteris preftantiore in confpedu omniu amplexatu.In capris per integros dies :nif j cu Pompeiaipfum conuenirct circa litterarum ftudiu codicefcpdiuertebatur.Cui cure ne dum aliud dedit tempusiled etiam diem que maxima illam pbarfalie cladem anteceffit.Erat media eftas 8lt; preter loca paludofa vbi caftra metati fuerant calor ingens nec Fru to aderant qui celeriter tentorium attuIiffent.Peffiis aute bac ingi cura: cu ireri' dies aduentaflet modice vndlus cu pauca comediflet:quiefcentibus ceteris aut de euetu future pugne anxiis:bic vfq^in crcpufculum fcriplit: Polibii Epitbomaco ponens:dicituretia Cefarem baud viru bucneglexiffe. Sed exercitus fui duces p/ monuiffe vt illum in pugna no occiderent: fed feruarent:qui fi facilem fe preberet liberater ducerent:fi capture obffteret eu mitterent:nec vim aliqui inferrent fibi. B^ec dicunt ob graciam.Seruilie Bruti matris Cefarem fecifle.Nouerat enim c^ adhuc effet adolefcens Seruiliam fibiinfanoamore extitiAeŒtquia co tempore q hic amor efferbuit:brutus eft genitusiquodâmodo creditus eft Brutuse Celare genitus.Fertureu ardui motus Catiline :qui fere rempublica euerterunt in fena' tu incidiffent: amp;nbsp;(fefar atep Cato aduerfis fentenciis differrent: inter bec litteru' las quafdam foris delatas Çefari redditas.(Qui cu tacite eas legiflct: Cato id egre ferens adclamaffe perbibetur. Xem indigna Cefarem facere:oui colloquia: qui litteras medio in fenatu ab boftibus habebat. Ex quo cu pleriq? ftreperet:amp; Cefar litterulas queadmodum ipfe habueratCatoni dedicet: Cato leda impudica Ser, uilie fbroris epiftola eam Cefari proiecit:inquiens:Vince ebrie. Attyad fcntentia ac prepofita oratione extemplo reuerfus eft. Sic ergo amor Seruilie aduerfus Ce' Carem vulgo patuit.Cetezp expedita Pbarfalica cladetcum Pompeius fefe per vn das preriperet amp;nbsp;caftra obliderent:clam Brutus per palude aquis plenam calamis cp manantem nodu euaCt Lariflecp fele recepit. Huic deinde cum fcriberet:Cefar eius falute letatus eft:euq;iubens ad fe venire no tantu veniam illi dedit:fed pter ceteros qui iuxta fe forent ipfu maximo in honore habuit: cu nemo dicere poffet q Pompeius fugeret obq: id omnes anxii forent.Cefar Ipaciu quoddam cum Bruto ambulans folus huiufce rei fententia Brutum rogat.Cungi videret ex quibufd^ra tionibo de fuga Pompeii Erutum optime cdicdare: Cefar alias mittens iter in Egi ptu arripuit. Pompeius aute ficut extimauerat Brutus egipto beferat'ae fatis cef fit. Brutus deinde Cefarem Caffio inclinauit. Preterea cu Cefar in Regem Libie graulira afficeretur amp;nbsp;magnitudinem criminu ipfius obrueretur pro boc fufeffta caufa Brutus tum precando:tum excufando:ip{u Iiberauit:multamcpilli parte fer uauit imperii fertur Celarem efi primu Brutum orantem audiret: ad amicos con' uerfum dixifle, Adolefcens ifte quid velit ignoro.(Quod eni vult:nimisvultÆius eni grauitas que no facile imo nequa^ ob gratiam flecftebat:fed ex habitu rationis tendebat ad bonum: valido atep efficaci impetu fruebatur. Ad iniuftas vero partes fuit inexorabilis. Eoruep modeftiam Gue turpe filentium qui fine robore iniufta ro gant apud magniiviru acriter improbas dice fblitus erat' Quod qui nibil negare

ocr page 797

audent fi^i videntur male fuu tempus inftituiire.Traiedlurus Cefar exercitum in Libina aduerlus Catonem amp;nbsp;Scipionem galbe Cifalpme Brutum prefecit: amp;nbsp;ex quadam felicitate proumeie.Ceteras ent (puincias amp;nbsp;contumeliisamp; auaricia pre' fidum qui eas veluti captiuas dirripiebatcG male adminiftrare cotingerett Brutus itequies amp;nbsp;cofolatio erat:omnel$ accedebantin Celaris gratiam.Vnde eu rediés Gfar circumambularet Italiam dulcißimü fuere fpedaculum tiuitatesiqbns Bru tus prefuerat.Cu maxime Brutus ipfe Celaris honorem fua prefentia adaugeret ^ratiffime. Cu plures preture forët:8lt; ea que vocatur Vrbana maxima dignitate precelleret:manifefteconflabat Brutum aut Caffium earn Ibrtiri. Suntqui dicat eos ex aliis primis caulis maxime differences : tamen magis ex boc inter feipCos in odiuerupifleilicet affines eOent Juniam ent Ibrorem BrutiCaffius vxorc duxerat Aln contionem hancmanauifleex Cefare dicunt:quod inter vtruq? fe ingerens fpe vtrueppavebat.Demum irritati incenlifcp animis ad certamen odituti Tunt.Certa bat Brutus gloria amp;nbsp;virtuteicum multa amp;nbsp;Qlcrdida Arenuitate raffa apud Par tbos comparata. Que audiens Ccfar: Amicofep confufens inquit: Caniumpquiora dicere:red rei fumam Bruto effe dadamideclaratus tarnen fecudus pretorYCaffius eftino tantu beniuolentie habens ex hac quam fuerat adeptus quantum iracundie teXillius ammiffione.Cetezp Brutus alias ex potentia Celaris quantu voluit habe, bat.Volenti eni fas erat amicorum omnm Cefaris effe primo 8lt; plurimum polle. Sed binc eu fodales Caffii abftraxeruntipfucp plane in perniciem adduxere. Non' dum eni ex contentione preture conciliatus fucrat:cu illos audiebat orantes ne fele. defpiceret:8lt;a Cefare mollitu Cefaris blanditiis captu. Sed fnnnlatas gratias ti' tahnicas 8lt; illecebras fugeret. Md eni honore virtutis Celarem Gbi effe propitium fed vt Omne eius robur animucp ad fe trahere aiebant:nec tamen Cefar ipCe abffy huius fufptione omnino erat:nec in eu abf$ calumnia.Sed huius viri magnitudine dignitatem amp;nbsp;amicosextimelcebat. Preterea eius fidebat con fuetudini ru Anto' hius at$ IDolobella apud Cefarem primo rezp innouandarum criminarent:no inqt fea pinguibus ac comatibus illis viris moleftari fed a pallidis amp;nbsp;macileriS'de Bru to locutus 8lt; Caffio, IDeinde quibufdam calumniantibo Brutum Cefareme p mone tibus vti Gbi caueretimanu pectori ammouens:quid inquit^no videtur vobis Bru# turn poffe hoc expedare crepufculum:veluti nemini nifi fbli Bruto poft eius fata tantüpoffe liceret.Atqui in vrbe omniu primus fuiffe videturæo tempore parua quo tempore Cefari obfecutus fua gloriam ftrenue comparatam paru opprimi vel extingui permiGt.3ed Caffius vir furiofus amp;nbsp;puate magis inimicus Celari ^ pub lice tirannidi: illu inflammauit impulit$. Dicitur eni Brutus dominatione graui ter tuliüe.Sed Caffiusodiffe dominantem: amp;nbsp;prêter cetera que i ipfu criminatus eftietiam leones ablatos cdmemorabat:quosipfeedilibus ludis preparauerat.Hos tni apud Megarem relicŒos:cû ciuitas per Calenti capta eftiCefar detinuit.Ferë bas feras cladem Megareßbus fuiffe.Nam cum ciwtasiam caperet'Megarenfus carceres ferarum effregere.Daxarutep ipfaru vincula vt 8 lt;mox irruentibus bofti bus obucerentur.Sed Leones in ipfos hifce rei auctoresverb funtiinermeffy viros fugientes tot laniarunt:vt hoflibus ipGs hoc fpecflaculum miferabile fuerit. Hac dicunt fuiffe Caffio confpirationis potiffima caufamifalfa exiftimantes. Na ex ini Cioerat Caffio naturalis quedam impatientia atepdifficultas ad omne tirannorum genusrficuti cu adhuc puer effet oftcndit.Cu ad eunde preceptorem cu Faufto fi' 110 Sille graderetur. Cum ent hic intra pueros fe offerret 8lt;patris fui monarchia laudaret:in Turges in illum Caffius calophos ipfi inflixit: qua rem volentibus (peu' ratoribo 8lt; necefBriis faufti ferri atep decerni iuditio:inhibuic Pompeius:puerofcp ambos vna coniungens de re ludicamt, Dicitur etiam Caffium hec verba dixiffe:

ocr page 798

Eia Fauftetande cora boe proferre termone illum quo irritatus fui vt os tibi iteru frangam.Talis qdem erat Caffius.Brutum vero multiamicorum fuo^fermones multi etiam ciues pluribus rumoribo atq? litteris ad rem fpuocabant.Incendebant Œ.Apud eni ftatuam progenitoris fui Bruti qui regu deleuit imperiufcrlptu eft. vtinam Brute nunc viueres 8lt; nunc Brutus effes. IPreterea ipfum tribunal Bruti pretoris mane repertu eft talibus verbis plenu Brute dormis necp \ ere es Brutus Ndorum caufa erat ipfius Cefaris adulatores:qui alios inuidiofos honores ei dab^t amp;nbsp;nodlu ftatuis eius coronas imponebant:cu plero fep adducerent vt pro dicflatore TCegem Cefarem appellarent.$ed.recusiplis obtigitificut in (Teraris vita dixim? Amicos cu pretentaretCa{rius:contra Cefarem:refFondebantomnes fe affenfu' rosfi Brutus his rebus fe ducem preberet Hoc enind audatie nd iranum indigere dicebantifed dignitate viri qualis eH brutus:vt fi inciperet req? aflercret:ius feed adeffe extimabat. Si abrueret i agendo animos defuturos vel poft^ id pfeciffent m Scipionem venturos.Vnde abfqi illo pulcrd habituros cauGm nd cenfebat.Wec fecum reputans CafTius poft contentione illam prior cduenit Brutum conciliatify animis inter grata colloquia ipfu interrogat:An idibus martiis ftatuiflet interere fenatui.Se eri andiuifle inquit:arricos Cefaris de dominatione regia tunc relatu ros:dicente Bruto :fe rd affututu. (Quid inquit Caffiusifi ros vocentf'mevni cft re fpondit Brutus nd tacere:Sed tueri rempublicd 8lt;pro libertate emori.Tumelat, animis Caffiusiquis inquit reomanorf i te moriente id tollerabitf 'An nefeisoEru te te ipfu :vel credis tribunal tud homines textores vel tabernarios mferibere:ron primos amp;nbsp;optimos viros. A ceteris qnide pretoribus legationes {peclacula:amp;gh/ diatores a te nd maiorum tuorum debitum euerfione tirannidis repetunt:ipG om' nia per te pati parati funt:te vru qualem optant expediant.Inter bec illu amplex' ans ofculatuseft.Deinde difiundi ad eozpamicos cu his fefe ambo verterunt: erat quidam ,(Q. Ligarius intra Pompeii beniuolos:que ob Pompeium apud Celarem criminatum:Ccfar liberaueratiHic vero ex crimine quo fdlitus fuerat gratiasba bens:fd dominationem obqua acculatus fuerat grauiter ferens.Erat Celari qd^ inimicus-Bruto vero maxima familiaritate coniuncius : adhuc egrotantem acce' densBrutus:o Ligari inquit:en quo tempore egrotas:8lt;ille confeftim fe cubito e^ rigens: dexteran cp apprehendens.'o Brute refpondit: liquid te ipfo dignu excogi tas valeo. Ex hoc inter notos quibo fidebant: quofqi temtatierant hcc comunicare ceperunt.Necp foVum delectum fecere familiariu; fed affumpferunt etiam omnes: quotquot ad bonu pronos ac audaces: mortiffy contemptores agnoucrant. (Quare amp;nbsp;Ciceronem rfide precipuum amp;nbsp;apud eos beniuolentia fiugularcm latuerunt: re ipfe qui natura audacie erat inops:preterea ex etate fimilem cauteld afluirpferat ac omnia (uis rationibus ad fumam fecuritatem fatagebat adducere: ipfozp promp titudinis robur obtunderet:qui celeritate fadlocp egebant dimifjt:amp; Brutus exa Ius fodalibus fuis Stallium Epicureum:amp; Faonum Catonisimitatorem.Quonia e longinquo inter difrutandG ac philofbphandu fermone circuito illoru animos ex, pertus erat. Inquit eni Paonus bellum inteflirû durius eOe ^monarchiam ex lege Stallius viri lapientis no effe: ob indodu vulgus amp;nbsp;infenfatum turbari periculucp fubiretquibus cu Labeo intereffet edtradjxitambobus.Brutus vero quali hic fer' rro aliquid rationibus difficile haberet maleq: poterat fblui fubticuit.IDeinde Là beoniconciliu communicat Quo annuente haud trepide vifu eft:alium Brutu cog, norrine Labienum:no tamen ftrenuum fue audace fed gladiatorii copiis quos fpç dlacubs preferuabat potentem:Celarig fidum negociis addereteui Caflio 8lt; La' beone rem apperiente nihil illi relpondit.Brutus priuatim ipfu cducniens diccnfp fe ducem bmera ede^□feftim Brutus libetem iHu fecit annuere, Plcrorg: ptem

ocr page 799

aliorum optimos ad boe dignitas Bruti adduxit qui omnes netyiurameto aftriamp; necp inter fe fide tradita velaccepta neqi quibufHam (acris obnoxii lie olpirationc hancapud fe habuere:fic eam coticuere fic ipfam pertulere:ut diuinationibj (aera/ fitiis fignif^ deoru ipfas portendetibus nulla negotio fides data fit^Cete^: Brutus ueluti vir :qut ivrbe dignitate genere ac virtute prior eratrfecu remeditas:8lt;om ne periculum fecum uoluens:amp; in difficultatibusupGus rei imoras uxore vnaquie ycentem minime Iatuit:quod infolite cureiatcp turbinis plenus erat.Quodcp in, diffolubile quodda amp;nbsp;male ferëdû concilié apud fefe mouebat.EHecerat portia fi' haut (uperius diximus Catonis:habuerat hanc ab auunculo Catone Brutus in ca iugem;non ex puericia fed eius priore viro defundo: qua adhuc puellam amp;nbsp;ex illo Wium paruu habentem nomine Bibulum ipfe duxerat. Huiulce Èibuli opufulu qd dam de geftis Bruti feruat.Cu lapies effet Portia amp;nbsp;viri amatrix:preterea haud vane dignitatis referta:no prius eft aufa virum de archahis fui cordis interrogare $ fui ipGus hanc experientiam (umere:paruu accipiens cultrum: quo tonlores au' ferut vngues omnef$ thalamo pedisequas pellens profundu vulnus Gbi egit in cru reÆxquo no pauci Enguinis fluxus erupit. Deinde poft paucu vehementes dola tes amp;nbsp;horride febres ex plaga ip(a corripuere.(Qua in re anxio Bruto atq; id graui ter ferente:cu dolore acrius ipfam vrgeret:ad eam Gc eft locuta. Ego Brute Cato nis filia tue domui data fum no quemadmodu pellex :vt cubilis (blum amp;nbsp;menfe te' ^m particeps fiere :fed vt comunicarem tecu leta coirunicarem Gmul amp;nbsp;triftitia. Que ex tuo coiugio mihi omnino funt queri nd habeo:que vero tibi ex meo fut guz habent dëmonftrationë Gue gratiam apud te niG paffionem tuam ipfa pariter rer^ amp;nbsp;curas fide dignas ego nd tollerem.Scio muliebrem natura fragilem effe ad ar' cbana ferenda. $ed efto Brute vis quedam amp;nbsp;bone educationis 8 lt;optime cofue' tudinis adingenium mihi amp;nbsp;Catonis effe filiam amp;nbsp;Bruti cdiuge datum ede.His fibaclenus minus credidi nunc meipfam agnoui:ad laborem inuidam effe.Hec lo' cuta plagaoftëdit'ac periculu quod de fe (pontefecit aperuit.Tu exterritus Bru tus ac manus ad celum tendens deos orauit vt ceptis ftrenue (ibi perfectis faxint: fe virum Portia dignu effe: deindc vxorem folatus modefte eft.Ceterd deferipto fenatu ad quem manifeflc conflabat.'Celarem ingreffum conlpiratores eu agrcdi ftatuut.Nam tunc inGmul congregati abf^ fufpitione fe fore cenfebant'Preterea omnes bonos 8lt; optimos viros fe habituros effe credebant: qui cede perfera con, fcftim fe libertate Gmul adurgerent.Videbant ex diuinitate etia quadam locu ip' (um offerri. Porticus eni erat vnius gradus ordinem ad theatrum Gmilitudine ha bensiin qua erat imago ipfa Pompeii populi iuffuerecfla cu inter ceteras Porticus at$ theatra locus ide exornaretur. Ad hanc igitur medio mefis martii quod.Ro ? Idus appellant couocabatur Senatus. Wnde videbatur fortuna quadam viru hunc ad Pompeii iudicium ducere.Dies ergoed aduenidet Brutus vxore tantumodo confcia paruo fuccindus gladio in Senatum peruenit:alii Caffio cogregati eius fi Iium tunc fumente virilem togam ducebant in forum• Hinc deinde omnes in Por ticum Pompeii profedi :ibi comorabantur veluticonfedim Celare in Senatu ven turo.In qua re qui futurum excogitaret: maxime virozp conftantiam 8lt; in tam gra uibus periculis fortitudine admirari digniffime poffet. Idam cu ex officio preture multis cogerentur dare iudicium:no quiete (blum adftantes 8lt; differetes inter fe viros audiebant fed veluti ocioG iuditia diligenti cum deliberatione ac maturitate reddebant: Cuuir quidam.qui luditium fubire nolebat:prouocadet ad Cefarem 8 lt;multum exclamans obtedaretur. Brutus ad allantes alpiciens me Cefar inquit facereluxta leges non prohibet:necp prohibe bit.Multa etiam alia turbulenta cafu quodam tum contigere. Primu 8lt; maxima.'quod procedente die Cefarin Senatu

ocr page 800

venire tardauit.Nam male fuccedehtibus facris a coniuge domi detinebatur. Pre terea ea die proficifei epbibebatur a vatibus.Secundu vero q? quidam accedens ad Carcam:qui ex corCpir^tibus vnus erat:dextera apprehenfa tu inquit o Cafcaar/ cbana nobis occuluifti.Brutusmifci omnia nunciauit'Exterrito (Eafca ridens: ilfe vnde inqto beate tam fubito diues fadlus es q, ad Edites accigeris:Ferme ita$ab fômpbibologia deceptus Cafea occulta detexit.Ipfu etia Erutu 8lt; Caffiu vir Se natorius Popilius Lena eu auidifTime falutaßet'placide fuCurrans: deos inqt oro vt que corde babetis redle fecundant:moucoq; vt maturetis. No eni resipfa tacet Hoc dicens no paruam illis {ufpitionem iniecit .'çp omne id negotiû perfenfiflettln/ terea quida e domo currit ad Erutum nucians (ibi coiugem ruam mori.Portia cni futuri anxia nec cure ipfius magnitudinem ferens:fe ipfam vix detinebat. Ad om , ne preterea murmur ad omnem vocem vt vates que infano furore Baebi tenetur exiliens:quemlibet e foro venientem interrogabat quid ageret Brutus:alteros il, luc etiam frequenter tranfhiittebat.Tandem cu tempus longitudine tereret:vis eius fuftentari nequiuit :priufq; domu fefe reciperet. Circudedere eam ficut erati media porta Cedentem examinatio amp;nbsp;ingens ftupor.Calor mutationem accepit: amp;nbsp;omnino vox faucibus befit:ad cuius rei afpccftuna acclamauerut ancille.IDeinde vi cinis ad limen domus procurrentibus: ftatim exiuit rumor fermoq? fparfus cft: cp Portia moreretur. Extemplo tamen refpirauit illa: amp;ad fe rediit ac a mulieribus fuauiffime fota cft, Brutus boc audito ficut decuit exterritus:publica tamen mini meliquit:necpdomu ob dolorem accurrit. Jam Cefar etiam venire nunciabatur le^ cftica delatus:deliberaucrateni obinfaufta facra: magnu nibil in eo fenatu fancire fed malam bmulans valitudinem in aliud tempus :cuncta differre. Cum e lectica e preffus eflet:occurrensfibi Popillius Lena ille que paulo ante diximus Bruto amp;nbsp;Caffio cooptate:vt eis omnia dii fecundarent:permultam bor^ colloquium cG Ce fare babuit:qui omni cu diligentia atqp fide audiebat.Ex quo ecniurati: vt eosfe appellemus:no intelligentes ipfius vocem fed coniedantes ex quibus antea :ex illo perceperant.id colloqmu effe cofpirationi^ iuditiu: animis fractife mutuo afpexe runt :fronte plane confeffi no expedandu eße vt caperentur fed confeftim potius, emori. Igitur Caffio amp;nbsp;quibufdam aliis manus imponentibus fuper capulis ghdi' crû quos fub vefte tenebant cu ipfos clam enudaffent:Brutus ad geftd popihi Le ne afpiciens: qui ftudiofe Cefarem orabat:non quos clam criminabatur nihil loeu' tus eft:ob multos alienos viros:quibusimmifcebatur.Sed leto ex vultu Caffiiex/ hortatus eft, Deinde poft paucum Lena Cefaris dextram ofculatus inde difccflit manifefle cognitusqqod pro fe ipfo ob aliquod ad eum attinens negotium: id collo quium cG Celare babuiflet. Ceterum Senatu ad confeffiim mgrefro:ceteri Curu' lem Cefaris circumftetere:veluti quiddam cum iplb collocuturi. Caffium ferunt ad imaginem Pompeii:verfum illam veluti animatam orafle. Trebonius luxta fo' res curie moratusad Antonium:colloquia fecum producens eum extra tenebat.In greffo Porticum Cefare ei Senatus affiirrexit. Deinde fedentem ftatim circum' ftant ifli frequentes: Tilium Cimbrium ex ipfis vnu obicientes:pro exilio fratris orantem: proboc orabant:8lt; fimul omnes ac Gelaris manus apprehendentes amp;nbsp;pe dus illius amp;nbsp;caput ofculabant. Has preces atep blanditias Cu Cefar modelte pri' mu mora propullaret:deinde no delinentibo illis: in a(Turgendo repelleret: tilius Vtraçp manu vellem ex humeris illius traxit Cafea primus:retroehf flabat gladi nm exerens:eum iuxta humerum vulnerauit:licet vulnus haudalciuspenetraue, rit. Deinde obludante ob plagam Celare amp;nbsp;magna voce latine clamante: Scelera te Calca quid facis.Illegreco fermone fratrem nominans auxilium fibi petiit.Ce' I^r cum a multis iam faucius foret,amp;obfiftcr e uolens fe circumafpiceret vt vidit

ocr page 801

Brutum gladium ih fe hudatGefferentem manum Calce quam tenebat dimiGt Ca putqi fuum vefte obtegens corpus vulneribus liquit. Illi tamen inter fe ipfos impii citi multif^ gladiis corpus iptus aggreffi fe inuicem etiam vulnerabant. Vnde Brutus etia manum plaga illifhs eft cu cedis in Cefarem vulnerumcp co municaret Omnes tum amp;nbsp;fuo amp;nbsp;cefi fanguinemaduerut.Ccfare exanimato Brutus (pfedlus in medium orare volebat 8lt; fuafu fuo fpe$fiducie Senatum detinere: fed ii metu adi confufe omnino fugerunt. Vnde circa fores perfequete nullo feu vrgente plu tesipre turba illiE. Statutu intra eos validiffime fuerat: alium no occidere prêter Cefaremtfed omnes ad libertate reuocare* Ceteris tamen omnibus cu de facinore cogitaretjPlacebat occidi etia Antonium viru contumeliofum: monarcbiamcpfo' uentem,Preterea addente Celari vires ex vfu ac rei militaris peritia :obcpid maxi meigp nature elatum ac magis inhians Conlulatum cu Celare adlumpferat: eiu@ collega tunc erat. Sed Brutus bis conGliis feobiecitiprimu equitati innixus.Dein de Ipern habens mutationis Antonii. IXld ipfum agnouerat ambitiofum atçp tume' tum viru 8lt; nimis glorie cupidum.Sed ablato Cefare 'illum Iperabat patrie Iiber, tati couenturum ac ob ipfbzp gratia alledum cu eis ad comune bonum occurrere. Hisigitur Brutus laluauit caulis Antoniu.ln hoc rerum turbine Antonius muta' tavelle fub Plebeo habitu fugit.Qui vero cu Bruto erant:eo duce manus fanguie refperli:amp; enles ftridos offendentes: in Capitolium profedi ciues ad libertatem vocant. Initio cedis vlulatus manaueruntidifcurfionefi^queadmodum vnuquemcp exdolore ferebat cafus tumultum auxere. Verum pofl^ nulla alia cedes fada eft: ne$rapina quedam vilius rei patrata: cu fidutia multi Senators :multi etiam po' palarium in Capitolium ad hos virosafcenderunt. Hic magno numero ciuiu con gregato:Brutus verbis gratie populi amp;nbsp;ipfi rei accomodatis concionatus eft.Que cu omnes laudaflent:8lt; e capitolio eos defcendere iuberent:confifi illi in forum de fcendunt:alius alium (ubrecutus:Brutû multiinfignes viri in mediu Iplendide ni, mis ab arce deduxerunt:acin roftris conftituere:ad eiusafpedu $ multi ex plebe tumultu parati procurrerunt.8lt; tacite atep modefte rei fummam expedabant.

Procedente deinde ipfb omnes filentiu indixere. Quod no omnibus grata ea cedes fuit: tune plane apertum eft. Incipiente eni orare Cinna amp;nbsp;accufare Celarem:cont iplu multi ira prorumperc;eiq ? maledicere:ita perleuerauerut vt iterum viri tCa pitolium fe receperint.Quo in loco timens obGdionem Brutus:optimates illuc fe cu qui afeenderant dirrittit:exiftimansindignum vt qui in caula no participaret periculum fiibirent.Senatus nihilominus poftera die cu conueniffent in teplo Tel luris amp;nbsp;Antonius 8lt; Plancus 8lt; Cicero de abolitione cedisat$edeordia conciona' rentur cenfuit nd tantum veniam confpirationis fed fententiamdepremiis fibi dan dis protulit.EHis Senatus confulto rite decretis inde deceffum eft. Antonius cum filium in Capitolid obfedem miliffet: Ipem optimam de fe prebuit. Vnde Brutus cu ceteris ab arce defcendit.Quo fadlo cu conueniflent: alius alium mixtim com, pledi dexteramcp cu dextera coniungere.Caffium Antonius ad fe trahens conui, uam domi recepit.Lepidus Brutu tceteri ceteros:vt quif$ cu quocp:aut amicitia aut confuetudine affectus fuerat. Poftera etiam die cu Senatus mane conuenidet Antonium laudibus profecutus eft:^p bellum inteftinu iam oriens extinxiflet. IDe inde Bruto adftantibus omnibus multa preconia data: inde diuifecpuineie: Bruto Cretbam Caffio Libiam Trebonio Aliam amp;nbsp;Cimbro Bitinam defignauere: Alteri Bruto Galliam iuxta Eridanum tribuere. Poft hec de teftameto Cefaris:eiuf^ fu nere cG fermones inciderent: amp;nbsp;Antonius eiufq? beniuoli:cenferent teflamentd pa, hm efle recitandum corpufyCefaris efferri no occulte nec abf$ decore ne ex boc feritarent plebis animi pertinaciflime contradixit Caffius, (Drauit deinde Brutus

ocr page 802

Antonioqiconceßt.fecundo hoc errore captus.IDam ei Antonio parcit: canß fit ftatuendi confpirationi grauem 8lt; inexpugnabilem boftem.permittens etiam que Antonius iudicauerat de funere in Senatu fanciri ab omni fpe decept? euaßt. Fri mum igit teftamento eu legauiflet Cefar ciui cuilibet feptuaginta amp;nbsp;quinqi dra' cbmas:Preterea cu reliquiflet ortos qui tras tibrim erant: vbi nunc eft templum fortune tingens beniuolentia amp;nbsp;admirabiledeßderiu omnes tenuit. Poftea funere per medium forum elato ac Antonio laudes iuxta confuetudinem pro roftris profe rente^cum multitudinem ad fuam orationem comoueri uidiffettfermonem ad mi' fericordiam flexit Cefaris:veftem illius accipiens (anguine maculatam ea extendit palam oftetansamp;idlus amp;nbsp;vulneru multitudinem.Ex boc dignitatem amp;nbsp;decus fii^ nemo fcruauit. Alii homicidas occidi clamabant:alii veluti antea in funere Clodii ex officinis fedilia menfafq? diripientes:8lt;aggregantes in vnu: permagnam pir^ ftruxere.In qua corpus cu pofuiflent:in medio multorum facrozpimmolabiliti fan aorûçp locorum illu cremates confecraucre.Quam primu flamma eluxit: bic inde irruenstalius atq? alius femicombuftos diripientes ftipites ad domos percuflbrum concurrere:vtiipfas incederent.Sed 1111 antea muniti effugere periculum, Gnna vir quidam erat poeticus amp;nbsp;qui in hoc crimen nibil comunicauerat: fed amicus fu erat Celaris. Hic ipfe per quiete a Celare ad conuiuium vocari libi vifiis eu abnuif 'fet ab iplb orari:deinde cogi tandemqp manu comprebenfus: ad vaftum amp;nbsp;obfeur^ quendam locum adduci:8lt;inuitus amp;nbsp;ftupefaAus: illu fequi le vidit quod IbmnG cu baberet obtigit vt ea noc2e febricitaret:cu tarnen efferretur Celaris funus pa dore captus çp non adeflettprecefft ?d turba:quciam irritata erat cognitus itaty amp;nbsp;ab aliquo appellatus:creditus effe Cinna ille qui nuper in frequçtia inculauerat Caferem trucidatus eft.EHic furor Antonii animum mutauit;quare Brutusac fui metu copulfi ex vrbe difcelTere primu apud Antium comorati funt vt ^ primii ira cundia plebis extinda Gue molita foret ad vrbem reuerteret:quod facile fore Ipera bant: ex repeti atq? celerrima mobilitate vulgi:preterea ggt;propitium Senatu ba' bebant Verum Senatus eos dimittens qui Cinnam trucidauerat:qu€ftionee pro/ pofuit i1Ic2 ; qui domos percufforum inualerant eoruep plerol^ comprehendi luflit. Interea ob Antoniu qui Monarchiam ferme fibi conftituerat Enixus cepit Brutus defiderari: preterea expedari vtfpedlacula que ob Preturam debebat: prefens exolueret'Sed Brutus lentiens plerol^ qui fub Cefare militauerant amp;nbsp;ab code a' gros amp;nbsp;Cluitates acceperant inlidias fibi parare amp;nbsp;paulatim vrbi affluere )lt;oinam proficifei aufus nd eft.Sed ftatuit vt eo ablente ludi fieret magnifice nimis amp;nbsp;fap tuofe. Elepbates cni cum emiffet quamplures:iuffit eos fpedlaculis dari: amp;nbsp;parce nihilexpoiii Sed omnia abuGue tribui: deinde profedus DJeapolim xupluribus Ba cbi cultoribusiid eft biftrionibus ac mimis colloquia habuit de comitio quodaqui in Theatris habeatur Brenuus ad neceffarios feripft vt no nih volentem illu ludis adducrent. Nd eni fas effe dicebat:grecum quemquam vi cogi.Scripfit Ciceroni ipfum orans vt omnino his fpcdaculis intereret' Hoc ergo in datu eu res effent, aha oritur mutatio iunioris Celaris qui iam vrbem aduenerat. Hic erat filius fdie fbroris Cefaris8lt;taftamento Cefaris:in filium adoptatus relicuus. In appolonia is mor^ ducebat. Cum Cefar occifus eft: amp;nbsp;litterarum ftudio operam dabat. Pre^ terea ibi expedabat Celarem qui nuper expeditionemin Parthos habuerat: audi ta cede Cefarisihic ad vrbem acceffitvbi primum fauorem plebis alliciens amp;bbi Celaris nomen affumens:argentum ctia teftamento relidum diuidens ciuibysin antonium feditiofe fe habuit ftipendiaq?didribuens multosqui fub Cefare militia egerant ad fe traxit. Poftq? vero Cicero antonii odio fauebat partibo Cefaris.Hoc pxterritus Brutus Ciceroni fcribit quod domina molefte nd ferebat fed eum qu^

ocr page 803

dohiinnm oderat vereretur. Preterea in republia domeftice feruitutis partes eYi geret feribens amp;nbsp;inquies çp vir bonus effet Ce far fed noftri inquit progenitores ne tydominos miteS {uftmere.Hoc tarnen in tempore neep manifefte bellum delibe, raffe cognitus Brutus eft neg? plane quieturus.Sed vnum tantumodo confuluiffe no feruire fcilicet. Admirabatur aute Ciceronem g bellum ciuile periculofu 8lt; gra ue timeret.turpem vero concordiam 8lt; infamem no expauefceret premia pofces: quod Antonium a tirannide eiiceret Celarem tirannû conftituere. Talis in pmis epiftolis fuit Brutus iam$bis ad Cefarem alits ad antoniu partitisatep militibus ceu fub bafta venalibus ad eu concurrentibus qui ftipendia maiora dediffet rebus defperatis Brutus Italiamlmquere flatuit terreftrig itinere Lucaniam ad Eleam mari adiacëtem peruenit.Ex boe loco Portia Romain repetitura dolores quibus vrgebatur viro tetauit occulere. Sed generofa ac magnanima a picftura quadam prodita eft ex grecis erat bic textustBledIor videlicet Troiam exiens ad Andro/ maeba comitatus que ab eo filiu fufeeperat oculoffy in viro figebat. Hec cu afpice' ret Portia Gmilitudo paffionis ipfam ad lacrimas liquefeCit plurefg Portia buc ac cedens miferandos ploratus emiOt. Qua in re eu Acilius quida Bruti beniuolus verfus quos Andromachaad Hectorem babuerat recitafTet: EHeeftor tu mibi lam pater es tu mibi frater amp;nbsp;optima mater:tu mibi vir dulcis:{ubridens IBrutus Sed mibi inquit ad Portiam verfus Hectoris proferre no licet. Te tua penfa decent la nas calatumcp reporce:ancillifcp iube.Corpore ent natura deficit a virili ftrenuita, te mente quo$ pro patria nd minus $ nos ipG virilis. Hec in biftoriis fuis Bibui, Portie filius tradidit, ibigreffus inde Brutus Athenas nauigauit vbi a plebe aui/ de fufeeptus amp;nbsp;honoribus 8 lt;decretis ornatus apud holpitem quendl manfit.Au' diens interea Theomneftum Achademicu amp;nbsp;Cratippum Peripatheticum philofo phie cu ipfis operam dabat. At omnino circa id folum vacare videbatur.Veru cir, ca rem belli abf$ fufpitionc operabatur. In Macedoniam cni mißt Heroflratu eos alliciens qui ibidem militarent. Preterea iuniores qui Athenis philofophie opera dabant apud fefe fufeepit in quibus Ciceronis filius quem apud ceteros precipue laudat inquiens feu vigilia ipfa feu fomno duAus fit:fe illum admirari ita genero' fum ac ita tirannos exofum cd ad bellum Brutus fe manifefte expofuiffet: audiens Romanas quafdam naues cu pecuniis $ multis ex aha adduciullarum ducem effe Pretorem viru iocundum fibi notum apud Cariftum obuiam fibi factus eft:col!o, quio deinde cd eo habito cu ipfum perfiiaCffet acceptis nauibus feftu fplendidius duxitteocp maxime qgt; hac ipfa in die primu in lucem editus fuit. Vt ergo ad portu peruentum eft libationes radie atg leticia de viatoria Bruti amp;nbsp;de populi Romani libertate.Hic cu cuperet Brutus magis rem ipfam letificare permagnum cratera expofeit: quo accepto nulla motus occaGone verf uhunc protulit. Sed me fors mi fera amp;nbsp;latone perdidit infans.Prêter bec in biftoriis reperitur Brutum in ea pug ha quam in philippis vitimam egit:appollinem in fignd militibus tradidiffe.Vnde exiftimabant earn ^pnuntiatonem huius infortunati conflictus fuiffe portentu.Œe terum antiftius ex quibus adducebat in Italiam quingenta milia eris Bruto dedit (Quotquot milites ab exercitu Pompeii Tbefalia vagabatur:auide ad Brutum co fluxere.a Cinna equites quingentos abflulit.qui IDoIobelle in aham ducebantur. Cu Demetriada applicuiffet ^ plura arma que antonio ferebantur nadlus eft.luf fu eni prioris Celaris bec partbicum parabantur ad bellu : HortenGo Pretor Ma, cedoniam fibi tradente. Preterea reges ac principes circumuicini: cu ipfius adde' rentur partibus nunciatur Gaius antonii frater ex Italia profectus ad copias quas Epidauri 8lt; appollonie (Gabinus continebat celeriter aduentare.Vnde defiderans Brutus ipfu inuenire amp;nbsp;preoccupare milites préoccupâtes comitibus fuis per loca

ocr page 804

grauia at^ afpera ce!o etiam affluente niuiBus proFicifcës.'cu Épidanzp acceffiffet ex labore ac frigore defecit. B^ec paffio maxime contigit ex frigore nmali tempore iumentis amp;nbsp;hominibus laffis feu ggt; calor eu bis ex frigore amp;nbsp;obturatione meatuu intus in corpore comprimitur, confeftim cibu flomaebi ccnfumit feu ggt;rigidus 8lt; acutus quidam fpiritus ex niue procedens corpus allidit corrumpite^ caliditatem que ab ipfb foras egreditur.Wumfee en! morbi fudorescaliditasprebere videtur: que circa corporis cutem extindla eft: frigido obuiam fibi fado. Élec in ceteris a, nimalibus dubia magis font.Cu defecifet animi Brutus nuUuf^ m caftrisad ve' fcendu cibus baberetur:eius comités coacui funtad 1oftes confugere .Vnde cu ad portas ipfozp profecti forent euftodes cibum petiuere cui audito Bruti cafuadue' nerunt:amp;ipfiBruto cibu potumep ferctcsiex quibus Brutus vt vrbcm nadtuseft no fblum iftos fed ceteros omnes huiufee vibisborum caufa fuma humanitate tra' dauit'Œaius eni Antonius vtAppolfoniam applicuit: illuc milites qui vicini fuc' rant conuocat.$ed poft^nouit cos Bruto deditos: Preterea Appolbantes fenlit Bruto obfecuturos vrbem linquens Buthrotum profedus eft:primumq; in itinere i pfb cohortes tres amift a Bruto celas: deinde loca que circa Billidem valide pre peupata fuerant fuperare conatus prelium eu Cicerone comittés vincit. Hoc ent duce turn Brutus vtebatur multacp per cum ftrenue gefta pertulit. Cu Caium na c!tus effet in locis paludoGs longe diftradum manus ebn ferere paffiis no eft:fed cir efiequitans fuis iubebat vt abflinerent velutihoftes confeftim propria prcda futti ri effent:quod contigit ita vt dixit.Uli fe ipfbs cd duce dedidere:vnde iam magna potentia Bruto fuit .'tempus no paucd Brutus Caium in precio habuit amp;nbsp;inßgnia file dignitatis nd abftulit. Licet vt ferunt alii ^ multi ac Cicero ipfe a Koma fenp ferint illug^ occidi iufle rint. Verum cu mcepififet clanculum conuenire cu ducibus reiq? innouande ftuduiffet: naui impolitus enftodie tradituseft. Ceterd militibus Œai ab duce deficientibus amp;nbsp;in Appollonia vocantibus Brutum.Aid inquit Brut? banc eße IRomanozp confuetudirem fed oportere eos ad principe prcficifaamp; apud eum orare veniam amp;nbsp;ea que perpetrauerint excufare delicfta vt principis ira emol' liatur.Ex quo cd aducntaffent illi veniamq; rogafTentieam Brutusinduat.Inte' rea cu effet in Alia profcAus e Koma retulit nuncius mutationem rerd ibi fuifle. lunior eni Cefar aduerlus Antoniu nitebatur. Qui eu ex Italia eum eieciflet iam fe timendd omnibus prebuit'ad con fu latum adfpirans prêter legem ac exercitum alens vrbe huius impëfe nd indiga. Afpiciens igië has ob caulas Senatum grauari 8lt; ad Brutum foris oculos f!eamp;ntem:preterea inclinantem Bruto fententiasac ci prouincias confirmantem extiuiuiticonfeflimq? ad Antoniu mittesipfum ad amA citram Aiuocauit- IDeinde copias vrbi bftens conful facftus eft:nodum adolefcensc täte perferius fed vigefmu agens annum quemadmodd ipfe in fuis commentariis dixit.EHoc facio ftatim aduerfus cdfpiratores de patrata cede propofuitiquia vira dignitate maximum indemnatu occidiffent'Aceufatorem Bruti conftitit'L.Cor nificium Caffii M.Agrippam.(Qua in re cd d'ord caufa refpordente nullo deferta foret coadi indices flint proferre fententias. Fertur rd preco vt confuetum extite rat e tribunali Brutu vocaret ad iuditiu vu'gus manifefta duxiffe fürpiria:optima tefep oculis defixis in terram filentium egifle.P•vero filitium lacrimauiffe moxty parua interieda mora ex profcriptis vnd neci damnatum poft bec triduiri cdçiliati CeGr Antonius amp;nbsp;Lepidus Quintias partiti funt ac cedcsprofcriptioKefyiducen' torum virozp fecere^in quibus Cicero ipfe occifus eft. Hec cu munerarent in Mace donia coadus Brutus Hortenfio feribit.vt Gaius antonius occideretur in Bruti Ci ceronidp vindidam. Huic en! amicus Brutus alteri aute genere propinquus exti' ^çrat,bfis igitur ex caulis antonius cd Hortefium poflea m philippis ppbendiffet

ocr page 805

Ëtthi iroiintnento fratris iagutäuit. Brutus caußm rrdis Ciceronis erubuit migi^ vt inquit ^ de nece doluerit.Qua in reamicos fues Ronre mcufabat:qui ex eorum cauta magis feruirent^eufpa tirarnorü. Preterea prefentesatçp videntes eos fpe, cÆare pc(Te diccbat:que£bi tollerabifia auditu ro crart.Cû exercitum iam amplu amp;nbsp;fplendidum traiccifetin afiamicIafTcm in reitf.ima amp;nbsp;apud Caicum liquit:ter, teftriçp itinere proficicens ciuitates Cbi confirmat: interop iHarû principes Gquid Oportuerat ludicauit In Siriam etiam mittit ad Caffium ipfu reuocas ab Egipto Non ehi aiebat feipfos ob principatum errare:fed ob patrie libertatem copias com parare quibus tirannos opprimerent.Oportere igit feipfos dicebat memores eflfe propoGtum${eruarc:ne$ ab Italia longe abeffe fed eo feftinare ciuibuffy fiiccurré His cü pareret Caffius inde abiens Bruto tune obuiam iuxtacp Smirnas in mutuG colloquium venere:tunc prima ex quo Apirco Atbenienfi diGuncfti.Caflius Siria amp;nbsp;Brutus Macedoniam petiuit.Leticia ergo vtriuf^ inges fidutiacp preterea ob copias quas vter$ durabat.Cû ent ex Italia egrederentur fimiles fugitiuis cxuli bus viG mopes inermes no folam unius ordinis nanem no militem vnGno ciuitatë Vmcam habentes Inde paruo nimiu tempore elapfb conuenere nauibus peditatu eg tibus opibufq? ita copiofi vt digni indicarent pro Romana libertate certare.Cetezp volebat (Eaffius equalem honore Bruto tribuere:fcd preueniebat huic rei Brutus qui vt plurimu accedebat ad Caffium cp etate procederet corporif$ labores no e' qualiter fecum toleraret. Erat upimu in re mrfitari Caffium aptiffimu effeiiracun dta afperu metu$exdmefcendfi cu domefticis ritui pronu amp;(comatis auidum. Brutum ferunt virtutibus fuis a pleriGp amatum ab amicis deiiderat^. preterea admiratum ab optimis ipGl^ hoftibus non exofu: etiam maxime clemens fuit atq: magnanimus ab omni iracundia voluptate auariciacp intactus, metem etiam relia amp;inflexibilem ad bonu amp;nbsp;equu conferuans maxima Gbi gloriam auxit amp;nbsp;fidei ad, iumentu ni eleUione partium qua adfhmplit.llo eni magnus ilfe Pompeius fi Ce faris vidor euaGlTetiiperabatur vti$ dignitatem atep potentis fuam ex legibus di miffuruS'Sed femperrerS potiturus nomine confulatusac diUature aut alia inici, ori dignitate plebe confolaturus. Hunc vero Casium impetuofu atq? iracundK vi, tum ac plerucpqueftus gratia a reUo dcuiu ferme exiftimabant omnes errare atq m armiseffe ac periculis g dominaconem quanda LBi machinaretur no patrie liber tatem.Ceteri eteni ea per tempora que haHenusprecefferut Cinne Marii ac car bohes premia in medio predarrep fciHcct patriam ponentes ferme vt ita loquar amp;nbsp;farannide patrie certauerût.Bruto nec etiam holles hanc mutationis labem impo fuere :fed conflat nonulfos ab Antonio audiuiffe dicente cp folu putabant Brutum inuabUe Celarem a fplendore amp;nbsp;bono patrie duUu. Ceteros vero ex inuidia atq o dio in vira confpirauiffe. Vndc Brutus no potentia tantu quantum virtutibus no tus erat.His cni innixus iamiam periculo, vicinus fcribitatticum optimo in flatu mentem fua locatam efle^aut ent vilior Romana remp.liberabo aut moriens a fer uitute euadam. Alii licet vite certitudine atep fecuritatem bbi proponant: tamen incertu eß an eu libertate viHuri funt hue morituri.M.antoniû inquit meritam ^nam daturu:qui eu poflet in Brutis amp;nbsp;Casiis atq Œatonibus numerari fe ipfii (Ddauio addidit quiKeet tumalio modo no fupcrct; Poft paucu tarnen cü illo pug na^t. Hecquide optime de uènturis Brutus diuinafTe vifu eft. Ceteru pecunias qsjn ffius $ multas Smirne colligerat.fecü vt participaret petebat Brutus.(Que em Brutus habuerat cu ftruxiflet claffem qua omne interius mare fubieccrat ex' penderatino permifere tamen amici Caffii illas dari dicentes equu no effe ea que parce teneret amp;nbsp;cu odio congregaflet:Brutum accipere amp;nbsp;cuiplis magnum apud populu fieri gratiofuq militibus effe. Nihilominus Caffius parte omnium illarum

ocr page 806

terciam illi dedit. Poft boe iteru diEunCi pagerdoru diuiEonet cu Caffiusmfhl^ libodum vi cepiffetmo vt decuit rebus vluS nbsp;nbsp;amp;nbsp;circa inclementi^ maxime.Ha

ius autéingreflu infule cS appellaretur rex atep dominus refpondit fe neep regem neep dominG effe fed regisatg; domini interfeamp;rem.Brutus vero litios pecunias exercitucp popofcit.Sed Naucrates qui princeps erat in populo: Poft^perfnaGt riuitatibus Bruto diffentire amp;nbsp;colles quofda ta^aditu claufurus premuniri fecit Brutus eu primum prandentiboipPs equitatu immittit* a nuofexcenti trucidati: deinde loca atep caftcHa expugnascaptiuos omnes abf$redempeone dimiGt velat illos ad fua beniuofentiam addicturus.Sed pertinatiores facti fut iracundiam au gentes ex damnis que paffi fuerat clementiam 8lt; humanitate omnino cotempfere quoufq; Brutus eoru bellicolifTimos perfecutusapud Xanthum cos obfedit q iux ta ciuitatem labente flumine fubnatantes in menia quefiuere enadere.Capti in re' tibus plericp fuere que vf$ad ima aque emittebant.Summitates eni retiu tintina bula queda appenfa habuere quozp fonitu plane cognoscebatur fubnatante in retia ancidiffe.Ceterum efi Xantbii machinis quibufda Romanorum irruiffent igne0 ipfis inieciffenta Romanis cognitive fe recepere in menia infpirante in eosvalidlf lime vento ex facibus flamma ad ligneas turres delata eft ac deinde ac viciniores ciuitatis domos ingreffa. Ex quo timens Brutus vrbisincendium militibus fuis iuffit vt ad extinguendos ignes hoftibus auxilio forentlitios deinde impetus^' dam durus amp;nbsp;didlu incredibilis ad defperation. arrepit.'quam de^derio mortiSp Dmilem quis iudicarctlibcri eni amp;nbsp;ferui cu filiis atq? coniugibus fuis. Preterea omnis etas ac omnis fevus hoftes ad comprimedos ignesimmiffosteiiciebSt eofcp ferire haud celabant: ipfcp calamos ligna omne$ ignis fomenti afferetesignd^ in vrbe inducebant:omnëçp materia ipfi prebentesomniq^ quo poterat modo nutri entes mcendiu vt late flama fe fparfit amp;nbsp;p ciuitate circuplexa vndicp multa eluxit eos miferatus Brutus foris circuequitans auidiffime auxiliu iphsobtulit.^einde amp;nbsp;manus extendens ipfos orabat vt Gbi ipfs parceret* vrbemqi faluarcnt' Sed m nihil his verbis intenti fed omnino de fe ipfos perdetes no folu viri ac mulieres lea pueri paruulicpcu clamore at^vlulatu igni infifiebat. (Quidam veroabexceibsie ipfos muris precipitauerutrabi fuo^ patrum enObus iugulum nudu porrigebanto rabantq? vt fe ferirent .([onfumpta ciuitate inuenta mulier eftque laqy«)feappe dcrit;que paruu infantem manibus ftrangulaqerit que incenas ^rdcpsfampadl^ domu combufferit.0foc fpedaculum ferme tragicum videre Brutus paflus no e Verfiin cius auditu collacrimauit:conftituit premia militibus fuis qui hominem Licium faluaffent.IDicunt hos tantu ceritum amp;nbsp;quinquaginta fuine .'qui falutem fua minime effugerunt*Kanthii ergo vt iufferut fata per malta tempora rç euer bonis curfu confecuti fimifi audatia (pgenitorum luo^ cladem innouauere:^r*quot; eande vrbem bello Perlatu fimditer incendentes fe ipfos abfumprere.Veriim fóru tus Patereoru ciuitate afpiciens contra fe ipfu inniti *eam muadere noluit bmi em defperationé amp;nbsp;crudelitatem timcns.Habens autë quafdam iDfb¥muliyes cap uas eas no redemptas fed omnino libéras dimiGt. Que coniugiboac patri^s quim fignes ingente Patereoru erant de Bruto narrantes:^)vir effet contmetmi^us, iuftiffimus cos Bruto cedere fuaferunt ciuitatemg? tradereiex toc «alii ^si tätige IPGs Bruto co mifere potiti duce optimo amp;nbsp;prêter ^pem viro teniuo o.q cu Caffios Rhodios ferme per eandë tempeftatem coçgifletyt auru amp;quot;ƒamp;ƒ;

quod quifq? priuatim fibi poffederat ipG afferret ex quo circiteroélo !7'{^Afquot; collegeratapf ea Litus centu 8lt;quinqginta talentis exartis.CK his nibdah^a C' einet iniurie in Ioniam (pfedluseft. Multa quidem digna hoc tempore recit'bono res penafg in benemeritos ftatuens , Vnumqu9^ipfe amp;nbsp;Romanorumoptimi

ocr page 807

letati funi exprimam.Cu Pompeius magnus Egiptoatg Pelulio propinquaret, quando iHu magnum principatu amiferat 8lt; a Celare fugiebat^curatores regisq adhuc puer erat cu beniuolis fuis frequetes erant:no inter fe eade fentientes. Qui bufdam eni videbatur ipfurecipi:a!iis ab Egipto repellere. Tbeodotusvir quida cuius m Rethorica facultate mercedis gratia regis preceptor cu ex inopia meliozp ^gatus FuifTet vt con{jliisadenet:vtro($confultores errare oftendit:eos fcilicet q Pompeiu recipi ludicabant ac eos qui repelli eu ab Egipto iubebant.Vnu eni vti' fe effe inquit vt receptu occideret : addens confiliis hominem mortuu no mordere huic fententie cu Senatus inclinaretur incredibile amp;nbsp;inexpedlatu fuit exemplum I^mpeius magi? rhetorice Theodoti atq facudie ficut ipfe orator iacftare poftea no eft veritus.raucu deinde poft tempus cu Cefar inualiffet Egiptum:illi obiu' diciG fuum peffimi ipeffime extincfti funt. Theodotus vero forte quada ad ignobi fe 8lt;miferu quoddam tempus referuatus errabundus Erutu vero latuit: cu Aha exercitu petiuiffet. Coram Bruto itaqp adductus atq? damnatus magis ex morte nomen ^ ex vita adeptus eft.Caffium interea Brutus vocauit m Sardis:quo acce dente Brutus cu amicis illi obuia fitivtrof^ armatus exercitus iperatores appel' lauit. Queadmodum auté in rebus magnis 8lt; amicis multis ac ducibus co tingere fbfetibi ex caulis quibufda innatis ate^ calumniis. Ante cetera omnia cofeftim ex itinere ipfo in parte quoda holpitii fefe colligere.Ibi amotis procul arbitris amp;nbsp;fori bus claufisad mutuas querelas deuenereideide fefe arguere criminaricp cepere Ex bis cG ob vtriuf$ vehementia ad lamentationes lacrimas audaciMq fluxiflent ad/ mirati eo^ beniuol i afperitatem vocis 8lt; tonu extimuere ne ex hoc vlterius proce' deret. Immiffi igitad eos ingredi auG no funt.Marcus aute Faonius Catonis imi tator ne$doctrina magis ^ , vbertate quadam amp;nbsp;infano ferme afFedtu philofbphas intro (pfeclus eftiquan^ adomefticis inhibitus: operepreciu quippe erat nancifci Faonium intra cuiuf$generis litigantes. Vehemens eni erat in omnibo at$prom ptiffimus.Veru hac in re no exiftimabat fe dignu inter hos Romanos duces coful, torem:fed qui audacia quada Cinnica:vt alias no femel altercantia iras extingue ret:cu iocunditate rifuqp receptus viitacp cü per pfentes manibus fibi locu vendi' cans portas irrupit amp;nbsp;comporta voce ad eos acceffit:carmina recitans que Home rus Neftori dedit. Sed credite nobis ambo eteni luuenes magis eftis: deinde vt fe quitCaffius inrifiis eft ducflus. Brutus ipfu foras eiicit:vere falfu canere grecis vocabulis ipfum appellans 8lt; nihilominus hoc tunc fine illozp altercatio!bus dedit ftatim$difiundli funt.Hinc Caffius cu cenaapparuiffetiBrutus amicos suocat q cu oesdifcubuifTentiFaonius ex obliuione dimiffiis vbi fe lauerat intercenandu ac ceffit $ed atteftate Bruto illu r^ accerfitu illuc vehiffe amp;nbsp;ob id i infima fponda de duci iuberet. Faonius viepfedius in medium dilcubuit. Inde cibus potuf^ no inio cundu rifum atep locuexibuit. Poftero die Brutus. JL. Pallam ciuem Romand qui Tubipfo militaueratiGbicp iam fidus fuerat fardianis furti ipfu criminantibo pub lice damnans ipfu infamem cenfuit.(Quam re grauiter Caffius tulit. Ipfe enï ante dies paucos fuos eifdem delicftis redargutos priuatim admonitos palam dimifit eif gtumetia vtebaë.Vnde Brutu improbabat qgt;nimis aufterus atq? feuerus foret, to tempore in quo humanitate at$dementia opus erat. Sed ille eu admonebat vt idus martias in memoriam libi duceret:in quibo Celarem occiderunt.INd eni cefu aiebat q omnes homines vndec@ vexaret: fed q fubftentaculum ac columen illis foret qui id facerent.Quare Gqua occafio laudari poteft ex qua negligeret iuftum Tatius fuerit Celaris amicos tolerare ^ eos qui cord fe ipGsdéliera patrarent. Illis eri inhumanitatis crimen imponit nobis iniquitatis, detezp cu ex Aha digreffuri effent; dicunt admirandu lignum feu portentu Bruto fuifle. Matura quidem erat

ocr page 808

fonmi parciffimustbic vir fomnum^ amp;nbsp;exercitatio amp;nbsp;continentia ad parui tempo ris fpaciu producebat.Interdiu dormiebat nunqi nodu tantum quotum negiqc^ faccre neep cu quoqp colloqui quiefeentibusomiffis inflante bello bic reru omnium fumma babensin manibustyreterca fenfus omnes rebus futuris exponens.cG pri mu in foro ex cibis fomnefeeret quiefcebat. Deinde reliquu nodlis tempus neceffa riis rebus dabat:fi vel fiiperabat tempus:vel negotia illa deficiebat: vfqi tertiam vigiliam litteris opera prebebat.Juxta cni candebor^ Centuriones at$ Tribuni fecu conuenire confiieuerant.Cum ergo ex Afa difcefTurus foret:exercitucptraii ccre vellet :rox equide erat profunda amp;nbsp;ferme media:lumen vero fplcndidf inimis contubernia no babebant 8lt;filentium vndicp tenebant caAra.Is itaty fecG aliquid reputans bbi ipG intentus aliquem a fe mgrediente pre(enfit:ad introit^ afpitiens horrendi amp;nbsp;monflruofam alpexit imagine corporis feri atep terribiIis:Glentio fibi adfiftere. Interrogare tamen eam aufus Brutus: Quis inquit bominii aut deorum es quid tibi vis^quiad nos venifti: ad que murmurauitille.Tuuso Brute malus (Oenius fum :in pbilippis me videbis.Tum Brutus no exterritus:videbo refpodit Veru cu euanuiffet imago :accerfitis pueris atq? bis dicentibus fe h ullam voce au' diuiffeiatq? nullam vidifle imagine: Brutus accubuit. Deinde fuborta fuceverfuS ad Caffium vibonem ei narrauit.Tum Caffius rationibus Epicuri inuifus cofuc, tus 8lt; alias in bis cû Bruto differre.Nofterinquito Brute bic fermoeft:q no om nia vere patimur: neq ivere videmus: Sed mutabile amp;nbsp;deceptibile quidda nofter fen fus eft:prcterea intellectus eft perlpicax admouendu fenfiicp illuqie (ubiecloin illo mutare ad omne form^.Imaginatio eni ccre fimilis eft. Anime vero bomisq fingens amp;nbsp;ficfta pariter habet facillimu eft per fe ipfam idem variare compererecp. Noc oftendunt fomnio2pimitationes:quas breui momento fantafia vertit in multi formes paffionesamp;imaginu fpeties:moueri femper naturale boc efl. Motus aute vel fantaba eft vel queda intelligentia tibi o Brute corpus natura trifte elcuat'm tellecftu atqp diuertit.Demones nullo pacllo effe credibde^necpfi funt bolm habet forma aut uocé fine potentiam:que ad nos pertrafeat quam uellé 0 Brute hos effè ut non fblum armis equis nauibus fed deorum fuHragiis fideremus quioptimoru operum ac fancfliffimorum duces funt His fermonibo Caffius Brutu emoliuit.Cû milites ad prima figna egrederent;due aquile fimul impetu magno delate luxta ca ftra euolauere mf^ Pbilipposa militiba continuo enutrite :ex quo loco ea die que pugnam anteccffit abire vife.(Ceterû plerafq? vicinas bis locis gentes Brutus fibi fubegit Si qua ciuitas aut dux ipfis oblideret:tunc omnes illuc copias conducetes tantos totcp expugnauerunt vt vf ^ mare ad vrbe Chaffum pgrefri fuerint. Hinc iuxta Norbanum in locis que difficillima atq? anguda funtcaftra ponetibus inful' tantes in ipfbs boftes eos vt abüflerentcoegere amp;nbsp;dimiffislocis fugauere.Qua in pugna cfi Cefar ob valitudinem abeflet.ne copias Brutus caperet parû abfuit: niß auxilio 8lt; breuitate more contra Brutu ceterofq; boftes incredibili celeritate An/ tonius luccurriffet. IDeinde poft decem dies venit amp;nbsp;(Cefar:caftradirpofueread' uerfus Antoniu Brutus amp;nbsp;aduerfus Catium Cefar :campi qui in medio eoru adia cebant Philippos Romani appellauere. Bfic tunc maxime Romanoru vires vtri$ couenere:Verum multitudine Bruti copie no paru diftabant a militibus Cefarisj fed ornatu amp;nbsp;armozp ipfbzp cultu fplcdidior Bruti exercit, apparuit.Ex auro em pleraqp bozp arma videbanturiargentumq? inter eos babunde exuberabat: licet in ceteris ex Gngulari quadam Brutus modeftia duedores fui exercitus parce amp;nbsp;mo' dice affuetos cotimuiffet. Cenf u ent quern circa manus amp;nbsp;reliquu corpus habebat exiftimabat in viris honore cupidis quidda dignitatis ac elationis adducere. Pre' terea buiufeemodi ambitiofps at$ cupidiores viros bello afperiores foret fi amorf

ocr page 809

amp; fadutiam in armis perinde ae diuitiis eo^ porai«ent.Ceterame„ rentur: paucu tritici amp;nbsp;qumep drachmas viritim ad [aera ^^rt'£—t, diuo lites Bruti cotempferant ex parfimonia feu ex puGllanimitate. n e .Pfl bus fecu' tfadmodfi eft confletudo luftrauereexercitum at$pro facrificns c^s 1^^% dumeorGcontuUrnia frum^tum dcbitG amp;nbsp;quinquaginta Paryttdraebm beitofentiaamp;auiamp;tate pagnidifaEemOT

fite moq^eamafferr^^pretere^

diebusmcaftris apparuiffe.Examen eua P•ii tfea caftris.Rocetia fediffamp;qu^ locum augures fuperftitione com^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perterriti: dein,

Caffius ex Epicuri raU^ Caffiusm prefentiarum rem ferro decerni: fed cenfuit deno vehementer optab^ caiuusi p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aifirrppab boftibo prelii mo,

imiUeswodiceb^ ;^v^orë mum^^^

^nahsliberatenê. TOu^befanimisrep^^^^^

OTOTCTCT;^^ eti^ uedamad boftes calumpnie$atep(brpitiones gis menreattollit.defecftion^ fy^ .dfententi^ Bruti verteret.Veru /Krtel *ncaftr,ainnate:plur;sexa Q^uerfabaturiubensad pugn^brem^

Imsvnusexbeniuolis Fxunw nbsp;nbsp;~ -Clitus: ctuid expeAatio illa in alium annu

dam omnino effe:qu'dlmtenro^fftt^^Z^amp; Caffius indignatus eft^ conducerft^'refpondit plus tame _P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dicati baud mediocriter leGt: de,

fed nihil minus AceUius 8lt; ahosjmiier ^interea optima fpe fretus ac phi cretueftigit poftera die pre^^^^^ nulh^iieuit.CaffU inqwt Mcffala ceraurf; Gcisrationibus innixus Perac^a fy nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;q^amp; reter nature Ue coCuetudine

fctfecuCBmcena ex domefticis babu nbsp;nbsp;q;P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-reffurntdeinde amota menfa re

fecd meditantemtune corfpea^^^^^

fertteu cu fuam manu appt^iuet.necv nbsp;nbsp;nbsp;k.--.knivfrvnain Duena D Pa

Iiffe te oMeffala teftoKbecPompeio magno coaamp;s pre^vt vJP^Z_/amp;fi Wiaiaaa aleafiV mente tamen bonam baben^s cuad or t ai iV malum conUféMOTtdiffidereb^fî.^^m lumtunc vltimo fe complexu:deinde ab ip o emp . ,%. ftris Bruti 8lt;Ca«ii qua eius natalitiu celebrabant .Vtvero illuxit dies v ri $ caftroic Dein certaminis fignaimporta funt:pa i urube« ipG m,medio conuenete deCaCius vtin^ Bruto inquit nobisvmcere datu fit^bmul^M nbsp;nbsp;nbsp;e_ ^cpws

tua felicitate cSiunguŒÛ auté maxima reru humanarum meera^y Quid aGt dep menté euadentes preho:no facile eft vt no^teru mutuo vi„..;rc amp;{ defuga aut de nece decernis^fidbec refpodit Brutus:a ^ceu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in quo

bamp;rexuinexpertus:nefcioquomodo in pbilofop^a ermne nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inhumanum

aduerluGatonem fum inueefus:çpfeipfu pcrcmiffet ratify nep nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ainerfp

effefaus cedere neep intrepide recipere que continguntfed ea fugare nunc diuerfe lententie in cahbus fio:quareGdeus prefentia no tueatur• iteruma io pp itetu aliasfpes redarguereno eft opus fed a fortuna liber euada; us mar la dans inquibuslibertatempatrie dedi alibi visurus ob patria libéra nbsp;nbsp;nbsp;ori

BCGpleMlidamvit^His verbisfùbridensCaŒius Brutum complexus ^°cquot;^^ft yr^ofi^oin hqftes irruamus Aiutenlvincem9 aut vincentes no timebimus.. teeprefewbuseo^ amicis deftruedis aciebusinter cosferme exortus ett,B

ocr page 810

Œaffium poftulauit vt dextri Gbi cornu concederetquod ob peritiamrei militaris 8lt; ob etatë magis videbatur Caffio ptinere.Nibilominus foc concedit.Preterea? Medalam boc m cornu bellicofiffima partem militu habentem locari iuffit q paAo Brutus equitatu eduxit omni ornamento maxime cultänuxta quesbaud fegnius pedites inftruxit. Antoniani verdis paludes vbi cadra pofuerant vaH u iecere: iter cpad mare Caffio precludebant.Cefar inter bec iocabat abfens ipfe quidë cx.mala valitudine rfed cius copie que aduerfus bodes pugnature baud nimiû videbantur fed incurfionibus tantû p tempore vibre que leuibus fagittisatq; tumultibus inG diantes aduerfarios perturbarent. Paru bi intenti cornu oppofito Bruti clamorem qui circa valid effundebatur admirabant.Non eni buius cautam feire poterant amp;nbsp;bic continuus nultufq; efferebatur. Interea eu a Bruto Teflara prodiret: ex q plii fignu ducibus dabatur:ipfeep Brutus eques legiones ambiret admonens vti fpem bona haberent:pauci expedlare potuerut vt f^num fibi datu acciperent. Alii vno impetu ingenti clamore in bodes profluere. Perturbato igit acieru ordine ac legi/ onibus binc inde didraedista Medala primu deinde a ceteris Gnidru Celariscor' nu pretermidum.Vnde paru in boc latere ferientes in media cadra procurrunt, Ex his Cefar vt ipfe m cdmentariis fuis fcripEtic u quida Artorius Marcus inter domedicos Cefaris primus in fomnis effet admonitus priori no ede vti Cefar inde abiret cadra$ relinqueret:Antea paru excefferat creditu tamen eft eu tum occifu fuifTe.Lecdicam enï iphus licet vacua pilis cnfibufg cu perforarent: hinc laceri ab ftraxere.In cadris inde fit magna cedes comprebenfbzp. Prcterea duo milia Lace demonioru qui nuper in auxiliu Cefaris aduenerant cefa:no eni anibierunt Cela, ris copias fed reda irruentes facillime perterritos aucrterutidridif^gladiis tres cohortes fudere.'deinde fugientes aliosimpetu perfecuti in cadra funt vincendi cu piditate detenti Brutumg ipfu ducere habentes.Ceterum id quod vidores haud aduertunt Cefar ipfe vidusodendit. DJondu eni amp;nbsp;fciffum latus aduerfe pbalfys a qua dextera cornu Bruti difiundum erat:du infccun^ media eozpaciem non cniit tunt fed magno conamine m ea detinentur .Sinidrum vero Caffii amp;nbsp;ex cdfuGonc militum amp;nbsp;ex ignorantia reru que obtigerant in cadra cu fugauiffent illos intra vallu perfecuti cuneda diripiut prefente nullo imperatorii. Antoniu etenim dicut initio pugne bodium congreffum euitade atepin palude fefe recepiffe. Cefar vero necubi manifedus erat nam vallum exierat. Quidam pterea Bruto enfes Grguine madentes odentauerunt:iaedantes fe illu interfecifle effigiem oris ac etate in qua fuerat referetes.Interea amp;nbsp;Cefaris media acies drage fiipprema cede oppreffa fu erat 8lt; omnino Brutus vietor apparebattqueadmodu Caffius vicius. Hoc verofo lum hozp res in pernitiem duxit g? Brutus Caffioveluti vicdori auxiliu non tulit.' Caffius Brutu veluti vidu expeêlare no potuit: deinde çp medala vidoric metas pofuerit q: tres aquilas amp;nbsp;plura hodiu fgna comprehenderitipliq? nihil amiferint verd redies Brutus lam deleto Cefaris apparatu admiratus?çp copias Caffn ficut confueuerat in loco no videret excelfb neq: cetera ordine luo ede:rapta cteni exte' pio atq? dilacerata fuerut ab irruetibo hodibo.q vero iuxta ipfu erat acie acutiore babetes Gbi retulere:fef e multas videre caffides fulgetessmultos clipeos argente os intra vallum Caffii deferri. tynde apparere fibi ne$ eunde numeru neq eudem armatorum apparati ede quos reliquidet. Alihilominus nec fe videre cefbzpmulti tudine qualem fas foert tot cohortes vide uieftis Hec primû mente Bruto pbucre Caffiahe cladis:relinquens igit perfidia in cadris boftium militesreuocat:eofq co git tan$ laturos Caffio auxiliu fed res Caffii fie ierant:neep libenter afpexit Caffigt; us primu ingreffum milita Bruti çp fine figno üneiuffu irruiffentin boftes.Neq? libi placuit çp hi victores confeftim ad rapina gpcurrident amp;nbsp;ad queftum contemne tes bodes circudare , Quare dilatione fua at$ ignauia magis ^c^nfilio amp;nbsp;impettu,

ocr page 811

ducam a dextro boftiu cornu drcuopprimebaturimoxtyvt equites inclinare viuii amp;nbsp;uerfus mare de fuga cogitare fubfiigietes etiam pedites retinere temtauit fig, hum$ab euadcnte milite unorapuit amp;nbsp;ilud ^te pedes fixit.Sed militib, qui circa torporis fui prefidiu locati fuerant baud fponte manetibus coacflus Caffius cu pau cis in editu collem vnde caflra fpeaari poterant:euadit:fed prêter caftra abbofti ^s capta bic nibil (pfpexit. lErat eni vifu ebetior. Equités vero circulates afpicie banf tnulti qui ad ipfu aduentabant bi erat illi quos nuper Brutus in prefidiu Gbi miferat. Sed credidit Caffius bas cobortes boftium effe quiipfu aggrederentu exprefentib) vnu tamen dimittit nomme Titinium qui cuncta fpecularct . Qdic e g) cpfecftus equites aduenientes minime latuit. Sed vt eu videre viru amicum amp;nbsp;Caffio fidu letieia exultant. Jnde confueti falute data ex equis diffiliere dextrali lunxere.^lii ipfu ambientes ex magno gaudio cu p!aufu peana cantabantqd maxi mu malum euitauiffent. Interea Caffius vere exiftimauit Titmium ab boftiba cap tum:cficp boc dixiffet ob falute noftram fpeAare potuimus viru amiciffimu ab bo ftibus raptu:triftisin fblo quodam tabernaculo feferecepit.Ex libertis vnu nomi' he Pindaru fecu trabens:que ex cladibus Œraffi i bos extremos ca fus (ibi appara' herat.Tune Caffius clamide obducta caput obtegens iugulumcp enudahs fefe fe, tiendu prebuit.muulfd ab bumeris caput reperti eft. fit Pindarum poft cede bac ^mo bominû vidit.Ex quo plerifçp fcrupulû dédit çp imuffus vnû irterfeciffct. Poft bec baud longe equites manifefle cogniti fut.Ft Titinius corona redimitus ab bis redibat ad Caffium. Vt vero ex ploratu 8lt;amicoru fefe affligentis queftibo 8lt; ululatibus rem itelfexit amp;nbsp;errorem ignorantie:eurem dirnpuit multumcp in fua tarditateminueeftus fe ipfu iugulauit. Brutus conflictu etiam Caffii eu intelfexi^ fet approperans luxta valid morte ipGus audiuit:corpus deinde cum exornaret lu d:ibus:ac fumum Romanorum virum omniu eum appellauiffet afferens nullu iam pofTe ciuétalem m vrbe fore ipfu dicenter ornatum: Taffum mittit vt in exercitu eius funus turbe at$ meftitie caufa non effet quo peracloipfe (Eaffianos milites cogens eos folitus eft.Preterea eu afpexiffet omnes neceffariis expoliatos jp rebus amffis cuilibet duo milia drachma^ pollicitus eft, Milites ad buius orationem fpe recreati fut .'magnitudine largitionis admirati: deinde abeunte eum eu leto clamo re fiint comitati:ipfu laudibus efferetes c ^ex quatuor imperatoribus fblus ipfe in' uidus fuerit.Badueni res ipfa docebat amp;nbsp;prelio tunc bene fecu peratum effe cd, flabat,Nam cohortibus paucis aduerfarios omnes fugauit: fi omnibus copiis vfus effeti pugna nec plurimi omiffisboftibus ad boftilem preda corruiffent. Nulla #gt;, fedo pars ipfo2|:inuidra vt credit remafiffet.Bdozp ocfto milia cefa cu domefticis qs Brutus Brigas appellare fblitus erat. Aduerfarios refert Meffala fe extimare plu res $ in duplo cecidiffe .(Quapropter magis extimefcebant illi ante^ Caflii feru, nomine Demetrius nocfte imminete ad Antboniu veniffet.Is cn i e cadauere clami dem rapiensat^ enfem ad Antoniu eft Æ)fecftus:quibus delatis ita confidere cepe runtivt prima luce copias ad pugna ducere (latuerint.Ceterum cu vterg exercit, apud Brutum fatis cu periculo fluctuaret fue eteri copie captiuis bonulte diligen tiori prefidio egebant.Gffiani vero imitatione ducis no facile ferebant:fed aduer fus vitores inuidiaquadam ac odio flagrabant.Milites in armis effe inffit:pugna tamen abftmuit.Captiuo^ deinde qui ferai fuerantamp;in armis fufpccli verfabant occidiiuffit liberos a vinculis foluit.In quiens optare fe vt ab boftibus magis cape, rentur amp;nbsp;apud eos captiui 8lt; ferui fierent.'apud fe eni nifi ciues amp;nbsp;homines liberos effe no pofle. Quam re cu afpiceret duces amp;nbsp;proximos fuos molefte ferre ;eos ocul te tacite$ faluauit:clam eos e ftationibus proripiens.Inter bos viri quidam erant Volumus Minimus amp;nbsp;faculio Hiftrio captiui:quoscu Frutusm aliqua forte non

ocr page 812

ponerent

quip, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fi 1^0çn ' 'zz nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Perçut,: '8%.°Si7udbs -y^to ahis itrphd

fe v;r -^'ntertn- baud cprr /quot;dacesa- .Roßend 'quot;quit d.r ^^dicatiu.Publi

V1G Pruti quot;ovatis, quot;Cffab^t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GffUrquot; ne'Glus deindeaduerfu iFri habeascirca Colfe.

h°aud lt;rna lt;rtttifta quot;quot;'errifrn ttu facir Us ^rutu m vmcubs traferis\

Tb'^proxime ^e'GPmonifrt'adidit nbsp;nbsp;ipfbsindeaL^c refont captaO igt;

fuie niu/busrep Jarç cobf.°r$ Pauca nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perdiedre.

Anboniuc 5U1Ër Reeden, itaret nbsp;nbsp;quot;Çin bon~queftuscp nuper

titles ac Poffcfftg^Cerai-U abUe baE::'; ^Oc (0'^^duitatefrupiffent. Pollicitus bell^acci^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pred^liberam fefe.

°n° 8lt;'Ptetea ' tot^ nbsp;nbsp;,auiora prima militiba

qued^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'Bforian 'quot;cere nbsp;nbsp;terras nibrfüuefibiperi

propofitfi eratamp; hcerat/ I'abensg zh tot fj^ere 8,i aadducerp ^t^Caffii '91Iduari creditu eft ng,/ '^l2^iquot;^d^e:ua d/ceren^^^^^^^

Vp^a^eri 8lt;Placatura p i~u fuo'cakc'teoRek nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^aptare beet male id/

amp;'nieliusA tenes adrIntrad ^'trio.Co'legam duccm

tZpX caftr^^

'^^aP^ß PURh^-Cau/ CCe^

ex fy 8na auturn a/perrii^g babebah.u Preceofrh -quot;is ex ammiffione da / accepta h 'e in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibus nbsp;nbsp;nbsp;bieniëex ‘^quot;ecefn '^quot;aui ac timidrNihil

d^^^:nenraba^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vtebanëvt aiuntforo

IN vela ^hnau^aftris nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bocilftao ora ;^!,dib enlimpfcitip,/

dN^sfeft\^dentef;lt;^busW^^^^

Uetut t^pndetes fu simpte c- '^tes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;babgtde clade depe

^s^igna U^etreftti ferto dJUfè^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;copie mibré^exkafa

8inti dies nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;flui nJ°u.^ia con, p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;boftes effugiétes ex

pas^ caftr^ffe^t^' aU'busp O'Py^^ Gr^^I^itas ti^^^udietes cdramp;an, d-niisexp quot;'Paraujfr'quot;' PURh/dcbat]pat%nau,'v,Pfentiret.Eadënan$

nP-e^a^h^^snecgufet.p ghaar Ruoraufe^^s Verä o^

l^effefl^fed Uta diaei e hoft^b^fy^^^^^^

fc adhionack ?tëeleuai,u^endus 'o^Portn^nquot;! tu té^pusfresnece^

quot;anch banr lan' afyi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tenebat exercitum ]

f ^Èri^~'eqpu~^'ta abftur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'es ut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;etiam edtinentiad/

r elinat ~ quot;enit hg apceffîtp itdicetj^ utate amp;^t^'t'ania multis regende

freju^feuq cüdixiX^C'lt'.s dga^^^^^^'

/fr^t tetrad nbsp;nbsp;nbsp;nihil nbsp;nbsp;quot;rfid-^et Cede Clodm.^'^ f°ret ut cu vix fatue

fäfedta.^5in,^^et^ '''fbaCTdair^^ fóte ecaftnsbo,

™abqaed^ È^toa%°bRuinée a^bol^^^

PudmPP^ru^amp;dlfaira nuFftd' Bruti acceffitdito

VoIuhd'u eandëfa Ciaret. VeMineauoèe

^ Virphil^e^ereffentaffetnibrfdix,

• ofopb^^quiexuiipo Bratç

ocr page 813

eomilitauerat tocno tomeniorat frgnu .'fed aquiTS Fm^apiG plena cofreaa Fuifle frefert amp;nbsp;ex tribunis militariboqueda répété bracbiü mira fuauitäte tofei odoris hianans oftediffe qd: rü plures abfterfifTent nibildefiiffe lt;nbsp;IDuas eti^ refert aquilas in medio vtriufcp exercitus fpäcio ante prcliu cogteflas fimul pugnauiffe quas eu Vidiffent omnis in preliû j:fec^as ßleciu ambo eaftra tenuerutyrragru amp;nbsp;meredi ^lé fermeeeffiffe tri aquilae partibus Bruti proficua atep fugiffe harrat. Protea Etbiops uulgo fe feoftëdit qui apertis caftto^ portiS aquila ferëti obuia fadlusa~ hnlitib auguria captatibus gladio ce fuseft Brutus acie eduda eu el ex oppoßto boftiü Aatuinfer pmultu fpatiriimoratus tft Nam {ufpicones muite 8lt;iditia que. ^am difponeti exercitiiaquibufda pbitaPreterea equites videbat pugne initiG baud auide inire Sed cotmuo opera peditu expedbare©deindevir quida bellicof, amp;nbsp;badenus maxfe fortitudtnc faa Celebris luxta Brutu ex equo defcedes defecit ad boftesiCamulatusis vocabaó'que cu vidctet Brutus abeunte gtauiffimeinda uit ptim ob iracudië ptim ob maioris mutacois ^diconi^ metu Circa bora dein de nonri inclinate ia foie aduerfus bodes Brutus mOuit caftra qm ea militG parte q^a ducebat ipe vicit urges finidru bodiu Cornu qd irruëti Gbi cedebat Equités enim Corroborati una cu peditatu bodes vi repulere.ffilte^ vero cornu neambi, tet ducibusipfu in bodes adducetiba qdnumero erat breuiusp mediu feiffum e Vndeinualidius faedu aduerfariis mime obdititled pmu aufugit Tu bodes illud feriendo pfecuti ptinacidime Brutu circudederunt.$ed ipfe quotquot opera uE impatorie uP militaris virtutis amp;nbsp;manu amp;nbsp;mete in re tam graui atq; pcriculofa tG bnedit.Sed quod pore pugna fibi ^pfuerat in bac eu offendit.Tu enim quicu$ ex boftibvid:rerrit:cofedim pditi fuere:preterea e militibus Caffii fugatis paucis teG.Qui uero euaferut antc$ collibus undicp fieret reliqua exercitus partem tu, hiultusätg; timorisrepfeuerutJn boc aut prelio pter cetcros.M.Catonis filius inter optimos ac generofos iuuenes pugnas defeffus baud fugit: fiue cedit fed ftre hua manu ufus dices quis effet amp;nbsp;(efea patre denominas in plurimis ceforu corpo ribus cecidit.Ceciderut amp;nbsp;alio# fortiffimi Bruti gratia omni periculo fe fe obici'' cntes Inter Bruti domedicos erat vir quida optimusnomine lLucilius:bic barba tosquofcla equites videns in ^pfequedo alio# nulla ronem batere:fed in folu Bru turn eu magno impetu fern.ftatuit periculo luo ^ptimu fe ilhsobicere.obrridus tergoabipGspaucri cu ite# coram adeffct fe inquit Brutu effe.Cr«idcre iHi quoquot; hiam orabat is ut ad Antoniu feiprn adducerent Nam Cefare exture'cebat In an tonio vero fpem leta babebat cu illi viru complexi 8lt; admirrida quadri felicitate fe frui exiftimrites node iriimminete ad Antoniu illu ducut pmittentes e fuis quo^ ^aqui bec Antonio nuntiaret,His letatus Antonius obuia fitaddurétibusvirrm nonuyi etiri alio# audientes Brutu viuu baberi duciq jpeurrerunt ii fortune cafu Tniferebant alii dignitatis fae ipfu arguebat q viuedi cupiditate barbaro# pdam fe fedffetÆum appropinquaret fubftitit antonius mente uoluesqualiter Erutu recipere oporteret.Lucilius igit dudus antonio pnimiu fidens. Marcum inquit ^rutu o antoni nemo cepit abftqiut ipfu quif$capiat boftis ne fortuna tate Vntu tisviclrix fit.$ed ille aut viuusinueniet aut mortuus digne fe ipo vfus. Ego mi lites decipies ad te veni obbocnibil pati abnues intollerabilelt; Nec locuto Lucilio exterritis omnibo antonius ad eos qui ipfu adducerat uerfus. Nempe o comilito' nesbuc errore grauiter fertis eludi exiftimates fed icitote meliore vos venacione adeptos,Du enim bofte qucritisamicu nobis adducitis, Viuo quidem Bruto per deos ignoro qua inre utereribis amicis vtina magis^boftibus potiar.Cum bec dixiOet antonius Luciliu amplexus tunc iHucuidriex familiaribus commendauit Poftea vero illo in omnia fidoatcp diligentiffimocounuo vfus eft Cete#ptrafens

ocr page 814

Wutasrupe quada arboribj den^m atip pfrnpta iafflnoc!léobfcura'baud muTtG ^ceffit :fed m loco cocauo amp;nbsp;pmagn^ habete petr^ fedens pfentibo paucis amp;nbsp;ami co2p amp;nbsp;dud:02/: exercitus amp;nbsp;pmG ad celu fteHis ornatu infpiciens duos locutuseft uerfus:c|uo2/:altezp Volumnius fcripGt. Ida loué baud lateant quicp horû eft caufa malo2p. Vertu aliû fc oblitu fuifle comemorat: paulopoft pada pugna Brutus iter, comités ceteros amiffosquelibet nominas maxfe in Flaua atq: Labeonis metione fulpirauit.Erat Labeo ip£us legatus Flaums opificu pfedlus. Interea e rpxmus quida fities cu ^rutu afpiceret ßLauiditate detet u galea accepit amp;nbsp;ad fluuifi cu' currit. $ed ftrepitu e parte altera fadlo Volunius (peculatu accedit 8lt;cu eo IDar dan.? fcutiFer.Hi poft paucu regreffi de potu pcontant ad que modefte nimis fub ridens Brutus:Volunio inquit abforbitus eftifed uobis alius afferet Idem igitde ftmatusferme coprelélus ab hoftiba lautius vixeuaGt.Exiftin ati Bruto no mul tosih certamie cecidiffe pollicitus eft. Statillius id p bodes vadente fe feituru Alias ent fas no erat eo^ caftra cofpicererfacéaccéfam igit bic eleuatu^ fefi eua' fos a cede inueniret reditu cpmiffo eo cpfeAused. Cu ergo in caftra puentu eflet fateep eleuata plurima bora terete Statilio inquit Brutus fi uiuit Statilius ueniet (Dbtigit aut ut cu rediret in bodes icideret periretcp.Cete2;node amp;cedete Bru tusaccubas ut fedente tuberat cafus adCIitu ei?familiari alloquit quo tacete at$ allacrimate Daraanu fcutiferu ad (educes Termone queda puat i cu ipo egitTan de Voluniu ipm grece qbufda oracoibusexeplifq; comonefacies orat ut manuen' fem uulneri adaptaret fiPep impelleret $ed Voluni?idab aio Bruti euellere tepta uit ceteriqi baud didifiter id conati fût Veru dicete quoda ex primis manere non oportere:(ed fugere.Surges Brutus nepe inquit fugiedu ed no pedibo fed mamj bus:deinde dexter^ cuilibet fuperimpones locude nimiu fe letari iquit gaudio fu' mo qpamicozp fuozp nemo fibi metituSerat fortuna vero patrie accurre $e quippe ipm magis beati iexidimare ^ vicdores (bosneq; beri tatumodo neq^ aK: fed nue virtutis gloria reliquente qua nec armis nec potctia relinquutilli qui vincutJu' dicio nacp meo viros ludos iniqui amp;nbsp;optios peffimi pdut amp;nbsp;pter leges fa($dornig liant • EHinc eos obtedas obfecralq? ut (alute ipozp curet eu duobp illo2paut trib1°lt; glus recedit. In bis fuit amp;nbsp;Strate in facultate rhetorice quonda domefticus bunc Stratone Brutusapud (e (e coditues ac enfem nudu ambabamanibofiiper capulo eriges cu(pidi incubuit vitacp finiuit Sed aliqui dicut Stratoni valididim^sbru ti pcibo oculos aliorfu inflexu en^em fibi (ubieciffe Brutu vero ipetu peduspbete viribO(Ppriisvfu q;pnu obiide* Stratonebuc MedaIa bruti beniuoluscu ppftea Cfelari edet cociliatus in pfentia egitlacrimaseni o Cefar inquit biceft qw meO Bruto gratias extremas fubmidrauit. Quare (Cefaripm fufeepit :eu(pi laborib) fociu habuit. Deinde in agonibo apud acdiu ex optimis grecis vnu amp;nbsp;ipm duxit, Medala etia dicu t podea a Cefare laudatu g, licet in capis pbihppis Bruti gratia acerrim? bodis fibi fuidet in acdio tfi proptidimu (e (e pbuit Adque amp;nbsp;ille refpa dide fertÆgo tibio Celar femp meliorisatep luftioris partis bororif^ fui C^e^ Antoni? Brutu defunctu inuemes corpus ipfius in Fciobdima (ua^ uediu indit i uoiui. EHac uede purpurea cu deide furto ablata ccgnouidet fure occidit.Reliqas vero ad matre bruti feruili^ mißt amp;nbsp;vxoré Portié IXIicbola? pbilolbpbus amp;nbsp;Valen us maxim? narrât eu mori datu'det amp;nbsp;nemo amicozp affctiebatino dilige,cura id (phibebât ex igne ardétes prunas arripuide atçp bibide deÏde os claud,ebcvl ta ext7xide fitqui epidola quedé Brutiluenitaduerf? necedarios oquerctisatffl fametatis gp abipis Portia ita neglecda fuidet ut ex morbo vita finire magis eleq, fet Videtigit Nicbolaus tep? ignorauide pod^ amp;nbsp;pafTi^ mulieris amp;nbsp;affedu^ modu nccis fuDmtelligere pbuit epidola rficpidola ucre Bruti fuiffe dicimus,

ocr page 815

ls itacpfóomihibas eu multa bono^adfint geneva.'tUud qdinter pm#

9/1 ^#^PI^esamoùffimi m'mas poccaGones facfti funt IDioni pufeberrimu ex' Ä j^^j^i—Ztat.lNemine eni habet qui ulla re^abeogcfta^ parte Gbi uédicet fr Brutus Caffiu qui vir heet in virtute gbriaue baud Gmile me rtuerit ey^irtimitioneiacl beHu tu audatia: fortitudine tu etia gerendono minora amp;nbsp;fedto mométa pbuit (Quippe eu nonulli Gntqtoti? exordiu ops adCcribat 8lt;buc ipmfu'cepti cocra Gfaré co(i!ii duce afferant. IDion vero Geut arma naues milita reue potentiaata 8lt; amicos amp;nbsp;focios 8lt; ad ré pageda adiutores ipe videt ab fe co paraffe H?cvero IDion uti brutus ex belto rebuTep gerendis ullas babuit opes aut poteftate Cete¥cppriasipe bello facultates attulit:que exilio corneaturn babebat ad Lberldo^ ciuid vf u erogas Preterea Brutus amp;nbsp;daffi? cu patria eieefti Roma tutu agere nequiret otiu quinimo capitali damnati crimfe a pfequetibo peterent ad bdlu neceffario cdfugere amp;nbsp;feruada armis corpa comedMtes:pro fe magis ^ ci uibus picu'a fubire . IDion aut cu fecuriore ac locudiore exulas $ qui extorre iHu fecerat tiranus vita degeret in tata discrimina ja Sicilië Glute fe ultro coniecit. Miud Cete SiracuGis atep Romais par fuit Illis ut ab DioniGo bis ut a Cefare ab foWrenÈlUe ent fe tirannG elle no inficiabat amp;nbsp;Siciüa infinitis la referferat ma, Iis.Cefaris vero potetia du coftituebaë quide nd modicas aduerfantibo turbas at $moleftias pbuit Poft$ a viólis Gifcepta eft nome amp;nbsp;opinio duntaxat apparuit. Nullu ex ea crudele facing naHu denicp tiranicu extitit:fed rebus Ggnari indigeti' ^s principatu fe clemëtiflimu quaG medicu a numine datu oGendit (Quapropter Romanus cdtinuo populus adeo Cefare affedlauit ut infeftus amp;nbsp;inexorabilis illis fuerit interfecloribo. At IDione uel binc maxfe ciuesggt;e SiracuGs euaGGe Dioniquot; Gu GniiTet amp;nbsp;poris fepulcbru tirani fuditus no euertifletincufarut. In re igit bel lica IDionaiculpadu fuiffe impatorediquet. Rebo eui qualcucp voluit optie fueft, èft.Que ab aliis infeliciter gefte fut récupéras meliore in flatu cdftituit. Brutus cG de fuma rei poftremo decertaret n?cp prudeter iniilTc ne$re poftea male geftà ^ftam edperifle remédiu videt 8lt; frad: gt;nbsp;animo fpë prorGiS abiecit. Hec quanta Popeiusife cdtra fortuna audetior iit8 lt;qd maiusmaiuffy eft ingens Gbi fpes re' ftdbat in armis 8lt; omnêM igitima ora clafe vidar cdftaterobttnebat'Maximum fóruto crinië obiciutcpcu Celarisgratia cdferuat?:infup quo(cu$ uell^ ex captis toferuaffet eiufy nd folumamicus exiflimitus ve^ etiam pluribo anpoGtus foret ipGus corpus cdfoderit BIocadaerfus IDione dicere nemo poterit. %^ ecdtra dio Gc nan$ amicitia 8lt; (ppinquirate cdiudis res illiusadmmiftrabat unacp tuebat Patria vero eiec^us amp;nbsp;in re Iiceffitus uxoria .'bonis infup fpoliatus manifeftum in Itituit beUdiure legittimo inditam Sane iftuc ipm pmum md fe babet oppoGto. Quod ent viris maxtani cedit in laudé ld Gncezp purumue cofecutuseft Brut? INa nulh in re Cefare puatim inGmularet.'^cdmuni libertate pericula tata füfeepit Atdion niG mala ipa ptuliOetinullum jpfeefto bellum intuliÜet.qd Platonicis de, ^arafepiftolis qbus pfpicuu é eu ab regno non defeëdentë fed reiend deGruxiff^ IDi0hifiu,Rur(ds Brutus cu boftis Celari 8lt;aduerfari? effet quid Pdpeio etia coquot; ^uiauitniG bond public' utilitaf^ edmunis Vt qui vnico amoris 8lt;odii termino ipa videlicet iuftitia vteret Dion ad gratia pmulta dioniGo miniftrabat quoniam

hec id vniuerG quide credidere familiares eum q? pmum DioniGum expuliflet re, Rnum Gbi mime Oàbilitu^ cum pmanGietius tirannide nomen ciues fubduxiGet. 7 Bruto autë amp;nbsp;ipG dictitabat inimici folum ex cdfpiratoribus Cefaris ab initio n $ in re¥ exitum vnicum'Gbi jopofuifFe Ggnum 8lt; rectis intendifle Rudiisut fbU amp;mpopuli TO.republic^ reftituerct, Preterea contra DioiuGum ac Cefare baud-

ocr page 816

'GmiTe fefcaocerfefre extitit.Ka qui Ipiorifiu ro Fodfeceritrneniirië uelex eins tequahb fuiffe coftatg? plurirru p ebrietates afeas fccrta$ tpis exigebat Ad Ce fans vero pernicie trente adieaffe rec illms potenti^ vires ac fortuné expauiffe cuiuseti^ neme iféos Partbo2fiamp; Indczp reges fomnü capere non finebat:id animi „natura pdantiffirri fuit qui p netu nihil ex gppria fumitteret excelletia :^a prop ter cü prru in Siciha eófped?eft IDion ro pauca bominu niba cótra IDioniGü cfr' fluxere. Celaris aut vel cadetisgloria amicos erexit. Quiq: illius fundlus eft nofe ex imbecilli porro adolefcete p id adeo in (ublime puedlus eft ut princepscofefj lRomano2pfaausaduerfu Antonii vires amp;nbsp;inimicitia quali quodd^auxiliare me' dicametu fuerit adbibitus dicet quifpia p irgentia IDion certamina tiranu extra Iit Cefarem Brutus nudu ac nullis munitu pfidiis interfecit boc ifm excelletisin duftrie amp;nbsp;iirpatorie virtutisopus extitit vizp t5ta circufpecC.u potetia inobfema ,tu nuduue depberdere.Hec enim illu repente foinsaut cû pai es inuadés occidit ex quibo eo nemo fefellit.Aut eni illico delegit optimos aut fidos ßbi deliges Arc nuos effecit. IDion vero bue male iudicarit nefariis fe fe credidit fuie du vtiË ta' les eos ex bonis rcddidit.(Quo2fr neutzp ad prudente certe attinet.Eum quoqi pla to uebementer increpat g, tales libi delegerit amicos ab quibo in pnitie datus Gl! Celo IDione nullus ei ultor apparuit Frutu boftisetia Antonius honorifice fepul ture m^dauit. Cefar fuos illi cofe ruauit bonores.IMedioJani nang (EifalpmeGal, lie vrbis aerea illius Rabat in ago'Hac poReriori tpe Cefar Bruto perqu^bmile gcneroliffime laborata cofpicatus pterucdluseft Paululu deinde fubfftes aufcul/ tantibo multis:cu principes accerfiRet Fidifraga fe fe illc2pciuitate deprebendiße dixit que fe penes fuu teneret befte.Initio quide ut par erat inficiabant feq?luicc jntuentes quenam diceret pcontabant Conuerfus ad flatui Ccfaruultu cotrada nonne ifte irquit intei diu bc manet boftis Maiore rurfus ftu/ ore jculficotic^e re Cefar fubridens Gallos.collaudauit cpamicis amp;nbsp;pter fortunas coftâtes adeflfenK Et ut ftatua eodem w loco peimaierctin perauit.^

[Plutarcbi IHiRoriograpbi greci IDe vita atq, gcftis IDcmofcbenis Per Leonard^ |Aretinupoeta EximiuJHiftoria in Latiru traducta linguagium Incipit.

MOSTErvis pater demoftenes vt Tbcopopus biftori tradit In pmisbonc flus ac jpbus vir fuit.Cognoiatus ^'^)^^lBr;eft^ut Macberopiusab cfficira gladio2pqult;atbenisegre ^^'^r|^^3l'^''™ultif^ artificibo feruis inftrudl^ babebat. Que vera AyJk'^^itf'^de matre eius dixit Efe bines ex Gilone quoda ob $ditio' ex Atbenis pulfb amp;nbsp;Barbara muliere nata fuiAeea (^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijiefomns vtzp ad veritate vel ad falfam calunia orator obie

^■—^^'^z/I^rjccrit lRelidlos auta patre fepte anno2f babudate patrimo nio^^ru^uTabamp;at a x.v.taletis tutoribo male admiftrantiH cu parti fubriperet eius bona partim negligeretnee pccptoribus pueri falariu pfoluere curaret no !b' Ium in patrimonio clade accepit vezp etia liberaliboartibo queadmodu decebat im bui no potuit. Accedebat adbec imbecillitas corporisqua verita mater ipmone rari laborilano pmittebat ree pedagogicegere ac vim afferre audebat.Brat eni ab initio tenui ualitudme 8lt; ex boc batali cogrometu g aduerfarii ^n eius cotume 11^ freereter vfurp5t a pucrisiUi irditrm eft.Fuit aut batalus tibicinis nome:in

que ob infractu ac diftortu corpus Ariftopbanes poeta uerfus pferipbt. Alii poe' tam lafciuoru carminu fuifle batalu tradut.Vidctirfup queda ex biis corpis par *rtoquebonefte noiari no pcflunt tue apud atticps batalu^appellat? Argas ue^

ocr page 817

2^7

na hoc eti^ cognomenta Fuiffe Demoflbeni tradit aut ex feritate motu illi inditi eftqdanguere poete Arga appellat uel ex duritia fermois p qua non mediocriter auditores obtudebat.Eft enim Argas nome latoris legü mala% quidé ac durarG Ad oratoria nero facultate p buc modu applicuide animG Demoftbenes traditur Calliftrato oratore canfa Oropi adlaro permagna erat boim expeditio eu Jjpter oratoris famat'e maxi e florente tu propteriudiciu rei per id tépus fatis uulgate Cum itacp magiftri 8lt; pedagogi ad fore ftatuiOent poftulauit IDemoftbenes a pe digogo fuout vna fecu duceret Ille babes cu publicis miniftris qui iuditia aperie, bant familiaritate:locu facile obtinuit:in quo puer ela collocat, Cedes audiret Cii Qea die calliftratus egregie oraret magnat pbuiflet admiratione fui glorié eius Demoftbenes adamauit. Wtpote quë uidebat magna boim multitudine comitati te inter ingëtes applaufùs magnis eu laudibus domu reduci:Admirabatita$illG Demoftbenes fed multomagis orationis vim poteftateep admirabat ob qua omnia pFici ac mitigari pofFe cernebat.(Quare orniffisceteris difciplinis ad vnu fe fe ipm coparauit atep exercuit ut dicedi facultate nancifceret Et ad ea quidé rem pceptci rem babuit Ifeum quan$floreret tue maxfe liberates ßue ut quidé aiunt mercedé pftare Ifbcrati no ualés erat ent pciu decé minaru Gue ^ Ifei fermoné ut efficatioré caucioreep magis^pbauit Blermippus tarnen fcribit fe in comentaria quedam fine audore incidiflein quibo fcriptu erat demoftbené fuide auditore pla tonis.magné gexinde utilitate ad dicedu fulcepidc liefert etia defebiu apud Callia Siracula nu 8lt;quofda alios dixiffe liberatis amp;nbsp;Alcbidamaris artes cla babuide Demoftbe, neac didiciffe.vt igitpetate licuit tutoribo fuis die dixit:milta^i cos varie fubt fugiétes fcribés.8lt; fe in biis rebus exercés:tandé nj Gne piculo amp;nbsp;induftria lupaquot; uit.A quibus quan$ exigere quanta Gbi Gibreptu erat no potuit tame id aOecu, tus eft'utaudatiam in dicédo amp;nbsp;coiuetudinénacŒ9 guftata caufa^ orandizpdufce _______ dine fame ac potétie ftatuerit^pdire in mediu 8lt; ad rei. p.certamina fe conferre Et queadmodu (Drcameniu JLanmedota (cributiobuitandu n fp!enis morba ex coG 110 medico2p logiffimiscurGbo uti coGiefïciatçB exinde babitu currédi nacŒu:po(l: reeupatam ualitudme certainibusintedifleiceterof^ ue'ocitatc curredi GipaGe Sc È)emoftbeniseuenit pmoneceHitate recuperandi patrimonii ad dieédu ucnif re:atqiex boe pentia naeftj in rei.p.turriculis tan$certamibusquibu(cla ceteros anteite At, ab initio poputu alloques turbas ftrepitucp cotionu ferre né poterat fpernebafy ab auditoribo çp eius oratio coFuG circuicoibus amp;nbsp;fupffuis argumétis elaborata videbat Voce pterca amp;nbsp;lingua laborabat:ob que no mediocriter turba ba^oratio:nec mes eius intelligi poterat Cu itaip defperacoe quadam bazp rezp me rensin pireu feceffifTet increpit,eftuebemerer a Tbnalio Ennomio tunc admodG feneiq, cum eius fermopGEis effet pericli feipm pdiret: obignauia atçp fecordia nec ftrepit? cotionum pferre auderctineqi corp, ad certamia ppararet.fed molli ne quadam animi feipm abicerct:Rur^s igrf orare aggreffus cum apud populG cocidiGet 8lt; coFuCuSdomum abiret affecutus efl eumSitirus biftrioiapud que cu de fuo cafu erateni ilfi cu Demoftbene familiaritas grauiter quereret:qpGbi maxi me oim diligétiam tepufy adbibéti 8lt; quaG omnes vires corpis in eo ftudio co fie méti foil euenirct ut apud populum nullam in dicéda graciam aTeqreë INautis 8C indodis boibus aures 8lt;Giétium a populo pftiri:fe vero reici ac repelli. poHicit, eftilli SatirusG mo aliqua Gbi euripidis aut fopboclis carmta cpnun tiare uelletife medicinam adbibituzp.Quod cuni Ù)emoftbeni placeret 8lt; faceret Ge voce eius amp;nbsp;adtioné Satirus emédauit formauitep: ut no prior Demoftbenes fed alter vidercË Intelliges ergo quatum gratie amp;nbsp;ornatus (Pnuntiatio apta locutioni afferret Gibtê rancum locum qui ufçp ad noflra extat ctate Gbi cdihcauit;in que p dies Ungulos

ocr page 818

defendens:geftu ac motfi corpus fingebat veccq: exercitabat, Sepe etiaduos o^f: tres mefescotinuos domiiclu fiis no ceffabat abrafa parte capitis ut exeudi facul täte fibiipfi pciperet.Sermones infuper amp;nbsp;negotia foris agitata ad ftudiij refer.e. bat coferii figdem domu redies amp;nbsp;in fubterraneu delcendes res ipfas recitabat amp;nbsp;rones cur ita feciffet adiugebat Sermones etia repetes fenteciis focify nç fine ma gnis mutatioibus trafTormabat.Atq: ex boe putatus eft non multu natura amp;nbsp;inge. nio fed labore amp;nbsp;exercitatione ualere.Eu!? rei ßgnu videbat qd nd facile reperie batur q IDemoftbene ex tpedicenteaudiflet.cuonia eti^ fepe a populo roiecdpel; latu eu federet in contione affurgere roluiffe coftabatmifi ré de cua dicturus erat id antea cogitaffet.Quod 8lt; alii quidd tue clari viri irridebat:amp; Pitbeasaliquatv do inquit TOetroftbenis entimemata lucemd olete.Et buic qde nd Gre amaraca', uillatione Wemoftbenes re^podit rd eade bbi amp;nbsp;illi lucerna cdfeire. Aliis verond, penit? inficiabaë fed nec oino fcripta nec oino rd feripta ab fe dici affeuerabat At qui populare bofem eneoßedit diccdißvdio fu.Cratia en! placédi amp;nbsp;mferuiendi populo eloquétia cdparari.Negligere aut ftudiu eloquétie eo¥ eße qui dominari populo querant.Non eni fuadédo fed cogedop vim operddare. Timidu aut fuif' fe IDemoftbené in dicedo extpe il'o queg tpbaamp;'g’ IDemades orator fepe ex tpe af (urges IDemoftbeni indigeti opitulatusëft IDemoftbenes aüt illi nunq; Quon-'odo, igit dieet quilpia Efebinesaudaciffimtéi dicedo fuifle Demoftbene affirmat Quo, modo Pitboni bi3antioadueifus atbeniéfesiruccfto folusrefFddit.(Quomd aduer fus Lamaebd mirreneu laudes alexandrift Pbihppi quas fcripferat Olimpie reci tante. amp;nbsp;in eis multa cdtra Tbcbancs8lt;,frtbios dicenté adurges amp;nbsp;quata bo, na Thebani 8lt; Cbalcidefes g recie feciffent ex biftoria amp;nbsp;(pbationibo oftedés amp;nbsp;cd tra qua multon; malo¥ caufa füllet aflertatores lUacedonibo blddietes fubiugés bc t^déaudiétes edmouit. ut X^amachus ,pe ob timoré clé aufugeret. $ed videt bic vir more periclis in bacpte imitât? no faciliter nec de cmni re ad dicédd feblu iffe :fed maturitate quadd ut audloritate tuereËobferuaffe. amp;nbsp;ob boe non temere fortune 8lt; tepori exiftimatione fua cdmittere uoluide.I/Ja audatie quide plusba, buit ^ fcripta eiusoftendatiut Ëratoftbenes 8lt; IPemctrius Pbalereus amp;nbsp;Comici qda rpbare vident.quozp Èratoftbenes traditipm in dicedo nd nuqua ueluti furo re quoda correptu debaccaffe. Demetriusadtquoda loco in mafte illud luGuradd iuraffe dicit p terra p fontes p amnes p vndas Huetes.Comicc^uero quidé ropo peritra ipm noiat.alius Gc recepide ed utaccepiffe cauillat? in Qeinoftbene q boe verbo vfus fit frequétius cude Holcnefo cdfultaret qua nd capieda fed recipienda effe a Pbilippo fuadebat. Omnes fui tpis oratores fine cotrouerGa fupauit. pter vnu IDemadé:qué naturali (genio fretu mfupabilc fuiffe amp;nbsp;fftitiße ILemoftÈeni omnes fatebant.ariftocbi? m biftoria retulit qdda tbeopbrafti iudicid de oraturi bus. Dicit eni tbeopbraftu rogatu qlis Gbi orator demoftbenes videreë rcfpodiffe dignu cluitate /ßtbenazc fibi vid(ri:fnbnde qlis Demades iterrogatu refpodiffe füpra ciuitaté.Idé pbilofopb? fcribit policncQu Ipbidliu vnti ex virisq tucin rep. Verfabant fblitu ede dicere maxmu fuiffe oratore Ipemoftber é fed plurimi vim i, dicédo pbocioné babuifle.multas eni fentécias paucis verbis cdplec^i folitu.Quin etia ipm demoftbenéquotiés aflurgebatybocion ab eo diflétics familiarib dice, re cdGieffe uerbozp ei? fecurim aflurgere.Édoc tn incertu eftivt^ad vim dicédi uf_ ad integritate vite amp;audloritaté pbocionis Demeftbenes rcferebat.Pleruqieni epbatus vir amp;nbsp;fidé apudpopulu babes vno verbo uelnutu longas aliorü orationes exfuperat.Aduerfus impedimenta quibus laboraffe Demoftbene Gipradixirrus bec Ut pbafereus Demetrius fcribit remedia adhibuit.liefert cni fe a Ipemoftbe peipfo ia fene audiuiffe beGtantia lingue conucftis in ore lapiUis emendate WPeem

ocr page 819

alit envredo fcadedo interpnuthndu exérèùiffe.baBdifre domi mignu rpeeulam ad qdfeipoi vide ^geftd Form iret. IDicit cdfagtentiad fe cuida narratif plagas acceptfreien patrocinia eins iploraret réfp^diffe. At ent ex bris q tu narras nibif ppeffus es.(Qù)d cd ille aftiori voce8lt; indignatione quada magiS affeueraret ptt tamt Demoftbenes boe ad Fide facieda plurimi attinere.8lt;multitudini quidem eius piudatio ueberri^ter placebat. P riitioribo aut bolbus figmentu qd cla lene' ingenerofd, videbaëex quo^ numero Demetrius pbalercus eft Refert Hermip pjs cueOetqueßtuab E^jne de fupioriboóratorjb)8lt;qui {ueetatis fuifTétquid' ipe fentiretidixiffe admirable in iHis ornatu maieftatë$dicédi cl ad populu loq' tent fuifferfcripta tn IDemadbenis multi ceteris ancellere. (Quan$ vero ex ledlo ne orationi (uazp durus quida 8lt; aufte/us Demoftbenesuideat.tn amp;nbsp;loco no nun' ^ufuseft.ueluti aduerds Demadë.'cl i!le dixifTct:me demoftbenes fus miner uam. At ida mquit minerua nup in adulterio deprenfa fait amp;nbsp;rurlis aduerd que daferrl nofeqai de furto fuCpecŒ? erat.'cl ille vigilias 8lt; lucubrationes Demo' ftbenisin iurgio carperet.Scio iquit demiftbenes tibi moleftl fuiOe ^e^o lucet na p node babuerf. Vos alt viri Atbeniëfes nolite ia admirari plurima furta in bac arbe comitti cl fares quide ferreos parietes vero luteos babeam?.Sedbec li Çet plura in boe genere poffim? referre omittam?. Reliquosait eius mores ex re busgeftis conteplemur. Cotulit fe ad rem.p, fub tepus pbocebs belli: ut 8lt;ipe di cit.8lt;ex pbilippicis oracoibusdepbendi poteft.Codât altduos fupra.xxx.na, tu annos fuiffe qndo Midia acculamt.quo tpe nec potetia nec auctoritate aliqua m re.p.babebat. Id, ut credo veritus pecunia accepta ab accufatione deditit Ne tyeni benignitate aut magnitudine animi iniuria conteplit. cl edet ptinax 8lt; pro nus ad ulcifcendl Sed :1 videret no effe potetie fue viri diuiciis eloquetia 8Cami co¥ copia fuffultl euertere.coceffit mediator pcibus. Na pecunia illa qua ob defe renda caufam accepit no mibi fatis ualuiffe videtad acerbitate eius obtundëda:fi fupare poffe credidiflet. Naevus autin re .p.materia ubere amp;nbsp;bonefta ^pgrecorl libertate aduerds Pbilippl amp;nbsp;in ea pclare decertas cofefti nome amp;nbsp;glori! adfe' rutus eft.nec loll ut difertus ve^ etia ut fortis yir circlfpiciabat: ut admiraretur rçfu grecia obleruaret pfarl rcx plurimusapud Pbilippl fermo effet.cofitcrenf ^duerfarii Gbi aduerdspcla^ vizp effe certamen.Talia ent Efcbines amp;nbsp;Ëiperides de illo dixerlt.Itacp difcernere egde nl uafeoqua rone motus fcribat Tbeopop, ^utabilis 8lt; inciditis animi IDemodbenë fuide:nee elfde rebus nec^ eifdé hoiba tatis logl tëpusvti potuiffe.Codât eni quas rei.p partes ab initio fufcepit in eis nl$ad fine codatidime pfeueraffe, nee foil in vita no mutatu fed ipfa vit! ne mu t^et abieciOe No ent ut Demadesg mutaclnem fua in re.p.excufans dixit fe Obi

'P^ cotraria fepe dixide rei.p.altnunqi.Nec ut Melanopus g aduerfus Calx 1tratu rem geres fepe vicdus pecunia dicere folebatad populi.vir fane inimicus ë niitytn rei.p.vincat vtilitas. »dec ut Nicodemus meffenius qui caliandro prius dues deinde cl IDemetrio fentiës no inquit fe cotraria dicere. Sed ide femp vieda nbus fcilicet parere utilius ede:Gc de Demodbene licet dicere. No ent uerbl nee a^ioneun^ deflexit Ij in vno atep eodé limite uf$ ad finëpfeuerauit Paneti? pbi Oiopbusoftédit ex Demoftbenis oratioib p1era%ita effe fcriptas quali fola bone tas pfeipfam fit expetëda ut cotra Elcfcbinë pcdeßpboteVt contra Ariftocratë Utdeinmunitate aducrfus Leptine.ut m pbilippicis quibufda in quibus omnibo ad voluptate aut vtilitatë ciucs bortaë fed v bicp fecuritati 8lt; faluti bonedatem [gloria apponit.(Quod G gcneroGtati eius in dicedo amp;nbsp;gppoGto in re.p.virt? bel raamp; incorrupta aedio refpodidet no cl miro deo 8lt; Poliencdo 8lt; Hiperide fed cl 'LimQneamp;Tbucidide8lt; Pericle foret merito collocadus ,Na pbocion quidë vn,

ocr page 820

lt;ex iis qui téporiEus IDetroftfcenis fuit Jicet non jkata rei.p.parte ferntus fed ad Macedones inclinari vifustn p fortitudine ac iuftici^ nifcilo inferior fabitus eft Éphialto aut Cimone aut Ariftide. Sed demoftbenes ipfe nee bello fortis nec ad uerfus corruptelas pecuniazp oino purus crat fed a pbilippo quide no accipiebat a rege aut pfazp accipiebat. Itacp laudare maloze fada poterat Çnequa^ imitari Cil oratores qde fui tpisvno pbocione excepto no folu eloquetia fed vita quo$ fupa: uit.Videtautdemoftbenes magna fenp fiducia in cccionib fictus libertate rep bendédi maxfe omnm cxercuiffe.Seri bit ucro Tbeopopus luffiCe aliquado Atbe nienfê populu demoftbeni ut queda aceufaret. At iHu recufaffe.ut ergo aduerfus eG reclamatio populi quëadirodü cdfiieuit fada ë {urrexit IDcmoftbenes amp;nbsp;iquit Vos me viri atbeniëfcs cofultorë babetis etia muiti.calunia tore ucro nee fiuelitis qde pcipui potetatus cius adio in re 'p.fuit eu Antipbotë a populo demiflu ip'c pfecut^ cepit amp;nbsp;cofilio Ariopagi wdiracu tradidit.nee uerit? eft ^ populu i hoc ,offëderet.fed ipm couincens gpmiGffe Pbilippo naualia incefuzp fumo fuppbtio ut afficeret obtinuit, Dicië oracione illMq Appollodorus cotra Tbimotbeu vfus eii damnari fecit IDemoftbenes fcripnffe.Queadmodu alias oracones Phormioni amp;nbsp;Stephanio {ubmiftramtjp quibo merito infamia fubnt;cu uelut ex gladiatoria ta, berna vendere pugiones qbus feinuice cofoderct aduerfarii vifus ft. De publicis quoqp oratioibo illa que cAmArdrotior e Ite que in Timocrate amp;marifloctatem aliis fut fcripte.Ipfe nodum p id tepus ad re. p.fc cotulerat. Videteni xxvii.aut xxviii. fue etatis anno orationes edidiffe'N^q; cftaduerfus Ariftogitonë ipfe ora uit.amp; que eft aduerfus Lëptmë de inmunitate ad qua adieredefcëdit gracia cie (ippi cabrie filii ut ipfe idë affirmatmatre pueri ut qd^tradutbbi defpdfata.lNo tn ea uxore babuit:fed cuida Samie fe coiunxit ut Demetri? magnefiusinfineni' mis fcribit.KS^ oiacio illa q eft cotra Eftbire falfe legationis ircertu eß an orata unqua fuerit Qua^ afferat idompneusa xxx.duntaxat abfolutfi furfe lEfcbincm , $ed no vidcfid ve^ ut ex utriuf^ oratioibin caufa defiphotis fcriptis conieda' ri licetin quibo nulla metio buius ludicii neq? clare neq; obfure babita eft Sedbee alii fblertius dnudicabut. PropoEtu aut Den cflbcms m re.p.eti^ m pac^pfi^cax erat oibus Philippi conatibo feipue adurrferi.Cuda en i eius cepta patefaciesac redargues metes atbeniefu in rege accedebat'Quareapud Pbilippu magn? erat de Ipemoftbcne fermo amp;nbsp;qn vnus ex dece legatisin Macedonia pueitdicet fingo los audiret philippus tn maiori cu apparatu amp;nbsp;diligetia Demoftbeni relpoditln aliis aut bonoribo no fiPiter eu ptulit fed efcbine8 lt;pbilocrate magis coplexuseft Itag laudatibo poftea illis pbilippu ut eloquëtiffimü amp;nbsp;pulcerrimu ac feftiuumamp; promptu ad potu coadus eft Demoftbenescauillaritqd ptim fbpbifteiptim mu' lieris ptim fpongic buiufmodi laudes effent.Impatoris vero nulla in cis effet com medatio. Sed eu ad bcllu res inclinaffet:pbilippo qefcere nequeute: atbcniefibus nero in Demoftbene irritatis pmo in euboea p tiranos pbilippo fumidam athenie fes cocitaucrit.quo illi trafeutes mac/cdones expulerut. Deinde bipntiis amp;pni, tbiisa macedonibo p id tegus laceffitis auxiliû ferre y fuaft:oblitterata memoria eozpq bello fociali utraq ciuitas gcflerat. Poft bec ipfe legat? abiës monedo amp;nbsp;co bortado omnes Fermé procas ciuitatcs in pbilippG couertit.Vt foret rumerusco' piazp peditu qde xv.egtu uero duoiy: miliu abfcp urbanis copiis:8lt; ftipendiozpcon dudlis mihtibOrPmptiffima cotribuciO'Ercda igit precia ad futuru belli exitum Euboea atbaia Coritbo megaris kucodia Corcira {Fcofcdcratis maxim reflabat Demoftleni opus tbebano2p. f.aggregatio ad conurëfocietate.babebftenf the' bani regionë vinna amp;nbsp;gloria militari maxie oim greco^p id tepus flcrebët.Cete |rü difficile Videbat tbcbanos in fibiliFFu concitare poOe.de ur.hcsobeius rccer^

ocr page 821

beneficiu votbëli BelTo acceptu.accedebat nicmitas q ut Fit co tetioes amp;nbsp;firnuïtatcs inter ciuitatés pepererat.Sed licet bis difficultatibo obßftctibo * tn eu pbihppus ob ea q circa ßmpbiflea (pCpere geflerat elatus fubito ehtië inuafit trepidantibus atbeniéfibo nee uHo Giggeftu afeëdere audete: furrexit Demoftbenes:8 lt;ad the' banos couertedos animospTuaGt.IDeinde ipe câ qbufdaahis legatus ad tbebanos miffus eft.Mißt etiam pbilippus ut Marias (quit amp;nbsp;amintiam amp;nbsp;Cleandru Ma cedones Daoebiïamp;Tbeflaliü amp;nbsp;Tramden cotra Demoftbene apud tbebanos co naturos.Etvtihtas qdë ro latebat tVebanosfed belli incóiroda ari oculos uerfaba curirecéttbjradbuc pboeeßu uulneribj. Sed oratoris vis ut iquit Tbeopopus ira; mittigas amp;nbsp;metes accedes ad boneftaté amp;nbsp;gloria animos traduxit.ceteris vero re fpedlibytaq; tenebras infudit Itacp illi velut furore quoda correpti poft demoftle nëePperarut Tan'ü uero momëti boe pcla;^ Oratoris faeftu rebo attulit'ut cofe' ftim caduceatore mifent.Pbilipp^ ad pace depofeeda:nee folu duces belli iPemO ftbeni parebatiC'd amp;nbsp;magiftrat? Tbebanozp eiusluTu nd minuf^ atbenisedtio , faesadminiftrabat.Amabat eni apud vtrofep 8lt;ut plurimu poteratmee immerito ne$indigne ut Tbeopdpus oftédit. Veru Fortunaaliq ut videt libertati greco^ fine impones Demoftbems cÓGIiis aduerfabat.multaqi erat ligna futuri euetus in ter que refpofa appollinis amp;nbsp;Sibillmacarmta circfiferebanë uetufta pugnam apud Tbermoddtépdicëcia Fertaut Tbermodd effe fluuiolus qda apud nos in Thero nia fluesin cepbifu amnem.Sed nos bodie nullü babem? fluuiu ita vocitatd.Cre dimus tn cdiec^ura qda Hernona apud antiquos Tbermoadre appellatu fuiffe . Fluiteni iuxta Heracliu'ubi tue greci caftrametati fut.Coniedlamus aut quid ex illa pugna (anguine 8lt;cadaueriforepletus fuerit appellatione edmutaße. IDuris Vero tradit no eße fluuiu Tbermoddte.Ted cu tetoriu qdda in cadris figereëirep tä fuiffe ftatuâ lapidei pua eu fubfcripcdne Tbermoddtis tenete ama^ona uulnera tam.Hec itacp ut Ce babeat pferutari difficile eft. Demoftbenes greco^ armis ac tata amp;nbsp;td fempta viro^ potétia cdfi(us:nec ment ë adbiberi oraculis neep uaticinia exaudiri pmißt imemoras Epamindda amp;nbsp;Pericle illa femp formidinis amp;nbsp;ignauie uelamëta putaffe:8lt; bueufp vir fuit egregi?.Sed cu ad pugnadeuetu eft^oblit, eo^ ad q ceteros animibat turpiter abiecftis armis ftati aufugit:nec verity é fupj fcriptione clipei utiquit Pitbeas inquo litteris aureis infcripfcrat.

ideft bona fortuna. Pbilippus igit viéloria elat? amp;nbsp;In cadaucra ce(b¥innolefit, if' ludës.Cecinit principiu plepbifmatis IDemofthenisi pcdes diuidës. EHoc rrd IDe moftbenes demoftbenis peanicnsOciquit.led paulo poftad meté reuerfus amp;nbsp;ma gnitudine periculi p qd vno tpe deimpio GF ac devita certare coactus fuerat.cd, ^plat? oratoris vim poteftateep p qui ad tantu difcrimë cdpulfus erat pborruit Penetrauerat bui? belli fama u($ ad pfazp rege:rcripferat$ ille ad ratraFasmt pe cunias IDcmoftbeni traderet ei$ pareret ut Macedone cobercere a grecis turba , tiomb) ualeret Hec poftea depbenfa (ut m epiftolis quasapud Sufas Alexader in uenitiin qbus etia modus pecuniazp IDemoftbeni tradeda^ erat expreffiis.Tunc ergo accepta plii clade oratores qui p cdtraria factione demoftbeniaduerfabatur In eu affurgëtes alius alio mdiniudiciG traxerut:a qbus popul, nd fb'G ipmabfol uit fed etia in honore pcipao babuit. Itacp cu offa illo¥q in pho ceciderat ex cbero Mea delata tumularent cdmiffum eft Demoftbem ut publica oratione eos laudaret tn qG fortuna fua expurgare voles (pote (e decretis abftinebatidonee itezp ob lece pbilippi aim recepit. Mortuus eft adt pbilipp, nd multu poft vicŒorid Ï Cbe ronia babita amp;nbsp;bcc Ggnificauiffe oraculu videë vltio illo carmfe cu dixit.Flet qdi Vidus victor aut interiit (Cognita IDemoftbenes pbilippi morte eu populu poccugt; pare ueHetletus in fenatu vemtp fomnû fe vidiflc affirmans maxima qdca tenu

ocr page 822

Atbeniefib) Futuzp. NeC muTto poft aderat pbiüppi interit^ nunti^tes. Stati ergo facra diis obea q feliciter nuciabant fecerut'paufanie amp;nbsp;corona décréta.Et (peeß fit Demoftbenés corona amp;nbsp;fplédidauefte feptio die poft interitu filictut inquit Efebines cius duntie amp;nbsp;odiu natO2paccufans.Ipfe videlicet ingenerofus 8lt; mollis fi bûanitatis amp;nbsp;amoris iuditia Fictus 8lt;lametationeseße putabat: feuiter autS. indolëter ferre impbabatÆgo aut ob interitu régis ita moderate Victoria freti coronëdû aut Tmoladu nûq; cefere. Na amp;nbsp;odibife amp;igenerofu eft que uiuü colue' ris amp;nbsp;ciuë effeceris ab alio necatu ede immoderate letari. (Quod tn relidis dome fticis lacbrimis q rei p.utilia Erat IDemoftbenes fecerit comedo amp;nbsp;magni animi ene ludico. fem, ad rcm.p.rcfpicietis amp;nbsp;poftponentis domeftica ,ciuitates grecie poft morte Pbili ppiIDemoftbene audore rurfuscolpirauere:Tbebani Ffidiu re, gis aggreffi multos necauerut. Atbeniefes ad feredu Thebanis auxiliü fe prepa, rarût.Demoftbenes fuggeftu tenebatamp;cuda ex illius decretis agebant.Scrip fit ecia pFcdis regis pß^ qi Alia erat ut bellu aduerfus Alexadru mouerët pue ru 8lt; imbellë appellas.Sed eu ràlexader cû exercitu Ï boetia ueniffct fradis atbë niefiu animis amp;nbsp;IDcmoftbenis ardore extindoiTbebani ab atbenicfibo deferti amp;nbsp;P feipfbs pugnare coadi urbe arri^erut I^Iagno inde Athenis timore exorto mi«^ eft IDemoftbenes vna eu aliis gbu'd^ legatis ad alexadru :qui eu cicerone aduf^ ^p fedus effet:reuolues fecu alexadri ira amp;nbsp;eu formidas deferta legatione retrocefr, lit.Sed Alexander flati mifit ad ciues depofeedos dece utidomeneus amp;nbsp;duris tra dut:ntaut alii plurimi fcriptores odo.Demoftbenë Polieudu Épilatu Licurg^ Miracle damona Cilrfcbemë Cbaridemu quo in tpe ferut ca fabula que eft de lu pis amp;onibus8lt; canibus demofthere retulifletciues g cû eo populabant canibo^p populo certatibo Alexadru vero Lupo affimilësipterea ut mercatores inquit vi' demus Ggna circuferetes modicu tritici paraffide magnosverudare acernos lief tradëdis q petuntciuibo vos ipos traditis.Hec Ariftobulus Cafadreus fcribit. Co fultatibo ergo atbeniefibanec quo fe uerteret (ciëtibodemadcs padl? mercedë quincp talëto?p legatione fufcepit:qd amp;nbsp;tandé apud rege obtinuit ciuitateqp reco ciliauit.Abeute igit Alexadro Demadesac ceteri Alexadri amici plurimüathe/ nis poterat demoAheis potëtia oino {upptefla Qua$baud multo poft Agide (par ciata res nouas moliete mot? aliquis Athenis fuerit;fed ftatim refrixit:Atbenié fib) operam mime nauantibo agide oppffo amp;nbsp;fpartiatis cofradis. Per id tëp?agi/ tata eft cotra aeßphote accufaco fuerat eni dies diefta fub Cheroda ptorc pazp an Cheroniacam pugnamiiudicata e autë eaufa p? ënos deeë ptore ariftophotc.boc ë indicium illud famofu ut nullu aliud ex publicis tu jopter orato2fexccllëtiam tu amp;ptcr iudicu magnanttatëqaccufatoribo demoflbenis p id tepus in re .p. maxfe notëtibo ncqua$ gratificati futrfed ita pclare abfblucrut ut quinta calculozp ptcnj Éfebines no ferret Efchines ergo in exiliu eiecft? circa IRhodiG amp;nbsp;lonia rethorica; docuit:nee multo poftHarpul? alexadru ex cofcfa rez/: male admiftratazp amp;nbsp;ex ira regis q cotra amicos deferuire cofpexerat:fugies ex aha atb enas pueit q cu ad po pulu fe cotulinet:8lt; cu nauibo amp;nbsp;pecuniis eo2; arbitrio fc fubmittcrjtalii oratores ad pecuTas refpiciëtes adiiocati barpulo er^tifuadebantcp populo ut fupplice reci, peret tutaret^. At demoftbencs pmo repelledu ede hoiem:amp;caucdu :nc p eum bellu fufeitaret ex m^mèiufta caufa fuadebat Paucis vero poft diebo cu pecunie amp;nbsp;u^fa infpicerenë;vidës eü Flarpal? opcre barbari cuiu^la uafcali delecftatu forma ^amp; artificiu diligetiffime cotepl^te;luffitutuas appedcrct:admirate vero De, moftbene podus auri.•amp; ^tum traheret peculate arrides Harpalus talëta inquit viginti tibi trahet. Atep ita noeftu uas cu.xx.talentis IDemoftbeni clë mittit.Eraf Harpalus ut videt callidusbois auri cupidi per oculor: motG mente dino(cere:non

ocr page 823

0

'ëhi reftitit lDemoftbenes:fedtargitione peuftusiqG arce »dies Harpalo rocènlEb Itag? cu poftea de redpiedo Harpalo agitaret*lani amp;nbsp;viciis colliï circufarciesico Clone pceffitiiufTuf^ dicere rènuitqfi gü!è morbo loqui ipedtreË.At viri urbani q aderat ré intelligétes ridebat no gule morbo fed auri phocae coftridlu vocepdi' diffe IDemoftbehéclamitates. (Db ea corruptela paulo p, apud populu patefacta cG nec eXcufatione Demoftenis fufciperet^nec dicete audire uellet. Harpalu expu lerut. Veriti aGt ne racio pecuniazp ab oratoriba acceotazp a ciuitate repofeeret; ingOtione babuerut diligente:pfcrutati edes cuAozppter ^ vnius callidis arenidi Huius eni qd nuper uxore duxerat no pmiferut atbeniefes ut Tbeopopus fcribit domu in q noua erat nupta pquiri.$ed IDemoftbenesobuia incedes ad populG tu lit* ut coGliG areopagita^ de ea re cognofceret:a quibo cu ipfe in pmis codepnat, quiquaginta taletis^amp;in carcerem dud:useffet ptim iudioi grauitate ptimim' becillitate corpis eu carcere ferre neqret:cl^aufugit:8lt;dicit in illa fuga cu no Id gé ab urbe effet videretep aliquos aduerfe factionis bofes poft fe currétes occulta repmo fe uoluiffeideinde ut illi benigne appellates viaticu offerebat colblabanfy ingemuit ille magis 8lt; inquitquomd fieri poteft ut no guiter fera bac ciuitate re Iinqre.in q mimici tales fdt qles in alia repenre amicos diHicile eft.Tulit aütexi liu guiter 1egima amp;nbsp;Triona mora trabes t ad attica cu lacrimis refpiciés vocefep emittens ingenerofas.Ferût etia dû fugeret refpexiffe ad arce ac dixiffe (D pallaS vrbiu euftoseur trito ffeftiffimis bëftiis delectaris.nodlua dracone amp;nbsp;populoado lefcetes etia fe adeutes monere folcbat^ne ad ré.p. fe co ferret affirmas G due effet vieabihitiO (ppofite vna q ad rép.alteraq aditeritü aperte ferret effétep maifefta illa q gerentes res.p.fubire oportet formidinesinuidias odia calûnias ßmulta tes cotentiones certamia illa poti? electuros elle boies que ad interitu ferret- Eoexu late obiit Alex^der cuius cognita morteirurfus ciuitates grecie cofpirauerut.anquot; tipatro in lamia vrbe aleoftkene fortiter obfefïb. Pytbeas orator 8lt; calimedon ex Athenis epfugi Antipatro adbeferut amp;nbsp;cu amicis 8lt; cu legatis ei? circûeûtes ci' Zitates itifide cotinere adnitebant. IDemóftbenes vero legatis atheniéGu q contra mittebant fecutuseosiuuabat Giadés ubicpifurgédu effeadnerfus Macedones eo rug? damnatu depeliédu.Etin arhadia qdé ctia iurgiu qdda inter Pytheu amp;nbsp;De moftbenéfüifïc fcribit Pbihrc? iHo p Macedonibj boe ^p grecis in cócione dicéte quo in loco cu Pitbeas dixiffet ut domu in qua uenale lacimportât malu aliqd ba bere putam?;fjc ciuitaténeceffe eft morbofa eße in qua atbeniéfû inerat legatio 'rétro GtlDémofthénés idëxeplû qd amp;nbsp;lac venale ^p fanitate egrotatiu importarct amp;nbsp;atheniéfes ^p falute ciuitatumadéffét Que Cumathenis renuntiata fuiflét adeo gta fuerut ut ftatiipm ab exilio reuocaret Damon peani^us Demófthenis nepos 'dé éi?redud¥one?d populum tulit populufcp fciuit.miffa$é nauis vna loga ï egi na illumaduedtura. ProfedU obuia magiftrat? amp;nbsp;facerdotes cuncti .Ciues etiam alii fete fuféepturi gregati exiuerunt.Qua die fcribit iPemetri? MagneG? demo ftbènéfepi? tétédifle man? ad celumiqdpclarior q? alcibiadi Gbi redit? in patria 'fueritpfuaGs cimto no coaclis.Mulaa uero aduerfus eum infIicflam nccpeni re' mittere illam hceba t.'in aram louis couertédam ftatuerut. (Eonfueti Gqde in fefto iouis Seruatoris pecuniam ^p ornanda ara co ferre.ad hoc pficiédu quinqginta ta , leta IDemoftbeni ftatucruntq erat pena dapnatiois lue Non tn irultu tép? patria fretus ëiljhaud multo póft reditu teba grecie cofrai^istmaio qde mefe pugnati eft apud cranona lunio aute pGdiu acceperunt.lulio deinde morte obiit demoftbe nes in hunc modum.Cum nuntiatum effet antipatrum 8lt; crater atbenas aduenta re IDemofthenes amp;nbsp;q cum illo fentiébant ürbe ^fugerunt populus autem auctore 'Demade capitis cos codepnauit.Quib uarie dilpcrfis mitii ab antipatro fatcllites

ocr page 824

eos pfecuti fut.prfceps fa telïitû erat ffirebias qdâ natione trinus ac%or tragedian rum:cuius difcipulus Fuide tradië polus ilfe q ceteros omnes biftriones fupauit^ Eflermippus aut lacriti Rbetorisdifcipulu fuiffe Arcbiam dicit: Demetrius vera Anaximenis familiare fnifle tradit Hic ergo Arcbias EHiperide oratore amp;nbsp;Anfto, hiu Maratboniu amp;nbsp;IHimercu Demetrii Phalerei fratrS;q in eginS ad IFacum coti, fugerat p vim detractos in Cleonas mifit ibicpab antipatro necati funt. Hiperidis infup lingua euulfa.indc cu audiffet IDemoftbene in Calabri ad teplum neptuni, cofugiffe nauigas illuc cu fatellitibo fuis traces bi erattëplu ingrefuseß ac fmo fiiadere iPemoftbeni cepit ut vna feed ad Antipatru pergeret:nihilmoleftü ab illo perpeffur?.IDemoftbenes ea nodle pcrqrere vifus erat cu Arcbia tragedisi tbea tro certare amp;nbsp;eu illû fupaffet:tfi defedtu apparatus ab illo vinci. Itacp Arebit tune multa bumaniter locutû:intuës:nibil eft Arcbia (quit qd coneris:neceni in fcena mibi unfy placuifti inimpneq? nucper(uadebis Igratus.Cuqi Arcbias bec audiens, fe per vim detracŒurG eflfe diceret Tande (quit Macedonica oracqla aperuifti na prius qdé tam$Bdiftrio Gmulabas.Veru age paruper expedla du paucadomefti/ cis fcnbo Hec fatus in iteriorë tëpli parte cdceffit.captocp libro qß feribere uellet Calamuori admouit:ac mordicus tenuit:ut in cogitado fcribédoqi facere confie, uerat.qd vbi paliqd fpatiu feciAet demu uefte fe teges caput inclinauit.Catelli. tes q pro foribo adftabat bec intuetes ueluttimidu ac vecordë Demoftbenë irri' debat.Sed Arcbias ipm adicsutaffiirgeret cohortabat.repetens ilia priusab le dic-la fore (cilicet ut ab Antipatro bumaniffime (ufeipereË. lam Demoftbenes fen ferat vim veneni vitalibus implicita itaq; aperies caput Arcbiacp (pfpicies no ante, ibis me iqui tine reonte (imuladoabiciedoq; in fepultu corpusEgoadt neptune vi uus adbuc ex tuo (aerario excitor.Antipater aut amp;nbsp;Macedones ne tëplu qdétuG inuiolatu reliqrut.Hec fat? ut fe caperët luffit.iam tremor ac vacillatio c6(picua erat vixep du ara detract? cecidit fufpirâfp emißt aia; Venenu ex calamo illo que mordicus tenuide (up dicim? fupGffe arifto tradit. Pappus veroqda cui? biforia Herniipp? repetiit:iquit cfi apud arë cccidiffct Derroftbenes reptu fuiflei libro, que manibo tenuerat principiu epiftole in büc modti .IDemoftbenes: Antipatro. nec quic$ ampli?.De celeritate aut mortis narraffe fatellites illos q pro foribo fte terut venent iex manu fufu bibiffe. Ancilla vero ci fibi miftrabat dixitHongu tëp? id venenu Demoftbenë (ecu babuiße.qß pfidiu qdda amp;nbsp;liberatione liquid accidif fet.^ratoftbenes in circulo quoda co'auoquë circa bracbiu ferebat venenu feruaf fe dicit. Tradut amp;nbsp;ahi alitè quo2popiriones multi eni fut fcriptores no eft neceffa nu referre:nifiqd Demorares Demoftbenis familiaris ro putat veneno interire fed deo2p beruppletii ex Macedonu feuitia ereptum fubito ac facili genere mortis, Obiit, xvi. die melis iulii qua die orrniu meftißimam agêtes diëapud deam idu' nant mulieres.Hinc paulo poft bonore reddens atbenienfis populus ftatuamut:0 maximus natu fui generis publice ftipendia baberet decreuerut. Adferiptumeft ftatueepigrama illud uulgatu.Si pares ingenio vires Demoftbenes babuifTes nu ^ grecie dominatus fuiflet macedo'Demadem baud fane multum teirpusgloria fretu Demoftbenis indicium in Macedoniam traxit:qui bus turpiter adulabafab eifclem iufte lupplitio afledlus muente font littcre eius:in quibus predicamadea pefeendam niacedoniam feruandamqp greciam hortabata putrido ac uetufto filo: Woe enim.de Antipatro aiebat pendentem. Ob que Dinarcho Cormtbiq accufan te irritatus (Caffander in eius copfexu filiû trucidauit.deinde ipfum necari mAit maximis calamitatibus expertum proditores in uendenda patria feipfos priusue nundare. quod fepe predicenti Dcmoftbeni crederc noluerat.':_: ;.quot;

ocr page 825

^^l^^fa L^^ar^fyetHni De Vita atgi geftis Ciceronisheipit feliciter

eb'

r^IOSO MjHINVPElR ac feritare aliquodcupie

-Kji oblatus eft libellus quidam ex Plutarcbo tradhAus in quo Ciceronisvita contineri dicebaë. Illum ego 8lt;fi B^fepe alias diligëtcr 8lt; accurate in greco legcram tame ^^atine quoep videre glifces eu percurrere cepiffem ani' ;amp;-aduerti ftatim neq; enim obfcuri erant errores eu qui I^^tranftulerat bonum quidem virufed non fatis eruditG TC-^-i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^tK Partim ignoratione grecaru litterarum in multis pro' ^Flumi^¥titr ariditate quada irgerii parum res pedenter paruq? continue ea ip àin quibus no prolapfus fuerat tranftulifTe. Itaq? indolui equide Cicerornis vice mecum ipfe indignatus fum qdieo viro littere noftre adeo mute reperirentur ' rg vel (olus ne mute foret Ria diligëtia preftitiffet. iHuic ergo deformitati latine 1Ï Jiuepvirili mea fuccurrere aggredis cofeftim greco volumine requiGt o traducti onem ex integro ineboaui. Etopusfane ab initio fatis luculenter procedere vide,, batur.IVIox Vero vt ^pgredior amp;nbsp;ob conuertëdi diligentiam fingula que$ magis cdlt; fidero ne ipfe quidë Plutarcbus defideriu mei animi penitus adimplcuit. Quippe nitiltis pretermiffis que ad illuftratione fummi viri vF maxie pertinebat cetera Gc narrât vt magis ad coFerationem fuami qua Demoftbenë preferre nititur q? ad fincerum narrandi ludiciu accomodari videant.Nos igitur 8lt; Plutarcbo amp;nbsp;eiusi' terpretatide' omiffis ex iis que vel apud nodros vFapud grecos de (Cicerone fcrip ta legeramus ab alio exorfi principio vita 8lt; mores amp;nbsp;resgefPas eius maturiora di, geftione amp;nbsp;pleniori notitia nd vt interpretes fed jp noftro arbitrio voluntateq? de, fcripGmus.En: aut nihil a nobis temere in hiftoria politum fed ita vt de lingulis ra tionem reddere 8lt; certa ^phatione afferere valeamus. Tu ergo Nicolae cenfbr 8lt; iudex rerum noßrazp Ciceronem hunc nouu diligenter leges amp;linon indignum pu tabis aliis quocp legendi eius copia facies.Mortarnuraute 8lt;frouocamus omnes q ingenue eruditi elegantius 8lt;(pbabiliusdeiifdem rebus fcribcre poterut vt paren, ti 8lt; pricipi litterazp noftrazp luu quif$fcribcdi fludiu certatim exhibeat Na neqp vHi magis litterc noftre debent ^ illi qui cas nobis tradidit. Et mihi tanti eft Œice

raphi gred IDe Vita at$geftis Ciceronis Per Leonardum ^ftoria jn Latinum traducta Linguagium Jncipit feliciter

IA que amp;nbsp;Ciceronis poflea municipio arpinati origine

L|lfrraxit. Principiu vero generis in Tullium Volfeornm Ÿ^tiRegem fatis cdftanti opinione homini referebat. Sed it^^^ua^ a regiba orta tame vt res mortaliu fluxe ac labi k/les funt cpcedente tempore claritate nominis extinda ^AVfenobifitatd adu^B cdfenuiffe videtur:nd tamen adeo Trs^c^^emerfa quin amp;nbsp;Rome fupra vulgus emergeret ac eq' '/rnrefiftoc^^q tàédiné interpatr^s amp;nbsp;plebem habebatur obtineret.Qui primus rx (o=ea familia Cicero cognominatus eft: m extrema naG parte emines quida in figura

ocr page 826

Ciceris babuitta quo fibi cognomen inditam ac p eum in poAerosgchti^e(^trähfi fufu. Ex bac itacp Familia Cicero orator natus e patre Tullio matre (DIbiaque % ipfa boneftis parentibus orta iremcratur.Natum illum ferunt.iii.non^S lanuariaf «L'Ccpione amp;nbsp;Sertano cofulibo nec multo poft nutriti eius pb^tafrra vifutn dixrf fe magnam rei.p.falutem ab illa nutriri. IHec aute ab initio fpreta amp;nbsp;^pnugis babi ta ipfe mox vera fuiffe oracula oftendit. . Mam vt primum difcendi p etatem capax fuit extemplo magnitudine indolis inter equales excellens tantam ingenii fam^ cofecutus eft vt pleriq? graues viri rumore puerorum cociti ludum advf^amp;ficifcë renturad eum Ciceronem de quo tam multa audiuerantintuendum.Pueriauteni tanto in bonore illum habebant vt coftet quofdam ex nobilitate l^omana a parenti' bus ruflicioribus obiurgatos qd bonoris caufa medium p vias traducerent Prima eiuscdmendacio circa poeticam eluxit nam amp;nbsp;puer adhuc libellos quofHam vcrfiba edidit 8lt; fuit eius ftudium prima etate ad carmen poetaf^ ardentius.(Erefcentib) mox annis folutam orationem vtpote ampliore amp;nbsp;difertiorem amp;nbsp;nature Ide magis confentanea adamauit preceptaqp dicendi auidiffime (pfecutuseft fed amp;nbsp;cetëtis lit terarum ftudiis ita inhefit vt nihil pretermitteret qd ad inftitutidem fumi futuri viri pertinere videretur. Puerilibus ftudiis peradisphilofbphie amp;nbsp;viri ciudi ope' ram dedit:amp; in pbilofopbia quide Philonem Achademicd Clitrachi difcipulu tue Rome edmorantem pceptorem habuit.In iure autem ciuilia Mutio Sceuola iure confulato viro pftatiffimoÏftitutus eft. Poft hec lub Silla duce marOco bello mili tauit pfeueraffet^ in armis diutius nili euerfionë rei p.8lt; $ille dominatu i^ inde jplpiciensimprobafïet. Finita igië militia in vrbem reuerfus exitum re^ qüietü^ expedlabat donee Silla iam re?/: potito Sex roftium parricidiirerû amp;nbsp;ab ipfa SiUâ vehementer oppugnatu in luditio defendit Hanc primam caulam publici ludiciè gifle ferunt tres amp;nbsp;viginti annos natù vt Cornelius nepos tradit.Vtaut alii quida fcripferunt.vii amp;.xx.cl i tarnen ahUu ante caufam priuata pro (Quintio apudgalla aquilium indicem dixiffet.Ego Cornelio nepoti vtpote coetaneo amp;in primis fa^ mi'iari 8lt; cu diligentia hominem obferuanti magis credideri.MetnensindeSilh quem in rofciana deffenfde offendiffe cognouerat in gretia abiit diffimulata caufi veluti curade valitudinis gratia (pficifceretur.lRcs oportuna videbatur quod gragt; cilis 8lt; valitudinarius erat ob ftomachi debilitate non nili leuia quedd cibariola amp;nbsp;ea fero tande admittentis. Vt igitur Athenas puenit Pedotriuis 8lt;gimnafioruni magiftris fe tradens corpus ad robur valitudineg? redegit.vocem etia que fibi py us afperior Fuerat ad dulcedine ornatumgi emendauit. Ibi ftudiis ardetius incubef Anthoebum Afcalonitem audiuit eius in dicedo copia fuauitatecppelleclus. Nam illa que is philo fbphusinnouarejnftituerat baud quaqi jibabàt.la cni Anthoebus deferta Achademia ftoycoru inuenta plcruq? fouebat.In his itacp ftudiis egregie florente 8lt;iam pbilofopbia profiteri ac perpetuo in ea perfiftere méditante nunti? de obitu $ille 6lt;frequentes amicoru littere ad rem p. reuocantiu excitarut. Ipfe quocp Antbiochus grauiffimis adhortatidibusrem p.capefeere fuadebat quibjta' dem victus cu redire ad ciuilia certamina ftatuifletorganu illud retboricum quod per philofophie ftudia intermiferat rurfus teperare ac renouare aggrefl? omnes di cend i magifbros qui p id tempus Athenis erat diligetiffime audiuit fetpapud illof exercuit IHec iis co tentus in AGam amp;nbsp;Rhodum nauigauitvt clariffimos retbores qui in us locis erant coueniret.In aba itaq? Xenoclem ad Ramitinu IDioniGu Ma gnefium 8lt; IMenippum carem.In Rhodo appolloni molonis clariffimum dicendi magiarum amp;nbsp;Poflidonium pbilofbphG audiuit. Per tot ille viros tam Idga itinera tam varias regioes tanto exercitio tata cura tantis laboribus eloquetia perfecutuf eft. amp;nbsp;tame fibi ipfi mterdu non fatiffaccre in ea arte fatetur,at noftre ctatis holes

ocr page 827

tl femel libellos legerint tinterim ac rurfus pulpitum ascenderint oratoriam facul täte fe poflidere arbitratur.Fertur appollonii infignc illud ac memorabile de Tul 110 indicium nam eu Rbodum adueniffet ac rogatu appollonii quam latine nefeiret grecie declamaret ceteris q aderant in ftuporê tante eloquentie adductus certati eum laudantibus appollonius ipfe nec eo dicente fignu aliquod letitie p fe tulit nec perorata caufa vtiq;laudauit.fed diu fecii tacitus preftitit.Cuitaqivt par erat ap ^llonium intuerenë ac iudicium eius expecflarent tande rupto fifentto fc inquit. Ego te laudo equide 8lt; admiror (Cicero.(Quod aute te dicente caufa etiam perora ta diutius tacuerim dolor 8lt; comiferatio queda efficit.Repetebam namep ipfe me cum Nuperiora tempora 8lt; armis amp;nbsp;gubernatidc re^ p,amp;iftitutis domefticis gre cos p ceteris nationibus floruifle.Quibus in rebus nobis Romani palma lam pride vera 8lt; incredibili virtute luperantes cofeffione omniu abftulerunt. Reliqua vna ac fola fuperat doctrine amp;nbsp;eloquetie gloria.'quam amp;nbsp;iplam per te nobis auferri amp;nbsp;ad Romanos tranfferri video:vt nihil iam precipuefaudis apud noftros relinquat Mee Appollonius griuiter GE diuineqi locutus eft:fic eni re vera fuit.Cetera cum peradhsftudiis in italia rediens ingenti (pe plenus ad ré p.^pperaret 'oraculo Ap' pollinis delphici pene aduerfus eft.Consulenti liquide qucmadmodu maxima fibi gloriam pararet'refpondit fi natura luam non opinionem multitudinis ducem vite fequeretur.Quod ille reputas per prima fui reditus tempora valde pigre 8lt; diffi, . denter re p'attingebat: 8lt; magiftratus fibi comiffos quodamodo horrere formida re$videbatur.grecu demq; amp;nbsp;ftolaticum vt vulgo folct plericp vocitabat. Cum ta' men cupiditate honoris amp;nbsp;ipfe p fe natura ardens amp;a parente amicifqi inccnfus cauCis orandis animu appu!iffet:ndgradatim vt ceteri fed repenteomnibus qui in foro verfabantur poft fe relidis ad faftigium euabt.In adione tarnen non minus^ IDemofthenes laboraffe fertur donee per Rofaum comediarum 8lt; Efbpum trage, diarum adores pre bita illis diligenter opera vocem amp;nbsp;geflum corporis emedauit Queftor inde fadus amp;nbsp;ficiliam fortitus fuma cum integritate amp;nbsp;diligentia magi, ftratu geffit jiaicialibus gratus ciuihus R.qui in Sicilia negociabant benignus erga omnes comis amp;nbsp;iuftus. Roma vero p id tempus penuria rei Humentarie labo rante tantum frumenti tranCmifit vt caritate annone {ua diligentia fubfeuaret Ex cogitati erat a Siculis in memori^ eius quefture honores quidam noui Itacp amp;nbsp;co'gt; fcientia benefadoru 8lt; fecundo fauore rerum {uarum tanta fpe plenus e prouincia decedebat vt putaret apud populum r.nulla de re magis $de queftura tua fermo' nem haberi 8lt;iamomnes magiftratus libi vitro deferri.Qua de re quam fe ipfe fai leret mox intellexit p ea que fibi paulopoft ridicula euenerut. Nam cû Sicilia dece dens puteolos veniffet:audiuit eae multos ciuesr.qlauandi gratia in ea loco coue, nerant'aquibus ^p illa trafmiffione frumentaria amp;nbsp;fubleuata penuria populi r.cete ra$ fue quefture fama ita fe receptum iri exiftimauit vt omnes fibi gratulabundi occurrerent. Egreffusitacp naui amp;nbsp;circa balnea amp;feduseines in corona ftates collt; loquentef$ offendit.Illi ftatim in cum vtpote tunc primu venientem conuerlique' fuerunt qua die Roma exiffet amp;nbsp;nuquid ibi effet noui Ad bee indignans cum non ex vrbe fed ex prouincia fua venire refpondiffettquida ex iis qui aderat an nefcitis inquitidu iam annum in Africa queftore fuiffe Hec ab initio eu turbarant vehe' meter poftea veto feipfum rides qd fpem in beneficiis vulgo collatis pofuiffet fto' maebari deftitit amp;nbsp;vnum fe fecit ex iis qui ad balnea veniffent.Ceteri animaduer • tens hoc habere populoru naturam vt prefentia quide acriter mtueant:abfentia ve to non multû difccrnant.'ftatuit de cetero in oculis populi r. viuere externos aute magiftratus vt minus efficaces ad gloria omittere. Élinc itacp robuHius ad rem p, verfus turpe quidc cxiCti mauit'fi opifices ipfi nomina amp;nbsp;vim inftrumeto^ omniu

ocr page 828

tgUibus in Officina vtuntur cognofeerenttiple antem nomina amp;nbsp;res ciuium {uorttifl qbus tan$inftrumétis quottidie vti babebat ignoraret. Itacp amp;nbsp;homines amp;nbsp;fami lias amp;nbsp;cppinquitatfs amp;nbsp;clientelas mores denicp 8lt; vita vniufcuiufycuriofiffime di' dicit: nec erat vlla italic via de qua non facile referre poßettcuius ville cuius agri turns clientele per earn effent. Mortuo patre domü paternam.(Q_.(Eiccroni fratri toncenit:ipfequo facilius aditus ad eu foret circa palatium habitauit. Adeuntiu fane multitude tanta erat.vt nd plures (Eraffum^p diuiciis aut pompeiu pro fuma potentia frequentaret. Circa valitudinem curandam ita diligentiffimus fuit:vt non foluminteruallis boraru verum etiam de ambulatidibus enumeratis paffibus vterëtur Aaro ante occafum fotis difeubebatmee idoboccupatides negocioru tan tum quantu ob flomacbi cruditate. Per l,anc modum habitudinem donans ad mul tos amp;nbsp;magnos labores fufficies corpus efficit.Edilis inde fidius 8lt;mox poft edili tatem preturam petens omniu cdpetitorum .•amp; erït quide multi ac magni viri pri mus fnffragiis populi R.pretor creatus eft.Cunqivrbana Gbi obueniffetius dixit fuma ddigetia :nec minori integritatetita vt nec timore cuiufq; ne$ gratia fledaz tetur. Sed cum ia audloritatis in co tantum eßet vt ad petendu confutatum ydo, neus videretur:omni diligetia adbibita ad petitione ampliffimi bonorisdefcendit Ardebat tunc maxime ambitio petetibus fimul nobiliffimis iuris p.Calba L'Ca' telina.C. Antonio.Q_.Cornificio.Ciceroni vero in ea petitione varie fpes varia $ conGlia fuerut. lXIdnun$enim Catiline magis adbefit:eucFtunc ludicio impeditu defendere ftatuerat. Verba eius in epiftola quadam ad Atticum ifta funt.Egodc meis detradloribus (cripG antea diligetcr. Hoc tempore Catilina cdpeditorem no drum defendere cogitamus:iudices habemus quos voluimus fumma accufatoris voluntate fpero b ablblutus erit cdiundliorem illu nobis fore in ratione petitionis. Credo nd dum orta eratcdiurationis fufpitioique paulopoftitelledla vE precipue fuffragata Ciceroni putafiquod eius prudentiM fufficere credebant ad omnia que imminere videbant pericula jppellando. Creatur itaip cdfulvna cu. C. Antonio M Antonii oratoris filio. Hic eft ille glorioGlTimus cdfulatus per quem Cicero pater patrie primus omnid Romanorum appellatus eftiquam appellationem Romanii' peratoris poflera vfiirparunt. Sed Ciceroni libera adhuc ciuitate 8lt;non ab hoc vE illo adulatore:fed ex fentetia.M.Catonis bic tatus honor acceffit. Prima eiusin duftria circa depulfioné legis agrarie cdfpccl:a Nam res quidé Catiline ab initio cd fulatus in occulto adhuc manebat. Ceterum magni quida motus in re p. parabant Etenim (pferiptorum dudum a Silfa filii ad honores reditui poftulabMt non tam in iufte quam alieno tempore amp;nbsp;tribuni plebis ob hec amp;nbsp;alia lege prouulgarantde de cem viris cum imperio creandis. His quicquid publici erat agri pitaliam Sinam Afiam diuidendi delectus habendi ftipendia fbluendi in exilium eiciendi poteftaS per lege dabatur. Huic legi nd folum plebs in fpem nouaru rerum ereda veruetia quidam ampliffimi fauebant viri 8lt;in primis. C. Antonius coful fperans fi lex fer retur facile fe vnu ex decemuiris futurum. Videbatur etia de coniuratione que cir cuferebantur ndinuitus audire propter magnitudine eris alieni.Igitur ad compri mendd hanc rei p. turbationem cduerlus Cicero ante omnia collegam a cupiditate rerum nouaru retrahendum 8lt; fibi ac rei p'vindicanda ratus.-repudiata gallia ^p/ uincia que fibi vitro delata fuerat vt Macedonia Antonio decernerent efficit.$a' nato per huc modum college animo:8lt;in fua volutatem tradudoiiam poft hac for tius rem aggreffiis tribunos plebis ferede legis audoresin fenatu vocatus fe fre', git : vt vidi obmutefeeretmee refpddere quic$auderet. Sed cu iidem tribuni pau iopoft eumapud populu accufanent;8lt;irritatis multudinisanimisin contione vo' caffentimbilo magis deteritus fecutis patribo in contionem defeendit. Ibi quanta

ocr page 829

in eo fuerit efoqarntie Vis riianilefte appariite. Mabita liquidem grani oratione fe mentes bominû mutauit vt plebs ipfa depofita cupiditate lege iprobaret amp;nbsp;audio tem ferendeomnino defereret. Per bunc modu lex agraria que primu a Ti.Grac' tbo introduda 8lt; per Gngulos fere annos tribunitiis furoribus 8lt; fumis contentio ftibus agitata patres amp;nbsp;plebe afliduecolledebat p Ciceronis prudetiam amp;nbsp;eloque tiam facile fbpita Huic egregio ac memorabili fado aliud loge gloriofius 8lt;mema rabilius adiunxitpulfo ex vrbe Catilina amp;nbsp;fociis deprcbefisatcp necatis:qua de re quia vulgaris biftoria ed amp;nbsp;ab optimis audoribus diligentiffime feripta non erit mibi cure nili pauca 8lt; ea ipfa q lingulari aliq notatioe digna videbutur repetere. Coiurauerant contra rem publicam corruptiOimi ciues amp;nbsp;fue arretie ducem Ca, tilinam habebant Is enim cupiditate dominadi poft Lutium Siliam icenfus 8lt;iam pridem queadmodu rem publicam inuadere poffet meditatus omnes cuiufcuqi ge neris bomines g vel publice vel priuatim fortune infenfe res nouas optabant in fuz amiciciam familiaritate^ pellexerat.Ita$ omnes g damnati iuditiis qui ordinib, amoti qui pro comiffis ludicia formidabant g patrimonia affiimpGrant: poftremo omnes perditos infames egetes audaces facmorofos ad fe traxerat. Inter bos erant fenatorii amp;nbsp;equeftris ordinis coplures amp;nbsp;in primis P. Lentulus fura vir patritius exgete cornelia qui poft confutatum probri caufa fe natu amotus fuerat.preterea multi ex fillanis militibus g olim circa feffulas in colonias dedudi confumptis di' nicus amp;nbsp;nouarum (pe rapinarum bellum optabant. Horum lingulis Catilina amp;nbsp;ta, dem vniuerfis in vnum coadis animum fuum appeiuitteofqp cohortatus 8lt; premia pollicitus ftatuerat vna cum illis rem p. occupare amp;nbsp;trucidatis bonis amp;nbsp;locupleti' bus quorum audoritas in re publica valebat: libi dominationem illis magiftratus prouincias dignitates arripere.Sed quo facilius ea patrare poCetconfutatum pe' tebat.^ama iam queda licet obfcura vufgarat coniuratione magnam contra re p. effe initam cedem ingentem parari fed necp auctores certos ea fama habebat necy per quos homines pararentur aperiebat. Ceterum ea fufpitio vt fupra diximus pe, titioni Ciceronis maxime jpfuit:quod eius prudentiam facile reeftere poTe tatis Periculis arbitrantur.Igitur abinitio cofulatus fui famam coniurationis fagaciter obfecut,vbi ex fuluia muliere nobili ortam comperit per eam ad feclam accitam multa pollicendo efficit vt(Q_.curius fuluieamator g vnus ex coniuratis erat tota bbi coniuratiois feriem 8lt;omnia Catiline coblia proderet, gbus per bime modum cognitiscuftodie rei p.vigilantiusincumbebat Tempus aut referendi ad fenatum nondum idoneum exiftimabat. $ed priuato conGlio 8lt; diligetia illius conatus vbi (p fru^rabatur :quo quidem facfto omnia pene vrbis pericula in fe vnum conuertit Nam Catilina quoniam ipfum valde officere fuis cofiliis amp;nbsp;vbi$obftare fenticbatl nec eo incolumi fc quic^ perficere pofre:ante omnia ipfum occidere ftatuit:8lt;inii dias die noduep ei tendere non cefrauit:quas tame Cicero non minori aftu femper Vitabat. Poftremo cu occulte ifidue fepius temptate nequag procederet proximis comitiis quibus confulatum petebat aperta iam vi amp;nbsp;magna armatorum mannin ipfa cbmitiorum turba Ciceronem occidere ftatuitque prefentiens Cicero 8lt;Gmul exiftimas fi ille conful defignaretur:omnia baud dubie peritura in ipfa comitiorum die armatus in campum defcendit:data etiam opera vt fubtracfta parumper ab bn meris vefte thorax conspicuus effetiquo pericula iminens ciuibus oftentaret.Cv ues ea re perculfi 8lt; de falute cofulis folliciti eu circumdant. Ita clarorum virorum Z% robudiffimoru adolefcentium caterua ftipatus comitiis prefidens effecit vt ite rum Catilina repulfb Murena.amp; Sillanus crearent- Hac itacp fpe deftitutus Ca' tdina cum bellu facere ac extrema omnia experiri decreuiffet:Manlium quendam In Etruriam admonenda arma permifit;ipfein.vrbe remaßt ad cetera obeuda. Ibi

ocr page 830

eom indies plura moliretur vrbi incendia cohfiifi necom maturaret. Cicero quod priuato coGlio longius rem p.fuftinere non poterat^amp;qd motus tamex Etruria nuntiabaturmo ampliuscundandum ratus totam rem vt cognoueratin fenatu pa tefecit.$enatus magnitudine periculi comotus:decreuit vtconfiiles prouiderent nequid res p.detrementi caperet. Hec erat fuma poteftas amp;nbsp;non nili extremis pe, riculis dari co {beta:qu^ tune naevus Cicero: tanta multitudine armatorum ftipa' tus incedebat:vt magna fori partem quotiens eo defcederet occuparet, Formidas tamen inuidiam nobilitatis Catilinam occidere differrebat:donec manifeOioribus inditiis coniuratio tenerentur. At Catilina quoma magna circa confulem prefidia cernebat, alia via agendum ratus C.Cornelio 8lt; Lutio Varguteio equitibus Ro' manis negotiu dat: vt mane veluti Glutatum ad (Ciceronem ingreffi ex improuifo eum domi cofodiant:quo per fuluiam propere cognito:eos paulopoA ad fe venien' tes Cicero lanua prohibuit. Sed eo periculo maiore in modum excitatus poftridie in edem louis flatoris fenatum vocauit :eo cu ipfe quocp Catilina fiue diffimulandi fiue fui purgandi caufa veniffet:prefentia eius comotus Cicero grauiffima oratioe corripuit:amp; in exilium ire iuffit-Ipfe aute Catilina cum refponderc nefeiret fed in maledicta aduerfus cofulem prorumperet iurgio (enatorumincenfbs demum velu ti furens e curia domum minabudus euafit.Ibi multa fecum agitans tande optimG fadlu ratus exercitum adire. Letulo Cethego amp;nbsp;aliis quo2 f promptam audaciam cognouerat mandat vt opus coiurationis quatum poffint confirmcnt:infidias con fuli maturent.cedes amp;nbsp;incendia diligenter paret, fe prope diem cu exercitu affa' turum rpmittit .IHec mandata cum dediffetintempera node porta flaminia egref fus in cadra ad Manlium contendit. At Lentulus amp;nbsp;ceteri coiurationis principes vti Catilinam perceperat quofcu$ moribus aut fortua nouis rebus idoneos crede bant (ibi afcifccre conabatur:paratifqi magnis vt putabit viribus conflitucrat vbi primu cu exercitu Catilina appropinquare nuntiaret vt L. Beftia tribunus plebis contione aduocata quereretde Ciceronis adionibus.'in euepeaufam belli totam re, funderct:quo magis animi plebis aduerfus illu incenderentur.Inde quali figno da to proxima node flatilius 8lt; (Gabinus cum magna manu duodecim oportuna vrbif loca incenderent.Cethegus ianuam Ciceronis oblideret euq? aggrederetur alii ite alios quos ad cedem deflinauerant. Erant per id tempus in vrbe legati Allobrogu quos quia publice priuatig? magno ere alieno oppreflbs fciebant.ad focietate belli requirut liberationem amp;nbsp;premia infùper ampliffima ciuitati eoru pollicentur :vi' doriam in manibus ede oftendut participes cofdii nominant amp;nbsp;quo facilius indu' cantur legati qujfdim falfb adiungutUlIi diu fecum voluentes tandem per Fabiu Sangam cuius patrocinio vtebatur rem totam Ciceroni pandut.Ille tempus mani fefte deprebendedi venite ratus legatis imperat vt fludiû coiurationis vebeme' ter fmulent: dentqp operam vt illos quam manifeftiffimosbabeant.Igitur ex pre, cepto confulis operam promittunt litteras a lingulis poftulantquas ad eines fuos perferant. Non enim de tan tis rebus temere credituros affirmant :tandem a Len tulo Cctbago amp;nbsp;Statilo litteras obßgnatas accipiunt:mittit preterea cu illis Len tulus Titum vulturtium q antequam domum pergantad Catilinam eos perducat Ipfi Vulturtio litteras amp;nbsp;mandata ad Çatilinam dat in vrbc parata effeomnia:ne cundletur propius cum exercitu accedere. His rebus ita paratis conftituta node qua proficifcerentur:Cicero per legatos eunda edodosiapod pontem emihum dr Tpofitis inOdiis eos capi amp;nbsp;ad fecum litteris duci luffit. Ipfe vbi captos itelfexit fta tim Lentulum Cethegum Statilium Gabinium.Q,Ceparium ad fe vocant.Lon' tulum quod erat pretor manu tenes fecum duxit:reliquos cum cuflodibusin ede concordie venire lubet eo fenatum cduocat lignis litteris indiciis etia gallorum amp;

ocr page 831

T.Vultartii nam ei fides publica data erat conuincuntur. Senatus decreuit vt P Lentulus pretura abdicatus itemcp ceteri in liberis cuftodns aliud apud alium ba' berentur.Quare depolitain fenatn purpura Lentulus P.Lentulo Spinteri Cetbe gus Cornificio. Statilius Celari.Gabinius Craffo.Ceparius.CN'Terëtio fenato titraduntur„ Podridie conuocatus fenatus (upplicatione diisimortalibus pro fer uata republica Ciceronis nomine decreuit. Item legatorum 8 lt;T.Vulturtii inditia comprobauit:vfgi premia danda cenfiiit.Sed cum Lentulus amp;nbsp;Cethegus p liber' tos amp;nbsp;clientes fuos plebem concitare amp;nbsp;direptionem moliri dicerentur. Cicero di (politis per vrbem prelidiis ne quis mouere fe polleticonuocato iteru fenatu ad pa' tres retulit^quod de bis qui in cuftodiis traditi effent.ite de L.Caffio P.Vmbre' no P.Furio Q.Annio bos legati nominauerant fi deprebenli forent fieri placeret Omnes confulareSitcmcp pretorii deinceps rogati fententiam vfcp ad C. Celarem fupplicium de bis fumendum cenluerat. At Celar vbi locus dicendi ad eum perue' nit vitam quidem feruabat : tantum publicanda eorum bona 8lt;ipfos perpetuis vin culis per municipia dilperciendos cenfebat.Inter bec Cicero affurgenscum vtra, q? fententiam ad arbitrium fenatus retuliOet primam libi placere magis offendit. SedCelaris oratio plerol$cdmoucrat.deniq ? perualitura videbatur nili M.Cato longa amp;nbsp;Iplendida oratione priorem fententiam confirmaret (Db bec fenatus de' cretum fadum eft in Catonis fententiam non quod alii fere omnes no idem cenluif fentiled quod eam fententiam iam labantem ipfe magra conflantia amp;nbsp;auctoritate firmaffct.Ad fuppbcium per bunc modum ductos fuiffe tradunt. Cum poft longM confühationem in fenatu babitam tandem ex Catonis fententia fupplicium de reif fumendum fenatus flatuilTet. confixi curia egreffiis comitante fenatu 8lt; luucntute nobilium armata :ad edes eorum quibus in cuftodiam dati erant profectus tprimo Lentu'um qui apud Spinterem cuftodiebatur ex palatio per viam facram ac p me dium forhmad carcerem duxit 8lt; publico vindici tradidit.'lubens vt ftatim eum necaret. Eodem modo de aliis factum eft, lUam amp;nbsp;itum ad edes in quitus feruaba tur:amp;inde in carcerem ducti fpectante cum Glentio plebe amp;nbsp;fumo timore percul, fa quod in poteßate confulis 8lt; fenatus politam rem publicam fine vlh cotradicti one intuebatur. Poft^ omnes necati :cdfulvt fpem eorum qui per noctem aliquid moliri cogitabant precideret: ad multitudinem conuerfiis magna voce iquit. Vixe tunt.IHoc verbu leuius eft prolatu 8lt; tamen ide fignificat quod mortui fut. Nox iam erat cum per medium forum in palatium reductus eft non amplius pauoreac fjfentio vt ruper in traducendis reis fed permixte vndiqp turbe fuma leticia 8lt; ap# phufuquacuncp iter faceret Ciceroni gratulabanfaUum feruatorem patrie iHu co ditorem vrbis illum optimum confulem voci tantes.quod viuerent quod filios qd vxores quod libertatem quod ciuitatem haberent virtuti eius acceptum ferentes per viam ignis 8lt; faces lucebat:matreflamilias nuper pauide ^p depulfis periculis gaudio exultantes ad tam egregium reductionis fpectaculume fenetris tectilcp cateruatim pendebant. Denic^ tanti exiftimate funt be res abeo geflevt M- Ca, to vir feuerus 8lt; fume grauitatis earum gratia patrem patrie putauerit appellan, dum:quod vt fupra diximus primo omnium Ciceroni contigit:amp; quidem in libe' ra ciuitate:vt inquit poeta quidam imperatores derides qui ab adulatoribus boc nomen fumebant. Roma patrem patrie Ciceronem libera dixit. Cum itacp ex bis rebus tantum auctoritatis 8lt;gratie Ciceroni accefTifTet vt facile appareret illum etiam poft confulatum principem in ciuitate futurumtcdmune malu muidia amp;nbsp;am bitio mentes quorudam aduerlus eum intendit.C.Cefar qui per id tempus pre' tor eratitem.L. Beftia amp;nbsp;metellus tribuni plebis res geftas Ciceronis carpere:8lt; infectari potentiam ceperunt;deni$ abeuntem cofulatu babere contione amp;nbsp;apud

ocr page 832

populum loquide retus fuis vt mos erat Metellus prohibuit.Tantum vtiuraret Èbi permirum. life autem magna voce iurauit non (blitum iuGirandum fed aliud pulcherrimum quod popul? poftea magna voce ipfum vere lurafTe iurauit* Ex hoc aduerfarii magis irritati:8lt; de volutate populi diffißdegem (Pmulgarunt de (EIKI. Pompeio cum exercitu ad vrbem vocando:vt potentiam Ciceronisdeponerettna tarnen ca fex Ferri potuit intercedente Catone:ne$ Po peius tunc rediit.-neep pod q; reuerfus e Ciceroni infenfus fuit.Qumimo fibi gratias egit:affirmés fe frusta triumphum reportaturum Fuiffe ni(ivrbs a Cicerone feruata edet:in qua triupba' re podet. Hinc fecuta eft inter Pompeium amp;nbsp;Ciceronem amicitia:amp; in multis re, bus non parua coiuncftio:a qua tarnen Cefar amp;nbsp;Craffiis Gc Pompeium nonnqnfy a, iierterunt.vt intermittere earn potius ^ defereret. Poft confulatum amplior amp;nbsp;il fußrior fadus maiori auctoritate in fenatu verlabatur.in foro autem amp;nbsp;indiciis ß lus regnabat:nec p vllas occupatioes a ftudiis 8lt; litterisvn$ cedauit. Patrimonii bblnon ampliffimum attamen (umptibus difficiens fuit.Ex Terentia vxorc dote fatis amplam accepit:ex teftamentis amicorum multa obuenerut Fundum habuit in arpinati a meniffimum.Item in tufculano villam que L.Sille dictatoris fuerat. In Pompeiano 8lt; Formiano alias villas:infuper domu in palatio. Ab bis liberaliter fimul amp;nbsp;modefte vitam ducebat eu Komanis amp;nbsp;grecis doctiffimis viris quos do/ mi Cemper habebat.Ex patrociniis caularum neep dona neep mercedem ab vilo re cipiebat:omnis eius opera gratuita erat. Florentem iam aliquot annos amp;nbsp;guberna cula rei publice tenentem Clodianus tandem furor vrbe eiecit'Fluxit autem illa tepefias ex huiulcemodicaufa .Mos fuit quotannis in edibus pontificis maximi facra bone dee fieri pro falute populi Romani ea nemini viro fas erat intueri:mu/ fieres tantum faciendis aderant P.Clodius Pompeiam C.Cefaris vxorem amans dum facra p nodem fierent muliebri vefte domum Ccfaris is nam pontifex erat m greffus inter mulieres primo latuit deinde cum p edes errabundus vaderet roga/ tus ab ancilla Aurelie Celans matris quidnam quereret pediflequam pompe^e q' rere fe respondit nomine auram.Illa ex voce fuCpicata virum confeftim clamore ex tollit mulieres excite adurgunt portas claudunt domum pOrrutantur tandem late tem in quodam cubiculo deprebendut. Is poftea de pollutis (acris acculatusad re/ feliendum accufatorem (e ea die abfuide ^pcul ab vrbe alfegauit. Accufator Ci^ro nem teftem citari fecitquod ea die Clodius domi eius fuiffet.Id erat veru amp;nbsp;Ci^ cero teftatus eft teftati funt amp;nbsp;alii clariffimi viri. Sed tame ille corruptela ludica abfblutus eua(it.(0rauiter autem ferens teftimoniu a Tullio didum prefertimq^ ante familiaris illi fuiffe videbatur grauiffimas inimicitias aduer fus eum exercuit ob quarum gratiam ex nobiliffima Claudioru gente plebeio homini ad optandum fe dedit quo tribunatum plebis nadus Cicerone vleisel poAet.Tradudus ita$ad plebem nec multo poft tribunus faclus ftatim Ciceroni diem apud populum dixit quod is ciues Romani injuffu populi centra leges necaffet: 8lt; confules quidem de cretisrpumciis (ibi obnoxios fecerat plebem aute nouis legibus amp;nbsp;magnis benetl ciis obligauerat vt nulla (pes refugii apud alterutros Ciceroni relinqueretur. Ex tribus autqui maxime per id tempus potentiffimi erant. Craffus Ciceroni mrety fus aduerfabatur. Cefar diuerla in re p.fentiebat. Pompeius licet amie, tame ad vtrincpmutabat. His difficultatibo circûuentus Cicero per comunes amicose^ vt legatus Cefaris in Galliam ^ficifceretur. Hoc enim Cefar grate recipiebat amp;nbsp;bonorificu (ibi exifUmabat. Legatio aut illius tribunatus annum penitus fruftra, Fatur quod poft$intellexit Clodius minas deponere amp;nbsp;benigne loqui cepit ac per comunes amicos de reditu in graciam cu Cicerone temptare amicitia deni$amp;;e/ niuofentiam polliceri, Hec fida mutatio Clodii Cicerone alegatioe auertit qua re

ocr page 833

Cefar granités tulit amp;nbsp;turfus irritato ateufatore ipfum etiam de cede ciuiu apud populum criminatus grauiori periculo rerum inuoluit. Huic accedebat incomodo tiuod alter ex confulibus 'Lopifo celaris erat focer.Alter P.Gabinus (Ciceronim fenfus ob fupplicium cdiuratorum. Jtacp partim fimultate partim beneficio accuCa toris amp;nbsp;mcrcedejpuinciarum indudi Clodio fauebant Ciceroni aduerfabanf Per bunc modum vndiq: oppugnatus Cicero veftem mutauit 8lt; (brdidat?circuiens bo mines cp falute fua precabatur:Mutauit veftem cum ipfb vninerfus equefter ordo 8lt; ad viginti milia hominum mutato babitu eum fequebantur. Senatus etiam con uenerat decreturus vt omnes ciues velutiin publica mefticia veftes mutarent qd tamen Cenatus confultum impedientibus confulibus 8lt; Clodio armatis hominibus turiam oblidente fieri no potuit.tantumenim terrorem Clodiana arma inicccrat vt no nulli fenatores laceratis togis e curia fugerent.PoR^ igitur manifeftd erat necp Senatus auctoritatis ne$comiferatione habitus quic$pdefle :ad Pompeii pro veteri amicitia conuerfuS vt fibi opem ferret aduerfus tribunitiu furorem roga bat. At ille iam inde ab initio huius cotentiois rogatu cefaris e medio fe abftulerat amp;in Albanum fecefferat. Venientem autem ad cum Cicerorem bofem de fe bene meritu videre non fubflinuitrfed pudore adductus quando cefari fbcero nihil illiuf gratia fe facturum jimiferat.'per aliam portam viUe egreffus longius abiit. IReli, quum ergo erat aut in exilium ire.'aut ferro dimicare IL. Lucullus vir clariffimus amp;nbsp;magne auctoritatis arma capere amp;nbsp;ferro decernere fuadebat. Aliis cedere fa' tiusvidebatur.ólt; in aliud tempus reditum cxpectare. Hec tandem fententia Ci, ceroni placuit. Itacp per mediam noctem vrbc egreffiis terreftri itinere Lucaniam petiit ea mete vt in Siciliam inde traiceret Clodius vt eius fugamitellexit ad po pulum tulit de eius exilio:rogation e$propofuit pquam infra.cccc.ab italia mitia ria aqua amp;nbsp;igni Ciceroni interdicebatur. Siquis reciperet pena aducrfus eu erat exilium amp;nbsp;publicatio bonorum. Additum erat in lege ne quis de eo reducendo ad Senatum referret'nequis decerneret ne diQ)utaret.'ne loqueretur:ne pedibo iret ne feribendo adedet. Villas preterea eiusincendit:agrosvatauit:domum diruit 8lt;quo fblum quocp aufferret templum libertatis in area dedicauit: fuppelleclilem 8lt; cetera hafte fubiecit:8lt; lingulis diebus proclamabat.'quorum tamen nu$reper tus eft emptor. Fugientem Ciceronem alii omnes benigne receperunt prêter Wi' bium qaendam hominem fibi familiarem.Is enim ad (e venientem domo ndadmi fit:8lt;C.Virgilium Sicille pretorem qp litteras vetuitin Sicilia proficifri .Conii' lio itaq repente mutato inter a lubone opido brundufium conuertit e brundufio di raebium traiecitqndemetu Anthonii amp;nbsp;quorundam inimicorrum qui in Achaia erant epiro vitato in Macedoniam tranGit:vbi a plantio officiofe piecp receptus co inoratus eft. Tulit aute hoc exilium non forti animo:nec vt homini philofopho co uenire videbatur.fepe damnans fe ipfum qd ferro non dimicaffet damnans confilia amicorum amp;nbsp;perfidiam culpans femper ad italiam couerfus fempe^olore 8lt; me' rore anxius,Interea P.Clodius potentia ^moderate fretus cu CN. Pompeio emu' lari amp;nbsp;de eius aAa retractare cepiffet addudus penitentia Pompeius ggt; Cicerone a Clodio p?lli ex vrbe paflus effet :fubito mutata mente de illo reuocado vna cum ceteris amicis cogitare cepit.Fauebant precipue Ciceroni Lentulus confixi 8lt; tri, buni aliqui plebis inter quos erat T.Annius milo vir fortis amp;nbsp;vehemens:#)quo e Ciceronis preclara oratio Is legem ferebat de eo reducendo.aduerfus hos Clodius cum fuorum manu refigebat. Res primo ad contentione inde ad arma deducta eft impediente Clodio lege ferriimpetus in auctiores faciente:ita vt cum vnus ex tri bunis ipGs vulneraretur alii multi necarentur Q.Ciceronis frater no alia via eua dcret quam quod fe mortuu fingens inter cadauera per forum iacentia delicuerit

ocr page 834

Preualebatltaq? tfodius violentia Karmis. Sed tantus erat ardor anirrortim tad tûcp Ciceronis der]derium:vt incenderentur magis hommes ob Clodii fadum^ deterrerentur. Jam enim ceteris omnibus poftba bitis publicis priuatifip negociis' Vniuerfa ciuitas ad boe virum intendebat. Nibil fenatus ciuibus nibil (bciisnibil ré pibus refpondebatinibil indices fumis fententiis nibil populus fuffiagiis declara lat.Tandem vero Pompeius collegia bonorum multitudine coadis etia ex vicinis Italie locis no paruis auxiliis Clodio foro expullb:ciues vocauitad legem de reditu Ciceronis pferendam.EUun^ fertur de aliqua re tantus confenfus totius populi ro mani fuiffe.neq? tantiï ftudium totius Italie:que ob boc ipOim l^oma confluxerat vt no magis eleganter ^ vere poftea diclu a Cicerone fuerit. Italiam fuis humeris eum ab exilio reportage. Senatus eti^ cum populo beniuolentia certans decreuit vt ciuitates que Ciceronem receperant laudarentur vt$domus 8lt; ville eius publi cis fumptibus edificarenfrRediit decimo 8lt; fexto menfe poft fugam cu fumma le ticia 8lt; gratulatione totius ciuitatis. Hec tame ob eius reditum fc fradus eft do dius vt quiefceret nam 8lt;poftea ciceronem armatis bominiba aggreffus occidere' temptauit:8lt; in domum impetu fad:oredemptoribus fugatis lapides amp;nbsp;columnas difiecit. Contra cicero ipfe nequa$ fegnis cu magna hominum manui capitolium profcdlus tabulas a Clodio fixas in quibus res gefte tribunatus fui feripte erant vi refixit atq; perfregit de quo cu in fenatu accufaret quod tabulas publicas tribuni tiaf^ priuata vi aud:oritatecp fuftuliffet negauit Clodium fuifle tribunum quoni^ plebeium magiRratum patritio homini p leges habere fas non effet qüe fententia Catoni difplicuit.Ille enim pniciofum quidem tribunum ceterum tribunum cenfe bat alias nec perfectione fuam in ciprum nec cetera multa i re p.gefta ftaré pofle IHinc fecuta eft inter Catonem amp;nbsp;Ciceronem quedam offenfio non tarnen qûé in a pertam Gmultatem euaderet fed que beniuofentie ftudium Ggnificationcq? minue' ret.Sed cu ia Cfodiane contetiones longius (pcederent.ac multi qui abfenti O' ceroni faucrant reuerfo prefenticp inuideret:ac ipfe Clodius preturam peteret ad omnia pturbanda'Tande a Milone Ciceronis amico interfectus eft.nec abfuit fu' fpitio Ciceroem eius cedis auctorem fualoreep fuifle. Mortuo Clodio quietiora te pora fequuta funt:muftofep p annos Cicero floruit eam mediocritate in re publica fequutus:vt amp;nbsp;Pompeio amp;nbsp;Celariamiciflimuseffet.mec tamen a grauitate fena' toiia vfq?defcederet.Per bec tempora Q♦ frater Cefari legatus in (Galliam miflfy 8lt;C.Trebatiuslurifconfultus eius familiaris ccfari traditus. Multi eta per eum apud celarem comendati quos Ciceroni gratificans Cefar magnis honoribusattol lebat.Craflus etia cum Cicerone in gratiam rediit cenauitcp apud eum:ita vt qO ex ipfius laribus ad bellum particu proficifceretur. Augur poft Craffi interitu fa, ctus amp;nbsp;paulopoft in Ciliciam 4?con fui mifïus prouinciam Romaa clade amp;nbsp;Victoria parthorum in fpem nonarum rerum erectam non magis armis ^ iufticia integrita te amp;nbsp;afftinetia ad populi Romani fidem beniuolentiaqp reduxit.ciuitates egentes 8lt; fumptibus ladfurif^exbauftasacerbiffimis tributis^grauiffimis vfurisacfal fo ere alieno liberanit• Rationes pecuniazp abante decennio ad fuum (pconfulatum Retractans innumerabilia furta per ^puinciales ipfbs aduerfus ciuitates fuas comif fa emendauit.adbibita moderatioe vt pecunie ciuitatibo reftituerent fine ignomi/ nia illorum qui eas tenuiflent. Sumptibus jpuincialiu ita pepercit vtneq in fene$ in legatos fieri vllos pateret cum fupcriores jpconfules intollerabiliter onerare eo ruq; comites legati pfecti rapinis 8lt; cotumeliis afficere (puiciales cofaeUiAent'At eo rpconfule nec virgis cefum queep nec maledicto aut iracundia abipfo laceffitum ferunt'aditus vero ita faciles erat vt porte Temper incuftodite parerent.Mes eti^ bello magnifice in proconfulatu ab eo gefte.Nam cum partbi in Siriam tranffiffe

ocr page 835

tufruïtuofe nimtiarentuPtnon contentos (puindam tueri fed defociorum faTute 8lt; finitimorum regum fide follicitus obuiam jpfedlus in extrema capadocia non loge a tbauro apud Cibiftra oppidum cu exercitu confedit:vbi paucis diebus cdmorat, Ariobarzanem regem cum ipfo regno feruauit cuius falus proficifcentißbi fuerat a Cenatu commendata. Inde cum parthorum copias a capadocia auerfas non longe ab amano monte abeffe cognouiflet magnis itineribus ad Amanum cdtendit. Sed quoniam Parthi ab ea quo( ^parte iamrecefferant amanum montem perpetuis bo ftibus infeftum donare aggreffiis tripartite exercitu eos'inuafit'ac poft magnam boftium cedem amanum capnd eius gentis item fepira amp;nbsp;cdminorum oppida amp;nbsp;ca Aelia cdplura vi cepit ob quas ires ab êxeteitu imperator appellatus eft. Inde ad pt diuiffiim vrbe altiffimo amp;nbsp;munitiffimo loco litam cuius incole ne regibus quidem vn$paruerant amp;nbsp;tunc aduentu Parthorum acerrime exped:abantexercitu duxit oppidaniffy intra menia cdpulGs vallo amp;nbsp;foda circudedit fex caftellis caftnffy maxi mis fppfit aggere vineis turribus 8 lt;omni tormentozp genere leptimo amp;nbsp;quiquage fimo die poft^ obbderi cepta erat expugnauit :amp;gt;quibus rebo fupplicacio a (enatu TRome decreta fuit.Triupbus quo redepti oblatusque amp;Gab initio edeupiffet ta men qd alienum a edditione tempo¥ exiftimabat profequi deftitit feruefcentibus lainiciis ciuiles belli.E^puincia decedens Rbodu priusdeinde ßtbenas amore amp;nbsp;defiderio antiqua^ amp;nbsp;conuerfationum quas adolefees Audios caufa in bis locis ba, bueratauidiffimo reuiGt: lExceptus fumo honore tam a principibus ciuitatum $a philofophis amp;nbsp;difcipliarum magiftris qui amp;nbsp;ingenii amp;nbsp;dodrine fama vndgedeur rebant-Sed Athenis cum eßet tunc primo Celaris motum ex galba 8lt;turbatione ciuilis pcclle cognouit ftatim$8lt; Pompcii amp;nbsp;celaris littere eode ferme tempore adeum venerut. Vterep fane illum veluti fuum haud dubie vendicabat. Ipfeaute 8lt; fi Pompeio maiori beneficio ^p fuo reditu adftridus bomme 8lt; cau'am Gc proba bat vt fi ad arma iretur fatius duceret cu illo vinci ^cum cefare vidlore effe.tame vt medius quidam nec alterutri affedior pacis audior effe nd deftitit. Multa ftati ad cefarem fiper hoc ipfb multa ctia ad Pompeium fcribens multa poft^ in vrbem rediit m eam re differens 8lt; in fenatu amp;nbsp;apud populum concordia fuadebat. Sen' tetia eius femper vna fuit omnem pace quamuis iniquam ciuili bello fibi videri p' ferendam Confiliu Pompeii de relinqueda Vrbe vehementiffime improbauit:(ed quando ea fentetia peruiceratdpfe cum fafeibus amp;nbsp;lidoribus quos fibi populusro' manus dederat in prediis fuis circa campania 8lt; maritimam oram quarum cura Q bi mandata fuerat verfabatur. INduunc p vero capuam vbi confules amp;nbsp;fenatus ma, gna pars erat prefertim fi de cdditionibus pacis aliquid tradari audiret vt adiu, torforet fe cdferebat. Pullo italia Pompeio amp;nbsp;fpe pacisamiffa diu fecum ipfe con, Hidatus eft:inccrtus confilii :qdin Pompeio quidem opus fradlus amp;nbsp;nd probanda confilia in cefare vero flagiciofam belli caufam efTe videbat, ita G Pompeium feque retur chde fui amp;nbsp;fuorum fi deeffet bonord caufe rumores hominum erit fubeundi Eacuneantem amp;nbsp;ambiguum diutius tenuerut. fic tamen vt honedatis rationem femper vtilitati fecuritatiq?preferret;qd cum alias tumin eo congl:efru;quemcu cefare habuit patefadlum eft.lUam rcdiens brundofio cefar cum poft fugam Pom' peii romam peteret Ciceronem vt prediximus in prcdiis cdmorantem vidit.ac nd nulla aduerfus eum queftus tande rogauit vt ad vrbem adeflet'cui Cicero nihil fu miffe nihil nifi cum dignitate 8 lt;nbsp;magno animo refpondit.offendens fi adeffet quas [ententiasdidurus foret'quas ve rei p.calamitates ploraturus INon enim placere Tenatui exercitu populi romani cdtra alium item populi rorran i exercitu m bi^F a, hias duci non ingreciam tranfportari.Cuq; Cefar refpondiffet.At ego ifta dici no IoJta putabam inquit, Cicero;fed ego eo nolo adedeiquod aut mibi dicendueftq

ocr page 836

^t^:^e P^^k '^°tn° veniendum. Tandem êefar ita difcffitvt diceret feiffe^d^f%\berandum,nec miifeo poftex vrbe„ad eumfcripfitignofrere e quod no adfuiffetnd, i optimam parte accipere. Profectus poft foc iquot; bifoa nias cefar cum rumor increbuiffet Cicerone in ralb__•P. fo itmcre ad earn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tacerone in caltra Fompeii nauigaturum exip'

culad belfoX^uris r^tjmonensat^rogansne quoprog^^^^^

piftofe infra pofui. CerarimperLoV^e cepget:alicui coquiefceret. Verba cius e' re nihilimprudenter ta^^Jor S.dic.Ciceroni imperatori. EtGte mbdteme dum ad te exiftimaui X^T. a^Y'm tamen permotus hominum fama fcriben' nata iam re,g in^^^Tquot;? beniuofena petendum ne quo digrederis,indi uiore iniuria feceris;amp; tibi minquot; nbsp;nbsp;nbsp;quot;J quot;°quot; exidimaffes. Warn amp;amieitiegra,

deberis. Omnia enim fecundiffi fcontode confu/aeris . G'ndfortueobfequutus vi' fam fecutus eadee^m tZ l^r^^^^^

qd factum codempnaffi quo ^.e°r conclus abeffe iudicafti:fed meu alt, cias^iure noftre amiatrea teXtoSp^ßS^

magis eonuenit ^ abeffe a dmfbnsatrou^r^^q ^oX°d^f/° nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;''„^nu'

cauG fequi no potuerunt Tu exolara '!^'^ n°nu1h cu probarent pericuh necp tutius ne$ boneftius repenes auiri^ëin he nquot;° teftimonio amp;nbsp;amicitie iudicio Maias ex itinere. Satis ergo erat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?^b°mni cotentione abeffe. Vafexv.R

boc Dolabella Cuadebat^vtin ^i^r'*quot;Um neutro effet.Iflocidem M.Cehus hec pociora cofflia fuerat qd Geeronie nbsp;nbsp;apparet EtTiab euentu res iudicade fut

numamp;optimas rei p.partes rufeiLZfr'^dentra ncqua$ fallebat.Sed virum bo' bus Pompeium duce optime de fe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pudebat in iis caftris nd effe in q'

gebaturep fermonibo q e caftris de nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'S enatu amp;confutes effe videbat;au'

les ciues permolefte ferebat. iHcc tand erebant:male de fe exiftimare fenatu amp;ta runt:vt no modo cefaris amicitie 'quot;^cquot;™tormenta quedam virum expugna' Yitumcppreferret. Parata igitur fihfn^am tuto otio bellum periculoümidefpc ftodiis nequis ex italia diCcederet nhc Ccaienaui quamuis omnes ofe cefatianis ed nominatim fibi a celare imperafrnn^rfr antur 0lt;antoniusde Cicerone obferua ffusad caftra Pdpeii nauigauit.aduo 0 euerabat.tamen nullo negocio mare igre pe nemoiam venturum exiftimabarC?e™s eo gratior fuit quo infperatior Quip neq;ConGliG belli ita gerendi neœ copiai deteriora opinione cundla oflëdiffct Pr'^aret.pacem primo deinde auodPlP 'N: Pompeii neqp genus exercitus com/ vt bellum traheret {hadere inflitir T ompeius ab ea lententia valde abhorrebat preterea rapacitas aten crudeto 1™ quot;s cum non multum fibi obtemperare/ enderet quali penitentia adduflnc asmultor quos emendare nd licebat eum of quantum poterat a rebus gerendis e° acceffifet omnia contemnere amp;nbsp;fefej ra preliq in quo ipfe valitudine adupr^enare cepit. Coirmifro deinde in pharla, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

bus copiis apud dirrachium prepr^f^ impeditus non adfuit M.Cato quinauali nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

r {ceroni tradere voluitifibioi conmd 'gmta Cefaris vifloria claflem amp;nbsp;exercitum j 8lt; fafees a populo romano nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vt par erat pretorium hominem viro con,]

cPre^du cenfebant:8lt;in orimic nbsp;nbsp;nbsp;'° '^ omnes qui in exercitu erant Ciceroni/

a ute Ciceronem deponebant fdius omnes deni^ fibi duce pro cd'] tis amp;h^snon fuillent eidem fractos C'P^ quoniam nullo modo putabat cui inte] ^amp;t!quot;ci^^s initia belli cTufsfupen^^^^^fapid/ ninnr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Catonis 8lt; aliorum nbsp;nbsp;^m{ufcipere:extremanon libenterprofeq nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

de^o^t^q? fibi finem belli fpri^u^°^ fufcipiendu imperium hortabantur om,/ ^us diamp; adeo infefte quidam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^-^n otium properare palam refponditquod nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

£ 0peneiterficeret Pdpeio curP^ri^tatul^ repete furor metes inuaftvtipfe/ i^opeio cu fuis educihsgladiis ric obftinatei^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

ocr page 837

Catoni magniim negotium Fuerit illorum temeritatem Furorfcp comprimere .In, de ergo propere in italiam reuerCus reditum celaris circa egiptum aßam$ diutius con orantis brundufii expedauit. vacuus quidem a bellorum curis ceterum tantis vfurisac tam magno ere alieno inuolutus:vt patrimoniu eius pene totum abfbrbe retur. Id vero non tamen fumptibus quos p illa belloru tempora magnos fubierat 9in curia amp;nbsp;negligentia difpenfacionis accidilTe videbatur que res animum eius a Terentia vxore incredibiliter alienauit:prefertim cum alie quo^ indignatiois cau feaduerfus eam fubeffent fa fees tame laureatos ac turbam liciorum quosab initio vrbe extulerat etiam brunduGi retinuit. Poft longam expedatione cum cefar tan, dem appuliffe tarentum atep inde terra iter Facere nuntiaretur:obuiam proceffit bona quidem fpe fed anxius cura queadmodu vidorem alloqui opporteret. Enim vero nil vt Faceret diceret ve preter dignitate opus fuit.Cefar quippe vt ad Fe por ro veniente profpexit ad terram defcendit.eiiq? bumaniffime coplexus Poluscu fb' Io multa ftadia loquedo confecit in honore deniqp eum babere amp;nbsp;familiariter vti p, feuerauit.In vrbe inde reuerfus quoniam fuma rerum in arbitrio vnius polita foro 8lt; curie locum nullum reliquebat^ad litteras amp;nbsp;ftudia fe retulit. Vt quado alia no dabaturnlla faltem via ciuibus fius tpdeOet.Plurimu vero per id tempus i prediis fuis morabatur. Ad vrbem mG celaris falutadiaut pro falute alicuius ciuis orandi caufa no accedebat. Vt pro M. Marcello de cuius rcftitutide a celare impetrata fe natus nomine gratias cgit.Vt pro (Q_ligatio 8lt; Deiotaro rege quos apud cefare iratum vidoreg defendit.Ceterum omne tempus aut difputatidibus familiariG aut legendo fcribendocp affumebat. Homo vere natus ad (pdeflendum hominibus vFin re p.vel m dodlrina. Siquide in re p.patriam conful amp;nbsp;innumerabiles orator fcruauit:in dodrina vero amp;nbsp;litteris nd ciuibus fuis tantu fed plane omnibus q lati na vtuntur lingua lumen eruditidis fapientieq? aperuit. Hic enim primus philolb' pbiam antea noftris litteris incognita 8lt; pene a romano fermone abhorrentem.«de qua nec latine feribi nec dilpu tari poOe pleri$ doaiviri arbitrabaË latinis litteris explicauit. Hic plurima verba ad vfhm patrii fermonis adiunxit:quo lucidius amp;nbsp;comodius philofopho¥inuenta dilputatacp exprimerentur. Hic dicendi precepta amp;nbsp;artem priuf^ vllinoftri dodius $ vlli greci patefecit 8lt; tradidit.Hxcad pote' flatem romani imperii domina rerum humanazf eloquentiam adiunxit.Itaq no ma gis patrem patrie appellare ipfum cduenit ^ parentem eloquii amp;nbsp;litter^zp noflrazp cuius libros monumetacp fi euoluas nun$otium fibi fuiffe credas ad negotia obeu da.Rurfus aute fi res geftas eius fi cdtentiones fi occupatides fi certamina in re p. 8lt;priuata confiderent nullum tempus illi reliquum fuiffe cxiftimes ad Icgedum vf fcribendum.lta folus vt credo hominu duo maxima munera amp;nbsp;difficilima adi' pfeuit:vt amp;1re p. orbis terrarum moderatrice occupatiffimus plura fcriberet $ pbilofophi in ocio ftudio$viuentes.Et rurfiis ftudio libriffy feribedis maxime oc tupatus. Plura négocia obierit $ii q vacui funt ab omni cura littera^. Huius ego caufam fuiffe puto primo admirabile quandam ac diuind ingenii magnitudine;de inde vigilantem fblerteq; naturam.Tercio qgt; plenus omni lapientia omniq? dodlria ad rem p* fe contulerat.Itaqpex eodem philofbphie (aerario amp;nbsp;Facfta ad re p.guber nandam 8lt; dicfta ad fcribedum pcipiendumcp aliis de^mebat. Ingenue vero ab ado lefcentia eruditus amp;nbsp;in dicendo plurimum exercitatus facile amp;nbsp;fine labore cogita? tiones fuas mandare litteris poterat. Hac igitur felicitati ingenii hoc nature mune tebac denicp lapientia amp;nbsp;eruditione Fretus apuericia ad exitum vite multa pferip fit multa etiam cum mors indigna illum eripuit (cribere inftituerat.Genera autem feriptorum eius quadripertita Fuerunt. Queadmodum enim illius opera partimi rep,adminiftrada parti in foro iudiciif^ parti I domefticis famiharibuf^ riegociif

ocr page 838

^onebatap;efataütem Ratal, tempus ^uod feorfum ad Audia dodrmafo référé . ^nJ,'^ .?PTTquot;7 aha publica funt alia ForenGaquedam Famifiaria qued^ftd ^frr^^^yq*do nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Inquoq? fane Ford pmufei Gbriabeo duritie tmorta/itatem^p

^I^.deq'quot;^ Th f'ierit breu,ter feut velipG vidimus.Vef ab aliisad h^:^ hA7quot; At$ vtab ea parte que ad ftudia amp;nbsp;do^rinas pertmetamp;ind' d.^fa F^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'P'a^mus inter maiume preftabdia eiusgenetis opera fex fibri

frat ^e^Ak'anj'7.°°kC°n^'ab eo editos poft^ab exilio in^rkrnred? corum^eXÎLeîquot; bjede finibus bonorum amp;nbsp;mafo^ fibrosquing in quibusfloi/ rculanarumnit^Arr-T^kP'cureoramacbademico^redFas va riet^ergaperiiit.Tu Acbadif'rs:.lbeoffiei,s totidëaduerrus vituperatores pbifofopbie fibrd vnd finf^fosXTpiTI '°!/qquot;at^r_De fenedtate ID

cefar AneirK-: 'c^' r°TO efat° vn^laudationem CatonisaduerGis quam P^^T^^r^ Paradoxa ad BrutumiTopiea ad trebatium tranfabt ametro rarm, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A rotag^^Xenopbotis Economieum.Arati fibrum éx

Gobonfris' quot;' equot;?, „quot;Samp;Efcbinisoratidesiffas famoGflimas in eaufa cle bpbontis.que cum aöud noftros negfigenter eu Aodite iam pridemexitafia tana P rigrineafienegauFugiffentmos Ci ceroné imitati eas éx gretfa in fatinunoftra adaG^frUeroXmf^^^te^^^mT/oria facu feate reetborieorumfibrosquin^ tore libros tresquot; nbsp;nbsp;A eea„ em re libros duos Poft bec longe erudu dus de ara,

toriam eoc1pxt,c^A A 'quot;quot;’.quot;e veterum amp;nbsp;Anflotefieam amp;Ifocrateam ratione orâ tiaadMffmm 1 ° e°PtmTOgenere dicendi adM.Brutum departitione orat0 ^^r^;r nbsp;nbsp;nbsp;'Tde eadem re libram qui orator diélus eft. Commem

^cta^^ns fuiffece feriptosquosad Poffi^^

rnmê^c 1r quot;nbsp;'o^rçroamp;forenGa eius opera oratidibus continentur.'qnà' r^^^A P Iquot; feiata vetad poi^lum habite Flint, publicas que vero phuatamafi ^r^usdefenrionemimpuguationegiudiciariam cStinent easkrenfcs p^^^^^

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P^fr ranivocamuspubf,cas ,gitur re/igt;de fege manifia . /tem quam connif;td

inies CaUanuari,s in Cenatu babuit.ltem ad populd delete agrala.Item de pro fcriPtorum filiis. Pro (Dthone Pro rabirln'AtY2. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iucp

Æ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.ino'duasite ad legem agrarian? ptinentes

in Catilinamamp; coiuratos quatuor tin Metellum in Saluvium IDe exilio Cuo ora, quot;°;es tres De prouincusco rulanbus Derefponris aruCpicu Pro-M Marcello l^M.Antbonium ltbros xiii . Forenres vero runt ^P.Qumtio amp;nbsp;Sex.Rofcio pro ACluentiotyem lt brtaccuratioisin verrem.©ra tio mVatinium teftem proP tf;^,amp;LJ/fr.amp;P.Stfe» CN. Plancio amp;,Cornelio Balbo ^L.Flacco lt;p. M.Cehoji Fundanio pro Vareno^Cecinna pro Milone ii Arcbia poeta pro Scä no pro Oppiofe Tuiio pro domo fua ad pontifices amp;nbsp;Q.Ligario pro rege Deio taro.hec ioreba.ln domeftico aute illo famiharirfcribcndi genere epiftolas penei numerabiles fuma eu elegantia (criptas feliquitiquibus ad amicos feribens multa volumina reierfit. Sed earum extant hodie fex 8lt;xxx.libri q inter manus verfang q^rcN^ifuntad Attium hbri xvi.ad (Q.fratrem libri trcs.Reliq M. Brutum. adCN. Lentul u ad P.Sulpitiu ad M. Varronem ad M.te1ium;amp;alios preftan fue eratis viros Plurima vero eius generis amiffa fut.DJam amp;adM.filiu ^ad Cornelium nepotem 8lt;ad C. Cefarem amp;nbsp;ad ^Hirtium amp;nbsp;ad Palam amp;ad Ce larem iuniorem multos epiftolarum libros feripfiffe eum cdftat quoru nullus hodie reperitur.Quippe libro v.epiftolarum ad E^ircium amp;nbsp;fecundo libro ad Cefarem iuniorem allegatas eius fentetias legimus. Sunt igitur quos adhuc nominauimus Glxiii quorum ad ftudia amp;nbsp;doctrinas pertinent Iviii.ad rei publice adioes tres amp;

ocr page 839

trigintà ad torum amp;nbsp;indicia viiü amp;nbsp;xx.ad rem Familiarem iii amp;nbsp;xxxx.Ncc tarnen hos ideo eos numeranimusquod tot dumtaxat eu fcripfifle fed vt de muftis quos ille fcripfit tot ad noftram noticiam deueniffe oftenderemus .Nam multo plura ab eo (cripta coflat prefertim in familiari ac forenOgeneribus-ScripfiOe fertur cum fumma facilitate quod amp;nbsp;multitudo librorum amp;nbsp;textus ipfe oratiois nitide illabo tateq;fluentis oftendit.necp tantum propinquo genere ingens illa verborum 8lt; fententiarum copia velut mananti fonte exuberat veruetiam Metro quotiens ani mum appulidetnon pauciores quingentis verfibus p lingulas nodles coponere fo, litum tradiderunt. In dicendo vero quanta illi lus quanta gratia fuerit multa te, ftantur amp;nbsp;illud in primis quod aduerfarii regem inuidiofo nomine appellare cofue ueruhttquod videlicet nulli abfoluerentur nulli damnarent nili quos ille abfolutos damnatolfy voluiffent. Probant multe eius ac preclare defenliones in quibus vel manifeftoru criminum reos vel alias odiofos at$inuifos ab luitis 8lt; oblinatis iu dicibus orando extorbt. In caufa Q/Ligariique apud celarem dictatorem acta e Fertur cefar ita animatus fuiffe vt Ligariu omnino p condemnato baberet:8lt; cu Cicero defenfurus venit dixiffe ad amicos reum quid€damnare certiffimum ed nil tamen gpbibet Ciceronem audire.Sed idem ille qui hoc dixerat mox agete ora tore ^pofitum illud damnandi tenere nd potuit Prudentiffima enim amp;nbsp;artificiofa oratio cum gratia amp;nbsp;plenitudine amp;nbsp;aures eiuspueniens tam varie metem animG tyafledt.'vt fepe uultum colore$mutaret. Vbi vero ad cdmemorationem pugne deuenitteum in acculatorem acriter cduerfus illa dixit. (Quid enim Tubero ilfe tu us diflrict? in acie pbarlalica gladius agebat cui? lat? petebat qs erat fenfus armo tum tuorum que tua mens oculi manus ardor animi quid cupiebas.'gd optabas Eo ifta dicente ita cefare extra fe politu 8lt; quali mete alienatum fuerunt vt toto cor' pore exeuffu libellos quos manu tenebat abiceret denicp vi coactuscdtra jppoßtd animi reum abfbfuit. (Quid L.Flaccum repetundazprcum nonne omnium opini' one damnatum amp;nbsp;teftimoniis multazp ciuitatum coniunclum iudicibus extorfit. Quid Murenam que Cato de ambitu accufauit none cum de crimfe ipfo coftaret CiCerone orante abfolutus eft.(Quid legem agrariam none ardenti amp;nbsp;cupientifé, me plebi funditus diffuafit. Sed habuit in bis tempus fpatiumep cogitandi.(Quid autë illa que JpM-Othone fubito8lt; line vlla pmeditatione effecit.Cum ille tomo nos eqtes mixtos cum cetera plebe (pedare (blitos lege lata fegregafTct :ac ob id plebs fe defpedam putans fummo odio in Othonem accenla veniente in theatru maledidis amp;nbsp;iurgio inceffiflet:contra equeftris ordo reclamare animis vndiqun flammatis none Cicero g per id tempus conful erat aduocata confeftim plebe ita dicendo mentes immutauit vt in theatrum reuerfa (Dthone applauderet.Nec mi nor (ane in acculando ^ in' defendendo fuit- Nihil jpfedo vehementius IRomana iuditia vn$viderunt $acculatione C. Verris Nihil vn^ violentius mecp alperius curia audiuit:$acculatione Catiline Atqui condat Ciceronem initio diccndi fub, timidum fuifre:ad 8lt;ip(e multis locis fatetur.amp;omnibus fere optimis oratoriba euenideoftedit.^ed vt ab initio paue(cebat:Gc poft^ prima illa initia euaferat au, dentiffimus erat-(Quippe in acculatione cotra IVerrem eouf^ vehementie audacie $(pceffit vt iudicibus grauiter minatus Gt nih reum condemnarent. Et Catilina bomo audaciOimus ab eo in fenatu acculatus propter vehementiam accufatiois ob mutuit, In Metellum quog; amp;nbsp;(Clodium amp;nbsp;Antonium ita inuedus eft:vt eozp auda ciam furoremg perfringeret.Vnde illud in eo precipue amandum quod tanta pc, tetia iuditiorum fretiis neminem vn^ in iudicio accufauit prêter vnum C.^erre quem Siculozpgratia perlecutus eft. Ceteram omnem forenlem operam in defend one calamitolo¥ exhibuit,$ed amp;nbsp;in fentetiis dicédis amp;iomni elocutioe plurima

ocr page 840

eminebat. Qu edam fint óü^ ólatione^ tote {ubtiles.'vt pto Quintio vëfe Cicinrt^ quedam tote grauesivt contra Catilinam amp;nbsp;alique Antoniane Muite varie vt dé refponGs Arufpicum.vt pro Cluentio vt pro Miloné.Longum eflfet Gngula profe trui amp;nbsp;per omne^ oratidés eius vagari. Illud dixiffe Gt erat.Ex tanta multitudiné ftudioforum hominG qui vel in eius etate fuerunt vP poflea fecuti (iintne% dicëdo adhuc quif$ Ciceronem equauitmem Gribcndo jpximus acceOit.Vnä tltummr^ audientibus grauem fuiffe dicunt qdde fe acdeillo confutatu fuo plurimum loque batur.i$ed bec certe neceßaria erant contra inuidentes carpente!^repetere.amp; habebant medicinam qd nemo in laudibus ceterezp bominu magis rpfufiffimus vri q; fuit 'nemo aliorum com endationibus detraxi t minus. Laudabat (e ndnung.At Catonem Lucullum Hortenfium Pompeium amp;nbsp;ceteros prenantes in re p.viros ce taneos (uos in celum tollebat:dixit aliquid de facultate dicendi. At Platonisdya logus Gc fcriptos aiebativt G luppiter loqui vellet no aliter loqueretur. Ariftotele flume aureum vocitabat.Tbeopbrafti libros Gias delicias effe dicebat. Demoftbe ni tantum tribuit^vt Antonianas orationes in quibus maxime nixus eft obilli? ba norem Pbilippicasappellarit.de ipfo etiam ad Brutum fcribens.Illum multaidi cendo perficere fe multa conari illum poffum Ce velle aderit. Na, M.quidem Var' ronem amp;nbsp;li bros eius tantis laudibus extulit vt Gbi ipG amp;nbsp;fuis nullam feclae reli^ videatur.Quis igitur veras eius laudesnon libenter audiat:qui nemini vnqiinui' derit amp;nbsp;aliorum laudes tam auide copledlatur Nimis profedo infoletcs ftudioG(p fumus. Virtutes ab bominibus ad vnguem exigimus cos de illis ipGs loqui no tol' ieramus.Sed no e^ppoGri noftri caufam agere fed vita nrcrefq:defcnbcrc.Adreni Igitur redeamus Ex patrociniis neq? dona neqimercedem ab vllo recepit' Munera aSiculis vitro ingentia magnificaq? delata conftantiffime renuit:eo dumtaxat co tentus vt edilitatem fuam tranfmiflione frumentaria nec illa quidem gratuita ad' iuuaret.1n refpondedo laceffendocp ex tempore accutiffimus fuit.Clodio obic^a/ ti quod ludices ei non crcdiderant:Gbi credidifle refpondit. At vero illi quonia an tequam abLIuerent pecunias voluiflenc.Metello in contentione (epius interroga' ti quis pater eius fuiffet:matrem difficilius relatu boc illi feciffe refpondit'nam Metcll i mater parum pudica babita fuerat.HorteGo cui Verres fpingem donane' rat fe quodam obscure dic'fum non inteHigere dicenti domi fpingem babere cauilfa tus eft. loco amp;nbsp;riGiin omni vita pene intemperate vfus eft.acuméq ingenii miri' fica condimenta iocanti (uppeditabat. In caufa Murene in Catonem 8lt;opiniones illas Stoycorumque Paradoxa vocant perpetua oratione locatus'tantum riGm in ludicio excitauit vt fluerent omnibus lacrimeneq ; eiudicibus neqemultitudie circulantium quiC^ fefe recipere aut cdtinere pollet. Catdem quoq; exhilaratum dixiffe ferunt.qua ridiculum confulem babemus. Erat enim tum Cicero confulf^ Murenam defendit.Jn caufa quoqi L.IFlaccbi no mediocriter rpfuiffeiocus credit, in teftibus refutandis. Sed amp;nbsp;in aliis nun^ occaGone iocandi libi oblatam refpuit P.Confla fuit rpfeffione quidem lurifconfultus fed bebetis ingenii minimeq feien' tie. Is teftis m quadam caufa gpdudlus de re interrogatus fc nibil fcire refpondit. Tum Cicero ad eum Gfteinqt tu fortade te de lureinterrogatum credidifti.Nec minus venuftem L.Codlam cenforem iocatus eft.nam cum négocia obeunti in fo' ro 8lt; tadem Gticnti aqua ad potum fuiffet oblata :amicos vocauit 8lt;circutegerefe iuffitne G cenfor fciret eum aquam potare fenatu amoueret. Erat eni coda cenfor de vinoGtate famofus. At cenfbres folebant vinofos fenatu amouere Sed ne$a ce' fare iam dictatore laceffendo abftinuit. Nam cum ille predia paruo admodum pre cio feruilie vendifle multis vt fit vilitate miratibus at quo melius inquit empta fci atis tertia deducta eft,IIIa nam$filiam fixam nomine tertiam celari cdci1iafre8lt;ad

ocr page 841

teuni d'uxine putabatur. Prolixam ëtyte baberet materiam Gquisifla colligere ?c fèfequi vellettfiintenim pene innumerabilia eius dida.Non ent amicis no inimicis non domefticis no fibi ipGin boe vrbanitatiSgenere vn^ pepercit Hanc eius letitia iocunditàte$ nature domeftice moleftie ad extremum turbarutMe quibus vt lu' cidiuÉmteHigi poffitfuperrus répéta. Habuit Cicero Tarentiam uxorem^ exca Tulliolam amp;nbsp;Marcum filios habuit:amp; duos Fratresalium germant alium patrue fern:cx quibus L.Cicero q patruelis erat adolefcens magne indolis Moratorie ar tis ftudiofus ante confulatum eius diem obiit (!^.vero frater vxorem babuit Pd' poniam Attici fororé 8lt; ex ea fihum nomine (Quintum libertorum 8lt; feruord vtri tymagna familia patrimonia fatis ampla.Sed (Q_.fratri ex gratia potius Cicerdis $ex fua virtute honores opes 8lt; dignitates accreuerat. na ipfe quide per fe baud multi habebatur.Ex Tulliola generos habuit duos amp;nbsp;quidevtrum${umme nobi litatis, primo CrafTipedem Pifonem q paulo ante profectione eius in Ciciliam de fandius eft. Poftea Cornelium lDolobellam:cui ctia eo in Cicilia j^con fulatum ge' rente Tulliola nupOt.Hec tranquilla omnia amp;nbsp;plena dignitatis cdcordiecp fuerdt vfq; ad tempus ciuilis belli . Poftea vero eade illa fortuna que rem p. feuiedoinua fit non minori impetu domu Ciceronis ingreffa eunda turbauit atqlt; pmi'euit Q. frater durante adhuc bello ciuili adeo inimico animo i Cicerone fratris eft vt ctiM fcripferit orationem quam contra eu apud celarem recitaret Q_.Cicero fadusfl' lius adolefcens audax 8lt; facinorofus etia de ipGus cede qu^docp cogitauit. Eorum puerfitates Cicero ita leuiter tulit:vtper hec ipfa tempora quibo illi maximiscG iniuriis appetebant Q. fratrem apud celarem q Gbi ratus putabatur.md deftiterit tdmendare. Sed nec Terencia vxor in fide pmanfit.nam illa quamdiu ipfe abfuit. Pompeium fequutamihil vnq; ex cius fentetiadomi geffit. Patrimonii paium di ligenter paruq; fideliter adminidratum {uniptibusiadurifcp exinaniuitipecumas ad eum nu^ mifitun fuma egeftate viatici conftitutum amp;nbsp;fepius p litteras poftu' lantern quali alienum amp;nbsp;nu$ rediturum neglexit. Poft^iitaliam rediit cumullt; tum tempus brundulii reditum cefaris expedans moraretur nu^ ad ipfum venire dignata eft (Quin etiatulliolc filie brundufiu eunti necvna ire voluit nec fatis de centem comitatumpuelle tradidit:pucrl e denicpomnia facere moliriq; videbatur; quibus tandem rebus coadlus eft exemplo fumorum virorum eam dimittere Sup hecomnia grande es alienum fubvfuris fumptu indies omnia deuorabat:8lt;acce' debat reftitutio dotis Terentie faciendaiqbus cum aliter fatifficri non poffet:tan' dem ex amicorum lententia Publiliam cui ampla hereditas erat vxorem accepit. Nec multo poft fumo ipfum dolore affecit Tulliole mors.'quam partu laborantem p id tempus amifitiquo cefar in hifpania contra Pompeii liberos bellum gerebat. Pro linimento huius doloris fcriptus efl: ab co liber in quo fe ipfu cofu'atus e.Sed etiam ahi multi confolationes ad eum fcripferunt.ex qbus extat adhuc Seruii Sul, pitii confblatio pulcherrima. Cefarquocp ex hifpania confblationem Tulliolc ad Ci ceronem fcripfit 8lt; Brutus lRome.(D feculum doctorum hominum.At nunc vix e qui prima efementa proferre friat. Vix eft qui curet. Publiliam vxorem cd mori; te Tulliole letari vif a erat ab fe Cicero fepcrauit ipfe adure aliquadiu feceffit M. Cicero filius non fatis bona exiftimatione phoc tempus fuit.Is tame poftea Athe nas nifus 8lt; Cratippo traditus:breuijifedlu fama recuperauit bec domeftica'In terfedo cefarecum recuperata libertas videretur:ßatim princeps in fenatu appa ruit:pacem inter cefaris amicos 8lt; iterfecdores eius q capitolium occupauerant p' gabt memoriam priftinarum difcordiarumobliuione fempiterna delendam cenfiit Et fane ab initio fecundiffimeomnia. Brutus amp;nbsp;Cafliusa Gnata laudati gratulatio nes 8^applauSis yt hberatoribo patrie per totam vrbe fadi. Sed cfi mox Antonii

ocr page 842

eóh Culis mutata vo!untas:amp; rrs ad feruitutem rutfus Ipeclaré appareret. Eratui 8lt; Œaffius tuto in vrbe effe nd poffent omnia deni$ab Antonio Hagitiofe agerent in greriam abire latuit:ea mente vt (EFs.Ianuariism vrbem ade{ret:quod erati' itium Panfe 8lt; Hircii confutatus futurum. Delatus ergo in Siciliam amp;nbsp;inde cum greciam'peteret veto ad lencópetram reuecflus redeundi in vrbem confilium cepit accepta M. Antonii contione amp;nbsp;magna eius mutatione per quofdam nuntiata oua fi ille repudiatis malis fuaforibus ad fenatus auctoritatem fe totum rctuliffet.Re, uerfus itacp properein vrbem nibilo meliora offendit^ proficifcens reliquerat.an toniusenim manifefle fibi tir^nidem parabat:in fenatu quotiens veniebat milites armatositer fubfellia fenatoru collocabat omnia venialia impudentiffime babebat Reditus Ciceronis magnam Antonio fufpitione attulit. amp;nbsp;cum forte per eos dieS fenatum haberet ac Cicero quod erat feffus e uia venire caufareturicum fabris Ce eius domum audierite (enatu didurbaturum minatus eft.quod Cicero pro (uadi/ gnitate inique tulit:amp; veluti ad grauem contumeliam accepitltaqipoftridieinfe natum veniens cum de profectione ac reuerfione fua nequis forte fecus acciperet rationem exporuinet:queftus eft de M. Antonii iniuria ac fubinde de re p. dicere aggreffiis ita locutuseft vt eius libertatem amp;nbsp;magnitudinem animi omnes admi' raretur. Percurfis enim ab eo tempore quo cefar necatus fuerat ad eam diem que erat CYs. Septembris omnibus rei p.adionibus mutationem voluntatis Antonii non folum redarguit fed increpuit:amp;que eius fentetia foret de tota re p.elato ani mo 8lt;nihilde luo periculo reculanti liberrime patefecit ea oratione maiorem im/ modum irritatus Antonius inimicitias fibi denuntiauit. Hic ed iam Ciceronis ve lut optimi poete extrem? adus 8lt; certe meo iudicioomnium for tiflimus ate^pul' cherrimus.Tantu enim abfuit vt hac inimicitiarum denuntiatione quodiHe puta' ult deterritus vrbe excederet vt etiam illius minas quamuis potcntiflimi amp;nbsp;armi^ vndicp ftipatiffimi pro re p. vitro expetere ac depofeere videretur. Sed cum dieS' xiii.Œls.OcŒobriSquo dieadeffe edidlum erat vcniffet Antonius cum magno at matorum agmine m fenatum profeci? longa oratione quam per xvii.dies ante me ditatus fuerat in Ciceronem inucdlus eft:eamq7poftea feriptis edidit. At Cicero' nem ea die in fenatum venire 8lt; coram refpondere cupientem amici retinuerunt. Erant enim potetiora Antonii arma nec niG ad manife dum interitum proficifci vi debatur. Hinc maiori vtergivi ad opes augendas conmrfus.veteranos Antonius vndiqiconuocare amp;eius rei gratia per italiam drfeurfare Cicero C.Ocflauiumqul cefar C dlauianusdic'lus eft:ad quem propter cefaris neme bereditatemcp veterai milites concurrebat fibi coniungere cefaris amp;nbsp;mapna pecunia ab antonio

perrexitmee id fuit diffici!e:nam hereditate fraudatus amp;nbsp;inCuper magnis contumeliis affe

aus facile ad Ciceronis voluntatem aucftoritatemq? fe contulit. Et erat fane amici tia quedam paterna 8lt; preterea obleruatio quod ille Cicerone confute natus amp;nbsp;ab eo propter fomnum quoddam lam ante dilecftus fuerat. Hac igitur coniuneftione a deo fuperior fada eft Ciceronis resvt tandem antonius territus vrbem reliquerit Poft bec Cicero plurimum iam in vrbe potens magnam fblicitudinem de antonio opprimedo fufeepit.Sed erat illa difficultas quod necdum CPs.Ianuarie aderat quo tempore Hircius 8lt; Panfa homines fibiamaciflimi amp;nbsp;idem de re p.fentienteS confulatum inirent nec erat qui interea fenatum vocaret. Quare priuato confilio fi' bi cuncta agenda erant.Cum ergo cognouiffet antonium in galliam properare per litteras amp;nbsp;nuntios D.Brutum qui Mutine erat confirmauit:vtprouinciamin fe natus populicp Romani voluntate retineret. Antoniocp licet con fufi rcGfteret'nec in libertate amp;nbsp;falute populi Romani conferuanda auctoritatem fenatus expe' daret ;voluntatem enim pre auctoritate haberi debere*cum auctoritas impeditur

ocr page 843

Mis adhortationibus Irrutum flapte ingenio ad id pronum eoncitauit vt adaerf, antónium confutem bellum moneret. Interea vero dum ille MutmenG bello impedi tus tenebaturque in vrbe prouidenda ac paranda erat diligentiffime parabat. Eo igitdfr auAore cum tribuni plebis fenatum vocadent effecit vt (Ddiuianus item$, legionesque antonium confhlem deferuerant 8lt; Gmul ip.Brutus qui dli reftiterat' bene ecp re p. fetiffe decerneretur:quo quidem facfto boftis quodammodo antoni, a Cenatu ludicatus eft. Mox aduenientibiis (EFs.ianuariis monendo amp;nbsp;cohortando' obtinuit vt Hircius amp;nbsp;Panfa confulesitemq: (Dcftauianus^p pretorecumexerci' tibus contra Antonium mitterentur. Profeci igitur ad bellum non longe a .Mu, tiua fignis collatis pugnauerunt. In eo prelio Antonius vidlus ac fugatus amiffis' omnibus copiis prêter equitatum aufugit:fed in acie Panfa8lt;Hircius confutes ambo ceciderunt. Hoc fuit peftiferum rei p.vulnus feme amp;nbsp;origo fecutarum cala mitatum.lUam (Ddauianusadolefcens vbi confutes e medio fublatos amp;nbsp;fe fblu duf tem in tantis copiis relitum conrpexit:mutata lam amp;nbsp;ipfe mente de dominatione rogitare cepit quod illis viüis nun^ facere potuiflet .Sed b°c poftea apparuerunt Romepriuf^ de Victoria MutinenG nuntius afferretur.'Fama quedam falfb vul' garat rem apud mutinam male geftamfuiffe. Ita$vniuerfa ciuitas folicita ac pa, uida erat.fuitcp opinio vehemens Ciceronem correptis fafcibus capitolium fore oc ctipaturum quo magis vrbein fuam poteftatem reducia Antonii amicos qui fe monerent opprimere amp;nbsp;ill i venienti refigere poffet. Inter hec vtAorta nuntiatur: ftatimty concurfus eft faAusad Ciceronis domum.Gfratulantium turbe veluti o' Uàntem in Capitolium detulerunt.Mox fenatu aduocato decrete furplicatioes ac! omnia puluinana amp;nbsp;fepulcrum militibusqut in prelio cecidiflent.Mamde morte confulum nondum audiebatur. Creati fubmde x.viri ad diuidendos agros amp;nbsp;pre' mia veteranis affignanda:quorum Cicero ipfe vnus fuit. Antonius vt ex prelio au fugit cum fuis profligatis equitibus apenninum tranfgreffiis ad vada fe recepit, inde cum tranfalpes ducere vellet fucclamatum eft a militibus amp;nbsp;aperte recufatu in galliam fequi.Etlam Brutus cum exercitu appropinquabat.(Quare in fuma difo Ficultate amp;nbsp;magna defperatione conftitutus Antonius tadem fuppfex amp;nbsp;mutata vefte ad M.Lepidum confugit:rogansvt vitam eiusa perfecutoribus tutaretur Bum tandem Lepidus in caftris recepit:8lt; fic bellum de integro renatum eft. In, terea (DAauianusper mortem duorum confulum occaGonem dominandi naAus di uerfh fentire amp;nbsp;agitare cepit.Tandem vero 8lt; libertatem amp;nbsp;Ciceronem miflosfa ciens copias 8lt; falces quos a fenatu receperat contra (enatum conuertit. Inita nam (^cum Lepido amp;nbsp;Antonio nefaria focietate ad patriam occupandam cum in vnum circa Bononiam conuenident profcripferut circiter CCC.ciuesquos ad necem de ftinabant Dicitur tamen (Ddauianus diu reditiße'vt Cicero in profcriptoru nu, inero non effet adduAus verecundiaquod eum patrem appellare flebat:amp; quod eius opera ad id potentie peruenidet.Sed Antonius ante omnes Ciceronem poftii labat amp;nbsp;M Lepidum in (iiam voluntatem traduxerat. Itatp tandem (DAauianus conceffit hac lege vt Antonius L.Cerarem auunculum (uum amp;nbsp;Lepidus Paulum fratrem fibi verfa vice ad necem permitterent. Ita nemini parcitum eft.neq? credi tur in terrarum orbe quic^ crudelius amp;nbsp;celeratins vn^ fuifle cum velut fanguine pro fanguine comutantes caridimos amp;nbsp;coniundiffimos quiffy ad necem tradiderit vt mimiciffimos occidere poffent. Et erant fane hi omnes boni amp;nbsp;preftantes viri ni bil enim magis in illa profcriptione queGtum eft quam bonos amp;nbsp;amatores liberta' tis extinguere. Infuper ad corroborandam fceleris fidem ac focietatem validiusfit mandamcuo magis omnis (pes Ciceroni fubtraheretur.Clodia P.Clodii inimici olim eius filia Antonii pnuigna in matrimonium (DAauiano traditur,Cicerovbi

ocr page 844

bec intclfexit defperatis rebas vna eu Q^.fcatre nàm is iri gPatiäm redieratin Td fculanum primo.deinde cum (Dcftauianusvrbcm intranet ex Tufeu/ano aßurani fugere perrexit?eo co filio vt inde in fylacedoniam ad Brutum traiceret.$edcum in via effent Q. frater quod meroreanxiusnon fatis viatici extufiffe putabat'do mum redire ftatuit:8lt; accepta pecunia Ciceronem confequi: Lacrimis igitur amp;nbsp;complexu mutuo a fratre diuifuS 7vrbem rediit. Vbi mox a feruis proditus vna eu filio interFecŒus efè.mt Cicero afture nauim ingreßus vCcp circeios nauigauit. Jbi Eue tedio nauigatiois bue quod non dum fpem omnem de Oblauiano abiecifletm terram defcendit:amp; afturam rediit incertusconflii an Romam reuer teretur. Ta, dem permeertînt liberi amp;nbsp;ferm qui fecum erant vt iterum nauigaret delatusigi tur vf^ ad predia fua que in 'Formiano pulcherrima habebat cum defeendere veP ktcorui obuiam volantes ve/ut nauim appellare prohibeant.Mox etiam cum vi! Jam introiret eede aucs fecute damorc amp;nbsp;ftrepim on^apcruadebant. Quare com nioti liberti ipCum I^ucympofituad mare referebantunter hec Satellites ab An E°s ducebat Popilius quem de parieidroobmaccufatum fice ^ur^f^te^X^ml^/e™quot;^'a eUl'quot; 7quot; repenflenrad litus alius alio itinere amp;^d^^^t^ipfuminvia deprehendunt. At Cicero vbi eos irruere fenGtde CTicam deponiia(htipro($rme lamentatione amp;nbsp;gemitu profpexit demulcens etia uniftra manu barhamivtßbi mos erat Ifra ^kóU:-,. ° Pexit aernuicens eiia etatis anno.atM.lBrutus audita Ciceronis morfre C°1™^ quarto amp;nbsp;fexagebmo quem m Macedonia captiuum babeh^fr-C nbsp;nbsp;nbsp;t^r/antonium triumuiri fratrem

fupplicio affeAus amp;nbsp;fecuri pereufTus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vindiAam conceffit:qui

quocp antoniusabaugufto vrâus Ce 'quot;^ ferias Ciceroi perfbluit Poftea ipfe potentia fpoliatus vitam in^er^^^^^^

mifere tandem ignominiofetypenerunt ' traduxit. Ita omnes Ciceroius mimici

ocr page 845

UfilTAM IDBMETRII queantiqui feriptores expugnato ■ Ç rem urbiu dtcut ab aliis educatoribus, qui multos predaros quot;irostad cognitidem noftro2flominu tranftuferut:Poftba mi^itu fuifle uebementer admiror:cumres gefteque in ea a Ay^^plutarcbo fapientiffimo uiro ac diligetiffimo inueftigatore félV^ntiquitatisfumma cü prudentia de(cribunÉ:ue1 magnitu ,/ ^A- z ipt _ nbsp;nbsp;nbsp;11QUdine fua uel uarietate biftorieimaximam poffint lectori io,

grehffigt;:£tfrëf:¥y^amp;nd^tatem atep vtilitate afferre.Nam poft Alexandri ma, gni Irterilmmtuli preclari duces qui ex eius paleftra tan^ ex equo troiano exie (runt:regnandi cupiditate amp;nbsp;militari gloria dud:i:maxima inter fe in Europaat, j $ Afia gefferunt bella ique deinde li cafus eeq?permutacdnes fecute funt:utope, reprecium fit tam in fecunda ^in aduerfa fortuna cdftitutis:eucntum earum re, rum intueri:que digne memoratu illis temporibus acciderunt • iDcmetrium igit qui ea temperate inter omnes alios:amp; potentia amp;nbsp;rerum geftarum gloria claruit tuo nomine.clariffime ac nobiliffime Petre latinum facere nuper c0nftitui.eum$ ad te mittere.qui apud te quociens illum in manus (umeres.•tociens8 lt;bumanita tis in me tue: amp;nbsp;beniuolencie in te mee memoriam renouaret. Nam cum a pueri , ria mea uffy ad bunc diem amp;nbsp;fingularcs virtutes tuas:8lt; amplitudini lummi ac preftantiffimi uiri patris tui in admiracone babuerim.femper incredibili ftudio exoptaui: aliquod amoris iudicium ac beniuolcncie teftimoniu pre me ferre. Vti' namqimibi aut natura aut ars aut aliqua (cribendi exercitatio tantam eloquecia concefTifTet.ut poffem magnitudine rerum:que funt patris tui opera, tuo quoqi ftudio ac diligentia gede litterazfmemoria celebrare.profedo boc feribendi mu, hus fupra omnes alios libenti animo fufcepiflem.cum ueftra:tum publica tum pri uata tum preclara atq; egregia facinora Gntmt no modo nobis ancioribus atq; rei publice noftre ingentem gloriam afferant.fed fcriptoribus quoqi qui naterie co , piam querut: non mediocrem laudem prebere poffint. Etenim ut emittam mafue tudinem modeftiam 8lt; Gngulare magnificencia urftram.^egregie edes amp;nbsp;pul' cerrima templa declarant, quanta illa eflent que de ueftra prudencia afferri in me dium poffent^cum appareat id quod a eundis bominibusintelligi licet:non ma' do bmusampliffime reipublice:fed etiam totius italic hbcrtatcmique uno profe' do dominata fuiffetoppreffa:opcra patris tui tua quo$induftria faluam effe at' $ incoluiré.Nam reprcffi funtalioru conatus: fedate omnes difcordie:omnia bel, la reAinda. IDemum bec ciuitas eum finem confecuta eft quem (apientiffimiuiri optimis gubernatoribus rerum publicarum propofitum effe uoluerunt. Vt enim medico Glus.'Imperatori uidoria .'gubernatori curvus fecundus. Sic moderatori rei p. beata ciuium uita propobta eft. ut opibus firma :gloria ampla :uirtute bone, fta Ot.Mec non modo quefita a uobis fed etia fumma cum prudentia perfeda effe uidentur. Quamobrem hortor omnes qui facultatem aliquam feribendi babent ut banc etatem que ueftra opera magnaru rerum copiofiffima cd:claram ic iHuftré fuis literis reddant.Ego uero quicquid meo (tudiodabore induftria efficcrc pote ro.id omne pro tuis lingularibus meritis amp;nbsp;fumma in me humanitatead amplifi candam dignitate tuam potiffimu conferam. Hunc autem libellum his Contrado ribus nodibus lucubratu ab homine tibi deditiffimo libenter quefb benigneq? ac' cipas. In quo liqua erut que aures tuas obledent ea omnia Plutarcbo accepta (iit referenda.qui cognitione tantae rerum ue!uti preclaram quadam'hereditatem 8Comni patrimonio predantiorem polleris luis reliquit.

ocr page 846

^|]RECLAre AM meo iudicio prisci Capientis ^entencia ba' Intuere :qui cum reru natura ingenti (ludio ddigentiaq: per l^uircret artes fimiles fenfibusefle dixerut.bac pcipueCut Ijribi uidetur^racone copu1fi.ggt;tamdiiudicadi uim'difcer !4^endicp poteciaieque fenfibusatep artibus animaduerteiut lt;-^lincte:^ad precipienda contraria a primis incunabulis cun/ Çi^is bommibus natura inferuit At nos g^ experiencia ipa

fé ; lehtecia ad?ucirrur:utcxidimcmus artes atep fenfus in eo no mediocriter conuc J^nire cp paritercontraria difcernere poffint.tamen alia raconenon parum differre 1 arbitramurtcp eorum iudicia non iifdem finibus terminant:cumartespter cog/ nitionem contrarioru e!edl:onisc uoq; iudiciu habent. INam fenfus amp;nbsp;fi album pa| riteratcp nigriï tam amarum dufce$ percipiut.non tamen bc ea diiudicat:utal' terum exFetendu:a!terum fugiendu effe difeernant.Monentur enim fuaptena/ tura a fingulis contrariis que fhobiciuntur.orrniaq ; deinde eodem pado quo ipi antea perFeffi fuere ad ronis iudiciu deferunt.Artes uero cumfemper fintracora coniurdletut utiüa eligant fugiantq : aduerfa .primum ea accurate f enfant:queG Li cogrua funt:deinde amp;nbsp;quafi longiore interuallo ea profpiciunt a quibus putat caueri oportere.Medicina enim egritudinem:muGca di(?onas uoccsea tantu ra' cioneconßderare uidetur ut n elius efficere contrarium poßit.Temperatia quoep tumiudiciaac prudétia orrniü artium pfecftiffirre cognitione non modo utilium ac bonedarum rerum:fed earum etia que turpes 8lt;inutiles fut ad fe ptinere pro cuidubio putanttatq; eos qui uicio^ naturam fe ignorare gloriant vehementer ac eufantquaß rudes earum rerum quas maxime decet viros ftudiofos cognoscere. a^arc antiqui Q^at tiate:cum fua fefta celcbraren^confucueruntagreftes boics qui appellabantur Ilotetquatu maxime poterant ad potu ciapulamcp opelfere.eof cp deinde mero ingurgitatos:in couiuia iuuenum adduci iubcbant ut ilfe cernen' tescbrio^p turpitudinem.'ebrietatem veluti rem deforme perborrefeerent .Nos vero nemfem corrumpendu effe putamus utabi corrigant necp banc emerdaco; ciuilem necp bumana necplibero digram effe arbitrantur. Sed non crit fartage in utile ad exemplu vite rec^aq; viucndi rationem duos aut plures homines in medi um afferte.qui cum in gubernacdne maximazp return vei farent. furra licentia zc intempantia uG famam fue turpitudinis apud poßeros reliquere: neg? {fec^o hoc ageee intendimus ut buiufmodi uarietate ornando biftoriam noftra afferamus le/ gentibo uoluptatem.ßcd quemadmodu Efmenias ille Thebanus difcipulis ^is: tam eos qui maleiqi cos qui bene modulabant oftendens dicere (olebat hoc padlo non aute illo modulari optet.ateput Antigenidasille bonos modulatores iuueni/ bus arbitrabat locundiores eße futuros.fi malos fuiffentaliquando experti eod^ paefo nos alacrioi es fore exiftimo ad pfequendum meliorem uiucndi modufi fla gitioforum boim mores biftoria cognouerimus.IDemetrii igiturqui urbiuexpu gnator eftdicftus.acM antonii.Impcratoris uitam hoc libello compled'mur.q turi fententia illam Platonis maxime fuis moribus comprobate uidctur.Predara inquit ingenia quemadmodu uirtutes maximas.eodem pado uicia ^ maximajp' ducere folent.l^uerut cnim ambo cum fumis flagicns frequenti potui ac leuifli' mis amoribus dediti:tum econtra liberales benefici ;ac i re militar i peritiffimidu ces. Preterea eande prope habuerunt fortuna -cum folu in tocius uite cur(u:nunc principatus 8Ç regna Gnt maxima confecuti: nunc uiccuerla efdam amiferint .nuc

ocr page 847

ex felici reiu fucceffix in extremas calamitates ceciderint.paufoq; deincepspter fpem in pftmam felicitatem redierint'fed etiam extreme uite aaanmilë pene fi, ncm fortiti effe uideanéicum bic quidë in manus boftiumuenerit.M.uero Anto, niusidem fit prope perpeffiis. Antigono igif duo ex Stratonjee fuerut filn'quo, rum alterum fratris nomfe Demetriumralteru patris Pbilipum uocauit.Talis enim frequenseft famaiquamfynonnulli IDemetrium non Antigoni filiumrfed neptem ex fratre fuiffe tradunt.Mortuo nancp patre ac matre.deinde^Antigo' no nupta: IDcmetriu aiunt adhuc infantem relidum creditu effe Antigoni filiu. Pbilipus cum effet paucis anni s minor natu ^ipe Demetrius uita exceffit* De' metrms itacp 8lt;fi non equa patri /procera tamen fuit flatura;formats uero 8lt; put ebritudme oris adeo egregia adeocp pftantiiut pieftozp aut fculptozp nemo ßmilem unqua potuiffet effingere. Nam amp;gciam (irrui 8lt; terrorem:turn grauitatem amp;nbsp;mafuetudinem quanda pre fe ferre uidebaamp;ocurrebat$ çum iuuenili ac elato uul tus afpeeftu admirabilis fplendor regia quada dignitate coniunaus.Itaqi natus (ffe uidebat ad fluporem (imul8 lt;gracia m hominum concitandam.Erat aut cum per ocium potus et conuiuia celebrabant:amp; delicatiffimus 8lt; iocundiffimus omni um regum.Cum uero res gerende erant ftudio ac diligenda turn ingenii magni' tudine cuncŒo^ alios (uperabat.Quareliberum patrem imitari maxime uidebat quem ex eo uePement extollunt:g? probe fciret amp;nbsp;bello uti: amp;nbsp;pace rurfu^ex bel^ lo conficeitum locuditarc fnauitateq; ingenii Ebi mentcsbominu conciliarq.Fuit pterea IDcmetrius amantiffimus Antigoni patri fui'ftudio amp;nbsp;matris amp;nbsp;patrem obferuare videbant eumq : magis ob ueram fineeramqi beni,uofentia:^ob potentie magnitudinem uereri.Cum aliquado legati quidam ab Antigono audirentu,r:ré uerfus a uenacione Demetrius confeflim ad pfem acceffit fucçindus telis.eum$ ofculatus prope uirum confedit;paulo$ deinceps cum legati habitis refponfisdi, fcederet:alta uocead eos eduerCus Antigonus:Quiri irquit nunciate talem ami ciciam anirriq pietatem qua!€uidere potuiffis inter IDcmetriu Antigonunicp fer uari:qua(ioftenderet cdcordia patris cum filio ftatus ac regum potetie maximu effe indicium.Adeo enim regnumàomuni fanaacp focietatc alienum cffe contue uitiadeocp maliuolentie 8lt; perfidie plenum'ut maximo atep antiquiffimo Alexan, dri fucceffori letandumiure fuineuidcatur:(i corpus fuu inerme armatis filii ma nibus tuto omiferit.Veru ut unico comfbendam uerbo. HuiuS familie reges ini qua plures Alexandri fuccelTores foli fuifle apparetiqui huiufirodi pfidia 8lt; im nianitate carueruntipter unum Philipu Antigoni:qui filium fixum necauit. Alii autem fcre omnes:qui maximo illi Regi Oiccefrereicum boc uicio laborarent non nulli filios:plericp matres:multi uxoreS interfeccrut.Fratru autem cedem quis referre poteft f?Vtenim geometre peticones:ficil!i fratres necare fibi permitti putant qb petitionem quandam Regibus (p firmaineto regni conceffam.Derre' trius uero q ; ingenuus ab initio quacp humanus amp;nbsp;amicozp fludiolixs extiterit ex eo conflare facile potefl. Mitndates Ariobarcanis filius qui adolescens moribus 8lt;afpca:uegregius uidebat:ob etatem amp;nbsp;confuetudinem fuma erat cum Deme' trio familiaritate coniuneftus.colebat$uebement patrem qntigonu . IDe boc igit adolefcenteob tale forrnium non mediocris Antigono eft orta fufpicjo. Vifu eft ei fe latum 8 lt;nbsp;pulchrum peragrante campu aureas micas (erere.atep ex biis aureafe getempmum oriri 'paulocp deinceps nibil ibi cerni pter defedam palea:perturba tum igitob boc atq^ meftum audire quol^am fibi uideri qui dicerent : Mitridaté in pontum Euxinum effe (pfeaà auream meffem lecturum. Bloc fomnio cum uelt; bernent effet perturbatus Antigonus fxliu ad fe uocat ac iurciurandq Glentium et imponens fomniuq; deinde enarrans oftenditife omnino ftatuiffe animoiut omni

ocr page 848

ru'Pic^re hberaretur .'RCTidri'^atem de medio totere. FWecut audiuit Êemetritis incredibili eft merore corfetius:atq; adolefcentem familiarit uerfantem fecum fi/ '^ut confueuera t appropinquantéineq? alloqui audebat neep uoce quic$ expme] re*luquot; lurandi accepti memoriae fidei date patri ratione habes. Sedudlo igitur a 0e centea iquantulu abamicis ut uidit remotis arbitris fe Iblosefle religiös :

eu tej cufride Icribebat in puluere-Fuge Mitridatesihoc quid fibi f^^^a °fcenspropinqua nofle aufugit in Capodocia: ßtep ftatim

fiorem a IRom^e^u^/i enus qui deinceps ponto imperitarut^poftleptima fuccef trii boniOTino quot;'^' riidhiipofteris fuis reliquit.Hec igiË bone indoltslDeme/ rumufr infr^,^.efnquot;:qu°i1eadm^fuetudine ac iufticiam flectebatundicia fint. Ve inter ea aue'„enta empedoclts contencdneaffidue difcordiaq? uigente femper i^\Icxandri fucceflo c ITd nbsp;nbsp;l, ifen fio folet• fic ea temperate inter/

fmibuS cdtin^enteç'e ^ 'due bellum ardens guius inter eos oriri uidebatiqui fel

aut Ul ad deditionem compellere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ro u^readri. vro.s aut!eauce

pra uigint iannos natum:amp;u^i quot;nbsp;immWemetrium:mißt duos fw flantem.Ceteram luueni^adluc Ti^mpmum in maximis rebus egregie attrej nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

fus ex d\lexandri pal(ftra niin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r Parumq; experientia callens uiro conpref /

propegacam urbem mmna nbsp;nbsp;'quot;^rfoiac multis magniCgi preliis fub illo uerfato/

pta !^^ifa^n^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^1. bon^mfi eo futprel^ ea

metrio ereptum.Sed hec quidemPpw amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ornamentu corporis regi iDe'

ta tuseftdeosmldi^fyuTptlfe'flld^^^^^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

rerum,/

tum Dertinerpt 're quod ad reperandu diffipatum recenti clade exerci I dixiffe pum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^ Pugna infeliciter gefta nunciata Antigono cct

un nbsp;nbsp;tOietreu primo preho imberbes luperaffe: deinceps aduer'

1[U^nandu fore. Petenti poft hecfilio:ut his uiribus quas habebat:fi

ce rur US cum hofte manum conCcrereiaffenht paterine animu fpe confe,i quen e ui orie eredum, audaciamcp iuuenis retardaret.IamŒ ei non multo po,/ ea congre len,'aca täte oblata .'ita efbilla impigre ufusmtnecgfibi occaGo:ne/ defutue uideretur. Nam cum Ptolerreus fecudisrebus elatus ibi/

et enietrium ob recentem calamitatem fufceptam facile ex tota Siria ]

P°'t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''aduerlus eum CiUem ducem cum magnis copiis mifitique impara '/

tum' Oltiuqp aduentum minirre expedantem:Cubito adortus cum omni exercitu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

cepit IDemetrius:Septem hominu milia eo preho capta in manus IDemetrii uiua! uenerunt Magna preterea rerum pecuniazpq? copia inuenta. (Quibnsomibus uehe monter letatum Demetrium aiunt:non tam ob gloria fpoliaqp adepta ^quia fibi quot;frtatem oblatam cernebat:qua Ptolemeo bene ac pclare de fe merito parem pollet liberalita tem referre.Itaqi cum pa ter luis litteris exora tus conceCfffettut is omnibus fixo arbitratu uteret (EiUem una cumamicis libentianimo ad boftem

rcmifit. IHec clades Ptolemeum paulo ante uidorcm e Siria pepulit. Antigonum

ocr page 849

^ÊVôqtitfo Forte boAeg üèluti Löhiinemuiduni coiewpferat m eiufaeni pofTcffio he firmauit:at(p incredibile dic^lum eft quanta fit fenex leticia elatus ob bane ui' (l:oriam manibus fiÜi pactam. Poft bec IDcmetrius cum in fpem ueniffetreos ara burn populos:qui nabatei uocanËßbi fubigendi'profecliis cum exercitu forte eue, nit ut in loca incideret aquatum expertia :parucp abfuit quin ipfe totuC^ exerci , tus fiti experiret.(Quo tarnen periculo cum neg; perturbatus effet:ne$ exterrit, nOn mediocrem admirac^nem barbaris prebuit ftupentibus uin audaciam animii g^ftantem in talibus tamlt; ^ inufitatis cafibus tolerandis.Is autem non amplius morandum ratus populata regione feptingentis camelis orni (^ generis preda ab dudafefe fufienexercitum in loca tuta recepit'Cum nero Seleucus primum Anti goni opera in Babilonie regnu perdudlus. IDeinde fiio Audio uiribus auctis eo po tentie afcendißetmt lam minaret locis in die propinquis et ad ea regna que circa cancafu funt animucp conuertiffet:Iperans IDemetrius per eius difccffum deferta Mefopotaniam reperire 'traiedo repente Eufrate:fubito aduentu Babiloniam occupat:et ex altera arce : erant enim due expulfb Seleuci prefidio fuo$introdu d:o feptem delecfto2pbommu milia in urbe conAituitJubens deinde milites ut ex eadé regione in qua no putabat ulterius tepus efTe terendumtqueeuep posent fe cum abducerent:caftra mouit itcrq; ad mare conuertit Seleuci Aatu difceAu Aio firmiorem relinquens. Statimcp Ebi nuncio allato Alicarnaffiim ab Ptolcmeo ue, bementi obfidione teneri:rem in extremo periculo eAe:raptim obfeAis fuLfidium ferens ex illi? manib urbé eripuit.Cu uero profpere fuccedentibo rebus Antigo nus 8lt; Demetrius magna iam animis agitantesmibil tam arduu eße arbitrarent quod non le aflequi poffe confiderent ad liberandu greci^ que CaAandri amp;nbsp;Pto' lemci feruiebat imperio ;incredibili quadam cupiditate mentem ouertunt. Hoc quidem nulli Reges neep iuftius neep gloriobusgeAerant bellum.Quare pecuias quafcû$ poAunt ex barbarezp regionibus congregant:claffem inArui iubent:0m nia denig? parent que pertine uidebanturad exeqrenda banc expedicÓncm 41gre/ corum libertate Ailceptam.Worum oGlio inter fe babito unde tanti belli gerendi inicium fumëdi foret:cum cenfuiAent ope epreciu eße ut ad liberandas Athenas Omnibus aliis poft babitis pmum accederct.atqp ex eo quidam amicozp fuaderet Antigono.'ut fi earn occupet urbem:ualidispfidiis firmet:ac perindeut toci? gre de fundamenti cuAodiat dixiAe Antigonum tradunt beniuolenciami fibi femper uifum optimi regni fundamentutueriAimuqi prefidiumcAe. Atbenas nuncqua' fi fpeculam totiusorbis paulo deinceps in oculisominiu g étium lue glorie clariAi mum fore infignC'Demetrius igië talentisquinçp milibus nauibus quinqginta fupra.CC.colledis non amplius contandi ratus cum ucrfus Athenas claffem di rexiffet.Hanc enim urbem tenebat jiCaAandro Demetrius Phalereus templum $ louisquod munichiam appellant firmis prefidiis munierat:curfu fuum ti pru dentia.turn fortunaiuuin te.lii.CaP. Aprilis ante pireum nemine fentiente appa rwt'Atbenienfes primo hoftiu aduentu decepti ad banc claAem Aifcipicndi (efe parabant exiAimantes eAe Ptolemei naues. Paulo uero poAea ut perceperithoquot; flesadeffe repentino terrore quafi amentes fac2ifta tim ad arma conclamet. Auxi Ilum ferebantduces.omia utpax eratpauorisac tumultus erant plena. Demetri us per tenebras occupatis faucibus portus cum intus lt;ffetingreAus iam cora om nibusapparens ex naui per caduceatore flentium ab Athenienfibus petiit .Quo quidem facfto appropinquas illisae benigrealloquens inquitSea patre'Antigo no miffum ut bona ci fortuna Athenienfes liberos faceret.prebdia hoAii expelle ret.legibus deni$illis ac moribus patriis reAitutis feuo tiranno^ imperio Vrbe liberaret.Quibus uerbis multi fuerunt qui proieeftis armis Demetrium rogarent

ocr page 850

Ut e claffe de^cederet Eenefadorernac liberatorem patrie magnis clamoribusvo' citâtes. Pba!creusomne{$ li qui circa il/fi erat amp;fi n]bilbo2¥:que pollicitus erat IDemetrius firn um Habilecp arbitrarentur futurum tarnen propter tam repenti nam mutationem fpe retinende urbis abiecŒa cedere uiólori neceßarium elle puta bant l^elegates ad eu mittûtqui a Demetrio benigne fu^eptl remiffigfimul eu Ariftodimo milefij uno ex intimis paternifg amicis ad Phalereum reuerturé euern quiaem cu^s magis q? boftes formidantem petentenq utfbi tu to per IDe/ metrium I'f^ct Tl ebes cum fuis familiaribus proficifcimon modo non neglexit, gloriam amp;uirtutem vin in honore habens dilip enter curauit vt /belasincoJumisperuemret.HisgeftispetfnnbusAthcnicnfihusvt Wrbem in raretmon prit s fe ciuitatem mthenarun vóirum re/Fcndit/äcnni prcßdio 1o nirquot;^x''u ° 1 era penitus feccnt.lRelicl:is igitur qui munichiam armis macht tormentorum genere oppugnarent npfe interim ad hberandas Me, q^sque lamC'ffandnprefidroteneba^^^^

iri^deum audiffet Craffito auGerem pulchritudinefandam degentem pa' Xe^e/r^f^ ?xaquot;d^^^ Fohpercoch dedita fuerat Cuum congnffuLefcemenë appetere rebamp; exerci tu circa Vegans ad eam profectus cu^ paucis expeditis manu promptis.iiteiterum a feremoh« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^auciocA^cui

fierem ad fe venietem Hoc cum ndnuffhf^ft^rquot;fr^^^Formt ut celaret mu capierdi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,oitium relciuiffent magnam occrfioncm

capienai Uemetriu nac^i ad eum aRRrediPndnt ^

ftes uero frPnfrn,-,A,,mperantia fuam turpiter caFeretur H( °''quot;quot; farçdteane potiti abierunt Poft bec occupatis ,^n:::^rfr^r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fréquentes agerent milites Atbemenfbusle

deductis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fupplicantihuseorum precib Cbfht Eemetrius preGdiify

lo{bpbi Cibi in a re iquit Dum hec IDemetrius ageret Stilponis phi' te 8lt; tranauillitafr.e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quo magna apud IMeg arenCes erat opinio qgt;in quiC'

ad fe uocat^m^q^ato nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;emendi modum conftituiffe dicebatur ^uncig^

iflet. fid hoc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ai quid fuaru rerum (ibi quif$mi'eserripu

fus m difccffu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sti pon Neminem enim uidi Ccientiam auferente.Rut

Liberam ueft'°•'''niu auiu areptis cu benigne ad eum onerCus dixrfet uum in Vrbe relinqui: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reliquo. Redle inquit ilfe. Nul!um cni fer,

poft diCceffum ^ q kcJDcinde ad aggrediendi munichiam que a^due Iverat P lunceuum tuum obfidionem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.._ 7 _ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_,

bec h^P^nau^ boffi^pfi^ ^s^^^^^^Tbe arbi traret ' enienfi^saffidue eu uocatibo cu id tempus oportunum effe mis uerbis patremfft mgreffus confeftimcppopulo in contionem uocato gratiffi; ftudio curatur'g^s priftinamg libertatem r(ftituir:?ddiditq;pret€rea feoi copia tanta nbsp;nbsp;quot;'Ut athenas medi nuum frumenti (Tentu quincginta amp;nbsp;materie

patre mitant quot;quot;4 l centum fabricandas triremes fufficere pcflitab Antigono fubalipnn ur : ibenienies igit rem p.poft decimum et quintu annum quibus gna lamicenCquot;!^ man ferant beneficio ^Demetrio liberatam accipiunt. Mam apu IDemetrius v'b nbsp;Prelio quod apud Cracon em cdmiffum eft vf^adiTu diem quo

dommat-nc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;intrauit:nominepauco^ftatus reaut vera tirannicus fuerat

IDemetrii ubicb'd eff mmoderatam Phalerei potentiam .l'iis rebusgeftis fama$ n,odidhonor^amp;a:te^.^afnus c!arure apud omnesgent,bab^^^

nt decretu ut IDemetrius amp;nbsp;Antigonusomni u regesappelèrent


ocr page 851

tam ii antea fe alio quodam nomine nocitarent!qaod ab bis tantu qui PbiTipo amp;nbsp;Alexandro fuccefferantiufurpari folitum erat:aliis vero nequa$erat commune. EHos preterea deos feruatores 8lt;preGlem Atbenienfem:qui certo quodam nomi ne appellari afueuerat Gcerdotem feruatorum uocari luxerant:atq? eum lingulis annis confirmantes nomen illius in omnibus fuis decretis 8lt; fcriptionibuS prepo, nebant. In eo aut loco ubi primu e curru delcendit IDemetrius facrificiis peragis aram locarut:quam Demetrii vclociffimi aram appellari voluerut. Decreuerunt preterea vt Antigonus amp;nbsp;IDemetrius in peplo vna cu loue 8lt;pallade intexentur vtdue infuper tribus:quaru alteram IDemetriadam'altera Antigonidam vocita runt.Tuis veteribus adderent:atcp eozp fenatuiqui numero quingentozp bominum continebat Centum accederent bomieS;vnaquaq? tribu quinquaginta fecu trabe, te,Npn ptereundum videtur illud admirabile genus bonoris quod accutiffime a Stratocle inuentu aiunt qui buius et aliozpomnium quibo blandiri poffe arbitra, bat:diligentiffimus fuit inueftigator.Tulit enim decretu ;ut legati quos Atbe, nienfes ad Antigonum et Demetrium mitterent.-facri uocarent:ßcuti illi qui cû patriis (acris olympu 8lt; pitbiam mitti confueuerat totius grecie celebritate. Sut autem et alia multa a Stratocle per audacia 8lt; impudentiam perpetrata:illiCcpG milia quibus Cleonem illum antiqua vti (blitum tradût:cum populo Atbenienb fiis impudentiffimis adulacbnibus blandireë.Habuitenim Stratocles pbilacem amicam:que (emelcum ei capita quedam inforo empta in conuiuium attuliflet comiter ad illam conuerfus Stratocles ea inquit emifti o Pbilacc.quibo nos rei p. gubernatores ludere confueuimus.(Quodam $ tempore:cum Atbenienfes pugna nauali effent circa armonicu niperati:pueniens eos Stratocles:qui buiuscalami, tatis nûcium afferebant:fuma celeritate Vrbem ingreffus per earn viam qua cera micumappellant.'coronatus transuit;fauftu afferens victorie nunciu 'quoquide exemplo epulam per vnam quan$ tribu conflitutG eft:amp; (acrificia publice fuppli cacóne( ^ décrété. Paulo vero deinceps eu veniden t ii:qui ferebantnficinm fufee pte calamitatis atq; vniuerfus popul? vno confenfu aduerfus Stratoclem uebemë tius exarfiflet:ille tarnen buc furorem audaefter impudenterq; fuflinens.CQuid in' quit viri Atbenienfes vobis molefte intulit duos dies fuma eßis in ea caufa in vo luptate uerfatu'Talis igiËStratoclis erat audacia. Sed fuit jpfcclo luxta Arido, pbenis poete fententia:Igne calidior venter.Quidam enim alter longe impuden' tior^ Stratocles tulit decretum;ut quotiens Demetrius Atbenas ueniret : fulci peretin (Cereris 8lt; bacbi bolficio utcp illi qui in Demetrio honorando alios fu, peraffet: tantu ex publico erario daret agenti quanta fufficere podet ad collocan, dumin templo aliquid fue liberalitatis inbgne.Inluper ut menfis lanuarius ut$ primus ac nouiflimus dies menfis:tum denicp vt baccbi cbuiuia ex IDemctrii no' mine vocarent. Verum ex templo pod becii cafus fequuti fut:quibuS obdupue, runtonmes:cum non forte:(ed diuinoquodam nomie euenifle viderent Peplum enim in quo IDemetrips 8lt; Antigonus Gmul erant contexti icum per Ceramiebu mitteretur:ingenti (uperueniente procella medium fciffum ferunt:8lt; circa aras illo2p magnam aconiti copiam ortam:cu raro in ea regione nalceretur: 8lt; eo die q kefta baccbi celebrabant:omnem pompam diffipatam pedundatagifuiffeiinfuper ob magna glaciem vebementeq^ pruinam non modo ficus amp;nbsp;vîtes a frigore ede cd buftas fed maxima quoep fegetum partem corruptam.Quare pbilipidcS cum ini, micus effet Stratoclis bec aduerfus dlu in comedia protulit. Per quem cóbuffit pruina vites : Per que (ciflum in medio peplum ed: honores diuinos mortalibus tribuentemf'BIec populu corrumput non comedia'Fuit autem Philippides fuma Lifimaebo familiaritate cdiuncftus:multa^ per eu populus AthenicnGs bénéficia

ocr page 852

Ihrccpit a iNege.Compellebat enim Rex ad bane bomfem diligendum ob filos ih tegros rrores vitegi probitatem:in eoep precipne virum admirabat'gp cum fecum 7vertret ur frequent:ab omni tarnen aftucia 8lt; adulacone quibus regie domusab urdare folent'quafi a perniciofa peReabborreret.Ita(^ animufuu induxerat:vt quardocGcp fibi ad beHum refq^ gerendas dpficifccnti:occurrebat pbi1ippidcs boe pro bono omni baberet quali aliquid fauftum fclixqi portenderet. Verum aliqua/ do rogatum a Lyßmacbo num aliquid fuaZf return expeteret :rcfpondifle aiunt. Solum o Rex ne arcbano^ tuorum quic$mihi credas.IHosigit cuo^alterin fee na alter in cocione affidue verfabat ob nature viteq; diffimilitudine non immerito opponendos putauimus. Illud vero genus bonoris:cuiusinuentorem aiunt fuiffe IDemoclidem:adco cenfuetudinem moremq; bominu exceffit ut menßruquodd^ videatur IDecretu enim tulit Dem oclides.'debere fpbetia tribum de locandis fcu tiS apud de1pbos:IDemetrium quali oraculum quoddam confidere vtbae fua fcri' peione publicis fuffragiis approbata intelligi licet. Vi{u fuifle populo Atbenienfr ruod bene ac feliciter eueniret^vt eligat ex Atl enienfibusvnustqui accedens ad IDemetrium feruatorem poftca qi facrificia peregerit.cum roget atq; confulatiq ram maxime modo pie atq;optime luma$celeritate dediezeio facta in delpbiSa, cenda videat Hcigiturtot tanteq? adulacdnes quibusAtbenienfes fepius erga IDemetrium fut ulidanguentcm viri animu minimeq ^blanditiis repugnantem fa/ cife corruperunt. Sed bactempcftate iple fitbenis degens vxorem duxit Euri' dicem mulierem Atbenienfem ex claro Klilciadisgenere ortam:que olim nupta (Dfelte Cirenaru principi poli obitum viri Athenis redierat.Ude nuptie Atbenie bbus vebement grate iocundeq; fuere g exiflimabant fumum bonorem Atbena^ Vrbi tributu elle a Regeimaximug: beniuolencie lignum cAenfum .'quoniam fibi placuiffet eam precipue ciuitatem eligere: in qua regium coniugium celebraret. Erat autem IDemetrius magnopere deditus nuptiis :adeoq; bis deledlari videba tur vt multis femper vxoribusvteretur'quaru maxime in honore habuit Philam tum ob Antipatrum illius patrem: tum quia per eam Hipra omnes Alexandri fuc/ cclTores gratiam bcniuolcn tiSq fibi apud Macedonas comparuit Adbaneducen/ dam lam fatis etate proucc1:am:renuamp;tem]Demetriumcum eßet iunior compulit fiMsadhortaconibuspater'illud Euripidis in mediu ferens.Vbi eft lucrum fufra naturam nubendu efldoco Fretcrcaamp;temperi ferrierdu.Talis igiterat erga Philamaliafcp vxores Demetrii amor.Veiu in fina rcru licecia conftitutuscum vno eodemq^ tempore 8lt; icorta amp;vxoresFcrnultasfeberet:adeo fc voluptatibo deliciifcp permiferat vt iam eflit cormuni lententia diuulgatum omnium Xegu incontiuentiffimumeffe Iprrr etriü'IEu hec Atheris geruntur nuntiatu interca IDemetrio ab Antigono eft Ptolemeum Regem magna comparata elaße Cipru nauigare bellum ingens terra mariq? parareerrnia poflhabenda eße vt tanti cona tus hcftmm reprimatur quibo perceptis Demetrius amp;nbsp;li ex medio vidoria^ cur fu (e ad nonam expeditionem vocari cernebat tn magnitudine rei ccn pullusne, ceffario paruit corihlio patris non fine dolore gloriofum relinquens bellum paulo ante tam libet i animo pro grecorum libertate fuQcptu'Itaq? Athenis decedens ante omnia Clonidem Ptolomei ducem Corintlum ac Sicicncmolfidentem pe' cunia temptauitvt libéras ill^s ciuitatesdimittoet Qi equidem renuente no am pliuS contandum ratus cum verfusCipru claffemdirexiflet forte Menelaum of fendit Ptolomei fraticm:cucm prelio aggreßus confcftim fudit fugauitqVeru paulo peftea cum Ptolcmeusmagno cum exercitu terra narq Faiato:obuiamei vcniffet'priïr.o ccrgicflu rrire furcrbeatginfolcrles alter caticresvtrirq funt ihclc Ptoloirco qiiccxr.mUntc Dcn ctrunar.tca rcccdcregretianfreFetcre

ocr page 853

^fuam extremam calamitatem confpiceret. Demetrio vero afferente (e no prius Ptolemeum c manibus dimiOuru ex Sicione Corinthocp prefidus dedudis !i , beras eas ciuitates reliquerit. Hoc bellu tot tantifq? conatibus vtrincp fufceptu no folum bis Regibus qui iam in aciem prope defenderant:fed reliquis quocp prin, cipibus ingentem iniecerat curam:expediaconemq? anxiam fecerat ob incertum exitum rcru dubiumq? belli euentum.Cernebant enim non Siriam aut Gprum : fed quifham maximusomniu Regum eßet futurus in ea folu victoria uerti. Pto, lemeusigitcentum amp;quinquaginta nauibus colledlis inftrudliffy in aciem confe ftim ad Menalaum fratrem nunciu mittit :vt cum videat certamen vehementer inflare in medio ardore pugne e Salamina fexaginta progrediens nauibus.'hoftes a tergo adoriatur ordinem^p perturbet. Demetrius econtra non ignarus eoru que parabant ab bofte'decem tantu aduerfus illas fexaginta oppofuit naues:cafq?an' gudum aditu portus-per que tranfire Menelaum oportebat occupare celeriter iuffit ibi$ confidere :vt G forte egredi Menelaus temptaret:8lt;fi numero impa, res:loci tamen opportunitate adiute exitum hoftiu prohiberet 'In promontoriis deinde finitimis atq; vndicp fefpecdantibus mare pedeftres copias collocauit quas 8lt; ordine feruareiuffit amp;nbsp;longe lateq? extendi:vt maioris multitudinis fpeciem pre fe ferrent. At$ hoc padlo omnibus terra mariqi inftrudis cu reliquis copiis nauibulq? Centum odluaginta Ptolomeum inuaditPrimo congreffu turbauit^de inde diffipauit hoftiu claffemidemd vchementiori impetu faedo fudit fugauit$, Ptolemeusvt vidit fiios paffim terga dare: feq? eße omninoab hoflibus fuperatu quanta maxima celeritate potuit fuga arripuit odio nauibus tantum fecutis viri vefligia que fole ex tanta copia vix euadere potuerunt.relique vero omnes in eo certamine periere pret feptuagintaiquc fut vna cu milite ac remige a Demetrio capte. Deinde cum ventum effet ad porttivbi ingens erat pecuniazp machmaruep copia que in nauib^ onerariis feruabant turn magna quo$ (bdaliu mulieZ£$ turba expedantiu fortace vidloris arbitrium ex templo nemieaduerfänte in Demetrii poteftaté cundia venerunt-In ter bec Lamiam mulierem fixa tempeftate famofam Euiffe tradunt:que preclare tibiis cecinifle dicit Hec pmo canendi modulandicp fuauitate gracia fibi apudbomines comparauit Deinde cum fe ad amores amato rios contuliffet celebre eft nomen amp;nbsp;famam pulcritudinisapud omnes gentesad/ epta. Eo vero tepore amp;nbsp;fi priftine dignitatis florem quia iam annis matura erat: abicciffe videretur:tamen venuGate 8lt; manfuetudine quada adeo libi borofes co ciliabat:ut fupra omnes alias mulieres cara effet Demetrio.amp; ab illis etia mulie, ribus quas gracia anteibat:non mediocriter amaretur. Poft hanc naualem pugna Menelaus iam viribus fais diffidens:cum cederi vitori necedariu effe putaret: $alamina primo naues deinde copiafep terreftres quafcu$ habebat Demetrio de, dit.Pueruntautem he :mille amp;.CC.equites.peditum.xii. milia'. Hanc victoria per feipfam claram at$illuftrem: clariorem illuftriorfy fecit fua pietate amp;nbsp;libe., ralitate Demetrius.corpora enim boftium defuneftozp magnifice fepeliriiuffit amp;nbsp;captiuos Gne precio ullo dimitti: armaturasinfupcr integras totum$corpus te, gentesducentas fupra mille dono Atbenienfibus mifit. Poftbec Ariflodimu Mi, lefium ad feuocatum:quanta maxima celeritate poflit ad Antigonum patrem ac cedere iuffit:cicp referre banc ampliffimam uicfloriam pactam amp;nbsp;(polia adepta: ac omnia demum que fuerunt poft fugam hoftium profpere feliciterq: fecuta, Is.cu adulaconum quibus regie domus abundare folent optimus eflet fabricator atep magifter:nunc ex his rebus blandiendi occafionem naaus:rem inuenit qua in An tigonum vteretur:maxima adulacone refertam.Nam cum c Cipro decedens pro pe eum locum vcniffet vbi uerfabatAntigonus lacftis ancoris^pcul a littore nauim

ocr page 854

eonßftere amp;nbsp;[fautas omfe quietem ac ßfentium agere iuffit.Ipfe deinde fcapfartf confcendensicuncftis alns qui fecum venerant in naui rebcftis:fofus continent: ap, plicuit.^Erateo tempore Antigonusin magna fbllicitudine conftitutusigp expe, dla bat vt par eratnncredibili cura eius pugne euentum queiam fuerat apudSi laminam omißa:cupiebatq7vehementer audire qua fortunam Demetrius filing babuißet cum Gbiallatu eft venifle tunc:Iamq ? prope adede /hridodimum MileS um nunciû a Demetrio miffum.Subita re perculfus Antigonus cum vix feipfum domi continuiflet.ex templo aliosatqi aliosobuiam Aridodimo mittittqui cogni tis omnibus queiUe afferebat:fuma cum celeritate ad fe reuertanë.Isauté cum nicbil percontantibus refpondet:tum lento gradu tacituf^ veniret magis ^vn^ antea perturbauit Antigonumlatq? incredibili vrgente animu cura:cum fe ampli US continere non pollet vl^ ad fores citato gradu obuiam MilcGo acceffitJlle ve, ro dipatus frequenti bominu turba:que vndiqp rei nouitate commota ad regiam confluxerat:vt prope Antigonum venit/porrigens dexteram alta voce exclama uit.Salue iRex Antigone:pugna naual i regem vicimus Ptolemcum amp;nbsp;(Tipru te, nemus amp;nbsp;militu captiuozp fex milia amp;nbsp;octingentos Cupra Decem milia m manibus nodris babemus;exbilaratus Antigonus amp;nbsp;tu per louem inquit Sa/ue.$icaute nos torquere voluidi UTilcbe /par profecto refera m pari/ fero enim premium re, z portabis. Multi tudo prcterca que ingens ibi conuenerat boc nuntio precepto td primum Antigonum amp;nbsp;Demetrium Reges magnis clamoribus vocitlt;^uit:amp; An, tigonum familiares fm infignibus regiis extemplo ornarut/amp;' Demetrium pa ter di^emate miffo Regem per epiftola appeUauit.Hec cum effent frequenti fa ma in Dgiptum perlata;ii cui circa Ptofemeum erant'ne credereturob recentem cladem fulceptam ede vehement debi'em manchumq? factum Ptofemei datum : ho^ vedigia fecuti Ptofemeum rege falutarunt vocitarunt^.B^oc igit pacd:j A' lexano^ri {ucceffores bincinde didrabebant alter alterius titu'o2$:emulacone com, motus Nim 3. Lylimichus cum primu diadema fgt;rre incepit:8lt;Seulecus nunc in conipectu quo$grecoip fi quando eorum audiebat legatos ris regiis infigmba vtebatur cum antea coram Barbaris tantu geftare folitus effet. Veru Caffander cumahi aut liiteris aut voce eum appellarent Regem: folus pene fuiffe apparet : qui bac inani appellacdne neglecta priftinu morem feruauerit. Blec igitnd modo nonna 8lt;habitum ho^principu permutaruntilcd eos quocpin tantam elacioneni acinfolentiam extulerat:vt queadmodum tragici hiftriones vocem amp;nbsp;incteffum fimul cum vcfte:lic 1111 vitam 8lt;moresvna cumhabitu mutaffe viderent. PUam 8lt;in regendis populis grauiores Cuperbiorefcp facŒi non modo violentia pro iufti cia vtebantiverum etiam faftum quendam pre fe ferebant priftine humanitatis obliti:qua antea fiebat vt populi quietiori animo feruitute perferrent^Tantu igit vaiut vna adulatoris vox vt hunc tam grauem morbu tanep perniciofam peflem : qua 11 Reges lab arabant?per vniuerfu prope fparferit orbem. Hec cum ita effient Antigonus elatus ob res circa (Eiprum feliciter geftas:rurfus tot copias terra ma ricp adaerfus Ptolemeum parabat:vt appareret eum maius $vn^ antea agitare in animo bellum.Ita^y ex templo omnibus comparatis non ultra differre profero nem conOituens:terreftres copias Gbi aiTumit: maritimas iDemetrio cocedit: eu' $luoet prope eam terram pquam ipfe durabat exercitum nauigare* Verum he res tanto ftudio diligentia$ parate:qualem exitum habiture efrent:Medi uquen dam Antigoni familiarem vidiffe per Comnium tradunt. Vifu enim Cibi aiunt IDe metrium in curriculo cum omni exercitu decertante primum magna celeritate amp;nbsp;vehementi contenedne certamen inire: paulo vero poftea fenfim pedelentimq? deficere, demam m ipfi^s curfu flexu adeo debilem infirmu$ factum vt (piritum

ocr page 855

recreare vix poffe vidcretar.$ecatumefl igi^ poflea ut Antigonus terreftres ca pias duces: multa perieuh incomodacp fubiret: amp;nbsp;IDemetrius magna temperate ladlatus multis amiffis nauibus in loca importuofa compelleretur atq; ambo poft multas calamitates fufeeptas uix diffipatum terra maricp exercitum domum re , duceret Erat ea tepeftate Antigonus anos paulo minus qiocftoagIta nat?taui cu ^d miliciam gerendam magnitudine:8 lt;mole corporis magiscp fenceftute eßet la grauis amp;nbsp;inutilis factus :in maximis rebuS gerendis filio IDemetrio utebatur ex' cêllenti ingenio uiro duccqiam Tua felicitate 8lt; prudentia claro.Eius autem in' temperantiam .quam accufabant omnes equiori animo fortaffe ^ decuit tolerabat Uleuero uigente pace nunc circa potus atepeonuiuia :nunc circa amores amp;nbsp;omnis generis uoluptates magna cumimpudentia uerlabatur' At cu bella gerenda er^t Omnibus deliciis uoluptatibuf^ poll habitis fic moderabat ingenium Tuum ut mo, res Gmul cum fortuna rerum n^utafle uidereturgt; (Eum aliquando IDemetrius ex quadam expeditione domu reuerfus ifubito ad patrem accurrens:eum bilari uul' tu ofcularetur:dixiffe Antigonum aiunt : Lamiam o fili osculari uidt ris: co enim tempore lam diuulgatum erat IDen etriu Lamie amore uebementer ardere Rurlt; Tus IDemetrius cum multos dies dediffet operam potui :atq ; deinde prefente An tigonoquereretur fe moleftoreumate ede correptum Audiuimusinquit Antigo nus.Sed illud quefb tbalium ne ancbiu reuma fuit'(Quodam infuperdie cu egro' tante iPemetrio ad eum uifendum acceffiffetAntigonus formo fum puerum prope boflium eius offerdit.IngreHus deindetbalamumimanuqiUiusappiebenf a cum venam tetigitet: febrisinquit IDemetrius ut micbi uidetur paulo ante dilceffit (Terte inquit Antigonusipuerum enim nuper abeuntum prope bofbum tuuofle' di.FHecigitur uitia in ociofb IDemetrio: cum ingentes uirtutesin rebus geren, dis equarent molefto animoto'eraße Antigonum credunt . $ed quemadmodum Qitecum magnopere fe indulfiOepotui cernuntlarcuum chordas pulfare confue' nerunt ut diffolutum uoluptatibus animum ad priftinam continentiam reuocent Sic IDemetrius cum nunc in ocio uoluptatum arbitrio fe totü permitteret:nunc m apparatu belli omnium delitiarum oblitus ftrenuam operam nauaret:adeo ua' netati rerum accomodabat ingenium fuum ut laborem atq? molhciem duo contra na maxime inter fe pugnantia fupra nature medium lunxiffe uideretur .Verum 8lt;fiin gerendo bello dux egregius efTet atq? preelarus ; tarnen in claffibusmachi' nis copiifcp parandis longe preftantior habebatur .Itaqi cum expcditioiem aliqua fbi parandam elle cernebat :data opera ut ing ens materie copia fibi adeffet circa nauesmachma/^fabricandas incredibili arte atq Audio uerfabatur .Magni igië animi uir non ad inanes puerilefq; exercitationes irgenium fiium cduerterat ificu, ti plcriq; iReges :quorum alii tibiis alii pidlure nonnulli torno dediti in feruilibus officiis etatem aput |Etenim Aeropum folacedonem lucernas abacol^ perparuos cum in ccio uerfabatur fabricare folitum tradunt .amp; Attalum illum quieft Phi, lomater didus non modo yofehiamum amp;nbsp;elleborum :fed etiam cicutam amp;nbsp;aconi' tum aliafcp permultas uenenofas herbarum fpecies fepius plantaOe aiunt amp;nbsp;furru Audium curamq? pofuiAe ut earum fructus in tempore legerentur : Parthorum quocp JReges in telorum cufpidibus acuendis non deledlari folum rfed gloriari eti am folent Demetrius uero cum machinis inftrumentif^ bellicis delectaretur ue hementeriadeo in his conficiendis ingenio amp;nbsp;arte ualebatiadeoqi illius opera tam parua qi magna in fuo genere prechra atep magnifica erant :ut non modo {umpta fed etiam manu regia digna uiderentur. Vnde illud et non minus uere ^ elegan ter dictum IDemetrii opera nagnitudine fua etiam amicis ftupoiem:pulchritudi ae uero etia boftibus delectationem lolita effe afferre At qui inter aha memoratu

ocr page 856

digna:amp;nanes duas quaru aîtera xvi.remis:altera xv.remis erat ab eo conferas aiunt: amp;nbsp;machinas nonnullas miro ingenio pro expugnandis urbibus fabricatas que quidem fpec^antibus boftibus incredibilem admirationem prcbebant :uelu' ti LyOmacboeuenifle tradunt : qui 8lt; fupra omnes alioS Reges inimicuscOet Demetrio ;tamen cum ab illo folios ciliciosobCidente petiiffet :ut Gbi liceret fuas machinas nauefcp conticere: atcp deinde benigne concedente IDemetrio omnia opera confpexißet :adeo ftupefaclum admiratumq?aiunt:8lt; magnitudinem amp;nbsp;pulchritudinem machinarum ut fibi uife fint non humano fed diuino quoda inge' nio fabricate Rhodii quopcum a IDemetrio effent multo tempore obfidione per/ peffi.fbluto deinde bello eum rogarunt :ut aliquas machinas fibi relmqueretiqui fiquodda fue uirtutis fuicp ingenii teflimonium. Eodem etiam bello :in quo Rho dii Gmul erant cum Ptolomco fenecŒute coniundi:machinam quandam quam ur/ bium expugnatorem appellant teorum menibusadmouiffe Demetrium aiunt:ta' li quidem figura attp fpecie fabricatam • Habebat in primis quadrata fedéicuiuS unumquodqilatus inter fe equale :in latitudinem od:o 8lt; 'xl .in altitudinem fex 8lt; .lx. cubitorum extendebatur :atcpa poftrema bafi uf^ aduerticem adeogra/ datum extenuari uidebaturiut cu infima fedes longe latior (upremo culmine effet egregia quedam figura ex omni proportione feruata refultare uideretur .Intus preterea erant la tebre cauerneq; complures ad fulcipiendos milites accommodate Qua uero holles fpedrabat frontem patefactam habebat latqp undiq? feneftellas tectis quibus uaria tela poterant aduerfus hones fine ullo periculo iaci.Erat pre terea fecundum unimquancp fpetiem pugne bellaciffimis uiris referta :8lt; quod fupra omnia fpectantibus admirationem prebebat :tanta facilitate mouebatur:ut cum ffrepitum maximum cderetitanta in utram partem inclinaretur confpici ml mmepofTet, Ad hoc preterea bellumduo funt ei ex (Eipro thoraces allati : quo' rum uterqi.xb minarum erat eorum robur cum ueHet coilus fabricator offendere iuTit aduerfus illos.xxx.pafluum interuallo ex catapulta telumadmitti :quoqul dem facto adeo firmiter uim teli futinuerunt tut nihilibi relictum fit pretg line am quandam :que non tell cufpide it'd penicillo potius confecto uidebatur Horn altero uirum audaciffimum ac robuftiffimu omnium:qui cu IDemetrio erant:Al' cimentu epyrotam eo bello uGm fuiOe tradunt: fblumc^arma duorum talento2p geffiffe 'Cum alii vnius duntaxat talenti armis uterentur : eumep deinde Rhodi prope theatrum Vrbis fortiter dimicantem in medio ardore pugne cecidifle :In eodem infuper bello contanter obGdionem tolerantibus Rhodiis Demetrius fru/ ftra terendo tempus nulla re memorabili gefta :cum honetam abeundi occaGone quereret :noua et iniuria laceffitus :qua aduerfus Rhodios magis (^unqiantea ira exarfit Litteras enim regiamqi fuppellectilcm fibi a coniuge Phila miflam cu cepitent Rhodii:ex templo nulla fue dignitatis ratione habita :ad regem Ptole meum cuncta miferunt :minime in hoc Athenienfium humanitatem fecuti :qui Philippo Macedonie Rege graue aduerfus eos gerente bellu cu Tabellariosqui ad eum mittebantur litteraf^cepiffent cunctis aliis epiftolis lectis dolum Olim piadis coniugis litteras integras atq; intactas reliquerunt :eafcpob{ignatascode pacto quo erant : ad Philippum remiferunt. Verum paulo poftea Demetrius fu' ma fibi u1cifcendi facultate oblata parum memor cotumelie nuper accepte ut ge/ nerofum virum decebat:magna liberalitate et in Rhodios ufus Nam ciiegregquot; am IaliG figura non omnino Integra mira tamen arte a Protogene caunio depicta amp;nbsp;in quibufdam edibus publicis extra menia Vrbis locatam cepifet Demetrius ex templo Rhodii preconem ad eu miferut multis precibus fupplicantes ut huic preclaro operi pro dia ingenii clementia pareret ;quibus refpondifle Demetrium

ocr page 857

trudunt fe antea pernjffurum parentis Fatuam deftrui qitalem tamqi egregium artis laborem iniuria ulla extinguilEtenim feptem annos in bac figura pingenda cor(umpßne Protogenem aiunt Addunt preterea apeUem cum ad eam uifendam acceffiflet adeo admiratu excellentia operis ut deficiente uoce tacitusabquadiu perftiterit ;tandemdixi{Te magnum laberem 8lt; admirabile opus gratias non ba bere /^boc atçp alia que pinguntur ab il!o ufq; ad aftra ferant in celoqi reponant Blanc poftea imaginem iRoma delatam vna cum aliis ignis abfumpßt. Sed iRbo' diis fortiter fuftinentibus bellum cu IDemetrius abeudi occafionem quereret for te Atbenienlium legati ad eum uenerurt rogatu :ut diuturna obGdione TR bodioS liberaret :quibusauditis foluta ftatim obCdio cft :ac IRbodii prêter^ aduerfus Ptolemeum ab Antigano amp;nbsp;Demetrio in Ibcietatem recepti Inter lec (Taffader per difceßum IDemetrii occafionem naevus cum adobfidendas Athenas magnis copiis acceffißet 'Atbemenles ingenti celeritate certiorem Demetrium reddant quanto in periculo res eorum fint :cumq; rogant ut ^primu opem amp;nbsp;auxilium ob fefle afferat Wrbi :quibus perceptis IDemetrius ex templo omnibus rebus poftpo btis magno cum exercitu amp;nbsp;ccc .xxx.nauium claOe aduerfus Caflandiu profeiA? die nocftuq; non intermico curfu cum in Atticam perueniffet non modo ex omni re gione (TafTandrum expulit :fed etiam fufum fugatumi^ ufq? Tbermopilas eft per fecutus .IHeracleamg ?deinde Tponte deditione facfta in poteftaté recepit :fuerüt etiam fex Macedonum milia ;qui bac uieftoria moti ad Demetrium perfugerunt Repetens deinde Atbenas Demetrius omnibus grecisqui intra Philas uerfan^ liberatis atq; iis qui auxiliu tulerant in focietatem receptis Philim 8lt; panadlum que qual i duo propugnanda attice imminebant lualidif^ fuerant a (EafYandro mu nita prefidiis celeriteroppreffit po. q; Athenienfi reftituit.W^is gcftis Athenien, fes 8 lt;fi antea fupra mores fupraq; confuetudinem cmnia tribuiflent Demetrio:tn nullum conftituentes adulationi medu edem poft palladis templum ci inho^aitiu conceflcrurt : in qua vna cum virgine pura bofpes uerfabaturimpurus:patris ue ftigia nequa$ fecutus «'qui aliquando rt m audiflet Philippum filium in quadam demo :vbi tres virgines morabantur holpicio efle fufeeptum :non obiurgato filio Sed eo qui diftribuendis hofpiciis domibufq? preerat ad fevocato : prefente Phi' lippo Gc inquit : nonne ex tam parua tamq: argufta domo filium meum deducis: atg; hoc padlo filio permutato:omnem occafione inferende iniuri e fuftulit. Deme triusucro nulla dee palladisiquam etiam (brorem maiorem natu fibi afciucrat:ra tine habita tanta cft turpitudine:dumin ea arte degebat :in mulieres urbanas 8lt; adolefccntes liberos ufus ttum maxime locus ille purus videretur: cumis Colum tum (Ebrihde amp;nbsp;Lamia amp;nbsp;Dime amp;nbsp;Anticira uerfabatur Sed multa alia funt que cum fint ignominia ac dedecore clariffime Wrbis narrari ro poffint fponte a nobis in prefcncia omittuntur .De modis tantu temperantiam eximia incrcdibileng virtutem ;quia digna memoratu fuit :non uifum eft (ifentio preterire. Js erat pu er adhuc imberbis adeo egregia atq? priftanti forma ut cx pulchritudine fua no' Mien adeptus :pulcher Democles ab omnibus vocaretur Hunc demetriuscu r eq? precibusnecp minis potuiffet ur^ in defideriu frum perducere :f(mel cccafione temporis naàus :quo puer publicam paleOram ac gimrafium fugiens ipriuatum quoddam balneum intrauerat :co confeftimaccedit folufq;irgreflus pueru inopi, nantem aggreditur. Ille uerout vidit fibi fbli amp;nbsp;puero talem uim iniuriamcp affer ri mullum aliud refugium habens aepente fublato lebetis tegmire in feruentem balnei aquam fefe proiecit atq? eo pacfto morte uoluntaria feauiolentia amp;fcelere IDemetrii uendicauit fua innocentia profeofo indigna patria iiero 8lt;pulchritu, dine fua digna perpeffus .Sed illud Celeneti un^ huic Gmile fuit qui cum pater

ocr page 858

Cfeomedon ob illatamGbi mufdam qainqaiginti talenta reip .deberet litteris a IDemetrio acceptis quibus a populo AtbenienG petebat .ut banc mufaa Cico' medonti remitteret mon modo fuam turpitudinem diuulgauit ifed maxima eti' am in ciuitatem perturbationem induxit.Nam eu Ætbenienfes bis receptis htte ris .(EleoniedonteçB omni pena liberato :dccretû tuliOent.nemini riuium libere cpiftolam a IDemetrio podbac populo Atbenienß afferre .•percepiffentcp deinde graulter ex bocoffenfum efife IDemetriu ex templo penitentia duai non modo de cretumillud derogarunt merum etiam eoru:qui illius rei inuentores fuerat alus uocatis : aliis m exiliu pu!Gs mouum tuleiut auod fuit boe paeŒo frequenti popu lo approbatum .VifumefiTe populo Atbenienb ut quodeunq ; Rex IDemetriuSiu beret :boc 8lt; apud deos fanétu amp;nbsp;apud homines luflu haberet. Cum uero qu^da Vir bonus delirare Stratoclem dixiffet talia ferentem decreta. Ad hoc IDemoeba res fpartiata : deliraret inquit Stratoclcsmib hoc pad:odeliraret .Multis enim fuis ille adulationibus profuit Atq? flatim de his accufatus Demochares fine uHa mora eft in exiliu pulfus .Talis igië erat AtbenienGu uiuendi modus eo tempore fine :auo illi 8lt; tirani prefidia ex Vrbe deducta amp;nbsp;libertate fibi reftitutam puta, bant .Inter bec IDemetrio in Peloponeffum profeci:) :cum eius aduentum non px pediarent hofles:fed eo appropinquate fugam arriperet :VrbesGne ullo certami ne tradebant.Iraq? amp;nbsp;litusquod Aditum uocant8 lt;Argos Geionemq? : tumCo' rinthum atep Arcbadiam tota pretere mantineam ingenti celeritate occupauit ac lis qui prefidio erant traditis centu dumtaxat talentis fine ulla mora in liberta tem reftitmt.Celebrantibus deinde fefta baccbi argiuis :nd modo interene .'ßd etiam preece Demetrius voluit .Iraqi princeps certaminis factus una cum abis grecis leticiam agens IDeidamiam Pyrri fororem ac Eaci Regis Moloßoru filia coniugem duxit .Sicione inde profectus :cum perfuafiiTet populo ut ea Vrbe re' lidla comodiorem prope eandem Wrbem habitarent locu : ex templo nomine per, mutato eum pro Sicione appellari Demetriadem iiiffit. Poft hecin ifebino cornu ni cocilio celebrato :populi qui ibi frequentes coueneratiducem grecie uno cofen fu IDemetriu appellarunt ueluti Alexandrum atq; Philinpum antea uacitaucrat quibus ille fortafle fe baud paulo meliorem exiftimauit Regem Alam cu ab Alex andro nemini un$ßt regium nomen ereptu : neq? ßbiipß tantu aflumptu ut fe Re gern appellauerit Aegum :fed multis fint ab eo régna :nonnullis regie dignitates concede IDemetrii iniblentiam quis non iure miretur :qui cundis aliis negledis neminem prêter fe 8lt; Antigonu patrem appellabat Regem : quin etiam eocetu ubi frequentes compotatores conuenerat :cum ii fupra quos ioci caufa effundebat merum :alii{eene IDemetriu Regem :alii elepbantoru principem dicerent :alii nunc Ptolemeu prefec^um claffistnunc ILyfimacbum euftodem gace :nunc Aga toclem infularu dominum fe ede afifererent.gaudebat uebementer IDemetrius : cum alii aliis nominibus uocarentur :fe fold eße que appellarent regem. Sed bec cum ad eorum aures perueniffent cunctis aliis hanc fcurilitatem ueluti rem inane deridentibus Glus Lifimacbus erat :qui cu eunuchi apud illos regie fuppeltec^i, lis curam habere foliant .grauiter ferre uidebat fe gace cuf ode ueluti eunuebu quendam uocitari : Augebat preterea hanc indignationem fuam perpetua queda inimicitia :qua femper Demetrio (hpraomnes alios fuitinfeftus .Quare in cdtU' meliam ei obicicnsamorem ILamie.Nunc priniu a fe uifam dixit meretrice de fee na tragica exeuntem .Ad hoc IDemetrius meretricem inquit lamiam magis effe modeftl :$coniugeeius Penolopem Poft hec Demetrius cu reuerteretur Atbe nasipaulo ante epiftolam Athenienfibus feripfit :qua offendebat fibi effe in ani, mo cum illuc peruemflgt ;omnia eorum mifteria line mora ulla percipere atepeti^

ocr page 859

ea ^qne fuprema apud illos Labentur intueri. Hoc autem ea temperate nefas ac fceltftu erat 8lt;ante illud tempus inauditum .DJam parua quidem miseria men, fenouembris .'magna uero menfe iunii celebrari folita erant :at$ inter bcc 8lt;illa que babentur fuprema quia magna cum reuerentia ea homines intuentur :faltem unius anni fpaciu intererat:neq?ea adiri ante illud tempus licebat At uero Icdlis iDemetrii litteris cum resin confultationem ueniffet .unus tantum Pytborus qui lacras tenebat tedas taufus eft contrariam uoluntati IDemetrii fententiam dicere fed in tanta formidine Vrbis parum ualuit optimi at$ fancreiffimi uiri coralium lUam Stratocles confeftim tulit decretum ut menfs lanuarii : qui tunc prefens erat :nouember uocaretur :atq; eo pacŒo quali legittimo tempore:parua primum mifteria offenderunt Demetrio :poft bec rurfus Ianuarium:qui erat facŒus noue Ler :Iunium uocitarant :ftatimcp eidem magna mifteria turn etiam ea que haben tur fuprema :ut percipere atep intueri luo arbitrio poffet permiferunt (Quare Pbi lippides Stratoclem accufans .Blic inquit integrum animu in unius menfis tem pus coegit .Etde bofpicio Palladis a IDemetrio polluto .Nemo inquit impurus in Vrbis arce fufceptus facrum virginis domicilium fcortis copotatoribufq? refer fit . Verum cum multa nefanda fcelera effent in ea Vrbe a IDemetrio perpetrata : que omne ciuitatem dolore mefticiaqp repleuerant :illud precipue grauiter Athe nienfes offendit g? cum illi .ccl.talenta magna celerita te iuffu IDemetrii congrega ta ad eum detuliffent .'confeftim omne illud argentu Lamie ac ceteris fcortis ad fucum mundumep muliebrem dari IDemetriusiuffit :nec tam detrimentum atep incomodum ^ rei turpitudo :qua rex dignitate Vrbis afpernari uidebatur :mo, feftum AthenienGbus fuit ^($nonulli fimtqui bocin Tbeffalos :non in Athénien fes faeftù fuiffe dicat Lamia quoq? non cotenta IDemetrii turpitudine prêter ne' fanda illius facinora amp;nbsp;ipfa eo impudentie uenerit :ut a multis pro inflruendo co uiuio IRegi pecuniam extorferit tcouiuiumcp deinde amp;nbsp;magnificentia apparatus amp;nbsp;epularum uarictate :adeo fplendidum celebrauerit :ut a (Oliceo Samio manda tum Gt memorie litterarum.Quare Comicoru quidam perniciem ciuitatis La' miam :E)cmetriu uero quia fibi adeffet ILamia fabulam uocitabat. Hanc lam om nes non modo coniuges :fcd etia pelicescu uiderent IDemetriu eius amore preci pue deperire :pluraq; illius ^omnium aliarum gracia agere comuniquadM fente tia oderant .Crm uero aliquado legatis ad Lifimacbum miffis :il!e ocium agens pugna enarraret :qua olim ab Alexandro Rege coactus cum ferociffimo leone cd miferat atq; cicatrices oPenderet ex unguibus illius fere in brachiis cruribuf^ re lidas:ridentes legati amp;nbsp;fuu quoqiRegem dixerut graues fere Lami e morfus in collo gelare .Sed mirandu uidetur:Demetriu primo afpernatu cdiugmm Pbile ob etate illius ad fenec^ute uergente ruixcpa patre compulfu ut ea cdiugem duce ret deinde amore iam fenefcentis Lamie fuperatu :tamdiu tamep effrenata mente mulierem arfiffe . At fane m conuiuio quodam canente tibiis Lamia .'Demoeba res que uocabatur Magnia interrogata a Demetrio .Quid fibi Lamia uideretur Anusinquit o Rex -RurfuS cum fecunde afferebantur rrenfe . Plura ait Demo, a matre mea tibi mittento Rex ß cubare cu illa no'ueris. Memorie quocp traditu eft quada fentétia qua Foceboris iuditiu uocat .IHoc paefto redargutafuiffea La mia. Adolefcéti cuida in Egipto Theognide amica ardentiicu illa ab boie:quem fui an ore irretitumuidebat imultum auri quotidie peteret :forte euenitutcu adolefcenti uifum in fbmnio effet cum ea muliere uerfari omnisilla cupiditas qua antea uexabatur extinc^a penitus fuerit . Quod quide ubiammaduertit Tbeogni des ob li bidinem eius expletam mercedem petes ab illo eu fibi negaretur adolefce tem in iuditiu traxit 'Audita lac controueifia Focebores fubito hominem iuflit

ocr page 860

tantu numerati auri quatum ilfa petebat in uafe quoda afferre at$ deinde GiS mantbus (pelante muliere auru bincinde uerfare IDebere enim cenfuit ut quead, modum adolefcens cocupite rei opinione habuerat :Gc muliere exoptati auri um, bramimaginemcp referre .Hoc iuditiû Boccboris ut iniquu atep iniudu ea rati:' ne damnate ILamia tradut :quia cum illud (omniu adolefcentis deßdenu fuftuliP fet mon tam^ auri umbra Theognidis cupiditatem revinxerat Hec igitur de La mia .Verum fortune ac res gefte huius que defcribimus uiri infeliciter poft hanc profperitatem fecute :nodra hanc hidoriam quali de comica (cena in Tragica per mutarut Coniurantibus enim aduerfus fintigonu reliquis Regibus : ac in vnum omnes Tuas redigentibus uires magnitudine rei motus Demetrius e grecia di, (cedes ad patre Antigonu uenit ut comuni coGlio de ratione iminentis belli agi' taret quem eu comperiffet fupra etaté fuam iam cofecftim canicie exercitu para, re totum7animo amp;nbsp;mente ad bcHum effe couer (um uehementius $ antea ftimu lopitris adiundljbeüigerendi cupiditate exarfit • Veru Antigonu omniu Rega eo tempore maxima facile potuiffe credut amp;nbsp;ßbi amp;nbsp;IDemetrio filio primi ilocum primaqn dignitate feruare fi infofentia (ham moderari fuperbia uincere amp;nbsp;leniori vti uoluidet imperio .Sed vir natura afper amp;nbsp;fecundis rebus elatus cu non min? uerbis $ re cudis hominibuseffe moleVus Incredibile om mu gentiu erga Ce od' um cocitauerat 8lt; in prefenti beüo omnes Reges ad machinanda fibi quacuep ra tione pernicié intentos uehementius exacuerat cu hac conspiratione percepta fe eos ueluti aues que legere femina Colent vno lapide atq; vno clamore perturbatuip dixiOet .Congregiueratiam Antigonus /iipra .Lxx. peditu .x. equitum milia elephantos .Lxxv.cum ex altera parte hoftes quatuor amp;. lx. milia peditiï equi, tes quingentos fupra.x rrilia elephantos quadringentos currus centum viginti haberent . Hoc pado copiis vtrimq?omni ftudio comparatis . Antigonus cü pro, pe hoftium exercitu poluiflct caftra :cepit uariis curis ac perturbationibusangi. uoluebat enim animo magnitudine rei 8lt; prope in Nantis prelii euentum:ncc latis fciebat timendum ne libi magis an Operandum foret' cum uincendi conluetudo amp;nbsp;opinio ex recenti prosperitate innata (pem libi ac fiduciam colcquendc uidorie fa' cerent amp;nbsp;ex altera parte ingeniu uiri multarum rerum experientia callens ac pro be leiens conditionem fortune 'que crebris mutationibus gaudet /metum libi fol hcitudinemq ; afferret .Itaqpcu in aliis certaminibus folitus edet alta uoce amp;fup bis (ermonibus uti nunc mordendo aut afpernando hoftem mune audaciam luam iadando 'tunc quidem magna ut apparebat urgente animu cura /quali futuram calamitatem profpiceret preter conluetudinem in affidua cogitatione ac filcncio perlinebat .Multa inluperalia ea tempeftate fada ab Antigono tradunt quean tea fieri minime co Cueuerant.Nam amp;nbsp;filium Demetrium /quaGlam de alia vita cogitaret/uniuerfo Ipedantc exercitu fucceffore conftituiffe aiuntieumcp deinde in tentorium adduxiVe arbitrii^ remotis mu'ta fecum elle locutu /quod profedo non mediocrem admiratione cundiS militibus prebuit:cum raro antea autnunefy pene cum iHo fermones conferre aut comunicare archana folitus effet /(ed conten tus iudicio fuo ique libi uidebantur gereret 8 lt;nbsp;quibus uellec uteretur :amp; conflio agendarum rerum (pretis aliorum lentenciis fecum ipfe fblus agitaret.Vndc me, marie proditum eV Antigonum aliquado a Demetrio adolefcete rogatum ;qua, do reuerfurus cum exercitu foret /turbato uultu filio refpondilTe. An times folus re tubarum fonitum audire non poffis /Sed ad hanc antigoni curam nonnulla pre terea co tempore acceperant /que malam aduerlamcp fortunam portendere uide, bantur Nam IDemetrio uifum in fbmnio ed:fe ab Alexandro (plendidisarmism, Pru^j interrogari (Quod nam lignum ad futura pugna fuis telTcramq; prcbeient

ocr page 861

feqilouemretpondiffeatqp Ultoriam tum Alexandrum dixiffe ad hoflesamp;ue' ftrosdifeedam .Antigonum quoep aiunt cum inftriaa phalange tentorio edet: egreffus offenfo pede in os toto cum corpore corruite fubleuaturrcp deinde (up, plicibus manibus ad cetum extenfis deos precatum effe ut uidoriam Gbi uel mor tem potius ^ turpem fugam preberent.Atep ftatim poft bec in aciem defcendunt fignocp utrinep dato prelium abomni parte conferebatur atep animum oculos ani mof(p occupabat certamen :cum dcmetrius cum robuftiffimo agmine delectorum equitum rquosiple ductabat :in Antiochum Seleuci filium impetum fecit :que fufum fugatumcp certandi ardore amp;nbsp;cupiditate uincendi uffyadeo et perfecutus utcum uictoriamimoderate confequi uellet :eam omnino amiferit .Nam poftea a perfequendo bofte reuerfustpeditum agme quos ipCe fuis equitibus tutabatur ab boftibus circumuentuinuenit meciuuare illos potuit mecin tempore Ribfidiu ferre .Etenim dnm ipfe perfequebatur Antbioebum interea qui prope ^eleucG erant cernentes pbalangon nudatam prefidio equitum antc^ eam aggrederentur circumducere agmen ceperunt :8lt; quali inuadendi fpecie perterrere '(Quo quide facto magna pars cum fe ab boftibus circumuentum amp;nbsp;difceffu Demetrii omni Ftelidio fpoliatum uideret :fponte fua ad boftem migrauit :reliqua uero cum im' petum fuftinere non poffet :in fuga uerfa. Atep ex templo poft bec ingens boftiu turba ueluti procella quedam in Antigonum ferebatur :multiqpeum fblum pete' bantteum quidam ad eum conuerfus uirum rogauit ut falutem adipifeereë fuga Ifti enim inquit te peturt. (Eonlulas quefb faluti tue c Ilex .(Quid inquit Antigo' nus ifti de me cogitant fWeniet Demetrius amp;nbsp;micli auxilium feret .$edin tâta celeritate fruftra implorantem fuffidium filii cum undup circumfpiceret IDeme' trium uocans :fuperuenientesinterim boftes fenem aggrediuntur : ac fepius re' petitum confeflumep telis interimut :curcŒis amicis capeffentibus fugam prêter Thoracem lanffeum :qui folus prope mortui corpus permanfit.IHóc igiturpadlo finita pugna Reges qui Gmul confpirauerant ampljffirram uic^oriam confecuti: orrne regnum Antigoni atep Demetrii quab uaftum fcirdetes corpus inter fe par tiuntur .Demetrius uero quinqp peditum amp;nbsp;quatuor equitum milibus : quanta maxime celeritate potuit rfuga accepta cu Ephefum perucniffit .fufpicio fuit ne uir ob recentem cladem fufceptam pecunia indigens celeberrimu illud templum inuaderet ac diriperet Atuero ipfe etiam veritus ne tam fcelcftu facinus fe inui, to fui milites perpetrarent :confcflim ex ea Vrbe migrare conflituit . Itaqp idone amnadus tempeflatem milites equitefipnauesconfeendere iubet : curfumgi fuu uerfus greciam dirigit eo animo ut ante omnia proficifcatur Athenas:qua quide Vrbe mfuis calamitatibus unicum putabat effe refugiu .Etenim ibi naues atqp pecunias uxoremq? Deidamiam reliquerat:fbiep pcifuaferet in quacunqp fortuna fua etiam fi cetera deeOent :run^ Athenienhum fidem fuis rebusdefutura .Eed hac inani fpe greciam repetenti :cum prope Cicladas perueniffet ; Athenienfium legati obuiam ei fiunt mandata ferentes longe abfua opinione aliena .'populum Athenierfem :quoniam fatuiflet nullum in ciuitate fufcipiendum Regem :horta ri IDemetrium aiunt ut ab Vrbe Athenarum abftinere uelit Deidamiam uero fe tali cu honore ad eum remitteie qualem Athenienfes dare amp;nbsp;uxorem Regis De' nietni congruum effet accipere EHis expolitis mandatis repente tanta ira indig' natiocp Regem inuafit mt pene de fuo ftatu mentem dimouerit . Mam 8lt;fi regno patre exercitucpamiflo :exflorentiffimo ftatu uno prelio effet in extrema pene ca lamitatem deiceftus:tamen fecum reputans fortune uim :martemq? conmunem: alia quidem aduerfa tollerare conflanti anino uidebaë .At uero bec inopinata de ceptio :qua fe prêter fpem ab Athenienfibus 8lt; fprétum amp;nbsp;derifum effe putabat ;

ocr page 862

incredibile dicŒu eft quanto dofore animum uiri meAicia$ repfeuerië . Quaprópè meo iuditio nan parumii principes Äegefep falluntur:qui excellentiam bonorum a populis fibi tributam maximum beniuolentie teftimonium firmumq? Rii ftatuS prefidium putant Alam 8lt; fi fponte flia 8lt; beniuolentia quada ad decorandos prin cyoes moueri populi uideantur : ducuntur tamen plerumcp metu :cum tam ii qui oderant q? n qui amant profequi honoribus principes foleant. Prudentes igitur uiri 8lt; optimi rerum publicarum gubernatores non tam laborant ut ftatuas uel de^e,uelhonores diuinos a populis co n fcquanturiÿ ut meri ta fua amp;res eorum

maxime digne honoribus fint.IDemetrius uero magna utßbi uidebatur t euren i us accepta iniuria :cum non fibi ulcifcendi facultatesadedent 'er, ans como lora tempora :cepit de populo Athenienfi modele loqui meculfu nati animiiu iciumpre fe ferre.Sed petensab illis ut nauesque relieve in pir ,erantquai^m numero amp;nbsp;una .xiii.remis continebatur ßbi redderentur icon' t^ffr quot;nbsp;enæn^ accepit clafcm amp;quanta maxime celeritate pogt; die inum trziecit (Quo quidem ubiperuentum eft comperit res fuaSquui f, Lffo r^r^^m^æ^d^ /cum ci^ prcßdia undi$ pelferenrur , amp;nbsp;op^d^ i^^^Xia refca^r fed b^ftes deficerent1Quare nrua uofuens anima eu pyrXm :Xmmaad% frn^Pfo C^im nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'n Cberoneffum profePlas Lytabi

reseX:^n'^ neemufeum temporis efapfum eßmum augendo quotidie fuasul quia LfiXb^n^htemnenda paraucrat ,ne$ hoc reliquis Regibus erat msfeftd cardia oderant Wer maxima e axonem nin^mg? potentiam edmuni quadam cd Ut Seleucus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;po^ meliori Demetrio afpirante fortuna laccidit

Aiq:::;^^!^^? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Prolemei filias ahanifibi aliam pro

por:tp!7nc :um ^trimonium habuiffe optimum amp;nbsp;ipfe ratus quantis maxime ^e^rli f^um^nZ. ibus regn^^

obla tam fibi non af Jr^ï™ peteret IHanc inopinata prosperitatem lt;% prêter fpem nauibusin Svriam’ quot;S ei^e^'us can feftim affumpta puella cum omnibus ^o^eco^tinen em P^ Pe^^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Corfu tangente oram cili tie ciaffe amp;

- nbsp;nbsp;£.P continentem nauigante Demetrio turn milites in terram cxpofitt freauen'

fuarn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uin°am acceperat grauitcr ferens regionem

illa tisininriiq nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ari ex tcmplo ad Seleucum profici Qitur ut de

focietate animum f urp 'um ineiget çp ab aliis regibus amp;nbsp;cdmuni gerendi belli difc ff r fuum Ceiungat. Quod ubi cognouit Demetrius maiorem per Rionpm Aea °nem na^us .ad cyindos militibus in terram expolitis re' tisr nbsp;nbsp;nbsp;eius inuadit :at$ populato undiq? agro italentis mille amp;nbsp;ducentisaccep' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

quot;ßenipre a ad claflem reuertitur icurfum deinde fuum quoad fieri

r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^qiuna cum coniuge Phila prope occarum ueneraticum Seleu/

'fremo en It.Atcpprimu omni Tufpitione doloq? remoto docundiffimam

ngre um^ter e a uerut .Seleuco antea comiter in tentorio Demetriu :De

l ieilt;'°r^r° ein'mnaui que tredecim remiserat benigne recipiente Se'eucu!

a Ita fut rçgerea inter eos frequetes familiarelfe Termones nec arma aut cufto'

r1^'11 °n'^ Pitioms ind^ia uCi^con fpecfta fed incredibili locunditate eoufqicd/

p uSe . les quou^ Seleucus a Demetrio digreffiis Stratonice fibi alium, P acam Omni pompa e Antiochum contulit Demetrius autem Ciliciam petens quot;nbsp;mr'aterço Ita mora coniugem Philam ad Caffandrum fratrem celeriter mifit/ ^tftarchi querelas de allatis fibi miurns faecula tionemq ; purgaret .Inter hec nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

yeidamia ex grecia ad Demetrium ueniens 'paucos dies cum illo uerfata ex quaI dam egritudme mta decelTit :pofl cuius interitum Demetrius nouas nuptias

ocr page 863

querens per Seleucum cum Ptofemeo affinitate cotrada rfiliam ilhus Ptolemci dem cepit uxorem .Atq? bec Seleuci opera plena kumanitatis amp;nbsp;officii fuit . Illa nero in humana at(p recenti affinitate indigna. Petens enim IDemetrius ut accep te pecunia Ciliciam fibi reftituat :non modo hoc .fed ne illud quidem impetrare potuit :utfaltem Tirum atq; Sidonem Seleucus fibi concederet :in quo (ane in humanum atq egreßem habitum Seleucum aiunt : accufatumcp uehementer :q, cum omnia a mari indo uquot;^ad Eirie litora {uo imperio effet complexus ;nuc adeo inops animi fuerit ut pluris duas Wrbes ^ preftantiffimi uiri 8lt; clariffimi Regis affinitatem fecerit * foce rurr(pingenti fortuna exagitatum non modo nd luuerit fed negando fibi angußum hofpicium ex finibus fuis pene expulerit . B^ec eft illâ-inopia animi:que fentcntiam Platonisueriffimam reddit.Ei inquit qui uelit eflfe diues : non cumulandam pecuniam /fed minuendam cupiditatem cenfeo .(Quare nun^ is liber ab inopia erit :qui nullum condituens cupiditati modum /continuo diuiciarum exagitetur ardore.IHac fpe preter opinionem deftitutus IDemetrius' non tamen animu fiium abiecit: fed ut magni fpiritus uir amp;nbsp;fortune permutationi busaffuctus .Si milicsinquit prelio fuperatus hm/nur^committam ut pro uiIi mercede generum Seleucum diligam .(Ceterum extemplo podhec litteris ami' eorum accitus :qui eum certiorem reddebant .Lacharem in magna Athenienhii feditione fac^u effe tirannu /eumq ; hortabantur :ne tantam occafionem recuperan di Athenas pretermitteret :confeAim cu omni claffe in greciani properauit $ed cum prope Atticam perucniflet :fedam tempeftatem perpeffus /multis homini bus nauibuf^ amiffis fefe in loca tuta recepit/atq/ab Fcepto quod aduerfus Athe hienfes propofuerat animo ita co tempore deftitit ut illud non deferere :fed in cd modiorem oportunitatem differre uideretur •]taqi data opera ut fui repararent cldflem /ipfe interim in Peloponeflum profedtus :Vrbem Ifolefcnem obfdione ag greditur.ubi cu quadam die fortiter fub menibus dimicaret ttelu ex catapulta ab oppidianis dimiffiim fic aduerfum illius os maxillamcp percuffit ut parum ab, fuerit quin vltima fue uite perniciem eo die inuencrit .Veru poft paulo in prifti' namualitudinem reditutus poftea^ nonnullas Vrbes fponte deficientes in dedi tionem recepit rurfus Atticam repetens cofeftim ^leufina ranufoq? dcuicflo om nem regionem populari predam abducere undiepinfedare Vrbem fuos milites iubet Cum igi t multis modis IDemetrius uno atq; eodem tempore ciuitatem ur geret :nouum quoqiinedmodum ad ea omnia que inferebant hoftes ^thenienfi, bus exinfperato acceffit quod non mediocriter mentes eoru animof^ turbauit. Etenim nauis quedamonufta frumento que forte per eqs dies Athenas ducebat capta a IDemetrio eft 8lt;gubernator laqueo fufpenfus . EMoc ut renutiatu Athe' nis eft tanta repente desperatio amp;nbsp;omniu reru penuria Vrbem inuafit ut obfeffi dragmis.xl.falis medinnu.CCC.frumeti modiu emerent .Itacpiam rebus fuis diffidentes ad deditionem inclinari uidebantur/cum frequentesnuncii ad cos ue niunt referentes Centum quinquaginta naues ique a Ptolemeo Rege aduerfus IDemetriu mittebantur prope ^gmam efle cdfpedlas . fflcc rurfus ad fpem ferua de Vrbis Atbenienfef$ erexit. Verum IDemetrius non multo poftea ingenti cele ritate :tum ex Cipro tum cx Peloponeffo nauibus accitis /cum iam 'CCC' naui um cladem cdparaffet : exteplo Ptolemeiduces eius congreffumnon expedadu rati abierunt :amp; ILacbares tirannus reliamp;Vrbe fugam arripuit. IDefperatis igi^ omnibus rebus Atbenienfes amp;nbsp;fi ei cui de cdponenda cum IDemetrio pace mentio nem fecidet:penam capitis recenti conftituiffent decreto /tamen extrema omniu reru urgente penuria cuad petenda ueniMamp; accipiendas quafcuncp conditiones pacis neceffario cogerentur patefadla propinquiori porta legatos ad lDcmetriu

ocr page 864

1

'mitturit :quilicerent fe fua$omnia in fide ac poteftaté eius permittere rogare atep obfecrare :ut fue clementie magis ^ iniuriarum memor effe uelit . BHec age' 'bant fitbenienfes non tum quia aliquid boni pacaticp ab bomine libi uebementer •irato cofequi poffe confiderent :$quia cum fedam obfidionem ulterius tollera' re non posent:latius effe educebantuicftorisarbitrium experiri:^ingenti inopia

'ciuitatem fuccumbere rferunt enim eo tempore tanta fameciuitatem oppreOam ut de mure qui mortuus ex tecfto cecidit:quidam pater cum filio decertauerit.8lt; ;pbilo(bpbus Epicurus fabis equa portione diftributis familiam fuam nutriuerit Jn boc flatu cum res AtbenienGum effent : IDemetrius Vrbem ingreffus populu omnemin tbeatrum uocauit amp;nbsp;tentorio pulpitoq; ballatis militibus undi^fepto cum e {uperiori loco ueluti Tragici (blent :in fuggeftum dercendinet : ingensre' pente pauor multitudinem cepit :deinde auditoinicio orationis fue :in quo pre/ ter expedlationem magnitudini uocis amp;nbsp;alperitati uerborum pepercit :populus Atbenienfis antea metu attonitus extemplo omnem fulpitionem formidmecp dè' pofuit .ILeniter enim ille primu amp;nbsp;amice accufata pertinacia eorum;reliqua de' inde orationem perblandam ac benignam babuit;IDemum poft bec ut aliqua recO 'Ciliati animi indicia pre fe ferret :decem milia medmnum frumenti dono Atbeni enfibus dedit :amp; magiftratuSqui eis gratiffimi erant :in priftinamlibertate coh {uetudinem$reftituit' Acclamante uero undi$ populo :amp; certatim omni multi tudine applaudente IDemetrio :cû oratores :qui eloquentia dicendiq? ratione ue/ bementer pollebant lampliflimis laudibus Demetrii virtutem extollerent IDro, moclides orator ne in Rege bonorando aliis uideretur inferior: decretum tulitut populus Atbenienlis municbiam atqp Pireu regi IDemetrio redderet blamp;'eq^per mitteret ut bis fuo arbitratu uteretur. Decernentibus bec Atbenienfibus interi IDemetrius preterita defeAione comotus ualidis prefidiis MuGum firmat meG rurfus 1111reilcere lugu temptarent nullo freno coberciti moram Gbi impedimen tumep alus rebus afferrent.Recuperatis igitur boc pacfto AtbenispreGdio$ fir/ matis IDemetrius non ad quietem animu uertit. fed bella femper ex bellis ferens aduerfus Lacedemoniosdudlo excrcitu 'cu prope Mantinea peruenißet 'Arcbi' damum Regem offendit obuiam uenientem ad arcendum cum fuis copiis boftem que Gibito prelio adortus in fugam uertit ac nulla interpofita mora agru laconica m feftis lignis ingreffiiseouf^ procedit ut prope (partam pofuerit cadra paulo$ deinceps rurfus cum hodibus conferta manu iterum uicdor quingentis captisdu centiscefis parum abfuit quin Vrbem caperet munitiffima 8lt;ante illud tempus inexpugnabilem ba bitam.$ed nemo meo ludicio Regum fuiffe apparet :que for tuna pace belloq? maioribus un^ permutationibus ^ Regem Demetriu agitaue' rit . Étenim fepe bomine magnis exercitibus multis uicdoriis :ampliffimo regno ornatum an fuprema profperitate euexit 'fepe uerGs in contrariu rebus uiclu fu gatuqi ex ingenti profperitate in extremas pene calamitates deiecit .Vndein illa ingenti permutatione reru erga fortunam conuerfu illud Efebili protuliffe aiunt Tu me extulidi;tu me iterum fortuna deponis.Ea uero temperate prospere Gbi in peloponeflo fuccedcntibus rebus ex altera parte nuntiatum eft Vrbes quas te/ nebatin AGaa LiGmacbo oppugnatas fefe tutari non pofte: amp;nbsp;Ciprum nib cdfeftl fubueniat in ptolemei poteftatem uenturam :8lt;matrem filio(fy falaminà indulbs uebementi obGdione teneri .Sed ueluti mulier illa apud arcbilocum:in altera qui dem manu aquam ferebatcum dolio :in altera uero ignem :Gc fortuna cu grauifll mis caGbus nuper allatis a Lacedemone Demetrium remouiffet .'rurfns eumin fpem nouaru ac magnarum reru ex buiufmodi caufa erexit :IDefuncdo Caffandro ipbilippus maior natu ex filiis fuis in regno (decedensnon multo tempore poftea'

ocr page 865

amp; ipre quo$uita decent:poft cuius interitu duobus aliis Fratribus 'qui fuperfti tes erant inter fe diffidentibus :cum alter qui appellabatur Antipater Tcflaloni, ca matre necata:Alexandrum fratrem ut regno expelleret boftilianimo perfeque retur dpfe e contra ad fe tutandu opibus alienis accitis Pyrrhum quidem ex Epy to Demetrium ex peloponeOo uocauit. Sed Demetrium aliis negociis remoran/ tibus :{upcrueniens pirrbus cum aduerfus Antipatrum auxilium Alexandro tu' liffet :pro mercede opis allate magna Macedonie parte fibi affumpta tantum fuo regno adiecit :ut lam Alexandro cui auxiliu tulerat mon mediocri formidini effet 8lt;ex altera parte magno cum exercitu ueniente Demetrio :antea cum res exige bant litteris illius accito :duplicatus eft adolefeentis metus ob auctoritatem no' men$uiri :quem cum ob gloriam rerum genarum in admiratione gencium effe fciret :in regnum fuum uenire periculofum efle ducebat .Obuiam igitur ei pro' fectus ubi ad illum uenit comiter ac benigne uirum fufeipiens ampliffimis uerbis ei gracias egit :cp omnibus aliis pcflpofitis rebus ad tutandum fuum regru cum ingenti exercitu accelTiffet .Adiecit poftea res luas Habilitatem lamhabere 'ac omniimpedimento remoto ita tranquillasac pacatas eOe 'ut non fit necefle ulteri ys progredi :omnia virtuti fue ita accepta referre ac fi in tempore fubfidia adfu, iffent :amp; fua opera omnes difcordie effent fublate • Sed ftatim poft bec nonnulla fccuta funt quibus occafo data eft ut graues fufpitiones utrint^ orirentur Deme trium enim ab adolefcente ad couiuium inuitatum monuit quidam ut ab infidiis que ad eum interimenda parate erantcaueret . Quibus cognitis Demetrius ne illum perturbati animi aut fufpitionis indiciu pre fe ferret :non fugiendum conui uium adolelcentis putauit :fed in ipla profectione cu lento accederetgradu cap, ta oportunitate duces exercitus monuit ut omnes copiasin armis baberent 8lt;cu ftodes corporis fui qui longe plures ^ Alexandri milites erant iuffitutregiam fe cum ingrederentur propecp confifterent donec e conuiuio aflurgeret.Hoc cu Alex andri Satellites perfpexiffent quia numero 8lt;uiribus impares erant no funt aufi Demetrium aggredi .At uero Demetrius aliqua abeundi occafionem querens fi, mulata mala corporis ualitudine ab Alexandro digreditur amp;nbsp;poftero die nuntio nouarum rerum que magni ponderis erant fe uocari afferens neceflariu fibi efle oftenditq? primu exercitum inde abducere Peloponefrumcp repetere Alexandru logare ut fuc neceffitati ignofeat operam luam polliceri bortariq? ut ea quando fi Eexpediret fine ulla exceptione uteretur .Adolefcens qui Demetrii aduentum antea formidauerat amp;nbsp;nunc quoqp prefentiam illius fufpecfta babebat cu cerneret eum fua fponte ex finibus fixis abire increbibilem animo leticiam cepit at$cum eo pro maiori amoris inditio uf^ Tbeffaliam eft profectus poftea uero ^ Lariffam uenerut rurfus alter alterius perniciem querens mutuo fibi dolos infidiaf^ para, bant .Alexander libere ad Demetrium accedendo per bue maxime modum fpera bat eum allicere :ut amp;nbsp;ipfe quoq ad fe omni fufpitione omifla fine cuftodibus ar' mif^ueniret :que quidem opinio prorfus adolefcentem fefellit .Ftenim ad cera inuitatus cum eadem liberalitate qua confueuerat accefliffet no potuit Demetrii manus effugere .Nam feruente cduiuio cu furrexiflet Demetrius perterrefaA, adolefcens fimul amp;nbsp;ipfe affurgens Regis ueftigia perfequebatur. Vbi ad boftium uentum eft annuit militibus fuis Demetrius qui eo in loco conftituti erant prece pit$ut fequentem ueftigia fua confeftim necarent extemplo Alexander multis uulneribus confoffus eft aliiqinonnulli qui ei opem ferebant interfecti quord unu dum necaretur dixiffe aiut vna nos die preuenit Demetrius.Trepidatu ea nocte ut par erat uebementer a Macedonibus eft fequenti eciam die illi 8lt; fi nicbilbofti Icmfeuerti ut fulpicabantur perfpicerent tame cerne tes potentia uiri ad cuius

ocr page 866

Mtrttim poft Alexandri morte omnia redac^la uidebantur ne$fuis rebas Ctiffide, bant tneep arbitrio Regis .'anteep eius mentem at$animu percepiffent /fe crede' re permittereq? audebat .(Quibus cognitis Demetrius mißt qui edfeftim eos bor tarenturutomni fufpitionc depolita scauram earum re^ que gcfle erant :audire a Demetrio uellent .Recreati bis uerbis Macedones extemplo omni metuutpfe rumqifit in beniuolenciam uerfo Demetrium adiuerunt^nec longamillius oratio nem expecftandum rati reum fine ulla mora cu falutaflent regem : in Macedonia

rubus fuerit'Nam ea que olim GafTandcrin Alexandrumdefundum contra om/ lura diuina bumanag? peregerat :amp; nefandum Antipatri fcelus 'quod nuper ille in Tbefladonicam matrem patrauerat .tanto odio habebantur mtnoai Re' gsapud omnes populos incredibile debderium parerent.Hecigitur omnia cum Demetrium gratum at$ acceptum cundlis Macedonibus redderent :tumetiam coniunx Phila amp;nbsp;hberi ex ea nati : qui antiqui Antipatri optimi at$ fandliflimi uiri memoriam renouabant. Macedonas cdpellere uidebantur :at Demetnu aua 11hereditarium ac legittimd exiftir^rent regem.Dum hec in Macedonia gerun turinterim ex falamina nuntiatu Demetrioeft imatrem ac filios quiobbdione tenebantur c% libera tos a Ptolomeo fuiffe 8lt;ampliffimis donis munehbu($ orna' ^s.preterea nbsp;nbsp;em tempore crebri rumores ex ACia afferuntur :qui nuntiabant

ra onicem emeti ii fi lum ;(bluto,eleuc i matrimonio Antiocho filio d^nuo nuptam :ac Reginam habuerunt tqui fuperiora loca AGe incolunt appellati Ha

7? nouiconiugii hinc orta caufa eft. Cum in regno patris Seleuci affidue 0fens uer aretur Antiochus : forte Stratonicis nouerce iam unum habentis ex Seleuco hlium uenuftate ac pulchritudine captus puella cepit uehementerar' dere:8lt;cre.ccntein dies amare eoufep proceffit ut die nodluct? ingenti perturba, tione angeretur .Erat autem durior ex eo adoleCcentis condicio tg, intus alebat egritudinem fuam nec cui^comunicare audebat irubore quodam amp;nbsp;reuerentia patris Seleuci detentus .In hocigitur datu contutus adolefcens cum Ce omnino abhac cu^ditate fuperatum effe perspiceret nec ullum remedium huic malo re, perire^ e co 1 eret imagis neceflarium ut fibi uiCum eft^falutare confilium cepit.bimulans enim fe corporismorbo uebementer urgeri : operam deditur abttinen tia cibi fenrim pedetentimqi fibi uitameriperetiamp;morteuolunta ria feab ingenti egritudine que ammu cius exederat uendicarct. At uero Erafiftratus Cj _us inter plerofy medicos quos Seleucus magnis propefitis premiis ad curanda iium undicp couocauerat percipere potuit hanc animi ardentis amore :non male a ecdi corporis egritudinem efle .$ed ignarus cuius amore adolefcentis animus precipue deperiret ad hoc inueniendum in eo maximum ftudium operam$ confli tuit ut tum uultum amp;nbsp;eas partes que mutari facile fblent obferuaret Antiochi : cum adolefentes puellcq? formofe eum uißtatum uenirent . Multis igit ad eu ut

par erat quotidie uenientibus nullum cernebatur mutationis inditium. Acce''' dente uero Stratonice frequenter enim ad eum viQndum una cum Seleuco uenie bat/tanta repente perturbatio Antiochum occupabat:ut defectu uocis :ruborem

que a Sapho de amatoribus referutur .'intueri in adolefcente liceret .Staticppoft hec defici ente pedetentim Cen fu ingens pallor toto corpore diffundebat . Hec ob feruans Erafflratus manifeile deprehendit nullius amore nili Stratonicis captu efle Antiochu .Itaq? primo Seleucu metuens magis fu ut eguu erat ^adoleice, tis periculi memor hanc rem perpetuo tacere decreuerat.Deinde fecu reputans fingenti amore Seleucus fif« coplcdleretur Antiochum quanto nunc dolore die

ocr page 867

Hoflef pro eius faTute angeretur :depoGto non iniuria metu uirum adiré confli/ tuit euep arguta calliditate in adolefcentis defiderium trahere . Vbiigit ad illum uenit:Egritudinis inquito Rex que filium tuumad mortem perducit :cumeam ingenti cura diligentiacp perquirerem .'tandemnon ualitudinem malam aut ullu corp oris morbum :ut a plerifcp falfb creditum efb :fed incredibile amoris incendi um caufam eße inueni:neq ? me profecto mea opinio fallit.Sed latius fortaffe erat minulcp moleftum uel eius caufam non eße repertam uel tibi patri non manifefta/ tam fuiHe :cum nullum poffit huic malo remedium reperiri Stupefadbus Seleu/ cus cur amice inquit iGhuiusegritudinis amor caufa eft languenti filio opitulari non pofTumus .'ingenium nobis an faculatates défunt .'que nam quefo tanta cupi' ditas aut qualis amor adolefcentem corripuit .'qui omnis deliberandi nobis ratio' nes excludat .'At uero Eraßftratus poft multos fermones utrinq? habitos tadem precibus Seleuci fatigatus. Scias inquit o Rex meam coniugem effe quam ado, lefcens Antiochus ardet .Tum ScIcucus multis cum lacrimis Eraliftratum com plexus obfecrare cepit ut per fidcm per amicitiam fuam adolefcentis Gluti lam àd uolutariu interitu properantis fuccurrere uelit . Hunc libi effe filium ait :in , quo effet 8lt; datus amp;nbsp;regnum :8lt;uite fue fpiritusconditutus .'in quem omnes po puli oculos couertiffent quo amido nichil reftare prêter mortem :quod libi ampli us expetendum foret. Hec inquit Eralidratus facile tu pater nobis enarras :ue2p forte aliter fenciasl i Stratonicem tuam amaret Antiochus. Vtinam amice inquit Seleucusaut dii aut homines facultatem darent .'ut huc amorem permutare meo arbitratu poffem . Deos enim obteftor :gp li ea que mihi cariffima lunt inunu co' ferrenturomnia libenter abiicerem pro tuenda unius Antiochi uita,Hec ueheme ti affectu multil^ cum lacrimis dicente Seleuco :Erafiftratusnon amplius ededa dum ratus apprehenfa illiusdextera .'Nihil eftinquit o Rex cur Erafiftrato arn, piiusindigeas.Nam pater amp;nbsp;vir amp;nbsp;rex cumlis medicus optimus tue familie eris Non enim couiugem meam led Stratonicem tuam filius Antiochus ardet . Qui' bus cognitis Seleucusuchementer rei nouitate turbatus Erafidratum rogare ce pit ut rem omnem ferio enarraret .'poftea uero ^ uoluntaria mortem propofuiffe animo filium fuum cognouit :8lt;reucrencia patris effe detentum quo minus cau' fam fue egritudinis aperiret .'incredibili illius mifericordia motus non deferendu tam egregium adolefcentem putauit :fed omnia interitu filii potiora duces exte plo populo in contionem uocato luculentam orationem habuit qua oftedit fc uelle ac lubere omnium populorum qui fuperiora loca Aße incolunt.'Antiochum Rege 8lt; Stratonicem rcginam appellari amp;nbsp;matrimonio fimul coniungi ^exiftimare fili um qui cunctis in rebus fho imperio obtemperare fblitusfit tab his nuptiis non alienu fore .Sin uero mulier re inopinata perturbet amicos amp;nbsp;familiares hortari ut ci perfiiadeant omnia iufta at honefta arbitretur .'que fint optima Regi Seleu, co uifa Celebrate lunt demde Stratonicis amp;nbsp;Antiochi nuptie ingenti apparatu 8lt; incredibili magnificentia reru .'feftacpubicp in regno Seleuci pro nouo coiugio acia :Subidem tempus Demetrius poft Teffaliam ac Macedoniam ocupatam : cu in peloponeflo plurimas Vrbes amp;nbsp;in Ifchino Athenas 8 lt;megaras obtineret tn non quiefcens animo aduerfus Boetios cxertitu duxit .'nec diutius ei laborandi fuit cum primo hoftium aduentu perterrefacti Boetii pacem petierintiqua impe trata conditionibufq? moleftis acceptis bellum a finibus fuis remouerunt. Sed no inulto poftea cum Geonimus fpartiata coparato exercitu Thebas effet profectus amp;nbsp;Pifidem Thefpium uirum potentem 8 lt;rerum geftarum gloria clarum in belli focietatem traxiflet extemplo elati Boecii 8lt; fpe nouariï reru allecti a Demetrio dcfciuerunt.Hanc defectionem grauiter ferens Demetrius cofeftim omni ftudia

ocr page 868

enitendum putauit :uthones citiuspopinarentur penas Cue feuitatis fueep per, fidie darent .Itacp celeriter cum omni exercitu :quem in armis babebat Thebas profectus :primo aduentu Vrbem obfidione cinxit :pau1oq?deinde machinis tor' mentifp ante fronte caprorum cotraep ea menia que minus Firma ac munita erat locatis :cum ea expugnare aggrederetur .'tam ingentem pauoremGfeonimofpar 'tiati iniecit :ut confeftim reüdla Vrbe fugam arriperet .Hec ubi Boetii percepe' runt exiftimantes Demetrii uires amplius fuflineri non poHe degatos ad eu mit »tunt :qui dicerent fe fuacp omnia in fidem ac poteftatem eius permittere:rogare atq? obfecrare utfue clementie qua femper omnes alios fuperaffet in prefenti for' tuna rerum meminide uelit .Quibus auditis Demetrius ac in deditionem recep tis Vrbes preGdiis fuis firmauit multifpOperatis exacfti^fy pecuniis Hieronymu by ftoricum in ea region e prefeeftu reliquit . Quo quidem in loco Demetriu cum erga omnes belli ac defectionis auctores : tum precipue erga Pifidem Thefpium modetiffime ufum uictaria tradunt .Namcum Niuus in Cuas manus perueniffet non modo comiter eum benignecp receptrfed etiam magnis honoribus profecum milicie ducem in Tbefpiis collocauit. Nec multo potea lt;$bec in Boetia gefta fut nuntiatum Demetrio et a Dromichete regem Lyhrnaebum captum .Hanc ille oportunitatem ad res maximas gerendas non pretermittenda ratus^quanta maxi me celeritate potet : infetis (ignisTratiam ingreditur ,iamq;oppidum quodda opulentu 8lt; magnu ad deditionem prope copulerat : cum uno eodem$ tempore ex diuerfis locis littere ad eum ueniut certiore reddentes Boetios per ddeeflum eius occafionem nactus iterum defeciffe amp;nbsp;regem LiGmachum a Dromichete di/ miffum .His nuntiis literi{$comotus cum aduerfiis Boetios uehementius exar/ fitet .'celeriter gretiam repetens prêter (pem copcrit eos ab Antigono fihopre^ lio fiiperatos lam fuc defectionis penitere ex qua quidem uictoria uirtute filii pacta ingentem letitiam pater fuCcepit latcF ut reliquu bellum conficeret adobfi dendas Thebas exercitu duxit •Eode tempore Pirrhus Epirotaru Rex Thetali am muadens predatoria manu populando uatandocn agros uf$ Thermopilasui gabatur .Quod ubi refeiuit Demetrius relicto ad obOdionem Antigono :iprecu exercitu profectusimpetum Pirrhi cofeflim repreffit 'cogit^ magna celeritate pedem referre ac retro fe (uurrepexercitum in loca tuta recipere lt;Compo£tis de' inde in Thcflalia rebus atqi ibi mille equitibus decemcp milibus peditu prefidio relictis :ad expugnandas Thebas iterum rediit cocp machinam illam memorabile qua urbium expugnatorem appellat adduci iuffit :^^ id baud exiguo tempore fieri poffe uidereturicum bec ob ingentem ipGus molem fic trahentes retardaret ac moreretur :ut illi duobus menCbus duo tantum tadia trahendo coficeret Boe' tii fue defectionis confeii : hotemep tot iniuriis laceffitum magnopere ut par erat formidantes conflanti animo (utinebant bellum :nec Demetrius minore oblerua, tione in bis oppugnandis perCeuerabat ire atq? furori.quo uebementer exarferat magis indulgens^ ullam ex bello utilitatem querens :cum detrimenta longema gis ^ lucrum eße uideretur ob interitum militum .'qui iniquis locis oppugnando Vrbem feruentes indies interficiebantur:precipue li qui aliis uirtute preftabat. Quod (ane ubi adolelcesanimaduertit Antigonus incredibili eoru militum mife ricordia motus :ad regem acceffit benigneq; affatus Æur inquit pater hi fortifli mi uiri (ine ulla utilitate ad manifedam mortem pelluntur:Turbatus Demetrius amp;nbsp;tu inquit quid doles :cum tot hominibus interiecftis a te pericula dident:Ne autem uideretur amicis magna difcrimia (ubeuntibus fibiipfi parere fortiter amp;nbsp;ipfe quodam die prelium ingreffus dum incautius murum fubiit telo ingenti ab oppidanis dimiffo percutit quo amp;nbsp;(igrauiter effet offenfus tamen maiori audatia

ocr page 869

$un^ antea {uos ad pugnam accendit atcp iUo Sortante tanta militum virtus amp;nbsp;ea prefentia animi fuit ut uebementiori impetu fatlo Vrbem ingrederentur Qua quidem occupata ingens repente pauor :ut equum erat ciuitateinuaOt : expedii tibuscunAis ciuium cedem .'direptionem Vrbisomnia deniqp feda : que uicfti a uidloribusiniuria lacertis perpeti fbfent .Sed Demetrius prêter opinionem om nium tredecim fblum necatis nÓnulhs in exilium pulGs : reliquos intactos reliquit: Thebasigitur in decennio bis occupatas ab boftibus tradunt 'Erant aut bac tem peftate delphis fefla AppoHinis Pitbi celebranda :fed obfidetibus angudiasetho Iis :per quas unum delpbos eft iter : Demetrius prêter confuetudinem moremqi grecorum Athenis :ubi maxime patrium deum amp;nbsp;auctorem generis eorum bono rari decebat.'ludos cetum ac omnia ea que ad illam celebritatem pertinebant fieri luffit Inde in Macedoniam profectus cum antea copertu baberet fe Idge in bello $in pace melioribus Macedonibus uti amp;nbsp;ipfe ad quietem minime natus uidereë nullam moram interponendam putauit iquin nouam expeditionem pararet .Itacp extemplo poft bec belli gerendi occaßonem radius aduerfus etbolos exercitum duxit latq; eorum populatis uaftatifcpundicp agris .'cum parte copiarum in ea re giore Pantbaucbum ducem reliquit ipfe cum reliquo exercitu aduerfus Pirrbu qui cum multe difcordiarum caufe intercedebant: quanta maxime celeritate po/ teft cotenditnec Pirrbus ubi bec audiuit .'minori c6tcntione animi ftudicq pugnandi obuiam ei ueniebat .'cum forte accidit ut diuerfis itineribus profedi .'dum alter alterumquerit:neçB congredi neqp dimicare acic potuerint. Sed ille quidem ingenti celeritate Epirum uf$progreffusomnem regionem uaftandoac populan do agros percurrit .pirrbus uero meliori fortuna ufus cum ufep ad ea loca in qui, bus pantbaucus cum copiis fuis co (ederat .intrudo agmine proceffiflet :pugna coferuit atep incredibili uirtute boftibus fuperatis cum ingenti gloria uidlor eua' fit.Nam cum ad Cingulare certamen a Pantbauco prouocatus in primam aciem proceffiffet mirocp cogreffus (pedlantibus cudlis uebemcnti alacritate dimicaffet uno accepto uulnere .'duobus illatis tandem fuperato duce reliquum exercitu in fugam uertit .Hec pugna feliciter gefta Pirrbo non tantum odii ac inimicitie apud Macedonas quantum glorie 8lt; admirationis apud eos quos uicerat compa, rauitrftupentibus cunc^is fortitudinem uiri alTerentibufq: eum folum effe regum qui armis amp;nbsp;uirtute magni Alexandri memoriam renouaret ceteros regesfaftu inflatos Satellitibus circumfeptos ftipatos fcortis uelutiin fccna biftnonesince dere atcpin eo maximam curam operam$locare ut luxu atq; pompa curdios alios fuperarent. Etenim Demetrium non modo diadema gedare .'ueftibufq; auro con textis 8lt; purpura uti :fed auratis quocp calceis pedes ornare (blitu tradunt :quin etiam memorie proditum eftueftemquanda ad fimilitudinem aflroru fieri eius caufa ceptam : fuperbum proculdubio ac multi laboris multicp teporis opus. Eam uero in ipfa permutatione rerum imperfectam aiunt fuiffe relidam: neminemq? deinde Macedonie Regum :8lt; fi multi poftea (uperbiffimi fuerint : ea uti aufum effe. Hec igitur uebementer Macedonas perturbabant uerum multo magis illa difficiles aditus fuperba refponfa intollerabilis faftus quibo fupra modu excefriffe Demetrium tradunt .Nam inter alia que de illo referuntur legati AtbenienCum qui omnes grecie populosgracia apud Demetrium anteibant duos annos fruftra terendo tempus fecuti funt ucftigia Regis amp;nbsp;diuturna mora fatigati integris re,. bus domum redierunt.Cum uero aliquando a Lacedemoniis unus tantum orator a deum ueniffet putans (e Demetrius tam inopi legatione contemni grauiter ad' nerfus eosexarIit :atqpad illu conuerfus .Vnum te inquit Lacedemonii miferut legatum dum ille urbane quidem 8lt;laconice inquit Ita o Rex ad vnu. Quodam

ocr page 870

etiam tempore cum palam edixiffet :omnes qui eum adirent fe benigne audituru confluentibus multis petitionefq; fuppliciter fcriptas ad cum ferentibus : primu Iiberaliter eas omnes accepit in chmidecp repofuitrprofedlus deinde cu frequeti bominum copia qui ingenti deßderio refponf^ fuis petitionibus expecŒabant ''ubi ad pontem Axii uenit .aperiens c/amidem eas omnes fpecŒantibus cundlis proie, Cit in fluuiumquo quidem incredibile didu eft^ grauiter offenfi omnium Mace donumanimi fintrex^imantium fcec non magnanimi regis aut optimi guberna'

officia fed deridentis contemnenti^^inditia e^e. Atq? bec longe grauiora Macedonibus Didebantur g,a maioribus fuis acceperantquanta ofim facilitate ac manfuetudlnc^ex Philippus erga omnes ,qui eum adibant 'uti fobtus effet. Eo eo7h™'''PC''tepore quada anicula rogante roemetriu ut fe audiret amp;nbsp;refpondamp;e X'? T^quot;°re^fe^um anus alta uoce ad illum conuerfa ne etiam regas inquit ih7 ß reuoluta animo ac mente fepius repetita hominem copulerunt.ut om nibus poftpohtis rebus benignu fe cunctis accedentibus facilem$preberet,at$ initio anicula fumpto multos dies audiendo refondendoq? cdfumeret. Et procul dubio ni^ tam egregium tamq;propriu regis eße udetur ^ iuaicieoo9^ars enim Ut Tbimotbeus inquit tyrannuseß ILex anrod nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uteftommuml^ex iuxta Pinda

quot;1 P°ete Icntcntiam.Aitcp lieges ut inquit Bdomernc HAti

machinas era taf^ naues ,fed luAitiam a loue fum^ . quot;nbsp;expugnatrices Wrhom Etdrfcipulam optima louis non ferociffimu autimmanTtf^'cuftodireqi decet. uocauit.At IDemetnuseo titulo uebemeTterTaXlt 'uftiffimum regem

gLdiens ODiXn: u^'^amp;ßquot;fe '— ['quot; at turpitudo fepe in regnd honeftatism, remamp;gfor^^^^tefJIaf^^J nbsp;nbsp;bominuifrntia fr^^^

tune accidit arbitratus tumultuato exercitu Macedoniitur;s boc^Ppor, uiam pradeunte totam regionem ufep edeCam populando ac ua^nd^agroZer' currit lamcp IDemetrii ftatum in f^mil nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;agros per

aHeuatus per duces ac familiares coniis contradic nbsp;nbsp;ecera t cumiUe egntudiné

coegitep hominem ferocem atq? impiarum IVIared nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eius co feftim repreffit

nibus (his fm^am .^impigrum Macedonie hoftem citato gradu ex fi, rebus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I fquot;'C dcinceps cum eo pacem firmauitne maioribus

cofns afferret Tem^ig a moramimpedimentumq ? boftis finitimus ac uir belli multo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F™ eum lam adeffe ccnfebat: in quo paternum regnum non

4i:laofr:.^:i^^T)P''''^ cum mgeti gloria poffet :at$ hec vna follicitudo ^Ifam oZit lï t^ curasanimd viri angeba t.lta$ ad hanc rem aggredi rena 'nhi c^quot;a Umebat itotoanimo amp;nbsp;mente conuerfusibreui tepo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

i'ßquot;' nbsp;nbsp;nbsp;quot;quot;nbsp;'Pcentummi ibuspedltum.x.milibusequitd cdgregatisclaflem/

^quot;:^'inquot;quot;g^:r'n quot;aDJum cx uariis locis incredibiliftudio atqi induftria cd, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

parat.lUamcu dihftr curaffet ut nonnulle earine in pyeo iplereqiin eafode i1 ahe prope pellam coficereturideinde ad Cingula hec loca profc^^^^/ rf^ fabricande effentoftendit amp;nbsp;fua opera interpoCita infa celeritate effecit, ut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

Ç t'quot;quot;''{'quot;'tegre amp;omnibusarmamentis inftrudle paraten ad bellum effent j ort.m'ra antur omnes non Iblum multitudinem rfed etiam magnitudinem eoru! °^ram;que fexdecimremem aut quindecimremem ante illud tempus uidiffet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

qui inufitata mole longeahornm coufuetudinem excedebant Nemo enim repen'

ebatur ,qui fcxdecimre,nem autquindecimremem ante illud tepus uidiffet %'

rum poftea Ptofemeus qui eftphilopater didlusivnam quadragl^ntaremem fieri

suffit,que^culdubio omes alias naues,que iufe atea fuerat mole ac magnitudine

ocr page 871

fua longo interualfo fupcrabat tcumin longitudinem .'cc.amp; lxxx. in altitudinem ab imo ufy ad tranftra duo de .L.cubitorum pateret .Remigum : quitus illa ute baturtad quatuor milia naute utro .cccc.erant :8lt; prêter bospaulcmmus ^ tria niilia armatorum .qui foros amp;nbsp;tabulata implebant in eadm collocabant. Sed bec cum a machinisque peneimmobiles funt: parum differret non tam ad ufum cp ad cftentationem 8lt; admirationemgentium comouendam fabricata uidebatur .De metrii autem naues non modo magnitudine amp;nbsp;arte mirabiles fed etiam ad eer' tarnen 8lt; ufum hominum apte atq? abiles erant .Tantisigit copiis aduerfus ßfia coparatis quantas poft Alexandrum nemo babuit coterriti undicp Reges Seleu' eus Ptolemeus atep LyGmaebus focietatem ineunt fimulq? cofpirant ad oppugn^, dum comuni cóGlio boftem 'Deinde legatos ad pyrrbum mittunt qui eum horte, tur ut Macedoniam inuadat nec ea eße fédéra putet que Demetrius non quietis gratia cum eo iecerat fed ut pirro fub fpecie pacis feruato interim aducifus alios Reges liberius bellum gerat iquibus debellatis fenequa$intactu fore . Hoc per omnes fines ueluti cotinens incendium peruafurum non expedlanda commodiora tempora fed aduerfus grauiffimu boftem :quianimo omnem afiam europamep co cipiat edmuni confen fu decertandum eße .His rationibus perfuafb pirrbo eu om' nes ii Reges de adminiftratione belli conueniffent extemplo aduerfus Demetri' quem adhuc nonnulla négocia circa apparatus belli detinebant graue undicp bel' lum exarfit.Nam eodem tempore magna claffe grecid ptolcmeusinuadit amp;nbsp;Ma cedoniam JLifimacbus atep pirrhus alter ex Tratia alter ex finibus propinquis ag grediuntur• Hoc ut Demetrio renuntiatum eft :conf(ftim filio ad prefidium gre cie relidlo :ipfe ad tutandam Macedoniam conuerfus primu ad ea loca exercitu ducit ubi Lifmacbum efle perceperat.Quo cum ueniffetiextcmplo crebri nuntii littcrecp ad eum mittuntur certioreni reddentes Vrbem ueriam ingenti celerita te a pirrbo captam amp;nbsp;omnem regionem populationibus inccdiifc^ uaflatam'Hec ubi inter Macedonas permanarunt :ingens repente motus amp;nbsp;incredibilis pertur batio exercitum omnem inuafit :atq? ubupquerele audiebantur aut gemitus aut contumeliein demetrium ladbe .Itaq; frequentes ad eum ueniebant rogantes ut bbi dom'ad tutandos patrios lares abire liceret.Sed bec uerbis Gmulantesireue ra ad Lifimachum migrare uolebant Quodfane cum non latuiffet Demetriu opti mum ratus exercitum a Rifimacbo procul habere que Macedonibus ob nobilita' tem generis gratum amp;nbsp;multis oh Alexandrum familiarem effe faebat aduerfus Pirrhum ueluti aduenam amp;nbsp;peregrinu in Macedonia regem arma couertit 'Sed boc cdfilium ut poftea re ipfa amp;nbsp;experiencia patuit dorge fefellit opinionem IDe' netrii .'Nam cum prope ea loca ubi bodes cum copiis fuis confederant pofuiflet caftra .multi ex Beria in eius exercitum uenientes Pirrhum ampliffimis laudib extollebant uiruc^ effe in rebus gerendis preclaru bello inuidu liberale in fuos bu manum erga eos quos prelio uicerat predicabat .Addebat preterea maiores fuos femper eos exiftimafTe Regesqui armis in bello amp;nbsp;mMfuetudine in regedis popu' lis egregieutentur :quibus pirrhum omnes alios fuperare dicebant afferebantep tempus ueniffe in quo graui Demetrii dominatu liberari poffint amp;nbsp;ad uirum be, tignum tranfire :amp; fuorum militum ftudiolum ducem .His fermonibus accenGs milituanimis pauci primti deinde occulte maifefte vniuerf, exercit? tumultuare cepit :nec iam quife^ erat :qui aut in agmine aut in caftris ullo imperio contineri poffet• Demum auC funt nonnulli ad Demetrium accedere :atcp ci dicere :ut G' lutem adipiferetur fuga :Macedonas pugnantes pro deliciis fuis iam fatigatos ulterius eius impetiu fuftinere no poffe . Hec uerba uifa Demetrio modeftiffima funt non ignoranti ça ;que fe abante ucbementi indignatione per omne exercitu

ocr page 872

ferebantur .Itaq? acerbiorem motu non expedandu ratas ad tentoriu proFidfcië ibi$ regia uefte deposta 8lt; fufea ueluti biftrionis cuiufclam clamide fumptacum paucis Fugam arripuit .extemplo^ poft bec multis ad illius tentoriu confluenti' bus at$ inter fe de preda certatito {uperueniës pirrbo cudos vna uoce diffipanit atq: a reliquis militibus benigne acceptus Facile eft caftrisamp; exercitu omni poti' tus .Sed adueniente poftea Lifrracbo :ambo regnum Macedonie que feptéfir' miter annis lub Demetrii dominatu permanferat:in ter fe partiuntur. Cum uero in (Ca{Tandria urbem confugiflet IDemetrius:uxor Pbila ingenti merore cofedla adduci non potuit ut virum (poliatu regno ibomine Fugitiuu amp;nbsp;miCerrirru omni um regu oculis fuis aspiceret .$ed fortuna illius nnaduerßs omni flabiliorem:^ in fecundis eße cernebat 8lt; uitM (ua iam odio babens defperatis omnibus rebus ue nenoßbi morte confciuit . fit Demetrius fine ulla mora in grecia profeblus .'naai, bus q ue ex naufragio {upererant collectis : amp;nbsp;reliquis milita congregatis rursus ad apparatu belli mente conuertit .Atty ut apud Sophoclem Menelaus forte fua deplorat .Voluitur affidua mea fortuna rota atep Aatim permutat ueluti luna fa ciem que duabusno^ibus nuty retinet vnl eandemi^ forma fed primû noua indu ta Figura ex occulto parumper emergit :deinde pedctentim erefeit :donec plena atep Integra facia rurfus ad interitu properat .Sic dici de Demetriopoteft;cu' ius in omni uita tam uaria fortuna fuit :ut pofTit crebris cü permutationibus Iu' ne non imerito coparari .Cum uero poft Macedonica cladem regiis infignibusab iedis ueluti priuatus bomo per urbem incenderet .'quidam uerla mortalem nunc ad circeos fontes Ifmenucp fluui u uenit.Sed non multo poftea afpirante iteru for tuna Demetrio atq? potentia illius que pene uidebatur extincfla ipcdetent i in pri ftinum gradum unde deciderat redeunte icoftituens ipfe fbi fingulari quida offi cio Thebanosobflringere eis patrias leges 8lt;anticua libertatem reftituit .At(^ codem tempore nuntiatum eft ei Atbenienfes IDipbilo prefide qui feruatoru di/ cebaturantibes :fublato atcp alio more patrio in eius locG fuffeebo :omnino a fuo impeno defecifle eo'^ deinde cum cernerent maiores uires^ fperauerat recupe raffe Demetrium metu coterritos a Macedonia Pirrbum uocare ut patrocinium urbis defenfionemq; fufeipiat . Ita uebementi aduerfiis illos :quostociensdeflitu iffe a fua Fide cernebat incenis Demetrius extemplo collecta clafle ad officiendas Athenas cum omnibus copiis proficifcit :paruq; ibi moratus cum eas ucheméter urgeret (Crates pbilofophus uir clarus amp;nbsp;potens ab Atbenienfibus miffus orator multis rationibus ei perfuaßtutobfidionem fblueret amp;nbsp;maiora utiboraq? fufcipe, ret Dcmetriusquialia quedam animo agitabat 'precibus Athenienfiu exoratus Vrbem dimifit celeriterep omni clafle atq ^ multitudine que undecim milia horni, num excedebat equitatus peditatufp coacfla in fiGa nauigauit ea mente :ut Cari am atq; Didiam ab Lifimacb i dominatu auerteret • Sed cum prope Miletum ue' niffet .'Euridicem fbrorem pbile ibi offendit Ptolemeide ducentem fecu qua Gbi antea per Seleucum Ptolemeus defponderat .Hanc concedente Euridice uxore ducit nuptiiffy confectis celeriter ad oppuguandas hoftium urbes profectus non/ nullas primoimpetu cepit multe deinde fine ullo certamine tradebatur :occupa/ tis autem fardibus fuerunt complures Lifimachi milites :qui pecuniis arinif$ar reptis ad IDemetriu perfugerut .Sed no multo poftea cumaudiffet Agatoclem ILiGmachi filium cu magnis copiis appropinquare:inPhrigiadiuertit ratus fi oc cupare armenia poffet rfe mediam perturbaturu :attyruenire facile polle 'utom' nia illa fuperioris Alie loca ad deditionem copelleret. Proficifcentem igitur per apertos campos :amp; regiones que exitus latos hababant querentem : Agathocles cu omni exercitu fequebaë'pugnatuep nonuq? ab utrif$eft ;fcmper$Demetrius

ocr page 873

nidoréuafit iveram eo tempore permulta incomoda uirum urgebant rimpedie, bant$ne ad finem antea animo deffinatum confilia fua cogitationef$perduceret: Nacomeatu pabufocp deficiente ingens repente fames 8lt;omniu rerum penuria exercitum omneinuaGt .Simul8lt; militibus {ufpicio eratme tantis incomodisfa tigati etiam in Armenia atq; Media ducerentur . Acceffit ad bec çp in tr^Gtu lyci magna bominu copia errore uadi decepta flucŒibus affumpta eft que omnia mili, tes in tantâ iram defperationecp coiecerât .'ut neep in acie neq^ in caftris ullo impe tio contineri posent quinetia a cdtumelia amp;nbsp;iurgio aduerfus Demetriiï nd abfti' nerent .Repertu quoep ante tentoriû eius principiû Edipolis eft pauloimutati atq; bis uerbis mferiptu .Fill ceri fenis Antigoni ad qnasducirrur rrgiones.Ta, dem fame peftilentiac, indies magis crefceute Demetrius optima ratus tempori cedere acncceffitati parere amiffis odo bominu milibus reliquu exercitu Tbar, fcm produxit .Sed cum a direptione regionis illius :que Seleuci feruiebatîperio cobercere (hosmilites uellet ne potiffimu regem alieniffimo tempore miurus pro uocaret:8lt;ex altera parteomnium rerum urgente penuria etia neceffaria fibi ex creituiep fuo deeffent 8lt; tauri tranGtus Agathoclis prefidiis tenerent :anguftiis undiq feptus ad Seleucum tandem confugit eiep midranda epiftola fcripfit :qua ingentescalamitates luas amp;nbsp;miferam omriium rerum fortuna deplorabat :denicp eum fuppliciter precabatur ut mifereri uellet familiaris viri 8lt; fuma feed affinita te coniundi:afferens iam fe ea effe perpeflbs tqueetia acerbiffimos boftes ad mi fcricordia comouerent ♦ His acceptis litteris Seleucus 8lt; prcftantifTirri viri mife' ticordia motus eiusregionis prefecftos confeftim iuffit lut Demetrio ea que regi congrua effent .'pararent amp;nbsp;militibus comeatu abunde copiofecp preberent.Ve^ extemplo'poft bec quidam procleus vir prudens :acimprimis familiaris Seleuco multis fufpitionibus virum referfit rfacilecp eius mentem atepanimu permutauit Non cnim nutriendos milites Den errii inquit :ncq; bellicofiOimo duci occafione prebendam ut diutius in ea regione moraret -Virum enim turbulentu :qui fern' permagnarum ac nouarum reruni audior extiterit:minime negligendum effe pre lertiniin hac forturia coftitutu .'queetid viros imbelles ad audicndnmacinferen, damquacumq ? ratione iniuridcdcitare fepenumero foleat .His rationibus como tus Seleucus Aatim extercitum parat atq^ ingenti celeritate in Glici^ uenit .Stu peFadlus Demetrius tum celeri permutatione Seleuci amp;nbsp;repentino eius aductu (oterritus ad tutiffima tauri loca fe exercitumcp fuu recepit : cdfeftimqp legatos ^d eum mißt :qui virum rogarent ut alique Barbarorum principatum carentem tege fibi per eum confequi liceat in quo fuge ac exilio fine impobto reliquam uita mediocriter ducere poffit :bqic rei G affentiri nolit factem aliqua loca edeedat nn quibusexercitus Gius hibernare poffit eumq? pabulo 8lt; comeatibus luuet : ne ut paciatur familiarem viru c^tra decus fuu miferu atqi inopem in boftium polcfta' tem uenire .Ad bec Seleucus cum multis fulpitionibus laboraret fe Demetriu pernnffurum refpdditduos menfesin Cbaonia cum exercitu omni hiemare :G no nullos qui funt apud illum in amicitia primi obfidesfibi concefferit . Demetrius igitur dcfperatis omnibus rebus cum cèrneret fe ue'uti feram quando circudat^ tindi$feptis a Seleuci prebdiis contineriiamq? diffideret ullis precibus exorari bominem pofle extemplo lenitate in rabiem uerfa aduerfiis Seleucum bellu fufee pit atq? populatis undicp agris excurGonibufcp multis pcradlis cum prope 1oftiG exercitum pofuiffet caftra leuia indies propter propinquitatem caftroru fereban tur prelia amp;nbsp;ferme omnia Demetrio fecunda erant.Tandemq; cuni iufta acie fg nify collatisacriter decertarent Demetrius quadrigis falcatis permultis euerbs angcti alacritate reliquum exercitum in fugam uertit atg nulla mterpoGta mora

ocr page 874

' ad eos proFeflus qui exitus Syrie iuffii Seleuci obedebant confeftim omnia illa pfidia expulit fugauittp• Hacuidloria Demetrius 8lt; milites ei? fublati quotidie ad pugnam Seleucum prouocabant icumiHeecontra remiffisad Lifimacbu auxi' liis iquibus parum fidebat cu reliquis copiis imaximis certaminibus cdgredi c^ Demetrio non auderet rfortuna illius metuens que femperde extremis calamita tibus in fiimum profperitatis faftigium efferre hominem confueuerat . Sed bunc priftinas vires iam recuperare incipientem :extemplo grauis egritudo corripuit que ingenti celeritate omnia fua coGlia cogitationefcpperuertit.Milites enim qui uidloria illa ad Cpem magnarum rerum mentem erexerant repente uifa egritudie ducis fracfti animo alii fugam arripiebant alii ad boftes dilcedebant iplcricpincer tis itineribus aberrantes periere .Vix pod quadrageßmu diem recuperata uali' tudine Demetrius :ac reliquis militibus qui fibi fupererant colledlis magno im/ pctu Ciliciam inuadit'camep late depopulatus u($ ad illa loca progrcdië•' un ie lue copie cerni ab boftibus poffent. Deinde propiqua noeste magno Glentio caftra mouit ac ingenti celeritate fuperato Amano omnem earn regionem uf$ Cyrrifte populando percurrit . Nec multo poftea $eleucuseius ueftigia fubfequutus pro' pc illum cum copiis fuis confedit .Quod fane opportune fibi accidiffe arbitratus Demetrius nocfte infequenti ad aggrediendum Seleucum dormientem boftitiq; aduentum minime eo tempore expecftantem cum expeditis copiis proficifcitur iamep inflrudle acies prope eius caftra peruenerant : cum nonnulla celeritate ad Seleucum properarunt nuntiantes cu armato exercitu adefle Demetrium quo nuntio ftupefacftus edterrituf^ Seleucus raptim ueHe 8lt; calciamentis alTumptis ad arma cdclamat tubas canere iubet amicos ac duces bortatur utcdfeftim acce' dant ad ferociffime belue impetum reprimendum.At uero Demetrins poftea $ ex tumultu boftium fuas inbdias detedas fenOtinon ulterius progrediendum ra tus extemplo exercitum fuu in cadra reduxit :nec multo podea ad ea loca qui co (ederat in feftis Ggnis ueniente Seleuco rurfus partem copiarum ei obuiam mißt iamqi alterum boAium cornu in fugam prope eduerterat icum Seleucus cernens quanto in periculo res fiie effenticdfedim dimiffo equo galeacp depolita in prima aciem proceffitate ^ omnibus fe offendens magna uoce milites hortabatur ut vno confenfu ad pugnam redirent• Diutius fe certamine abdinuilTe aiebat ut illis qui libi cariffimi erant :non ut bodi Demetrio pareret. Milites bis adhortationibus 8lt; pre/entia régis cdmoti incredibili alacritate ad prelium reuertuntur iquorum impetu ueluti procellam quandam 8lt; extrema calamitatem in le uenientem cum fudinere non poffit Demetrius clam arrepta fuga citato gradu ad Amani pylas perucnit.Atcp inde cum paucis amicorum .quot;qui fua uedigia fcquebantur :filuam propinquam ingrefTus noeftem expeedabat ea mente amp;nbsp;animo ut ad Cannum fe co ferret :ibiq3 fuam cladem :qua eo in loco inuenire arbitrabatur cum familiaribus fuis confcenderet Sed in ipfo itinere deficiente uiatico 8lt; iam neceffitate urgente ad alia cdfilia mente eduerterat cu Sobgenes familiaris fixusad eu uenit.cce .au, reos numos :quos fub cingulo habebat fecu ferens :quibus uf^ ad mare perduci poffe fperabant .Veru cu ad ea loca quibus e filua egrediendu erat perueniffent : procul per noctem igne hofliu cdfpicati :exteplo mutato conhlio per idem iter ad cum locu unde digreffi erant meuertuntur:^^ fuerunt nonnulli:qui relicto De, metric fuga arripuere :reliqui uero qui eu eo permiferant legre eius ueftigia fe, quebantur • Quida etiam ex his fibi dicere aufus eff oportere eum neceffitate co, gente iam corpus fuu poteffati Seleuci arbitrioqppermittere quo illeadeo graui ter exarfit :utenfcm euaginaad fe interimendu exereret mec dubiu erat quin cd feftim fibi attuliffet munus miß a fideliffimis amicis fuiffet retentus , Hi nani$

ocr page 875

prefentes gladium ademerunt amp;nbsp;apprebenfa illius dextera virum orare bortari$ ceperunt ut de cdmuni fafute uno confenfu agitare mallet :q? aliquid grauius in fe decernere . Demu amicorum confilio ac multis rationibus perfuafus IDemetrius quofclam ad Seleucum mittit:qui ei diceret fe paratum 8lt;uitam fua 8lt;quicquid libi reliqui fortuna fecerat •'liberalitati eius fideicp permitteret.Hoc leto ac iocG do nuncio accepto Seleucum dixiffe aiunt.Non tam Demetrii ^ Seleuci fortuna faluu effe Demetriu :que prêter multa egregia atep preclara munera :que fibi con cederat munequod ad felicitatem fua magnopere pertinere arbitretur : faculta tcm dederit ut erga virum familiarem amp;nbsp;affine ac reru geftaru gloria claru :bu/ inanitatem libcrahtatcq; fua declarare poffit .Poft bec regiû tentorium 8lt;omnia alia que ad fufcipiendu egregiû bofpitem pertinebant parari ingenti ornatu atep magnificetia luffit .Erat aut m regia (ha Apollonides quida :qui i^diu familiari täte Demetrii amp;nbsp;cdfuetudine utebatur. Huc adfe uocatum ire ad demetriu iubet eu$ luo nomine rogare atep hortari ut ad uiru affine amp;nbsp;amiciffimu fibi homine cd ftanter liberaliter$accedat .Patefacio animo regis 8lt;eius fentetia diuulgata: pauci primo multi deinde obuia illi proficifcutur incredibili ftudio inter fe cert^/ tes ut alter alteru pre ueniret . Sperabat enim preftatiffimu uiru amp;nbsp;reru geftard gloria claru q? primu fuma auctoritate apud Seleucum habituru • Sed ut plcrug? fit mifericordia in maliuolentia uerfa :ndnulliinuidi fceleftiqi occafone nadri ad li beralitate regia peruertenda :aures illius multis fufpitionibus repleuere ; Non permittendu effe dicétes ducé preclaru amp;nbsp;magne auctoritatis uiru in exercitus fui cofpectu uenire timenducp effe :ne prefetia eius aliquis repetinus motus orire tur .Interim cu Apollonides aliiqa permulti ad Demetriu perueniflent: benignos fermones de humanitate Seleuci a fferetes ingens repente cdgratulatio utrinq? eft facta amp;nbsp;prefert iab ipfo Demetrio qui 8lt; fi antea deditione fua turpe miferacp pu' tabat :tamen ob ea que familiares fui dc benignitate Seleuci referebant mutata fentetia ad il!u fidenti animo tan^ ad amiciffimu rege proficifcebat .Veru inter bec paufanias cu equitibus peditibuCq? mille obuia Demetrio miffus : ubi ad illu uenit exteplo nil tale fufpic^të fuis militibus circudedit at$ oibus aliis qui eum fequebant dimiffis no ad Seleucu ut Gbi antea perfixa fu fuerat:fed in cheroneffu Syrie virû perduxit ibiq? firmis cuftodiis preßdiifip adhibitis eu reliquit . Hoc igit in loco relegato Demetrio amp;nbsp;angulis finibus circufepto :omnia que ad uita fplendida 8lt; cultu regiû pertinebat lufTu Seleuci parabant.Nam amp;nbsp;regales edes amp;nbsp;loeunda pomeria amp;nbsp;orti uariis arboribus conhti ei abunde erant lamicis amp;nbsp;fa' miliaribus fuo arbitratu utebatur :qui cum crebro ad eum uifendum accederent femper modeftos fermones a Seleuco afferebant quibus virum hortabantur bono ut animo effet omniacp de falute fiia 8lt; Seleuci liberalitate fperaret fe copertum babere dicentes Antiochi amp;nbsp;Stratonicis aduentum a Seleuco expedlari quorum gracia liberam ei abeundi quocumep uelitiq? primum poteffatem fore rfn hac mi fera fortuna conftitutus Demetrius desperatis lam omnibus rebus ad Antigonu filium 8lt; eos qui Corinthum Athenaffy regebant nuntios mißt : qui fixo nomine eos monerent : ne deinceps figno 8lt; litteris fuis fidem pre ftarent : fe ueluti de, funeftum arbitrarentur .Denicp Antigono filio quoad per eos fieri poffet : pro antiqua bcniuolentia regnum ftatumqi feruarent Antigonus ca tempeflate cum Patras ueniffet:hoc acerbiffimo nuntio accepto uehemeter grauitercy ingemuit: at$lugubri uefte affiimpta confeftim in omues partes litteras mifit:quibus Re' ges 8lt; principes obfecrabat ut pro falute patris Demetrii apud Seleucu interce' derent .Ipfum autem Seleucum inuitis precibus rogatum mifit lut quicquid fibi reliqui fortuna fecerat :pro uadimonio patris accipiat ; fe etiam fi uelit obfidem

ocr page 876

pro Demetrio fumat .Demumut bumanitatis manfuctudiniTcp lue qua Temper omnes alios (uperaffet erga viru familiare amp;nbsp;affine memoria feruet. Poft bee Re ges ac pricipes ide a Seleuco petut :pretervnu Lifimaebu :qui ta fuitimmemor humanitatis tut ceteris Regibus pro falute Demetrii deprecantibo rfolusextite rit :qui magnam vim pecuniarum pollicitus Seleuco fit :ß Demetriu ^ primu de medio tolleret : cuius defiderio no mS nd affenfit Seleucus : fed uiri improbitate ueluti in buanam 8lt;Barbaram deteflatus pecunias illius poftulata$ neglexit Cd aut propofüllet aio fub Antiocbi amp;nbsp;Stratonicis aduetum Demetriu referuare : ut ii effent :qui de eo dimittedo fuo arbitratu decerneret:8lt; ingetem fenngulari officio gracia reportaret • 'interi tn differëdo tardMdoq; res Idgius ^ opus erat:4) ducebat. At Demetrius ut antea calamitate in fe ueiente eu euitare no potuiffet modice tolerauerat fie pntis fortune acerbitate edftâtiafo {uftinere uidebat At' çp in pricipio aduetus fui equitado luenado amp;nbsp;alio quocui^ labore corp? exercedo tepus terebat : paulo uero deinde ftudio in cdtrariu uerfo in ocio atepdefidia eta/ te agens cduiuia potus oia deniep delec^ameta que effent a labore corporis aliéna incredibili cupiditate pfequebatfine quia langores curafymoleftas :que aim et? exederat buiuCmodi uoluptatibo depellere polle (peraretGue quia ea vita $la diu expetiuiffet fe nue ingeti facilitate arbitrated adeptuiquaß antea errorequodam amp;nbsp;mani gloria ductus multos labores amp;nbsp;oericula fufcepiffet :execrat? maxtos cd paraffetomnes terras:ora maria cdmouifret:utea traquilitate 8lt; uita deliciisuo luptatibuf^ referta :qfiti nue pter fpem oblata effet cdfeqreë .Sed bi Git bellozp fines quos Elagiciof iReges incredibili ftudio expetut: magnis laboribo pfecuntur atep in eis fumu bumane uite bonu coftitutu putat . Meo autiuditio nd md in boc ab opinione fixa fallunt qnod turpes uoluptates loco virtutu lioneftatif^ feeftanë fed ecia in eo uebemdter aberrat çp du uita locuda fe pfequi putat ea queritat que loge fut a ueris uoluptatibo aliéna Demetri? igit trienio in Cberoneffo detetus eu ex ocio potu$ ac deliciazp abudacia in egritudine incidiffet tade {uperate uali tudine morbo poft quarts 8lt; fexageßmu etatis dnu e uita migrauiticui? interitu ubiqigetiu diuulgato eu ornes inbuanitate Seleuciaceufaret :ferut amp;ipmuebe meter feed fuifle queftutg1 maiori fufpitione g? decuit familiare amp;nbsp;affine uirnm babuiffet :imitaturcp mimeeffet Tbrace amp;nbsp;barbard Dromicbete :qui paulo atea Lifimaebu captu tata cd liberalitate dimiferat : Verd ea q circa Demetrii fimus celebrata fut Tragica quadd narracdne tbeatroqp digna babere uident Fdi? enim Antigonus audita illi? morte nulla mora interponéda putauitiquin cuc^is nauib in Siria nauigaret 'fed eu prope infulas puenifret quo(da offendit :qui Demetrii cineres ad eu pferret Hos igitacceptos 8lt;aurata urnainclulbs i puppi regie na' uis in qua ipe degebat :collocari iuffit Poft bec uerfus Corintbd cd 01 clafTe repe tete Antigono ciuitates quibo illi appropiquabat alie coronas quas urne iponere' tur alie bofes qui lugubri uefte funus boneftaret certati mittebat •'Ferebat ita$ urna i magna emines puppi regia purpura diademateg? ornata at$ baftatis luue nibo circdlcpta qui fulgetes undiep armis defdcfti iperatoris memoria renouabat Aderat ibi pterea Xenopbates elegatiffim? modulator qui icredibili fuauitate fa erd canebat carme amp;nbsp;ipi rmiges tata cd iocdditate flud? ciebat ut remoz/:pulfu Xenopbatis carmibo refpdderet flebilegi edeentd efficeret magna cd fbnoritate cdiunctu Œd uero ^ppe Coritbd cdtineti applicuiffent multitudo que ad ea litora freques cduenerat ubi Antigond bumile abiecl:d lacrimifqi refertu cofpexit igett adolefcetis mifericordia mota ululatu gemitucp 1credibile edidit Vrna deinde cu omnibo ornametis ad Demetriade delata eft qudquide Vrbem Demetrio cogno minatam populi ex paruis circa Iolcum oppidis profccdi ueluti propriam federn.

ocr page 877

habitarunt .deliquit autem demetrias egregiam fobolem lex Pbila quide $tra tonicem atçp Antigonum :ex IDeidamida uero Alexandrum qui in Egipto etaté duxit .bues infuper Demetrios :a1terum quem fubtflem uocaruntex Illiriade muliere :a!terum ex Ptofemeide qui poftea Cyrene regnauit .$unt etia qui Cor rabum eius filiumex Euridice fuiffe tradunt .reegum aute genus :qui deinceps Macedonie imperitarunt :per fucceffionem illius ufep ad iRegem Perfeum uenit quo debellato Romani libi Macedoniam fiibegere . Sed peracta Macedonica fee

: na tempus efêuidetur ut ex altera parte Romanam introducamus ,

fe¥^1l|^XNTHONii VITAM MVLTIPILICI ACVARIA 'rlamp;^A^HlUFfr-biftoriarum ferie contextam amp;nbsp;uel magnitudine rerum uel mutabilitate fortune admirandam ad te Salutate in boc li, |fbro mittimus ex greco fermone in latinum traducam .nqa |ItCcu apud Plutarcbum fume auctoritatis homine res geftas

lyrclarorum uirorum legeremus quos ille pretantiffimos ex Lt^recis Romanifq? delectos in paria amp;nbsp;contentiones diftri,

Nl^-»^^iJ^ll maluit tdoluimus profecto animaduertetes tantam apud nos ^l[^^^^^^^^1--r Icriptorum factam ede iactura ut nec facta maiori notro, Vorani nec nomina iam eorum teneremus:per quos Italia m uniuerfborbe gloriofiffi hine nominata effet INos igitur quoniam: amp;nbsp;grecis litteris ita operam dedimus ut illarum non admodum ignari fimus amp;nbsp;in latinisita laborauimus ita a te adiuti fu ? mus ut quedam iam a nobis transcripta eti^ bene litterati homines non omnino ) afpernarentur : habemusquidem in animo hos omnes plutarchi uirosfi per occu' pationes noftras licebit in latinum conuertere amp;nbsp;famam ac gloriam fummoru ui torum renouare ut Gmul cum utilitate noftra qua ex grecorum cognitione percipi musnoftrorum quocp hominum fit coniuncta utilitas . In prefentia uero .M.fin tonium abfbluimus que tamen ut ante ceteros agrederemur non virtute hominis inuitati fumus fed hiftorie amenitate allecfti :ad te autem Coluci ea de caufa mit' timusçp iuditio ac teflimonio tui huius etatis doAiffimi ac eloquetiffirri uiri:hec noftra fcripta cupimus confirrrari • Nec tamen a principio ignorabam me ea rem fuRipere :in qua fumus effet labor gratia nulla corruptiffimum uero omnium fer me ludicium .(Quis enim has conuerfiones legit qui non omnia preclare didla pri miauroris putet.omnia uero abfurda conuerforis uicio faceta effe arbitretur.Le gitur quid luculenter aut apte didlum :continuo grecus audior laudatur qui tan ta fuerit facundia :ut ne conuerfione quidem fuam perdiderit fuauitatem :nec quif$in benedictis meminit conuerfbris .Contra autem fiquid offendatur afpere aut inepteaut quod plerumcp neceffe eftoblcure dictum:nemo hic primi auctoris meminit led omnia interpretisuicio creduntur cdmiffa • Atq? ita fit ut laus qui dem omnis primi auctoris fit reprehenso uero conuerfbris.Vt admirandum uide atur in tam iniqua conditione rerum uclle quen^ fane mentis ad transferendum accedere IKIam quantus fit in ca re labor quanq? omnes confiteantur 8lt; a ndnullis feriptum St :tamen li maxime fen tiunt qui experiuntur.Sed nihil queror de labo re qui a ftudioSs hominibus minime eft repudiandus. Illud tantum queror nulla huius laboris effe premia . Ft cum in plcriàp aliis turn in hoc maxime corruptiffi, te ludicari fAn tu cum ego uigilando feribendo cogitando tua caufa diu me fati , gauero ita pluf$ingratus fueris ut non fblum laudem mihi adimas meam fed etia errata afcribas aliéna . Aut maliuola eft hec tua iudicatio aut ftulta rWa fiomnia

ocr page 878

primi autoris putanda funt !curnon amp;nbsp;maledicta eiipatent f'Snauteouerroris funt omnia :cur non ei benedida quocp feruntur accepta s ' Sin uero commune eft eft utriufq; opus :cur non cdmunis laus eft amp;nbsp;reprebenCo f'Netp enim illudpatan dum eft fumos illos uiros;qui a principio fcripferunt • ita omnia limaffe ut nulla indiciis eorum fit relidaa(peritasneep labes :diuinitatis enim id effet, NafiHo • merus ipfe nonnunqp dormitare uidetur fi Demoftbenes uir fumma apud grecos . eloquentia Ciceronis auré interdum non implet quid putandumeft inferioribus contingere cum ipfi preftantiffimi nequiuerunt uitare. At non poteft quis inquit ea uenulate in latinu referre qua feriptu eft grece At id iplum non intelligo cur non poffit .Primo equide no uideo qua in re latine littere a grecis fuperent f'Nec liqui noerorum bominû bene litterati fuerunt;non fatis vim dicendi grecoru'aut facundiam adequauerunt IDeinde 8lt;fi uberiores funt grece cp noitre :quid tame uetat;fi non uerba ut pueri in ludo: fed fententias didorum fequamur pofle cum elegantia id ipfu latine dicere quod didiifit grece. Na fi pluribomodis illi q? nos quidlibet exprimere poffunt left illa quide fuperbabundantia quedam atgi luxu nes.Latinitas uero noftra ut no ambitiofa neq; lenis matrona mundu certe habet 8lt; fupelledilem fuam non luxuriofam quidem ifed tame opulentam amp;nbsp;que ad om nem ufum babunde fufficiat . Qua obrem delinant iam ifti latinas litteras accufa, re credantq? fieri pofTe ut laudemex labore atep induftria fua latinus fcriptor me reatur .Namfi ea effet res :que magna ac difficilem haberetinuentionem. effet quidem longe impar tranflatoriscaufa :ex cogitatione ac doeffrina rerum : facile uerhorum gracia fuperate.In biftoria uero in qua nulla eftinuentio no uideo equi dem quid interfit f'an ut facta funtan ut ab alio dicta fcribas • In utro$ enim par labor eft aut etiam maior in fecundo.Neep nunc Mebercule ifta difputo prome* fed pro comuni tranflatorum caufa.Ego enim laudari nd poftulo neep dignu puto non tantum mibi affumo nee nimiu mibi placeo iprefertim cd quottidie Cicerone legam quinetia fiquid eßet in me laudis :libenter earn omne in Plutarcbu tranP funderem .uebementer illu amo : uel quia noftros homines magnifeciffe uifus eft nel quia has hiftorias fcripfit 'uel quia omnino remotus efta grecanica lenitate•

3JT(D1KII(D AVVS fuit Antonius orator que Silianas

■^^^rt^llw/fépartes fecutum:C .Marcus necauit. Pater uero eius quan 7I9 n°n Pari fplendore auctoritatecp in re .P .fuerit perbu; ^^^^^quot;^Nli Y^anus tarnen habitus eft In primi($ liberalis .quod quide IÈC^T^i^^ lii\F^te1Iigerc licet :uel hoe uno illius hominis facto . Erant ei II.N^aud ample facultates lob eamq; rem abvxore prohibebat minus Iiberalitate fiio more uteretur. Quoda ita$tem quidam ex familiaribus pecuniam abeo rogaret (^$^^tirZnbfcii^V^cuniam aute nullam haberet :puero mandauit ut argentea )(ciphum ad fe deferret cum aqua 'quo facto cepit genas abluerc:quaG radi prepa raret:amp;fimul caufa ficta :puerum e conspectu remouit fciphumq; amico tradidit ut ille fuo arbitratu pro pecunia uteretur longa deinde inquifitioneinter feruos habita eius fciphi gratia :cu fentiret mulierem id grauius ferre acriufep a feruis inquirere factum a (econfeffus eft : ueniamcp poftulauit . Vxorerat illi lulracx Cefarum familia primaria femina nemini etatis fue pudicitia cedens fub hac mu, licre Antonius filius educatus eft. Poft mortem patris. P. Lentulo nupta quem cum 'L,Catilina confpirantem Cicero conful fupplitio affecit. Hinc uehem eas

ocr page 879

illud Antonii odium in Cicerone uidetur initium traxilTc.Inquit enim Antonius corpus uitrici fui non prius ad fcpulturam datu :^ id mater fnFplex impetraffet a Ciceronisuxoretqua quidem de re manifeftiffime mentitur. BJulluscnrm exits qui turc fupplitio fuerunt afflicti fepultura prohibitus eft: .Et Antonio quidem egregia forma in etate Merenti Curionis familiaritatem uelut calamitatem quan dam terunt ini efifle Jpfe enim Curio haud Caneteperans erat :8lt;quo magis fibi obnoxium faceret Antonium in amores libidines uarioffy fumptus impellebat.'Ex quo grande es alienum conflatum eft minime conueniens illius ctati . Ducenta enim quinquaginta milia debebat .Pro quibus cum interceffinet Curio pater id egreferens domo fua prohibuit Antonium . Ille autem ad .P. Clodium fecontulit hominem omnium fceleratiffimum turbulentiffimfig in cuius contubernio haud multum cdmoratus fiue g, inimicos clodi i formidaret fiue g Cfodiani furoris eum facietas ha beret in greciam abiit ibi, permanCt amp;nbsp;corpus ad militaria certamina amp;nbsp;linguam ad dicendum exercens .vtebatur autem genere dicendi quod appeb lant Afanum maxime temporibusillis florente :plurimamq ;cum Antonii mori bus Gmilitudinem habente .Erat enim turgensatq^ lafciuium amp;nbsp;inani quadam ladantia amp;nbsp;exultantia plenum .$ed cum Gabinius vir confularis in Siriam naui gans Antonium rogaret ut fecum proficifceretur :priuatum fe negauit iturum prefedlus uero equitum fadus corceffit. Indé primo centra Ariftcbolum qui iu' deos coucitauerat miffus primus omnium uallum maximum tranfcedit : prelioq: inito parna ipfe manu ingentes hoftium copias fudit :obtruncauitqp ferme omnes amp;nbsp;ipfum Ariftobolum una cum filio cepit : Poft bec cum Ptolemeus Gabinium rogaret ut exercitum in Egiptum traduceret: fibig? regnum recuperaret : cete' ris qui ordinem ducebant minime id fufcipiendfi ccnfentibus ipfbcp (Gabinio quan q? capto auaricia eius pecunie quam Rex pollicebatur fubfiflente .'Antonius mag narum rerum cupidus amp;nbsp;Ptolemei gratia motus eundum effe perfuaht. Sed cu magis timerent iter $ bellum .'quod 8lt; peraltas arenas eundum erat amp;nbsp;per loca aque expertia iuxta abruptam ac Serbonidis paludem quas Typhonis refpiratio nes Egiptii appellat Videturaute rubri marisquod paruo interuallo a mediter raneo feparatur fluxus refluxufg premiffis cum equitibus Antonius non fblum iter tutum exercitui prcftitit .'fed etia Pelubum Vrbem magn5 vi cepit : Ipemq: certiffimam uidlorie prebuit duci .'amp; eius quidem liberalitate hofles etiam poti tifunt .INam cum Ptolemeusira efferuens fimulatq^ Vrbem ingreffus effet om, nes Pelufinos trucidare uellet ' obiecit fe Antonius iramqp prohibuit. In preliis autem rragnis amp;nbsp;frequeter in Egipto cdmiffis complura amp;nbsp;fortitudinis 8lt; indu' ftrie militaris facinora oftendens amp;nbsp;modo hoftem circumeundo modo terga inua dendo uidlonam fuis manifeftiffime prebens magnifice donatus ac laudatuscO Nec uero latuit homines Antonii humanitas erga Archelaum iam norteu . IN^ cum illi hofpes familiarity fuiflet bellum uiuenti neceffitate intulit : mortui aute corpusquefiuit amp;nbsp;regio funere ornauit .Mas obres magna erat Antonius apud Egiptios fama in exercitu uero clariffimus habebatur .Accedebat ad hec digni' tasforme .'barba quedam haud fane illiberalis latitudo frontiseminentia naß ui' debaturqp berculis imaginibus piduriffy per fimilem afpeeftum habere • Ërat eti am fabula antiqua Antoniorum familiam ab Hercule natam :ab Antone IHercu, culis filio cognomen accepiße . Hanc familie Cue fama confirmare ; non (blum for ma corporis : fed etiam ucftitu nitebatur . Semper enim cum in oculis pluriù erat futurus tunicam ad coxam cingebatur 'per magnum fufpendebat gladium : da' midem infuper afperam circumdabat .Ceterum que in aliis mtollerabilia uidetur iadantia dicacitas uinolentia 8lt; ccn^tibo^ffiderdo 8lt; militari menfa difcumbédo

ocr page 880

mirum1modum animos molitum conciliabat Gbi . Erat pretcrea ingenium a ue' nere non abhorrens que res permultos mortales illi amicos fecit .Studebat enim aliorum amoribus curabatcput qmfcpdefiderii fui fieret compos locos autem de propriis non inuitus audiebat . Egregia uero munificentia amp;nec auara necppu, filia manu iu milites amicofp colfata largitio eum ad preclaram euexit potetiam amp;nbsp;potentem iam fadlum mille uitiis repugnantibus cdferuauitauxit$.Eius mu nificentie vnum exemplum narrabo .Cuidam ex amicis dari iulTerat milia . xxxv boc Romani decies fextertium appellant iprocuratore aut admirante amp;nbsp;ut mag' nitudinem donationis offenderet in conlpec^u fbo pecuniam depromente moga, quot;it Antonium quid hoc e/Tet .Illo autem relpondente eam elTepecuniam* quam dono dari iuffiOet *conspicatus hommis improbitatem equide inquit arbitrabar ampliorem pecuniam decies fextertium continere ;hoc uero parum eff Itaq? tantii dem fuperadde.Sed boc pofterius. DiCcordia incimtate exorta 'cum optimates Pompeio inhererent populares celarem cum exercitu aduocarent.C. Curio An tonii amicus ex mutatione cefari faucns potentia quam dicendo comparauerat magnis preterea Largitioniba quas cefar fubminißrabat ; tribunum plebis crea, uit Antonium .poft etiam inter augures coaptauit. Is auteßmulat^ magiftrat^ miit mon parumluuitcefanspartes 'Nam primum Marcello con Cule Ccriptas le glones Pompeio decernente amp;nbsp;nouas infuper deletus haberi interceffit Antoni, us ..rogationem ferens ut prefentes copie in Siriam mitterentur nbsp;nbsp;nbsp;m.bibulo

auxilium ferrent aduerCus Parthos bellum gerenti . eos autem qu'i deleti effent Pompeio non parere Deinde cum Senatus epiftolas ceQris recipere uellet legiqj prohiberet :ip etribunitia poteftate fretus reatauit :mu1torum$ mentes flexit cum uifus ht cefar non iniqua ne$imoderata poftulare . Duabus denicp rogatio' nibuspropofitis :altera placeret ne Pompeium exercitum dimittere % altera uero ne celarem nbsp;nbsp;Pompeium quidem paucis arma deponere cenCentibus celarem ue,

ro omnibus prêter paucos affurgens Antonius rogauit.placeret ne SCceCarem amp;nbsp;Pompeium ab armis dircedere copiafcBdimittere.Hanc rogationem fumo ftudio uniuerh receperunt lAntoniumc ^laudantes amp;nbsp;ut eam fegem ferret cohortantes bed confmibus ^ non permittentibus icefaris amici alias conditiones pertulere: quas cum -M. Cato refelleret :amp; Lentulus conful eos Senatu expelleret : cuna abiens Antonius multa in capita eorum imprecatuseft deinde miniftri uefteaf' fumpta amp;nbsp;uehicu o conducto una cum .(Q_. Caffio ad cefarem fugit : clamitans nullas leges in Vrbe ualere :ius tribunitium fublatum effe omnibus qui equu bo, num^ defendant periculum capitis i minere • Quibus uerbis motus cefar in ytalia ^m exercitu properauit . Hac decaufa fcribit Cicero in Philippicis ut Helenam Troyanis fic Antonium :P.r. belli exitii pedis caufam fuiffe :quod equidem ue rum non puto .Necp enim ita leuis era t cefirtn ecp ita facile ob iram ruebat:ut nili diu antea ftatuiffet bellum patrie fue inferre tuc fubito profiluifletiob uifim An tonium ui i ucfle 8. conduedo uehiculo cum .lt;Q_ .Caffio ad fe fugiente . Sed bec lam diu id optanti occafionem edrcodam prebuere .Ceterum illa magisim pellebant eum que nuper Alexandrum prius Cyrum impulerant :amorimodera' tus dominandi amp;nbsp;principatus furiofa cupido quem dante Pompeio aflequi ndpo terat. Capta igitur italia pulfifcp optimatibus cu cefar priufq: Pompeium leque' retur in bifpanijm proficilci uellet .lepido pretori Vrbem Antonio tribuno itali arn prehdiaqicomift . Hic autem ut inter milites ce fa risuerfari cepit una exerce do le donandoq? egregie animos eotum deuinxerat .Ceteri autem omnes eu ode' rant:Nam amp;nbsp;iniurias prohibere fegnis amp;nbsp;obuiantibo cdtumeliofus erat: amp;nbsp;in uxo res aliénas paru pudicus ,Cefaris deniçp domination! non imiti ncq? acerbe quatu

ocr page 881

in ipfo celare erat per eius amicos effetum eft ut tirannidis inureretur nota : que rum Antonius in maxima licentia peccandi conftitutus In primis eius reicaufa uidetur fuiffe . CcGr tamen ex bifpania reuerfus Antonii errata neglexit fcienf$ illum virum fortem amp;nbsp;manu promptum eius opera deinceps in bello non fruflra eft ufus .Traiecit itaq Ionium ccfar cum paucis militibus a BrunduGo profestus remiffifcp retro nauibo ad Antoniu amp;nbsp;Gabiuiu iuffit eos celerit oes copias in Ma cedonia traicere.IHic cum Gabinius tempeftatem horreret longoq? circuitu exer citum per terram dudlaret meritus Antonius ne cefar quonia fcoftibus longe im, par erat mofe belli obrueretur repulfb libone qui fauces portus oblidebat cum xx. milibus peditum 8lt; octingentis equitibus naues confcendit.Inde cum iam altum teneret confpectus a triremibus boftium longamq perfecutionem paffiis uix effu git :{ubito notho perfequentes carinasimpediente. Verum illum e manibus bofti um uenti benefitio liberatum pene grauior excepit cafus :delatus enim per inuia faxa ad preceps amp;nbsp;fcopulofum litus inbeferat fine ulla euadendi fpe Sed (ubito ex infperatoe xorto libico undis a terra refluentibotn pelagus eft reftitutus deinceps nou folum tranquilla fed etiam felix fuit nauigatio . Nam baud longius ab eo Io' co profecti cernunt naues fractas in litore .Illic enim attriuerat uentus perfecu' tas eos triremes.Ingenti ergo preda ditati milites multis etiam ex boftibo captis fuma cG leticia ad Celarem peruenere. Prelii s inde frequenter comiffis in cuctis inclitus erat Antonius.Bis celans milites in fugam uerfos coegitÖftere pugnaip reftituta fudit bofte erat igitde Antonio plurim? i exercitu poft Gelare fermo Qufobre fuma illa pugna 8lt; que cucta in diferimen adductura erat liniens cefar quati eu faceret oftendit :dextero enim cornu fibi referuato Gniftrum Antonio cd mißt ut omnium qui fecum erant pugnaciffimo . Poft pbarfalicam autem pugna cum cefar dictator factus perfequi pompcium decreuiffet Antonium cum tribu, natu in Vrbem remifit .Eft ea quidem poteftas b prefens fit dictator fecunda fin autem abiit prima ac ferme fola :quippe dictatura ceteros omnes magiflratus diffoluit prêter tribunitiam potcftatem .Reuerlb in Vrbem Antonio Dolobella adolefcens qui 8lt; ipfe tribunus plebis erat ncuarum rerum cupidus lege promul' gauerat de ere alieno refcindendo rogauitep Antonium utpote collegam 8 lt;nbsp;ami' cum amp;nbsp;popularem utadiutor fibi effet ad legem ferendam.Intercedebant enim Afinius amp;nbsp;Tbrebellius . Eo tempore accidit ut grauis {ufpitio baberet Antoniu uxorem fuam a Dolobella effe corruptam :quod cum ferre non pofTet : repudiata uxoreeademcp fbrore :erat enim filia .([.Antonii Ciceroniscollege .partes Afi, nii 8lt; Rebelli fufcepit aduerfatuf^ eft Dolobelle Occupaueiat ille forum per uim legem laturus .Antoniusautem Senatu decernente armisopus effe Dolobellam inuadit:8lt;plerif^ circa eum necatis tandem foro exturbat.Hoc quidem Anto nii fadlum maxime animoS pfebis offendit bonis atep boneftis ciuibus propter tur pem uitam odio erat •Semper enim inter aleatores fcorta ebriofg? uerfabaturidie uino luArif^ confedlus edormiebat crapulam qua nocftu per lafciuiam ingurgita, uerat minorum nuptiis amp;nbsp;ridiculorum fpeAaculis Ferut illum in bippie mimi nup tiis cenatum tantum uini per uniuerfhm nodem baubffe ut bbi poftridie incontio rem uocato neceffe fuerit in confpedu populi romani euomerequodam ex amicis togam fubiciente .Erat etiam inter maxime famililiares fergius mimus8lt; citba ris quidam ex eadem paleftra muliercula amans Hoc comitatu antonius peragra bat Italiam ledica delatus aureas pateras ueluti in pompa circumferens. Duce/ bantur8 lt;leones ad redam ligati amp;nbsp;g maxime bomines torquebat bonefliffime domus fcortis 8lt; mircis pro diuerfbriis tradebantur : per lucos atq? amnium ri' pas prandia fumptuofffima parabantur ,Habebat omnes non parua indignatio g

ocr page 882

Cerare ipß circa italiam belli reliquias perfequente amp;nbsp;miffe labores amp;nbsp;pericula nocl:udiecp fubeunte . Atius itafiam per illum tam luxuriofe calcaret dtacpreuer fus cefar Dolobelle neniam dedit :amp; tertium conflJ faclus non Antonium fed fe/ pidum elegit collegam .Bona deinde .CN . Pompeii fub bafta u^dita mercatus eft Antonius, fed exigi a fe pretium molere ferebat.aitq? ipfe banc ob caudam in punico bello non fuifïe quod parum Gbi uidereturin iis que priusgenerat gratie confecutus .Videtur aute cefar non negligenter errata caftigando magna ex par te eius n^uiciam retudiffe .Confeftim enim illa turpi uita relicua uxore accepit iuluiam.. curioni antea nuptam non muliebres artes dodlam mulierem nec pri uatum bommem fuperare con tendentemiSed magi liratus regere amp;imperanti, bus imperare :ut fibi magnas gratias deberet Cleopatra quodita inftitutum ab ei Antonium accepiflctut uxoribus obnoxium effe didiciOet .Hanc tamen mulie rem Antonius ludis nonun^ aggrediebatur ;ut Cibi illa effet pacatior amp;nbsp;aliqutd remitteret feueritatis mt tunc cum ceQri ex hiCpania redeunti proce ffiffetobai am incle crebro rumore perlato cerarem interfectum effe hoflef^ in italiam prope rare .rediensin Vrbem Antonius famuli uefte no^lu domum uenu dixitœ fe Ta behanum ab An tomo litterasad Fuluiam habere introducitur ad ca m capite obz fö^og;^ pnufqtbtterasacapiatlualeat ne Antonius : Hic uero nihil re, rte^a^^tao^^ porrigit iquam cumila legeret flens eratcriim (cripta amata pri-ia 'cefari tan.^!quot; c° L?t' Sed hee pauca ex multis pofuimus exemp'i ^amt^amp;.^m quot;x bifpania remeanti omnes primares ciuita tis q? longe ob, r^^ttA^ 'Riorum autem cefar egregie prêter ceteros fórno in tuore rère Œtin 7,; nbsp;nbsp;'^''quot; dVÎ^ ytaham curru ueheretur : una ferum femperdld

n^o^::^^,^ nbsp;nbsp;ur%Poft illum ueroj) .brutus fequebatur amp;nbsp;.€.odlanius

rauit OnarfrUS'^'P; ea e,^^dn^useft amp;nbsp;olurimum tempus Romanis impe, i^ft^^t t dfUde conful creatus cefae ; Antonium fibi affumpfitcollegam.

libi m mipißr; ^'quot;'quot;^quot;erba fecerat.Sed indignatus Antonius inimicu iibi m magiftratu adiungi uebemeter inuectis eft m dolobel!am n-c oauciora tn am TCrf^amp;^'fWi^™' dimiffus eft Deinde cum GÓrin fententi ^^^Æ^^r refpfobdlamr^antaari iuffiffet lobiecit auguria Anto' mus .efiecitqiut Gfar ab incepto deCifteret . Erae fane in Dolabella non minus

Antonium Dobbelfo

n ceraret at$ illos in Cufpitionem adduceret inediarum eiu'modi nitidos amp;nbsp;comatos homines: fed illos graciles amp;nbsp;pal lentes Caffium Obrutum dehgnans .Sed ilhs quidem Cefaris necandi pulcher, quot;mam caufam prehuit Antonius. Erat folemnis lupercaliorum dies Cefar autem ump aalue eami,usin roftris Cedebat currentes Lupercos infpeAurus Cur ran enim , no i lum luuenum amp;nbsp;eorum qui magiftratum gerunt complures nu diatqi uncfti loris albis obuios ferientes In his cum effet Antonius contra conCue, tudinem moremqi eius ludi ad feliam in qua Cefar fedebat cucurrit diadema an, toexam laurea corona octans fublatufcp ab iis qui fecuti erant capiti Cefans dia ema impo^tt .JJeclinauit caput Cefar reiecitcp diadema cum maximo totius 'p r14quot;u• Kurfus diadema imponere conantem rurfus reiecit Cefar cum fuma pe antium eticia . Quod quidem mirandum uidetur homines reuera fubRege uiuentes nomen regium ut libertatis priuationem exkorruifle : Surrexit Cefare. fella turbato uaitu amp;nbsp;nudatum iugulum emq; obfercbat ad necem fufcipiendam PLaattfUJr^ e^L tans • Corona tamen illa flatue fue impolitam cum tribuni plebis abftalifiet olt;obea rem fumo ftudio apopulo laudati effent Cefar eos magiftratu

ocr page 883

priuauit /Het Brutum Caffium eeterof^ compulerunt ad Cei'aris trucidandi co filiumgt;(Qui m vnum cogregati cum multa difpofuiffent : illudagitanere interne an ad team rem perficiendam Antoniuseffet inuitadus .Quod cum nonnullis pia ceret contradixit Trebonius Inquit enim mentem Antonii iam antea tentauiffe cum Celat ex bifpania reuerteretur. Antoniu . uero non recepiffc nec tamen un^ ad Cefarem retuliffe rfed tacuiffe id fideliter. His uerbis in fententiam Trebonii adduxi iterum agitauere an una cum Cefare Antonium trucidarent .Sed 8lt; boc quidem prohibuit Brutus .cenfens eam rem qua pro legibus ac lure (ufciperent carere omniiniuria oportere .Atuenti Antonii robur amp;nbsp;magiftrat? infignia fub ornant quofdam ex coniuratis : quicum Cefar ingrediatur Senatum extra demo' tentur Antonium negotio aliquo ex cdpcfito iniedto que omnia cum ita uti difpofi ta erant eueniffent .mortuo in Senatu Cefare : primo quidem Antoniusinfignia magiftratus abierit ^8lt;mutata uefte fe occultauit .Deindeutaudiuit,illos nemi ninocere:fed globo faedo in Capitolium fe recepiffc egreffuselatebris filium fuu ad eos mifit in Capitolium ut pro obfide illum tenerent e Capitoliocpdefeenderet Quo fadlo ipfe quidem ecdem die .C,Caffium ad cenam apud fe habuit .1-epi' dus autem Brutum .Poftridie uero frequenti Senatu retulit de obliuione difcor diarum deep prouinciis Diuidundis :cui quidem Senatus fummo ftudio affenfus cum effet adiunxit amp;nbsp;adla Cefaris rata manere .Celeberrima fuit illa dies Anto, nio nec dici quidem poffit quantamßt laudem luditio omnium mortalium confe/ cutus .Videbant enim inteftinum bellum per illius prudentiam fublatum efTe :amp; in rebus difficillimisac turbulentiffimis bono corfilio ciuilicp animo fuifle. $ed tn cito illum ab hac lententia deiecit principatus cupido tquem fe pofl cognita men tem plebis haud dubie adepturum putabat fi Brutus e medio tolleretur.Nam cu Celarem ut mos erat in funere pro rodris laudaret : animaduertens multitu, dinem oratione fua mirabiliter dudlam admifruit laudibus comiferatiorem :fti' rnulofcp animorum :8lt;in perorando ueftem (Eefaris explicuit fangume fedataSv in plurimis locis cefam a gladiis amp;nbsp;ea qui patrati fuerint impios fceleftofcp uocans tantum furorem multitudini iniecit ut corpus eefaris in foro cremarent fubfellns menfiffy undiqp ad piram raptis accents facibus ad occiforum domos percurreret: Exfoc Brutus ceteriq ^ ex Vrbe migrarunt^cefaris uero amici ad Antonium feco tulerunt :ad quem etia Calpurnia uxor pecuniama Cefare relidam trarftulit .• amp;nbsp;penes eum depofuit .Erat autem numerusquatuor milia talenta : accepit etia eefaris comcntaria in quibus decreta indicataq: erant (cripta .Ad hec Antonius quod libitum fuit addens alus magiffratus dabat .'aliisimunitatcsimulti Senato res fadi :plerig;ab exilio redudi :amp; hec omnia faciebat quali a Cefare antea de' creta 'quamobrem iocantes Romani cos omnes Charcnitas appellabant.Nam fi, quid illis obiedu erat continuo in mortui fugiebat cyrographa .Hec 8lt; alia pre' terea multa contra leges fecit Antonius.Ipfe quidem conful .L uero fratre tri' bunum plebis 8lt; .C .alterum fratrem pretorem (ocios habens .Dum hec Rome geruntur .C.ce(arado!e(ces heres a Cefare fcriptusex Appollonia rediit Js pri mum ad Antonium utpote amicum paternum falutatum veniens.depolite pecu, nie mentionem habuit debebat enim Romanorum cui^dragmas Ixxv .ex tefta mento patris. Hic Antonius primo iuuenem a(pernari atq; in(anu dicere amp;nbsp;boni confilii bonorumcpamicorum experte :(i tam oncrofam hereditate adeunda putet ac non potius abftinendu .Sed cu id perfuadere nequiret adolefcenti pecuniacp repeteret multa contra illum contumeliofe dixit fecitcp.Nam cu tribunatu petes Cefar: feliam aurea patris fui pofuiffet :minatus eft Antonius in carcerem illum duduru nilidelineret plebem (bllicitare, His rebus adduduscefar ad Cicerone

ocr page 884

fe con tulitdep fe totum permittpêr quem cum Senatum Lbi conciliaretipfe aut plebem amplexaretur amp;nbsp;ueterani milites undiqp ad eum concurrerent metuens Antonius per co munes amicos in gratiam rediit :congreffu ad inuicem in capito, fio babito .Et nodle dormientem Antonium terribilis uifio excitauit . Vifum eft enim eius dexteram fulmine de celo feriri nec multo poft nuntiatu ed illi Cefare inedias tendere :qua de re cumCefar fe purgaret : nec tamen perfuaderet rurfus inter eos ardentiffimeinimicitie exorte funt. Hinc difrurGones per italia ab utro q? facte :ueterani premiis utrincp allecti !cgioncfq;follicitate. Inter bec .M Ctee ro ea temperate ciuitatis princeps omnes mortales in Antonium concitabit .Eo auctore Antonius tandem boftis et ludica tus. Celari falces decreti cauQ amp;nbsp;Hir, cius qui tum erant confutes contra Antonium miffi. Hi circa Vrbem Mutinam pretio comiffj prefente Cefare atcpadiuuante .M. Antonium fuderut fugarutcp fcd ipG ambo interierunt. Ex boc bello fugientem Antonium cum multa atia gra niffima exceperunt itum maxime rerum edendarum penuria .Verdeinatura da' tum erat ut in rebus aduerGsdifficilimiffy fele ipfe virtute fuperaret : amp;nbsp;quanto magis fortuna premeretur tanto bono uiro efficeretur fimilior, Ita$dun alpes tranfeenderet mirabile erat exemplum militibus fuis bominem tanta luxuriatan tifg deliciis modo effluentem aquam corrupta faciliter bibere :radices amp;nbsp;FruA? blueflres cibum babere :edebant etiam arborum cortices 8lt; animalia quedaman id tempus ingudata. Caufa itineris erat ut tranfalpino exercitui fe coniungeret cui lapidusimperabat .M. Antonii familiaris 8lt; in Celaris amicitiam magnaex parte per Antonium receptus.Vt igitur in ea loca peruenit ubi Lepiduscumex ercitu erat baud procul ab eo caftrametatus expecftabat bquid opis aut auxilii af fererctur . Quod cum fruftra preftolari (eanimiduerteret lugubri uefte affump ta 8lt; barba poA pugnam promiffa amp;nbsp;crine miCerabiliter neglectio ad cadra Lepi, di ^ proxime acceffit 'ibicp cotionari cepit. Mouebat non paucos miferabilisbabi tus 8 lt;maxime fupplex oratio fledicbat animosiquod cum fentiret Lepidus tubas canere iuffit ut pre illarum clangore uox Antonii nequiret exaudiri • Ob id faedu magis etiam ad mifericordiam flexi milites Ldium quendam amp;nbsp;Clodium mere, tricio babitu emittunt qui iubeant Antonium caftra expugnare aggredi permul, tos effe intus qui feofferant paratos eum recipere amp;nbsp;Lepidum fi ita luberet tru, 'cidare .flumen quoddam propter caftra Lepidi fluebat contra eum locum Anto nius copias fuas poftridie adducit : amp;nbsp;primus omnium ipfe flumen ingredus ad aduerfam ripam contendit .lam 8lt; enim milites lepidi frequentes ex eo loco An' tonium uocabantuallumq ; proftrauerant Ingrcffus igitur caftra rerum omnium potit? bumaniffime Lepidum conuenit : patrem$falutauit : amp;nbsp;cum re penes eu fumma poteras effet 'Lepido tamen imperatoris nomen bonoremcp (cruanidEa res effecit ut amp;nbsp;Plautus Munaciusqui 8lt; ipfe circa ea loca exercitum dudabat Antonio fe coniungeret . His rebus elatus Antonius uitio qnodam ex familiarib' copotoribuf^ fuis cum fex legionibus in prefidio Gallie relidlo ipfe in ytalia rediit decem milia equitum 8lt; .xvii legiones peditum fecum agens .CcGr autem a Ci, cerone que uidebattota mente ad libertatem.r .p. intentum defciuit Antoniucp ad reconciliationem uocauit. Conuenerebi tres duces in infula quadam flumine circumabluta ibiq? per triduum co morati de diuibone imperii deep ceteris rebus agitauere Verum ut cetera facile tranfegerunt fc magna diflentio concertatiogi exorta diu tenuit deliberantes deciuibus necandis lingulis amicos feruare cupicn tibus amp;nbsp;inimicos necare .Tandem inimicorum odio amp;iura cognationis amp;amia cié caritas abiedla.Ccfar Antonio Ciceronem .Antonius Cefari •]-/. Celare auun gulum conceffitnecanduma,M .Lepido Paulus frater adnecem conceffus ud

ocr page 885

ntquida aiunt fponte deftinatus. Nil reor un$ crudelius fuiffe aut tetrius fadu homicidia homicidiis permutantes quos acceperant quos tradebant madlantes fed 1amicis magis iniurii quos fine ullo odio trucidabant .Hanc inter duces ami' citiam cenfuerunt milites affinitate firmandam : data^ Celari uxcre Clodia Eui' uie filia ; Antonii priuigna . His ita difpoGtis ad exequenda ea que decreuerant contendunt .Trecenti ab his ciues ex profcriptione trucidati . Ciceronis caput ac dextera manus qua illas Antonianas orationes Icriplerat luffu Antonii abfcifa que cum ad fe delata edent aspexit diu fuma leticia exultans ubi oculi laciati funt illo (pedaculo iuffit per contumeliam in roftris deponi :quafi uero illum lam mor tuum contumelia afficeret :ac non potius feiplum ac fortunam luam indigni ode deret :que ad tantam potentiam nefarium hominem prouexiffet .L . autem Ce' far cum milites ad eum necandum midi eflent fugit ad luliam fbrorem . At cum carnifices eo quo$ ueniffent amp;nbsp;in cubiculum prorumpere uellent dans illa pro fo ribus ac ui reddens clamitabat magna uoce nun^ illis facultatem .L.Celaris ne candi futuram .ni prius ipfam necarent que Antonium peperiffet. His illa tunc rebus fratrem tutata ed. Erat hec trium uirorum dominatio omnibus infenfa 8lt; grauis .cuius rei culpao mnis in Antonium referebatur :nam amp;nbsp;Cefare maior na' tu erat amp;nbsp;Lepido potentior amp;nbsp;ad fuos mores uitamcp illam uoluptariam ut pri' mum per bellum licuit redierat Accedebat ad hec quod domu magni Pompeii ha bitabat hominis non minus inftitutis domefticis moribuffy ad mirandi ^ tribus triumphis . Tune ucro dominante Antonio legati duces magidratuf^ reieefti jp foribus expeeftabant. His porte claufe non permittebant aditum . Intus uero alea torum mimorum adulatorum gregis rapinas Antonii deuorantes. No fatis erat: ad fumptus proferiptorum bona .nec omne uedligalium genus exadfum. Itu efb aduirgines ueftales :raptc pecunie apud edem depolite : uxoribus etiam propin quif^ necatorum ciuium bona per calumniam adempta :nec tamen hec fatis erat (Quamobrem indignc paffiis Cefar tantam prodigalitatem diuifionem pecuniaru cum Antonio fecit . Diuifb etiam exertu contra Brutum amp;nbsp;Caffium in Macedo' niam profccfti funt-M 'Lepido cum prefidio Rome relicuo .ut igitur in Macedo nia bellari ceptum eft .'nihil un^ preciarum a Cefare factum omnia per Antonii gefta .Prima quidem pugna uarium habuit euentum .'utabutraq? parte dextru cornu fuperaret .Celar a Bruto contra quem inftructus ei ^t profligatus : caflra quoq^amifit :uixq ; manus boftium effugit :ut ipfein comentariis fuis fcribit fbm hiocuiufdam ex familiaribusadmonitus Caffius in alio cornu ab Antonio uictus cumignoraret Brutnm uiciffe a Pindaro liberto uolens mandanf^ occiditur.Seri bunt tarnen nonnulli Antonium abfuifle cum milites fui contra Caffium pugnaue te . Poft paucis uero diebus iterum pugnatu eft in ea pugna uictus Brutus mor' tem fibi confciuit Antonio uero integra uictoria parta utpote qui Cefare egrotan te uicerat in ea pugna Autonius cum Bruti corpusinueniffet pauca de. C. fratris nece conqueftus :quem in Macedonia captum.'Brutus Ciceronis manibus maeffa ri fecerat .'amp; poftremo fe magis id Hortenfio $ Bruto imputare reflatus : purpu ram ex fuis preciofffimam cadaueri fuperiecit .amp; liberto cuidam ex fuis manda, uit fepeliendi curam .Hunc tamen Libertum cum poftea comperiOet purpuram cum corpore no fepelifle magnamq i partem pecunie ad fepultura date fubtraxifle fummo fupplicio affecit Antonius.Confedlo bello Cefar quidem grauiffima uali tudine ita ut parum fuperfuturus (peraretur Roma reductus eft Antonius uero ad cogenda ftipendia que militibus fblueret cu exercitu contendit Pollicit? enim erat cuicp militum quincp milia dragmarum :erat^opus grandi pecunia ad ea p foluenda • Primo igitur m greciam profectus non grauis neg infeftus hominibus

ocr page 886

'erat fed addodoru bominu difputationes ad theatra ad ludos (e totum conu?rte rat m ludicado mitis in largiendo magnificus SC amator grecoru maximeq? Atbe nienfium uocatus gaudebat :per multa ab illo dono Atbenienfibusdata : nonalia etiam ceteris duitatibus .Megarenfes uero cum cuperent aliquid ciuitatis fue magnificum offendere per emulationem Athenarum rogauerunt Antonia ut ad eorum curiam uifendam accederet .'quo cum ille ueniffet interrogatusab eifclem qualis illa curia fibi uideretur : Publia mibi inquit 8lt; in Siper dibecfti gt;Templum etiam pbytudefignauit quali con fumaturus .boc enim Senatui fuerat pollicitus Ai.deinde Cenlbrino grecie prefecftoipfe in Aliam tranfit .ibi cum Reges undi$ ad eum concurrerent 8 lt;nbsp;Regine donis ornatu$certantes (efe ac forma luam An, tonio offerrent: corruptus extemplo animus in consuetum mirbum recidit uolup tatum : Anaxanores citbaredi 8lt;uti$Tibicines8 lt;Metrodorus quidam (altator 8lt; eiufm odi ab iticarum illecebrarum turba mira feOiuitate 8lt; gaudio in calami, tates Riminas inbbebant : nec qui($lam fe continere poterat omnibus ad uolup tatem conuerbs.Vniuerß enim Afia non fecus ac Sophoclea illa ciuitas plena ua' poribus fuauiffimis erat :ubicp cantus audiebantur : ubicp ferta exalabant feftiui (Quippe cum Ephefum ingrederetur mulieres uniuerfe in bacchas uiri omnes amp;nbsp;pueri infatiros 8lt; patres fe formarunt .Edera tbirfis pfalteriis pfena ciuitas Dio' nilium cbaridotem Melichium uocabant Antonium . ' 8lt; erat profedlo talis erga quosdam :ceteris uero ferus atq? tmanis. Nam 8 lt;nbsp;nobiles fpoliabat fortunisomn? bus 8 lt;nbsp;eas perditis hominibus allentatoribufq; dona hat .multis preterea uiuenci um bona quali mortuorum hereditatem concepit :domum magnatis cuiulda lar' gitus ed coco (io qgt; cenam bene parauiffe uifus erat .Secunda tandem aedligiba cum Abaticis imperaret Hibreas quidam qui ciuitatum caulam fufeeperat ita cu Antonio agere aufus ed.Si potes inquit o Antoni eodem anno bis uecftigal exige re illud etiam efficere poffe te decet :ut bis eftatem habeamus .'bif ^autunumfe ftiuum Hoc quidem 8 lt;nbsp;a mente Antonii non abhorrens. Deinde cum inferuiOet ducenta milia talenta fibi aliam exoluifle efficaciter nimium adiecithec uerba Siquidem bec tanta pecunia ad te delata non cft : abiis eam repetas qui a nobis 'exegere .Sin autem ad te delatam lam confumpfifti nulla nobis fpes reliqua peri mus .Hac ratione maxime flexit Antonium Ignaro enim illo plurima gerebantur a fuis nc$id tantum negligencia quantum (implicitate quadam ac nimia fide con tingebat .Erat illi fimplcx ingenium .'tardeq? errata fen tiens .'ubi tamen fenferat permagna mentis mutatio ac apertiffima contra cos qui errauerant indignatio : magnitudo animi cum ad premia 8lt; ad penas excellensad premia tamen propen' Gor .Dicacitas autem imodica amp;nbsp;pene (currilis procacitas .Sed hec fecum habe' bant medicinam dicebatenim impune iifdem rebus contra illum uti' 'nec facile erat difcernere ludens ne an delufus magis gauderet :amp; ea quidem res non paru afferebat calamitatis :hominesenim miocando lace(cendo$aduerfuseum liberta te freti perfacile in magnis rebus affentando blandiendocp illum capiebant mmi me in ipfis quicquam tale (u^icantcm.Ita uel moribus uel natura inftituto Anto nio fuprema clades Cleopatre amor inuicfta liqua adhuc uicia in eo latebat detexit atep intendit .liquid aut (alutis aut virtutis fupererat id idem amor penitus dele, uit .captus eft autem boc modo.Cum fe uertiffet ad Parthicum bellum DeHium quandam ad cleopatra mißt .'lubens illa ad fe in Cilicia uenire luditit ifubituram quod.C.Caffium opibus luuiffe :ac per multa ad bellum contuliffe accularctur Ad qua ubi Dellius peruenit vifa mulieris forma 8lt; Imgue elegantia 8lt; fcrmonis calliditate opinatus id quod erat nibil mali ab Antonio ciufmodi mulieri impende reifed contra magna ill i potentiam apud Antonio fore :uertiturad obferuantiam

ocr page 887

^fenrr^ muÏicri9.'Tronetq? Hotrerico nerfh nt proficifcatnradiudicium ^maxii nie ornata 'nec formidet Antonium mitiffimum amp;nbsp;bumanifFiiru ducem. Illa aut pellio aflenfa 'atq? iifHcm rebus Antonium capi pofle confi(a :quibus ante Cefar amp;.CN • Pompeii filius capti fuiffent .[lli enim adolefcentulam adhuc amp;nbsp;rudem Cleopatram cognoucrant nunc autem ea etate ad Antonium profjcifcebatur:qua^ maxime folent mulieres amp;nbsp;florere forma amp;nbsp;confilio uipere iparat dona pecuniam ornatum qualia magnarum rerum dominam ex feliciffimo regno ferre decebat . Plurimum tamen fpei erat Gbi in feipla amp;nbsp;m fuis ueneficiis pbiltriftp Per litteras: igitur Antonii ceterorumcp accerfita in tantum hominem iuditiumcp contempOt nt incredibili pompa per Cidnum amnem nauigaret .Erat enim aurea puppis .•? nela autem purpurea pandebantur :remi argenteiad fiftule tibie$modos agita/, bantur .Ipfa uero regina fub tentorio aurato requiefeensadßmilitudmem ueue' ris ornata erat . Pueri utricp collocati pidis cupidinibus per Emiles. Puelle infig nes Nereidum amp;nbsp;gratiarum fcolis partim gubernaculis incumbebant partim ru. dentibus anitebantur.Ancille mirabili habitu,omnes ripas fluuii complebant uai poribus .Currebatur urdiœ ad eiufclmodi.fpedlandumi icratcp per omnes famai lienerem pro utilitate Afie Iacchum illudere .Vacuefactum eft forum omni mul titudine ad uidendum di ffufa. Antonius demep pro tribunali fedenspene fblusre^ lictus eft Mißt igitur qui illam ad cenainuitcnt upfa autemcenfebat apud fe po/ tius Antonium cenare debere .Statim igitur ut facilitatem quandam amp;nbsp;humanii tatem pre^ fe ferret Regine paruit cenauite^ apud illam 'quo in loco mirum fmo' dnm ftupefadum aiunt efle Antonium .Tantos enim apparatus offendit quatos. nun^ fuerat arbitratus :maxime$admirationi fuit multitude luminum. Tanta cnim undiq? eluxiffe ferunt :tam mira inter fe arte difpoßta at$ ornata ut id qui' dem uel inter rariffima pulcerrimarum return fredlacula putaretur. Poftridie-uero cum apud fe regina cenaret certauit Antonius magnificentia Emul ac dilig,e na Egiptiam anteire :fcd in utraq: fuperatusipfeprimus ariditatem cene fue ru। fticitatemg; cepit illudere Regina autem dicacitate hominis animaduerfa cum uiamp; deret illum caArenO quodam fale amp;nbsp;facetusuulgaribus rraxine duci : pofito lam, timore cepit 8lt;ipfa eodemgenere iocandi contra Antonium uti .Atqui Cleopa tra forma ut ferunt ipla quidem per fe non nimium erat eflicax ad netes afpitien e tium capiendas nec qua homines pre nimia admirationeAupefeerent. Veru adeo fuauiffimi mores tanta in lcquendofacundia:tam iocundiffima coucrfatio: ut his rcbusadiut^ forma unmerfos arripere. Pronuntiabat dulciffinooris fonolingua' tyfuauelut inftrumentu aliquod plurium cordaru ad quamcunq? libitum fuerat F entern convertebat promptiffime . Paucis nationibus per interpretem loquebaf' plurimis per feipfa respondebat uelut EthiopibusTrogloditis .Hebreis Arabi, bus ^iris Medis Parthis 8lt; preterca multis : cumante illam Egipti Reges uel ne Egiptiam quide didiciflent uel Macedonica reliquiffent Abhacitacp muliere Antonius ufq^adeo raptus eft utfuluia uxorem contra Celarem in Vrbe pugnan? te Parthisuero duce Labieno Srie iminentibus ipfe expers cure ueluti bec res hibil ad fe Fertincrrrtnn Afexandriam Reginam fequeretur:8lt; ibi preciofiffima rem ut inquit Antipho tempusdefidia otiecp cotereret bErat eisuitaquainuita? bilem appellabant mutuis fe conuiuiis accipientibus amp;nbsp;omne prodigalitatis gergt;,' excedentibus.Equidem ex Lampria auo mco audiui narrare fihi Philptam Am pbffiiu medicu qm per id tepus ftudioru caufa Alexandrie fuerat. Aiebat enim Philotas fe a quodam ex Antonii coquis quo cum forte familiaritatem habebat ; 'dudum effe in eum locti ubi epule Antonio parabantur uidifeq: illic amp;nbsp;alia coplugt; xa amp;nbsp;apros odio ife aute admiratum magnitudine cpularû,quefflequantuseffe^i

ocr page 888

eonnitiaru numerus irione bic coq itu dixilTe, nj mutto eTe conuiaisrf^ cirdter duodecim.Ceteru oportere ita quecp fuu tempus habere ut ne moment^ quidem défit ueffaperüt : trahi autem fepe cenam ab Antonio fermons interpellante ud

potu :n,n^uqh coiecŒura ede temporis amp;nbsp;ea de caufa non unam fed multas cenas apparari . Poft baud Gne multum fpacii ueniffe aiebat cum minidris Antonii fili um quem maiorem natu ex fuluia habebat;n*$enim apud patrem cenabat :8Cce nalle aie^t una fecum humaniffime inter ceteros familiares .Sibi igitur iUic di, r c^efptores multis argutiis fatiganti ; hoc fophifma ab Antonii filio

quot;m nbsp;nbsp;nbsp;e febricitanti quodam modo danda funt frigida .omnisaute febri enm7quodam modo febricitat : cuiq? ergo febricitanti danda funt frigida .Hic hecn^n,^A S frieret letatum puerum nGffe atq? ita dixiffe gt;nbsp;Ego tibi philota refecta lffA°quot;°°.endens permuly amp;nbsp;magna pocula quibusomnis menla erat nare nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rna acceptante fed tarnen minime arbitrante puero tanta da, fibiQ off.,:^^ effe cum Æaqu,da ex minioris pocula hec muafe c^iecrfet te ^1^1,: JP a,ut repelleret uerereturq, accipere d,x,ffe pue^aiebat 0inep o::^^ 7ta'^::.*^reu qu^dat hiram effe Antoni Æedagepro brs enim plera$ antiqua amp;efrrefr i':quot;Pe ne auodforte ex bis deCideret pater: funt lota audiuiffe Cleopatra aute^ °Peris nabis ut dixi auusnofter narrabatex Phi blanditiisadorta feu ftudh r quot;°quot; quadnFariam ut inquit Plato fed multifarii batur quibit i^Risftff'°feuioco res ageretur noms femperirritam^^^^^ feu ludere feu ^t^re ^ff^t^s f^^^^^^^ 'Semper nodta diecp erat parata in armis nodlu per Vrbem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;? aceret exercentem (e Antonium uifebat famuli aede Colttus eratua^art™anciUe habitu Sequebatur:quando amp;ipe fores illudere unde non fo^,^-^^doi^spopularium oblidere 8lt; inquilinos per qua$ uulgo odioCum effet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'' '^ etiam uerbera perfepe reportabat* Hoc dem pertona aduer Cus Roma:,,: ^nt tamen^Alexandrini idicebantcp tragica qui Vnum ex fuis iocis narrare bhet •quot;quot;quot;'^ 'quot;te aduer^us Egiptios Antonium uti aliquando Antonius J-^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uanum effet .Cum pifcarec igitur piscatores clam fiiI^:aferepoffet :prefente Cleopatra angebatur : lubet dere per hunc modum ^«^:ba^ quem dimiferatpifces antea captosappé r™G narnretdamp;amp;amta:^aOT^fata,fyCT.Adft

iam olim feruatum affixere Ati^:'''™beybamocp Antonii piCcem lafe amp;fuma fuftulit admira tiZf^g:quot;.^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a ruis appenfam ratus harundinf

to antomo duo nuntii:;^rres iittora reges nationes .Eiufmodirebus inten fratrem amp;nbsp;F^^ nbsp;nbsp;nbsp;quot;empore afferuntur faberquo certior facfluseft4 nantes amiffis rebus ira fi emprimomter le diffidentes 'deinde cum Cefare pug' Aliam ab Eufrateamp;''t? epulas .alter Eabienum Parthorum ducem omne uelute Ibmno amp;cran„l,'aquot;l^diam amp;ioniam occupalle nuntiabat . TandeigiF inde per litteras ful„i. experreamp;s^afyad phenitiam contra Parthosprocedit Inde cam pleri® ex amici«^'a'';^ad itabam cum Ducentis nauibusfe conaertit ab bis omnem difcordraromqcT„%rbe.frS,atierdn^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;icognaCcit

it$impigra Dutahafrch nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;am afufu^ efle ortam.Eratenim natura ferox

matusmita/ia eßet Verumilfa

cumi AGa nauigaret in Stione mortua efhque

ocr page 889

ITS effecit Ut in fpem uenirent amici inter Antonium amp;nbsp;Cefarémpone pace fieri Nam eu in italiamappulÆt Cefarçp manifeftiffime fatcret nihil fe habere quod Antonio quidem füceenfere poffet .'que uero fibi obiicerentur omnium crimen in Fuluiam referret interceperunt amici beHum^ prohibuerunt . Diuifum deinde inter illos imperium eft :ita ut terminum facerent lofiium mare : Omnis ad orie tem trapus Antonio ad Hefpcriam Cefari concePus .Lepido autem Africa per miffa .Confulatus uero quotiens ipG nollent amicis cuiuffy pro portione concedi placuit. Videbantur bec fédéra maioris cuiufdam uinculi indigere ^ comoditate fortuna prebuit Celaris erat foror Odtauia maior illa quidem natu : nec ex cade matre .'ex Ancbaria enim erat genita :Cefar ex Accia .Hec mire virtutis femina mirum inmodum colebatur a fratre .Tunc autem.C'Marcello cui nupta fuerat mortuo lugebat.Idem putabatur facere Antonius mortua Fuluia.Quamgenim Cleopatram habere non inficiarctur : negabat tamen coniugium ePe nec in hoc Vno quidem ratio fuccubucrat amori .Cenfebant igitur omnes Antonio dandam effe Odlauiam :fperabant$ fore ut hec mulier forma moribus iugenioq; preflati vna cum Antonio uiues amp;nbsp;ab eo ut decens erat amata omnium rerum quies effet amp;nbsp;(alus.Hoc cum ambobus placeret ireuerh in Vrbem nuptias firmant ex Sena tus decreto :req;enim per legeslicebat ante decimum menfem a viri morte .Pla cuit deinde ut cum fexto Pompeio pacem firmarent .Tenebat Sextus ea tempe ftate Siciliam : amp;nbsp;predatoria claffe cui Mnas pyrata precrat italie oras amp;nbsp;omne circum pelagusinfeftabat :Vfus tamen fuerat magna humanitate m Antonium fulcepta illius matre que vna cum Fuluia ex Vrbe profugerat . (Eongreffiim igit cum Sexto habuerunt in aggere quoda Meffane quem naues Pompeii ex altera parte circumflabant :ex altera Antonii amp;nbsp;Celaris milites ;fed era cum Pompeio fada ut ille Siciliam amp;nbsp;Sardiniam haberet itutum autem mare a piratisprefta' ret .'certum modum frumenti Roma mitteret . Poft hec fe mutuo ad cenam inui tant Pompeio forte euenit :ut primu apud ipfum cenaretur . Interrogatus autem ab Antonio ubi nam cenaturi effent :illic inquit Sextus oftendens pretoriam na, nem que erat (exrcmis dlla enim eft inquit paterna domus Pompeio relida Hec ait in Antonium cauilla tus :quidonufua Rome occupaucrat.Iadis itaqancho, tis amp;nbsp;ponte quodam ex aggere in nauem fado fufccpi teos magnifice : fervente dlic conuiuio amp;nbsp;in Cleopatram amp;nbsp;Antonium feruentibus iocis Mnas pirata ad, berens Pompeio ita clam ad eum locutus eft .Vis ne irquit Sexte aneboras fucci dam 8lt; te no Sardinië neip Sicilië fed Romani imperii faciam domina. Hic Pom peius cum paulifper fecum agitaret oportuit inquit o Moa hec per teipfum me mfcio fecifle mune uero quod eft eo contenti fimus periurarc enim nequaq;in eu Inde cum apud Celarem Antoniumqp cenaffet in Siciliam rediit Antonius Gmu' lat rescopo(ita fuerat : Ventidium cum exercitu ad reprimendos Parthorum im petus premifit Ipfeautem cum in italia remanfiflet .effetq:pueris Celaris lacer' dosiuuenis gratia conftitutus. Ceteri quidem omnia comuniter amp;nbsp;amanter 8lt; fu nia concordia inter fe agebant 'ueru in ludis quos ccrtatim inibant non mediocri' ter angebatur Antonius g fcnpci Cefar cflct fuperior.Eratcu Antonio quidam abEgipto magus isuim nature Antonii contcplatus . feu reuera id cognolceret bue quod Cleopatre gratia fingeret ita ad antoniû dicere Iblebat. Fortuna quidë tua o Antoni ipfa per fe fplerdidiffimaeft amp;nbsp;ëpliffima.Veru eu Celari adderet co tinuo oblcuratur amp;nbsp;decidit .Tuus enim demon illiusgeniu reformidat amp;nbsp;cu cel fus atgalacer per feipfïï fit ob buius tn uicinitate humilis fit amp;nbsp;abiedUorlequidé te moneo ut abeffe uelis q; procul ab boe adolefcente . Hisautë ah Egiptio diAis QŒuia Videbant £idcfacci€,INain fae foxtibus lue talis in xc quacurgdccextaitt

ocr page 890

Temper uicÆor Cefaruidusaute erat Antonius .Sepe pugnaces gaflos 'fep? con turnices certatimimitten tibus femper Cefaris uincebat partes , Quibus rebus occu te Iicet turb;tus Antonius nee Egiptum iam afpernatus mandata Cefari re uaru cura ip eexitalia migrauit. Ódiauia uxore ex quaii Ebola fufeeperat H^^fmitantejbi cÛ Athenis hiemaret: afferunt letiffimi nuntii Ven' copiisLabienum amp;nbsp;Erampatem belfaciŒmii H/ Vrbem inftitufri'^(pbhas res epulumgrecisab Antonio datum :amp; ludi per Sumptis ad^uibus ipfe Antonia magiftratus inhgnibus prcfuitamp; excerpet ex facra o')' ^svna cum if/is (hltauit unde ad bellum proficiCcens CertG ceptum ferum frnf i- 'T fquot;'* cepfidra uas aque plenum fecundum quoddam pre/ in Siriam irruopnfrRegis filium cfi magnis Parthoru copas ::ru^^ Ventidius m Graffica defeuit ,qua in pugna cum ipfePa intra Medie amp;nbsp;Mef^nlfr^' 7'' cecidiffet :tanta formido parthis iniedtaeftut aem enerre .tribus continuis pugnis Cuma uiM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;—

penam abunde paffi.Hoc quidem Ventri, hl^P nbsp;nbsp;«pro.MGÆ mortuo

Cdnumeratur iquan$ ipfe ^^^tii^^m nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;RomanorGfrlt

amp; Parthos conturbat:L%uer;tu^^^^^^

uerCuS inditionem redeo-u. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eos autem qui defecerant con

dit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Anthiochum cSmagenem in Samofatis Vrbeobfe

V^^fe^tio am ^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;facturum luffit

Venricuus legationem aci Antonium mittere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

mittebat Ventidium rem eum obfeffis tranGgereZTl^i:^^^^

remife^fofo^drfr^ ^laudatum atq; donatum Romd ad triumphum .locTnatu^rfpdZtf!'^dRftram etatem triumphauit de Parthis homo obduro

Antonii recpntnsfr 1n^gnaru reru cupidus iqui ea de caufa in amicitiam ^0 ^amp;^''^fe Prebuitm rebus gerendis utconfirmaretid deAnto, reZ, Na amp;^l^'''^aChus Cuccedere Cuper alios $fi per fe ipfos bella ge, d,::hTquot; Caffiusab Antonioin Siriam miffus preclare rem pedit 8lt; Cani, dius ab eodem circa Armeniern relitftusea fuhatfta ScinCuper Hiberorumamp;Al frOru.Y^Xugf us proftratis amp;nbsp;(Eaucafum aduf^profectus gloriam amp;nbsp;nomen Barbaris nationibus formidolo fum fecit .Rurfas quibufda calumniis co tra Qelarem irritais, trecentis nauibus in italiam properauit qui a Brundufinis on receptus cum Tarentum appuliffet (Detauia:nam amp;nbsp;ipfa cum antonio exgre nauigarat .'multis precibus impetrat ut fratris adeundi faciat fibi potcfatem rafr'' tempore pregnans :amp; altera lam filia ex antonio pepererat'que ueni enti Qefari obuiam progrefra:amp; ex eius amicis agrippa amp;nbsp;Mecenate in unum uo catis nmltis lacrimis deprecata eft„ne ipfam uelit ex fortunatiffima muliera mi' errima facere .Hunc enim omnes hofesadmirari duoru imperatorii alterius con

^gem alterius fbrore .Sm uero peiora uincantpreliu$ comitatur iplis quidem 1.%usii^ertu effe uter uidlor futurus fit : uter uicftis libiaute utrulibet fumam miferia afferre :itacp non amhiguü fed eertu malu impendere His uerbis cdmot, Celar pacifice Taren tu accedit .Fuit operepreciu ingentes copias terra manq; cernere fuma pace utrinep quiefcentesin medio aute amicoru complexus :amp; mu, tuam uerboru cantate.Gnauit prius Cefar apud antoniu in hoc quo^(DAauia thorem gerens, Cum deinde conaeniffet ut Cefar duas fegiones antonio daret ad

ocr page 891

Parthicam bellum Antonius aute Cefari roflratas centu. Oduiia (eorfam petiit fratri a uiro . xx .Mioparones :mi!'e mihtes uiro a fratre precari . Hec nbi copa fita funt confeftim Cefar contra Sextum Porrpeium ducit exercitum. Antonius uero depolita in Vrbe Odaui a una cum fuis amp;nbsp;Fuluie liberisipfe in Afiam traie, cit .Inde cnm in Siriam ueniflet :grauiffimu illud malum quod diu iacuerat a me lionbus confiliis fuperatum rurfus fe extulit :uire($refumpfit .effreni ut inquit Plato cupiditate animi aduerfus boneftos 8lt; falutares monitus rationis calcitran te .Capitoni Fonteio negocium datur ut Cleopatram in Siriam adducat que c^ illuc ueniffet fuma apud Antonium gratia accepta capit dona non parua nec con, tenendum regni fui additamentum .'fed PheniciM amp;nbsp;Siriam Celen 8lt; Ciprum 8{ magna ex parte Ciliciam item ludcam que balfamu producit amp;nbsp;omnem Nabatea rum Arabiam que ad occeanum uergit .Hec dona Cleopatre perinieptulerut Ro mani atqui multa regna amp;nbsp;Tetrarchias priuatis hominibus Antonius dedit^mul ti etiam reges ab eodem fpoliati funt 8lt; fortunis omnibus exuti ut Antigonus iu deorum rex quem fecuri percuffit : quod nulli ante id tempus contigit regum. Pre ceteris tarne flagiciis inuiG erant Cleopatre honores .Augebat inuidi^ hac g gt;cum uno partu duos filios ex illa fuCcepiriet 8lt; alterum Alexandru altera Cleo patram nominaflet cognomenta huic foli illi luneadiunxit .Ipfe tamen Antonius rem turpem uerbis exornans fic folitus erat predicate .amplitudinem romani im perii non per ea que acciperent fed per ea que donarent apparere prole ante mul torum regum nobilitatem propagari :ita auctorem fcu ab Hercule natum .Ne$ enim Herculem in uno atq^ eodem utero orrne fuam prolem irfudifle Neq: Solo/ nis leges aut Cyaflei penas ueritum eße fed amplam cx fe ftirpem fucceffionemep nature cupiuiffe relinquere . Poft hec cum Phraortes Hirode filius trucidato pa tre regnum occupaffet ;multicp Parthorum profugiffent? Munefes quidam uir nobilis ac domi potens folo patrio extorrisad Antonium corfugit Antonius The niiftodi illum fimilem ducens fe autem potentia ac munificentia Perfarum regiba parem arbitratus tres ciuitatcs Partho largitur :Larifram Aiethufam Hierapa bm qua Camiricem arte appellabant.Scd Parthorum rege Murefem reuocante benigne illum dimifit Antoniusratus Plraortem fubducere mt pacis fpe ducere tur ;ßgna amp;nbsp;captiuos qui de Craffi {iipererant clade repopofcit .Ipfe autem Cleo patra in egiptum remiffa per Armeniam Arabiamq iprofecftus copias undiq co traxit nec folum proprias fed etiam (ociorum regum^erant ifti coplures . Amplif fimus tamen omniu amp;nbsp;potentiffimus Artauades armeriius :qui .xvi .milia equi' tu 8lt; peditti.vii.duxit Illic cu copias fuas cenferet Antonius ceperit romanozp pe ditum milia .Ix .amp; his auxilia equitum adiunefta Hilpanorum amp;nbsp;gallorum.x.mi lia .'ceterarum nationum equitum peditumq fimul trecenta milia • Hec tante co' pie tantiq rerum apparatus ob quas amp;nbsp;tranchadiram irdus expauit amp;nbsp;tota fimul contremuit Afia nullius ufus Antonio per Cleopatram fuere .Quippe dum pro' peratutad illam reuertatur ut cum illa hiemet non expccftauit gerendi tempus fed intempeftiue aggreffus perturbauit omnia . Magicis enim carminibo amp;nbsp;ama toriis poculis dcuinàa mens amifla libertate propria in cleopatre uultu herebat infixa longe redeundi q? uincendi cupidior .Pompeio quidem cum oporteret in Armenia hiemare amp;nbsp;requiem prebere militibus orto milium ftadioru uia defeffis 8Cante$ Parthuscopias ex Hibernis educeret ineunte ucre Mediam occupare non tulit ille moram fed confeftim Armeniam ad leuam capiens antropatena re' gionem uaftauit. Deinde cum trecentos uehiculos haberet qui machinas ferebat ad oppugnandas urbes Ferneceffarias in quibus aries erat odlaginta pedti qui, bus corruptis nulla Ifrcs erat reparandi utpete cmni ad orientem plaga inaurias

ocr page 892

iminime generolas procreante dum eèlerior effe capit qaa^ impedimenta céferit^e itispoft fe deferuit Taciano quodam qui curribus preeffet cum certa manu mititu .ad cuftodiam relido .Ipfe autem pbraarta urbem magnam ubi 8lt; Eilii amp;nbsp;ux)res ?erant Medora regis obfedit ,lbi mox re ipfa redarguentecognitum eft quant us .error fuerit in machinis relinquendis . Nam ed illis careret aggere fumolabo re •extollere coactus anxie perficiebat .Dum hec apud phraarta gerebantur pbaor tes Parthorum rex cum magnis copiis decedens ut audiuit machinas ab antonio relidas partem fuorum militum ad eas mißt. Ab his circumuentus Tacianus ob ,ruitur decem milia cum illo cela capti autem complures in quibus g rex polenio fuit machine uero omnes a nidoribus incenfe Æa res ut debuit eundos Antonia nos milites minime quic$ tale in principio expedantes uebementer turbauit. Ac ,ceffit quod Arthauades armenius qui eius belli capefcendi caufa inprimis Anto nio fueratquaf idefpe ratis rebus cum fuis copiis fe fubtraxit ro.mano($ déferait 1Hodes his iucceffibus elati manifefte prodire audebat munitiones Antonii adire minis contumeliif^ laceffere .Antonius igitur optimu fadu ratus militem edu, cere ne quiefeendo amp;nbsp;fuoru animos languidiores amp;nbsp;hodem ferociore faciat affup tis legionibus tribus amp;nbsp;pretoriis cohortibus cu uniuerß equitatu frumentatum' •egreditur fperanseo maxime modo hoftes qui latiffime fparß erant in unum con trados pugnandi copiam fadurosita longea caflris unius diei uiam profedas ut uidit Parthos undicp in fe concurrere pugnandi fignu in caftris ponit amp;nbsp;fimul tentoriis refixis quali non pugnaturus fed abiturus Parthorum aciem propter ac cedit amonitis equitibusqui primi erant ut cu prope fuerint equos in hoftes $ce feriter conuertant .Erat Parthorumacies in falcis figuram inftruda ftabatep ,miro filentio amp;nbsp;quiete romanorum ordines admirantes. Equesromanus figno dato ingenti clamore in hoflem defertur reditere primo hoftes impetumep fulti' nuerunt :moxut pedes quoqpaduenit tunc ingenti drepitu armorum amp;nbsp;clamo' re militum territi Parthorum equi 8lt; fimulipG Parthi prius$ manus colereret fugam arripuerunt .Hos perfecutus Antonius putabat fe totum bellum : aut cet te partem maxima eo die confeciflequot; Infecut ifunt equites circiter ftadia .CL .pe dites uero .L .quibus reuocatis quot ex boftibus cecidiffent quot capti effent cu quereret coperit.xxx .dumtaxat captos amp;.Ixxx .cefos . Ea res fpem ac fiducia omnem romanis ademit pergraue putantibus fiquidem ipG uidorlt;s tam pauCos ex boftibus necarint uidi autem tot amiffuri Gnt quot circa machinai nuper ami' ferant. PoAridie uero cum ad Phraarta redirent obuiam fefe offert boftis .primo quidem parua manu deinde maiori tandem uniuerfa multitudine acfinu$uidi fuiffent circa romanos diffufa ad pugna prouocabant Jterep impediebant ut uix atq: anxie Antonius fe cum fuis militibus in caftra reciperet 'Ab obfeffis eruptio ne quadam facula cum prebdia romanoru deieciflent iratus antonius forte circu' duda decimuqueep fnpplicio affecit :ceteris pro tritico ordeu prebuit.Erat boc bellum utrinq pergraue nam 8lt; romani fame timebant nec fine uulneribus amp;ce: de dabatur iam uiàu parare . Et phraortes leiens omnia faciliora effe Parthis@ hieme cu iam equifiocftiu autunale adeflet magnopere uerebatur ne fiios contine re non poffet . Dolo igitur aggredienda ratus nobiliffimis parthorum negocium dat ut romanos qui frumentationis aut aquationis aute deniq cuiufedep rei cau, fa egrediantur familiarius copellant auferre linant benigne alloquantur virtutem laudent eos miru in modu placere regi fuo fignificent inde increpent Antonii per tinatiam qui phraorte eiufmodi uiros fatuos effe cupienti ipfe non afTentiaturi'led famem atq? interperiem anni duo maxima amp;nbsp;grauiffima bella expectlet :que cum Wenerint etiam fi ipfi partbi conentur auxilium ferre evadere tarnen npn poterunt

ocr page 893

Eiufmodi diaa a militibus celata mouerunt Antonium.Non tarnen prius cadu' ceatorem ad pbraorte mißt qua fuerat (cifcitatusan bec ex mente regis loquetë tur :quod cum illi affirmarent amp;nbsp;ut ad regem legatum mittat fuaderent mittit quofdam ex amicis quibus mandata dat ut 8lt;Ggna amp;nbsp;captinos a partbisrepetat ne mbil petendo contentus effe fola fuga uideretur .phraortes vero bis auditis re fpondet ut captiuorum amp;nbsp;lignorum mentionem facere omittat pace aute fi abire maluit offert qua coditionem tandem ut ab Antonio eratiuffum legati accipiut Poft bec Antonius paucis diebus dum fe milites coparent comoratus a Pbraar, tis difcedit nee ipfe quaq? caftrenG eloquencia nemini etatis fue cederet cotionem babuit :fed Domitium Hnobarbum id facére iuffit . fuere nonnulli in exercita qui id grauiter ferrent acre cotemni ab Antonio putarent .AÜiuero mefticia amp;nbsp;pudore quod uerius erat impeditum Domitio id negotii dedifle amp;nbsp;ob id ipfum magis eciam conciliatos ac perfuafos duci eße oportere predicabat .Erat in exer citu uir quidam Mardus genere Partborum mores propter diutinam obleruatio nem plurimu callens :ceterum probate fidei iam antea cognitus in prelio circa machinas edminb. Is Antonium adiens monet ne eandem qua uenit uiam repetat ne ueexercitum pedeftrem amp;nbsp;grauem per loca plana amp;nbsp;aperta tam magniS equi tum copiis trucidandum obiciat. Neqp enim alia de caufa Pbraoi tem fedus iniffe nifi ut ab oblidione abeuntes in iis potiffimu locis confequatur G ita Antonies ue lit ducem futurs fe pollicetur nd folum tutioris fed eti^ Ereuioris uie :Antonius autem q$uideri nolebat fe parum fidei Partborum confidere tarnen cdmodita' te itineris addueftus IVIardum duceie iubet fatifdatione prius ab eo poftulata ille fe uinciri lubet nee antedidblui^in Armeniam perduxerit Quo fado arripit ille iter ad dextram amp;nbsp;montes capefeit i'a biduum fine nlla c fferGerc profecti id om hi timore depolito diffolute incedebant .Tertia autem die cum ad flumen quod, dam perucniffent iMardus ripam fluminis recens dirutam cernens amp;nbsp;uiam qua eundu erat multa undatiore occupatam fufpicatus boftium inbdias qui ea impedi menta ac moras romanis obicerent baud longe abeffe Antonium monet prouide' rene exercitu incaute incedentem de improuifb Partbi adoriantur. Vix redie' rat in ordinem miles 'cu partbi citatisequisin romanos feruntur circudant acie undicp inflant . Antonius funditores 8lt; leuis armature milites in bodem imittit partbi in fcfto telo amp;nbsp;plubea glande percudi pedem referunt multis uulneribus acceptis nec paucioribus illatis .Purfus deirde irrupere conates celciber eques excepit diffipauitqiita ut nibilamplius ea die tentarent .Ex boc Antonius cogni to quod freftu opus edet expedito irilite fundatcribuf^ non fblum terga fed eti^ latera exercitus fepfit 8lt; quadrato ag mine femper incedit :equitibus autem man dat ut bodes uenientes excipiant fugientes uero ncn lorgius inaquantur .Hec per quatriduum obferuata (pe omnem prede ademerat Partbis ut lam de reditu cogitarent cum (peamida bicmsobdaret Quinta autem die Fuluius gallus vir ferox 8 lt;manu promptus :qui ordinem in exercitu ducebat :petiitab Antonio le uis armature milites amp;nbsp;plerofq; ex equitibus quos in fronte habebat promittens aliquod egregiu facinus fi bi fibi ^mittantodenfurum, Antonio uero cocedente milites amp;nbsp;equites capit 8lt;cum hofles ut foliti erant acceffident in eos irruit fuga uitcp .Ncc parua fuga ut pieceptum erat contentus irdat ferctiusamp; in medias ^rthorum turmas irrumpit midos ab exercitu cui reuocarent contemnit Ferut Titium queftorem figno per vim ablato ad exercitum fe recepide gaUu obiurga' tum quod multos bonos uiros temeritate fua perditum iret • At Gallus Titinm contra iurgatus fuos cohortatur amp;nbsp;eodem loco fidere eos lubet. Ibi acerrime pug natum edtadem gallus cum fius ab bcdibus ciicKuenitur prefTuf^ undiep mittit

ocr page 894

rad exercitum qui auxilium implorent .Tribuni militum inter quos 8lt; Caaiditf;. 7erat vir magna apud Antonium gratia temeritati galli maxima errorem adiun, gunt .Nam cumopus effet frequentiori auxilio uno impetu in bodes irrumpente ipamam manum fepe atep iterum ut primi profligati erant mittendo copiafqieaa ,cuando uniuerfum exercitum in fugam atlt;$in ultima cladem dediffent ni Anto' jnius re cognita celeriteraduolans cum legione tercia pugnam {ubiflet boftefep re preffiflet .Tria milia in eo prelio mortua quinep milia uulneratorum relata fut in cadra amp;nbsp;iri bis Gallus quatuor (piculisaduerG corpore traiedlus rfed bic quidem non coualuit ceteros uero adiens Antonius curabat (blabatur$miro dolore afbic tus ut lacrimasetiam frequenter effunderet.Saucii uero eius aduentu letati dex 'teram prefantes oralant ut abiret ac propriam ualitudinem curaret fe liberatos reffe fiipfe dux ualeret affirmabant . Alultusin illa etate exercitum duxitqui buïe «autaudatiaaut toleratia laborum autrobore militum preftaret.Tanta uero erga ducem teueren tia tanta obedientia tanta penesomnes nobiles ignobiles priuatos ।magidratus co flantia in honore ac gratia Antonii proprie Gluti anteponenda ut ne antiquis quidem ilbs romanis locum ullum exceffus relinquerent.Huiulce rei iplures erant caufe nobilitas eloquentiafimplicitas magnificentia liberalitas comi tas.'cum uero cum ceteris laborando folicitudinem pro aliorum ineomodis fufeipi endo opitulando cuicpcuod opus erat porrigendo promptiores infirmos at$fau cios ÿ ipfbs ualentes effecerat.Hec uidloria uf$adeo Parthos extulit utqui pri die arrilTa fpe de recefu ut diximus cogitabant peruniuerfam nodlem exercitui ^quaf ifugituro amp;nbsp;deferturo omniaiminerent. Et rex omnes quos fecum habebat neqr enim ipfeullo prelio unq? affuitquaf iad certampredam uieforiamq? illuedi, mitteret .Fuifle dicuntur omnes'Parthorum copie circiter icccc .mjia equitum Antonius uero cum effet contionaturus petiit fbrdidam ueHe quo magis animos flecteret. Sed improbantibus amicis purpuratusacceffit. Ibi cum laudaret fortes increparetcp qui fugerant 8lt;hi quidem bono animo eße juberet• illi uero fe pur' garet amp;nbsp;Gue decumationem bue qp aliud füpplicium mal/et feparatos fnbire offer rent modo ipfe triAicia animoexpellat precatus eft deos uthqna muidia proprio re feliciter aduetet :oinnem illamin fe unum cduerterent reliquo uero exercitui falutem ac uicftoriampreftarent cdtionem dimibt . Poflridie exercitu diligenter ciacumfepto procedit . Parthos autem longe fpes fua fefellit. Nam qualiomnia rapturi inuadentes ita fuma virtutea romanis repellunturut fortitudinem admi ratifpem omnem prede rurfus deponerent.Inde cum quibufdam e tumulis defee dentem exercitum Parthi fcevantes per decliuia adorti effent conuerf legionarii milites pofl fe nudos claufere. Primi quide in genu flexi clipeos oppofuere ui ue' ro qui poft terga erant armis fuperiedfis primos texeruntilfos item alii codé mo' do .Erat eius Forma quali tecfti cuiufdam theatrico fpedtaculo pcrßmihs ad figit tarum lubricationes tutiffima defenfio. Parthi labore confectos eße rati depolitis arcubus amp;nbsp;contis aflumptis romanosinuadunt 'At illi fubito in pedes fubhti amp;nbsp;ad inuicem cohortati primos Parthorum obtruncant reliquosin fugamdant ;eo dem modoamp;fequentibusdiebus fadlum eft .lam exercitus tarde incedens inge ti fame premebatur.Neq^cnim per hoftes frumentatum ire licebat amp;nbsp;inflrumen ta cerealia magna exparte relida erant :iumentis partim mortuis partimin fere do eos qui faucii erant occupatis. Chenix atthica frumeti quinquaginta drag.tis empta pro ordeaceis panibus tantidem ponderis argentum datum itande ad her bas ac radices conuerli cum note confueteg? deficerent coadi funt etiam ignotas aflumere . Inuenta eftquedam herba que ad morte per in finiam adduceret Quiv cung; lira mandebatneg? memineratcuiulg ; nc$ ullum agnoscebat adfocunum

ocr page 895

fame interns ut lapides effoderet uerfaret$ceu magna quedam res amp;nbsp;celeritatis indiga gereretur . Erant cuncta plena annixorum humi ad lapides reuoluendos traducendof^ amp;nbsp;tandem bilem uomentes moriebantur omnes quando uinum de' fecerat unicum ad eam peftemremedium .Ita permultis morientibus ^Partis uebementer inflantibus fepe intercogitandum clamaffe Antonium ferat o dece milia eos qui cum Xenophonte Babilenia redierant admirantem qui mulco logio giore uia confecta per ingentes copias boffium ad patrias fedes remeaffent ineo, lûmes .At Parthi cum necp exercitum Romanum obruere ne$ ordines turbare ullo padlo poffent fed cotra ipGiam tepe uidi ac fugati effent rurfus nituntur da los contexere ^mifcentes enim fefe Romanis qui aquatum aut frumentatum exie rant 8lt; cordas arcuum laxas oftendentes fe quidem nunc abire domu predicabant: (Quofclam tamen ex Medis biduum aut triduum fecuturos non ut lacefferat qui dem amplius :fed uicos atqiagrosab iniuriis tutentur . Ad hec amplexus gratu' lationef^ tangebantquo magis perfuaderent . Romani autem magnam in fpem addudi putabant uera fore que illi dictitabant : amp;nbsp;ipfe Antonius una cum cete, ris letatus cupiebat iam in planiciem defeendere. Motes enim per quos deinceps eundum erat dicebantur aquam non habere . Cum itacp copias deducturus effet Antonius uenit ^ proxime ad catra uir quidam Parthus nomine Mitridates ne' pos Munefis illiusqui urbes dono ab antonio acceperat. Is petit aliquem ad fe ue nire qui firiace aut partice friat Acccffit Alexander quidem Antonii familiarisr partbus prefat? quis effet amp;nbsp;in Munefem gratiam omnem referes interrogauit Alexandrum fi montes altos ac frequentes fub quibus late explicent campi ante fe cernat.Quod cum ille annuiffet fub illis inquit trontilus omnis parthoiu equi tatus ues expediat putant enim uos eorum uerbis fubduclos relicuis collibus per banc n^agnam planiciem iter faduros.Si igitur montes adhuc feciftis tenueritis nil amplius ^ labor 8lt; fitis timenda eft res uobis Romanis nequa$in{ueta.Sin in campos deCcenderitis certo fciat Antonius Craffi calamitatem fibi efte fubeun dam .Ëec cum dixiffet receffit . Antonius hoc nutio turbatus amicorum fenten ciam fcifcitatur .Mardus itineris princeps fententiam rogatus uehementer par, tbo aflfentitur .(Quippe 8 lt;nbsp;citra ullas infidias planiciem ipfam plenam errorum amp;nbsp;nioleftiarum putabat 8lt;bmul docebat haud 16gam regionem effe que aqua care' ret fed quantum una die tranfmitti poffet .In banc fentenciam cu adductus eßet Antonius nodle figna mouct milites aquam ferre luffi penuria uafculorum galeas pelle fyimpleuerunt.partbi ut nuntiatum eft Antonium Fermentes iter tenere exciti ex infidiis 8lt; contra cenfuetudinem fua nodlu properstes prima luce extre mos Romanorum confequunË.'Romanosuigilia 8lt; labore confcàos ducentorum enim amp;nbsp;quadraginta fladicrum iterca nocfte confecerant :non mediocriter turba uitaduentus hoftium 'necp enim tam celeriter affuturum fperabat 8lt; fitim auge bat certamen : pugnantes enim incedebant dum ita proficiscuntur :primi quiqui erant ad flumen quoddam perueniunt .Aqua erat gelida amp;nbsp;nitens ceterum falfa 8lt;uenenofa Gmul ac guftata fuerat totis uifeeribus cdmouebat dolores. Mardo autem predicente difpobti funt quidam per ripam qui militem ab hauftu prohibe rent ; fed non tantu ea res ualuit quin uincete fiti frequentes ad potum profiliret Antonius quacuep incedens milites rogabat paulo etia fitim tolerare :baud longe abeffe fluuium aque dulcis 8lt;falubris mec hoftem deinceps propter afperitatem yie fequi poffe • His Gmul didlis pugnantes reuocabat 8lt; requiefcere fub umbra, jubebat rfaclis itag? fcenis amp;nbsp;Parthis ut cofueuerat procul amotis acceffit iterum Mitridates amp;nbsp;per Alexandru monet ut cum paulo requieuerint ad flumen accegt; dirent; Parthos caim ufg ad flumen fecuturos nec ultra tracturos effe Alexadœ

ocr page 896

b is rebus antonio nuntiatis refert ad eum aurea poruTa amp;nbsp;pbiatas quorum Mitri dates quot uefte tegere ualuit acceptis difceffit . AHquintulum etiam tuncdiei Ripcrerat cum Antonius caOra mouit ea nox ab boAibus quidem tranquilla fuit fed tam migno inter ipßs tumultu ut nufep fit magis trepidatu . Trucidatis ent iis qui aurum aut argentum ferebint pecunias diripuerunt .TandÉ Antoniiim' pedimenta adorti pocula 8lt; menfas precioßffimas effringunt : amp;nbsp;inter fe diuidut Hinc tumultus exortus omne exercitum trepidatione referlit .Putabant cundti aciem circumuenta ordinef$interruptos eße mt Antonius quendam ex libertis fuis nomine Ramnum iureiurando obligaret ut quandocunqp luberet gladio ipfd tranfigeret abfcinderetqi caput ut necp uiuus capi ualeat neq? mortuus dignofei abboAibus Hic cum omnesingemifcerent : Mardus itineris dux bono animo effe iubet . Flumen enim prope effe idq: Gbi ex aure (piratione8lt; fragilitate aeris8lt; tempore profectionis patere :ne$ enim multu (upererat noctis. Et fimul nuntia tum eft turbationem illam no ex boftibus fed ex militum quorunda auiritia inte, perantiacp effe ortam 'Volens igitur Antonius ex errjre ac profligatione in ordi nem milites reducere manipulatim precepit quibus lam ferme in ordine redactas cum dies lucere cepiffet Partbi extremos inuadere ceperunt Datur lignum pug' ne militibus leuis armature deinde ceteri eos protegunt amp;nbsp;teftudine facta bofte expectant ;qui cum adire no auderent 8lt; Romani paulatim fe fubduccrent primi ad flumen perueniunt.Ibi Antonius equitibus aduerfum Irotem collatis copias traiecit infirmos primo deinde ceteros .lam amp;nbsp;ipGs pugnantibus facultas erat bl bendi Parthi enim ut flumen aspexerunt (ubito arcus relax int fecure tranare iu' bent uirtutem Romanorum ad celum tollunt. Poftq? id flumen tranlierunt amp;nbsp;fe ex longo labore receperunt uiam ire pergunt non nimium Parthorum fidei cre' dentes .Sexta die poft ultimum prebum ad flumen Arexe quod Mediam ab Ar menia diuidit perueniunt . Vifum eft eis hoc flumen amp;nbsp;altitudine 8lt; rapacitate horrendum amp;nbsp;rumor erat Parthorum inüdias ibi effe ut Romanos tranfeuntes adorirenttur Vbi igitur Arexcm tutiffime traiecere Arh eniarrep tetigere quaß ex longo pelago terram illam intuentes adorabant ad lacrimafy 8lt;amplexus pre leticia conuerG incedentes autem per regiones fortunatas amp;nbsp;ex recordatione pe' nurie rebus omnibus abutentes hydericos utericofcp incurrunt morbos. Hic cum exercitum recenferct Antonius comperit viginti milia peditu quatuer milia equi tumeo bello amiGffe non tamen omnia ab hofte cela fed fupra dimidiam partem 'morbo affumpta . Ierunt igitur a Phraartis . xxvii. dierum iter preliis • xviii• part bos vicerunt .Ted hee vicSlorie necp vim ullam necp effectum habebant' quod boHem c6fequi no poterant' Quamobrem manifeftum erat cofeAionem eius belli per Arthauadem Armenie Regem Antonio fubtrac^am Si enim quos ex Media reduxit equitum (edecim milia affuiffent Parthico fere more inftruc^a amp;nbsp;cu illis pugnare cofueta Romanis profligantibo illif^ perlcquetibus nG$ hofti facultas fuiflet tocies ad bellum pene integro redeundi Cuncfei igië Antonium ad penas de Rege {umendas incitabant:fed ipfe ratione fretus quod exercitus e tot malis no dum refpirauerut necqueftus eft quictfyaduerSis Regem nec minus q?Sb'itus erat in honore habuit. Poftea tamen rurfus Armenia ingreffus multis promiffio ribus Regem alledlum in uincula coiecit 'eumep Alexandrie in triumphum duxit Que res maxime Romanorum animos ab Antonio alienauit quod inOgneac pre cipuu patrie ducesob ClcopatrS Egiptiisedidiffct :fed hecutmodo dixipoftea lurt facfta .Tunc uero per hiemem ac niues redire properans ocfto milia infuper militum in itinere amiGt Ipfe autem cum reliquis ad mare defeendens quodam m foco qui Leucaonia dicitur left aut medius inter Beretum amp;nbsp;Sidonia Cleopatra

ocr page 897

expeamp;bat:amp; tardantis deßderium peregre ferebat•'fed tamen ad potas eErfe» tateffy reuerfus cam tolerare moram ullo pzdo nequiret perfepe a compotoribus inter bibendum profihcns ad (peculandum currebat.Venit Cleopatra tandem 8lt; neftem amp;nbsp;pecuniam militibus tulit .Sunt tamen qui affirment ueftem dutaxat Cleopatramattulife pecuniam autem propriam Antonium quafiabiUa accepta militibus diuififfe Inde cum inter Parthorum Medorumqp Regem difcordia ede pro romanis ut ferrnt (poliis diuidundis exorta formidaretq? Medus ne regno ^p pno a Parthis deturbaretur:miffisad antenium legatis hortatur ad bellum Par thicum rurfum capefcendum amp;nbsp;(bas ac Tuorum uircs conatui^ pollicetur . Anto/ nius igitur magna (pe elatusquando id quod folum primo bello defuerat equitix ac (agittariorum multitudinem gratis oblatam (ibi per occafionem cernebat . Ite, rum parabat per Armeniam alcendere amp;nbsp;fe cum Medis circa Araxem coniunge re atq^ita Gmul parthis bellum inferre.Dum hec in AGageruntur Cefar interca Rome (DÆuiam (blicitabatut ad Antonium nauigaret mon ipfius gratia ut plu rimi aiunt led ut illa repulfa autnegleda iuftam caulam fratri preberet belli con, tra Antoniumineundi .Cum igitur Athenas perueniflet reddunturßbi littere ab Antonio qbus lubebaë Athenis expedare amp;nbsp;(imul fe cotra parthoSFrofec-lu¥ fignificabat . illa ucro boc nuntio per turbata quan^ non ignorabat quid rei agegt; retur tarnen mittens ad antonium rogauit quo nam uellet ea mitti que ip(a ad eu perferebat .Ferebat enim ueftem militarem coplurima multa etiam iumenta SC pecunias amp;nbsp;dona que Antonii familiaribus largiretur:amp; preterea militu deledo rum duo milia qui m cobortes redacli amp;tocius corporis armaturis mirabiliter ornati erant • Hec omnia cum ad antonium niger quidam ab (Dc^auia miffiisde' tuliffet amp;nbsp;iuftis laudibus ornaflet .Timens Cleopatra (Dc^auieaduèntum ne for te probitate rrorum amp;nbsp;Celaris potentia Antonius flecfbereturmon latis bladitiis confif aamore fe Antonii fimulauit incenlam amp;nbsp;corpus quidem (ubduefto cibo at' tenuat;8lt; fi quando ab ea difcedat continuo in oculis humor ac trifticia aderat ctz mconlpecftum redibatquali ftupore quodam perculTaintuebatur .Data etiaopa ntnonnun^ ab antonio lacrimans inueniretur ccnfeftim lacrimas obftergebat oc rnlebatqp /quali magnopere illum conaretur latere .Hec tunc maxime faciebatcG Antonius parabat e Siria ad Medum proficifci. Aflentatores autem Regine ftn dioG Antonium ut plane durum ac ferreum hominem acculabant : qui feminam perderet in vnum ac (b'G ipfd intuente Nam Cdlauiam quide rerum gratia per fratrem Antonio coniundam coniugis nomen frui Cleopatram aute tot populozp dominam amantem Antoniiuocari :neg; hoc nomen fugere ncg erubefeere modo aspicere ipfum ati]; vna eße liceat.Quod li hoc quoq? illi denegetur :non amplius Vitali aura fruituram .Eiulmodi uerbis uf$ adeo Antonium effeminauerunt ut Omni apparatu belli neglego rfolicitusde deopatre uita in Alexandriam redierit profectionem auté ad Medum aliud in tempus differret quan^ tunc uehemeter Parthos laborare inteftinis (editionibus audiebat 'Poft tempus tamen profeci, amicitiacu Medo firmauit :amp;vnicc (his amp;nbsp;Cleopatre filiis Regis filia delponfa ta inde regreffus eft lam ad ciuile bellum tota mente conuerfus . Odauiam enim ab antonio neglegam ut Roma rediit luffit Cefar feorfu per (e habitare :(ed illa negauit fe domu Antonii delertura amp;nbsp;niG aliud robe(ret hac decaufa minime eer, tandu cenfebat /perturpe enim fore (i duo Romanorû imperatores ad arma eant alter amorisgratia :alterçp pellex (brori anteponatur.Et Hec (ane fadiscdpro, babat:n^neg? Antonii dorr u deferuit :ne$filioru cius cura remißt /fed diligeter excoluit non (blû cdmunes fed etil ex Fuluia ante fufeptos.Amicos etia Antonii qui uel petendimagiftratus'ud ceterarû rerû gratia Èom^ uencrant fufcipiebat

ocr page 898

Fauebatqi amp;nbsp;Gquid opns erat pro ilfis a Celare impetrabat. Mis illa rebus infciens imprudenfcp pfurimu obfuit uiro :cunc2is indigne ferentibus quod eiulmodife' mina iniuriis afficeretur .Augebat Antonii odiu diuifuo iUa tragica ac fuperba maximecp a Romanis moribus abhorrere uifa quam ilIc fecerat Alexandrie inter (uos amp;nbsp;Cfeopatre filios .Nam cum in gynnaßo duos ex auro tronos gradibusar genteis pofuiffet :8lt; in altero ipfc in altero Cleopatra confedinet:filiis item paulo humilioribus tronis collocatis infpecftante omni multitudine primo quidem Cieo patram Reginam appellauit :Egipti Cypri Libië amp;nbsp;Sirie Celes unacp cum illa Ceßrionem regnare iuffit 'quem Cleopatra prepnans relicua ex priore Cefare pe periffe uidebatur :fecundo autem loco fuos 8 lt;Cleopatre liberos Reges regum nominauit :affignauitcn Alexandro quidem Armeniam Mediam amp;nbsp;Parthiam fi quando fubigerentur : Ptolemeo autem Pheniciam Siriam 8lt; Ciliciam amp;nbsp;prino' pio eos duxerat uario ornatu Alexandrum mcdica uefte thiaram Et cithar itecfta habentem Ptolomeum crepidibus amp;nbsp;eJamide SCcauGa cum diademate ornatum Hic enim erat habitus ab Alexandro Regum rflle uero Medorum amp;nbsp;Armcnioru Poft hec cu pueri genitores falutaßent amp;nbsp;amplexi fuiflent prefto cuftodes utricp affuere buic Armenii illi Macedones .Nam Cleopatra quidem amp;nbsp;tuncamp; alias quotiens fe multitudini oftendebat facram Ifidis Aolamaffiimebat :amp; noualGsiu ra po;:ulis dabat .Hec Cefar fepe in Senatu oftendens fepe in contione acculanS populum contra Antonium concitabat.Mißt etiam Antonius Romamaduerfus Celarem accufatores primo quod pullo Pompeio Siciliam adeptus nullam eius in । fuie partem feciOet (ibi .'fecundum quod cum eius nauibus ad preliumufus effet nullas un^reftituiffet :tertium quod cum.M. Lepidum collegam exaueftoraffet 'amp;priuatum feciffet lipf e habeat legiones amp;nbsp;prouintiasilli traditas. Superomni bus quod Cefar italiam ferme totam militibusfuis diuiCffet 8lt; nihil reliqui militi bus Antonii reliquiffet. Ad hec Cefar ita refpondit Lepidum quidem ideo remo uiffe ab imperio .'quod nimium ob eam rem in folefcere uifus erat .Queautebel, lo acquifierit (e antonio partem facturum quando amp;nbsp;ipfe Armenie partem faciet Gbi. Militibus autem italiam non effe dandam cum Parthiam amp;nbsp;Mediam habeat quas Romanorum imperio adiunxerintuna cu imperatore fio oreclariffime pug nantes. Erat in Armenia antonius cum hec renuntiata funt ei Confeflim itamiu' bet Canidium cum (edecim legionibus ad litus defeendere .'ipfe autem cum Cleo patra Ephefiim uenit .namibi maritime copie undi^ eduehiebant. Fuere omnes naues (Delingente cum onerariis 'quarum Cleopatra contulit ducentas : 8lt; talen ta viginti milia amp;nbsp;cdmeatum uniuerfb exercitui abunde. Antonius quidem a Do mitio admonitus ne fecum Cleopatram duceret iufferat illam in Egiptum redire Ibicp euentum belli expecftare • Sed ipfa uerita ne pax rurfus per (Deftauiam fieret multis premiis a Canidio impetrat ut pro (e Antonium alloquatur :doceat$iniu ftum edeab exercitu repellere mulierem que tanta auxilia prebeat ad belfu' neq: cdducere ut Egiptii languidiores fiant magna pars maritimarum copiaru Quin etiam fe non perCpicere cuinam eoru Regu qui antonium fecuturi Gt: Cleopatra cedat aut prudentia aut confilio. Nam amp;magru regnuiam diu per feipfam gu' bernafle :amp;ab ipfo antonio didiciOe queadmodu in maximis rebus uerfari opor/. teat :hec quidem conGlia :oportebat enim lam omnia in Celare tranfferri:uicerut Collecllis itacp copiis cu Samum nauigantes peruenidentiibi aliquot dies como rati funt in fumis uoluptatibus.Vt enim Reges Dinafte tetrarche nationes ciui tates uniuerfe que inter Siriam 8 lt;Meotida Armenia amp;nbsp;Laurias lacet luffi erat ea mittere amp;nbsp;ferre quibus ad bellu opus effet 'ita cuculis DioniGi artificibpedidii, rat ut in Samo adedent Itacp reliquo omni terraru orbe mgemifcente una infula

ocr page 899

euntibus faftäti ßniLus theatris certaminibuf^ intenta erat •Tmmolauit tota tini, tas Reges aut iuiter fe magnificentia donifqp certa bant. Poft: fee Antonius Athe nas uenit 8lt;ibi rurfus in rocis erat 8lt;theatris . Cupiens autem Cleopatra quos ciuitas illa (DcŒauie dediffet honores eolclem Gbi decerni Amabatur enim egregie ab AtbenienfibuS(Dc^auia :multis beneficiis populum amplexa eft .Ciuitas igië honores decreuit mifitcp legatos Cleopatre domiï qui pfepbifma ferrent • Horu vnus fuit ipfe Antonius utpote ciuis Atbenienßsqui coram Regina conftitutus orationem pro ciuitate babuit.Deinde Romam mißt qui (Dianiam domo expel ferent .Egreffam illam ferunt cum omnibus Antonii filiis prêter maiorem natu ex Fuluia .Hic enim cum patre aberat :plorantem 8lt; inique ferente quod amp;nbsp;ipfa vna ex caufis difeordie ciuilis putaretur • Romanis uero id indigniffime facftu vi, debatur Antonium tamen miferiorem iudicabant : maxime li qui Cleopatram ui derant :quibusapertiffime notum erat neq; etate neq? forma Ódlauie anteponen dam .Cefar audita antonii celeritate magnitudineg; copiarum uebementer trepi dauit timens ne ea eftate pugnare cogeretur .Deerant enim complura ad belli ap paratum :amp; homines fibi infenß erant propter imodicas tributorum exacutiones Coad:i erant ahi quidem partem quartam frudluum conferre :libertine uero con ditionis homineso^auam tocius patrimonii Itaq? omnibus in Cefarem accenßamp; tota perturbata erat italia. Vt in maximis erratis Antonii ponatur huius belli di latio mam amp;nbsp;fpatium Celari dedit exercitus cdparandi amp;nbsp;leniendi dolores horni, hum .(Quippe dum exigebantur tributa efferuelcebant exadlis autem ac perfoluquot; tisira ceffabat. Inter bec Titus 8lt; plaucus viri confutares Antonii amici multis contumeliis a Cleopatra affedti quod fibi aduerfati fuerant ne ad bellum duceret ad Cefarem tran{Fugere:8lt;antonii teftamentum quod apud ueftalcs erat docue te .Quod teftamentum cum Cefar peteret dedere quidem virgines noluerut: fed facultatem fecerunt ut per feipfum affumeret . Cefar cum tabulas abftuliflet: primo quidem cepit priuatim ut queg fcripta erant referre :locofcp reprehelione dignos notare Tande frequenti Senatu multa ex iis legit que perabfurde fcrip' ta uidebantur.Vt minime indignum putaretur eum uiuentem adhuc penasdare pro bis que poft: mortem mandabat fieri .Immoratus eft Cefar in fepultura :lube bat enim Antonius teftamento fuo h Rome diem obiret corpus eius ingenti appa ratuamp; magna celebritate hominum perforum efferri :amp; inde Alexandriam ad Cleopatram mitti Caluifius autem Cefaris amicus hec addidit Antonii crimina largitum fuiffe Antonium Cleopatre pergamenas bibliotecasin quibus ducenta niilia erant librorum .ln cena uero quadam cum multi adeffent furrexiffe Antoni nmamp; pcd€Cleopatre preffiffe 'ex suadam compofitioncinter eos faAa.Tuliffe etiam ut fe prefente Cleopatra ab Éphefiis domina Glutaretur .Preterea dû Re ges tethrareaf^ indicaret'tabellas ex cnftallo aut ck unguibusamatorie fcriptas frequenter acceptaffe a Cleopatra reaffy inter iudicadum leditafle :8lt; dum Fului us vir ampliffimus amp;nbsp;cundlis Romanis eloquentia antecellens caufam in foro dl y teret .'Cleopatram in lecflica per forum forte delatam fimulat Antonius uidiOe proßluiffe e fella .'8lt; poft habita caufa Cleopatram profeeuturum fuiffe rfed in ple nfy ex his calumniari uifus eft: Caluifius Amici uero antonii quanq? Rome unum queng explebe prenfantes pro antonio deprecarentur :miferunt tame ex fuis Ge, minium quodam qui rogaret Antonium moneretep ne contemnat fe a populo Ro, ^ano boftem iudicari :magiftratuq?remoueri .|s Geminius ut in greciam uenit Cleopatre erat fufpedus 'ne Cdlauie gratia ad antonium ueniffet .Delufusitacp in conuiuis amp;nbsp;conturr eliofe acceptus 'tarnen omnia tollerabat .'tempus alloquédi, Autoniü expeamp;ns .lufTus tandem in conuiuio pro quibus rebus ueniffet eas res

ocr page 900

exponere.Cetera qnidé inquit Antonii fobrie fut orationis amp;nbsp;no teporis baiufcê • Vnum tamen 8lt;fobrius'fcio 8lt;ebrius bene fcificet procedura omnia D Cleopatra in Egiptum remittatur.Hec eu Antonius inique tuhlTet Æleopatra bene inquit facis Cemmii qui ueritatem ita plane fine ullis tortoribus confiteris . Geminius igit poft paucos dies ab Antonio fugiens Romam rediit. Multi prcterea ex an, tonii amicis pulfia (Tlropaire affentatoribus quorum unus fuit.M. Silanus amp;nbsp;Dellius biftoricus . Hic fugiffe aitCleopatre infidias Glauco medico admonente Erat autem Cleopatra illi infenfa quod in cena dixiffet ipfis quidem acidum vinG infundi :Sarmentumautem Rome ualernum potare .Erataute SarmentusCc laris feruulus ex iis qui feftiuitatis caufa baberi fblent quos Romani delicias ap, pellant . Sed ubi omnia fatis parata Romeuifa funt^aducrfiis Cleopatram bellu decernitur :amp; Antonius id imperiu deponereiubetur :inquoip(eiam antea mu lieri conceperat. Addebat Celar bec uerba: Antonium quidem amatoriis poculis infectum :ne fe quidem regere ac gubernare poffe : pugnaturos autem cdtra ipoS fore : Pbotinum amp;nbsp;Mardionem eunuebum amp;nbsp;Cbardionem 8lt; Iradcm Cleopatre tonftricem a quibus antoniiimperium plurimum gubernarcter. Prodigia ante bellum bec ferunt fuiffe. PiCaurum Vrbem non longe ab Hadria in qua antoniuS colonos deduxerat :biatu terre ablbrtam periffe . Albe ftatuam quandam antonii lapideam multos dies fudaffe .8lt;cum a quibusdam ficcaretur :non deftitifle fudo rem emittere 'Patris dum ibi Antonius ePet :Heradium fulmine tactum arbOe Atbenis ex pugna gigantea facebum ui uentorù exruffum in theatrum decidiPe 8lt;ut fupra dixinus Herculem quidem generis auctorem Æaeebum autem duce Ulte babebat Antonius •'amp; lunior Dionibus uocabatur. Eadem temperas Eume nisamp; Attali coloPos qui Atbenis erant antonio tranfcriptos :bumi proftrauitamp; quidem fb'os ex multis . Preterea etiam Cleopatre nauis que Antonias dicebatur lignum babuit horrendum .Nam cum Tub puppi hirundines nidificarent : fuper uenerc alie ;8lt; primis per uim cxpulßs nidos deftruxere • Inde cum lam ad preliu utrinep coirent. Antonius quidem pugnaces habebat naues no pauciores quingen tis :in quibus ocftiremes 8lt; decemremes eraut permnlte omnes preclariflime or, nate :pcditum milia centum : equitum milia uigintiduo. Reges qui ei parebant Bacchus Libie .Tarcondemus fuperioris Cilicie .Archelaus Cappadocie :Pbi, ladelphus Paphaglonie :Mitbridates Commagene : Adollas Taracie.Hi Reges aderant. Auxilia uero miferunt .Polemon ex Ponto hnanchus ex Arabia : Hero des ex ludea :Amineas ex Licaonia 8lt; Galatia . Erant etiam aJVledorum Rege mifla auxilia . Cefar autem habebat naues pugnaces ducentas quiquaginta .pedi tum ocŒuaginta milia equitum ferme parem antonio numerum . Imperabant aut antonius quidem ab Euphrate 8lt;.armenia ad Ionium amp;nbsp;Uliricum .Cefar uero ab Illiricis ad Hefperium oceanum :8lt; rurfus ab Oceano ad Tyrenum amp;nbsp;Siculu ma re libie uero quantum Italie:Ciallie : Hifpanieoppofitum eft ^ufep ad Herculeas columnas Ceßr habebat .antonius ueroa Cirenead Etbiopiam .Ita autem Cleo patre addictus erat antonius ut cum ualeret plurimum terreftribus copiis .'Cleo patre gratia uidloriam naualem concupiuerit :quan$uiatores ;agafones :meno' res:adulefcetulos per totam greciam a magiftris captos cernebatad nauesimple das :necita quidem fatis repletas rfed pleraf^ uacuasamp; egrenauigantes .Cefa' ris naues BrunduG iac Tarenti parate erant mdad faftigii roborif$oßentatione fed ad celeritatem facilitatem uc fabricate luiriRp maxime referte. Mißt igitur ad .antoniuin Cefar ut Italiam accederet mecamplius tempus morando terat Se quidem portus ac littoris Italici capefeendi poteAatem faturum pollicetur tata a littore cu fuis copiis rcefluru tut tute ex fuis nauibo defcedere amp;nbsp;caftrametari

ocr page 901

poffit Antonius contra iadabundus Celarem in lingulare certamen prouocabar qu^$ipfe fenioreffet. Quod Gboc refugiat Cefar:placere omnibo copiis ut olim Pompeius amp;nbsp;Cefar in Pharfalia dimicare. Antonio igitur circa Aelium naues ha bente .'ubi nunc Nicopolis eft preuenit Cefar amp;nbsp;Ionium tranfgreffus Epiri loca qui torina dicitur capefeit: trepidatione ex boc apud claflem antonii cohorta.Ab étant enim terreflres copie :Cleopatra ludens inquit iquid uero periculi aut ma 11 eftß Cefar fuper torina confedit. Poftridie uero fiimo mane cü Cefar inftrudla claffe in hoftes pergeret .'ueritus Antonius ne naues defenfbribus uacuc capianë remiges quidem omnes armauit amp;nbsp;per pre pug nacula oftendit robur autem luuë tutis in faucibus eius loci contra Cefaris impcriu inftruxit .Ita Cefar ab antonio arte fuperatus reclt; fft. Perburranum boe loco antonii fadlu memoratur ° Nam cum Domitius abenobarbus lam febriens parua nauiculam ingreffus ad Cefare trannuginet .Antonius contra Cleopatre uoluntatem impedimenta omnia cum feruis amp;nbsp;clientibus amp;nbsp;amicis ad eum dimifit Sed domitius poft paucos dies quad perfidie ac proditionis eum peniteret vita deceffit .Defciuerunt Reges nonnulli abantonio •ut Amyntas amp;nbsp;deiotarus Claffis uero undicp difficultatibus circum' uenta :multif$carere uifa irurfus Antonium coegit ad pedeflres copias refpice' te :amp; in illis fpem uidlorie habere Canidius etiam antonii legatus .'mutata fenté eia :cenfebat Cleopatram in Egiptum remittendam .'ipfis autem in Tbratia aut IMacedoniam cum exercitu concedendum .'ibiqp tota acie decernendu .Ham Di, conies Cetharum Rex magna auxilia promittebat antonio.nec éffe turpe fi Cefa' ri qui nuper in Siculo bello exercitatus fit .'maritimiscopiis cedant .Sed magis reprehendendum fi Antonius vir terreftrium pugnarum peritiffimus non utatur robore fuorum militu :fed eos in naues diftribuat ac difpergat• Vicit tamen deo patre uoluntas ut mari pugnaretur nam inde ad fugam refpicientes :amp;maxime laborantes :non qua ratione Antonius uircere ;fcd qua ipfa rebus perditis tutiffi me poffiteuadere .Et aut longo fpatio a caflris ad ftationes nauium : ceu queda brachia protracta . Per bec antonius ire ac redire fine ulla fufpitione confueuerat Cefar uero a feruo quodam ammonitus mißt eo milites qui antonium tranfeuntë interciperent.llli inlidiis difpolitis ita paulominus rem confecerunt ut comité unu qui antonio preibat caperent :ipf e autem Antonius fugiens vixe manibuslabere tur •Vt uero certandum clade vifiim eft ceteras quidem naues : prêter fexaginta Egiptiorum cremauit. Optimis autem amp;nbsp;maximis a trireme ad decemremem electis :impo{uit militum milia uigintiduo .•amp; fagittariorum duo milia . Hocin loco ferunt trifunum quendam militum virum fortem amp;dium armis uerfatum Antonio forte pretercunti .'corpus fuum multis in figne cicatricibus oftendide: dixiffeq^o Imperator quid bis tot uulneribus aut huic gladio parum confidens in lignis fragilibus fpem habes ^fne Phenices amp;nbsp;Egiptii claffe pugnent : nobis autem Romanis terram da in qua confueuimus uel uircere bodes uel oppetere. Ad hec Antonius nibil refpondit: fed uultu ac manu fignificans ;ut bono effet ani mo preteriit.Quod autem non bonam fpem haberet manifede animaduerfum eft Nam cum gubernatores nauium ad pugnam euntes uela relinquere uellent .'pro, bibuit Antonius ac ferre coegit .'didlitans no oportere quen^ ex hoftibus euade' re peffe .Sed ea die amp;nbsp;altera amp;nbsp;tertia magnis fluctibus agitatum mare pugnam inhibuit .Quarta tandem die prelium eft comiffum .Antonius amp;nbsp;Publicoladex terum cornu :Cclius finiftrum ha bebant • Media regebant.M•(Dedamus 8lt;. M Nifteius .'Cefar dextro cornu fibi referuato :finiftro Agrippam prefecit.Terre, ftribus uero copiis ab antonio Canidius preerat .a Cefare thaurus :quiutrincpin ftrucda acic in iittorequiefcebant leuentu naualispngne expectantes , Antonius

ocr page 902

unditp incedens amp;renio fixes connocans cohortabatur : docebat^ ob firmitatem naulum tan^e terra eos pugnaturos effe .(Gubernatoresmonebat ut nauesin eo loco continerent :amp;impetum boftium expedarent. (Eefar uero cum ante lucem caftris egreffus effet mauefq; uiferetbominem qui afinum agitabat ferunt illi ob/ uiam facium .Roganti autem Cefari quod nam nomen ei eßet repondiffe fibi quidem Eutiebo non en effe ;aßnum autem niconta appellari. (Quaobrem poftea cum bec loca ornaret Cefar: ftatuit inter cetera :bomine amp;nbsp;afinum abeneum .Sed tunc cum fatis omnia fpedaffet mauern ingreßus amp;nbsp;ad dexteram cornu delatus admirabatur boAium Clanem ociofe in locisardbis fele continere Erat eorû afpec tus quafi in ancboris confidentium :amp; boe diu arbitratus Cefar fuos continebat* odio ferme ftadia longe a datione bodium lam fexta erat bora;amp; uentus leuiter Elare inceperat :cum Antonii milites grauiter moram tolerantes amp;nbsp;magnitudini 8lt; firmitati lignorum confifi finidrum cornu mouere ceperunt. Quod cum Cefar animaduertidet uebementer letatus :proram contorquet ut finum ac fauces An, tonius deferat :magifq; in apertum procedat .quo fibi facultas effet : circumdadi implicandicp bodium naucs:magnitudine tardas .'uacuitatc leues. Inde cum fatis illas proceffiffe uifum ed prelium comittitur .non tamen iinpetu irruptione$ufi funt .Nam 8 lt;nbsp;antoniane naues uelocitatem non habebant : propter grauitate mo/ lemq i lignorum.Et Cefar non fblum aduerfus antonii proras duras atep aeratas fed ne latera quidem ferire audebat. Refringebantur enim rodra peifacile fi ince derent in quadratas trabes aere adinuicem conexis.Erat igitur certamen pugne terredri perfimi'e magisuero oppidorum oppugationi Tres enim 8 lt;quatuor Ce faris naues circa lingulas antonii occupatas :tragulis icontis :iacu!ationeignis ni tebantur .Antoniani contra e ligneis turribus catapultas in bodem iaciebant Sed cum Agrippa leuum cornu circumducere coaedus ed Publicola longius fe extede re .(Quamobrem cu media antonii cladisabrupta efit .'turbatis ordinibus8 lt;cir ca Aruntium implicatis parumper trepidatum ed.Erat tame co mune certamen 8lt;pugna utrinq.equa tcu naues frxaginta Cleopatre que pod magnas nauescol, locate eranttuelis fublatis per medios pugnantes fu^^am arripiunt :fuoffypertur bant.Cefaris milites fuma admiratio tenebat : fpccdabat enim fugientes naues in Peloponefum conuerfis :nec qua de caufa id fieret animaduertebat . (Quo quide in loco patefacdum ed ab antonio fe neq? ducis neg? viri confiliis fretum:neqi omni no mentis lue compotem efle :fèd ut quidam inquit .'amantis anirr am in corpore alieno uiuere .Traedus ed enim a muliere quali in ea uiueret fimulq; moreretur. Neq; enim tulit illius fugam .'fed omnibus podbabitis amp;nbsp;bis qui pro ipfo pugna, bant proditis ac deditutis in quinqueremem profiluit :8lt; Alexa amp;nbsp;SicuIo dutax at corritibus infecutus ed eam que amp;nbsp;feipfam amp;nbsp;illu perdiderat . Cleopatra uero utnouit antorium fequi fignumepuppi fudulit:ad quod ilfe delatus cum ineade naui receptus effet * neep afpicere uoluit (Cleopatram : ne$ ab ipfa cofpici . Sedfo lus 8lt; tacitus in prora co ledit 'utracp manu circa caput inuoluta .Interea Cefaris liburnee fut cofpeede que antonium (equebantur .'uerti igitur Antonius proram luffit 8lt; ceteros quidem ueuietes reprefferat . Euric'em uero Lacedemonumre primere nd poterat :fed acriter irruebat : telum e prora quaties maxime antoniu ferire intetus.Antonio autem interrogante quis nam effet is qui fortunas fuas tam cupideinlecdaret. Ego dim inquit Euricles Lacbaris films qui Cefaris for, tuna paternasimurias ulcifcor . Laebares enim abantonio latrocinii damnatus 8lt;fecuri percuffus obierat ,Non tarnen incidit in antominauem Euricles :fed in alia ;due enim erant pretorie .'qua rodro atep ere pereuffam cepit.Capta ed etia a!ia nauisab Euricle in qua ditiffima erat fuFpelIex , Vt uero ab bisfe explicuit.

ocr page 903

Antonius rurfus in prora eodem modo conredit:amp; ita per triduum commoratus eft feorfum a Cleopatra . Incertum Gue ira ßue pudore id ageret .Tandem cû ad Trenarum appufifTct mulieres Antonii amp;nbsp;Cleopatre Familiares .'primo inter eos colloquia reduxerut: Deinde una cenare amp;nbsp;eodem ledlo cubare perfuaferunt. lam quidam ex amicis e prelio fugientes eo couenerat:aquibus certior fadus ed An tonius claffem eneamiffam :terreftres autem copias etiam tunc extaré .Litteris igitur ad Canidium miffis :iubet eum per Macedoniam celeriter cum exercitu in Aliam reuerti.Ipfe autem a Trenaro in Libiam traiedlurus :nauem unam mul tis pecuniis .'multa auri amp;nbsp;argenti {hppelleaili onuftam amicis tradidit mt illi inter fediuiderent liubetcp ut quif$poteft liti falutem querere . Negantes uero atep in gemifcentes F eihumaniter 8lt; benigne folatus dimittit : fcribens ad Tbeo pbilum qui Corintho preerat ut daret operam quo illi in tutofirt: occultecp eos quoad uema impetrent a Cefare .Hic erat Theophilus Hipparthi pater qui plu rimum apud Antoniû potuerat .'primo a Cefare ex libertis traductus :amp; (Corin' tbi colonus faAus.Hec quidem poft fugam apud Antonium facfta: apud Aa:ium uero cum Antoniana clalTis diu Cefari reftitifret :demumaduerfb fluctu impedi ta cum effet :cgrc decima hora fuperatur mortui quidem non lupra :quin(p milia fuere : capte autem naues trecente ut ipfe Celar fcribit Cognouere autem non multo Antonii fugam .Nec iis qui cognouerant perfuaderi poterat:ut is qui.x. 8lt;Viii .legionesintégras amp;uigintintiduo milia equitum haberet in littore depo Tita fpe aufugiffcnt:prefertim cum ipfe Antonius fepe mutatione fortune exper' tuscffet:8lt; innumeros bellozpcafus conuerGonefqi tuliffet . DeGderabant igitur eum milites 8lt; uenturum fperabat :tanta fortitudine ac virtute freti .'utpoftfu gam manifeftinime cognitam Ceptem dies (e continerent 8lt; (Eefaris conditiones legatofq? afpernarert .Inde cum Canidius eorû dux nocftu e caHris fugiffet fuol^ prodidiffet ,tunc demumomni fpe deftituti ultori fe dedidere . Poft hec Cefar ab Adio profedus Atl enas uenit :amp; grecis reconciliatus frumentumquod fu' pererat publice diuift cmitatibus eo bello fupra modum afflicl:isamp; 'eruis lumen tis pecuniaq? (poliatis .Hicharchus proauus nofter folebat narrare :ea tempefta' te uniuerfbs ciucs coados fuiffe frumertum humerisad litus deferre .'uet beribo nt accederent agitatos .At femel ita tuliffc memorabat fed cum reuerß Geundu onus tollere ueHert muntiatum fu.ffe Antonium uiaum amp;nbsp;ob earn rem ciuitaté leruatam dicebat .Subito enim Antonii prefedlos mil tefp profugiffe :ciues?ut inter fe frumenturn diuiGflè.Antonius ut in Libiam peruenitiClcopatra in Egip tum ex Paretonio remiga :ipfe CU duobus comitibus remarft .'greco Ariftocra rhetore datino Lucillio de quo alias fcripfmus .(Qui cum.M.Fruto effet famili aris iu Phil ppis poft antonu CeGrifp uicloriam militibus ad Prutum querendu capiendumq ;m4Tis fponte fe obtulit:amp; Brutum fe eße affirmauit ut dum ciica irfum uel necandum u^l ducendum occupati effent:Brutus haberet fpatiu abeun dl .Is Lucillius tune ab antonio feruatus:fuma conftantia amp;nbsp;fide in antoniiamici cia ufffad extremum permanft-Vt autem ec que in Libia erent copie ab antonio defciuerunt uoluit ille quidem fibi mortem confcifcere fed prohibuerunt li qui fe cum erant 'Delatus igitur in Alexandriam ex Libia offendit Cleopatram opus magnum amp;nbsp;in opinatum aggreffam .Inter JR ubrum enim amp;nbsp;Egiptum mare qua maxime utrinq; premitur arcftiorqi eft tellus trecentorum ferme Radiorum lati' tudo eft uideturq; Afie Libieq? effe terminus . Per hunc locum Cleopatra tranf ferre claffem inftituit in Arabicum fnum amp;nbsp;cum auro argento amp;nbsp;magna fuorum manu in ignotas (edes commigrare fugiens bellum ac feruitutem.Sed cu primas naues per terram delatas Arabes qui circa petram incolunt igne corrupiffent amp;

ocr page 904

Antonius etiam tancin legionibus quasin Aelio reliquerat Cp°m haberet amp;in' columes effe putaret deftitit Cleopatra ab incepto amp;nbsp;portus ac Iittora cuftodire ^ntendit. Antonius domo quadam in mari apud Pharum edificata :quo ciuitaté

«amicos, effugeret quaCi humani generis exuiin ea habitabat.Timonem utipe

aiebat imitatusamp;rimi1ia in tuti perpeffus. Fuit autem Timon AthenienCis :tem poribus maxime PeloponneCiaci belli ?gt;tex AnAophanisamp; Platonis poematibo intelhgi pot^t. iDefcribitur enimin iilis utodiofus ^ inhumanus:fugiens horni rcolfoqwaq? omuia :preterynius Alcibiadis :qui ea r^^ftate ado

geratur obCcuIaretur^ interrogatus Ape manto quid ita faceret s'refpondit ideo tM^h^ftem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;q™intelhgeret illum multorum malorum caufam athe' ^enfibusfaturum .Apemantum etiam nonnun^ acceptabat ut fui Gmitemamp;eof ^kbl^lmfioTm:'fc icitur cum aliquando una cenarent diceret^ Apemantus pulcberrimu o Timon hoc noerum conuiuium eft ireCpondiffe hilum ita fi tamen tu non Reffes ^Ferunt etiam illum atbenis in contionem ueniffe : faclojfilentio amp;exP'cŒatione magna mtpote ad rem infohtam dixiffe. Eft miH o viri Tbenien fes poft domum parumper orti amp;nbsp;in eo ficus quedam coaluit a cua perm^lt^am

_ pderet:ry feci%aiunt:namu^^^^^^^

limachi eft opus .Timon egoiaceo hc retinentqi odiffe qnoamp; offa Cdvreffusho minum quamuis male dic modo tranfi De Timone nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;10gtellus ro

l^lxiit inferereyntoniusut terfr^^^^^^ deum cum quibufdam cohortibusad orarem defeciffeiamp;alii^Item fcmyfe.ni bilqipreter Egipttim fupereffe i baud raneiis rebus commotus rf^^^^^ ter hac fpe abiecfa ut fmulahiciat amp;nbsp;curam e domo illa marital. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T

uocabatin regiam eftregreffus :amp;ad cenas amp;nbsp;ebrietates ^locos to^m Ï'ff ^i^ertit. yanffcnpfitenimin ephebos Cleopatre amp;nbsp;Cefaris filium : fuus ante ^«^'«:^!u tfgam affumpfit virilem tn quibo rebus uniuerfa duitas per mul, tos dies couiuus ludis fertif^ referta fuit . ipfe nero amp;nbsp;Cleopatra uitamHld prio remqua immutabilem uocapt deferuerunt .A'iam aute inuLrdt fumptu luxu yaamp;laueic,a mhifo prima lila inferiorem.qu^commonentes notabant Amici enf tem''li^re^;^ re^arenbebat :amp;ita in uoluptatibus amp;nbsp;cenard circuitu femp trant .Ad bec Cleopatra vim mgente uenenoru parare finguloru potentie natu r^tquot;$P^rquirere:iniisquiad mortedimnati erant periculd facere rfed cGanim aduertidct ea uenena que confeftim necabant celeritatem mortis pee dolores in , Terre œa nero que mitiora étant edentate non habere : ad animalia conuerfa dm permultos dies experta rompent Colum ferme aCpidis mor fu fine ullo dolore vit^ extinguere :grauato$ ex Comno capite :amp;leui Cudore per faciem diffuCo (enGbas paulatim delicientibus nee fecus ^x-ita tionégrauiter ferentibus $ Colent ii quos P acigus atep altus fo^r tenet .Simul etiam ad Cefarê legatione miferunt peten tes Cleopatra quide Egipti regnfi filus Cuis concedi Antonius uer out liceret fibi atbenis pnuato uiuere . Coadi funt autem perfidia amicoru in banc legationem Lupbronium mittere qui erat filiorum preceptor .Nam Alexas Laodicenus qui Antoniû maxime ab (Dcftauia difiunxerat amp;nbsp;Cleopatre coniunxerat cum miffus

ocr page 905

Vero inflantibus indicibusimperio ac minis reuerfus altera manu coniam implici, tam tenens ftrato bumi regi nouacula collum perrupit Nec defunt qui dic^pre, fente rege audicium effe fadlum IDariumg ipfum aperte argumentis conuindum in faciem procidiffe : precibus obfecratienibuf$ fupplicem ut fibiignofceret 'At illum ira percitum infurrexiffe nudato^ gladio Darium repetitis fepius uulneri' bus occidiffe. IDeinde cum in aulam fe recepiffet: fble adorato bec efre locutum. Leti o Perfe abite atq? aliis fiuntiate:Rcgcm Artoxerxem in (celeratosatq; impi os Parricidas penas expediuiffe . Infidic igitur amp;nbsp;cofpiratio buiufmodi exitum habuerunt . Aft(Debus fretus Atoffe opibus in fpem maximam venerat : fed eu Aryafpis qui reliquus erat : ex fegittimis amp;nbsp;Arfamis metus fbllicitum tenebat• Aryafpi enim non tam quod (Debum preiret etate ^ quid facilitate (implicitate bumanitatecp preftaretregnum communi confenfu 8lt; voluntate Perlatum defe, tebatur. Arfamen uero baud latebat (Debum magni confiliiamp; prudentie virum ac patris perlimilem effe • Verfare igitur animo cepit qui utrumqi infidiis oppri tnere pofet. Cum vero inftrudlus ad fraudem ac cedis auidus foret ; Crudelita te nature in Arfamen eft ufus iVerfutiis aè fallaciis /hriafpem aggreffus eft Mif Iis enim ad eu Eunuchis atq; amicis regis cum minis atq? orrendis nuntiis patre decreuiffe illu crudeliter atep ignominiofe necare (Qui bec Î diesfingulos ut areba na Ggnificare uifi : cum alia imminere : alia propeiam initare nuntiarent:Sic ter ruerunthominem perturbaruntq? : be a mente confilioq? adduxerunt: Vt parato ßbi ipß fetali ueneno c poto$ e vita difcederet . Rex vero cum amp;nbsp;mortem amp;nbsp;mo dum accepifet ilium fletu ac lacrimis profecutus eft : de caufa in fufpitionem ad' * dudus: perueftigare amp;nbsp;querere affecta iam etate non potuit : Sed Aromen ma tore caritate complexus eft : Videbaturq? maximam illi fidem babere 8lt; cum eo li berius fermones conferre: (Quare (Debus baud differendum effe rei gerende tem pus exiftimans• firpata teribaci filio (ub ornato per illum Arlamen tollendum mterficiedumqp curauit: Erat tum Artoxerxes inclinata iam etate parue mortis difcrimine : adiunda ad nature ibecillitatcm ex filii calamitate meftitia nec pa' tumquide temporis reftitit. Sed continuo egritudine anime amp;nbsp;angore extinA, tft : (Eum ad nonagefimum 8lt; quartum annum vixiffet : Ex quibus duo amp;nbsp;fexagi ta regnauit . Nanfuetudinis amp;nbsp;clementie exiftimationem aßecutuseft.quam ng mediocriter auxit (Debus qui immanitate eundos amp;crudelitate fuperauit ..

Ifyiftoh Lapi Floren. Oratoris In vitam atqgefta Aratbi feliciter incipit .. jJ^m/aRATIGeionii dariffimi ducis res domi militieq; jq^fyN^^§ro||(rfgeftas ex Plutarcbo latine interpretatus effem earpad '1pricipem pro mea confuetudine mittere ftatuiffe |a)t^itanti mihi diu ac deliberanti cui nam noftrorti prin

quot;'ipumpotiffimum dedicarem bas lucubratiunculasmeas 11™V7,^quot;^n^™uquot;us (ane occurrebat : cui confilio prudentia animi mag-;j^„c;4£^0«Qb^itudine integritate coftantia tumbellicis rebus amp;nbsp;gloria ?!^^ibtari Arati vita conuenire uideretur . Node igiVqua, idimihFaFcogitatiorfe acmediatione defixus ferius incubrculudifccffi : Vbi cu 7 accubuiffem amp;nbsp;ut avolet homines elonga ac uehementi animi intentione fatiga. \tos afeior (blito me (bmnusinuaCt : Écee continuo ut de Homero Ennius tradit de quo folebat vigilans (epidinecogitare amp;nbsp;loqui : Dormienti mibife Aratus

ocr page 906

quot; obtulit. Siquidem fbmiius illud Fuit : non diuinatio quedam animi amp;nbsp;eérta acue ra vifio ; Erat enimimagb eius 8lt;ßmulacrum homine maiusatty angueus ;for ma ipfa amp;nbsp;figura corporis ut apparebat excellenti quadam amp;nbsp;admirabili dignita : te ac ueneratione : quales prifei illi Heroes ac Semidei fuiffe perhibetur ornatu . liero amp;nbsp;habitu militari quo ufum illum tum arbitror eße cum Macedonas procul a patrie finibus arcebat cum eiiciebat Tirannos amp;nbsp;ad libertatem greciam excita' bat ut me quidem cum toruc ac minaciter alpexiffet uebementer exterruerit amp;nbsp;loqui conantem eiuffy aduentus caufam percontari prehorrere uox ac uerba defe' -cerint. Tum ille uel quodante re cognita ita paratus ueniffet : uel quid tu mibi teffet animi diuinaffet hunc inmodum me prior alloqui cepit . (Quid tu bomoftul te agis f Quid moliris ƒ Quo pergis : Quo tam longa deliberatio i’Quo tuus bic labor fpeAat f (Quid autem a me vis ƒ Quid queris f' Quid poftulas s' Dic oblecto 'Cur nunc me ab inferis excitas s' Cur domo in lucem reuocas f Non ne fatis tibf effe videtur: me femel vite huius ad quam inuitas labores moleflias fblicitudines q? ede perpeffum femel hominum infidias fraudes fallatias pertuliffe femel cru' delem ac nephariam appetiffe mortem . Macedonii^ régis crudelitatem meo Fu' nere fatiaffe : ut me cum morte omnia hec incommoda declinarim atep effugerim 'etiam reuiuifcere uelis at$ eadem rurfus mala calamitateffy experiri. (Quo mibi paulo poft acerbius 8lt; contumeliofius moriundum (it. Qua es igitur tanta a mein iuria prouocatus ut me quietum amp;nbsp;curis omnibus folutum 8lt; liberum follicitare laceffere nexare in eafqiumbras ac manes frußra exagitare conerisé Siueenimid • inimico in me animo agis : iniquum te ede: quod infontem violes fateare neceffe eft : Siue mei illuftrandi nominis caufa : Longe in hoc tua te Fallit opinio cumex eo plus ad me probri ac dedecoris ^ fplendoris amp;nbsp;glorie peruenturum (it' $iue queftus ac lucri caufa : fcias te nec in eo quidem quippiam proFec^Furum. Tune ut me afficies gloria principis aula accedere tu limen introire tu eius bybliotecb' am ne'dicam officinam fcelerum8 lt;flagitiorum fentina ueluti carcere obclufum incolere atq; habitare iubeas : Vbi perpetuo futurus (im puluere Gtulqualore amp;nbsp;Cordibus oblitus : vbi neminem oblecflem nemini prober nemini placeam nunq; nili exalande crapule quercndiq? (bmnii gratia legar nun^ eruditas uel etiam fatisfo brias lectoris aures habeam nun^ ipfe lucem afpitiam : Vbi deniq; ut de ceterisG leam que ne indicam pudore impedior : nibil honefti fiat nullum pudicum autprt cipe dignum proferatur uerbum Quibus hec tu me oculis alpicere : Quibusauri bus audire polle exiftimas: At tibi credo hoc fumpto labore merces aliqua per magna paratur : IHaudqua$ (i id fperas principum fatis tibi mores cogniti funt Qui cum iEn (int eiufmodi tum fui (imiles appetunt his delebantur his fruuntur hos honoribus amp;nbsp;opibus augent. Quippe quibus (ua omnia confilia Gg; totos ere didcrint : nec ad fuas explendas libidines illorum opera carere ullo modo poffint, IDilcretos autem atgi eruditos tum probos fanbos religiolbs viros domi quidam quali ad ludum amp;nbsp;ad iocum habere Audent non ab is boni aliquid edifcant : $ed ut tales 8lt; ipü habeantur : illorum$exiHimatione faam infamiam amp;nbsp;turpitudi' nem tegant :eadem freti maiorem peccandi facultatem affequantur : quos tame clam oderunt amp;nbsp;depreflós extinboffy cupiunt nec uf^ emergere aut le attollere patlutur : nec allocuntur fere un^ nifi coabi . Quod arbitror illorum fe cogreffu amp;nbsp;fermone indignos cenfent : IReprehenfionemq? ab iis fixorum (celetum pertime fcunt. Cogita igitur tecum antea diligenter quid agas ; neu quo temere prodeas Si quid enim de me incautius ftatueris haud impune erit. Ipfe te in fbmniis per terrebo : nec mente confidere un$aut requiefcere linam : IHis equidem ita ab ini cio fum comotus ; atqp adeo metu confternatus ut quo progredere incertusanimi

ocr page 907

enet Poftea nero ^ paulam me collegi: mibi illius reprimere audatiamac mafe/ dida refellere fum vifus . (Eum dicerem bec ipfum de fuis ut rebar principibus vera loqui: Quibus ea fortaffe l^ycurgi aut draconys Soloniis ue legibus permiC fi erant: Sed de noeris impudens mendatium effe 8lt; fine inuidia amp;nbsp;maliuolentia eum ita loqui : $iue eorum fada ignorare : deinde enumeratis copluribus huius etatis principibus tecp in illis : qui 8C fecum amp;nbsp;cu reliquis equalibus maioribufip luis omni virtutis genere contendere poffent : Potedatem ei optionemcp feci ut ad quem potiffimum mitti ucllet eligeret : Quibus ille acquieuit parumper amp;nbsp;le ta tus eo munere ex omni numero vnum te elegit: De cuius apud inferos virtuti, bus 8lt; ab aliis amp;nbsp;ab iis qui tui ordinis e vita nuperrime commigrarent multa fe acdiuina audiffe referebat.Hec mibi tum in fomno vifa amp;nbsp;audita fic infixa animo impreflag; funtiut fblutus fomno uera ne an falfa forent diu mecum multumcpdu bitarim : Ac nunc quidem Arati mortui de te iuditium tantum aber ut impro' bem ut me ipfum quidem fi reuiuiamp;t prudentius nec melius facturum exiftime Etenim fi in fumo qui principe eoçp ceteris principibus prefuturis Et :animi mag nificetiam fi Gpientiam confilium induftria folertiam in maximis pulcberrimif$ muneribus gerendis at$adminigrandis querimus. Si fortitudinem conftantiM patientiam in fubeundis periculis perferendifcp laboribus aut becin te fut omnia aut in nullo alio profecto principe reperiri un^ potuerunt. Si in iure dicendo pu niendis improbis bene meritis ornandisluftitiam 8lt; equitatem : £i fidem prete rea grauitatem defideramus ubi nam ea fi in te defuerint requiremus. lam uero in eodem fi luftitiam temperantiam frugalitatemq ; laudamus : harum nobis om, nium exempla virtutum abs te vno maxime repetenda funt'Deniq: fi liberalitate beneficentiam humanitatem fi bonarum artium redorumqp ftudiorum peritiam precipuecp eorum que appellantur humanitatis effe dicimus oportere: parum te cognitum habeat :$i quis hec non in te eunefta perfecta amp;nbsp;cumulata effe coceffit nec vero pxiftimes uelim hec a me affentandi gratia didla nec ex meo tantum fen' fu effe deprompta. Nam hec ipfa de te pluraq? alia ab eruditiffimo ac religiofiffi, noo viroambrofio amiciffimotuo: cuius teftimonium puto grauiffimum fepifTin e ptèdicari amp;nbsp;diuinis laudibus ad celum fcrri audiui . Quod fi bellicis in rebus ut Aratus uerfatus no es : quippe qui te ad meliora Rudia ab adolefcentia cotulifli non tame ille plus armatusoppreffe a Tirannis grecie profuit qi tu ƒ Vt ita dixe rim togatus : improboru confins afllide amp;nbsp;laboranti ro . ecclefie profuifli : Cu' lus tu flatum amp;nbsp;dignitatem tot iam per annos aduerfus nefarios illorum conatus ron fine maximis tuis conflits ac periculis tutatus es . Exquo in altiffimum iflu ordinem cum paucis mcritifTimo afcendifTe arbitrer quem es no alienis opibo fed tuis virtutibus affecutus amp;nbsp;lifdem artibus nefeio quid maius futurum auguror Sed iam quo intendit eo conferatur oratio mea :ut igitur pater humanifTime tibi quidame iam pridem deberi flatui munus perfoluatur Aratum ipfum ad te lege dum8lt;colendum mitto nec iam in mittendo te fretus illius iram n inaf^ perhor' tefeo . Quem te obfecro ultro ac fponte fua ad te proficifcentem ut fbles alios hu' lufmodi viroshumane benigneg; excipias ciuf^ res geftas diligenter legas . Ego hin iis legendis te delectatum effe aut meum Rudium non afpernatu fenfero plu ta ac maiora cum voles editurum me tuo nomine effe profiteor,

ocr page 908

4Platarch Hiftoriograpbi grec(Dé vita atqp geftis Arati.Hiftoria per Lapum WbOratg^egynjattnu^yerfa incipit.

!^1R.ISIPPVS pbifofopbus tritum quodda veteri fermb [Qfie prouerbiu eius credo triftici^ reformidas cönuertiße, mutatocp verbo leuiorëad partem traduxiffc uideë. Quis

atré laudabit niß improbi bberif^Att enim illos qui cum ipfi uulla re preftent fedmaioz-quorudam virtutibus ni/ ZOTrcnytCT,TOrerarc'^quot;ntur:eor^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuamlaudë frequenter ufurpent:

-Tpetuiantiàm eo prouerbio comprimi 8lt; coerceri. (Ceterum cui niaiotumgeheroG' tas vt inquit Piradarus natura conueniat:queadmodu tibi qui ad vite ratione do ^mefticis exemplis conformaris:huic ego pulcherrimum duco effe maiorum fuo^ clariffimoru Virorum efferedo facula memoria reuocare 8lt; de iis qnoudie aliquid audirc atcp loqui. Mon enim bi fuis virtutibusdeftituti aliene laudis gloria aucu' pentur fed ad m?ioru fpledorem fuis laudibus adiudlis illos vt amp;nbsp;generis amp;nbsp;vitè, duces extollit.Quaobrem egocumarati ciuis tui cuius tu glorie atep opibus nul la ex parte dedecori esmitam litteris mandaffetdure ut eam ad te mittere fu ad dueftus n^ quin tibi vni pre ceteris eius res geftas ab inicio penitus cognitas effe exiftimarem.Sedut filii tui Policrates amp;nbsp;Pitbocles partim audiëdo'pàrtim lé, gendo ad domeftice virtutis exempla educerenë.Ad que eos co Formari oportet Sui enim amati hominimec dum perfecta virtute imbuto : optimucft quendani 'quali ducem preficere.Sicinio^ ciuitaspoftea^primuGncera illa 8lt;ddhca Ari' ftocracia ueluti armonia queda confufa in fedicdcs 8lt; contencoes popularia amp;nbsp;fa dliofozp bominu incidrt.plureS mutacones rerum perpeffa fucceffiue infurgentiu tiranno2/::non prius fe ex ea contagioeamp; turbacone recepit:^ dleorre interfecto Timockd^ amp;nbsp;diniam claros amp;nbsp;pollentes opibus in ciuitate viros deledos fume rerum prefecerut. Sed cum lam res p.certu alique flatum obtinere uideret :Ti/ moclidas uita defunctius eft: Paulo poft Abantidas Pafei filius (ublato Clinia Ti rannide occupauit .(Cliniecp amicis ac domefticis partim cicclis :partim interem, ptis.fillu Aratu qui feptimu annu agebat tollere gcftiebat.Sed puer in illa tur, batione ac labe domus fugretibus permixtus per duitatem uagatus pauidus amp;nbsp;omnitiope deftitutus forte quadam imprudens mulieris donum intrauit Que ab Aritide foror Propbanto Clinic fratri nupta eratmomen ei Sole fuit. Icitur egregia amp;nbsp;preclara mulier diuino quoda numine rata ad fe pueru confugite oc, cultu babuit ac nodlu argos dimiGtÆc effugienti ac periculis erepto Aratoiodi/ um uebemés tirannozpingeneratu augebatur Indies educatus Argis apud bo(pi tes paternes 8lt; amicos liberaliter firmü corpus amp;nbsp;validu naamp;sad paleftra exer cenda fe contulit.'In qua adeo preftitit ut amp;nbsp;pentbali certamine depugnarit amp;nbsp;cö ronas etiam confecutusGt. Qualis aute vir fuerit ex eius ftatuis coniedare licet, in quibus athletica queda extat fpecies. Prudes aute afpeedus ac regius non om, nino voracitate ac rufticitatë occultare poteft.Wnde minus fortafle $ uidetur ci uili bommi conuenire orationi Auduit.Ättamen ornatior amp;copiofior indicendo fuit quibufda videtur qui ex monumëtis eius ludiciu faciut.Que ille aliis inte tus in cirographis nt uerba occurrebat negligent feripta reliquit. Sequetibus aut teporibus Clinias amp;nbsp;Ariftoteles dialecflicus Abantida afluet^ eozp fermoibusjn tereffe atq? vnadifceptare. Cum in foro per ociu verfaret per infidias necauerutgt; Deinde nicodesinterepto fraude pafea ab Antide pre qui in filii locu fucceflerat

ocr page 909

'ad fe tiranidem tranftuüt Huncafpedu fimilimum Periandro Cipfeli filio neluti Perfam orontem Alcimeoni Amphiarei fuiHe tradunt .'Hedlori Lacedemonium adulefeentem que fcribit Mirtulus a multitudine fpeeftantium cum fe errore lap , • ros agnouifrerctpeffundatumeffe . Nicocles quatuor iam menfes tirannidem ob tinuerat:Quibus multis malis ciuitate affecit 8lt; ne priuaret per inedias ab Etho lis in periculum venit :Cum Aratus adultus etate amp;lplendore amp;nbsp;nobilitate fami lie amp;nbsp;ingenii viribus quod non paruum neq? bebes in eo fuit fed acre amp;nbsp;fupra eta' tem confilio prudentiaq: perfectum multum lam nominis amp;nbsp;auctoritatis a (Tecut? erat.Exquo exules ad cum potiffimum animo fe conuerterant amp;nbsp;Nicoclesrem baud negligendam ducens dam atq? a longe {peccabat eiuf$ conatum fumo ftudio obferuabat non quod illum tam audax facinus.'nec tam periculofum aufurumaut aggreflurum timeret:Verum fufpicabatur:ne ad reges opem petitu confugeret qui cum patre amicitia bofpitio^ luncti fuerant- Etenim re ucra Aratus eam con lilii viam inire ftatuerat . Sed cu Antigonus pollicitus negligeret ac tempus tra, beret que uero ab egipto Ptolomeo$afferebantur fpes longe abeffent ftatuit per feipfum tirannum opprimere .Confilium cum Ariftomaebo primum Ecdelo$ co municat .Horum Ariftomacbusex Sicione cxul. Ecdclus autem Megalopolita, nus exarcbadia erat :vir in pbilofbpbia nobilis amp;nbsp;in rebus gerendis exercitatus qui ArcbeGlai acbademici auditor fuerat .Hlis rem probantibus de ipforum fen' tentia ad alios exules detulit:Quorum pauci verecundia adduxi quod turpe libi effe dicerent eam fpem intentatam dimittere :operam ei luam polliciti funt Plu rimi Aratum ab incepto deterrere conati: quippe cum eum ob in experientiam re tum attollere animos dicerent :ineunte.vero confilium de occupando quodam Sy Qonis loco :Vndc aduerfus tirannum bellu gereret: Acceffit argus vir Sicionius Xenoclis cuiulHam exulis frater :qui ex carcere effugerat:bic a Xenocle ipfb per dudlus ad aratum : inquit murum qua ipfe contendens euafiHet intus non ferme a.terra eminere :Sed locum faxofum at$ editum effe Extra, vero altitudine mûri -non magno laborcfcalis admotis fupcrari poffe .His nuntiatis duos priuatos fer' uos Seutbam amp;nbsp;Teebnonem explorandi cognofcendiqp mûri gracia cum Xenocle emißt latius effe ftatuensß poflet clam vno periculo celeriter rem totam trMßge, re :$ diuturno bello apertilfy certaminibus priuatum cum tiranno cotendere°J?e nerfo autem Xenocle 8lt; qui cum eo ierant muriq: men furam ac loci litum no auiu= ne$ difficilem nuntiandus : fed adeuntes latere difficile effe ob cuiutam ortulani canes paruulosquidem fed latratu acres atq? inexorabiles :ad rem gerendam ag, grefliis eft Armoru autem apparatus nouum nibil inufitatumue babuiticum cm nesfere per id temporis excurbonibus amp;nbsp;populationibus inuicem uterentur. Sca las Apbranor machinamentorum artifex clam omnibusinf}ruxit:cuiars ipfa pre ftabatmt id abfq? fufpitione efficere pcflet.IYa amp;nbsp;ipTe vnus e numero exulu erat Viros libi amicos eorum qui argis erant ex paucis decem quif$accomodauit.Ipfe autem priuatim ex domefficis triginta armauit - Per Xenopbolum etiam ex pre, datorum manu baud multos milites mercede conduxit :inter illos fama uulgata : fe ad diripiendos regios equos Sicionem eduaurum :feperatim plurimis eorum ad polignoti turrim premiffis atqp ibi operiri iuffis premiffo etiam capbiba ab eoquot; cum cuatuor expeditis qui nodlu ad ortulanu accederent 8lt;ßmulatione viatorii apud bominem diuertentes :ipfu8lt;canes occluderent .Hand enim aliteradeun di facultas dabatur. Scalas autem in Acbana ee : funt autem menfura que quin' quaginta medimnos Atticos capit iconiedlas ucbiculifi^impofitas prouexerunt: Inter bec exploratoribus quibufda argis cognitis qui occulte circumire Aratuc^ obferuare diceretur:prima luce procedens palam olbus in foro cu amicis uerfatus

ocr page 910

eft treinde cum in Cinnano Ce perunxiOet aBduais fecum quiSa'^Sèx pafefträ adofefcentibus qui cum eo potare confueuerant domu difceffit 'necita multo poft viG fun t eius ferui per ford coronas ferre lampadas emere'cum iis colloqui quim potationibus amp;nbsp;voce amp;nbsp;tibiis canere foliti effent • Hec intuentes decepti falfa fpë, cie exploratores cum rifu fie inter fe colloquebanturmibil profero tiranno timidi us :G Nicocles cum eiufmodi ciuitatem obtineat : tantis opibus potentia^ muni tus fit : formidet adofefeentem exulem : qui fuge exiliicp viatico ad voluptates 8lt; diurnas potationes abutatur : Ita falfiopinione fua abierunt .Aratusflatim pran fus urbe egreffus cum ad Polignoti turrim Feruenifret:inuentis militibus a fe an premifTis in Nemeam ducit .Vbi cunnis quid facere ftatuifTet aperuit . Pollici' tu($ eos 8lt; hortationibus ante incitare conatus in fignuqp Apclline militibo dato tum dimenC o lune circuitu ad rationem itineris properato gradu urbe petere con tendit . Deinde rurfus conflitit : Vt lune luce in via uteretur .Qua occidente ad ortum urbi proximum deterat Hic Capbifias obuiam prodiens nuntiauit fe occlu fo ortulano canum capiendorum quad priuS exiliuiffent fibi copiam non fuifle icu vero plurimis ob metum concidiffent animi ac pede referre luberent* Aratus eos confirmauit lodentata fpe (eabducturum :fi canes nimium infenOeffe pergerent ac fimul qui (calas ferebant premißt quibo Ecdclus amp;nbsp;MnafitbeuS prepofiti erant ipfe cunctanter fequebatur .lam canibus latratu inflantibus 8lt; in Ecdelum acÛ cios incurrentibus:nihilonimus ad murum fe inferentes ifcalas tuto admouerunt Cum vero primi per (calas afcenderent qui matutine cudodie prefuerat tintina, bulo precedens focios abducebat: plurime collucebant faces:tumultus8 lt;drepit? incedentium ubiqi erat .lHi ut erant in fcalis fubfidentes qui in muro erant facile latuerunt* Aüa autem cudodia priori contraria venienti in ultimû difcrimen ad, ducti funt (lia etiam declinata.cum preteriret Mnafitheus amp;nbsp;Ecdelus prioresm muro deterunt 'occupato deinde utrimep muri aditu iTechnonem ad aratum di' miferut'fubGdio approperare iubentes. No multu enim (patii inter ortum urbem cp 8lt; turrim intererat In qua venaticus canis permagnus inftatione collocat?erat Is hue quod natura (ignis hue quod diurno labore fatigat, edj iccdëtiü drepita baud (enfitrfed orti canibus deorfum illum latratu excitantibus fubmide amp;nbsp;obfeu re ab initio infrendere cepit'Tum appropinquantibus illis magis vocem intendit amp;nbsp;latratus plurimus paffim focum cdpleuerat ut qui e regionem cudodia erant exaudirent ac magna voce rogarent canis magidrum :cuius gratia canis ita vehe' men ter atep alpere latraret ƒnumquid noui edets ' Altere turri nibil ede relpon, dit :(ed canem lumine cudodum8 lt;drepitu tintinnabuli irritatum ede Hecarati mi'itibus multum animi atqi audatie addidit 'opinantibus canis magidrum eiuS conG'ii confcium rem tegere : Preterea alios in ciuitate permultos coiuratos trau gendi negocii adiutores futuros Attarren ad murum fiibeuntibus magna dimciri tas cum fiimo periculo impendebat Res quia in longum trahebat incuruatis fca, lis nec pondus ferentibus iniG cunedanter ac Ggillatim cofeenderent Vrgebat pre terea tempus (EaHi qui cantu diem aduentare nuncdiabat nec aberat longius cum rudici : qui uenale aliquid ad mercatum introferre confuedet:ad vrbem accedunt Quare aratus properans in muru a(cendit:culam quadraginta exomni numera ante eum murum obtinerent :adiiicdis preterea paucisex iis qui deorfum relidi erat :cu iis ad domG tiraniatep ad pretoriu impetu fecit Hic ftipendiarii circu ,' cubabant.In quos incautos ac nil tale fnfpicates repentino atcp improuifo adultu cG incididet.'omnes comprehendit neminem manu violauit.Turn cotinuo amicos domo excitum mifit:qui fubßdio fibi adedent (Quibus eo vndi$ colluentibus iam illuxerat dies;Teatru$vulgus copleueratomnibus ad incertam famam fu(penfiamp;

ocr page 911

neminique gerebantur cognitis)priuf^ procedes preco in turbam denutiauit ara turn adeße 8lt; ad uendicandam libertatem dues adhortari:Tunc confifiadeffe q lt;am diu expeeftarant vno impetu cuncfti ad portas tiranni ignem intulerunt.ineen fa flagrantiq? tiranni domo flamma ingens amp;nbsp;manifefta fublata uf^ Corinthum eduxit .Vtadmirati rei nouitate Corinthii paru abfuerat :quiad auxilium feren dum confurgerent :Nicoc1cs igitur imprudentibus omniboquibufdam cuniculis ex urbe migrauit . Militeshmul cum Sidonibus reftindlo igniprede ac direptio ni tiranni domum fubiecerunt -Nec id Aratus fieri prohibuit : Ceteris quoq bo' nis fortunifq? tirannorumin medi^ ciuitati expoftis^in tanto tumultu periculo$ neq^ex iis qui inuaferant ,Neq : ex aduerfariisquif^ interiitqNecomnino uulnus accepit.Sed rem gdlam penitus expertem cedis expertem ciuilis (anguinisfor, tuna feruauit Exules deinde redudti:turn qui a Nicocle numero odluaginta: turn qui a (uperioribus tironis baud pauciores tricentis eiccßi duitate fuerant. Diuçp atg? adeo quinquagenario exibo uagi errauerant Cumcp inopes plurimi rediißent fuas pofleffiones repetebant. Villafqp luas ac domos adeuntes in magnam difficul tatem Aratum coiecerunt intuentem extra abantigonoobinuidiam recuperate libertatis infidias rei.p.parari ciuitate ipfa diffenfionibusciuium ac (editionibus agitari.Vnde ex prefentibus difficultatibus optimum id fadtum ratus reru fuma ad AcbcQS detulit:atcpin vnum corpus confudit amp;nbsp;cumqi n dorici effent haud in' uit i Acheum nomen ac rem.p. (abierunt:Qui no multum (ubid tempusaudori, täte neqp opibus eminebant Exiguus enim erat ciuium nun,erus;nec optimu neg fertilem agrum habebant:mare pluribus locis importuo(um ad continente per eau tes ferebatur. Attamen oftenderunt ii greciam viribus inexpugnabilem (fre quo' tiens rerum datu cdfti tuto confentiens ubiq amp;nbsp;tranquilla pax foret:ad bec pru' denti aliquo duce uteret:quicum priftine grecoru potentie ne portionem ut ita dixerim uel minimi obtinerent:8lt;ex vna ciuitate ut in eo ftatu temporu eße po' terat:clara ac nobili Gmul omnes edent:nec freti viribus fed cofliono in videndo primoribus: fed parendo:amp;obfequendo no fuam modo tot ciuitatibus poteftatibo Tir^nidibu(ff vndiçp circumfepti libertatem retinuerut: Verum etiam alioru gre eorum plurimos in libertatem vindicarut: incolumelip feruarut. Fuit autem ara' tus natura ciuilis ad modum preclara (emper atq; ardua fpecQans publicisin rebo $in priuata cunohor diligctiorqiCapitaliffimus hoftis tiranici nominis. An ici, tias atep inimicitiasex rei. p utilitate gerebat Ex quo no uidetur t^ diligensami tus fuiffe q ire.p.poftulante mitis amp;nbsp;placabilis inimicus in utracp mutatione opor tunitati ac tempori feruies. Vna atq eadem omnium gentium ciuitatum collegii Theatri vox eratiillum nullius prêter^ bonoru viroru amicu ede ManifeOo aut in bello aperti($certaminibus obcudis remiffi amp;nbsp;diffidetisanimi in diffimulando fuaqifadla ocultado tum in capifdis claui vrbibus tirani(^opprimedis efficaciffi mus Firmiffimiep coDlii fuit. Quare cumi multis ex infperato rem optime dudlu fiio adminiftranet:haud pauciora que fadlu poffibilia erant offenGonis metu reii' quiffevidetur Etenim non fere Medo quedam que per nodem acri ac perlpicati fut Vi(u interdiu de Geeatione tenuitateq? humoris qui circumdat oculu amp;nbsp;lucis temperiem ferre no poteft:luminibus capiuturiSed hois quoquius ac prudentia huiufmodi natura eft*Vt maifeftisin penculis amp;nbsp;in didis turbetur.Nec (ibi ipd cofiftcre queat.Ad res autem latetcs amp;nbsp;occultas audes atep intrepida eft hanc in equalitatem ac varietatem in predatiffimis ingeniis philofophice difciplineiperi cia efficitivirtuteveluti naturale quedam frudum nulla adbiWta cultura Gcabf' q? precepcoe8 lt;dodrina producete.HecigiË exemplis expcrin licet. Aratus ve' Ko cum feac Ciuitate cofu(are.p Acheis adiunxidet inter equites militare obamp;

ocr page 912

'munus:ob ruaukate rrorum Facilita tenq: rature a principibus colebatur .Quod quanuis ipfe gloriam fuam amp;potetiam ciuitatis quali fignum aliquod uniuerfe grecie fuftulit: Semper tamen Acbeorum imperatori cuictiq; iis foret :Gue Dy meus Cue T riteus fine obfcurioris ciuitatisad omnem belli vRim operam fuam ex pofuit acdiflo obediens fuit.Viginti autem amp;nbsp;quinq? talentis dono a rege Pto' lomeo acceptis: ea ciuibus fuis Gue ad redimendos captiuos fine ad aliam neceffi, tatem egentibus erogauit,Inflantibus vero infefe exubbusrat fia Gbi redderend bona:po(Ieffionerq? turbantibus:cum fanari id malum nulla ratione poTet: 8lt; exci dium atepinternitio ciuitati impendere videretur: perfpexit vnam tantu fpem in Ptolomeiliberalitate fitam eße: in egiptum mari profectus ab eo precibus impe trauit ut ad diflolutionem debitorum amp;nbsp;ad cdponendas ciuium difcordias gradi pecunia leuaretur:Soluit igitur ex Mathona fupramalea $ed cum ventus atep eftus ex pelago vehemens defeenderet cedente gubernatore preteruedlus Vexa, driam attigitique boftium Ditionis erat' ab antigono enim tenebatur prefidiucB ibi regis locatum erat. |d preueniens dimiffa naui vno tantum amico ab antba co' mitatus ^ longe a mari abiit:8C cum iam aduefperafeent: decimates in denOffima fluam ibi per noctem egre fuerunt. Paulo pofl prefes regii prefidii reuerfusatep Aratum requirens ab miniftriseius deceptus eft:direntibus illum ftatim fe fug^ in Euboiam cdtuliffe. Igitur nauim amp;nbsp;que in ea uebebantur'cum boftilia decreuif fct retinuit poft multis diebus Arato in m ignis difficultatibus coftituto felicitas quedam diuinitus oblata eft:Eomana enim nauis ad eum locum appulfa eft: qu' interdum (peculatum mittebat:8lt;ubi interdum ipfe latitans moram trahere foli tus erat* Naui igitur in Siriam delata cofeendens cum Nauarcho egit ut in Cha, riam fe exponeret : Itacp expofitus eft: cum in ea nauigatione haud minora qi ante pericula occurriffentiEx Charia autem longo tempore in egiptum traiicies inde ad regem fe contulit quo familiariter utebaturiquemqi Ggnis amp;nbsp;tabulis ex grecia libi deuinxerat. Nam cum eiufmodi rebus Aratus haud vulgarem fenfum habe' ret:quottidie aliquod fumorum artificum imprimifcp Pamphili 8lt;Melacbiop? ftudiofe conquirens ad regem mittebat. Adeo enim Sicione gloria litteris amp;nbsp;pm gendi artificio inlignis erat ut que fbla incorruptum fuum decus amp;nbsp;fpeciem obti neret. Ex quo Appelles ille magna iam parta admiratione eo fe contuliffe dicitur Talento$ pactus apud eos viros effe veria tus : illuftrandi pociusnominis gratia ^adipifcendi artis.Ita$ aratus alias Tir^norum imagines ftatim libera ciuitate fuftulit De ariftrati vero imagineiqui Philippi ctate floruerat tollenda diu deli' berauit Fuit enim Melanchi difcipulorum opus Ariftratus in curru vietor quam etiam picfluram attigiffe appellem Polemon Periegetanuseft audior. Erat opus nobile atq; admirandum proinde angebat Aratum tati artificii interitus: Sedco muni odio/quoin tirdnos flagrabat deleri fimulacrum iuffit. Tradunt preterea Neaclam pictorem collaehrimafre:8lt;arato pro falute operis fe fupplice prebuiffe atlt; ^ubi impetrare non potuit dixiffe: Bellum cum tirannis non cum tir^noru ima ginibus effe gerendum currum igitur ac vidoriam miflam faciamus. Ipfum vero ariftratum ego tabula excellentem delebo. Permittente igitur arato Neaclasari ftratum deleuitdocum vacuu Minio tinxitialiud autem nihilimmutare aufused Deleti pedis intra currum latere dicuntur.Ex huiuCmodi igitur rebus aratus an regi carus erat:8lt;tunc prefens vfu ate^ experientia cognitus magis etiam in eius amicitiam infinuauit .Ab eodem etiam centum amp;nbsp;quiquagita talentis ad copone dum flatum ciuitatis donatus eft. Quorum quadragita flati fecum alportatisin Peloponnefiim delatus ed;]Reliqua diuifa ipofterum certis quibufdam portioibo niifit.Fmtigitur magnum tantam pecunie vim ciuibus parare:cuius paruaparte

ocr page 913

alii imperatores ac principes ciuitatum accepta a regibus luas illis patrias turpi' ter feruire coegerunt. Maius etiam quod ex iis pecuniis fublatis Gmultatibus in ter pauperes amp;nbsp;locupletes recociliata paxeft: Populo vero vniuerfb falus cu fecu' ritate parta:admirabilis profecto illius in tantis opibus tantiftp honoribus mode, ftia fuit.Creatus enim arbitrer ad exutum res coftituendas fuma (ibireru omniu poteftate permi(Ta:folusquidem baud obire cum magiftratum voluit Sed ex ciui bus quindecim Gbi collegas delegit:cum quibus vna magno labore ac folicitudini bus pace ciues amicitia$c6iunxit:pro quibus non modo ei publice a duitate me' titi honores decreti funtiSed etiam ab exulibus priuatim erca ftatua conflituta buiufmodi carme incifu • (Conßlia amp;nbsp;vires prograis bauRaq? bella HerculiS 8lt; fuma celebrantur laude columne. At tibi nos arate pro libertate recepta

Erigimus ftatuam virtutislufticiecp Namep olim patriam diuinis legi bus ornans Sublimem celo potuiHi equate (uperno. Hisrebus geftiSara tus ciuilem inuidiam gracia in fe ciuium amp;nbsp;beniuolentiam fuperauit .Antigonus arati fucceffii eger cupiens ilium aut omnino ad amicitiam traduceretaut inieóla calumnia a Ptolemco diftraheramp;cum alia benignitate homme reeufantem Gbi de, uincere aggreffiis eft:Tum etiam Corinthi diisimortalibus operatusvidimarfr partem arato Sicioniam mißt amp;nbsp;in cena multis audientibus conuiuiis in medium locutus; Sicionis hic inquit adulefcens imitis 8lt; inhumanus cft:Sed ingenio libe, rali ac ciuium fludiofus mihi quidem morum regu amp;nbsp;inftitutoru optimus iudex uidetur;(Qui cumfpem fuamalio intendiffet mos antea contemnebat.Egiptiorfi opes admirabatur:EleFhantos:Clafres aulas auditu accipienstnuc ubi eas res ag nouitlcena tantum effe amp;nbsp;tragedia dignas:omnino ad nos animo fe couertit Acci pio igitur amp;nbsp;ipfe adufefeentem amp;nbsp;ad omnia eius opera uti conftituo^8lt;a vobis m amicis habendum cenfeo. Ex bis lermonibus calumnie materiem nacfti obtrccflato res amp;nbsp;inuidi certatim aratum apud Ptolemcum per litteras accurabant: QuibuS adeo permotus eftrex'utin greciam etiamqueftum mitteret Sic igitur amicitie regum amp;nbsp;tirannorum feruentes ac repentine fut :8lt; ardore quodam amoris fubi' to incenduntur.'Sed labefactari expugnariq? facile po{runt:amp;veluti ventis inui' die at$calumnie flatibus affidueagitantur Aratus autem abaebeis prinu bello geredo prepofitusimperator Locridem e regione appoGtam ac Calidoniam dcpo pulatus eH'Boetiis ßibßdio profectus eu decem milibus militum occaGone rci ge, rende excidit Cum abiisin Cheronia ante cum etolis male atqpinfeliciter pugna tum effet:ab Eocrcto Boetiorumduce ac mille hominum cum eo cebs. Anno aut abeo prelio rurfhsimperator deleaus;remill^ preclar^atq: ardua eft aggreffus rion Siciniorum nec acheorum ftudio fed comuni hbi vniuerfe grecie imperio ac libertate propofita.Macedonum prebdia ex atrochorinto depellere:Chares qui' dem athcnienßs cum aduerfus regisduces fecundo prelio vfus effet Scripßtathe nienßum populo:fe Marathonie pugne Ibrorem deuiciße. Hanc aut pugna qaud inepte agatß quis Pelopide Thebani ac ThraCbuli athenienhs Tiranorum ccdis Solbrorem appelletmiß hocintereft quod no cumgrecis.fed cum extero bofte 8lt; peregrino dimicatum fit Jfthinus enim duo maria diuidensnoftram cum illo loco terram coiungit8lt;cotinet Acrochorinthus vero monseft eximie altitudinis qui ex media Ifthino nafeitur 8lt; cum cuftodiam nactus fuerit obdat Terram$ illam omnem que intra Ifthinum contineturcomertio aditu militia mercatura terra ma ricp excludit amp;nbsp;dominum vnu omniu condituitiqui loco potiatur.Quare non per iocum Philippus lunior Sed vere ac ferio Corintbioru vrbem cdpedes ubiqp gre' cie appellate videtur. Eo igitur de loco accolisin medio certamen erat (Quippe quem fuma m omnes precipuegpreges amp;nbsp;tirani capere niterentur antigoniquo$

ocr page 914

in eo ftudium fie cupiditate exarft.Vtomm genere furiarum agitaret fufpenfus m id luas curas omnes fohtudinefq; intenderettut obtinetibus dolo eriperet: quo niam manifefti conatus nulla oftendebatur fpes. Extindlo eni alexandro lub cui? ditione locus erat:Nitia eius uxore rerum potita Acrocorintho prefidio obtinen' te ftatim Cubmiflo fdio ad non gratum minifterium adulefcentem uetulam muIie rem conuenturum. Blandas fpes regit conubii amp;nbsp;uite (bcietatis afferens ipfam ce pit: uelut quedam illecebra ad eam pelliciendam filio vfus Sed cum locu fibi baud permitteret:fed enixus a(Teruaret:diffimulanscure fibi ea rem efre Corinthi nup cias celebrat:magno apparatu (pedlaculum prebet diurnas potationes induciti8lt; ut maxime fieri poteft ad omnem locum ac remiffionem uoluptate 8lt; letitia afm relaxat Vbi tempus aduenit 8Camoebeum carnem cantari in theatro ceptum Ni ciam in ledlica regio luxu ornata ad fpcdlaculum mißt prefenti honore letam :fed futuri longeignaram:cum ad locum uentumeffet vnde via diuertens fupernefe' rebat :eam precedere m theatru iubet Ipfe amoebeum Gmul 8lt; nuptias miffas fa cit:amp;: fupra etatem animos ac fpiritus infrados geres. Ad acrocorinthu fucceflit ac claufam porta reperies bacillo percuffit referare lubens Qui intus erataCprclu eius obftupentes patefaciunt portam.Sic potitus munitione baud feipfum conti fiuit $ed pre gaudio in ipfis angiportis exaltans pocula popofeit Tum in foro uir proEeAiiam etate 8lt; tantas rerum mutationes expertus inter tibicinascircufu' fus coronis madidus ac fafciuiens uoluptatus eft. Obuiam uenientes falutans ac dextera blande excipiens :Vt facile apparerent exultans gaudium amp;nbsp;lineam ratio nis excedens:magis^ dolor ac metus animos perturbare amp;nbsp;de fua Cede dimoue, re Itacp antigonus Acrocorintho inditioneni luam redamo : ut luoerius didlucft vna cum aliisquibus maxime confidebatipreb^io firmauit:ei$ PerCeum pbilofb pbum prefecit Aratus etiam Alexandro fupprftiti hoc animo uolutare cepit fed cum Acbeis cum Alexandro fbcietas effet ab feepto deftitit: Tunc autem oblata rurfuS occafone huiufmodi rem conficere aggreflus eft: forte tu cborintbi bis ge, mini fratres fuerunt genere Sirii quorum vnus Dyodes nomine in arce ftipedia merebat. Reliqui tres regio auro furtim furrepto Sicionem ad egiam quenda ar, gcntarium adierunamp;Quo Aratus ob eius artificium plurimum utebatur: ac auri parte difpoGta : ftatim reliquuvnusilloru eginu poA rediens mitto paamp;apud eum depofuit Ex hoc fadlus egie familiaris 8lt; ab eo de arcis cuftodia in fermone addudlus inquit fe cu per rupes celxcf i montis ad fratrem alcendiflet: delpexiOe uiam tranfuerfamiqua humilior muri altitudo erat. Tum comiter egeas ita ne in' quit vir optime ob exiguum adeo aurum ftatum regis labefactatis : cum poffitis vram 1 oram grandi pecunia uenundarc Nonne furibo eque ac proditoribus depre henhs propofita mors eft:His Arginus arridens couenit cum eo fe comunicato co filio Dioclem tentaturum:Nam alios fratres no fatis fe fidos putare. Paucis pod diebus rediens depactus Aratum fe ad murum daturam qua murus baud altus quindecim pedibus extabat:8lt;ad alia c6ficienda cum fratre auxilio fe fore fufee pit. Aratus fexaginta talentis cum illis decidit:Si res ex fentetia (ucccffiffetSin (pe potiundi excidiffet: hcolumis tamen cum illis euaderetdomi iac talentuutn tp pollicitus ed: Sed cum fexaginta taleta apud egiam deponeda effent* Nec Ara, tus per fe eam pecuniam cdficere poffetinec mutuando rem vulgari uellet: accep' tis ex uxoris auro plurimis aureis fcifis eosegie depacti argenti nomine tradidit At$ hic vir adeo enim animo elato fuitiTantumq? an-orem rerum preclariOima^ initum a natura habuit: Cum fciret Phocionem 8lt; Epaminondam defpiciendis pecuniis repudiandi($muneribologe grecis omnibus luditia amp;nbsp;integritate pre' dare exidimatos effcjpfe in eiufmodi res patrimonium fuum effundere voluerit

ocr page 915

in quibas proprium periculum Salus omnium amp;nbsp;illorumquidem imprudentium ageretur,Quis igitur hunc talem virum non furne admireturfbodieqp illius animi magnitudinem omniAudio ac beniuolencia complectatur:Qui tam magnis pecu' niis periculum fibi tantumemendum putarit amp;nbsp;que preciofffima diuiciarum om ninm ducuntur'depofuerit ut noctu in medios boftes perductus de vita dimica' ret.Nec abiis aliud ullum pignus acceperit preter^ fpem preclari facinoris Rem vero ipfam per fe difficilem ac periculofam error quidam qui ftatim ab initio ex infeitia iricidit multo difficiliorem amp;nbsp;periculofiorem effecit.Tecbnon enim Ara' ti famulus miffus eftvna cum Dioclead murum cognotendum.IsDioclem tum primum uiderat:ratus tamen ex is Ggnis;que ab Ergino eductus erat hominis (e 'formam amp;nbsp;figuram tenere audierat fnb criCpo eOe capillo colore fufeo atep iberbe Profectus igiturquo inter eos conuenerat Ergmum cum Diocle venturumiante urbem ad locum cui aui nome erat'operiebatur'Interim Etgini amp;nbsp;Dioclis frater Dionifius baud confeius nec particeps illius confilii Diocli autem forma perfimi' lis primus ad locum forte proceffit. Ac Tecbnon fignabbidatarepetens forme A militudine deceptus. Hominem pereotatus eftÆ qua fibi cum Ergino neceffitu, do foret.Cum refpondiffet fratrem fe cius eße omnino Adductus eft ut crederet fe Dioclem alloqui:nec nomen rogauit:nec Agnum aliud expectauit: Sed dextera apprehendens de omnibus que cum Ergino inita amp;nbsp;coftituta funt cum illo fermo nem inftituit amp;nbsp;eum percontatur:bic eius errorem aftute excipiens ad omnia re/ IponGonem accdmodat.Tum ad urbem gradum flectens continuato fermone illu nihil fufpicantem fecum trahebat Cum iam appropinquaffent 8lt; prope Tecbnoni manus ut caperet iniecturus effet:fortuito qu^amcafu Erginus reuertens iIlis fe obuiam tulit:perfenticns dolum ac periculum.Tecbnonem ut fuga cuaderet : nutu admonuit. Siccurfu elapfiambo fe ad aratum receperunt. Nec tamen illi re cognita fpes nec animi conciderunt Sed ftatim Erginum Dionifio auro ferentem mißt amp;nbsp;ut rem claufam haberet obfecrantem Ille negotium tranfegit amp;nbsp;Dionibu agens ad aratum remigrauit:quem ftatim ut uenit'baudamplius dimiferunt fed vindlumin cuftodiam dederunt Ipfe deinde ad rem adoriendam fe coparantipara tis vero omnibusreliquilg copiis in armis excubare iuffisiipfe cum quadringen' tisdelcdlisad portas fecundum Junonis fatum conbftitiadulto tum inflante uere fana menftruo circuitu cofecfto pleno urbe lucebat:amp; nox pura acluminofaerat. Vt arma appofita ad lunam effulgentia ne palam cuftedrtus fierent terroru iriiice rent.Iam primis urbis proxima loca tenentibus nebule a mari exurgentes urbem ipfam 8lt;vicinam regionem late caligine amp;nbsp;tenebris occuparunt. Hic ceteri conii' dentes calceos exuut: ne ftrepitus euntibus fieret: amp;nbsp;firmius nudiS pedibusin Tcalis confiAerent.Erginusautem acceptis feptem expeditis adulefcentibus uclu tidux viam ingreffus occulte ad urbem irrumpit:qui pro portis inflatione erant obtruncatis:Scale eodem tempore ad murti illate aratus continuo cum centu mi litibus c^fcendit.'reliquisquanta anniti maxima poffunt celeritate confequi iuffis Inde auuIAs fcalis per duitatem centum ad oppugnandam arcem dilcurrut: Leti dandeftino ingreflu ueluti iam explorata victoria: cuflodiam etiam quatuor bo/ minfi cominusprelato lumine venientem latuerit. Ad huc enim in opaco lune ca, ligantis errant:Illos vero e regione coipieiüt-Igitur iUis infidias collocantquoru ,es intra inlidias prolapA interficiutur.Quartus enfefauciusin capite' fuga fup' fuitidamitans boftem intra menia cfTe?hccita multo poA Agnis canentibo cimtasl adarmaconfurgit. Vicos omnis concurrently multitudo coplcueratrfacies multe ptrtim deotfum partim deeper ab ipfa arceincenfe locum illuftrabant: confufus ab Omni parte clamor audiebat, Ihternn Aratus percliuu motis afccndere nitebat,

ocr page 916

rcun(fl:anteràbinitio ac magno e' labore eu nonqtia oportuit tenuiffet fed ignarus e via deerraretImpedientibus eam atep omnino obdurantibus tenebris. (Dbfta' bat etiam loci alperitas in qua eos error adduxerat: Hortante tamen omnes at$ excitante Arato ad murum capiendum Deinde mirabile didlum eft ut luna per' ruptis nubibus excipies lUuftrata difficillima vie parte adiuuerit:quoad ad cofti, 'tutum locum (ubierunt.Ibi rurfus denfatis nubibus in umbra eos abdidit occulta -uitq? At qui extra portam ad fanum lunonis relidi erant Arati tncenti milites: ut plenam vario tumultu ac luminibus urbem irruperunt :cum nequirent via qua proficifcerentur reperire.Nec illorum ueftigia affequi.'FaAo globo quodam ib , co cliui opaco con filtere: quoad oppugnantibus arcem qui cum Arato erat Sagit tis defuper amp;nbsp;telis crebro in eos cadentibus militaris clamor e prelio deorfum per latus amp;nbsp;ex cocauitate littorum pulla imago refultans incertos animos eorum amp;nbsp;fufpenfos tenebat:Vnde eius initium clamoris effet;bercntibus vero ibis ambige tibufcp in qua parte ferre arma oporteret: Archelaus qui regio exercitui dux pre' politus erat : cd magna armatorum manu tum clangore tubarum 8lt; ftrepitu per eliuum fubiens in Arati milites ftudio incenfus ferebatur:intercentos incidit qui ueluti ex infidiis mfurgéntes fado in Archelaumimpetu primos ut quif^fe obf uiam tulit interimunt:reliquoscu metu prcterriti fein fugam dediffentiperfecu ti quoad diffipato agmine per urbem uagi pelantcfg? diffugerent. Vix dum parta «vidoria reuertentibus: Erginus ex pugna aderat nuntians Aratum cu hoffe ma, lt;nus conferuiffe eoep acriter repugnante fuhipfam arcem ingens certamen effe ac celeri fubfidio effe opus.ille Ce ftatim eo duci iubentes profediq: proprius amp;nbsp;ipß fublato clamore ßgnum dant fe adefle:{uof^ adhortantur amp;nbsp;luna pleno lumine ,offendebat armacp amp;nbsp;longitudine agminis per anguftias incedentis plura ac for' midabiliora hoflibus apparebant:8lt; fbnontas nodis clamorem fauentium gemi, nabat:8lt; plurium multo^erant fpeciem dabat. Ad poftremum iundis viribus propellunt hofles amp;nbsp;iph fuperiori loco occupato illufcente lam die arcem tenebat Solcp flat i manantibus radiis fubfecutus eft opus amp;nbsp;relique e Sicione copie Ara to fubhdio aderant:excipientibus per portas pro parte Corinthiis amp;nbsp;ad coprebe dendam regiam cuflodiam mfurgentibus Cumautem iam in tuto conflitutisom nibusut videbatur ab arce in theatrum defcendiflet. Infinita eo multitudo eius videndi audiediq lt;uerba que ad Corinthios habiturus erat:cupiditate plenis uiis vndiep confluebat Dilpofitis autem ad ipfos introitus utrin$Acheis:Ipfe a taber naculo armatusore ac vultu ex labore ac vigiliis imutato in medium prodiitut la gor corporis animi voluptatem ac leticiamobfcuraret.EHuGs autem primo adue tu ad gratulationem eundis hominibus accepta in dexteram manum balla: ea$ inflexo parumep genu 8lt; inclinato corpore annixus multum temporis Glentio eo^ plaufiis amp;nbsp;clamores excepit:cum virtutem eius extollerent;fortunam$admira'gt; rentur. Vbi vero deflerunt fado paffim filentio Acheorum res geflas apta oratio ne percucurrit :8lt; Corinthios ut Macheorum corpus concierent adhortat? eft Deinde portarum claues que poll Philippica tempora aliene ditionis fuerant Tu primu Corinthiis reddidit. Ex Antigoni militibus dimiffo Archelao qui in eius manus captiuos incederat Theophrafluquod ahire iufTus no paruiffet interemit? Perfeus dum caperet arx egreffus in Cenchreas confugit. Qui pofteriori tempo re cum verfaretin ocio dicente quodam illum fotu lapientem fibi ducem videri per imortales deos dixiffe dicitur iflue quidem ex omnibus cenonis inflitutis maxi' me quondam mihi cordi fuit Nunc aut a Sicionio adulefente admonitus fentecia muto.Hec igitde Perfeo plurimoru hydoriis prodita funt. Aratus flati Hereo % Lecheo induionem redado amp;nbsp;quinq?8lt; viginti regns nauibus: equis quingeti^;

ocr page 917

potitus eft.Sirius quadringentos henundauit Acrocorinthum acheoru cuftodie comiflum eft quadringentis militibus canibus quinquaginta totidemcp canu ma, giftris in arce alendis.RomaniIgitur Pbilopomenem admirari (bliti funt :Eucp grecorum ultimum appellare.'quod poft eum magnus vir nemo extitcrit.Ego ue ro ex grecorum rebus geftis banc ultimam bac nouiffima geftam efle dixeri. Hoc enim audacia boc viribus boc fortuna optima ab cis adminiftratum: quod decla' rarunt ea que continuo poftea confecuta funt. Nam Megarenfes ab antigono de' (cierunt amp;nbsp;m arati fidem amp;nbsp;amicitiam fe dederunt. Troecenii quoq: cum epidau tiisin acbeos recepti. Deinde cum educere copias ftatuiffet m attice fines prima incurfionem fecit rfalaminemcp populabundus tranfiens predam abduxit Ac uelut excarcere ac vinculis emiffa Acbeorum potentia :qu^cumg? ad rem fibi vilu effet utebatur Atbenienfibus tamen liberos captiuos gratis remifit:ad defectione ipGs initia fuggerens. PtolemeG acbcis focietatc amicitiae? coiunxit:belligerendi auc teritate illi imperiocp terra mariq? permiOb.Sic uero inter acbeos opibus amp;nbsp;gra' eia ualuit: ut fi minus intra annum fieri licebat elapfo anno imperator diligeretur aulpitioq: fuo ac lententia omnia gereret : Etenim intuebantur illum non diuitias non gloriam no regis amicitiam non patrie (ue utilitatem non aliud preterea quip piam Acbeoru amplitudini anteferre Exiftimabat enim tenui per fe potentia ciui tatibus fbcietatem amp;nbsp;amicitiam quab quodam vinculo comuni utilitate firmatam Saluti prefidiocp effe. Ac ueluti corporis partes ob eam qua inuicem habent c6ue nientiam vmut at$ (piritum ducunt Separate uero ac feiunde languefcut amp;nbsp;cor rumpuntur:S(c ciuitates e medio comunione (ublata funditusinterire coferuari vero a fe inuicem augeriq?:cum alterius alicuius magni corporis partes fiant amp;nbsp;co muni confenfu adminiftrentur liberis uero finitimis amp;nbsp;arbitrio {uo viuentibus in dignum effe ducens argiuos tantum feruire Ariftomacbum eorum Tirannum inO diis delere conftituit:cupicns depulfo (eruitutis iugo eam ciuitatf Acieis adiun, gere. Igitur qui ad tantum facinus gerendum animo parati effent inuenti fut Qii busaefcbifusamp;Cbarimenes vates prefuerunt. ^nfes autem illis deerant : quod magneaTirlino habentibus poene propofite t flent. Aratus comparatis Corinthi paruis pugionibus amp;nbsp;in capias incluGs eas iumentis viles quafdam 8lt; neglcdlas merces uebetiborpofuit At$ita argos mittedoscurauit: Comuicata aut cu boie qhoda re a Carimeneuate Aefcbil? 8lt; (bciiidigne feretes repudiato Cbarirrere nogociui fefufcipiGt Quod ille cu pfenfflet ira incefus ir fidiasidicauit'cû li iam ippe Tir^nu appeteret quo2 f plurimi occupata fuga e foro abeutes in Corinthu fe recepetut: Sed breui tpe interpofito Ariftcmacb? a fcrvisocciditur:quo mortuo ariftip, Tir^np fuperiore multo crudelior 8lt; cotumeliofior Tir^nide inuadit Ac, cepta igifarat, omni achorum iuuentute:que pro tempore aderat ad vrbem (ubG dio aduolat. Ratus fefeargiuoru ad recuperandam libertatem erepta fludia offe furu.Torpentibus vero illis amp;nbsp;confuetudine (eruitutem ferentibus:nec ulla ad fe deficiente exercitum inde re infecta reduxit: Acbeis tamen in culpam ac crimen addtidlis:quod in pace bellum intuliffcnt Æaep de re apud Mantinefes in iuditiG accerdtis:Arato abfente accufante ariftippo triginta minarû iniurie eftimate fut Ex hoc aridipus arati odio ac metu exagitatus ei adiutori antigono rege infidias eftdifpobtis ubi$ hominibus fibi negociu faceffentibus 8lt; occafionem teporis ex, pedantibus Sed vera ac inflabilis ciuium beniuofentia optima principis cuftodia eft.Cumenim ita multitudo ac potentes afTueti fut. Vt non ducem fed duci time atit irultis ad videndum oculis multis ad audiendu auribo utitur: fada omnia 8lt; confilia percipit. Itaq? quoniam tempus admonet:Statui boc loco paruper cobfte re amp;nbsp;ariftippi mores amp;nbsp;vite fftituta percurrere;qua fibi fufecpt a 8lt;ifida Tironis

ocr page 918

' amp;nbsp;Felicis ac Celebris regni amplitudo pre feripGt. ille enimtarn äntigohfim habet; fbeietate coniund:u 'multosad cuftodiam fui corporis aleret: Inimicus nemo in ci uitäte relideret. Stipatores ante amp;nbsp;euftodes extra in ueftibulo excubare lubebat famulis autem cum cenaret exclues conclauim ftatim occludebat. Ipfe cum ama' ta imperium quoddam cubiculum fuperiorisafcendens Cataracta deinde obieda ac lecio fuperimpolito :fbmnum capiebat qualem equu eft capere homine qui ita turbulentam uitam amp;nbsp;folicitam uiueret.Scalas uero amice mater fubtrabens amp;nbsp;aliud cubiculu claudens mane reponebat:Et tirannu illum mirificu deuocabatue luti ex fpelunca inftar raptilium emergentem. Hic nd vi amp;nbsp;armis fed humili uefte amp;nbsp;clamidula amidlus lege ac virtute fretus magnum at$inuidum imperia para uitrvnufq? poft hominum memoriam natus cdmunis Tirannoru hoftis propagauit genus:quod precIarifTimum inter grecos ufq? ad noeram manauit etate. Ex bis Vero qui arces occupant Satellites alunt armis portis cataradlif$ tutiedis corpo/ ris gratia muniuntur pauci violentam mortem ueluti lepores eflugerunt: domus vero aut genus aut (epulchrum nullius relidlum eft celebrem memoriam ad pofte ros habiturum.Aratus igitur cum fepius tentaffet 8lt; aperto 8lt;clandeftino appa' ratu ariftippum opprimere at$argos capere fpe decidit femel etia aais fcaliscu paucis ex infperato murum cepit perceptif$ cuftodibus qui eo fubGdio uencrant continuo dies illuxit 8lt; cuma Tiranno vndi$premeretur: Argiui eque acfi non eorum libertas ea dimicatione ageretur: fed veluti Nemeis inflantibus certamini bus fedentes quieti magno cum fdentioequos amp;nbsp;iuftos eius pugne fpedlatores fe prebuerunt At aratus cum acriter in hoftem pugnaret:bafta manu emiffa i ingui ne uulnus accepit .Tenuittamen locum a fe captum nec inde cu affidue oppugna returab boftibusuOp ad nodem deaci ulla vi potuit:Quod £ etiam ad labore pau Ium nodis acceffffettbaud unquam proFedo vanus eius diei conatus fuiOet.lam enim Tiranus premiffi magna fiarum fortunari parte migrare ex vrbe parabat (Quod nemine arato nuntiante cum premeretur penuria aquarum:(Eorpufy egrd uulnere traheret milites retro abduxit:hac uero defperata via in apertum certa, men prodiitiAddudocp in fines acheorum exercitui populationibusagrumuafta uit:amp;ad Charetem fluuiu acri prelio cum ariflippo comiflb crime fubiit deftitu; ta pugna partam vidoria e manibus aminfle Nam cu reliquus iam exercitus ma nifefte hoftem propuliffet uidorq , magnu fpatium perfecutus effet ipfe nam cd robadus ab aduerfariis cp virtuti lue fortune^ diffifrus fuga fe in caftra recepit : Cum uero reuerfi ex percuffione ceteri ei fuccenferent quod uerGs in fugam hofti bus pluribulfy eorum ^ ex fuis eeßs: cdmififlet tarnen ut vidi de fe tropbeum fta tuerent: Verecundia cludus de tropbeo rurfus dimicare cdftituit:at$vno inter' pofito die intrudas copias in aciem eduxit.Cum autem fenfiffet audum efle Ti, ranni exercitum:animolfy militu ad pugnamaudatiacpcreuiffe: baud aufus man? conferere fed receptis federe cadaueribus:cum exercitu abiit: gratia 'tamen amp;nbsp;be niuolentia ciuiu conciliata adminiftrandag prudenter re.p.eam maculam delere contendens (Cleonas acbeis adiunxit ac Nemeu certamen quod patrium foret amp;nbsp;ad acheos magis fpedaret in Cleonis celebrauit Celebrarut etiam argiui:quote pore licentia 8lt; (ccuritas antea premifla pugilibus primu confufa eft. Ab acbeis omnibus qui ex eo certamine reuertentes per fud agrd iter facerent vt boftibus ibi captis ac venudatis adeo vehemens eum atepimplicabile Tirannoru odiu cepe rat. Breui poft tempore cu accepiffet ariftippu acbeonas inOdiis capiendas animo fpedare:Sed metu iphusqui cu Cborinto moram trahebat deterreri:per edidu

, coado, exercitu riufloq? pluriu dicru cibana fecum ferre: defcendit in Cenchrea vt opinione abfentis per dold ad inuadedas Cleonas ariflippu euocaret:qua in re

ocr page 919

eG non fefellit IpesiStatim enim ex argis eum exercita affuit Aratusiam indan,, tibus tenebrisex Ceneberis in Corinthum reuerlus eft elauGfq; omnibus cudo^ia ', viis Acbeorum agmen egit qui adeo copoßte adeo prompte adeo celeriter confe, cuti funt;utnon modo imprudentibus boftibus iter facerent: fedetia durante ad buc noede (Cleonas accederent amp;nbsp;ad pugnam inftruerentur. Prima aute luce aper' tis portishgnoq; tuba dato curfu amp;nbsp;clamore hoftem adortus cotinuo iri fugam co uertit:amp; cum multos exitus focus haberet ad ea partem fc contulit:quo Ariftip' pum iturum (ufpicabatur Faeda autem ulq? Micenas perfecutione tirannus aquo dam cretenG Tragcfto nomine ut dineas tradit interceptus in fuga occiditur Ex aliis vero Cupra mille 8lt; quingentosdefiderati fut. Aratus tam felici parta vicdo' ria ac nullo Aiorum militum amiflo. attamen neq:cepit Argos necp liberaui^ Agia 8lt;iuniore ariftomacbo tum regis exercitu irrumpentibus ac imperii fumam occu pantibus Conflatam vero fuperiori tempore calumniam fermonem cauillum dica citatem affentatorum fuftulit: qui Tir^nos ad gratiam efferentes aiebant Acbeo rum ducem domi tumultuare pugnam initurum 8lt; fimulat tubicene prodiit fbm no ac vertigine opprimi, Inftrudis vero ordinibus ac Ggno dato percontatus Na nipularios ac Centuriones nuquid preien tia Ria opus fit. feenim fauciu taliseffe difcedit longe exitum pugrie expedlaturus . Heciam adeo inualuerant' ut etiam pbilofopbi in fcolis cum quererentiperturbari animo amp;nbsp;impedientibus periculis colorem mutare ignauie ne an itemperiei cuiusdam corporis amp;nbsp;frigiditatis eßet : Vbi$aratum nominarent cumcp optima ducem ede dicerent amp;nbsp;tamen bec Gbi in certaminibus euenire. fublato igitur Ariftippo e medio Lifiadem Megalopolita , num inediis appetiuit :qui Tirannide patriam occuparat Ille cum bomo no fegnis animi neq? obiecti foret neq? uelut plurimi Tiranorum imodeftia 8lt; cupiditate ad banc prolapfus inauriam fed abadulelcentia incenfus amore nominis amp;nbsp;glorie amp;nbsp;falGsquibufdam vanif$ fermonibus qui de Titanide: ut de re aliqua beata atq^ad mirabili ferebantur imprudenter amp;nbsp;temere elatus:atq? inde rerum potitus mul, tis ftatim curis ac moleftiis premebatur: Sufpitione preterea fufpenfus animi in certu($erat amp;nbsp;arati medias formidabat: Itaq; mutata fententia pulcherrima amp;nbsp;Iaudabiliffim5viam iniit:qua fe primum odio cuftodia ac Satellitibus liberaret amp;nbsp;patriam fibi fuo beneficio deuincerettarato accerfito dominationem depofuit: amp;nbsp;inacbeos ciuitatem retulit.Quo fadlo acbei illum laudatum ornatumq? impe, ratorem legerunt (Qui ftatim cum aratum gloria fuperare niterel alias que baud heceffarie videbantur aggrenus:Lacedemoniis bellum indixit:quod ne fieret in, ftansaratusinuidia agereeft vifus.Ceterum Liliades fecundo imperator cóftitu tus eftirefragante arato atg ftudente vt alteri imperium mandaretur. Ipfe enim vt didum eft per annum imperarat Tercium igitur fuma cum laude acheisimpe rauit viciffim cum arato quot anniscûmutato imperio patefactis ante inimicitiis cum aratum apud acbeos fepius accuraret inuidia 8lt; offenfione omnium concidit Etenim exiftimatus eft fidloq; amp;nbsp;fimulato irgcnio aduerfus veram ac (incera vir' tutem certare,Et quemadmodu Ccribit Efbpus: Tenuiores aues cuculo curfe fu' gerent percontanti refpondifle:quod accipiter aliquado effet futurus:fic Libadi exTirannide fufpitio immutate uolutatis conflata eft:queeius nature permulti detraheret. At ara ti nomen Etolice res maxime illuftrarut. Quo tempore infur,, gentibus ad illos cdprimendos acheis amp;nbsp;in finibus agri Megarenfis dimicare pro perantibus Ad bec agidi Lacedemoniorum regi vna ad preliu exeuti fe oppones traledidla (ales cauilla cdtumelias in eius molliciem: ignahiamqp coniedlas fedato animo tulit:nec vnquam turpitudinis fpecie utilia ac falutaria cofilia abiecit rfed ceflit boßibus Grani^m transcendentibus amp;nbsp;abf$prelio inPeloponenUim adit^

ocr page 920

prebuit Cum autem irrupiffent amp;nbsp;improuifö impetu Peifenam cepiÈentmon ide fibi confilium fuit:Non enim ultra conflando tëpus trmit nee expedlaiiit quoad boftmm vires in vnumundi$cogerentur.Sed ftatim prefentibus copiis boftem ad ortus deftituto ordine petulanter in ipfa vidoria exultantem facile fudit.Na; fimulac urbem ingreffi funt milites effudi ad Predam amp;nbsp;in ipfis edibus dffipati alter alterum impellentes de bonis fortunifep ciuium inter fe certabant. Duces vero 8lt;Cëturiones circumeuntes pelleneorum coniuges amp;nbsp;filias diripiebant 84 exeuntes galeas illorum capitibus imponebant: ne quis alter cognitas abduceret Sed ex ipOs galeis cui queep ceffiffet domino appareret. Sic aute affe^is illis amp;nbsp;buiufmodi operi intentis continuo Aratus adefre nuntiatur exorto aute tumui, tu 8lt; confternatione priul^ omnibus effet periculum:primiin ipGs portis ac fub, Urbiis: Vt equum eft in tanta perturbatione rerum fieri acbeis incurrentes vi^ti fe fe in fugam dederant:(Quibus effufe fugientibus qui fubfidio ueniebant mdu/ bitationem quid agendum effet adducebantur'In ea trepidatione vna ex captiua rum numero Epigetbi cuiufda clari hominis filia eximia forma 8lt; pulchritudine mulier in Diane Sacello forte co(ederat:ubi Epiled:aches captam libi optata loca' rat:galeacp criftis infigni ornaret hec repente ad tumultum exiliens ut ad portas Sacelli conditit ac defuper pugnantes delpexit ornatu ipfo militari induta ciui' bus quidem fuis anguftiori ^ ex homine fpec^aculo fuit. Hodibus uero diuina ali quam fpeciem fe videre opinantibo terrorem formidinemcpinfecit ut nemini anigt; mus ad repugnandum {ufliceret:Pelleni ipG affirmant dee fimulacrum per alia té pora intadlum manfiffe:^ cum a facerdote motum de loco afferretur:afpeddita perreftringere confucffe . Vt a nullo contra afpici poffet:Sed ab eo oculos cundli auerterent:nec hominibus rrodo vifum errori effet propinquas quoep arborescum portabatur infecundas redderet:8lt; imaturos fetos excuteret;hoc tumfaterdote cum extra tuliffet'8lt; ad Etolos conuertiflethc omnes :ut ne mente quidem conG fterent.Sed aratus in cdmcntariis fuis huiufmodi nihil fcribit. Sed uerfisin fugé boftibus fe vna cum iis irrumpente urbem palantes egiffe. Septingentol^ ex illis eo pretio cecidine:quod opus in maximis fama celebratum eH.Eam pugnam Ti mentes artificioliffime pidura imitatus ante oculos pofuit. Ceterum multis gen tibus ac potentatibus contra Acheum nomen hoHiliter infurgentibus. Aratuscu Etholis Aatim amicitia iniit: ac Pantaleone fretus qui plurimu inter Etolos auc.'-toritate ualebat:duos populos non pace modo fed etiam fbeietate conjunxit. Sed cum Auderetin libertatem Athenienfes rcftituere.OffenGonem fibi amp;nbsp;calumnia conflauit:amp; ab acheis male audiuit çp federe ßbi cum Macedonibus in quoru di' cione Athene erant inito ftantibu{$ indutiis Pireum capere aggreffus effet.At bocipfe in cdmëtariis inficiatus:que (cripta reliquit Erginu aceufat Cuius opera ad Acrocorinthi expugnationem eft vlus. Illum enim priuato confilio Pireumin/ uaGffe amp;nbsp;cum fractis fcalis fugiens premerctur'ab hodibus nominarim amp;nbsp;conti' renter aratum ueluti preien té copeUaffe: Arg: ita deceptis hoflibus euaCiffe baud tamen probabilis exeuhtio videtureffe. Nam Erginum priuatum homine amp;nbsp;Si' rum nihil rationiseft ad tam arduum facinus animum adlecine:nil iducem habu iffet aratum :8lt;ab eo data occafione rei gerende etia viribus adiutus edet .(Quod idem etiam ita effe offendit quippe cum non ter fed fepius conatusfit Pireu indi/ cionem redigere:nec re male gefta deterritus eft fed fpe ad breue tempus fragia Aatim reditegrauit audatiam Semel etiam per thriaGu fugies crus fregit:mul tocienf^ inciGone curatus cft: Vectus etiam lectica diu militiam egit. Mortuoan tigono amp;nbsp;filio demetrio regnum obtinente:magis etiam animo athenis liberandi^ incubuitidefpecftis omnino Macedemonibj,^ pro nibflo habitis Itag cu a Bitbig'

ocr page 921

Demetrii duce ad Phifadam preïio fuperatus effet at uebemens rumor increbui iffet partim captum partim mortuum Aratum effetlDiogenes qui Pireum preß' dio afleruabat Çorintbu epiftolam fcripGt lubens urbe ßcbeos extrudi: quod ia Aratus interiiffet. Aderat: tum forte (Eorintbi aratus cum littere eo perlate fut fc iHuG atq; irrifi Diogenis tabellarii difceflerunt. Ipfe quoq? rex nauem ex Mace donia mißt qua ad fe vmcflus Aratus duceret. Atbenienfes vero Macedonii gra, cia ad omnem leuitatem affentationis conuerfi accepto nuntiode arati morteco ronas fumpferunt. Exquo iratus ille ftatim copiis in eos eductis ul^ ad achade' miam infefto exercitu peruaßt Sed {iiafionibus adductus maleficio amp;nbsp;iniuria te perauit.Atbenienles cognita eius virtute ad fanitatem reuerfi cum extindlo De, metrio ad fpem recuperande libertatis incumberent: illum aduocarut.Qui 8lt; fi a! tero tum acbeis imperante diuturno morbo oppreffus domi diftmaretur: lectica latus atbenienfium oportunitati occurrit.Ac IDiogeni prefidii prefedo perfuafit ut cetum 8lt; quinquaginta accepts talentis Pireum Municbiam $alamine ^uni' um atbenienfibus traderet:Viginti preterea talentis ipfe ciuitatem leuauit. De, inde Aeginetani amp;nbsp;Etfermionei in acbeos ftati concefferunt. Adbec magna arcba die pars fe illis adiunxit:ac Macedonibus per id temporis propinquo ac finitimo bello occupatis Aetolorum focietate ancla acbeorum res magnum incrementum accepit At aratus memor ueteris promiffi 8lt; vicina Tiranide argiuorum anxius per internuntios ariftomacbo perfuafit ut rem.p.in medium poneret: amp;nbsp;acbeoru leges ac nomen acciperet 8lt; Lifiade imitatione maxime genti cum laude amp;nbsp;bono, re iperare mallet ^ vnius ciuitatis periculolb atq; inuidiofo domino incubare'Per rnotus autemariftomacbus arati monitis amp;nbsp;fuafioriibus quinquaginta talenta ad femitti iuffit:ut ftipendia iis qui fbbeo meruiffent difloluerentieosqui dimitte ret;Que dum cogerentur pecunielifiades no dum abfoluto imperio cupiens ei? acertionis ad fe laudem tranfferre:apudariftomacbum aratum accubuit: bomme illum Tirannis infenfum femper atq implacabilem effe fuadendocp perfecit Vt re fibi permiffa in acbeorum (bcietatem veniret: Igitur bic acbeorum principes qua beniuolentia 8lt; fide in aratum effent maxime declararunt? l)Jam cum iis ob iram contrariam fententiam dixiflet:ariftomacbum reiecerunt:Vbi vero placatus eius caufam prefes agere cepit:prompte ac celeriter in fentehtia eûtes argiuos Pblia' fiofqre.p. donarunt.Sequenti etiam anno Ariftomaebusimperator conftitutus eft ggt; darus apud acbeos 8lt;gratiofus ftatuens in fines Laconicos incurfionem fa, cere Aratum atbenis exciuit.Ille ad eum referibens ab ea militia deterrere cona, tuseft quod nollet cu Cleomene audaci bomine amp;nbsp;fubitis fucceflibus audio acbe' os bello implicari.Cumautem iis preftaret omnino in lententia nec ex ea dimoue ri poffet paruit atqivna prefens militiam obiit (Cleomene ad pallantium ipfis cum exercitu imminente cum prohiberet ariftomaebum prelio dimicarea Libade accu fatus cum illo in certamen de imperio deceptationemq; uenit amp;nbsp;fuffragiis vieftor duodecimo imperator creatus eftm quo imperio ad Liceum pugna a Cleomene fufus in fugam fe dedit:errabundulfy nodlu vagat pro mortuo Labitus dlq; rurfus deillo rumor apud grecos inualuit feruatus vero colledifq; in vnum militibus no fuit:eo contentus quod bbi abire incolumi licuiffet fed optime occafione vfus cu id nemo timeret nec futurum fufpicaretur;repentino impetu Mantineos Cleome nis focios adortus eft. (Capta urbe prefidioq? firmata accolas ciues eoru conftituit amp;nbsp;$ victores numqua obtinere potuiffent ea acbeis vidlis fuperatif^ parauit:La cedemoniis rurfus Mcgapolnanos bello laceffentibus: deductis eo fubfidiis: Cleo meni prouocanti obuiam ire neglexit (Cogentibus etiam Megapolitanis reftitit : (Quippe qui neep alias inchoandiprelii natura cupidus foret:amp; tumilitu numero

ocr page 922

inferior cum homineadufefeenti amp;nbsp;audaci fibi iam etate prouedlo remiffioribus animisac minori ambitione certamen eilet. Proinde ratuseft qui ille periclitado gloriam quereret partam iam libi cauendo 8lt; declinando conferuandam ene.Ita$ leuis armature militibus effufius procurrentibus fpartiataffyufcp ad cadra impel lentibus:amp; per tabernacula eorum uage difperfis baud quaquam Aratus prope' rauittfed uaile in medio interiefla conditit:ac tranOtu ciucs prohibuit His Lilia des permotusatt^ aratum uerbis increpans equites hortatus eft ut fecum vna m fequentibus fe odenderentincc exploratam hofti victoriam proderent'nec feipfu pro patria dimicantem relinquerent Couerfis autem cum eo multis 8lt; fortibus viris elatus animis dextrum hoftium cornu inuafit Quo in fuga dato perfecutioni ira 8lt; cupiditate honoris infides in loca finuofa amp;nbsp;arboribus cdfita delatus eft: In iis late foffe erant quas (Cleomenes inlidcns hoftem excepit:bic Liliades i patrie confpecdu cum pulcherrimam pugnam:depugnaret concidit. Reliqui in Phalag nem fugientes turbatis militibus totum exercitum ea clade coplerunt ex quo ara tus magnam fibi conflauit inuidiam:quod Libadis falutem negligere vifus fit* Sic ab acheis coadus per iram abeuntibus in egeum confecutus eft. Vbi cum con ueniffent decreuerunt ne illi arogarentur pecunie ncu ftipendiarii aleretur;Sed ipfi poteftas fieretiSi uellet per fe bellum gerendu tanta contumelia affeedus ara tus ftatuit deleta macula que libi inufta erat.Te imperio abdicate 8lt; conblio vfus ad prefens omnia pertulit;IDeinde ad (Drehomenum deduedus Acheorum copiis , ibi cum Megidono Cleomenis patruo pugnam conferuit: Quo vicdo fugatoq; tri centi cefiiMegidonus ipfe captus inarati poteftatem uenit cumconfueffetiisan num Hium Cum contingeret imperare :ubi ad eum ordine uentum eft:Vocatus re pudiauit Imperium ac Timoxenus pro eo delccŒuseft:Cau( a vero repudiendi que ira in multitudinem effe dicebatur'parum fane probabilis vifa eft.Vera enim eau la res acheorum non quiete nec pacate ut antea fuerat; {uccreffente Cleomene qui haud popularibus magiftratibus continebatur Sed interfectis a fe Ephoris fubgt; acta fibi regione permultilfy accolarum ciuitate donatis nulli ob noxiam potentia confecutusanflare continuo acheis cepit ut (ibi imperium mandaretur. Quareiu' re acculant aratum qui dum res.p.falo magna ac Huctibus iactaretur. Velutiiu berna tor deponeret atep alteri remitteret lubernaculu 8lt; defperatione reru acheo rum (Eelomeneintraderet:quo tempore pulcherrimum fuit etiam inuitis ciuibus comuni faluti fubuenireinec committere:Vt Peloponefiis iteru Macedonu cudo diis acceptis Barbaricis iterum moribus inquinaretur:ut acrocorinthus illiricis armis ac tubis compleretur Mecp quos fepe in bello imperator fudiffet ac urbibus extruGlIetiQuibus etiam m commentariis luis malediceret eorum dominio fbtio rum ciuitatis fubiiceret^Quod fi Cleomenes erat hc enim appelletur: iniquus amp;nbsp;Tiranicus At Herenlede illi generis auctiores erant Sparta patria: ex qua uel ob fcuriffimum preftabat quam Macedonum primum imperii fumme preponerequi grecie nobilitatis nullam rationem haberet. Ad hec Cleomenes fumum magiftra tum patebat: ut pro illo honore amp;nbsp;appellatione maioribus bonis ciuitates affecer;. Antigonus autem terra maricp imperator amp;nbsp;dux renuntiatus non prius imperin obiit:quam fandum effet federe acrocorinthù mercedis loco fbi inditione cenu¥ perite ut videtur aefbpi uehatorem imitatus:nec ante nocantibus acheis amp;nbsp;i'ega' tionibus ac decretis fe fubmittetibus obfecutus eft quam prefidio amp;nbsp;obfidibus ue/ luti quibufdam frenis comprehenfos teneret:amp; quamuis omnis arati deprecatio neceffitatis defenhone niteretur Tradit tarnen PoLbiusipfum cum cleomenis au gt;nbsp;datiam multo ante profpexiflet:ante^ neceffitas vlla vrgeret: cumantigono da, colloquium innffe.Magalopolitanus etiam {upplices defcerdifle orantes Acheos

ocr page 923

amp; obfeer^tèÉ ut antigondseuoeareturli enim affiduo bello premebatur: amp;nbsp;Cfeo ment maxime ad direptione amp;nbsp;predam ëxpoGti erant.INec Pbilarcbus ab iis i fixa biftoria diffentire videtur:cuiniß Pohbius teftis accederet non magna admodG fades adbibenda foret. Nam cum m (Efeomënis metionéincidit beniuofëntia illi, quaG afllatus numine furens 8lt;cum infanus efficitur:8lt; ueluti in luditio Gc bifto na ipfe alteri aduer(atur:a1terum {ubleuat. Amiferunt igitur acbei Mantineam que rurfus a Cleomene capta eft amp;nbsp;ad B^ecatonbeum magno prelio (uperatiita co tiderunt animis ut continuo argos Cleomenem accerfirent 8lt;eum bello qerenda imperatorem preficerent.Quod ubi arato cognitumeft cum aduentare (tleome, nem accepiffet amp;nbsp;cum exercitu Lernam attigite metu perculfus legatos ad eum miGt:orantes ut cum tricentis fblum tanquamad amicos fociofcF accederet'ac fibi diffideret:acciperct oblides. Hec Cleomenes relpondes contumelie fibi ac dede f tori fore caftra exeo loco mouit.Acbeis etiam epiftolam feripfit qua multa eri' mina amp;nbsp;calumnie in aratum conferebantur:$cripfit amp;nbsp;ille quoq; cdtra Cleomene epjftolas amp;nbsp;uf$ ad nuptias amp;nbsp;coniuges maledicta ac iurgia procefferunt. Ex bod Cleomenesper legatum AcbeiS bellum edicit:Parumqiabfuit quin Siciniorum tirbem inprudentibus illis per proditionem diriperet'Inde abdudlo exercitu Pel lenam inuafit interemptocp fiebeorum duce vrbe potitus eft. Breui deinde tem' pore interiedlo cum pbeneum pendeliumq? fubimperium redigiffetiArgiui dati ad cum defecerunt Phliafii prefidium acceperunt 8lt;omnino acbeis ex aduétitüs nibil eratiquod ftabile aut firmum videretur bic in magno tumultu ac turbatio, ne rerum Aratusladlabatur cumintueretur Peloponefum tatis motibus agitari eiuitatcl^ vndiqp a feditionis amp;nbsp;turbulentis bominibus ad defectionem folicitari. Nibil enim quietum erat nibil luo loco manebat Sicioniorum 8lt; Corintbioru quo q? plurimi lam cum Cleomene palam colloquebantur. Quorum animo communia illa amp;nbsp;Cocietas vinctarum inter fe ciuitatum priuati domini debderioiam pridem offenderat In iis mutationibus Aratus permira fibi fumma amp;nbsp;libera poteftate amp;nbsp;licetia quos in Sicionia corruptos offendit capite mulctauit.Qui autem Coritbi erant perquirere ac pena afficere conatus irultitudinem egram amp;nbsp;Acbeo nomini vehementer offenfam in fe concitauit.Cum igiturin appollinis templum confugif fent: Aratum accerfitum miferunt vt ante defectione aut interficerent aut in uin cula coniicerent:111e acceffit quidem equu manu trahens ac fi nullum metu ac {iigt; rpicionem pre (e ferret: Ex filentibus autem multis cduiciacp in eum ac maledicta factantibus: fedato uultu amp;nbsp;firma oratione quieti confidere iufrit:nec confufe ex, urgentes clamoi e attollerc:amp; qui ad portes conficerent introire: hec fimul dices fenfûm pedem extulit'ueluti equu alteri daturus Ita cgreffiis occurrentes fibi Ca rinthorum placide alloquens:iul:ebat ad appollinis edem conuenire'ubi vero da ad arcem prope acceffit in cquG infilicns Clcopatro profecto cuftodie acriter affer nare arcem luffo in Sicionem adueetus eft:Triginta equitibus confecutis Alii re licto duce paffim diffipatis.Corinthii non nuto poft audita arati fuga ut profe' cuti eum capere nequierunt:Accerfito Cleomene vrbem illi tradiderunt: cum iis riullo fatis mag no fe beneficio ab iis affici pofTe arbitraretur: pro eo quod offenfu effet Aratum dimittentibus. Hicigitur adiunctis Gbiisqui adactam que dicit incolunt: ac ciuitates tradentibus acrocorintlum ual!o ac foffa circumdedit. Ad aratum vero non multi acbeorum in Sinonem conuenerunt:Conuocataq; contio , ne imperator conftitutus delectosex ciuibus ad cuftodiam corporis circum (e ha, buiticumcp tres iam amp;nbsp;triginta annos in acbeis rem.p.gefriffet:8lt;grecotu omn, um pctentia amp;nbsp;gloria princeps fuiflet:Tunc inopia amp;nbsp;folitudine oppreffus 8lt; de' tehdusvduti in patne naufragio in tantis procellisac periculis ferebatur ,INam

ocr page 924

Aetoli auxitiu petenti miffnros CTe cUe neparft Attocniffiu rimtetrmiri IratG Ad% dio 8lt; volutate propenfam Euclides 8lt; Minon proFibu 'rut Cu aute aratus Co/ rintbi amp;nbsp;domu amp;nbsp;facultates haberet Cleomenes nec attingit eoru quicquam n'C alteru permiOt attingere.Conuocatispreterca eiusamicisamp; curatoribus luffit omnia curare atep affiruare:ut rationeln Arato reddituros priuatim ad eu Tri' philo 8lt; Mcgiftoho patruo rurfus miffis tum alia ei permulta tum duodecim tagt; ienta annuu ftipcndium pollicitus eft. INeopto'emei odio numerum excedens ab eo enim fex talenta arato quot annis mittebantur:demendari Gbi ab acbeis impe', rium orabat 8lt; Acrocorinthum co muni cum iis pre'dio cudodiri:recondere ara to no penes fe fed potius penes eos fumam imperil efle; ratus id diffimu!ate refpo fiim:infefto exercitu in Sicioniorum fines inuadens in curfionibus agrum deiia'^ ftauit.'pofitifqpad urbem caftris très menfes in obGdione fuit:Cuna:inte arato ac, deliberante num' Acrocorintho rraditoantigonum accepturuseffet: Alam aliter negubatopem (e eOe laturum.Cgt;nuocato ^itur in egeum confilio Acbeiaratum eo conuenire luOerunt. tyerum cu ex vrbe (tfeomeneoblidente fine periculo ex,re non.poffetiCiues eum precibus detinebant orantes ut faluti fue viteq? confugeret neu corpus imminenti bofti obiiceret Ad bec femine ac pueri tanquam comunem omnium parentem 8lt; conferuatorem futim lacrimis circumflabat:Quos tame ille cum confirmaflet confolatufcp eßet abuecŒus equo decem amicis amp;' cum iis adul' to iam filio comittantibusdelcendit ad mare. Nauem que eo appulfa erat concen, dentes in egium ad contionem profecfbi funt in qua cdmuni lententia decretum eft vocare Antigonu 8lt; acrocorintlum in eius ditionem permittere Aratus filiuCuu vna cu aliis pluribus ad eu pro obfidibus miGtqbus cd moti grauius Corinthi diri puerunt eius boni:8lt;domum Cleomeni dono dederunt. Aduentante vero antigo no cum exercitu.'Erant autem.xx. Macedonum Peditum equitum mille amp;nbsp;tricé) ti .aratus cum principibus milia ciuitatum per oram maritima clam hoftibuS'ilÜ in Pegas obuiam prodiit cum antigonuni fulpedlum haberet nec fe libenter Ma' cedonibus crederet:8lt;enim fciebat fe ex illorum cladibus opes Gbi amp;nbsp;gloriam pe, periffeimateriemcp conftituende rei.p.odium in fuperiorem habmffe. Sed cum perlpiceret neceffitatem impends re nec declinari nec refifti vllo modo polle IDein, deoccaGonem libi oblatam effe:Cui feruiunt omnes etiam qui imperare videntor Ad tam indignum facinus perpetrandum acceffit. Antigonus autem ubi accepit: obuium Gbi aratumeße:Alios quidem cdmuni benignitate falutauit. Illum vero amp;nbsp;in primo congreffu honorificentiffime excepit: amp;nbsp;cetera munificctia virum bo num amp;nbsp;lingulari prudentia preditum rraiori neceffitudine bb i deuincire conatus eft.Erat enim aratus eiufmodi ut regem non medo maximis in rebusadm'nlftra dis adiuuare; Sed etiam in ocio oblectare pollet: (Duare antigonuS amp;nbsp;fi adulefces foret:ut viri ingenium perfpecOrum habuit:rui nihil deerat quod minus dignum regis amicitia videretur*eo non ex acbeis odio fed etiam ante Macedones ad om' nia utebaturiCuncftaq : de illius lententia amp;nbsp;auclboritate gerebat amp;nbsp;ea ita euene; runtque in facrificiis diuinitus numen portenderat Dicitur enim non multo an arato Iaera facienti in iecore duos feles extitiffeieade pinguedine obuolutus va, tem quoep confultum dixifle:que capitalillimo odio diffiderent ea per breui inter fe firmiffima amicitia coitura:Quod refponfum ad prefens neglexit nee facris al' ter nee uaticinio fidem babuit obferuabat id tarnen INam impofteru profpere CuC cedente bello eu antigono Corinthi c6uiuiuminftruxiHet compluribus eo inuita. tis Aratum bonoris gratia fupra fe forauit. Paulo poft amidum flagitans roga' uit illum num libi frigus videretur'relporidc te il'o amp;nbsp;quide fe ualde algere luHit propiusaccedere* Tapctc$ allato ferm ambos fimul circumdedemt,T^c aratus.

ocr page 925

fulget ab Antonio,d Herodem Regem in Fide retinendum amp;a'defeŒone probi bendu prodito antonio aufus eft in confpeeftu Celaris una eu Herodequot;cui fe maxi me crediderat uenire 'fed nibil £fi profuit Herodes . Nam fubitoVomprebenfus 8lt; in patriam remiffus iuiTu Cefaris fecuri percuffus eft .Ita Alexas uiuo adfuc antonio penas dedit perfidie lue .$ed Cefar antonii feticione aperte reicefa. Cleo patre omnia pollicetur .•fud Antonium necet uel e regno fuo expellat.IVlifit ctia, ad Cleopatram Cefar vna cum Euphronio legato Tbireum libertumbomine non ftultum nec in facundum rfed qui aiuuene imperatore miffus facile poffet flecfle' re mulierem 'forme opinione elatam maximeq? gloriofam . SedTbireus ubiad' Cleopatram peruenit longiore colloquio cum illa protracto amp;nbsp;egregie honoratus non paruam fulpitionem iniecit antcnio .Itacn hominem coniprehendi iuffit : amp;' captuln ac uerberatum ad Celarem remiht rfcribens petulantiaquot;^ fup'érbia Thi,' rei (e irritatum fuifle :quod perfacile eft fbi tot malis circumuento . 'Tumuero in' quitligrauiter id fers .'Hipparchum libertum meumeuern penes te habeslubli'? men rape :ac loris cede ut in equo fimus ambo . Cleopatra cum ab hac fufpitióne' fe purgaffet :ita deinceps Antonium coluit ut nun^ antea magis :8lt;cum propri gt;nbsp;um natalem frigide ut temporibusdeccbat celcbraßet un antonii tamen natali ce lebrando omnem modum feftmitatis magnificentieq; exceffit. Multi quippe eo die ad epulum uocati cum pauperes eo uenißent Regine munificentia diuites abi ere. Cefar interea quoniam res urbane prefentiam fuam defiderare uidebantur ab Agrippa qui Rome erat fepe per litteras reuocatus :tunc quidemin Italiam re, diit .Fada eft igitur dilatio belli .'quoad Cefar trafa dia hieme 'exercitu per Li biam miffo :ipfe per Siriam in Egiptum contenderet . Capto autem Pelufio ru, mor fuit Seleucumqui oppido preerat non inuita Cleopatra Cefari oppida tra, didiffe.Sed ilia quo fe purgaret uxorem amp;nbsp;filios Seleuci antonio tradidit .'ut de bis fupplicium (umeret .Sepulchra erant ad Ifidis templum predariffime a regi , na edificata Inhunc locum Cleopatra aurum argentum fmaragdum margaritam bebenum cinnamomum ebur omnia deniq? preciofiora ex regia congeffit : ad hec magnam vim thedarum amp;nbsp;ftuppe addidit .'que cum Cefaraudiffet • ' ueritus ne defperatione rerum has tantas diuitias incendio abfumeret ifemper bona (pe Re, gine prebita :exrrcitum Alexandriam adduxit .^in ipfo Hippodromo caftra po fuit . Antonius Vrbc egreffus 8 lt;nbsp;multa ac preclara rei militaris facinora oAentas: equites Celaris in fuga uertit :amp; uf$ad caftra rerfecutus eft .Inde iadlabundus Alexandriam regreffus non ante arma exuit'.'^ Cleopatram ita ut erat armatus amplexus atq? ofculatus ed. Militem aute qui egregie eo die pugnauerat apud fe cenare ludit .Cleopatra autem thoracem auream amp;nbsp;galeam dono militi dedit-Sed is miles tantis muneribus acceptis nodlu ad celarem tr5fTugit. Rurfiis igit Celarem uocabat Antonius ad Gngularem pugnam illo autem relpondente fatis multas ad interitum uiasantonio patere :nullam mortem (ibi honeftiorem ratus' 9pugnando oppetere decreuit Gmul terra mariq?confligere .(tacp in cena ut fe' runt Tuos admonuit rcibum atq ^ potum promptiffime a(Iumere,;namincertufefle an poftridie id facturi fint 'an ipfo extracto nouis dominis feruituri ob que uerbæ cum amicos Lacrimantes uidiffet inquit non effe ducturum eos ad pugnam .'ex qua ipfe potius gloriolam morte quereret ^ falutë aut uidtoriam. Ea noefte cum^ lam ferme intempefta effet eundis filentibus8lt; ob timore futuri euentus .'mag,i na cura anxiis fubito concentusquofda omnisgeneris organcrû ferunt auditos : amp;fimulclamorem ueluti cetuum quorundam cantu amp;nbsp;faltatu Satirico ftrepentiu Fuiffe aut hoc aiuntamedia Vrbead eam porta que Celaris caftris erat oppo^ta^ tandem per hanc portam ingenti clamore eam turbam egredivifam , Autumant

ocr page 926

omnesqui bec curant bacebum qa?m ille deum maxime imitabatur Antonifi de / feruilfe . Poftndie uero cum Antonius cum fuis militibus Alexandriam egreffus in tumulo quodam confediGet 'confpicatus boftium clamem atep fuam aduerfum tendere conditit m eo loco ut aliquod certamen inter illas uideret Sed ille ut pro pius fuere mutuo falutantes 8lt; amice fe recipientes una clafTe ex duabus fac1:a ad tyrbem tenderut .Eqec confpicatusamp; eodem loco ab equitibus fuis deftitutusin Vrbem rediit :exclamansquacunq; incedebat fe a Cleopatra proditum illis ipfis quibus propter illam fit factus boAis . (Cleopatra uero cum bec audiffet : timens Antonii furorem in fepulcbra fe recepit :8lt; cataractas dimifit ; clauflrumcp fir, mauit 8lt;ßmuladantonium mittit :qui nuntiaret ipfam fibi mortem cofcifle. Ille ut becaudiuit crediditcp .'ad feipfum rediens.Quid iam expectas inquit antoni f que fola uiuendi caufa fupererat eam tibi fortuna ademit .DIis fimul dictis intra' uit cubiculum :8lt; thoracem difloricans o (Cleopatra inquit no doleo equide quod tui caream :nam confetim vna adero :(ed quod ego ille tantus imperator fortitu dine fuperatus fm a muliere .Ærat ei feruus quidam nomine Eros :quem iam pri dem paraueratad fe ß opus foret necandum.Is tunc cum Antonius promiffapete ret gladium quidem accepit uenuitep quaO Antonium percuffurus rfed celeriter conuerfo ictu per propria uifcera gladium tranfegit:atq? ita ad pedes domini pro lapfus eft.Quod cum Antonius cerneret : euge inquit o Erosiqui me doces quid agendum ft cum ipfe non potueris . Hec dicensfibi uentrem percutit 8lt; in lectu fe demifit non tarnen eo uulnere confeftim eft exanimatus .Ted cum aliquantifper lacuiffet vi fanguinis repreffa :ad (e reuerfus petebat ab iis qui aderant : ut ipfu interficerent iquod cum omnes fibi denegarent atep e cubiculo aufugerent inlani' re ac uocifcrare miro furrore no deftitit iquoad diomedes uenit a (Cleopatra miO fus ;quiipfumad Reginam in monumenta deferret. Tunc enim cum auditet ea uluere luebementer letatus :iutit miniftris ut ipfum tollerent amp;nbsp;ita manibuseo rum uf^ ad monumenta cft delatus .DJon tamen aperuit fores (Cleopatra fed fu, nilus 8lt; catbenis a fenetra quadam demitis illum alligatum traxit a duabo mu lieribus adiuta quas iri eo loco fecum claufis habebat .Aiuntii qui aderant nuUu un($miferabilius fpecftaculum fuite . Antonius Gnguine fedatus :in altum funi, bus trahebatur femianimis manus ad reginam tendens atep annitens : neqienimgt; erat facile mulneribus attrahere Sed ipG Cleopatra funibus annixa in facie pro, na conabatur :ii qui infra erant hortatu dumtaxat adiuuabant.Sed pofti^iHu ad fe mulieres receperunt inlectumcp pofuerunt :tunc Regina Icitis fuper eo peplis 8lt;uultum unguibus fecans amp;nbsp;pectora plangens clamabat dominum virum impe ratorem fuum :adeocp in deplorando antonio erat intenta .'ut propriorum malo?/: pene effet oblita .Antonius uero ut (Cleopatram a lamentatione ceflare fecit ^pe tiit vinum fibi potui dari :feu fitiens: feu quod potato vino celerius fperabat diffot ui .(Cum autem bibiffet admonuit Reginam:fbi ac rebus fuis confuleret :fi tame fine dedecore id facere poffit Æt maxime omnium qui cum Celare erant .'Proca Icio fe crederet . Ipfum autem non lugeret propter has ultimas calamitates : fed beatum duceret propter priores felicitates. Nam amp;nbsp;clariffimum omniû fuiffe amp;nbsp;potentiffimum :amp; tune non in generofe Romanum a Romanis fuperatum . Poft hec'dic^la cumiam ferme expiraffet ProculeiuSa Cefare miffus ad Cleopatram uenit.Iliam eu Antonius poft uulnus fibi illatum ad monumenta portaretur'Dir ceteus quidam ex antonii lidoribus.'accepto gladio quo cum fe Antonius pereuffe rat clam ad caftra cucurrit .'oftendit$ ilium Cefari (anguine adhuc madentem.'amp; nuntius fuit antonii mortis. Colar uero ut hec audiuit in partem intima tentorii Beedens ilcuit interitum uiri : amp;nbsp;aHmis amp;nbsp;college : amp;nbsp;muitarum rcrû bellorumcp

ocr page 927

fodi.Deinde amicis couoeatis epiftolas eius Tegitntpote iufte amp;nbsp;prudenter ferip tas.Poft bec Proculerjm mißt ;iubens dare operam q; maxime poßit lut Cfeopa tra uiués m ptatem ucniat Solicit? eni erat^p pecuniis cógeftis :amp; fimnl ad glori am Tuam putabat peruemre ;fi illa in triumpho duceretur. Sedilia in manus qui, dem Procuiei uenire noluit un uerba autem cum illo uenitad fores fepulcri top, time quidé illas firmatas .'fed tamen uoci peruias. Cleopatra intus petebat filiis fuis regnum : Proculeius foris earn bene fperare fuadebat :amp; fe ac fua omnia arbi trio Cefaris con mittere .Vtantem infecta re ad (Eefarem rediit : amp;nbsp;Sipum loei quem diligentiffime contemplatus fuerat retulit .(Gallus mittitur qui cun. Cleo patra loqueretur .Is cum Reginam ut fupra demonftrauimus conueniffet:conful to protrahit fermoncm .Proculeius interea fcaüsinterpoßtis pcr earn feneftram ngreditur per quam Antonius fuerat ante receptus : amp;nbsp;propere cum duobus mi iniftris ad eum locum defeendit ubi Cleopatra cum Callo loquebatur. Altera ue ro mulierum que cum Regina erant exclamante : infelix Cleopatra uiua caperis fubito conuerfa illa amp;nbsp;Proculeium confpirata contendit alla quidem gladio quem accinta erat ßipfam necare .Sed Proculeius approperansamp; manibus ambabus eam continens:iniuriam facis inquit o Cleopatra 8lt; tibi ipfi amp;nbsp;Cefari 'CUi occabo nem aufers humanitatis amp;nbsp;probitatis fue offendendo :8lt; calamitatis mitiffimG principem ut infidum amp;nbsp;implacabilem :bis (imuldicftis gladium adimit uefte in fuper excuba ne quid fub ea occultarent ueneni . Venit etiam a Cefare Epaphro, ditus libertus .'cui mandata erat mulieris cuftcdia :8lt; maxime ut piouideret :ne illa Eb) mortem inferre pofTet .'ceterarum rerum omniu facultatem permitteret ]Ffeautem Cefar Vrbem lutrauit cu Ario pbilofofho fermone inflituto:8lt;dex tera illi data ut inter ciues fucs fpecftabilis foret amp;nbsp;admirarentur eu omnes egre gie a Cefare ornatum Jngreffus deinde gimnaOum cum infuggeftum alcendiflet omnibus pre nr etu exanimatis amp;nbsp;in terram procidentibus .'cum eoS flare iubibct inquit fe omni crimiiie populum abfbluere ric/qp fe facere prin o propter condito' re Alexandru Secudo ^pF ter mira pulchritudine magnitudineqp ei? urbis .'tertio ippter Ariu amicu fûû Tanto itacp honore Cefar dignat?eft Ariu ji multozp etia falute apud Cefare itereeffitquozp vn? fuir Sofbrat?:bomooim etatis fue ad dice duex tpe promptiffimus.Ted tn Achademie no decenter fe inferens 'qu^obre Ce far eius more improbato reieeerat preces rflle uero n utata uefte 8lt; cana barba jp miffa : Arium quacurqincedebat fequebatur :femper hunc uei fum habens i ore Dccbi dodos feruabunt :fi erunt dccfti :quod cum Cefar audiffit concefTit magis ut Arium inuidia liberaret .'q^ut Softratum metu . Ex antonii libertis Atyllus dumtaxat a Celare necatuseft .'qui erat maior natu ex Fuluia • Tradidit autem illum Celari Theodorus pedagogus Idem Theodorus cum ceruix adolefcenti iuf fu Cefarisabfcideretur .'lapidem preciofOirrum que circa collumgeftabat clam fubtraebum cone inferuit:qua dereaccufatus8lt;conuiclusadcrucem damnatus eft. Ex Cleopatre uero liberis ceteri quidem cum alumnis fuis in cuflodia habiti amp;nbsp;quidem Iiberaliter.Cefarionem autem prioris Cefaris filium rum magna vi au ri amp;nbsp;argenti a matre in Indiam per Ethiopiam miflum amp;nbsp;a Thodone pedagogo per fraude quali Cefar eum in locietate imperii uocaret redudu Cefar pcAmor tem matris interfecit .Ee quo cu fententiam amicoru feifeitaretur dixifle Ariu ferunt non ede probandam multitudine Cefaru' Corpus aute antonii cu id mul ti Reges ac priuat i peterent utadfepultur^ bbi traderetur aufferreid a Cleopa tra Cefar noluit • Sepultu eft igitur Cleopatre manibus magnifice ac regio fune re omnibo in ea re Cleopatre parere iuffis . Ex morte aute ac dolore exarferant cnf peAora nimio planhu febris coorta occupauit qua de re letata eflClcopatra

ocr page 928

occationem fibi oblatam putans feipfam per inediam necandi:quali morbo impedi retur cibum affiimere.Erat illi medicus cofuetus 8lt; familiaris Olimpus :cui illa ueritatem faOa :utebatur (ocio amp;nbsp;adiutore ad necem •Vt idem ipfe Olimpus ait in biftona quam de bis rebus (cripfit . Quod cG Cefar animaduertiffet : minas Gbi quafdam de nece filiorum iniecit^quibus Cleopetra ta nep machinisquibufda ex, pugnata .'corpus medele tradidit :cibum$affumpfit. Venit autem amp;nbsp;ipfe Cefar pod paucos ad earn dies uifendi gratia amp;nbsp;alloquendi.Illa uero ut uenientem uidit e leaoin quo humiliteriacebat profilieus prima tantum uefte amidti• 'ad pedes eius prouoluta eft:uoce tremula 8lt; gracili amp;nbsp;lacero pectore quod magna exparte oftendebat mec ulla in re melius fe habere corpus $ anima uidcbatur , Illa tarnen uultus gratia 8 lt;dignitas forme non erat penitusextinaa .'fed lucebatintus :cer, nebaturep in oculorum atq? corporis motibus .luffa autem a Glare in Tedium re' dire .'ipfo iuxta aflideute cepit ilia quidem fe purgare in neceffitatem amp;nbsp;metum Antonii errata tranffcrens.Sed cum Cefar unumquodq; redargueret : Cubito ad preces comifera tio nemq? conuerfa eft .'quali maximeuiuendi cupida Tandem cil auri 8lt; argent! ceterarumq ; rerum rationes Cefari dediOet : Sefeuco quodam ex procuratoribus odendente iquedam ab ipfa fuide (ubtradla ;profiluit Cleopatra 8lt; crine procuratoris apprehenß rfacie eius frequenti idu percuiTit .Cefareaut ridente amp;nbsp;eam inhibente . At nonne pergraue eft .'inquit Cefar ili tu quidem no indignum putafti huc accedere :8lt;me in hoc tempore alloqui .• (eruiaute mei me acculant:liquid muliebrium ornamentorum referuarimo mihi quidem mifere fed ut Odlauie amp;nbsp;Liuie munufcula dem iquo te per illas habeam placatiore His uer bis Cefar uehementer letatuseft iratus illam ad uitam relpicere :amp; cofiliu mor, tis omnino abieciffe . JRefponfbq? J?egine dato feamp;hec illi concedere :amp; ceteris omnibus longe melius ^ fperet fruituramefle idifceffit: deccpifle quidem illam putans ripfe uero longe ab eo deceptus.Erat inter Celarisamicos Cornelius Do lobelia claridimus adolefcens :8lt; a Cleopatre (ludio non abhorrens .Hic Regine Poftulanti clam renuutiauit .'Celarem quidem per Siriam abiturum:ip(am aute cum filiis per mare miffiirum .'tertia ut ipfe opinabatur die.Illa cum bec aadiITet a Celare petiit ut fibi Antonio parentare liceret quod cum impetraret ad fepulch rum uenit cum familiaribus feminis 8lt; ibi in terram procumbens.'o amice inquit Antoni :fepelii te nuper liberis manibus :libo autem nunc captina fadia:amp; cudo dita ne pladuaut lamentatione afficiam hoc leruum corpus ad triumphum de te agendum referuatum.Alia ne ex pedes libamina :aut honores nam hi tibi a Cleo patra ultimi funt. Hos enim uiuentes nulla un^ uis feperauit .nunc uero pericu, ium eft ne mortui loca permutemus 8lt; tu Roman? in Egipto laceas ego Ëgiptia in Italia .Verum li qua illic deorum virtus aut potentia eft .'quandonos hica no, Aris proditi fumus ne patiare me uiuam duci ne ue te ipfum in me triumphari. fed recipe me hie vna tecum in hoc tumulo . Nam ex infinitis malis quibus mile, ra premor nullum ita magnum aut graue mihi eft lt;nbsp;'ut hoc breue tempus line te uixille .Hec cum illa quefta effet coronato tumulo .' amp;nbsp;diu amplexato : iuflit fibi balneu parari .'poft lauachrum aHurgens magnifice pranfit .Hic quidam ab agro ueniens ciftam quandam attulit :qui cuflodibus percuntantibus aperiens amp;nbsp;folia reprimens plenam ficuum odendit :amp; cum illi pulchritudinem fruduum ad mi' rarentur obtulit eis ridens irogauitcp accipere. ]Ili uero nihil {ufpicantesiuflerut introferre . Poft prandium adumptu ? Cleopatra tabellas oblignatas ad (Eefarem dedit .'amp; ceteris omnibus a fe prêter duas mulieres dimiffis ianua claufit . Cefar ut tabellas diffoluit ,amp; preces ac ploratus legit rogantis ut vna cum Antonio fe' peliretur : fubito quid adu edet fufpicatus eft Primo itagpipe accurrere perrexit

ocr page 929

poftea melius effe nilum eft ut aliquos mitteret qui propere infpicerent .Sed ce, lenter tranfacfta res erat :curfu enim illuc tendentes inueniunt cuftodes ne fulpi , cantes quidem aliquid :mox ualuis patefacis cernunt Cleopatra mortuam aureo in ledlo iacentem regio more ornatam. Ex mulieribus uero que aderant : Eras quidem ad pedes Regine expirauerat Æarmionium autem femianimis : capiti Regine diadema aptabat .Clamante autem quoda ex cuftodibus .An bec pulcb, rafunt (Ebarimonium.pulcherrima inquit ac decentia tot Regum prole:nec quic ^ ulterius locuta cecidit .Sunt qui ferunt afpidem in ficubus allatam inter folia que fupra erant occultam rfuifle data opéra a Cleopatra ut ipfam inlciam inuade ret :inde cum ficus acciperet confpicata afpide dixiffe :an bic erat iftud amp;nbsp;bracbi um afpidi nudatum porrexiflfe .Alii feruatam afpidem feruntin uafe quodam in' clufam amp;nbsp;per fiftulam aurèam a Cleopatra prouocatam atep irritatam brachium momordifle .Suntitem qui aliter opinehtur : ceterum ueritate nullus nouit .N^ 8lt;uencnum ipfam babuiffe compertum eft in laminula quadam concaua :quam fub crine occultabat :(ed tarnen neg: corpus deformatum nee aliud ullu apparuit ueneni lignum :nec afpis etiam ab ullo conlpecfta eft:fed tractus dumtaxat quida an litote qua domus ad mare (peccabatuiü : 8lt; brachii Cleopatre aiunt duas no, tas habuifle leuiter irrpreffas amp;bumidas : quibus cefar uidetut fidem dedifle . D\Iam in triumpho Cleopatre imaginem tulit .'cum afpide mordiciis affixa . Hec quidemita dicuntur gefta.Cefar autem quan^ morte illiusinfenfus erat : admi ratus tamen mulieris generolitatem magnifice ac regie una cum antonio fcpeliri iuffit. Mulieres etiam que cum illa mortue erant honore funeris potite fut Mor tua eft Cleopatra etatis fueanno trigeßmonono :regnauit annos uigintiduos eu Antonio amplius . xiiii .uixit .Antonium alii annos quinquagintafex : alii dum' taxat très fupra quinquaginta ferunt uixiffe .antonii quidem ftatue omnes iußii Celaris diledie : Cleopatre autem ftatue fùo loco relieve : Arebiuio quodam Cleo, patre amico mille talentis a Cefare redimente :ut dare Gnerenturmec idem quod antonii Aatue paterentur .Ex liberis autem antonii feptem :quos ille ex tribo uxo ribus fulceperat : Atyllus qui erat maximus natu ; a Cefare ut diximus hecatus eft .Ceteri autem omnes apud (Dc^auiam educati :que Cleopatram quidem anto nii amp;nbsp;Cleopatre filiam lube bumaniffimo amp;nbsp;pulcherrimo Regi uxorem dedit An tonium autem ex Fuluia genitum ita magnum apud Celarem fecit ut poft Agrip pamamp; Linie filios primas partes obtineret .Ex Marcello autem cu duas filias amp;nbsp;Marcellum haberet :hunc quidem generumfimul amp;nbsp;filiu fibi fecit Auguftus Alteram vero filiaru Agrippe tradidit .Mortuo deinde Marcello filio cu Cefar non facile cerneret :quem fibi ex amicis generu eligeret ifuaGt Oamp;uia ut Agrip pam caperet quod cu Celari placeret cum agrippa egit ut filia repudiaret amp;nbsp;Ce fari gener fieret quo fado illam ab agrippa feperatam antonio coiunxit .Ex dua bus autem antonii amp;nbsp;(Ddauie filiabus :alteram domitius Enobarbus alteram pu dicitia amp;nbsp;forma preclaram.IDrufus Eiuie filius Cefaris priuignus duxit uxorem Ex hac rati fueurt Germanicus 8lt; Claudius quorumC laudius poftea imperauit Ex Germanici autem filiis Caius quide cu fuperbe imperaret trucidatus eft una cu filio 8lt; coniuge . Agrippina uero filium habens ex bomitio Enobarbo nupfit Claudio amp;nbsp;fimul filium in adoptionem dedit qui poftea Claudius Nero appella, tus eft .Hic temporibus noftris imperas matrem necauit nec multu abfuit quire Ilagiciis amp;nbsp;amentia Romanorum fubuerteret imperium quartus ab Antonio per gradus fucceffor .

ocr page 930

1

4

fQ^^j^Epiftola Lagj^ Poeie^aureatiin vita atggefta Artoxerfis Indpit felicik

^gt;I|00lt;0

^^PJONVS ÉPISCOPVS.baiucenfis vir cum fumma iQndocftnna integritate ac religione preditustum vnuspre, miter ceteros quos quidem viderim tui nominis tueqp laudis T]ramp;amplitudinis ftudiofus 'mecum in colloquium ueniens „multa mibi ac preclara de te narrare folitus eft. Et enim

auaa

,cum ociofis nobis ob idcp conterendi ocii materiam requi/ 0rentibus fermo incidiffet quod perfcpe fit de prifeorum ^torincipum rebus geftis ac virtutibus : eas uterep noftru i^lorauit borum temporum iniquiflima conditionem atep 1fortunam:(Quibus omne redum (ludium ita deletum ed funditer amp;nbsp;interiit Vt nullum no modo in principibus fed in priuatis quidem bominibus prioris difcipfi ne ueHigium appareat .Atq? adeo peffime comparatum efl:Wtqui in vno genere virtutis excellat :eidem plurima infint vicia :a quibus illa uelut caligine quadam amp;nbsp;tenebris obscurata omnem luam fpeciem ac lumen amiferit.Sicnoflris bomini bus nullam : Wt ex ueteribus complurimos proferre poflumus prteipes omni hir de cumulatos 0/ic de ceteris omnibus nulla inter nos erat diffenfio Vnum feilfe tamen te aiebat excipere in quo ea que in fapientiflimo uiro amp;nbsp;clariffimo principe amp;nbsp;fumo belli duce deßderarentur fie cuncta perfecta amp;abfoluta effent Vt nullis ornamens ingenii wirtutis Doctrine humanitatis fua guide lententia ueteribus ilhs effes infcrior . ^tenim admirabatur primum idcp lubensac pleno :Vtita dt dam ore ad celum efferens tuam illam diuinam atcp admirabilem lapientiam'in eo regno conftituendo «quod cure ac tutele tue creditum foret in temperandis mo, derandi($ cimtatibus in conciliandis tibi tuorum uolunta tibusin profpiciendis vitandifc» boftium infidiis ac periculis declinandis : qua ita excellas omnibus Vt quot;fblin bis gerendis atcp adminiftrandis non humano confilio fed diuina quada me te uti uidereris • Addebat eodem lingulare eximiamcp iuftitiam :Vt in mand^dis honoribus mee odio nee gretia nee inuidia nee precibus mouereris .^tcp ita bene meritos beneep merentes ornares non ut perfoluta fibi laborum mercede ad defidi am atq? inertiam adbortarere^Sed ad virtutem ad decus 8lt;ad gloriam excitares atcp incenderes , Ita ulcisceris noxios ut ii ipfi quos punifles non magis fiipplicii fe ueritatem 8lt; trifticiam odiflent quam manfhetudinem clementiam$ diligerent Addebat modeftiam Temperantiam Frugalitatem tumin uicftu tum etiam mre liquis vite partibus:8lt;fi hec laus in tanto principe parua atcp exigua videtur eße Nec tacebat eam que in te virtutum reliquariï obtineret principatum tum celfitu

fortitudinem amp;nbsp;in perferendis conftantiam 8lt; patientiam 'Hoc in loco bella maxi ny 8lt; periculofiffiima cum Gallis reliqui($ afperrimisatep immaniffimis hoftibus no modo abs te gefta fed etiam gloriofe confecta referebat , Commemorabat pre terea victorias triumphos fumma cu laude terra mariq^ partos . Nec preteribat ta?t^ trophea fpolia exuuiafcp amp;nbsp;terreflres amp;nbsp;nauticas quibus totum regna de coraffes .(Quibus rebus non modo Britanie regnum florentiffimu amp;nbsp;maximu tot lam perannas tutatus effes Sed multas etiam urbes atcp adeo regiones in ditione redegiffes œllic^iffimas quocp gentes amp;nbsp;nationes bello deuicHas tuo parere im' perio coegiffes .Tuum uero nomen cum maximum ac formidoliffimum ad extre mos uf^ occiden tis terminos prefli tifles In aliis etiam regionibus eo iam magni, tudinis prouexiffes ut oibus ftupori admirationi^ haberet, Ad hec mafuetudin^

ocr page 931

tfementiam in comprimendis fedandifq) ire temere concitatis motibus tum libe, talitatem ac beneficentiam in diftribuendis pecuniis in iuuandis Gibfeuandif$in opibus in promerendis beneficiis . Facilitatem quoqi eiufmodi qualis in priuatis bominibus effe non fofeat.Vt nec fbmnus unquam nec cibus nec quies cui^ ad te adire nolenti neget aut ctiam remoretur aditum .Vt hominum querelis de alio' tum miuriis tue femper pateant aures cum tame aliorum maliuolorum calumniis obclufe femper obftrufeq; fint.Illud uero ut in conuentu 8lt; congreffu tum peregri norum tum ciuium amp;nbsp;in omni confuetudine uite fiiavis ut affabilis ut iocundus ut comis amp;nbsp;in fermone no contentiofus non pertinax fed facile cedens etiam cti uin , cere poffis plurimum fe dicebat admirari. Ad poftremum quafi lumen quoddam amp;nbsp;(plend orem bis rebusomnibus effundebat liberalis irgenueq? docftrine Æte nim aiebat te cum in aliis redliffimis ftudiis boneftiffimifqi artibus : Tum in iis potiffimum .'queuocantur humanitatis : Gcinuigilare affiduC mtte nulle occupa tiones nulla defatigatio laborum diftineant quin aliquam partem temporis illis impartias non ut tu id quidem neceffariis negotiis fubtrabas : Nam id quidem baud probarim fed quantum reliqui ab operibus feriati remiffioni ludo conuiuiis uoluptati tribuant ;Tanti(per ipfe te in ftudia litterarum ueluti intutiffimum 8lt; tranquilliflimum uite portum recipias Vt exuccis Philippum Alexandru Peri elem Thutydidem Xenophontem Socratem Ëx noftris uero .M. Catonem Sci pionem Siliam.C. Celarem aliof^ complures fecide memorie a ueteribusreru feriptoribus proditum eft . Ex hoc euenire ut cum fuperioribus illis virtutibus quas enumeraui concedas nemini ; in hoc genere longe eundis principibus ante cellas .Cum ergo eadem ac fepius audirem .'Ita me preftantiffimi patris oratio amp;nbsp;grauiffimi viri audoritas mouit ; Vtin tui amore toto animo inclinarem omni te ftudio amp;nbsp;uenératione profequi inciperem omne meum ingenium facultatem^ omnnis dcniq^ut ita dixerim neruos induftne mee ad tuum nomen prodendu at$ illuftrandum conuerterem,Itacp amp;nbsp;fuperiori tempore parua quedam opera parti a me edita partim e greco in latinum uerfa tuo nomini dedicaui tde^eo feci no ut ea te digna putarem fed ut ad te aliquam quafi deguftationem mearum uigiliaru permitterem . Qua probata animu tuu ad maiora erigerem : 8lt; nunc Artoxerxis illuftriffimi Perfarum regisuitam latine tibi interpretatus fum .Que quide mihi 8lt;quia regis amp;nbsp;quia optimi regis erat :tue maxime conuenire uifa eft. Si quide tu ut ille regiogenere ortus regis filius effes :amp; fratrem regem babuiffes 8lt;ne, potem haberes amp;nbsp;regnum maximum regeres .Quare haud fcio an tibi quic^ apti us accomodatius ue fieri aut excogitari potuerit Verum ne Artoxerxes talis ac tantus rex ad tetalem principem amp;nbsp;tantum quad priuatus ad priuatum ad remo tiffimam adeo regionem folus proFicifceretur . Adiunxi illi profectionis comites maximos amp;nbsp;fapientiffimos uiros Tbefeum Romulum Solonem Publicolam Peri efem Fabium Maximu ThemiHoclem Camillu atq; Aratum : Qui quide ut erat a Plutarcboeruditiffimo viro comparati inuicem atq; collati Ita ordine coniuncti q? eord res geftas interpretatione mea profecutus fum quas ad te idem pater op' timus canonus vnum in uolumen q; fieri potuit ornatiffimum redactasamp; extrip tas mittit'Quod fc te rogo pro tua Gngulari humanitate accipias Vt quociefeuqp illud leges tocrens mei hominis tui amantiHimi tuocp nomini amp;nbsp;glorie deditiffimi libenter memineris :Et quonia hoc a me opus ad memoria tui amp;nbsp;(mortalitate lu gubratu eße intelligis :des ope*5ut aliqua fignificatione id tibi per grata extigt; tiffe intelliga :^Quod G fereris me currente Vt aiunt magis etiam incitabis amp;nbsp;ad tande exercitatione tui ornandi gratia promptiora atg alacriorem efficies.

ocr page 932

n1(pplutarcbi biftoriograpbi greci de vita atep geHis Artaxerxis tradnfli in fatlnu Ç(^^^^£uag!^^e^^^mgg^^^oratorem Incipit feliciter.

^^RT(DXERXES . life Primus xerxe patre nat, ex Per If^Iarum regibus turn facilitate bumanitate$ tum maxime -^nimi magnitudine preftitit amp;nbsp;longimanus (Quod dexter^ llf-manum Gniftra longiorem haberet cognominatus eft .$e Wrt cundo uero de quo hoc tempore fcripturi fumus in nemo 1ideft memori cognomentum fuit Ëic ex fbrore illius fit ioris genitus eft ,lDario enim ac Parifatidi filiiqua tu t : maior natu Artoxerxes proximus etate Cirus _(Dxantbres . Ciru igitur a Ciro prifco nomen traxiffe fe 'II/ rant .Illum autem a Sole ita nuncupatum eße Ciras enim perfica ligua Soi dicit Artoxerxi Arfice ab licio nomen fuit amp;nbsp;fi dinon tradit Carfem illum appellatum effe , Sed minime credendum uidetur .Ctefiam quamuis uariis fabularum com mentis a ratione amp;nbsp;ueritate maxime abborrétibus liberos fbos referferit regisno men ignoraffe fipud quem uixiffet diutius:queq? item matremep eius amp;nbsp;coniugë ac liberos pie fanàeq^ obferuaffet tiras ergo ingenio acer cum effet 8lt; uebemes Statim a puero (pe ac animo ad regnù fpeeftare cepit : Alter in omnibus vite par, tibus lenior ac facilior amp;nbsp;cupiditatibus remiffior natura eft habitus Is luffa pare tum mulierem eximia fane forma : ac lingulari pudicitia cepit uxore: Inuitis aut illis probibentibuffy retinuit : 8lt; apud fe perpetuo in bonore babuit . lUam cu in terfecflo a rege illius fratre ipfa quocp ad exitium quereretur . Arbtas fupplicem fe matri obiiciens atep ea multo luela : facrimif^ obtelans : Vix ut incolumis Cer uaretur obtinuit : 8lt;necum ea cogeretur diuortium facere . lEt enim mater Ci' rum maiori caritate amplexa erat : magifep eum in regnum patri fuccedere cupie bat : iisde caufisabea reuocatus ab oris maritimis in perfidem fe recepit : Spe eredlus fe opibus matris 8lt; auctoritate adiutum regnum habiturum .Nitebatur enim Parifatis. haud fane probabili ratione ea qua olim Xerxes prifcus IDama' rato auctoritate eft ufus .Arficam fe priuato Cirum regnanti IDario peperiffe ne tarnen id fuadendo perficere potuit .Nam qui etate anteibat.Artoxerxes rex cd ftitutus eft , Cirus Lidie $atrapiam fortituseft: amp;nbsp;maritimas regionesimpera tor obtinuit.Nec ita multo poft Darii mortem rex Parafgadas profectus eft Vt a Perfarum facerdotibus regio more lacris iniciaretur . Et bellice dee Sacellum Quam coniectura qnis Mineruam fuiffe auguretur . Eo ingreffus rege : qui mi' fteriis paratur:oportet propriam ueftem deponere amp;nbsp;quam Cirus Prifcusinduit ante$ regno potitus effet : aflumere : ex Caricis preterea uefti : amp;nbsp;TerebintbG pro bellariis deguflare poculumq? lactis ebibere iis peractis fi qua fiunt :baud ce' teris compertum eft Que quidem cum Artoxerxiagenda inflarent :acceffit Tifa pbernes amp;nbsp;vnum ex facerdotibus eo fecum adduxit: (Qui Ciro ad percipiendam patrie difciplmam prefuerat : magicamcp illum docuerat : 8lt; cum is fpe regni po, tiundidecidiflet Artoxerxe prelato : vifûs eft ante alios Perfas earn rem iniquo animo ferre . lt;Dbearn opinionem cum Cirum detuliffct : uebementer eius oratio ni fides eA addita ƒ Cuius delationis machinatio talis fuit . Cirum in templo inß dias locaturum jRegemep ut primum ueftem pofuiflet impetu facto oppreffuru hac confirmata calumnia tradunt quidam illum comprebenfum efle in carcerecp coniectum : Nonnulli templum Cirumirrupifle perbibet latitantemcpa Sacerdo te deprebenfum amp;nbsp;Artoxerxi in potcflatem traditum : eumep cuiam morte fup, plicium daturus effer amplexam matrem : ac flentem precibus 8lt;obfecrationifo

ocr page 933

de illius falute tande a rege impetrattifle amp;nbsp;ad mare rurfus deuertilTe: Qui ciuP modi inicia egre ferens non falutis 8lt; liberationis fne memor : Sedcoprebenfione amp;nbsp;carcerem refricansiracp cupiditate incenfus ad regnum occupandum acrius in tendit animum. $ed funt quidam qui dicant Cirum deficientibus fibi in quoti' dianas cenas fumptibus a rege defeciffe. fed bec opinio plurimum a ueritate aber rare uidetur . Et enim ß cetera defuiflent : mater fuis opibus amp;nbsp;copiis abunde illi ad fumptus fuppeditandos ualuiffet . Eius autem diuitiis teftimonio eft exer citusgui fibi multis in locis per amicos amp;nbsp;bofpites alebatur . Vt Xenophon tra dit . Non enim cunctas copias unumin locum coegerat cum eiufmodi apparatu clam rege effe uellet : quoad belli inferendi occabo data effet : Sic alibi alios ba' buit : (Quibus conducendi exercitus negocium dederat. Regi autem inftans ma ter omnes fufpitiones adimebat : amp;nbsp;a Gro ipfo plene blanditiarum 8lt;affentatio num frequenter afferebatur littere : Quibus tum pofeebat aliquid ab eo tum pro uocatus Tifapbernem accumbat . lam enim certamen inter illos 8lt;contentio ex' orta erat : Fuit preterea regi natura infita morofitas queda ac fegnities : que le , uitas animi multis amp;nbsp;clementia uidebatur quippe qui ut apparet gentilis fui Ar' toxerxis manfuetudinem amp;nbsp;facilitatem uehementer ab initio adamaffet . Facile ad eum omnibus patebant aditus in conferendis pro dignitate honoribus amp;nbsp;grati ficandi rationi propenfior : In uendicandis criminibus eiusanimaduerfio omnis a contumelia aberat.In conferendis autem beneficiis amp;nbsp;in promerenda gratia debe tibus magis amp;nbsp;aftridlis ^ benemerentibus letabatur : in fufpiciendis vero huma' num atgi alacrem fe preftabat : Nullum enim adeo paruum ad illum afferebatur munus quin id prompto animo iocunde^ acciperet . • Cui cum malum punicum in hgni magnitudine dono a paupere effet datum : Per Solem inquit bic vir ciuita' tem ex parua magnam fi cius fidei credatur ^ celeriter redigere poffet. In itine te aliis alia ad eu munera afferentibus homo rufticuscu pro tempore nihil nad, effet quod regi elargiri poITet : percurriffctq; ad flumen amp;nbsp;bauftam ex eo aquam manibus iUi obtuliffet Letatus Artoxerxes phiala aurea 8 lt;nbsp;mille daricis homine donault . Aclide lapfoni .'cum is multa licenter in eum contumeliofecp loqueretur per tribunum militum relpondit : licere fibi que uellet in regem dicere : Sibi ue ro dicere ac facere. In uenatione quocp cu Teribarus Perficam ueedm feiflam libi oftendilTet : ab eoq? quid fieri oporteret rogatus refpodiffet : Aliam illi induen/ dam ueftem amp;nbsp;illam fibi effe tradendam : conceffit Aatim quod flagitatat : dono inquiens do tibi atep largior hanc ueftem : uerum ferri prohibeo . quo negledlo. Tcrribarus. Erat enim homo minime malus : Sed natura leuis 8lt; in confiliis ra pidus : Veftemiplam induit muneribus etiam ex auro dono a rege fibi traditis feomauit : Idcp cum uniucrli intuentes egre ferrent, Nam haud decebat ridere tum rex amp;nbsp;cachynnari incepit : amp;nbsp;ad eum conuerfus tibi inquit ut mulieri aurG amp;ut infano regium amicftum geftandi poteftate licentiamcp permittimus .Cugi uero liceret cui^ pteter^ matri amp;nbsp;coniugi illi fupra regem huic infra regie men' fe accumbere. Artoxerxes fratres etiam Oxanem amp;nbsp;Xanthrem natu luniores ad eandem menfam uocauit • ' amp;nbsp;una fecum epulari uoluit Maxime autem ex om' nibus gratiffimum perfs fpedbiculum prebuit ftatire coniugis currus :quo nudo nullis in uolucnsnullis ornamentis regiis ferebatur : priuatif$ mulieribus fui amp;nbsp;Talutandi 8lt;adeundi copiam faciebat : ex quo regina ipfa a multitudine furno ftu dio colebatur. At inquieti amp;nbsp;turbulenti homines qui nouis imperiis ftudebant' ad Cirum quodillum acri ingenio virum apprime$bellicofum . Ad hec amicor^ vnusomnium maxime ftudiofum efle acceperant : conmuni confenfu rerum fum mam deferebant ; Rati tantam imperii molem elati animiregem expolcere : amp;

ocr page 934

qui honoris cupiditate amp;nbsp;glorie tangeretur. His igitur Fretus Cirus non minus fy bis quibus imperabat ad bellum incubuit . Lacedemonios quoq? per litteras co hortatus efb ut viros (ibi fubfidio mitterent : Quibus(i pedites ueniffent equos fi equites currus fi agros baberent villas G villas urbes fë daturum fufcepit. merce dem uero commilitonibus non numero fed menfura perfólutumiri,: bis fealiifcB pluribus magnifice efferens addebat Grauius fe cor $ fratre gererephilofopba,. ricp magis ac peritius magicam exercere . Vini autem plus bibere ac meliusferre At illum in uenationibus ob ignauiam ac mollitiem animi in equo dubiis aute inlt; rebus ne in (blio quidem paffe confidere . Lacedemonii uero ad Clearcbum Scy,* talam miferunt : omniacpquead bellu ufui forent Ciro fubminidrariiufferunt• Permagnis ergo Barbaricis copiis amp;nbsp;conductis ex grecia militibus baud mnlto, pautioribus • xiii . milibus indrucdus uariis rationibus militie confilium diffimui lare conatus aduerfus regem afcendére parabatur quod tamen bauddiutiusrcgegt; latere potuit • Nam TiGpbernes ad illum adiens rem omnem bcllicp apparatum* indicat: 8lt; tumultus permagnus regiam omne compleuit : cuius belli culpeparS; maxima in Parifatidem conferebatur. Eiuffy amici omnes atcpmtimi in fufprtio nem 8lt; caluniamuocabantur .Maxime uero Parifatidi infenfa Statira attaua ini^ quo animo bellum ferens ac uociferans: Vbi nunc fides o Socrus ubi preces obfe/, cracionefy bumiles : quibus cum Cirum regnum infidiis appetentem recepides nos in bellum ac periculum coniecidi . Ex eo tempore Parifatis datire odio uebe menter incenfus cum natura ad fimultates at$inimicitias perfequendas acerba, immanicp natura foret : lllam infidiis tollendam interficiedamqpcurauit . Appro pinquanti autem Ciro fermones Rumorefq; perlati funt : Statuiffe regem necda tim manus conferere: nec prelio dimicare . $edin Perfis expecdare .'quoad eu undi$ exercitus coegeretur. Et enim foffam in latitudinem pedum decem totifc dem in.altitudinem ad quardingenta ftadia per regionem in longitudinem duxit. Quam tamen cum perrupiqet Cirus atep intra copias adduxiffet : Babilonia que. baud longe ab eo loco dicaret .'neglexit : nec tranetuillum conatuullq prohibuit Sed Teribacus primus omnium cum dixiflet baud fuga contendendum: nec mendia Babilonia$ cedendum : Sed in fuGs Parafatidi occurrendum effe cum nume ro copiarum multiplici bodes excederent : Innumeros autem Satrapas ac preto, res haberent confilio 8lt; peritia rei militaris Ciro fûperiores ac manu promptiores prelii datim fortunam temptare aggreffiis eft: Ac primum nonagentorum milid exercitu rebus omnibus indruedo atq ^ ornato euedigio fe odetansbodes audatia delpecdug? bodium inermis atgi incertis ordinibus incedentes in tantum terro , rem ac turbationem coniecit : Vt magno cd clamore 8lt; tumultu fe colligendi at$, in ordinem condituendi fpatium paretur .'Deinde filentio amp;cffufe agmen produ cens : clamores immodicos petulantefcpinfultus 8lt; confufonem plurimam in tan ta multitudine expecftantibus grecis fpecie agminis amp;nbsp;indrudu admirationi fuit Ex falcatis enim robudiffimosquoffy deligens in frdte legionis fue e regione gre cis datuit. Vt acies bodium priuf$ad manus uen tum edet perrumperent. Ea pugnam cum multi feriptores memorie mandarint : 8lt; xenophonante oculos pe/ ne collocarit rebuff ipfis non ut gedis fed quali gerantur lectorem affectum ani' mo atqp vna periclitantem retineat : baud prudentis effet pod cum virum bis de rebus rurfus ad feribendu accedere preter ea que ab illo pretermiffa ac digna me moria videantur. Nuncupatur autem locus Cunax in quo indrude acies figniS collaris dimicarunt .Qui fexccnta ftadia a Babilonia didat. Grumautem ad mo nente Clearcbo ut fe pod Macedones contineret : nec in periculum pugne immit teret rc frondiffe ferunt , Quid ais Clearcbe s' lubes ne regnum appetente regno

ocr page 935

me indigni oft enotere, Cumq; imprudenter Gros Sternere in medias aries per rupiflet : nee periculu precaueret : nec Taluti fue profpi ceret non tarnen Clearcbi minus dehcflum nec fapientius confilium fuit. Qui grecos contra regem eóftitue re uoluerit . $ed ne circumueniretur ab boftibus dextrum cornu ad flumen pro' duxerit .Qui enim omiffis ceteris omni ratione fecuritatem fequeretur : amp;nbsp;in eo potiffimum laboraret' ne quid incomodi acciperet latius fuit domi (e continere. Qui autem a n,ari afeendens decem Radiorum milia proceffiOet . nec id ulla necef litate coactus fed hoc conGlio ut Cirum in regiam federn collocaret Sic deinde lo ci atq; ordinis rationem habuerit non quo ipfe regem cuius Ripendia mereretur Feruaret . Sed quo tuto 8lt; expedite pugnaret . Is mihi inftantis periculi metu de (umma rerum conGlia abieciflfe amp;nbsp;militarem difciplina prodidiffe uidetur . fuiffe autem nullum ex omni exercitu regis grecorû impetum excepturum. Pulfis aut Loebo ac reliais illis fugiente aut interfedlo rege Cirum incolumem regno poti' turum : iphus pugne euentus declarat. Id circo Clearcbi magis ignama ^ Cyri auditia accubanda cR. Que regnum vna 8lt; Cirum perdiderit . Si enim rex ipfe contemplatus foret : qua in parte conftitutis grecis minimum fibi ab hoftibus no ceretur aliam nullam ^ que afe atq; a fuis plurimu diftaret inueniffet : a qua nec ipfevidlus {uperatuf^ fentiret ;amp; Cirus ante interemptus fit.Quade Clearcbi Victoria nuntium accepiffet . Atep Cyrus haud mfcitia neq?imprudentia offen' dit Sed quid fibi ufui effet preuidit: Clearchumqp medium agminis tenereluHit At is cum dixiffet bene gerende rei fe curam fufeepturum euertit omnia . Nam greci ex fententia fua 8lt; uoluntate Barbaras fuderunt amp;nbsp;fugientes magnum fpa' cium infecuti funt ; Sed Cirus cum generofum equum Sed effrenum atq;immi tem Pafacem nuncupatum ut Ctefias tradit : Calcaribus incitaffet : Caduboru dux Artoxerxes amp;nbsp;ipfe uedlus equo ei obuiam uenit clamitanso iniquiffime om, nium mortalium atc^infaniffime: qui pulcherrimo amp;nbsp;fancftiffimo inter Perlas Ci Kl nomini hanc tantam notam at$ignominiam inuris ut optimam viam ingrelTus grecorum copias ad perfarum bona amp;nbsp;fortunas diripiendas coneris adducere : in fpem adductus te fratrem ac dominum tuum occifurum effe : Cui decies decem feruorum milia qui terebusomnibus preftent. Sed ftatim periculu facies. Ante-enim hoc loco caput tibi auferetur ^ regis facie afpicere polTis Hec cum dixiffet aaculum in eum immifit : Sed lorica reftitit atq; icium fuftmuit ne ad corpus uul nus delcenderet . Cirus tamen magnitudine ic^us contremuit. Eum Artoxer' xes equum conuerteret Cirus telum intorquens haud fruftratus eft iAu fed col,. Igm fub caffide mucro ne traffixit . Artoxerxem igitur Ciri manu concidiffe omi nes pene confentiunt. De Ciri autem morte quoniam Xenophon ut qui non affu iffet e^ breuiter nimis atep exiliter explicat : nihil fortaffe impedit que a Dinone^ amp;nbsp;Ctefia fcripta funt oratione percurrere . Tradit igitur Dinon interfecto Ar, toxerxe Cirum in eos qui circumdabantlegem impetu facto : eius equum uulne, raffe at$ i|lum humi deuolutum effe. Ad quem accurrens Terybagus apprehen denf^ $ celeriter in aliu equum impofiiit. O rex inquiens huius diei memineris. Non enim eft eiufmodi ut memoria tibi excidere debeat . hic rurfus Cirus per,quot; rumpens equo Artoxerxem deiecit. Hunc tercium Ciri in fultum rex iniquo ani mo ferens ad eos qui aderant exclamat latius fibi effe non uiuerc tum incitato cal Caribus equo Qirum adoritur qui inter uolantia hoftium tela incaute ac temere ferebatur; In cumcpipfe vna amp;eius ftipatores tela coniitiunt. Concidit autem Cirus ut quidam ferunt : Traffixus a rege ut plurimi fentire videntur ab homfr nequi ex Caria aderat : çuiqp rex premium rei bene gefte hunc honorem tradide-rafVt in prelus femper Aureum kalium in Lancea prefixum ante aciem ferret

ocr page 936

Et enim Cares ipfos Perfe ob conos quibo galeas ornatas habet Gallos nuncupat Que uero a Cteßa de Ciri morte mandata funt litteris ut pluribus circuciGs at, amputatis paucis exponam buinfmodi {unt Cirus cum interempto Artoxerxe m regem ipfum impetum fecidet. Rextp contra in eum Glentio fe inuicem infenGs animis pctiucre. Sedmteruenit Arieus Gri amic? préoccupatoq? tempore in re gem telum coniecit $ed idlu fruftratuseft . At rex contorta in Grum Lancea illum non attigit . Tyfapbernem uero virum lummo loco natum Grog fidiffimG percuffitatqpexanimauit .Turn Grus iaculum adiiciens per thoracem ad duorG digitorum altitudinem in pccŒus régis defixit : Quo uulnere ex equo deuoluto rege : Comités eius ac ftipatores magno cum tumultu ac trepidatione fe in fuga dedere • Ille egre fe humo attollens cum paucis in quibus fuit Ctebas proximum quendam tumulum occupauit 8lt; in eo confedit . Cirum uero aduentantibus iam tenebris ferox equus a fuis longius inter bodes prouexit : cum ab iUis ignoraret ac requireretur a fuis quippe qui elatus victoria plenul$animi at, fpiritus per medium hoftium agmen equum incitabat calcaribus alpere ac uehemeter obuius uerbis increpitans . Cedite ignaui at, ablidite idem cum fepius Perfica uocc pro clamaffet Alii quidem concefferunt regem adorantes forte Ciri capite lapfa thia' ra ed Hic Perficus adolefcens nomine Metrodotes viribus fretus a latere incurgt; rens eius tempus fecundum oculum iaculo traffixit : Neftiusquem uultieraffet Cum, magna vis (anguinis manaret e uulnere languente iam vifu vna cum viri/ bus decidit. Equus errabundus fe fuga proripuit. Equedre uero pileum cruore madentem Gri percufloris minider compent . Cirum languentem e uulnere ac iam prope expirantem Eunuchi quidam : qui cafu aderant in alium equum repo/ nere : At, ex hafte feruare conati funt : Sed cum inbecillior foret , in equo ind dere podet annixi manibus egro ac titubante corpore agebant : Cum potitum fe victoria opinaretur : ac fugientium uoces audiret : Cirum regem implorantium ic (ibi parci obfecrantium . Interim Cauni quidam abiedi homines amp;nbsp;vieftus diffl cultate viliffimorum minideriorum gratia regis exercitum fecuti : Gri militib forte permixti erant. Qui ubi vix rubea (agula confpicati funt : Quod regie par, tis omnes albo uterentur agnouerunt ftatim bodes effe : Ex illis igi^ vnus aufiis edimprudes a tergo Citum fauciare : Quo icdu perfracta poplitis vena concides iHc intercadendum confoffum uulnere tempus in lapide quodam offendit Ctefie igitur oratio ac lententia talis ed Qua hominem uix occidens uelutiobtufo gladio interemit: Cum iam expiraffet Cirus Artafiras regius oculuseo forte equo pro' fecdus : Vt flentes Eunuchosaspexit : Fidiffimum eorum rogauit quemaffides oParlida defles Et ille non ne tu extincdum Cirum intueris f Admiratus igitur Artafiras Eunuchum iuffit bono animo ede cadauer, afferuarc . Ipfe ad Artox, erxem profeedus rebus luis diffidentem amp;nbsp;uulnere fiti, confedum letus nuntiat fe mortuum Cirum uidiffe . IHe uero datim audito nuntio primus omnium iter arripuit : Ac Artafirgut le ad locum perduceret imperauit . Sed cum metusac rumor vehemens eo perlatus foret grecus hodem fufum perfequi. Vicdorel$ om nia obtinere vifum eft eo complures exploratum mittere : Ita triginta lampades preferentes eo miffi funt ipfi ob fitim lam deficient! amp;nbsp;ad moriendum vicino Peri barcanes Eunuchus circum currens potum querebat. Non enim locus aquam ha bebat 8lt; a cadris longius aberant : Tandem in vnum ex caunis illis inopibusinci, dit: in utre fordido inquinatam aquam ac putridam adoedo Cotilas ferente huc utrem ille acceptum ad regem detulit ei, tradidit. Quam cum aquam totam ebi bidet nunquid is potus modedidimus ei fuifTet ,'percontatus cd f Turn teftatus ed deos immortalis (e nunquam vinupotaffe iocundius: ne, aquam etiamque

ocr page 937

feaiffima acpuriOima elfetlibi fuauiore eße vifam. Quare inquit ei hominia quo' accepiffet (e nunquam débitas acmentas gratias referre poffe Sed deos precari: ut eum diuitem ac beatum efficerent * dum ea fiebant: triginta miffi dari ac léti eo fe receperunt : infperatam regi felicitatem ac victoriam nuntiantes : At iam multitudine ad eum undi$ confluentium 8lt; confpiratium parumper animo cdfir matus multis circum collucentibus facibus e tumulo detendit. Vtuero adcada ner coftitit 8lt;dextera corpori manus amp;nbsp;a ceruicibus caputabfeiffum eft: Caput ferri iuffit Apprebendenf^ manu coma : Que permagna erat 8lt;denf a dubitanti bus adhuc fugientibuf$ oftendit .1111 magna cum admirationeadorauerunt : fye ad eum breui feptuaginta milia hominum coierunt : Ac fe rurfus in cadra recepe' runt : Egit autem in prelium ut Ctefias tradit . Quatercentena hominum milia Dinon autem amp;nbsp;%enophon eos qui dimicarunt longe plures fuiffe audlores funt numerum uero interfectorum hoftium noue milia capitum ad Artoxerxem efle relata .Suorum autem viginti milia in eo certamine defiderata effe. In bis dubi' tatiofpermaxima ambiguitaf^ uerfatur . In eo autem apertum Ctebe mendatiu deprehenditur quod ait fe ad grecos vna cum Phallino cacinthio aliif^ non nullis oratorem elle miffiim . Xenophon enim Ctefiam apud rege uerfari fciebat : ipi, enim meminit 8 lt;hos libros in eius manus peruenifle fatis condat. Nung enim qui legatus ueniffet ac tantorum fermonum interpres fuiffet abffy nomine in cog nitum dimifidct iPhaHinum aute cacinthiu nominaffet . Mirifice videlicet Cte lias honoris cupidus nec minus Laconicarum partium Œlearchi$ ftudiofus : Qui in ipfa hidoria fenbenda quofdam femper locos libi ipßpropriös uendicat .'Quos ingreffus Clearcbi ac Lacedemonismentionem facit . (Confecto iam prelio Arto xerxi illius qui a Ciro ictus concederat flium pulcherrimis maximifq; munerib) donauit. Ctefiasquoq;ac reliquos honoribusampliffimis honeftauit : Cauniucp qui utrem ei aque attulerat cum inueniflet Ex obfcuro at$inopi clarum at$opu fentum effecit. Fuit preterea cura in eo quedam in uendicandis fontibus. Arbace enim quendam medum hominem : qui in prelio ad Cieum defecerat: acrurfus eo mortuo rehellarat : tum eum ignauie ac molliciei non proditionis neq; fimultatis rerum ftatuens condemnaffet : .iuffit nudum fcortum impolitum ceruicibus diem totum in foro circumferre . Alterius uero quod ad defectionem duos quoq? ex bo ftibus feadditurum pollicitus :in niendatio deprebenfus effet : Liguam tribus clauis configi iuffit. $ed cum cuperethanc famam amp;nbsp;fermonem apud omnesge tesamp; nationes uulgari a fe Cirum interfectum effe: Mitridatiq; qui primfi Ciro uulnus inflixerat : munera mißt : ferentibus etiam bec nuntiari ei indit: ide rex muneribus afficit: Quod cum equeftrem Ciri Pilum inueniffes ad eum detuleris Care uero a quo fuccifa poplitis ueha Cirus conciderat : amp;ipfo domum poftulan te ad id negotium miffis buiufhiodi ad illum mandata dedit. Hcc tibi dono mit' tit rex quod primus poft Artabram ad eum de Gri interitu nuntiades .JMitrida tes,igitur indictum fibi flentium egre ferens difceffit . Ad miferum Carem fimi lis quidem animi morbus ex infama t temeritate inuafit . Corruptus prefentiba ut videtur bonis amp;nbsp;fuperbia quadam amp;nbsp;cotumatia infuperiores fe efferens haud dignum ducere fe munera fibi mifla nuntii mercedem habere : fed excruciari ani, miatep indigne ferre ad bec uociferare alterum nemine prêter fe Ciri necis aucto rem fuiffe : amp;nbsp;fe iniuftc ea gloria fpoliari His regi nuntiatis uebementer ira incë fus caput homini a ceruibus abcindi iuffit. His tum intereret mater ne tu iuquit rex ita hunc carem capitalem hominem breui pena neces . A me enim bbi eoruep dicere audet mercesperfoluenda eft: Permittente autem rege matri fupplicii fu mendi poteftatem* Parifatisa tortoribus fuis homine comprehendi iuffit deefy

ocr page 938

tdiesin tortura haberi• turn octiTos effodi • amp;in antes TiqueFaÆim es inFtmdi $te Qmnirfupplitio excruciatum necari . Necuero Mitridates Gmilem exitum efuge re potuit pauloqj poftob eandem Multiciam morte pen as luit , Vocatus enim ad cenam cum regis ac matris Eunuchi adefIent:Acceffituefte aurocp infigniis qni^ bus donatus a rege fuerat . Cumq; ad pocula profectum conuiuium foret ex part fatidis Eunuchis is qui auctoritate opibufep reliquos anteibat ita ad Mitrodate locutus et. Per pulchram quidem hanc tibi ueflem rex dorio dedit MitrodateS perpulchras armillas perpulchros etram torques permagni quocp precii gladium per ^ beatum ac circumspectum te is omnibus reddidit : lam uero mcaleCcens vi' no plus equo Mitridates qiorfum hec inquit o Saparamicas foectat oratio . Ma ioribus enim me iptim ac pulchrioribo eo die dignu exhibui 8lt; Siparamicas (ub ridens haud equidem Mitrodates tibi inquit inuidco recte quide fc habet illud quod crebro ufurpitur a grecis. Vinum 8 lt;ueritatem effe •• Sed amabo te quid preciarum aut magnum fuit pileum equo delapfum inuenire : amp;nbsp;ad regem defer re .E^ec haud facinoris ignarus interrogabat fed uolens id aprcfentibaquoqicog noti tentare eo pacto cepit hommisleuitatem que loquacem at$ inmoderatum potus reddiderat . EHaud igitur diutius fe continuit. At uos inquiens de Pilo de g eiufmodi nugis ut lubet confingite. Ego uero aparte profiteor hac manu Cir^ concidiOc. Non enim ut Artoxerxes varium neq? irritu telum adieci : fed abecu fo haud longius meus aberrauit ictas : Sed tranffixo tempore hominem traut: Eq: uulnere tandem interiit : frlic alii inde u($ profpicientes infelicem Metroda tis exitum amp;nbsp;cladem facies dimiferunt Sed qui eos couiuio exceperat age inquit Nletrodates ad prefens indulgeamus vino at$ epulis ac regis deum fortuna ue' nerantes fermones huiuSnodi maioribus de rebus ^ internos verfari conueniat miffos faciamus .,IDimiffo conuiuio que dicta in conuiuio fuerant Panfridi Eu, nuchus detulit : At illa cum rege comunicauit . (Quod regis animum uehemeter offendit quippe qui fe repreben Cum refutatum^ profpiceret 8lt;que pars victorie maximo ßbi decori ac uo^uprati fuerat efluxiffe • Etenim volebat Barbaros omis ac grecoslibi perfuafu habrre in ipfb infultu quo cum fratre congruit minus ac' cepto illatocp uulnere interempto firo (e faucium abiiffe : Igitur Metrodate lea' phs necari iuffit . Gunusautem mortis ac fupplicii huiufmodieß duabus ex edi' ficatis (caphis inter fc congruentibus , inaltera hominem qui ad fupplitium daë refupinant. Altera de fuperimponentes Gc ambas coniungunt ut caput manus ac pedes foris excludantur . iReliquum uero corpus totum intus claudatur prebent homini cibum ftimulilfy oculos fodientes uefciuel inuitum cogunt . Vefcenti aut pro potu lac melli admixtum in os infundunt faciemcp eodem confpergunt :Sic eius oculos uerfantes fcapham femper aduerlb fbli opponunt: amp;nbsp;mufearum infide! tium multitudine ora quottidie obteguntur : (Eem$ intus ea faciat que edentes bibentef$homines facere neceffitas cogit : ex corruptione amp;nbsp;putredine varii pu lulant vermes .Quibus intra veftes penetrantibus : corpus abroditur . Cum enf perfundlo vita homine fuperior amouetur Scapha exefa caro afpicitur: amp;nbsp;circa vi fcera talium ferarum palcentium aliarumcp quottidie fuccrefeentium multitudo apparet: Huiufmodifuppliciis Metrodates excruciatus ad decimum ufydicm calamitofam vitam produxit . Atqp demum extineftus eft : Reliquus Parifatidi erat quali lignum Maniefates regis Eunuchus qui (Eiro caput ac manumpreci' derat adquem opprimendum animum mentemcp intenderet' Qui cum ipfe per fe nullam preberet occafionem : huiulmodi illi infidias machinata eft. Erat quide cum aliis in rebus acris ac uerfuti ingeni i mulier tum alearum ludum percalfebat lt;Db iduante bellum fe alea ludere cum rege folita eft, Poft bellum autem mbil

ocr page 939

de priftina confuetudine cam rege amp;nbsp;affabilitate remiGt: Sedvna in conuiuiis in ludis 10Cifep verfata eft. $eçp illi amorum participem at$ adminiftram exhibuit ut eius animum penitus a Statira abduceret • IKlec ullum fere vacuum illius con' greffui tempus relinqueretquod in eam precipuo quodam exardebatodio : ac ea fublata e medio luo arbitrio ac nutu geri omnia cupiebat. Jtaq? nacfta tempus ido neum : cum rex a negotiis uacuus pararet fead ludum remiflionemqiconferre : alia prouocauit . mille daricis in ludum victori expolitis: ludenti viatoriam ne' gligendo permifit aurumep perfoluit : Tum excruciari fe animi amp;nbsp;concertandi cupidam fimulans rurfus repetita alea Eunuchum proponi iuffit : Quod haud re cufauit rex : Gc inter fe conueniunt . • Vt quirg utri$deductis fidiffimis . •ex re' liquis vidor quem uelfet eligeret atq? acciperet • 'his conditionibus initis inftitui tur ludus . In quo cum illa omnem fuam curani induftriam^ pofuiffet : cadenti' bus e fententia talis potita victoria Metalabatem accepit Non enim is in felecftis a rege fuerat : attppriufgrexin aliqui lufpicionem incideret:tortoribus ad fup' plicium tradens viuum pelle enudari ac tribus palisaffixu corp, diuaricari iuffit 8lt;in alio palo feorfum pellem fufpendi . EHis peractis ferentem grauiter rege amp;nbsp;ineam ira percitum : falibus etiam amp;nbsp;cauillis cum rifu prouocare aggreffa eft 8lt; quam fuauis ac beatus inquit habendus es quem fedi fenis amp;nbsp;Eunuchi mors : tan to dolore mefticiaqpafficiat : Egocum mille daricos perdidiflem eam iaHuram fi lentio tuli . Rex igitur penitcntia ductus eorum que dolis circumueeftusadmi, ferat: deftitit : nec ultra matris iniurias perfecutuseft : AtStatira aperte cum ea inimicitias gerebat indignum eße ftatuens g gt;nbsp;propter Çirum interfectum ho, mines Eunuchi ac regi fidi adeo crudeliter ac nefarie necarentur. Poftea uero ^ Clearcbum ac reliquos duces per fidem ac iufiurandum deceptus Tilaphernes comprehends vincftofy ad regem mißt : Tradit Ctefias Clearcbum a fe precibus orarie ne pateretur eum fame necari fed utrunep morituro neceffaria (ibi ad victu mittenda curaret. (Quo impetrato letatumoffitio eße : anuluq; fibi amicitie fignu dedifle ad fuos propinquos neeeßariofep futurum : fuiffe autem infcifas in anulo cariatidas faltantes : Miffa quo$Clearcbo cibaria Qui vna in vinculis afferuaba turauferre fblitos8 lt;eorumparte exigua Clearcbo tradita reliqua iplbs confunde re : Cui in comodo a fe effe prouifum cum egiffet ut plura Clearcbo cibaria mit' terentur at$ alia feparatim militibus darentur: Eaq? omnia a fede Parifatidis mente ac fententia adminiftrata effe . Cum fepius Colenus ad Clearcbum intro ferendi cibi gratia mitteretur hortatum ab eo cfle atq? edodium ut paruu pugio, nem intra carnes abditum ad fe introferret : nec pateretur ut eius vite exitus fo tet quem fibi regis crudelitas allatura erat . Jdq? illum metu deterritum facere recufaße : deinde regem poftulanti matri atq? obfecrant i ut Clearcbo ignofceret conceffifle : id$ iureiurando firmafle : Ac rurfus a ftatira fententia dimotum ex cepto menone omnes neci deftinafTe . Exeo tempore Parifatim ad pernitiem8lt; cladem flatire fpedlarc cepifle atq? illi venenum comparaffe . Sed bec parum pro habiliter ab eo dici nec ratione ulla idonea niti videntur : tantum facinus tam au daxtam$periculofum ab illa effe fufeeptum ut legitimam regis uxorem ledb foci am communium natorum amp;nbsp;quiadfpem regni educarentur matrem ob Clearcbi necem veneno opprimere conaretur ac perficeret , Verum haud obfcuru eft fas abeo Tragedias excitatas effe : ut Clearcbi nomen immortalitati ac memorie cd mendaret; Etenim fcribit peremptis ducite ceteros canibus auibuffy laniatos eße Clearcbi autem cadaueri vim venti pulucrem ferentem aggerem congeffifleatqp eius corpus obtexiffe ibiq? exortis quibufdam palmis per breui Lucum in miram altitudinem excreuiffe locumgopacaffe. Ex quo magnam penitentia rege cepifle

ocr page 940

quod Clearcbum virum diis immortalibus amicam vita priaafret. Parifatis igit ueteri ftatire odio ac nouis fulpitionibus agitata :cam uideret regem potentiam fuam ucrecunde obferuare ad$in honore habere . Illius uero amoris prefidio fir' miorem ac fancftiorem apud eum fidem habere: Infidiis illam delere conftituit: maximis de rebus in periculum ueniens . InGdiarum huiufmodi apparatus fuit• Famulam habuit Gigim nomine : que apud eam plurimum ualebat hanc admini' ftram uenificii Parifati fuiffe : IDinon tradit . CtcGis tantumodo confeiam exti' tifle . At qui uenenum dedit : hic quidem Mebeliteram . IDinon autem Mdan' tem nuncupat . ttacp ut (edata parumper priftina fulpitione ac difenGone: cum in vnum venire atepvna cenare ceperunt : non One metu tamen accuftodia hifdem cibis atepab hifdem utebantur .Nafcitur in Perfis quedam parua auis cui vacua nihil fuperat. Sed tota intus fumine atep adipe plena. Vento atep rore nutriri qui dim putant PJomen eft ei ryntaces : hanc CteGas prodidit cultello altero latere veneno illito Parifati diuiGUe dimidia pte ueneno ifeciffe amp;q veneno intacta at(^ incorrupta erat. Ipfa in os coniedlam exediffe . ftatire autem venenatam partem prorexiffe : $ed IDinon ab hoc parumper diffentiens: ait non parifatim veru Me lantern partitum cultello Statire infedtam carnem appofuide . Cum moreretur magnis cum doloribus mulier ipfa dolum agnouit : matremqiregi infulpitionem adduxit. (Quippe qui eius immanem importunamep naturam perfpeaam haberet Proinde de fcelere perpetrato inueftigare diligentius cepit:feruos omnis matris ac menl e miniftros in queflionibus habuit . Gygm uero claufam domi apud fe illa tenuit : nec regi expofeenti tradidit . (Que tamen paulo poftcum rogaCet fedo' mum dimitti nocfle abrepta 8lt; capitis a rege damnata efl. Venefici autem in per fis poena huiufmodi legibus vindicantur : Ampla eft petra in qua capita eoriï im, polita alia petra feriunt? Quoad faciem ac caput infregerint. Hoc igitur mortis genere Cigis interiit . In Parifatidem aute aliud nihil molitus eft rex : fed ne ver bum quidem paulo grauius dixit ; BabiIonem vero volentem dimifit . Addens quo ad illa vita fupereffet : Babilonem fe nunquam effe vifurum : Que igiturad rationem domefticam fpedrant huiufmodi extiterant.Quos autem grecosqui Ci rum in Afam fecuti erant capere atq?opprimere niteret haud minore ftudio qu^ quo in Ciro Giperando ac regno obtinendo fuerat : nihil perfecit : Namamiffo Ci ro ducibus fuis orbati ex ipGs propemodu penetralibus regis incolumes euaferut 8lt;odenderunt declararuntq? rem perfarum ac is multo auro delitiis mulieribufy conficere : reliqna nihil prêter fuperbiam iacflantiamgefTe : Exquo grecie vni' uerle animo audatiacp addita Barbari contemptui fuere . Lacedcmonii quocp per indignum duxerunt : non AGam incolentes grecos e feruitute eripere eorumq? co tumelias profequi . fuperioribns enim temporibus Thrybone poA IDercyHida du ce bellum gefferant : Nulla prcclara re gefta a Cefilao id bellum adminiftrandu mandarunt . Ille in Aliam traiec-lo exercitu Statim ad rem gerendam incubuit Magnamq? exinde gloriam adeptus eft • Thifaphernem collata acie fudit . Ciui tates ad defecflionem coegit . Tantis gedis rebus didicit Artoxerxes alia ratio, ne bellum cum illis libi elle gerendum. Quare Thimocratem rodium cum magna viauri in greciam mifit : luffitcp corruptis principibus ciuitatum : Quicp in iis plurimum pollebant opibus grecum bellum in Lacedemonem totum conuertere. (QuCubi Gc a Timocrate adminiftrata funt confpirantibus maximis ciuitatibus magnify m Peloponenlb excitatis motibus fpartam Agelilaum ex Aha magiftra, tus reuocaruut : Quo tempore abeuntem ad amicos dixiffe ferunt : triginta mi, libus (agittariorum fe a rege ex Aha pelli. PerGeus enim minus fagittariu incifu babet . Conone etiam Athenienliac Phamabaco ducibus mari . Lacedemonios

ocr page 941

expulit. Conon enim fub id tempus poft^ in capre flumine nanali prelio decerta tum eft in Gpro moram trahebat: baud fecuritate contentus fed rerum mutatio nem ueluti in pelago fluteumoperiens. Perfpiciens autem fua confilia potenti am prudente duce indigere : de bis qui ex cogitaretregem perepiftolam certio, rem effecit mandauitg iis qui ferrent per cenonem cretenfem : uel per Policritu mendeum regi earn redderent . borum cenon faltator : medicus Policritus fuit ac ni illi adedent per Ctefiam medicum. Traditur Ctefiam accepta epiftola iis que a Conone feripta erantaddidide : ut Ctefiam ad fe mitteret : cuius opera ad amminiftrandas res maritimas uteretur . Ctebas ait regem ipfum fua fponte id fibi munus demandaffe . Parta nauali prelio apud enidum per Pbarnabacum vic' toria qua maritimum Lacedemoniisimperium abftulit:ad fe greciam vniuerfam bmul conuertit : Grecof^ad famofam illam pacem compulit : que regnante A1' talcida conftituta eft. bic fpartiaca leonis filius fuit qui Audio regis audior fuit ut Lacedemonii omnibus Aße ciuitatibus queep Afie adiundte funt infulis tegi ce derent : eaf$rex uecAigales haberet . Firmata cum grccis pace bgrecie dedee, contumelia ac proditio pax nuncupanda eft : Qua nullum bellum miferiorem amp;nbsp;ignominiofiorem exitum vicAisattulit . Quapropter Artoxerxescum reliquiGbi fpartiate abominationi ac faftidio effent : ratus eos omniu impudentiffimos ede Antalcidam in Perfas profedlum omni comitate ac benignitate complexus cA ac femel accepta vna ex floreis coronis 8lt; ungento preciofjffimo perfperfa Antalci , de eam in cena miGt * ea munificentia omnibus admirationi fuit . Erat autem ut videtur idoneus qui in Perds per Gltationem ac lafciuiam Leonide 8lt; Callicrati dein fultansindeliciis uoluptarctur amp;nbsp;eiufnedi cororam acciperethtaqp Agebla USdue quis alter dicente quodam; ve tibi grecie ubi iam Eacones nobis medicat quinimmo inquit inedi laconicant. Magnificentia tamen amp;nbsp;fplendore orationis dedecus rei 8lt; ignominiam delere non potuit: Nam accepta in Leuctris calamita te Imperium grecie amiferunt. Atq^ co federe fparte gloria amp;nbsp;rraieftas omnis in teriit : Quoad igitur fparteimperium ftetitibofpitis arg: amici loco illum babuit obferuauit$ : poft leuélricam uero calamitatem cum imminuta audloritate amp;nbsp;ad rreliqua incomoda pecuniarie etiam rei difficultas acceffiffet . Jn egiptum Aged, hum miferunt. Antalcidesad Artoxerxem profecAus bortatuf^ eA utLacede, moniis laborantibus fubuenirct • Hfe ita hominem contempfit defpexit ac c6tumc liofe reiecit: ut reuerfiis illufhs ab boAibus ludibrio$habitus atq; ephorus rretu ens fe vita abdicaret. Afcendit etiam ad regem IGnenias Thebanus amp;nbsp;Pelopidas quo duce parta in leucAris Victoria fuerat. Hic nihil a dignitate {ha alienum fecit At IGnenias iußus regem adorare anulum ante pedes humi deiecit ita acclinans fuftulit adoranti!^fpeciem prehuit Timagore autem Athenienfi : cum ad eu par uulam epiftolam per Veluridem arebanam miGffet letatus decem ei daricorû mi, lia elargituseft : bouino ladle in ualitudinem indigenti ocfluaginta boues mulgë dos dedit lectulos etiam amp;nbsp;periftromata ftratoref^ mißt : qualinon greci lecAos fternere didiciAent. quod ex morbo langueret : qui ledlica eum ad mare uffy mol liter ueberent prefenti admodum cenam magnificentiffime apparauit .ut (Dfta nes rcgis frater loanc diceret ƒmenfam memoria teneto . Non enim parua fpe t# fplendide exornata eft : hoc autë erat proditionis potius exprobratio ^ comemo ratio beneficiiad gratiam referendam. Timagoras igitur ob regiam largitione ab atbenienfibus rei capitalis damnatuseft : Artoxerxes grecos multis malis ca' lamitatibufamp; affectos vnius tantu fadi leticia parumper leuauit Tifapberne acer timo at$ infcnGffmio illis bofte fublato. Interfecit autem eum calumniis ipßus opera amp;nbsp;coßlio matris adiutus,Non enimrex diutius iram aluit fed earecociliata

ocr page 942

gratia Babifone accerGuit amp;nbsp;quod elato animo ac regina digno effe afpicereticau feautem nihil fubcffe que fufpitione ueloffenGone aliqua eorum animos difiun, gere poflet . Exeo lam tempore mater in oibus obfequendo obfecundando cuda cpad nutum gerendo nun^ eius cupiditatibus refragado :boc obfequio quo m ta turn apud illud auctoritatis obfecuta effet:ut quecumqiueHet facile impetraffet perfenGt regem ex filiabus alteram Atoflem perditiflime adamare : Eamtprem feclam habere :8lt;ne erumperet : ut quidam tradunt animi morbum cohihere:ac diffimulare jconftituto cum virgine femel congreffii : idparifatis fufpicata puel lam magis (ÿ antea confuerat amplexa ed Artoxerxi amp;jformam eius ac mores laudare ut regia tum fpectabilis ac decora effet:. Poftremo eo {Radendo adduxit Vt eam in matrimonium duceret amp;nbsp;legittimenumero uxoris haberet cdtemptis grecorum exillimationeaclegibus PerGs legemipfam bonorum amp;nbsp;malorum nor mam a deo conftitutam miHam faciens. Suntqui dicant in quibuseft Cyrneus Heraclides non vnam modo filiam fed fecundam etiam Amedrim Artoxerxem uxorem cepiffe de qua paulo pofterius dicimus: Atolle amore poßnuptias ita ue hementer incenfus fuit ut cum morbo quodam quod Alphon uocant : teneretur Nihil tamen ob eam cauf^m faflidierit: lunoni etiam pro illius Calute uouit : fe Vnam exomnibusdiis illam acfla humo manibo adoratura . luffis deinde Satra# pis ab eo^amicis dona mittere tanta copia miffa funt , Vt quod erat Cpacii inter ^giam ^ anum ad fedecim (badia auro argento purpura atep equis compleretur r eodeir^e bello Egiptii Pharnabaco amp;nbsp;hyphicrate ducito quibus inter

'i^ntibus fpe potiendi excidit . IpCe preterea aduerfus cadulios triginta mi 1 iis peditum ac mille equitum educto exercitu in eorum agrum impetum fecit .rft aute regio G tu ipfo alpera amp;nbsp;difficilis frugu in fecunda piris 8 lt;malis aliil$ ciu modi pomis felicimma: genere 1'ominum nutriens ferox amp;nbsp;bellicorum .Quo e^° r^x m maximas difficultates ac pericula imprudens incidi t Nihil enim erat vnde,aleret exercitum nec aliunde importart poterat . (umentis Iblum cefis uiue' ant' lantaq? e,t inppia amp;nbsp;caritas rei victuarie ; ut aGni caput vix fexaginta ragmis uenale inneniretur . lamcp cibus in regiam cenam defecerat amp;nbsp;pauci fu' perareut equi reliquis uefeendo abfumptis. Hic Teribacus qui inter Perfas for titudinc r^eprimum locum obtinuerat • Sepe ob leuitatem offenderat:amp; per id temporis fordidas ac deCpcdus regem exercitumcp feruauit'Duo erant Cadufiis reges his diuerGs locis cadra habentibus Teribacus regem adiit amp;nbsp;qne facere da ^iilet ei communicatis ipfe ad alterum eorum profectus eft .'Ad alterum clande 'in° lenire quot;hum mifit : Vtercp utrimq? dolo circumueni t inquiens alterum re' gem ad Artoxerxem caduceatores mittere pro fbcietate priuatim amp;nbsp;amicitia cd lungenda proinde G Caperet fibi preoccupadum cfTe tempus dq? ad omnia adiuto, lem ei tore pollicitus cd. Ita perfuafis regibus rati ambo fibi ab altero inuideri 1C cum Teribaco ille cu Teribaci filio legatos de pace mifit Diutius igitur tepo' re certo Teribacus in fufpitionem apud Artoxerxem amp;nbsp;calumniam incidit amp;nbsp;re' ^mipii^ poenituit : fuam exercituOp fui falutem illius fidei credidifTe.Inuidis o treetttoribus reprehendendi fui conGlii occafioncm S »facultatem prebuit

paruit omnem ignauiam molliciam$ non ex deliciis ac luxu ut multitudo opmat naici fed ex vitio 8lt; malignitate nature : que malis opininionibus inquinetur Na enim aurum non purpura non duodecim milium talentorum cultus quo affidue re gis corpus ornabatur : illu quod plerilg cdtigit a labore deterruit : Sed accincfl, pbaratra amp;nbsp;fcutum gedans ipfe prius relicto equo loca mdtuo(aat$ ardua pede^

ocr page 943

pernaßt ut ceteri illius vim ac promptitadinem (peettantes : quali alis acceptis fe ,uiores expeditiorefip redderentur : ducentorum enim ftadiorum aut eo amplius diebus lingulisiter confecit. Poftea uero $ ad reliqua regia predia uentum eft: (Que ortos mirifico quodam ornatu 8lt; magnificentia inftrudos habebant : cum omnis circum regio nuda effet amp;nbsp;infecunda arboribus; permifit milites arboribo cefis ex ortis ligna (umere nec picee nec cupreffui parcere betentibus illis 8lt;ob arborum fpeciem ac magnitudinem temperantibus lipfc arrepta fecuri que inter ceteras pulchritudine maxime eminebatarborem cecidit . Quo facio milites lig na congerendo multos ignes excitarunt : Ibi$molliter pernoctarunt ex illius tn exercitu fortes viri complures debderati funt equi omnes amiffi fceuerfus igitur Artoxerxes ratus fe ob rem male atepinfelicitergedam fuis contemptui ede prin cipes fulpectos habuit : Multofq: ob iram necauiteum plures metueret. Metus enim in tirannidibus peflifera maxime ac perniciofa res eft Fiducia uero, mitis ac pacata nullius particeps fufpitionis. Nam ex feris quocp que difficile tractantur manu afuefiunt : Pauide funt : amp;nbsp;ftrepitu ipfo terrentur .'generofe uero ob fidu, dam magis (e ci edunt : nee blandicias fugiunt . Artoxerxes iam ad fencctutem profectus fenfit filios inter amicos ac factious de regno in certamen difceptatio, nemc^ ueniße : Sedati amp;nbsp;quieti cenfebant ut ip(e acceperat fc Dario natu gran' diori regnum relinqui oportere . Aft Othus minimusomnium acris amp;nbsp;violenti ingenii iuuenis • • Ex iis qui regiam frequentabat multos fautores atq^ ftudiofos habuit : (pe iniecta patriis per Attoffa opprimendi. Illam enim fibi blanditiis pro mi{Tifq;deuinxi(re videbatur : fe videlicet illam rege perempto conubii ac regni (ociam habiturum. Erat autem fama etiam eo viuo Atoflam clam pellice habuide $ed id Artoxerxem latuit ftatuens uero (Dcho regnandi (pem adimere : ne (i ea, dem que ante (Tirus auderet excitatis bellis ac certaminibus regnum euerterent rege Qarium defignauit qui tum trigefimum agebat annum ac ei Cydarim qua vocant redam ferre dedit . Sandum autem lege cum effet in Peths: ut qui,con ftitutus effet donum peteret : qui eum conftituiflet : totumquod petitum erat tradere : Darius Afpaham olim a tiro vnice diledam amp;nbsp;tunc régis pellicem pe, tiit. Erat autem ex Ionia Phocais genere : 8lt; honeftis parentibusorta ingenueep educata . Hec autem cum (Tiro cenante ad eum intromida effet cum aliis mulie, ribus : Affidenteffy ille Ciri iocos amp;nbsp;cauillum leto ore exciperent: ac (e etiam tan gi linerent : Silentio ingreda ad ledum conftitit : nec uocanti Ciro paruit : uole tibus autem cubiculariis adducere : flebit inquit qui horum mihi manus admo' uerit. Vi(a eft igitur immitis prefentibus 8lt;agreftis Cirus letatus amp;nbsp;cum rifu co uerfus ad eum qui mulieres adduxerat . num intelligis te inquit hanc vnam ingc nuam at$incorruptam adduxiffe. Poft hac ad eam conuerfus animo vnam omni ,um maxirre adamauit : amp;nbsp;fapientem nuncupauit• extindo autem Ciro caftri{$ direptis captiua obduda eft:hanc Darius cum petiffet per moleda patri eius pe tticio fuit . Vehementer enim fulpiciofum de mulierum pudicitia Barbaricum eft 'genusat$ intemperans : ut non modo qui adierit pellicem$ regi attigerit : fed • etiam qui ex itinere appropinquauit currui^ quibus nebuntur impulerit capite puniatur. Atqui Atoffe amore continebatur rex quam contra legem uxorem fibi adiunxerat . Verum tricente amp;nbsp;(exaginta eximia forma pellices vna alebantur• Attamen petitus illam liberam effe dixit : proinde volehtcm capi iuffitinuitam vero 8lt;recufantem cogi prohibuit : accerfita eo Alpafia cum prêter opinionem re gis Darium elegiffet : Tradidit quidem lege coactus fed paulo poft traditam ab ftulit . Diane enim ac Batanie quam Anetim vacant facerdotemlegitmt caftam reliquam vitam degeret ; Katushas non duras fed mediocres ac foco admixtas

ocr page 944

a fiÜo (e penas (umptaram.At ille non modice tulitGue AfpaGe amore Correptus, Sure quod fea patre amp;nbsp;probro amp;nbsp;contumelia affectum duceret.(Quem ita anima turn tenbaCus accipiens magis ètia exafperauit atq; incenditin illius iniuria ré' cognofcens luam • Fuit autem iniuria illiusbuiufmodi . Cum plures rex natas ba beret : Pbarnabaco Apaniam defpondit Rodogune Oraete Teribaco Ämiflrim Atqp aliis quidem ultro traditi Teribacum fpe inani duxit:. Amiftrxpin matri'lt; monio accepta :pro lUa Atoffim minimam natu omnium Teribaco defponfauit •* Quarn cum ob amorem duxiffet; ut dicitur poft id temporis infenfo omnino atq: inimico in regem animo manfit . Erat enim leui mobilicp ingenio at$ in confifiis préeeps amp;nbsp;rapidus . Quare interdum fecundis rebus clarus interdum offenGone aliqua abiedtus 8lt; perditus neutram mutationem cquanimiter tulit • Sed bonori bus audus ob animi molliciem mfolefceregrauilfy omnibus effe: Lefus nddimit ti animo nec quietus efle fed alpcre fuperbecp efferri . Igni igitur ignem adiecit Teribacusadolefeenti imminens affidueac uerbis increpitans nil prodeffé cytba nm in capite erectam babere tqui eam operibus ac rebus geftis erigere non concn tur. Ipfum amentem amp;nbsp;ftultum effe G fratre regno inhiante patre Cupidum atœ inflabilem animum gerente exploratam Gbi in regnum Gicceffioncm effe arbitret Qui enim grecule mulieris caufa legem in PerGs antea Qn^lam inuiofatamtyfre mÆti eum numqi^in maximis quod conucnerit ratum habiturum. Nec idem Ocho propoGtum eße G regno non po tiatur ac Gbi G traditum de manu amiferit. Ochum enim priuatum beate viuere neminem prohibitum ire . Sbi vero regi cd, r'kUto aut regnandum aut moriendum ede. Poftremo valuit Sophocleum illud fubita perfuaGo ad Crefus preuia eft, Facilis efk autem via ac prona qua quovolu mus ducimur . Mala autem plurimi uoluntobinexperientiam bonorum at$infci ciam .Attamen imperii magnitudo: amp;nbsp;Ochi metus qui Darii anirrum Colicitu -quot;bebat Teribaco facultatem ac materiem prebuit Amor aute Afpafie atq? erepA CIO not? nihil omnino ad culpam caufe attulit . Igit totumfe Teribaci confiliis re' gendum commifit ac iam multis confpiranitibusiEunuchus conjurationem ordine exploratam habens regi indicauit : ut nqàu cubiculum irrupturi regemi^incau , tu oppre fluri eGent.Quo inditio Artoxerxi tantu negligere periculu inftrudbaf$ iniidias non cauere indignumeft vilu . Abfy ullis uero cercioribus argumentis rem pro certa habere multo indignius .HuiuCmodi igitur confiliu capit Eunuch um fecftari illos lubet amp;nbsp;ubiq? illis adefle : Ipfe cubiculi pariete qui pofblamp;Ri erat effradlo : portacp effecta auleo texit • Inftante hora ad oriende rei 8lt;Eunucho oc ca fionem adeffe nuntiante in lecto conftitit . Nec prius inde fe mouit q?in fe inua. déntium ora conlpexit : amp;nbsp;manifefto eorum quenq? agnouit ut uero i!los,diftrin' gerte gladios alpexit amp;nbsp;ad fe citato gradu incedere : Submoto auleo in conclauim fe interiorem proripuit ; oftiog obicdlo clamorem extulit: ViG igitur abeo parri ade re inferta fe per portas curfu eiecerunt. Teribacum ut fuga faluti Gæ confii 'e™admonuerunt : quippe quiiam manifefte culpe reus teneretur : ceteri igit feiûnÆ alia effugerunt. At Teribacus : dum niterentur eum comprehendere permultos ex regis ftipatoribus interemit,Ad poftremum vnius laculo idas cd cidit. De dario autem vna cd liberis ex fuga abftraao iuditium fieri voluit con uocatifqi regiis iudicibus quod ipfe iuditio interene nollet fed per alios accurret luffit reruos confcriptam vniu(cuiu($fententiam ad fe perferre . Latis autem om nibus in Darii caput fententiis: ferui comprehendentes in propinquum carcerem coniecerunt . Vocatus deinde lieftor cum nouacula aderat qua damnatorum capi^ ta precidunt'ingreffus autena Darii confpedlu exterritus ad portas refugit fpec tanlfyherebat qttadaiumus eum ad necem regisat$ vires defecture effentBris

ocr page 945

mfacrorum inoram memoriam rediens ridere fecum ipfe ac portentum amp;nbsp;oracw Ium regi enarrare. Verum 1 cc pofterioribus temporibus funt adia: in Pigis vero tum lureiuràndodato acceptoq? continuo in boftem inuaferuntamp; ad vrbem fuma ViVtrimcp dimicatum cft.Optime munitis Cleomenis caftris amp;nbsp;Corinthiis ftre hue hoftem arcentibus.Eic AriOotcfes Argiuusarati amicus ad cum clam mit, tituriqui rebellione facfta illum in ciuitatem acciperet G cum militibus eo accede, ret: Ille re cum antigono comunicata cum mille amp;nbsp;quirgetis ex Ifthino m Epidau rum celeriter nautgio delatus Argiui infurgentes facio impetu in Cleon enis mi lites comprehedunt atqi in arcem inducunt.Quibus nuntiatis Cleomenes ueritus ne captisargis abboftibus reditu domum intercluderetur Acrocorintho relido cum fubfidio nodu Argos occurrit. Quo preueniens conflixit amp;nbsp;fecundo prclio Vlus eftinecita multo poft Arato fe inferente amp;nbsp;rege cum copiis (ubfequente in Mantineam difceffit. Ex eo ciuitateS omnes in achcorum fidem amp;nbsp;amicitiam re dierunt. Acrocorinthum antigono traditum eft. Aratus imperator fidus ab ar' giuis perfiiaGt eis ut Tirannoru bona 8lt;proditoru antigono elargirentur :Qtiod fadum ariftomachum in tenebris magnis cruciatibus uexatum mari mergenda dederunt:Cuius fupplicii feditas m aratum non fine offenGone conieda eft:quod virum non improbum amp;nbsp;qui eo familiariter vGis effet fuaep audoritate addudus dominatum depo(uinet:amp;ciuitatem fuam acheis iunxiffet ita crudeliter ac nefa frie necari permitteret:ncc huius tantum rei fed aliarum etiam in eum culpa redd dauit :Veluti quod Corinthiorum duitate ut humili aliquo vico Antigonum do' haffent.Idem etiam direpto OrchomenopreGdio Macedonum mtuliflet. Deere tum etiam fecerut nemini alteri ex regibus fcribere in luffu antigonii nec legatio nem mittere: Macedones alere Gipendiis impenGs coadi funt:ad facrificia pom' pas amp;nbsp;ludos admittere:Nam incipientibus arati ciuibus amp;nbsp;antigonumin urbem accipientibus ab arato per hospitium liberaliter inuitatum:omnia illi accepta re' ferebant nefeii quod habenis illi femel traditis regie impetu cupiditatisadus nul lum preterea integrum ius pretend vocis haberet:que periculofa licentia utereË Apparebat enim inuito arato plurima adminiftrari fieri ueluti illud quod de fta tuisadumeft: Antigonus enim argiuorum Tirannorum ftatuas deiedas erexit Eorum autem qui acrocorinthum cepiffent ftantes 8lt;ercdas prêter vnam arati demolituseft:Que ne fierent precibus inftans aratus nihil pro(frit: Videntur eti am que in Mantineos ada funt nequaquam ex greco more abacheis adminiftrata Effe'Quibus duce antigono deuidis:clari(rimos viros amp;nbsp;principes ciuitatis ne , carunt. Reliquos partim venundarunt partim lundos compedibus in Macedoni am miferuntliberos eorum amp;nbsp;coniuges mancipiorum numero habuerunt.Arge to aut Mantineorum colledo terciam ipG acceperunt portionem.'reliquis duabo ad Macedones delatis: Hcc quidem ultionis lure perada Gint:8lt;enim indignum ac nepharium fuit homines regionis amp;nbsp;lingueneceffitudine interfe coniundos Gc ad iram tradari. Verumin neceffitatibo locudum noafperumfuit ut Simonides inquit'Quevero confecuta funt nec laudi nec neceffitati arato danda funt: Nam urbe argiuis ab antigono cocefla cum ii ab integro reficere decrcuiflent. Ipfe impe rator cum effet eius inftrudionioperis prepofitus ex decreto ne deinceps Manti nea ciuitasSed antigonia uocaretur edixit hodiccp ita uocatur ac uidetur ob iHu amabilis Mantinea funditusinteriffc:Manet autem ciuitas eorum nomine:a qui bus necati crues deletiq; funt. Deinde Cleomenesad SellaGam magna accepta cia de reliquit Spartam amp;nbsp;in Aegiptum mari profedus eft: antigonus ubii aratum omni benignitate atep humanitate eft vfus in Macedonia redies Philippu ad que tegni fucceffio fpedabat non dumad n.odum adulta etate in Peloponefum mifit

ocr page 946

atyara to ut Te daret iuffit:per emu ciuitates adire per eu Acbeis Ëamifiare Fieri (Quem aratus quidem accipiens Gc affecit animauitcp: ut amp;nbsp;in fe fuma beniuoletia affectum in Macedoniam amp;nbsp;ad grecas res incitatum incenHmicp dimitteret. An' tigono autem vita defuncto Aetofi inertia amp;nbsp;deßdia Acbeorum defpeda. Afucti enim ali orum defendi manibus'amp;r in Macedonum armis omni fpc{afutiscolloca/ ta adquictem fc totos reiniffionem$ conuerteratep: Pefoponenfibus bellum infer re parant:ac Patreis 8lt;Gmeis extra id quo intenderant expulfis'impetuqifa dla meHanam diripiunt.Qiibus rebus angebatur Aratus: Cumqp intueretur Timo fenum Aebeoram ducem obignauia tempus terere : lam prope abfoluto imperii temporelipfe fucceffor ei condituris:quincp ante prefinitum tempus diebus ma# gidratum obiit: 8lt; utmeffaniis auxilium ferret:Acbeorum copias coegit'qui cu languidis atep inexercitatis corporis animis vero ocio refolutis ad bellam incube, rent: ad Capbias fuß fugatiçp fut.Quo bello vifus fibi Aratus cupidius omnes ab iecitiut cum libi opprimendi bonis oblata occaGo enet:prelio abdinueritamp;in Pe loponeffo per lafciutam ac petulantiam Aetolum inSiltantem neglexerit. RurfuS igitur fupplices in Macedoniam tendentes manus Philippumin greciamreuoca' runt Spe maxime eiusi aratum cbferuantie ac fidei adducti fore ut eo clementi 8lt; manfueto ad omnia uterentur. Verum fub id tempus apelle amp;nbsp;Megaleo qui quot;' bufdamqp aliis aratu regi deferentibus. Ille fide addita calumnie contraria faedio nem excitauit:Comitiifp babitiseparato ad imperium obtinendum fuffragatus cd.Qui cum acbeis cotemptui edet amp;nbsp;aratus rem negligeret nulla preclara re ge fta Philippus a paternis moribus de genere rurfus recociliatis animis totu fe ara to tradidit.Rebus vero propere amp;nbsp;ad opes amp;nbsp;ad gloriam fuccedentibuseumom ni comitate cop!exus eft:Ve!uti per eum nominet imperio auctus. Quare vifuS eft aratus no popularis modo principatus verum etiam regni optimus preceptor effe Illius eni mores 8lt;inftituta vite regis rebogeftis inftar coloris decori maxv ac dignitati erant.Et adulefcentes in Lacedemonios afflictos 8lt; preditos modera tio amp;nbsp;humanitas in Cretenfesiqua totum paucis diebus infulam ad imperia fuu adiunxit 'amp; aduerfus Aetolos militia mirifice la boriofa .«Philippo quidem docilis 8lt;obfequentis ingenii. Arato prudentie ac fapientie gloriam attulit.Quibus ma gis regis amici inuidia concitati ubi nibil obfcuris calumniis proficeruntcouitiis palam aggredi per potus aratum obscenis ac petulatibus verbis laceffunt:Semel guoqi pod coenam in tabernaculum abeuntem lapidibus perfecuti Hint. Hisirat? Philippus viginti eos talentis mulcftauit:amp;: pofteriori tempore: Quod res labefac tare turbarecp viderentur intterfici ludit: Prospere igitur 8lt;ad voluntatem flue te fortuna :$ucceffibusinfblenter elatus m multas ac magnas cupiditates erupit Ingenita enim vicia illi perruptis atep exutis paulatim in volucris quibus repug' nante natura latuerant:enudata {unt:^ eius fimulatum diu ingenium (e prodiit. Primum enim luniorem Aratum contumelia affecit . Coniugi ftupro illato que res multum temporis occulta fuit : Cum in eorum domum diuerteret hofpitali' ter ab iis exceptus Deinde in grecozp res p.afperius concitatus ed:nec era t ob'cu' ru illu iam ad Arati cladem amp;nbsp;exitum fpedlare .Sufpitionis auteeius Medamce res inicium attulerunt Sedicionp enim laborantibus illis feruis qi tempus poftuh bat Aratus eius fubhdio venit Philippus vna die preuertit Vrbeq ingrc^us que dam rurfus ftimulum illis adiecitipnuati magiftratuS Meffanio^ pereotatus na quid leges haberet quibus cohiberet uulgus Priuatim etia primores ciuitatu ro, gauit Num manus fibi effent Quib Tirannos opprimerent Ex hoc addita vtrif^ audatia nigrat, qde.populares amp;nbsp;turbulctos hoies ad fuppliciu populabat Ih amp;

ocr page 947

multitudine concitata inuid^ntes magiftrattis itetfecerant:Exceterispaulo mi, nus ducentis peremptis.'Pbihppus tam fede opere perpetrato magisct.^ Mef, laniosmfemuicem mftigabattcum interueniens Aratus necipfeamniepritudi' nem diOimufare potuit^nec filium obiurgantem afpere amp;nbsp;vehementer Philippu probibuit:(Dftendit tum adolefcens fe Philippi amore teneri* Cum ea obiurgatio ne diceret*is rebus ita geftisad cius Gbiafpecftum non lam fornofum fed formo, Æffimum omnium fuccenfus ira ut fepius eo conuiciante dentibus itfrendÆt.At feniorem ueluti nibil iis verbis comotus ut homo ouilis ac natura noderattsap, prebenfa dextera ex Teatro agreffus ad Itbomantam perduxit: immolaturus 1° uiac locum cogniturus.Eft enim iis non minus $ Acrocorinthus amp;nbsp;munitus amp;nbsp;claufus ac fi prebdium collocatum in eo fit graue amp;nbsp;infenfum propugnaculum ac, colis futurus Vbi vero coiifcendit amp;nbsp;facrÆicio inftituto vates ad eumextra detu lit ambabus manibus fufcipiens Arato ac Phario Demetrio feparati demifla ofle dit :ac percontatus eft quid in facris perfpiccrent retinendam ne fibi arce effe aut JMefaniis reddendamtbie arridens Demetrius Dänin um inquit vatis geris loeu dimittes Sm regis vtroq? cornu bouem detinebis Peloponefum per enig ma figni ficare uolensg fi Itbomanta amp;nbsp;acrocprintbum cuftodiat facilem atep ob'equenté futuram. At aratus diu Glentium tenuit. (Drante autem Philippo ut fentcntiam fuam proferret permulti dixit ac magni Pbibppe CretenGum montes* permulti Foetiorum ac Pbocenfium tumuli ex terra efferuntur. Item plurimi a Caranoi^^ fartim mediterranei:partim in oris maritimis fiti qui natura munitiffimi funt/ 8lt; tamen cum borum nullum ceperisomnes tamen fponte imperata faciut.Latro nes enim rupes ac faxa incolunt:8lt; precipiciis fe tutantur.Megi autem nibilfide amp;bcniuolentia firmius:nec municius eße F0tcft*bec tibi Creticum pelagus bec Peloponefim aperiunt.Abbis orfusinitiis cum fisboc etatis bi te fibi imperatore prefecerunt:llli inditionem tuamvenerut loquente ad buc arato Philippus exta reddidit vati ac manu illum trabens uelut ab eo fibi illata vi ac ciuitate erepta amp;nbsp;buc inquit eandem proficifcamur viam. Poft id tempus aratus declinansaula g fe a Pbilippi fenfim confuetudine fubtrabens* in Epiro rogatus ab eo ut fecu vna militaretrecufauit* veritus ne fibi ex illius fadis ignominiat dcdccus conflaret Cum uero a Romanis vicius turpiter amiffa clafle in Peloponefum fe recepiflc# aggreffus eft iterum Meflanios dolis capere quod vbi minus fucceffit ad aperti iniuriam verfus eorum agrum populationibus uamp;ftauitTum aratus fe penitus ab illius amicitia amp;nbsp;familiaritate fe lunxit amp;nbsp;in eum iimicum anirrum cepit :ad bec confeius eorum quei mirum ac eo perpetrata effent: excruciebatur uebementer fed filium rem celabat amp;nbsp;fbi illum contumelia affedum aspicere tantumdabatur ulciffendi uero ac perfequendi iniurias facultas non erat. Maxime vero Philipp? a prioriLus moribus imutatus videbatur. Quippe qui ex miti amp;nbsp;m^fueto rege ac modefto adulefcente i petulantem hominem amp;nbsp;infolente Tirannum euaferat Ve, rum bec baud quidem nature mutatio erat Sed in licentia improbitatis enudatio que ob metum incognita diutius 8lt;obfcura manierat.Fuiffe autem eius cumara' to confuetudinem ab initio verecundie ac timori admixtam: exiis cue in illum poftea geffit perfpicue declarauit Nam cum eum delere cuperet:quo viuo no mo do fe Tirannum aut regem fed ne libeaum quidem hominem ducebateffe:vi pala nibil tttare aufus eft Sed Taurionem vnum ex ducibus 8lt;amicis fubornauitqui ex occulto fe ahfente ac longe remoto bencficio rem conficeret: Is arato fadus fa' miliaris ei venenum comparat non acutum 8lt; vebemens:Sed eius generis quod i itio rcmiflbs calores amp;nbsp;tenuem ventum in uentre excitatlDeindefenfum tabe cor pus inftcitNon tarne Aratum ea res latuit'fed ubi nullu deprehenfe amp;nbsp;mamfefte

ocr page 948

cladi remedium eft inuentum Wt co munem atique amp;nbsp;quotidianam morbu lenîe ter ac fifentio pertulit:nec pretervnum ex familiaribus qui(quam refciuit Quo m Cubiculo prefente atqi admirante o Cepbafeon inquit beefut premia regie amici, rie.Sic vita defundoi egio qui decimum amp;nbsp;feptimum imperatorem gefferat :in ftabant Acbei ut ibi ad ^Fultura daretur amp;nbsp;conuenicntia eius vite monumenta fiererit Sicioni magna (e ignominia affici exiftimabant:fi alibi $in patria eius viri corpus bumareturtltaq ; ab acbeis ut (ibi id permitterent impetrarunt.Sed cum veteri lege neminem intra menia fumari 1iceret:8lt;legi fuperftitio acceffinet mi ferunt in Delphos de his Pithiam fcifcitatum a qua oraculum huiuCmodi accepe, runt.Contuitas $icion arato gratiffima tellus Vt pia defundi celebretur funera regis Sit quodeumep viro durum infen(um$feretur.Id (celusin fandum celo ter raqp maricp.Renunciato igitur relponfo amp;nbsp;acbei eundi letati fut amp;nbsp;Sicionii in pri mis ludu in celebritatem mutato continuoepex egio cadaner uefte alba coronifcp exornantes:cum pene 8lt;choris in vrbem intulerunt: fepulchro deinde optarut lo cum ueluti conditoris totius urbis celeberrimum amp;nbsp;clariffimum feruatorecp fuu ,magnificcntiffimo funere profecuti funtiLoco quo (itus eft uf$ad noftram me, moriam ^rato nomen manfit Immolant illi nonis iuniistquo die Tirannicu de ci, nitate fuftulit dominatum: faciunt eiaha facra eacplalutaria nuncupat eusdiei monumentum .Quo aratusin lucem ed itus memoratur priori (aero inhonorem louis SoterisTbiopolus prefuit Secundo arati filius torque non albo omnino fed dimidia parte purpureo ornatus 8 lt;nbsp;a Dionifii miniftris carmina quedam ad citha ram canebantur.Gimnafiorum princeps fubfequentibus pueris amp;nbsp;adulelcentibo vna pompam agebat: Pod eos fenatus coronatus fcquebatur :reliquorum ciuium turba pro arbitrio aderat:(Quarum rerum hodie quo$uedigia quedam expiati feruant'BIonorum uero 8lt; uenuftate amp;nbsp;mutatione rerum plurimi interierut' Ara tus igitur fenior vita vixiffe atq? huiufmodi preditus ingenio fuide tradituri.Fi' lium autem eius Philippus homo £lagiciofus8 lt;perditus ad hec natura crudelis 8lt; contumeliosis medicametis non quide letalibus:fediis que menti officiunt in infaniam verfum cladem eius8 lt;nbsp;pernitiem appetens ad horrenda ac nefanda faci nora impulit:Vt mors illi 8lt; G luuen tac florenti malorum remedium amp;nbsp;(alutcm afferre videretur.At tamen Philippus huiusimpietatis hofpitali loui penas per foluitiVitlus enim in bello a Romanis (ub eorum ditionem venire coaduseft 8lt; tum alio imperio (poliatus tum omnibus prêter quincpamiffisnauibus mille infu' per talenta conuenit ftipendium pendere. Ad hec obfidem dedit amp;nbsp;vix ei miferi' cordia hoftium Macedonia cum fuis Aipendariis permira eflicum in necandisop timis quottidie amp;nbsp;coniundliffimis viris occupatus eßet honore atqi odio fui reg' num vniuerfum compleuit Wnum tantu modo in tantis calamitatibus leuamé De metrium nado eximia virtute filium eum ob honorem Gbi a Romanis habitum in uidia amp;nbsp;fuipitione vita priuauit: Perfein vero alium filium no legittimu fed fup/ politum fuide fuerut:ex (Giathenio medica quadam muliere genitum: Dfic eft de quo Emiltus Paulus triumphauit.Itecp Antigonici regni fublatis heredibus eius omnegen, interiit. Arati aut gen, Sicione amp;nbsp;Pellene u($ad noftra pueitetate

ocr page 949

.6=

ïatoriseximiünvitamatep gefta Œàlbe Incipit.

Ù^^^^jtVM EGO.IdaCiter femel 84 iterum Mafatefta noue!

'1y° ▼ quot;Lquot; 1 4râ\u v, • 41vac aICI. iciirçi v~ a ivxusa, lvjiuamp;uvvlt;'à iivue g-'I0e facerem Turn iRomam ac Neapolim petens.tum ctiaro ({TlMediolanum inde repetens Singularem erga me beniuo, ('^lentiam oftendifti:eacpin me beneficetia v(uses:que prin rx^cipum tuicp Gmilium propria amp;nbsp;proinde atq? pecularis du, w^citur.Nam ut feniorille IDioniEus fapientiffime monebat fmiicbileß omnino in bonis quo reges ceteris hominibus vi •—'gt;-^=v.3..--CToijydeantur beatioresmifi facultas quedam confuetudeçp do 0 „inal^^amp;'bamp;Æèii liberaliter coferendi.Quod tu vt es animo magno 8lt; prebenig °cquot;notre magis^ verbo vfurpare affidue folatusut neminem:dodum:aut darum vizf quot;/ u per florentiffime tue ditionis locostranfire pateris beneficentia tua vacuum: ità me omni humanitatis munere bonorificentiffiimeexcepifti. Quo faClu eft:ut ad

eam obferuantiamiqua ipfe te antea ob mirificas tuas innumerabilefcp virtutes ul tro profequebaritanta fit acceffio fadla:ut addi ad cumulum poffit nibil Quare cu ex te coram accepiffem te delectat biftorie cognitio: amp;nbsp;illorfi imprimis qui in ro' mano imperio claruerunt quo aliquo erga te gratitudinis officio fungere: duorG GCarum Ojalbe (Dttoni^ vitasegrcco tranftuliin latinum.De bis enim accura' te 8lt;diligenter ut femper Plutarcbus Cbcronenfis apud grccosfcripfit:quos id/ Circo Pbi!elfus tuus latinos reddidit ut amp;nbsp;gratificaretur voluntati tue;amp; ceteriS hominibus rerum geftarum cupidis prodeffet.Non enim parum vtilitatis hifto' ria pre fe fert cum ad totius virtutis munus:tum ad prudentia maxime: que qui dem vna reliquas virtutes omnis quibus humane vite confugitur amp;nbsp;moderatur 8lt; regit.Nam utomittam iocunditatem: que ex multarum amp;nbsp;variaru prifcarumcp rerum cognitione non mediocris capitur:quos etas non poteftrfola nos prudétio' res reddit hiftoria.Nullus certe ne$Vlyxesmec etiam Neftor quifpiam tantam fie return humanarum periciam per omnem vitam adeptus:ut fe prudentem iure fateaturinulla prorfus annofior vita tot ca fus tantam mutabilitatem:tarn multi' plicem diuerGmqi fortunam experta fit: ut cumulatam prudentie laudem merea tut. $ola proferto hiftoria eftique ètates omnes:que vniuerfum mundu'que quic quid in mundo a prima hominum memoria geftum fuerit ante oculos ponit.Ita^ fola hiftoria censeri debet:que prudentiam hominibus pariatiqua preteritoru pe' riti tum prefentia intelhgamus cum futuris non difficile profpiciamus Es tu igif merito laudandus :qui adhuc admodum luuenis Audeas per huiufmodi hiftoné difciplinam fenedutem omnem prudentia fuperare. Quamobrem nunede Galba audi non multo poft de Ottone auditurus

ocr page 950

_ PmiCRATES.Atbenienfes Idcirco exiftimabat fti' pendiarium mihtem amp;nbsp;diuitiarum;8lt;voluptatum ftudio ^{um ede oportere:quo dum harum gratia largius cupitac Çquirere verfucius fe perculis audentiuf^ obiiciat .$unt fcautem permultiiqui miütisofficium effe putentiut uelu/ inualidum corpus füo nu$: fed imperatoris arbitrio mo freatur. Itaqp Paulum Emilium ferunt exercitui.quem b —^f— cuCT quacitatk (bfum 8lt; elegantie ludentem in Macedonia ac Spillet ;Iuffi0e ut manum quif^ alacrem: amp;nbsp;gladium acutum faceret.Nam alia 5fibi cure fore At piato qui videbatnullum eflfe 'neep boni principisme$ boni duns {opusiVbi excercitus minus fe temperatem obedie temqi preftaret putabate^obe' diendi virtutem eque:atcp imperandi nature ede generofeeducationifcppbilofa' phie. maxime que iram 8lt;uebementiam manfiietudme bumanitateqp non inconti nue temperaret : tum alias habet affectiones permuJtas.tum ea que romanis pod Neronis obitum accidcre teftimonia amp;nbsp;exempla.nihileffe in imperio formidabi/ lius poteftate militari:queinductis vtitabfurdil^cofiliisiltacp IDemades Alexa dro mortuo Gmilem effe dicebat Macedonium exercitum execato Tidopi.(Quip' pe qui cum intueretur multis moueri motibus perturbatis amp;nbsp;paruis, fit romano rum imperium iilHem affici mabs 8lt; agitationibus inueniffet/quibus Titanas fc runt.Nam in multas illud partes difccrpi f:mul amp;nbsp;a multis item partibus in fefe concideremon tam ex eorum dominandi cupiditate:qui imperatores appellarent: quam a diuitiarum ftudio 8lt; luxuria militum:qui imperatores inuicÉ ueluti clauquot; fos excuderent Atqui IDioniGus IFereum qui menfes decem reßgnanet in Tbeffa liS'deinde foret mox interemptus tragicu tiranum appellabat in celerem fcilicj mutabilitatem cauillatus. At cenarum focus palatium ipfum breuiore teporequa tuor imperatores (ulcepit'cum alium induceret tan$per (cenam alium educeret Sed ea erat confolatio vna miferis-quod non precarentur aliam animaduerfionem in autores.$ed eos a feipfis intuerentur occidi. Et illum certe primum 8lt;omniu mdiflimeiqui dolofe egit/docuitcp tantum effe fperandum in Cefariis mutatione quantum ipfe promiGt opus pulcberimum ea defectionem amp;nbsp;proditionem infimu lanstque faeda ed a Nerone Nimphidius enim Sabinus qui ut dicftum eft cu ti' gcllino aule preerat'ubi Neronem cepit omnino defperatiomec eratdubium cum figa in egiptum concelTurum ex°rcitui perluant tanq? absente lam Nerone: atey fuge dedito:ut imperatorem Galbam (alutarent.Etlargitionem uiritim eft polii citus.Aulicis amp;nbsp;militibus qui ita (alutaffent numos feptem milia quingentos iis vero qui extra militarent, mille ducentos quinquaginta: quantum colligere non potcratiubi multo plura omnibus hominibus prebere mala iis nollet que Nero co fueOet.Bloc enim refpondit continuo Neronem 8lt; paulo poft (palbam. Nam al' teruin ut accepturi prodiderunt:alterum non accipientes occiderunt;IDeinde iHu querentes qui tatum daturus e{ret:in defe^ioniLus amp;nbsp;proditionibus offenderat: eumq^ quoniam que fperarat aflecuti non funt' con Cupiere.$igillatim igitur que gefta frnt diligenter exponere negociofe biftorieintereft $edquecu^ digna ora rione (tebarum fecundis aduerßfy rebus acciderunt nec a me quoq? pretereund^ funt Œalba Sulpitius g, priuatus omnium ditiOimus tranßuit in Œefarum fami' Siam omnes confentiunt.Isqaoniam haberet mignen gt;hilitatisamplitudine Set'' Iliorum domum , Eratanimo admodum eiato propter Catqli cognitionem;qui

ocr page 951

iteterôs fue terebatis Femmes virtuteamp;gTorid 5teiFat?quar^ultro ^e FTus aTiig pofle non patiebaturÆrat etiam liuie vxori (Tefaris Galba genere coniundus• Iraq: opera Litue ex palatio proccflit ad convolatum.Ad Fee fertur éx-rcitunn germania cum laude prefuiffe Libtrq proconful inter paucos laudatus.At vilitas Vicius amp;nbsp;fun ptuum parfimonia ac frugalitas fuît in cailla ut potius imperio avari or haberetur. Id quidem vanam quandambpiniorem modeOie temperantuq; fe' rebat minus eft ante a Nerone biberie princeps.cum is nondum edodus eßet me tuere magnos ouès in dignitate pofitos.Galbe pero.'qui videretur natura mitis fenedusipfa fidemaddebat religionis.Sed vbierratoru curabat prouincias illis crudelius immaniufg uexantibus? aliud auxilunibil afferre poterat: ut vnumid quod aperte condoleret amp;nbsp;Gmul quodammodo afficeretur iniuria:refpiratioriem quandam amp;nbsp;confblationem damnatis venundatif$ prebebat: amp;nbsp;poemata quidem queGeruntin Neronem 8 lt;nbsp;multis in locis circumferentur caueicturq:minime im pediebat neq fimulcum curatoribus agebatur iis in rebusquaru gratia ctia plus diligebatur ab hominibus Erat enim ^num iamoHauu illi familiaris qui tenebat imperium quo tempore lunius Vindexgallie pretor infurrexitin Nerone.Qua, re dicitur ante defectionem ueniffe ad eumlittere a Vindicte quibus neq; credidif feineq?diuulgaffe neqidetuliffc ut reliqui pretoriani epiftolas ad fc miflas dede, runtad Neronem amp;nbsp;quantum in ipGs fuit pérdiderunt id negotri cuiusad poftre mum participes facti nicbilominus conuenerunt fui ipforum effe Œ illius prodito res Sed Vindex ubi poft declaratum palam a fe bellum fcripbtad (Ualbam:eu bor tans ad accipiedumimperiu ac feiFfum corpori ualido caput qucrenti Gallis pre Feret qui milia virorum armatorum centfi baberent amp;nbsp;alia plura armare poffent confultationem propófuit amicis. Quorum alii putabant Galbe expedtandum effe obfetuanti quem motum atq: impetum ad res nouas l?oma foret babitura Titus autem (Duimusdux militans legionis ait:(D Galba quo na padlo confultatisque, rcreCan 6 Neroni fideles maneamus.boc eft manentium. Vt igitur inimico Nero, reiaut nunc prodenda non eft amicitia Vindicis:aut is eft continuo accufandus : bellogappetendus*quod te mauult romanorum principem^ Neronem tironum nuneprefenpto diem Galba declarauit^quojibertate indigentibusparticulariter redderet.cuius rei fermoatg fama ubi cmerGt colligit hominum multitudinem: non impigram ad tumultum.nondum igitur palam tribunal attigerat'cum eftab hominibusGalba concorditer imperator falutatus.ls vero baud continu'd earn ap pellationë admifit.Sed vbi Neronem aceufaffet amp;nbsp;illos quos Nero peremerat vigt;' ros clariffimos defleuiffet:amp; pollicituseft fe patrie fixam prouidentiam dedituri! neq? cefar neqimperator fed dux Romam fenatus nominatus.Quod autem rede Vindex amp;confulto Galbam ad imperium reuocauit^tefti Neroni fidem fecit.Is enimfmulans illum contemnere:ac nihil ducere res gallorum:fimul atq de Galba audiuit terat autem lotusac prandebat euertit menlam.Quin etiam cum fenatus Galbam hoftem iudicaffethielletcp Nero iocari efferriq? ad amicos non malam in, quit Gbi egenti pecuniis cogitationis predidlionem incidiffe amp;nbsp;rês quidem gallos cum in feruitutem venerunt prede admodu fore:que aut Galbe lubftantia aderat Quoniam hoftis iam declaratus effet ea uti eam vendere oportere.Et hic quidem lubebat bona galbe ut uenirent.Que cum Galba audiffet ea omnia vendens: que Nero habebatin Hiberia:multos inueniebat alacriores Cumvero plureS a Nero' ne deficerent ac fe Galbe omnes officiofe afciftercntifolus Clodius Maurus in Li bia 8lt; Virginius Riffusqui in Gallia germanicum ducebat exercitumhpfi p fe fe agebant ne idem quidem habentes inftitutum,At Clodius quoniam rebus rapie dis fluduerantUc vigcrum ccdibusibaud obfcuru erat; Nunc propter crudelitate

ocr page 952

fftcqpimpcrium pofte continereineqi dimittere Virginias autem qui fegionibo po' tentiffimis preerat:a quibus effet perfepe imperator appe!latus:coad:a($:neg; fe dicebat acceptuzp iperiu^neqp vifurututabt daret qui minus a fenatu elccŒ? foret . Hec non paru Galba principio turbabat Sedvbi Virginii Vindicifq? exercit? qui viquodamd ipfos duces ueluti aurigas qui frenis dominari non ponunt magnam 'ipugnam extuIerant:Gmu! confluxerunt Aut Vindice feipfum interimente inter vigint imilia gallorum qui ceciderant:exiuit rumor proinde atcp omnes uelfet ob eiufmodi victoriam tut Virginius imperium admitterefaut Rurfus ad Nerone conuerterentur Tunc demu Galbaomnino metuens Virginio fcripGt:eu rogans ut comuniter ageret 8lt;41 tuendo fimul romanis imperio amp;nbsp;pro libertate. At ruf (uscum amicis in Coluniam Iberie urbem fecedens magis terebat tepus circa pe nitentiam rerum factarum:amp; deOderium ocii confueti ac familiaris qua circa ul , lam rerum neceffariarum adiionem.lam eftas erat:cum paulo ante crepu(cu1uue nit Roma Si/celtus vir libertus die feptimo qui audiens Galbamquiefcere ßlu co feftim ad eius cubiculum pergit:quod repugnantibus cubiculariis Vi patefactu mgreffus nuntiauitmt etiam viuo adhuc Nerone licet in aperto non effet:exerci' tus primum deinde populus amp;nbsp;(enatus Imperatore Galbam appellant: Paula aut poft nutiatum effe illum dedide mortem.amp; nullo modo quidem credidine ait lis nuntus.fed ad cadauer ubi effet ingreffusmtutuf^ lacentem Neronem ita egref fumefle.Niinimici gloria Galbam extulerunt.ad cuius fores hominum multita do :quibus firmam fidutiam ipfe iniecerat:confulebat 8lt; ß celeritas adimebat ftquot; dem.Sed biduo quocp Titus cum aliis multis ab exercitu venit que (enatuscenx luiflet ligillatim exponens. Hic igitur in ordinem honeftum proueduseft.Liber to vero tu anulos aureos dedit amp;nbsp;Martianus Vitellus lam uocatus habuit prima in libertis potedatem.At Rome Nimphidius Sabinus non fenGm atq^paulatim fed fummatim Gmul omnia per rerum turbationem fibi vindicabat Equiens Galba lenem eße:ac vix fatis Romam equitatura propter fenium uehi poffe. Erat enim annos natus tris 8lt; feptuaginta Qui vero ibi erat exercitus cum diu antea beniuo lo animo in eum fuerat cum hoc tempore cum ab imo (blo {ubftentarcntur.Illum propter largitionis magnitudinem benefactorem exiftimabat: Galbam autem de bitorem Continuo igitur Tigellino college enfem ut poneret imperauit faciebat^ eonuiuia quibus viros confutares cenatum acciperettatep pretorianos/addens etl am nomen Galbe ipGs inuitatiotubus. Multos inftruxit qui dicerent mittendum effe ad Galbamqui abeo peterent perpetuum prefectum Nimphidium fine col lega Que autem (enatus in eius honorem amp;nbsp;poteftatem geffit appellas benefacto rem 8lt;vna currens ad fores' 8lt; omnium illum fentcntie preece volens ipfam$co' firmare eum amp;nbsp;multa reddiderunt audatiorem: adeo ut brcui tempore illis a qui bus colebant:non folum foret inuidiotis fed etiam formidabilis,Et cum famulos publicos confutes deßgnafTent:qui décréta portant imperatori quicp diplomata q vocanturobfignata dant. Hec enim verbis magiftratus agnofcens circa vehiculo^ viciffitudines premiflbs occiderat tabellarios nd mediocriter Nimphidius eft tur barus quod nomen ab ipfo amp;nbsp;gemma 8lt; militibus acceptis remiGffcnt' Quin fer^ deconfulibus confhltjaffe . Deinde quoniamlUi fele defendiffent ac precibus vG edent:remifit iram.Gratificatus autem populo nequaq? impediuitiqui ex Nero, nis familiaribus errauidet rfpdibus cederetur. (Quare fpicuiu gladiatorem Nero' pis ftatuiS dum traherentur^ fubie4am in foro perdiderunt.Et Apanium quenda ex delatoribus reuolutu fuper acft.s paluftris de lapidibus oneratis opprefferunt. Aliosetiam permultos difcerpferut.Et quofda (ane qui nihil per iniuriam perpes trarattha^Manfciis qui vir optimus amp;erat8 lt;videbatur dixitad fenatum fe

ocr page 953

metuere: ne ^ primum Neronem requirerent.Et ita Nimphidius propriore fpe duaus ne fugit quiderr CefarisiUius fibnsdici qui poft Tikeriim iirperauit No uit enim Cams ut videtur eius matrem liberto Cefaris natam cfi effet adolefcens Fuit enim il^a Vjfu minime iri locundo: amp;nbsp;riouit illam cuidem in tabernis medici' harus mercede baud boneftiffima.At fuit eius mulieris cum Cefare cergrefus : ut videtur lunior Nimpbidii natali :Caufam uero babbit ex Matiano gladiatore. Eft enim amata Nimpbiada propter illius gloriam. Magis enim vifa cft ob frrdj tudinem forme illi nect ffaria. Verum confentiens fe lUinpbiade matre natti op? quidem {ui facieiat cuod Nero pariffet. E^uius autem interitus cum ron fatis ea premia effe duceret.Quod amp;nbsp;honoribus frueretur 8lt; pecuniisiquodq: Gmul dor , miretcum Neronis fporo euern ab ipfo rogodum cadauer adhuc cremaretur coti huo accerfitum loco nupte baberet Pon peiumcp appellaret ad fucceffionem indu cebatur imperio. Et alia ipfe Rome clM per amicos moliebaturper mulieres quaP dam virofq? (enatores qui ei occulte adiutores effert Vnum vero ex amicis Ceba' num in Iberiam mint:que agebanturconGderaturum. At Œalbe poft Neronis obi turn erant fecunda omnia .Sed Virginius Ruffusqui dubius adhuc efletiillu fbl, licitum faciebat:ne quoniam eum cui pereat magnum béllicofiflimumcp exercitu de vindice victoria addidiffet'cepifletg? magnam partem romani imperii vniuer, fam Galliamque rebellando ffucluabantiis audiret quiipfum ad impenu imita, bant.Nullius enim ^ Virginii neq; nomen inanis erat necp precum: Proinde at^ maximo is momento:amp; romänorum Enulmolefta tiranide;8lt; bellis gallos liberal fct.At illetunc iifdem quibus inicio cogitatibus mfiftens Tcdlionem Imperatoris fenatui referuabat.Atq; declarato iam obitu Neronis tunc multi rurfus addeban tur Virginio.Et quidam ex iis tribunis qui erant iri tabernaculo diAri^to erife iu bebat Virginio ut uel imperium:uel ferrum admitteret.Sed pcftea ^ Fabius ua Iens:quivni preerat legicni iuratus ed primus in Galbam: 8lt; littere ex Roma al late funtiquibus de rebus fenatus decreuerat cum difficultate quidem amp;nbsp;cu labo reitandem tamen militibus perfuafitmt Galbam imperatorem diceret.Et quem is fucceffore miferat Flaccum oideonium admifit Illi$ legionem tradens ipfe Gal be deinde aduenien ti profectus eft: obuiam fimulcpréuertit neq; iram meq; honore manifeflum aflecutus.Et alterius quidem ipfe Galba fmtin caufa: quoniam viru illum uerebatur alterius uero amici Galbe amp;nbsp;Ouinius Titus maxime qui Virgi, nio muideret putabat enim eum arcere. Ignarus is quide fe miti ingenio Virginii adiutorcm accedere:qui virum illum a bellis ac malis quecu$duces alios occupa, bant in fecuram vitam amp;nbsp;fencefutem pacis amp;nbsp;quietis plenam {abduceret.At Gal bam fenatus oratores circa Narbonem urbem Gallicam offendentes hilariter fa' lutarunt: rcgaruntq:ut fe ^ primum defideranti populo oftenderet.Hic vero tu alios aditus amp;nbsp;egreffus eius prebuit humane amp;nbsp;populanter tum ad epulationes: cum multus apparatus amp;nbsp;cultus magnus adeflet quem ex rebus Neronis ad ipfu ante miferat Nimphidiusnihilo tamen illorum utens: fed fuis omnibus claruit in genti animo vir amp;nbsp;qui oftentatione melior appareret. At cito quide generofahec faftufq: uacua amp;nbsp;ciuilia ad popularem ualere gratiam que affabilitas plurimu ue' lit.(Duiniusducens:perftiafit'ut amp;nbsp;Neronis pecuniis uteretur amp;nbsp;in conuiuiis ne parceret regiis fumptibus. Et ita fenex paulatim fuum fenfum Ouinio fummißt Erat autem Oumius argento in primis inferior obnoxius etiam adulteriis.Cum, adhuc enim eOet luuenis militaretq? fub Caluifio Sabino primam miliciam uxor^-ducis luxuriofam feminam nodlu traduxit in caftra ueftem indutam militari: eacp viciauit in pricipiis.Ob quam rem cum.C.Cefar in uincula coniecit:que mortua Omnius-fecunda fortuna vfus VRCulisefl fblutus.Et cG apud Claudium Gelaten;

ocr page 954

lt;cnaret:argenteum pocu1u clam (ubßuÜt quod Cefar cu audiffet Rurfus poArt - die ad cenam hominem muitauit : Qui cum ventet Suffit miniftris nullum illi argenteum poculum: fed fitliha omnia afferrent'atq; apponerent. Hoc igitur Ce'

• faris propter comicam moderationem vifum eft non ita dignum fed rifu.Sed que 45 habens fub fe Galbam:ac potens circa rem pecuniarum plurimum egerit tragi' carum Erumnarum miferiarumc p magnarum aliis caufam:aliis preteHum prebue rrunt.Nimphidiusenim:cum primnm Gellianus que miferat Galbe quodamodo lt;Ipeculatorem ad (e reuertiffet audiens 8lt; aule 8lt;fpeculatoru elle Corneliu Laco , nem prefecftum declaratu rfed rem vniuerfam cfTe fub Oniui i poteftate.Sibi aut licere nuncp prope Galbam ftareine$priuatim ipfum adireicum isforet ab omni, busiobferuatus 8lt; cuftoditus turbatus eft.Congregaftiffy ducibusinquit GalbS . .quidem ipfum fenem effe probum 8 lt;moderatum verum qm minime fuis cogitati bus uteretur ab Quinio amp;nbsp;Lacone non bene adminidrari prius igitur quonil eoS lateret :quod Tigellinus in rebus habebat robur fe adeptos elTe mitti oportere ab exercitu oratores ad imoeratore'qui docerent G ex amicis hos folus duos amo neritiocundiorem fe omnibus defideratioremq ; affuturum. Sed ubi hec non per, fuaGtabfurdum amp;nbsp;contrarium vifùm eft ducem inftituere fenem prouideatq?ado lefcentem qui modo poteftatem guftet quibus amicis v{urus:alia aggreffus via fcribcbat ad Galbam:terrorem iniciens nunc eße in urbe Gib dola multa eaq?imo, tuinuncŒ/odium Marcum in Libia vecfluram rei frumentarie detinere rurfulfy moueri legines germanicas: 8lt; de copiis Sirie amp;nbsp;ludee Gmilia audiri.Cui Galba ,cum neep admodu attenderetmec crederet:decreuit prior rem aggredi Et G Clo diusicelfus Anthiocheus virtum prudensitum i!li bcniuolus ac fidusid fieri ne' Rabat:inquiens ne vnaro quidam familiam putare fe elle Rome que NimpbidiG Cerarem Salutaret.Sed plures deridebant.Mitridatcsponticus in Galbe Caluiti ,um rugoGtatemq ? caudlans : nunc ait quedam videri ede romanis qu?. a^ecfta cum fuerint fore.ut appareant his diebusiqui a Cefare uocatur opprobrii nomine De' cretum eft igitur ut circa medias nodes Nimphidium agentes in mediammulti' tudinem eum declarent Imperatorem. Primus autem ex tribunis Antonius bono ratus ad veneram colledis qui bus precrat militibus non infide aceufauit tum ip Turn Nimphidiumitum 8lt; alios:qui breui tempore tociens mutarentur e fentétia mulla confideratione nulla eledione melioru dèd minime quodam agitati aquoipG ex proditione m proditionem impellerentur. At priora quidem obtendunt Nero nis crimina. Nunc vero quod Galbam prodant quam necem matris acculant lugu lationemue uxoris: quam Timelem uerentur: Imperatoris ue tragedias. At necß illum ab hec deferere paffi fumus: Sed Nimphidioobedientes'qui primus nos de (eruit:fugitu in egiptum.Vtrum igitur Neroni Galbam Gcrificabimus Et Nim phidia natum legentes (Çefarem Lmie filium enecemus:quemadmodum Agrip/ pma enecauimus natum:an huic potius eorum que perpetrauit penam inferentes offendamus nos 'pfos tum Neronis ultores:tu bonos Galbe fido'q? cuftodes Nec tribuno militum dicenti omnes fele milites addiderunt atep alios adeuntes vt inG fterent rogabat infide erga Imperatorem. Plurefcp in eam fentetiam traduxerut Sublato autem clamore Nimphidius Gue crederet ut quidam dicunt fea mditibo iam vocari Gue feminaret anticipare rem adhuc tumultuariamamp; ambiguam'pro ceffit (ub multa Iucc:oration-m quandam fecu ferens fcripta in libro qu^ a Cingo nio Vareone copoGtam meditatus erat habere ad milites.Sed cu vididet portas caflroru elautas 8lt; in muris multos armatos:timuit accedenf^rogauit quid uel' lent: 8lt; cuius luffii in armis effent: Eiaut ab omnibus reddita vna voce Galbam ,nolTc Imperatorem ille quocp concurrens fecundo clamore budamt ./d$ut gwfe

ocr page 955

Deluebantur facerent'luAit.Et cum ii qui adportas erat firerenteum eu piudt ingredins lancea feritur quam quidemante ipfum excepit fcuto feptimus.(Cu$ alii diftndlis enfibus impetum facerent fugies fugatuf^ in cefa militis lugulatut Eiufq; cadauer trahentes in medium cancellis circumfeptum fpedaculo uolenti' Bus interdiu prebuerunt.Sèd cum ita Nimphidium interemptum (Galba audiOj amp;nbsp;qui cum eo coniurarant iuninet interfici inimici omnes continuo perieruntin quibusetiàm Cingonms fuit is qui orationem feripferatiEt Mitridates Poticus quoniam luffus eft non legittiue tametfi iufte neq^ populariter pcrcmifle ante iu ditium uiros minime obfcuros. Aliam enim imperu formam acceperant omnes de cepti eoru confuetudine de quibus inicio dicitur ad bec eos maiore moleftia affe' cerat vir confularis fidufqi Neroni mori luffus Petronius Tertulianus^IVIaronem enim in Libia per Tribonium amp;nbsp;Fronteum in gérmania perualentem interimens ,eo obtentu eft vfuSiquod eosquia in armis 8lt; caftris effent metuiffet Tertulianu Vero 8lt;fenem8 lt;nudum 8lt; inermem occidit. Ac ne audiri quidem paciebaË fiquis eam quam rebus moderationem polliceretur:opere foret obferuaturus.Hec igit buiulmodi vituperationibus funt obnoxia. Sed vbi accedens abeffet ab urbe circi ter quinq^ac viginti ftadia: incidit ipetulantes amp;nbsp;multuarios quofdam remiges qui viasprcoccuparant:8lt;vndiqi erantcircumfufi. Hi autem erant vnam legio , nem ad inedias politi. Et tunc preiente Imperatore cum clamore tumultuabant' figna legioni agrumq? petentes.Illo autem curetante : 8lt;ut iterum dicerentiu, bente .'tum ii negationem videri eam dilationem inquientes turbabantur amp;nbsp;ne clz inori parcentes quidem eum fequebantur.Cumep aliqui gladios diftrinxifletduf bt Œalba equitatui in eos irruere Illorum fubftitit nemo:$cd alii continuo aduer tentestalii Fugientes perieruntmeg? bonum :ne$ fandum iiCalbe aufpitiu facie' tes qui per multam cedemitotqp cadauera in vrbem ingrederetur $ed li quiseti^ eum anten contrmpnebat'quoniam mfirmiï fenem^ videret:tunc borribilis omni' bus amp;nbsp;formidabilis factoseft.Atg cum uellet elendere magnam mutationi cir, ca immenfas largitiones fumptufg Neronis'errauit ab officio. Cumenim Canus tibia uteretur interecnadum.Canus autem bic antea buic auditu pergratus erae vbi tibicincm laudaffetleffct^ipfb delecdatushuffit afferri libi arcam ligneaivn, de aureos quofdam acceptos Cano in manibus dedit dicens expriuatis non ex pub' Iicis pecuniis illos donare. Quas vero largitiones Nero dederat denam paleftram agentibus eas vebementiusrepeti cum iuffiflet: prêter decimam partem: deinde* parua tenuiag accipiens:Nam qui acceperant eas largitiones plurimi confumpfe rant bemines in diem viuentes ac viclu Satirici illos qui abis aut emerantquip' piam aut acceperant requircbat:amp;quod babuiflentexigebat.(Eum^ res modum non haberet Sed longius tenderet'procederetq; m multos (Galba quidem infami' am:at(Duinius inuidiam fibi atq? odium comparauit'ut qui aliis omnibus amarw^ ducem fordiumq? preftarét Ipfe vero prodige vtens;amp;caperet:amp; venderet omia' Idefiodus enim amp;nbsp;incipiente 8lt; finiente cado expleri dicit oportere: fed (Duinius infirmum videns atq? fenem Calbam fortuna implebaturitan^ ea fimul amp;nbsp;oriete 8lt; occidente.Senex autem ex mala (Duinii adminiftratione initio paciebatur inia nam preterea queipfe rekde inftituebat Cuinius:aut impediebat: queadmodum' fcit de Neromanorum {uppliciisimprobos enim occidit: in quibus fuit Elius8lt; Policletus:8lt; Petinus ac Patrobius :Populus vero plaudebat:amp;dum li pet foru? agerentur clamabat amp;nbsp;pulcram illam effe amp;nbsp;Piam Pompam ac deos quocp horni, nef^ ex pofeere magiarum pedagogumcp tirannidis Tigillmum. Horno enim ge' rerofus magnis pignoribus anticiparat (Duinium.Hinc Tertulianusquoni^ non' ^d^diffe^nccBodiffettale duce odio habitus^nec aln magne cui($iriuric obnoxi,^

ocr page 956

iterttm dedit. Qui vero Neronem fecerat n-orte dignum:amp; eundem tale 'défera erat prodideratcp adhuc fuperat magnum is certe documentum mbit effeapud Ouinium infectum necp dantibus in fperatum:Nu1fjus enim fpeUaculi cupidita' te Romanus populus magis tenebatur: $ ut videret Tigellinumludicio circuuen, tum. Et ne cerans is quidem nunq?:neqi in tbeatris neq; mftadns petere Tigefh numiincrepatus eftimperatoris edidlo: mquientisnon etiam multum temporis Vicfturum TigelknumiTabido morbo confimiptum. Illos vero, deprecantisine ex acerbarent necp facerent tirannida ex imperio, fiti i deridentes populi moleftiam amp;nbsp;Tigellinus lalutaria facrificauitrfplendidumçp epulu parauit:8lt; Ouinius poft cenam {urgens ab imperatore: cum intemperenti cantu falutauitut qui uxore ac, ciperet illius filiam:que erat iudea. Eiq; propinauit Tigellinus quinquaginta 8lt; ducenta milia argentorum iuffitcp mulieri que pellicib o preerat ut monile a collo ablatu quod argenteorum quinquaginta 8lt; centum milium eße dicebatur illi cir cum aptaret Hinc factum eft:ut etiam moderate gefta calumpnia haberet:ut res aduerfus gallos qui vindici auxilium tulerunt.Videbantur enim no Imperatoris humanitate.fed ab Ouinio ementes:tum remiffione tributorum turn rem p.affe, cuti.Ob hec igitur multitudo erat adueifus imperiû irata.Milites vero qui lar gitionem non accipiebant initio (pes decipiebat^ut ^uis non tantumiat quantum Nero dederat rediturus is foret. $cd poftg; audiensGalba quid illi fibi vitioda renticmiGt voce magno digna Imperatore quippe qui diceret more fuiffe delige' re non emere milites ubi 1 ocilli audiflent graui m eum odipimmanicp funtaccen fi. Videbatur enim nonipfe fb'us eos priuare: fed legem ferre: ac docere pjfteros imperatores. Verum adhuc Rome erat obfcurus motus 8lt; reuerentia Gmul qiK' dam erga prefentem Galbam tumultus ad res rouas habitabat: retaEdçbatqj. Ec quod nullum manifeftum mutationis principiu videbatur.Id contrahebat occub tabatcp quodamodo eor^ mal/UQ/cntiam. Sed cum hi prius fub Virginio fuirent tunc vero fub Flacco effent in gcrmania:amp;çb eam pugn^ magnis fe rebus digna'' rentur:quam pugnarunt aduerfus vindicem. Ita$ nihil affecuti nullam principiu~ confulationem nullam exhortationem admittebant: ipfum autem Flaccu quoni^ effet propter vehementiffimum dolorem pedum corpore imbecillo rcrum$impe ritus.habebant omnino pronihila. Et cum eilet quandoqp fpedaculum ac tribuni militum turmarum^ ductores pro romanorum con fuetudme bonam fortuna im' peratori Galbe precarentur multitude primum tumultuabat:deinde precari illis perfeuerantibus contra clamabat indignus huiufmodi quo$alia cum abiis legio nibus quibus preerat Tigellinus per contumeliam fepe dicerentur littere ad Ga!' bam a procuratoribus mittebantur. Hic autem perterritus quod non modo obfer uum verum etiam quia careret Filiis contemptui foret:confultabat fibi adoptare adolefccntem aliquem ex illuftribo eumep declarare imperil fucceffore.Erat aut Marcus Otho generi quidem minime ob{curus:led delitiisamp; ftudio voluptatu continuo ex pueris inter paucos romanos vitiatus Vt enim Alexandru Homerus Helene comate:cum nihil habeat ad gloriam aliud quo illum decoret abvxore no, minat fepe:fic erat Otho famofus Rome ob nuptias Pompee qua cum effet Cri' fpini coniunx amauit' Nero rurfnf^ fiiam vxorem veritus ac matrem metues fub iecit Othonem qui Pompeiamtemptaret Vtebatur enim (Dtbqne amp;nbsp;amico vero amp;nbsp;cotubernali propter prodigalitatem 8lt; luxuriam.Et cum m eis perfepe (Dtl o. tenuitatem atep auaritiam cauillaretur gaudebat Fertur^ quandog; cü vteretur Nero preciohnimo unguento amp;nbsp;(Dtbonem mfperfiffetillum quocp poftridie Nero ni conuiuio accepto fimul vndiq; argenteas aureafp fiftulds repente propofuuT^ it qqe tan$ unguétum effunderentatgi deluerent: Ac Pompeia tum preadulteraffi

ocr page 957

Neroni illiuf$ intraffet fpetie pcrfuadendo effecit: ut ea virum dimitteretquam ad fe ut nuptam venientem haberetcum illo comunem nequa^ erat cotentus eacp participatione augebatur-ne ipfa quidem Pompeia celotypiam molcfte ferente . Et eum excludÆ Neronem dicitur abfente Othone:Gue ut uoluptatis (bcietatë aufferretÆue fecfidu aliquos:quod Celaris nuptias grauiter ferret'cum nequa$ fugeret amatoris vfum propter intemperantie ftudium. Jtatp parum defuit qui periret (Dtho fuitq? abfûrdum quod qui amp;nbsp;vxorem occiderat amp;nbsp;(brorem ob Pom peie coniugiu Othoni pepercerit.Seneca beniuolo vtebatur cuius {uafione ad mox nitionecp LuGtanorum dux ad Occeanum eft emiffus.Et cum fciret imperii Gbi datum fub adulatione efle velationemcp exilii:ne$in iocudum fefe necp impromp, tum fubditis prcftitit. Cum vero Galba defeciOettipfe primus accept exducib, amp;nbsp;quantum argenti:auricp habebat in poculis ac menGs:fecum afferens argenta, rro ut in numos incideret dedit:atqpeos famulis munerauit qui minißrare Impe' ratori confueuerant circa vidum.Cun$in aliis ei fidus effet periculumq? faceret nemine iferior vifus eft return peritiam tenere amp;nbsp;cum is iter faceret affidue muf tos dies:vna cum co vicftus eftun comuni vero itinere confuetudoquoq? Oumiu eonciliauit collocutionibus amp;nbsp;muneribus amp;nbsp;quoniam maxime exomnibus prima, tibus ei {umitterctur:habebatq? inconeuffe propter ilium fecundum poft illum po teftatis locum.Hac autem re fine inuidia erat (aperior:quod omni adiumeto effet indigentibus:8lt; quidem gratis quicp fe preftaret affabilem omnib)8lt; humanum ac plurimam viris militaribusopem ferret multofy promoneretin exercitum du ces:partim petens ab Imperatore partim (Duiniumiatcp libertos rogas Sicellum 8lt;AGaticum. Nam hi erant AtricnGum potentiffimi amp;nbsp;quotiens Galbam epulo acciperet cohortem femper que ad cuftodiam aderat corrumpebat aureum fingu, lis tribuens.Quibus rebus ipfum honorare videbatur quod eo ftudio 8lt; populari gratia in milites vteretur.Cum igitur de fucceffore Galba confultaret Othonem iniccit (Duiniusat nc id quidem gratis: fed ea conditione ut (Dtho cum fuiffet ad optatus a Galba fuccefforqp imperii declaratus filiam fnam vxorem duceret.Erat enim minime obfcuro femper confueffe Galbam bonum publicum priuato fuocp an tcponcrc 8lt;non eum G bi adoptandum querere quo effet maxime delectatus fed qui romanis foret vtilinimus. Videturautë circa proprias tantu pecunias (Dtho' nem heredem non inftituiOe quoniam amp;nbsp;in temperantem noflet amp;nbsp;(umptuofum adolefcëtë ereq? infecta alieno ad quinquagies decies centena milia Vnde (Duinio audito cum Glentio atq? mandiete quodinftituerat differebat Sed vbieum decla raffet confulemiCuiniumep collegam: exiftimabatur anni principio fuccefforead optaturus. Eratq; militibus per locundum Othonem magif^ alium quemep aplt; pellatum iri. Verum deprehendit eu cunctante adhuc atep ccnfultante de effrin, gendis rebus germanicis.Nam comuniter omnes qui erat in exercitu GalbM ode, rant.Quoniam largitionem non fblueret priuatum vero iUi obtendebat Tum Vir ginium ruffum quod effet deiedlus tum ignominia :tum Galbes qui geffiffent ad, uerfus (e be lum largitiones c6fequiat quicumcp fe vindici non addideranttfuppli CIO affici:cui foli Galbam debere gratiam :atq; honorem mortuorillumcp Gbi pub, licis expiationibus venerandum effe. Promde at$ romanorum inoperator ab illo effet declaratus. Cum huiufmodi fermones aperte iam in caftris circumferrentur aduenit noua luna primi menGs:quas: CP.lanuarias vocat.Tum cogete eos Flac C Qad lufiurandum quod per Imperatorem lurare mos erat:ii quidem accedetes Galbe imagines euertcruntidemoliticp funt lurati autem iuGurandum per fenatu populumcp romanum foluti funt. Deinde detulit ad pretorianos Flaccus metuere fe eam in obedientiam ut dekcftionem. At quidam inter eos dicit. Quid patimur

ocr page 958

e co militones-'quinec ahum duceni facimusmee qui nunc eft obferua mus: taa$ non (Galbam fed (Duinio impérare parereq; fugientes.Itacp Flaccum bora demo niu qui aliud nihil fit cp umbra amp;nbsp;(imulacrû Galbe dimittamus. amp;t a nobis diftafr vnius diei iter Vitellinus germine ductor: qui cum patre eft eo natus.'qui 8lt; pre' tor amp;nbsp;ter confui fuit.Et Claudio Cefan quodamodo collega: turn ipfe:quamali' qui paupertatem vitio dant Clarum habet documentum probi tatis:atq? elati ani mi agite per huius electionem offendamus cunctis hominibus nos Iberis elle Lu Gtanifip potiores qui Imperatorem eligamus Hec alus libenter iam admittentibgt; aliis non admittentibus:{ignariusvnuscla egrediens rem Vitellio nutiauiti noctu 'multis apud eum cenantibus. Qui fermo cum inter exercitus difperfus effet. Pri, mus Fabiusvalens vnius dux legionis poftridie cum magna equitum manu equi' tans imperatorem Vitelliu falutauit At Vitellius priores quidem dies vifusell 'quoniam imperii magnitudine metuerat ab ea re abhorrere:pianeq; alienus.Tuc autem ferunt cum effet vini 8lt; cibi,merediani plenus acceffifle eofp fua{iffe:a qui bus effet germanicus nominatus:Celaris nomen haud admififfe. At continuo qui cum Flacco erat exercitus pulchrum illud popularccpiufiuradum in fenatu omit' tentes. Vitellio imperatori iurati fiint facturos (eimperata Et ita ouidem appel latus eft in germania Imperator Vitellius. Verum Galba cum audiffetqui ad res nouas tumultus fiebat in germania:amplius adoptionem non diflulit Nam cum, amicos nollet quofdam pro dolo bella: pluris pro Othone ambire quorum ipfe pro Labat neutru fubito prefatus nihil Pifbnem accerfiuit (Eritonifq?nepotem quosin terfecit Nero adolefcente illum quidem amp;nbsp;decoro plane amp;nbsp;leuero ingenio ad vir x tutem omnem:defcendebatcp in caftra illum Cefarem amp;nbsp;fuccefforem declaratus,. At qui exeuntem continuo magni inibi fecuti funt. Cumcp cepiffet alia dicere in caf?ris:alia legere:tociens tonuit atq fulgurauit:tantuf$imber atqicaligo m ea' ,fira urbemq? fufa eft:ut palam fieret:neq? acceptam effe:neq ?probari numini eam adoptionem.Erant etiam milites fub infenli ac triftes quoniam ne tu quidem iis largitio data effet.Pifbnem vero qui prefentes ex voce vultuqp facerent coniedlqquot; ram mirabantur:quod audatius:^ fluinus magis tantam gratiam acciperet quGquot; admodum quocp apparebant per multa ligna in Othonis facie qui amare amp;nbsp;iraç^ de ferret :quod fe fua fefelliffet fpestqua primus dignus iudicatus cum aqua po^ unda non longe abfuiffet eam (ibinon contingere Ggnum eße ducebat odiihmul ac maliuolentie in fe Galbe.Quare de futuro fine metu elle non poterat: Sed 8lt; Pi fbnem timens amp;nbsp;aduerflis Galbam caufam inueniens iratuf$ (Duinio abiuit^^tur batiffimus.Nec enim fpem relinquere omninoq? deficcre eum finebantiquos ha, bebat apud (e (emper Vates Chaldei$8lt;Ptolomeus maxime: eo firmior apuej Othonem atq; validior :quod fepe veritatem predixiffetÆcut non fore ut eum Ne ro interimeret:fed prior moreretur. Ipfe vero fipereffet 8lt; imperaret Romanis Nam quoniam illud verum Ptolomeus oftendiflet' Rogabat ne de hiis fpem abi® ceret.Non minus etiam li qui frrul clam augebantur:fimulq? Rifpirabat cu Otho ne tan$in eum Galba effet ingratus. Plures etil Tigellini Nimphidiiq? familialt; res qui m dignitate fuerant'tunc deiecfti humiliorefq; redditi ad eum fefe errabit di recipiebant^at^ eundem exafperab^t? Erantep in bns Iturius 8lt; Baebius alter Opioalter Theffanarius.Sic enim vocantur qui nuntiorum fpeculatorumq ; offi cio funguntur.Cum his enim Othonis libertus Onomalcus incedebat alios argç to corrumpens .'alios Ipe.qui exulcerati erant obtentu$egebant.Nec enim erat opus quatuor dierum ex fano exercitu mutare omnes.quot erant inter adoptio' nem amp;iugulatione.Nam fexto die perierunt qui cft decimus odlauus CFfabrua ri^s.N^m dlodie fimul cum diluculo amp;nbsp;Galba prefentibus amicis fac^fic^^ç

ocr page 959

in palatio augur Vmbritius turn priwum in maiius boffieaccepilTet exta iUifZpan -uifis noh per enigmata fed pala apertecp dix Oet^figna magne turbationis pericu' • lumcp cum dolo ex capite imminere imperatori:deo prope manu (Dtbonemcap, tum tradentem. Aderat enim Ç)tbo poft ([ialbam:8lt;iisque dicebantur montra banturçp ab Vmbritio attentum fe preftabatÆi vero turbato liberationefyomis generis c^mut^ti ob timoré. Onomafcus Libertus qui ftabat luxta: ueniïïe dixit 'fircbitedHs:8lt;eum domi expecŒare erat autem id fignum teporis ad quod opor tebat (Dtboiiem obuiam ire militibusdu es igitur fe edium quas veteres emifTet Velle partes ruituras ciuibus oPendereabiuit.defcedenffy per edes que tiberii vo cantur:gradiebatur in forum vbi fteterat columna aurea nn qua incifeomnes ita lie vie finiunt.EHic primos qui eum excpperunt:ac falutarut impeartorem: no plu tis fuiffe aiunt.XX tribus Quare tamamp;Énon pre corporis moHicia atq^ animi effe remationem deliciis erat affedlus.fed temerarius potius in periculis:atcp immo' bilis extimuit tamen. Verum qui acerant:id paffi non funt-Sed diftridlis enfibus feius lecfticam circurreuntes tolli iubebant:co fepe periiße fummu mirante: Illof^ qui ledicam ferebant ac celerare imperante.Exaudiebant enim aliqui ii quidem admirati magis ^ turbati ob audentium paucitatem.EHuic dum ita per forum fe tebatur:totalii occurrerunt. iRurfuTgterni aln amp;nbsp;quaterni adiungebantur. Inde ronuertebantur omnes (Eefarem appellatestdiftriciofq; enfes pretendetes. Vnus vero ex tribunis militum qui caftrorum cuftodiam habebat. Marcialius ut aiunt Ignarus negotii req? in opinata exterritus ac metuens ingredi permifitiCFumq? in' tusforctobretit nemo.Ikam ignorantes que gerebantur circumdati de iduftria finguü ac bini fparGm formidine primum deinde {uafioneeosquirem 8lt; (ciebant amp;nbsp;declarabant fecuti.Qi od cum in palatium ftatim (balbe nuntiatum eft:prefen, te adhucaugure :qui facra habebat in manibus:ii etiam funt exterriti.'deuep mi, ratt.-quiad res huiufrrodi amp;nbsp;increduli erant8lt;animo mmine genero.Ét eu om' !nis generis turbae foro conflueret ei Ouinius ac Lacon 8lt; liberti aliqui nudis fnfibus protenus aftiterunt. At Pifo procedens iniserat qui [peculatores aulam cuftodirent.Cumq?illirica legio caftra metaretur in portu que Bapfania vocatur iHinus eft MariuS cellus bonus certe vir anticipandi gratia ([alba vero cum pro quot;cedere uclletmeq lineret (Duinius. Ac celfus amp;nbsp;laco uchcmentius incitarent*mue beréturq: in (Duinium.Äumor tuirultuarius multus perfuafit quod Otho perifl; mcaftristyaulocp poft vjfus Iulius atticius qui inter fpcculatores haud obfcuros militabatdiftridlo enfe adueniens ac idem clamas hoftem Cefaris periffe lap{uf$ vi per aftantes oftendit amp;lbe enfem cruentatum qui ad hominem intuens.Quis inquit hoc trbi luffit.Jllo autem refpondente amp;nbsp;fidem amp;nbsp;iufiurandum quod iura' tus fuerat ac multitudine acclamate benefactum efïeÆmulq; plaudente.Galba in renia lectica portabatur.'turn loui volens lacrificium facere:tum fefe oftendere ci, - ilibus.(Eumq?immifjffet in forum:ceu turbines quidam fama occurrit* Othonem potitum exercitu*amp; Geuti in tanta multitudine fieri (blet* aliisvertendu ede cla mantibus:aliis procedendum: aliis audendum *aliis deficiendum ac lectica tan^ in eftu maris huc iHucq? iactata frequentercp cedente*apparuerut equites primu deinde pedites grauis armature* qui per Pauli regiam irruebantvna voce clama bant e medio tolli priuatum hominem'fic multi quidem currebant non fuga diffi pati :$ed in porticus amp;nbsp;in confpicuos fori locos quafi fpectaculum occupâtes. Sed vbi EtiUius Sacello imaginemGalbe humi proftradet* pugne mitium facientes lecticam laculis vndicp inuaferunt. Et quoniam Galbam non effent iis confecuti di ftris illum enfibus adegerunt.Quibus neep repugnauit neep fubftitit quif@ prêter Vnum virum que in tot hominumnubbusfolum despexit folum romanoru dignu

ocr page 960

imperio Sempronius eni centurio qui nutto priuatim Beneficio a Galba effet affer tus? Sed boncftan Iegi$opem ferens'ftctit ante ledticam fublataçp primum pab mite quo centuriones in verberibus obnoxios animaduertunt:in eosqui inuade' qanttclamabat: amp;nbsp;ut imperatori parcerent lubebat. deinde diftncfoenfe illi (e vna vrgentibus diu repugnauit donec demiffis habenis cecidit.At (Galbam decli nata lectica circa lacum quem Curcium vocat: cum euolutaffet thorace indutum incurfantes percutiebant. Is vero protenlb jugulo facite inquit fed romano popii lo hoc magis conducit .Vulneribus multis affectius eft amp;nbsp;ad crura:8lt; ad lacertos IpCum autem iugulauitut dicunt plurimi: (Eamurius quilpia ex quintadecima le glone .Terentium quidamtalii firchadium tradunt:alii Fabium fabulumqui eti am ut aiunt caput occultauit amidlucp compreherfum portabat fecu iquod oh te, nuitatem vix dignofci poterat. Deinde cum a (bciiS illud occultare prohiberetur: qui iuberetur ut rem fortiter geftam omnibus oftederet affixit lancee amp;nbsp;ita qua ciens fenis facicm:ac modefti principis pontificifcp amp;nbsp;confulis curfitans queadmo dum bacche fepe vertebatur:8lt; lanceam eruore perfufam quatiebat Othonem ue ro capite poi tato exclamare dicunt'Eft hoc nihilo commilitones monftrate mihi Pifbnis caput.Cuod quidem paulo poft allatum eft 'Vulneratusenim adofefeens fugiebat Eumqi Marcus quidam in fecutus lugulauit luxta SaceUu uefte.Iugu/ latus eft etiam (Duinius confeffus participem fe fuifle coniurationis aduerfu GatA bam. Clamabat enim fe occidi prêter Othonis fententiam: fed enim huius quo$ 8lt; Laconis caput obtruncatam ad (Dtbonem portauere petentes numerationes amp;nbsp;ut ait Arcbilocus $eptemiacentium cadauerum pedibusque offendimusuel mille fumus fimul viri NHifparicide fic etiam tunc multi qui homicide non effent à manus ii cnfef^ cruentos oftendebant:largitione fy petebant: libellos ad Othone dantes. Itacp centu poftea ac viginti inucntifunt ex tabellis quos Vitellius requi, fitos omnis occidit.Venit etiam Mariuscelfusm caftra Cumep a multis accufare turiquod militibus fuabflet ad ferendum (Galbe auxilium:amp; cum occidi a multi tudine clamaretur Otho noluitqui tamen aduerfarii metuens non ita cito inqui# eum efle occidendumleffc enim que oportet ex illo prius exquirenda.Ita$luffit hominem conieamp;m in uincula ut afleruarcnt:eumq ? tradidit quibus maxime ere deret. Et continuo fenatu conuocato tanq? hii alii effent:aut aliis dus entibus con uenirent:pro Othone iuliurandum iurati funt:quodipfe luratus non obferuarat Eurnep amp;nbsp;Cefarem auguftum appellarunt Cum adhuc cadauera obtruncata in uç ftibus confularibusiacerent in foro.Capita vero cum nulli iam hisvfui foret (Dui nii quidem fitie quingentis amp;nbsp;duobus milibus nummis reddiderunt At Pifonis vxor accepit Veranio exorato Galbe autem caput patrobii ViteHiq; ferais dona dederunt. Quod illi accipientes ubi multifariam cecidiffent amp;nbsp;omni contumelia afleciffent:abiecerunt'ubi cos necant quos Celares (upplitio dedunt. Isu^ro lo cus Sextriti uvocatur. Verum Œalbe corpus Othonis permiffu fubftulit Pri'cus Eluidiustquod nocftu argius Libertus (epeliuit.Huiufmodi funtque ad Galbam attinent Virum certe:qui necp genere:necp diuitiis multis romanis effet inferior quin amp;nbsp;diuitiis fimul 8lt; genere omnes lue tempeftatis homines anteiret quiqi Im peratorum qumqivixiffetimperia:cum honore amp;nbsp;gloria adeo; vtgloria magisfy Viribus IKleronem fubftulerit e medio Et eorum qui tue in Nerone fpirarut.Ab' 0S quidem nomo eft dignatus imperio: alii feipfos dignati funt:At Galba amp;nbsp;voca tus eft ad impcriu 8lt; obtemperauit. Ac vindicis audentie nomen prebfe eius m? tum.ac tumultu que defectio dicit' 8lt; viru ea quidem nad:aimperandi gnarum bellu ciuile fecit. Itaq;no filiaccipere re.p.Sed leipf u potiusdare rei p.arbitrat, non indigni iudicauitiis iirperareiquos Tigellinusiatcp Nimpbidius ni^uetn^

ocr page 961

• reddidiffet: qnemadmodum.SeipioFabrit.iurq; amp;nbsp;Camillus in illius tempenaxis romanos geffitimperinm.Subrccutus autem fcnedutemadarma ufep labcref^ militares Merus fuit Prifeufq? Imperator Ouinio vero Laconi^ amp;nbsp;libertis.qui' bus omnia effent venalia:talem feipfum prebens'quales Neroni explebi auiditate bominibuseos prebuit quorum nemo defiderarettfed plures miferentur imperiu morte dimilit.

TALII Multi malatefta Nouelle amp;nbsp;M.Otbo non obfcu, feoftendit Neminem dm eo bono letari pofle euod mali, eia fibi in iufticiatp pararit: Haud enim deus neplint bumanasqui omnia que${unt:rueruntue:aut futura fät eterna quadam lege ac prouidentia digerit ac diiudicat. Igitur 8lt; adeft femper actionibus noftris:8lt;noftros cogi' tatus omnis tum intelligit multo ante^ conceperint:tum _ remio dignatur vel pena :cum nodum in apertu emer . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:ofnines de prauato corruptocp ingenio.Non eadevia plec

tuntur omnes diiiina illa incomutabiliq; cenfura.Nemo tame diu frui malo co fue uit. Nec fatis feio.utra fit animaduerfio durior Hla ne qtiam improbi aut in corpo risiautinfortuné bonis que dicuntur accipiunt an potius qua per fceleriï memo , ria dies ac noctes animi cruciuntur.Quis cni ambigat [irrui atep perpetrat nefas bomines torqueri fupplitio confcientie: nec Gbi fatis conflare:cum huic uel pena legum:uel infamie notam fciant efTe propofitam. Illinccelefte iuditiu reformidet aféo fit vt fecuri effe nullo pacto queant. At ne aliunde petatur exemplû fatis id clarat quod modo dicebam Vnus is.M.Otho quicum abineunte etate in deliciis feirper luxucp viciffet cum nulla un^ neg? virtutis:neep laudis cura tageretur tan, dem contempto diuino atg bumano iure in illud feingeffit Imperium in quo alter fuerat ad optatus Tantü apud (Dtbonem ualuic ardor ambitionis. amp;nbsp;iis eft borna flagitiofus imperii facibus inffamatustut non fit ueritus in Galbam Celarem vizg moderatum amp;nbsp;einem optimum fe gerere patricidam.'quem prouide ac numen ali, quod colore debuerat: At no diu letatus eft fuo fcelere:quippe qui no multo poft ab iis quibus maxime fideret fuperna quada ultione iuiïuqi defbitutusjpfe in fua necem ne farias manusarmauit Id vero quomodo geftum fit ex eodem Plutarcbo tberonenfi intelliges Hic enim ad Galbe vita huius quog (Dtbonis vita addixit quam ideo in latinum ipfi conuertimus ut quemadmodum antea amp;nbsp;voluntati tue gratificaremur:^ grecarum litterarum ignaris confuleremns.

ocr page 962

mPfutarcbi Hiftoriograpfci greci Devita atqigeffis Othonis Hiftoria per Phik%' U rçi$i^ Inlatinum hnguagium tradiida Incipit.

, rVMIOR: Imperator Otho rum primam itlu^ifletipro» fcedens m Capitolium facrificium fecit:amp; agit ad fciuffé Celfam bilan uu1tu except. Eftgi perhumane ^^p^??q|[rair°catus:at$-virum hortatus eft -ut càufe obhuifci mallo recordari dimiffionis.Cui cum Ceïfus ne$in gencrofe : jiecp ftulterefpondiflet:Sed dixiOet ingenii fui atcp morii, 5i crimine fidèm dari excidiffe eriim memoria ggt; firmum fe -'rMialbe preftiterit cui nullam deberet gratiam:utrunep pre, fy^l tentés ^dmiëiti luntilaua^tg exercitus In fenatu vero populariter Otho multa (bumane$locutus quod ipfetempus conful futurus erat. Huius partem tribuit•

I) Virginio Ruffo amp;nbsp;fas quos Nero (galbane declaraffettconfulatus omnibus obfer' )uauit. fit illosgui etate aut gloria anteirent facerdoens infigniuit.Viris aute fe' natoribusqui nleronis teporibus exularant:8lt; fub Galba reddiderant ireftituit omnibus quafcumqppofleffiones non ueniffe quifcp inuenit. Viide primi atcp po' ■ tentiffimi qui prius horruerant tan$non vir:Sedquedam aut poema: aut abbo minabilis demon fubito rem p.inuaGflet letiorelpe erga impenu proinde atheis arrideret affecti funt Sed Gmulromanisomnibus nihil ita locudum fuitmeq;ita 'quod ei illos conciliarit utque circa Tigellinum egit.lHic enim latuerat lam fqp plicium patiens tum ipfo metu fupplicii :quod tan$piiblicum debitum ciuitas re petebat:tum etiam infuperabilibus modiscorporis.lpfi ufep nefarias amp;nbsp;infandas^ inter poftribulas (puria($mulieres uoluptationes:quasadhuc deperibat exifli a mabant viri prudentes ultimu cruciatu;8lt; que permultas equarent mortis quan/, 'doquidem ipfe 'Auxius ob in temperantie dominatum mori deßderarct. Verutn erat idcirco multitudini moleftusiquod poft talifcp viros folem afpiceret:.quibus propter cum afpiciendi facultas fublata effet: Mißt igitur ad eum Otboin agros; 'Sinueffe.Hlic ent degebat Tigellinus nauigiis paratis in portu quo longinquius: ~ fugeret Temptauitqi eum qui miffus fueratgrandi auro:ut fe dimitteret Cui cu, 'perluaderc nequiuiHetinibilo tarnen minus ei dona dcdit.Oranstamdiu preftolz retur donec barham radet'cultroq? accepto ßbiipfe gulam incidit. Per huncau^ë moduumicum iuftiffimam voluptatem populo ro. Cefar reddidiffet.Ipfe priuap 'rum memoria inimicitiarum (e nemini infeftu prebuit gratificatufq? multitudini minime fugitin theatris initio Nero falutari.Et cum quidam Neronisimagines; 'protuhffet in propatulum.non probibuit.Claudius autem Ruffiisin Hiberia ait allata effediplomita quibus tabularios emittunt diuum Neronis nom^n afcript^ nomini Othonis habentia .At nec etiam cum fentiret primos ac potetiflimos bJe

molefte ferre dcftitit. Sed cum Othonis imperium in buiufmodi ftatuiffet ftipeu diarii milites moleftos fe preftabant'eum ne crederet hortantes amp;nbsp;ut caueretiar' ceretqp viros claros Gue propter beniuolentiam vero metuerent: fue pretextu boc vterentur ad turbationem 8 lt;bellum. Cumqi ipfe miGffet CriCpinum cum a feptta. cohorte quali aliquos ad fe acfturum.'8lt;ille adhuc noctu feperaret:at$arma curri bus imponeret:audaciOimi omnes clamabantueniffe Crifrinum nullo fane cogita tu .Sed res nouas Cenatum temptare:armacpcontra Celarem non pro Celare cape re. (Qui Cermocum multos tangeret atep irritaret'ahi currus occuparet alii repug nantis centuriones duosipfumqp (Erifpinum occiderunt Omnes vero inftruc?: fe$ inuicem hortantesad auxilium Cerari ferçndum Roma adueeti funt. Quipoftra

ocr page 963

$ateepiflent cenareapud Ottoriem odogmta feratores'ferebantur ad regiam? tempus nunc effe dicentes code in loco interimere Cefarisboftes omnes.Itacp ci' nitas proinde ut continuo rapine futura effet:in magno erat tumultu.At i regia erant difcurßonesamp; grauis difficultas concilii Othonem corripuerat. Nam qui pro viris metuererillis ipfe metui cratieofty aduerfus feincertos effe uultu intue batur;filentifq;ac perterritos:qnofdam etiam cum vxoribus veniffead cenam :ac Emul prefedos mdit:qui alloquerentur placarentcp militesrfimulqi iruitatos fur' gere iuflos per alias fores emi^t.Vixçp clam effugerunt. Poft ftipendiarios in ce' naculum irrumpentes querente^ quid effet de Celaris hoftibus.Itaq? tunc erec' tus Otho qui difcumbebat permultos enim confolatus precatui^ ne lacrimis qui dem parcens vix dimifit.Poftridie vero largitione in omnes vfus viritim numis mille ducentis quinquaginta :uenit m caftra:amp; multitudine laudata quod beniuo, ia in fe alacrifcp lt;nbsp;ffet cum diceret paucos quofdam non boni gratia eiufmodi cura; capere fuam animi moderationem inbmulantes illorurrqp conftantiam rogauit ut amp;nbsp;fecum vna folliciti ePent amp;nbsp;fimulq^ diligetiam adhiberent Quod cu omnes lau darent lubcrentcp. Otho captis folis duobus qui nemini graues futuri effent abiit Idee diligentes iam alii credentefify mirabantur mutationemlain quod is popula' rem fe preftaret iproptcr helium neceOaria pro tempore ftudia effe ducebant:Na certo nuntiabatur aflumpfifle Vitellium amp;nbsp;auctoritatem amp;nbsp;poteftatem imperato mm amp;nbsp;viatores ibant affidue qui dicerent femper aliquam acceffionem ad illum Beri:alii Pannonios8lt; Dalmaticos Mifieqi exercitus vriacum ducibus (Dthonem tfegiffe nuntiabant. Venerunt etiam cito fittere amice a Mutiano a Vefpafonoq; : quorum alter in Siria :alter in ludea magnas vires habebat.(Quibus rebus elatus Otho Vitellio fcriphtieum monens:ut militaria faperet quod G feciffet: amp;nbsp;gran' dispecuniis ei daret amp;nbsp;vrbem vbi vitam visurus effet:8lt;facilimam amp;nbsp;iocundiffi mnam cum quiete. Ille autem diffimulans Othonireferipfit quiete primu. Deinde fer contentionem maledice ad modum petulanterqB illudentes fibi inuicem feribe rant non tam mendaciter ftulte acridiculofe alter in altêrum que utriq? obpro' bria conueniebant tonuitiantes.Nam operefum effet dicere vtrum minus ipforu tangeret luxuria amp;nbsp;mollitia impcritiag; bellandi:ac fuperiorumob paupertatem Elagitiorum amp;nbsp;eris alieni magnitudo.Nonftra vero amp;nbsp;vifa permulta cu narrarem tur alia quidem rumores habebant ambiguos. Sed in capitolio e victorie manib, que flabat in curru habenas dimiflas viderunt omnes.tanq? eas tenere non poflet Etin Mefbpotania infula ftatuam.C.Celaris cum neq; terremotus: necp uentus fuiffet:Vefperi conuerfam effe adfolis ortum: quod diebus illis aiunt occidifle quibus VefpaGanus lam palam rei p.auxiliu ferebat Et quod circa Tiberim (ubi, to accidit multitudo erumnofum fignum effe cenfebat. Erat enim anni tepus quo flumina maxime crefeunt.Sed nunq; buiufmodi fublatus adeo prius eft: nec t^tas res perdidit atep confumplit difiufus atq? diluens vrbis partem permultam amp;nbsp;ea maiorem inmodum: vbi ademptiunculas annonam vendunt:utgraui metui mul, tis diebus effet.Sed vbi nuntiatum eft occupari:lam alpcs a(Tecinna uoleteq: cui pro vitellio exercitus agerent.Dofobello Rome vir Patritius ftipendiariis fufFi' tionem iniecit noui cogitatus,Itacp dlu Otlo feu ifGus Gue alius formidine ad ur, hem Aquinium tranfmifit Lene fperare ii(Tum.peregrinos vero magiftratus le/ gensiinhis ftatuit etiam.LVitellii fratreminec addens aliquidinec ab eo quem honorem habebat quic^ adimens preterea fe diligentiffimum preftitit:cum orca matrem:tum circa vxorem Vitellii ne de eo quic^ tiirerent.Èome autem cufto, dem Flauium Sabinum Ve^pafiani fratrem c6ftituit;fiue hoc etiam egerit ob Ne tonis honorem Nam ab illo magiftrató Sabinus accepitquo eum priuauitŒalba;

ocr page 964

fia? vt VefpiGano beniaolentiam Ëidem$ oftenderot in SabinO amplificando:Ipfe-igitur Brixilb que urbs italic circa Eridianum facet dimiffus.At copiari duces cmißt turn MariumCelfum Suetonium^; Paulinum.turn etiam Gallum amp;nbsp;fpuri nam:c1ards quidem viros.Sed qui in rebus agendisminus potuerint ut inftitue rant:vti cogitatibus luis: propter incbedientiM audatiamcp mifitu.Nam indigna exiftimabant aliis parere'proinde quaf iab ipGs imperator. Itarçine^ res boftium^ ualebant omnino nec erant qui obfequerentur ducibus:quinimo ob eandem caufz furore amp;nbsp;temeritate agebantur. Et quoniam periti pugnandi erant affuctiq? hbd, ribus minime dii fugiebant. At bi ob ocium vitamcp imbellem molleS admodum^ ,erant .quot;Ut qui infpedfaculis amp;nbsp;celebritatibus atqp apud Secnam ^ diutiffime vixe' erant.Contumelia vero oftctationeginduti miniftenaGmulabant quo. fortiores: robuftiorefp baberentur:amp; non ad tollerandum inualidi. At Spurina cum illos vi cogeret parum defuit quin aduenientibus perderetur.Nulliautem ne$contu melie aduerfus cummee maledidlo pepercerunt proditorem 8lt; exiciofum confup torem oportunitatum Cefaris rerumep dicentes: Quidam etiam inebriati cu iam, nox effet uenerunt in tabernaculumipetentes uiaticum cum dicerent fibi ad Cela rem eundem effe illius accufandi gratia:fcd conuitium militum:quod eodem tem pore ad placentiam faculam cft:8lt; rebus conduxit amp;Spurine. Nam Vitelliani mu ros adorti in Otbonis milites qui intra propugnacula flarent Cachinnantes illugt; debant eos amp;nbsp;fcenicos:8lt;armatos faltatores Pbitiorum$ob impiorum (peccato'-res appellantes qui$bePum amp;nbsp;militiam nccp callerent necn vidiflent. Sed idcirco effent omnino elato quod inermis (euis capud abfadiffet:Calbam ufciucet dicen '' tes incertamen autem ac pugnam virorum fortium baud qua^ delcenderent.Sio enim bis obprobriis turbati funt.Sic exarCeruntiut,Spurinam Cuppliciter oraramp; fe.vt ad omnia pro imperio vteretur:vt qui nullum neg? periculumeffent:ne$fa borem dctractaturi. Cumg vehementer muri expugnarentur amp;nbsp;machinamenta permulta adacta effent.Spurme milites fuperiores fuerunt:8lt;ingenti cede reiec tis Vitellianis vrbem tutati funt illuftrem amp;nbsp;nulla italicarum vrbium minus flore tem Erant preterea Othonis duces 8lt; ciuitatibus 8lt; priuatis foominibus $ duces Vitellii tollerabiliores.Ex quibus Cecinna quidem ne$ voce:neq; ornatu popula: ris erat.Sed amp;nbsp;grauis amp;nbsp;diuerfus qui cum effet corporei magno Gillicis fiibliga culisimaniq paratus habitu igniferos:principe!^ romanos alloquebatur Et uxo rem ad eum ducebant delecti equites;que preclari ornata equo veberetur:FabiG autem valentem alterum ducem: nec, boftium rapine neq? expilationes:corruptl, bili$ fociorum pecuniis expleuerant. Sed viCus eft etiam ob id tardius iter faci, ens: priori pugne non interfuiOe.Quidam vero Cecinna accufant:qut quoniam properaret ante potiri Victoria $ille veniffet amp;nbsp;in alia minora incidite errata: amp;nbsp;pugnam neep tempeftiue.'netp generofe conferuifle. Et ita negotia prope omnia eius vitiata funt Na potea ^a Placentia Cecinna reiectus aduerfus Cremo egit: exercitum alteram urbem opulentem amp;nbsp;magna primusquide Annius(Gallusqui auxilium Spurine ad placentiam ferebat:ut audiuit in itinere Placentinos etb luperiores.Cremonenfes autem inpericulo illo traduxit exercitum:amp; prope ho, ftes cadrametatus eft.Deinde quocp alius quil^ duci erat auxilio. Cumep Cecin na pofuiffet in infidusintra locos afperos 8lt;bluetri s pedites multos grauis arma ture: luffiffetqi equitibusiut primi excurreret fugarentcp amp;nbsp;hoftes manum fi con feruerint:paulatim recederentiac retrofugeret donec eos ita fubductos in infidi' as iniecerint rem tranlTuge Celfo nuntiaruntiqui alios emittens cd fortibus equi tibus 8lt; fugatione afferuater vtensinbdiafp circumdans: ac turbans e caftris gr« lus armature pedites vcçauit Exiftimatur$G in tpç impetum fecilTent neminem

ocr page 965

tXboftium numero reliquffet:amp; omhrfr Ceemneexercitum equitibus cortrird aduulfimicp perdidiffent.Nunc vero Paotnus fero atq: ocio'e auxibcm ferensac, rufabatur'quod propter religionem fundus no eflet ducis officio pro boniru oui hione Plûtes sût milites proditiohigetirmcu.m Pecufabart exafperaEStq (Ltfo hem iadabundè de fe loquentesquaßvicifletiquod v ero vidoria non omrino pro Ceffiflfet.'vitio ducibusdabantgt;$ed (Dtbo nd itaiis fidem adbibebat:ut videri uo lebat minus credere.Itacp Titianum ad exercitum mißt ac fratrem amp;nbsp;Proculern EedumrqUi re babebat totum imperium pretextus autem erat Titianus. At (Tel fus amp;nbsp;Paulinus Fruftra fibi attraxerant confiliorum amp;nbsp;amicorum nomen rum nul hm m rebus gerendas urçaudoritatem baberent meg? potcHatem . Erant etiam apud boftes res in tumultu amp;nbsp;apud ilfos maxine quibus ualens preerat pugna$ nuntiataque circa infidias fada eftlqUod ipb minus interfuiflent' Auxiliumq tu' Iiffentun tanta virorum fortium cede grauiter ferebant: fed vbi vix perfuafiffet' eof$ut irent exoraret;caftra mouit ac fefe Cecinne coniunxit.Otboautem cum BetriaCum ueniffet in exercitum:oppidulum enim eft Betriacum prope Cremona depugna Confultauit vi(um$eft Proculo arç Titianoquonil amp;nbsp;copie effent ala' tres amp;nbsp;vidona recenSidimitandum efre amp;nbsp;non fedendum ne otiun virum babita ret: neg expeaandum Vitellium ipfum amp;nbsp;Galba aduentantem Paulinus vero aie bat omnia adeße boftibus quibusad pugnam vfuri funt eofq? nullius rei indigere Othoni autem vircs ex Mida amp;nbsp;Panonia nd minus probatas efe q? que prefentes iam edent fi fuum ipfe tempus expedlaret:nec ad boftium oportunitatem bellum gereret neq »Hebetioribus fe tunc v furum;qui nunc audentiquando funt paucio' PeS^fi plures ad pugnam cdmilitones affiimpferunt fed ex multitudine copiarum Certarum. Preterea cunctationem pro ipfis efle qui rebus omnibus abundent. At illis fore ut tepus rerum neceOariarum inopiam prebeat:qui in agro boftili fedet Hec Paulini dieda Marins Celfus corr probauit. Annius vero Callus: qui quonia ex equo cecididet curabatur minime ad erat 'fed ad eum cum fcripfidet Otlocófu luit ne properaret.Sed ex Mifa expedaret exerciti:qui iam effet in itinere His Orbo nequaqu^ eft perfuafus.Sed in eorum fcntentiamiuit:qui fe ad pugna for tarentur afferunturq? alte plures abaliis caufe precipue vero qui pretoriani appel hntur amp;nbsp;babent (peculatorum ordinem cum per id tempus veriorem militiam gu ftarct deßderaretq; Rome ludos:vitamg imbellem amp;nbsp;Tbeatralem contineri non poterant a pugnandi celeritate:quaß continuo forent ex in curfu aeduri boftes in rapinam. Videtur etiam ipfe (Dtbo ad imperitiam 8 lt;mollitia: neq? iam ferre necp fubftinerc fuis cogitatibus rem incertam. IDefatigatus aute curis accelerare tan$ a precipiti rupe rem fortune velatis oculis committere.Et boc quidem fecundus tethor qui Othonis epidolas legerat narrabat. Alii vero dicunt ambobus exerci' tibus multas raciones fuiffe.mt inidem conuenirent: maximecput eximperatoru difciplina circa prefentem pugnam communi confenfu optirru legerent: aut Gmul (edentes fenatui crederent illam imperatoris eledlionem.Et neq? certe abfurdum eft vbi neuter eorum probaretur:qui tunc effent imperatoris falutati buiufmodi cogitatus in eos milites cadere:qui amp;nbsp;vere erant romani amp;nbsp;induftrii 8lt; prudetes proinde atq; amp;nbsp;odiofiffimum effet amp;nbsp;grauiffimumique diu propter Siliam amp;nbsp;Ma num deinde propter Œefarem amp;nbsp;Pompe'um faciendo inuicem paciendog fefe mi' Terabiliter afficiebant.Ciuesromani eadem nunc perferre :fi autem Vitellio ad era' pule:autvmoßtatis aut Othoni ad deliciarum luxurieep fumptum imperium tra derent. EHcc Igitur fufpicantur fenGde Celfum:ob idcp moram inieciffe:quod fpe, tatet fine pugna amp;nbsp;laboribus rem indicatum iri :eodemq ;modo Othonem quonia inetueret pugnam accelerate .Sed (Dtbo rurfus Brixillum rediit qua ipfa in re

ocr page 966

certe errauit non ob id foTuni quod verecundiam fe preGntem afpicientibus mill* tibus amp;nbsp;ambitionem in pugnando abftulit ucrumetia quonia robuftiffimosftre' .nuiffimofep equites amp;nbsp;pedites propter feipfum ad corporis euftodiam abducens' veluti qu(^dam virium corpus abfcidit ab exercitu Accidit autem per ilfos dies prelium fieri circa pridianum unter (Eeemnam qui tractum vinceret amp;nbsp;Othonis milites id inhibentes fimutip pugnantes Sed poftea fynibilefficiebant face in ar, ma iniecerut fulfuris atqi picis pfenam cum fpiritus pertranfitum irruens fubito paratam materiam in boftes immittit.Cumep fumus primum:deinde clara Hama excideret turbati atq? in flumen exilientes^tum naues aduerterunt: tum boftibus corporatum rifu prebuerunt. fit Germani admixti circa paruam fluminis infula; q^ladiatoribus (Dtbonis:eos fuperarunt:ac permultos interemerunt. Mis autem, adliscum Othonis milites qui Fetriaci erant excondefcentes ferrentur m pugn^ eos Proculusanteuertit exBetriaco:8lt; a quinquaginta ftadiis caftrametatus cA: ita imperite ac ridiculofemt cum effet vernum tempus amp;nbsp;campi circumiacentes' multa nemora perbennifq; fluuios baberent:aque penuria premeretur. Poftridie vero cum uellet aduerfus bodes procedere'iter no minus ftadiis centum Paulini militespaflinon funt.Sed exidimarunt manendum effe'ne^ (e oportere ante de fatigari'nec^ edtinuo ex itinere pugnandû effe aduerfus viros armatos: eo@2cie inftruedos per quietem: ^diu ipG tantum itineris faciunt mixtis Qquentibufq? in mentis.Cum de bis rebus duces interfere contenderent eques Numida uen# ab (Dtbone qui litteras ferret quibus lu bebatur:neq? manerent neq tempus tereret fed continuo in boftes agerent: Itacp inde ilh foluenteS procedebant .(Quord aduerr tum vbi audiit Cecinna:turbatus cft.Confeftin g relicuis Operibus ac flumineae nit in caftra multif^ iam armatis amp;nbsp;a ualente accepto figno interea terrporisdu ordinem legiones forte caperent eosqui erant inter equites fortiffimi premiferut incidit autem quapiam tande; ex caufa opinio ac Rumor in milites (Dtbonisqui erant in prima acie conditutiiquod Vitelli iduces ad ipfos conuerfi effent.(Quare vbi fuiffent prope eos amice falutarunt cdmilitones appellantes At be earn appel lationem non miti animo fed iracunde amp;nbsp;cum clamore bellico excipientibus datu/ tantes quidem remiffiore animo redditi funt:Reliquos vero fufpitio ea inuafit ut in manibus eos turbauit deindealii nilil apte: nibil pro ordine faciebant muttu$ qui ita falutaffent proditores exiftimaret. Et boc primum cum iam effent bofles pugnantes turbantur a iumentis que cum impcdirretis vagabantur:ac loca foffis foueifqt referta feperationes permultas faciebant (Que ipG metuentes circumeun tefep cogebantur'tum mixtum tum admodum feperatum cum bofte manum con fcrere:due fblum legiones, Altera Vitellii cognomento rapax Othonis altera auxi lia trix cognominata in expeditum campum patentemq? effufe legitimam quanda pugna diu inter fefe acie pugnauerut.Erant Othonis viri robufti ac fortes. $ed qui belli ac pugne tum primum peritiam caperet. At Vitellii multis prebis aflue ti fenefcentesiam def!orefcentelfr vigore Quare cum Othoniani in eos impetum feciffent 8lt; fugarunt amp;nbsp;Aquilamabftulerunt ipropugnatoref^ fimul omnes occi' deront. Illi vero pre uerecundia atq? ira eos irruentes tum legionis leniorem (Dr fidium interfecerunt:tum permulta figna rapuerunt.Gladiatoribus uero qui pre liandi peritia fidutiaqp valare viderentur'intulit Varrus Alfenus eos qui Batali vocantur.Et fiint hii quidem inter Germanos optimi equites infulam habitantes quam Renus circumfluit.Hos autem illorum pauci fiibftinuerunt At plurimicu fub Iftcnum fugerentincidut incohortes boftium illic poßtas:a quibus oppugnaquot; ti omnes pariter perierunt.(Dm nium vero turpiffime pretorianiqui ne tantisper quidem boftes fubftinueruntdum manu conférèrent rfed eps cti a qui adhuc erant

ocr page 967

inuidi metu turbationeq; reuerferunt dum fugam per ipfos faciunt. Quin etiam multi Othoniani qui boftes vicerant:quibus cû pugnabant: fuperati fut diJapGcp per boftes la vidlores in caftra.EduciEus vero neq? Proculus.nec Paulinus fimu! ingredi auG funt.Sed formidine mihtum aduertunturiqui eius rei caufam in du' ces verterent. Annius vero Gallus recepit in vibe il'csiconfolatu'c} eft :qui ex ea pugna collecfti funt: proinde atep equaliter vtnnq; pugnatum lit:amp; multis parti , bus fuerint ipfi fuperiores boftibus. At Manus (Ce/fus conuocatis magiftratibus iuffit de re p.confultarét : tan^ in buiulmodi clade ac tanta ciuium cede neep ipfe Otho liquidem vir bonus fit uellet lam temptare fortunam:cû 8lt; Cato amp;nbsp;Scipio quoniam Celari poft Victoria Pbarfalicam cedere noluißent ita accufantur:ut qui multos fortifq; viros in Libia confumpfcrint minime necenarie:8lt; fi pro romana li bertate certabant. Nam cum in aliis bonis fefe fortuna co munem omnibus prebet: id vnum certe non aufert:quod homines in omnem euentum bene cofultent:^uis fecundis fucccffionibus non vtantur. Que dicens pretorianos perfuafus reddidit Vbi autem re temptata illos viderunt orantes pacem: Titianul^ luberet legatos eße pro concordia mittendos. Cello Galloq vifum eft proficifci ac verba facere cu Cecinna ac Valente .Ipfis vero proficifcentibus centuriones obuiam facfti funt:qui dicerent motum iam exercitum Betriacum petere:fe autem aducibus niiffos pro concordia.Quod Celfus cum laudaffet hortatus eft:fecum retro ut iter caperent Cecinne occurrentes.Cum prope lam effent: periculo Celfus obiedlus eft. Naqui ante fuerant infidiis viculi equites priores agebantur. Ita$ ut aduenientem Celfii intuiti funt continuo in eum fublato clamore irruerunt.At centuriones ante fte' terunt:eos arcentes.clamantibus aliis infidiarum prefedis ut parcerent obtëpe rantesCecinne milites atep infequentes petulantiam equitum ftatim admouerut Celfum vero benigne excipientes Gmul cum iis Betriacum funt profecfèi:(ed inte' rea teporis Titianus penitentia dud:us quod legatos mifinet: audentiffimofcp mi litesrurfus'in muros accenditiatq? alios ad auxilium eft hortatus:amp; vbi Cecinna cum equo accurrifletac dextram fubftuliflet nemoqi aduerlaretur:fed alii a mu' ris milites falutarent:alii portas aperirent egredi funt neceflariif^ admixti. Ne, mint iniuria eft illata :fed benigne (eamp; per humane excipiebant. Omncf$ pro Vi tellio funtiurati fimulcp admixtidta effe pugnatum plures eorum narrat qui inter fuerunt amp;nbsp;ne ipG quidem liquido node fatentes Ggillatim omnia propter inobedi entiamconfufioncmi ^ pugnantium.Mihi autem poftea iter facienti per camp' illum Metrius Florus vir confularis oftendens ex iis adolcfcentibus vnum admo, dum lenemfqui tunc non exanimi fentetia fed pro neceffitate fuiffet cum (Dthone Narrauit iam cum poft pugnam aduenÆt:vidiffe cadauerum tumulu huiufmo' di ut multo plures boftes $ (Dtbonioni interierint amp;nbsp;caufam ait cum quefiflet nee fe inucnifle.'nec abalio accepiffe.Interire enim in bellis ciuilibus cum vertuntur in fugam:plures credendum eft cum viuus capiatur nemo: quoniam capti vfui ede toequeant. Huius aût multitudinis atq coHecftionis cauta no bene coßderari poteft Atobscuros primû ut fieri folet de buiufmodi rebus apud Othonem rumor incre buit Sed vbi quidam 8lt; uulnerati venerut ex pugna nutii:amicos quidem minus ouifpiam lit miratus:qui no finerent credere fed potius ad audendum hortaretur Militum vero dolor fidem omnem fuperauit:quippe ne$ abluerint, ad vitores: baud quam^ vifa efl priuata co (blatio in difperatione iperatoris Sed omnes equa liter venerunt ad fores. Imperatorem antecedentes vocabant.Tropbea fiebSt c' clamore.Supplicibus manibus orabant.fterneb^tur humi.'lacrimabant,Ne ipfos defererct:ne boftibus proderet.'precabantur.Sed pro fe potius uteretur quadiu amp;nbsp;animis amp;nbsp;corporibus infpirarmtHec fmul omnes fuppliater rogabat, Vnus

ocr page 968

autem ex oBfeurt'onbus ubi fuAabfletenfern dixiffetep. Scito G'ar fie omnigpffé pro teiftrucftos feipfum iugulauit. At boru nibil Othonem fregit.Sed clara at$' conflanti facie circumquaqi agens oculos Hunc ait o commilitones dem illo duco^ beatiorem quo mc primum feciftisimperatorem:cum vos talis intueor amp;nbsp;talibus: fum dignus exiftimatus. At nolite eo me priuareiquod ma us eft pulchre mon amp;gt;nbsp;tantistalibuf^ ciuibusiSiromanorum fu dignusimperio nequa$mee mihi ani' me pro patria parcendum eft Scio viAori^ efle hoftibus necp firmammecpvalida annuntiant noftrase MTia vires non multorumdierum iter abefle quandoquidem? in Adriam iam defendunt' Afya amp;nbsp;Siria amp;nbsp;Egiptus 8lt; qui- cum ludeis exercitu? bellum gerunt nobifeum funt Senatus amp;nbsp;hoftium filii atq? uxores penesnosfunt: Sed necpaduerfus Hannibalem:ne$ aduerfuS Pirrum:ne$ aduerfus Cymbros, bellum eft pro italia. Sed cum romanis bellum gerentes ambo patriam amp;nbsp;vincen' tes amp;nbsp;vid:'iiniuria afficimus.Namvictorie bonum patrie malu eft.Sepe mihi crC' dite mori malim $imperare. Haud enim video: cui tanto emolumento romaniSlt; futurus fim.vbi vicero:quanto fi me ipCum dedidero pro pace amp;nbsp;concordia: amp;nbsp;nC: rurfus talem diem videat Italia. Vbi talia difleruiffet:8lt; eos qui accingerehortar ri$ nitebantur: refelliffet: 8lt; amicis amp;nbsp;fenatoribus qui aderant ab ire luffisad' eos vero qui aberant:ac etiam ad ciuitates miffis litteris ut cadauera honorifice fecureqi tollerentaccerfitum fratres filium Coccejum adhuc adolefcentem: ut au, deret :necp timeret Vitellium eft hortatus:amp; ut matrem amp;nbsp;domum amp;nbsp;uxoreipe tan$ proprios curans tueretur. Nam idcirco non ipfum adoptauifle cumuolebat fed diftuliffe:quoniam meminifTet cefariis contempnentisatcp abnueritis adoptio, nem quo fiviciflet fecum vna imperaret:fin vicius effet ne ipfe ante peritet Illud autem inquit o fili ad poßremum tibi precipio:utneq omnmoobliuifcarisinec ad modum memineris quod Cefarem patruum habueris. Poft hec autem paulo poll: tumultum clamoremq^ audiuit ad fores.Nam milites fenatoribus qui abibat mi nitabantur fiabfeeffirfent imperatorem deferentes amp;nbsp;non manfiffent fore ut eos iu gularent.Rurfus igitur metuens illis viris:venit in confpeeftum.Et vbi vifus eft: a militibus non precibus:ac manfuetudine' fed afperitate 8lt; ira ut qui ad tumultu, maxime refpiceret: effecit:ut abirent cedentesii quidem ac perterriti. Cumiam? eßet vespera Gtiep teneretur paululum aque bibit;amp; cum duos haberet enfes:dm vtriuffy aciem didifcit. Redditocpalterum ad ciftcllas accepit:at$domefticos uo, cauitieifq? benigne pecunias luas diftribuit. Huicplures illi pauciores non tan$ de alienisprodigus fed id pro dignitateatq moderate diligenter obferuans Vü vero hos a (e dimififlet:iam quod reliquu erat nocftis quiefcebat'fed ita ut cubicu larii fentirent eum grauiter dormire. Mane autem vocato liberto quo utebat co, tubernaliimpcrauit ut quid fenatores agerent difeeret.Et cum accepiffet fad:d effe iis qui abierant:utcuig? opus fuerat: Vade igitur inquit tu, At te ipfum ofte? de militibus G non vis male ab ipfis interimi tanquam mibi mortis adiutor. Homi ne autem egreffo poftea q; enfem (ubAitiffet ambabus manibus fuperq; detidiffet quod femel t5tum fufpirauit amp;nbsp;fenbt dolorem:amp; flantibus extra fenfum prebuit iilulatuq? a feruis fublato vniuerfum continuo exercitumatq? vrbem fletusinuaßt^ Et cum darrore milites ac plarcftu ad fores irruerunt feipfbs miferantes: ac male' dicentes quod minus cuflodiffcnt imperatorem' neep prohibuiffent: ut pro ipfis moreretur. Nullus ex illis qui fecum effet defecit:amp; h hoftes erant in prox mo Quin ornato corpore:atg? parato rogo eum in armis extulerunt. Qui preuenietes fubftrauerunt 8lt; portauerunt feretrum:letitia efferebatur:Alii vero in unitus ca daueris procidentes obftulabantur:ii manus tangebant u adorabant eminus. Ali quietia funalia dimittentes in rogos feipfos mgularunt: gui tamen nihil egregie

ocr page 969

1/

nc$benefieri qtrië^ a mormoacecpiment neep granius quippiam a vidlore metue rent.$ed videtur neminiun$ne$ tiranno neep régi ingenitum adeo immane fu' iffe imperandi amorem ut illi amouerunt ab Othone imperium pati Otboniqq pa tere:quoS ne($mortui deßderium reliquit: fed perCeuerauent in maliuofentiam intollerabifem in Vitellium finis at$alia fuo tempore dicentur.Cum vero Otho' his reliquias bumaffentmecp pro corporis magnitudine ne$illuftri in fcriptione fepulcbrum fecerunt infigne.At ipG Brixilli cum effem vidi monumentum parua Etinfcriptionem ita habentem.Mlt;(Dthonis diem autem obiit Otho cum vixi«; annos feptem 8lt;Triginta Imperaffetcp menfes tris. Atqi reliquit neep deteriores reep pauciores qui mortem laudarentquam qui vitam vituperarent.Nam eu vix, gret nihilo modefhus Nerone mortem dedit nobiliorem. At milites cum iuberet Pollio alter ex préfets:utlurarent continuo in Vitellium:difficiles fe preftabant amp;nbsp;cum didiciffent' fenatores quofdam etiam ad fe efle. Alios demiferut. Sed Vii ginio iRuffo moleftusfe prebebant:ßmulcG armis in edes uenientes'eûq; Rurfu'' infignibant lubebanttp: aut Imperaret aut iret pro fe 'egatus.At is eoru qui viel, effent Imperium fufcipere furioß effe infaneq: ducebat.qui ante victoriam holuif fct.Legatus autem ire ad germanos a quo illi multam vim paOi ihuiti viderent turn timeret.Clam per alias fores e medio fe abftulit (Quod vbi milites didicerut amp;nbsp;lufiurandum acceperunt:amp; veniam affecuti fe Cecinne addiderunt,

qpIutarchi Hiftoriographi greci devita atty geftis Euagore Miftbria traduira t d4^tinum linguagium cer Guarinum oratorem eximium Incipit.

^^IBM VIDIEKEM0 Nicocles te non folum rerumputch /ùritudine atq: copia: verumetiam choris amp;nbsp;mufica gynni' ^^ Cif^ certaminibus :nccnon equorum Triremiumcp curGbo

Q rum fplèndorem pertineret relinquentem putaui forçut ';lt;.^Euagoras:ßquis fen fus de bis que fiât mortuis ineft libe 'ter amp;nbsp;bec acCiperet gauderetq? afpiciens tuam erga feçu' Nfäm ac magnificentiam:fed multo maiorem gratiam^ re liquis ipfius preclara facinora atq? pericula digne narrare S'poflet. Etenim viros magnanimos bonorifip cupidos non fbfum laudes luas biß re bus anteponere Sed pro uita boneftam mortem optare reperiemus naiufq ftudi Um de fiia gloria quam de vita habere.denicp omni cura atep diligentia eniti ut eo rum immortalem memoriam derelinquant.Magni ergo fumptus nibil tale effice re poffunt fed opes dumtaxat atq diuitias oletat Eoru vero qui in mußea aliiffy certaminibus fe exercent:ii quidem luas vires Alu Vero frias art es demonftrantes Teipfos gloriofivtes coftituunt.Oratio vero fi eleganter amp;nbsp;ornate illius res geMas rarrauerit femper memorabilem. Euagortevirtute apud omnes mortales efficiet oportet ut 8lt; alii viros prenantes amp;nbsp;optimos qui fria tepeftate funt preclarisjau, dibus extollant:quoilliqui aliorum faàa ornare poliunt: cum non apud ignaros verba facturi fint cos quos honeffate uolunt:veris laudibus profequanë iunioref$ ardetiori ftudio afficiantur ad virtutëm:cum quibus fe meliores preflabunt: hiis ampliores laudes fe confecuturos fciant. Nunc autem quis non languefceret fegni orq ad virtutem non redderetur:cum eo qui tempore troiani belli atgantea fue re celebratos carminibus amp;nbsp;laudibus decantato!^ tragedus animaduertit: feipfu autem profpitiatmeque €,llosomnes probitate amp;nbsp;virtute vinceret nuqua Gmiles

ocr page 970

îaudesarTccaturu. Sed horum perfecta cauta eft inuidiaicui fofum boefauti adefê quod maximum malum inuidis afferre folet :quida enim Gc deprauati naturafft ut libentius eorum quos ignorant G un^ fuerit $ eorum quibus plurimis benefl ciis affecti funt laudes audire uelintmon tamen bis qui ita male fentiunt inferui ? ^endum exiftimo rfed bosquidemnegligere:aliosvero ut laudes eorum audiant de . quibus dicere iuftum eft .'alTuefacere debemus:prefertim cum amp;nbsp;arcium omnium . aliarum reru additamenta fada videamus no per eosquiacquiefcunt biisque ab ahis inftituta {unt:fedper cosqui amp;nbsp;praua dirigere:amp; non bene inftituta muta, re audent Neeignoro quam difficile faeftu fit cuiufpia virtutemIbluta oratione laudare.Cuius rei maximum fignum quod ii qui oratorie arti operam tradant de multis variis rebus dicere audent de talibus autem nullus nun$ipforum aggref fus eft dicere.In quo ipfis dandam veniamcenfeo.DJam poetis multa dantur qui' bus eorum carme ornare poffiintbis enim amp;nbsp;eorum cum hominibus cogreffus ca idilceptationes amp;nbsp;certamina quibus cum volunt fingere licet: amp;nbsp;cum hec narrare noluerint non eadem verborum lege qua oratores aftringunturJta$ non folu uer, bis vlitatisxv etiam nonis tranflatis amp;nbsp;peregrinis amp;nbsp;omni deni$dicendi genere fuampoeGmornare ponunt:oratoribus autem nibil tale conceditur;fed his necef fe eft amp;nbsp;verbis 8lt; fententiis ceterifep quibus orationem fuam magis ornatam effi' tere ualerent ftric2iori quadam lege uti .^d bec bii quide omnia numeris amp;nbsp;me tris feribunt:his uero nibil tale commune eft que tantam gratiambabentur qua^ uistnec verba ydoneamec graues lentcntie Gnt menfura tamen quadamatqi mu' neris auditores demulcent. (Quanta autem boru fit vis illinc facile pcrfpici poteft Nam Gquis eorum poematum que probatiffima habentur;uerba quidem amp;nbsp;fente. ,aas relinquat menfuram autem diflbluatimulto profecto opinione quamnunc de bis habemus inferiora videbuntur-Nec tamen quamuis poeGsboc t^tum premet a fcribendo debftere debemus.Sed temptandum eft fi fbluta oratione viros gpbos ac preclaros meritis laudibus boneftare valeamus nibil minus his qui carminibus 8lt; numeris eos laudant. Primu ergo de ingenio naturaqp eius Euagore: quibuf^ maioribus ortus fit amp;nbsp;fi multis notum arbitrer aliorum gratia dicendum videtur utomnes fcire poffint:quamuis ei maxima 8lt; preclara exepla maioru relicfta fint nihilominus his non inferioribus fe prcftitifTe intereft Semideos generofiffimos eos qui a loue genus ducunt effe omnes vno ore confentiut.Nos aute ipfbs G inter fc conferre uoluerimus nemo eft:qui Bacidas ceteris preferre dubitet .In aliis ge neribus hos quidc virtute preftantes atq? infignes:alios vero obfcuros inferiore^ reperiemus.At omnes qui Æaeo orti fut clariffimi fuere fuo tcmporcÆachus aut qui loue fa tus eft;a quo Teucideorum genus initium fumpfit tam ceteris virtute preftitittut cum maxima ficcitate in grecia plurimi hominum corrumperent nul, Ium malo huic auxilium inuenirent. Poft$ magnitudo calamitatis excreuit eum ciuitatum principes adierant rogantes'ut tantum n alum tantairq; peftem ab eis propulfarent fperabant enim propter iphus generofitatem :atq; eximiam pietate^ qu5celeriter a diis prefentium malorum liberationem inuenire. Nec ea fpe eosfaf fos habuit:fed noti compotes fadi in Égina vbi votum ille precef$fecerat: cornu ne omnibus grecis facrum edificaucretatq? per id temporis donecinter homines fuit fumma cum gloria vitam duxit.Poftq; vero migrauit e vita cum apud Pluto nem proferpinamq p maximos honores aflecutus effettad ludicandas animas eis af redise fertur. Illius autem Thelamon amp;nbsp;Pelleus filii fuere quorum alter cu Her' cute contra Laumedontem militans propter fiia egregia facinora ingentibus pre' miis donatus eft. Peleus Cum in pugna contra Centauros Arenue dimicaffet: mu! #ifçB aliis bellis atgpenculisprobatus effet: Thetide Nerei filia imortale quauis

ocr page 971

1/J

fofefrortalisvxOTem meruit.at$ex omnibug que ante fuere folu in inis nuptiis I^imeneum deos cantaffe ferunt : inde.Aiax Tbencercpa.Tbelamone 'AcbiUes vero à Peleo,orti (antiqui maximum ac manifeftiffimum argumentum fuarum Virtutum dedere:non enim fblumin fuis ciuitatibus locifq avibus habitabant rri tni fuere. Sed cum greci contra troianos expeditionem feciffent: multiq; vtrim$ toadli effent: nemodenicp vir clarus qui Iis non adedet periculis inuenire poffet amnibus tamen Achilles longe preftitit. Aiax vero poft illum facile omnes lupera bat.|\Iec Teucer lorum genere indignus:nec ceteris inferior habebatQui poft^ Vna cumgrecis defopulatu$eft Troiam atq? arruitCiFrumpeciit:vrbemq: edifi tauitiquam Salamina antique patrie notnne vocauit: genusreliquit: quod nunc ttegno potitur.Tam igitur preclara facinora maiorum a primordio generis Eua' gore fuere .Cum igitur ifto padlo urbsedificata effet principia bi qui a Tleucro E eniti funt regnum optinebant. Poftero mde tempore vir quidam exui a PbeniGa in Ciprum uenit:biccum maxime ab eo qui tûc temporis regnabat creditus eff^ tnaximafep accepidet poteftates:barum rerum non babent gratiam' fed in regem qui eum fioCpitio acceperat:malus ingratufq? exiftens ac ad preripienda aliéna Caf fidusibenefaAorem {bum ex regno eiecit:ipfe vero imperio potitus eftande cum rebus tam (celerate gcHis diffideret {uum$ftatum ftabiljre vellet:ciuitatem effe cit Barbaramiinfulairq? vmuerlam perfarum in feruitutem dedit. Rebus itacon ftitutis Euagoras nafcitur de quo diuinationes8lt;oracula vifa$in fomnis quibus hominum naturam excedere videretur relinquere decreui non ut biis rebus fide; non adbibeam rfed ut omnibus apertum faciam:tantum meabeffe ut de eo aliquid fingam:ut etiam pretermittam que non olim nota effe exifttmem Sed cum de eo dicturus fm:ab bis que omnes fatentur initium faciam :Puer nempe exidens bo, refta forma robudus atq; temperatus fuit:quebonorum omniumeius qui etate titdetentiflima videntur.Horum omnium teftes afferre poffimus Nam tempera Cie'eos cives qui vna cum eo fuerunt eruditi:pulchritudinis omnes qui eum vide Yunt. Roboris denicp ea certammaiquibus ille equales fuperauitbis denitycu uir factus effet fortitudinem dapientiam: iufticiatrg adiunxit:nec mediocriter qu^' admodum ceteri.Sed lorum quodlibet egregie quedam cum excellentia habebat Tantum enim corporis virtutibus animicp preftitit:ut cum eum intuerentur qui tum m imperio conftituti erant ftupefcerent:8lt; non mediocri timore de principa tueorum afficerentur Putabant enim nullo modo fieri poffe ut is qui tab ingenio predrtus effet: privatus vitam degeret.Inde cum eius boneftiHimos mores infpi, 'Ciebantitantam ei adbibebant fidem.ut putarentiSiquiS in eos delinouereaude ret:fibicp Euagoram adiutorem fore ;8lt; cutam varia acdiucrfa dceo effet opiniq :nihil tamen horum eos fefellit nam neq^ priuatus vitam egit:neq eos aliquid com miGtSed tantam de eo prouidentiam deus habuit'ut bonefte r^am dignitatem (umeret.utomnia que per impietatem fieri neceffe erat: per alium patrarentur ea vero quibus fancfle ac lufteimperium aflequi poterat Euagoras feruauit Quidam enim qui per id tempus in poteftate erat:perinedias regem trucidamt.Euago , ramep comprehendere conatus.Putabat enim nullo pactio principatu obtinere poC te nili illume medio tolletet. Sed cuagoras pericdla effugiens in folosCilicie fe re cepit'nec eandem babuit mentem:quam alii qui in eiufmodi calamitates incidet illi enim cum imperio excidere humiliores animos habere folent.ipfeyero poft(^ patriam fugere coactus eft in tantum animi magnitudinis venit:ut cum antea pri natus effet:non putaret Gbi Gne imperio effeymendum neq; cum vagis amp;nbsp;exulibo alnfq; boc genus hominum reditum quebuit'indignos precari atq^colore cotemp £t, Sed eam occahonem Tumens quam omtvbusgui petgtem qoluntfämi oportet

ocr page 972

Vf fuas'fcilicet imuriastacente' ulciscantar: optanit ne vidor potiri imperia vél fuperatus occumbere. Itacp cum quinquaginta fere hominum ut plurimi ferut eoe giffet:cum bis reditumin patriam parauit:unde amp;nbsp;illius ingemu^SC qua apud ali os opinione effet contemplari poffumus Alam cum ta paruo virorum numero ac! tam mgens facinusnauigare debere fibiq: omnia grauia imineretquë in buiufmo, ;^di periculis cHe folent non tarnen ille elanguit: nec ullus eorum quos adhortatus fuerat in tanto dilcrimine ab eo defecit. Sed ii quod tam$deum alique fequereri tur fidem Ceruarciipfe uero tamqua meliore hoftibo exercitu haberet: uelpugne cuentum cum profpiciatur: ita animo affectus videbatur:quod ex rebus quas gef 'fit:intelligi licet:namcum in infulam difcendiffet:non putauit oportere locum mu nitum capereifecp m tuto collocare ac circumfpicere G aliqui cimum Gbi auxilium fcrrent. Sed eadem node ut primum facultas data eft urbemingreffus cum fuis ad regiam irruit.(Qui autem ea tempeftate tumultus acciderint quiue aliis terro res euenerint que deniep exhortationes eius fuerint ni vererer orationis prolixi' tatem dicere non grauaret Cum vero ii qui circa tirannu erant pugnarent reliqui autem eues cum illius principatum tum huiusvirtutem metuentesquiete :age' rent pugnans fblus contra multos cum$paucis contra omnes inimicosnon antea diftitit ^ regia in fuam poteflate redigeret:amp;inimfeosultus eft:amp;amicisauxifa um tulit: amp;ipfe ciuitatis imperio potitus eft 8lt; generi fuo patrios honores refti, tiiit Arbitror profedo fi nihil aliud memorare uelimifed hic orationi finem^mpo nere ex busque diximus facile ede amp;nbsp;Euagore virtutem 8lt; egregia eius fada cog nofeere non tamen his contentus fum fed ex bis que fequentur hec magis manife^ fta foreexiftimo Nam cum tempore vniuerfb tot reges tot$ tiranm fuerintnul' 'lus tarnen bunc honorem adeptus eft nec honeftius nec iuftius Si igitur eu eorw quolibet fada Euagore comparare uoluerimusrfortafïe nec noftra oratio auditori bus grata eßet: nec tempus addicendum (ufficerct.Sin autefegiligamusquofy probatiffimosicumcp his Euagoram comparemus:multo breuior erit oratio: nec minus propofitum affequemur.Eis qui a parentibus regna accipere' quis eftqui Euagore pericula non anteponant neminem enim adeo fegnem amp;nbsp;ignarumeffe ex iftimo'ut mallet:a progenitoribus fumere imperium:^ fande queadmodum ille adequens fuis liberis relinquere. At qui omnium antiquorum:qui in patriamt' dire hii profedo:quia poetisinduti funt celeberrimi videntur. Hi enim nd (blum preclaros reditus qui ante fuerint nobis edmemorant^fed nonos quo(dam ipG fin gunt.Nullus tame eorum effinxit qui tam grauibus periculisac terroribusin pa triam rediret fed finxere ^ plurimos fortuna:non nullos vero dolis ac fallatiis re' giam dignitatem accepiffe.Atqui Cirum preceteris qui poftea fuerunt admiran tur.is enim Medis abftulit pCrli^quefiuit imperiu.Sed tamen ifte perfard exer citu Medos vicit:quod multi Grecoru Barbarorumqi feciflent. Atifte corporis animicp virtute quam plurima ex hiisque dida funt facere vifiiseft IDemdeex Gri expeditione non fatis liquet eum pericula Euagore fubire potuiffe. At ex his que hic fecit omnibus impromptu :quod facile amp;nbsp;ilia opera effet aggreffuS. Preterea huic quidem omnia iufte amp;nbsp;fände fada funt.Hli autem non nulla impie euenire.Nam ifte inimicos perdidit Grus autem matris parentem interfecit ita cpG aliqui vtiuf$ non rerum magnitudinem fed virtutem metiri uelint nd iniuria Euagoram maioribus laudibus Loneftarent.at qui G hreuinullarrg inuidia ture tes audader loqui oportetmulfus neg? mortalis neep Semideus neep imortalis de/ niep reperietur quifumma cum pietate regnum acceperit amp;nbsp;honeftius ^clarius.. Quibus rebus Gquis maxime credere poterit no valde repugnans biis que dicutur conabitur exquirere quoniam pado vtri$imperaret Non cnim videbor guoqi m^

ocr page 973

t res fe habeant promptoanimo uelfe magna dicere:fed rei veritateinduamp;sita atl dadler de hisdÆrere Quoria ß patuis in rebus ipfe preftitiffet buiufmodi nem • pe orationem de eo habere equu fuerat:nunc autem omnes fatentur ex bonis om, nibus humanisamp;diuinis nibi! maius regno:nibi! mirabilius: nihil denicp maiori

- reuerentia dignius reperiri poffe. Qui uero omnium honeftißimum honeftiffime affecutus fuerit eu/ Qui rethorc^Quis poetafQuis demu orationis tuentor pro re bus geftis digne laudare poterit.‘'Nec tamen cu bis tam clarus fuerithn ceteris m ferior reperietur. Sed in primis cum natura ingeniofiffimus effet: menten cp habe ret:ad reffe faciendum aptiffimaminil tarnen niß ex tempore:nil cum regligetia

gt;putault effe faciendum.Sed querendo confulendocpomni cura plurin u temporis confumebat. Putabat enim fianimu fuum bene inftituißet bene Te 8lt; regnum fuu babiturü:Nec eos fatis admirari poterat:quicucp aliorum gratia animi curam ge runt:ipGus veto animi nihil penß habent Quippe eu eos qui fuma diligentia om, gt;nia faciuntiq^piinimo dolore affectos animaduerteret:veramq? animi quietem no in ociis:(ed in bene agendo amp;nbsp;tollerando effe nibil non exploratum reliquit.Sed tanta diligentia res omnes tenebat:adecq; vruqueg: ciuium nouerat: ut neq: infi, diis iniqui preocupare neqpequieum latere pollent fed ut omnes débita firret pre mia caftigebat puniebatq: ciues non ex bisque ab aliis acceperat:fed ex bis quozp ipfe erat confcius ludicia faciebat. Nec tamen in hiis que quotidie reciderant qua uis talibuscuriqeffet conftitutus ullo errore tenebatur.Sed ita pie amp;,humane ci uitatem gubernabat:ut omnes qui illuc venirent ma^is eos qui eiamp;fmodi regi ob/ temperarent:^eum tall imperio felicem arbitrarentur Vniuerfb vite tempore'ne mini iniuriam tulit:femper in omnes luftumimperium babuit:iufte delinquentes puniuit:cû nullius concilio egeret.Amicos tamen confuJebat:a famiharibusfeyin ci multis in rebus pacicbaturiat omni in re fuperabat iimicos nec cotraflione fro tis.Tcd vite inftitutis captabat reuerentiam.Nilil ei fine ordine nibilbne modo agebatur:fed que verbis promiferat baud ferus fidem feruabrt q? G lureiurando deuinffus effet Non biis que fortuna fedquefua virtute quefierat gloriebatur Amicosquidem beneficiis fibi morigeros. Alios vero magnanimitate fibi inferui entes faciebat:non quia multisgrauis ac n olemus foret terribilis erat. Sed quia facih aliorum ingenia fuperabat. Non parebat voluptatibus: fed dominabat pau, cis laboribus multum ocii querens:fed non propter paru ocii magnos labores fub, terfugiens (Dmnino nbil reliquit quod regibusadefle deceat. Sed ex ómni re p. quod efroptimu elegit. Namq: colendo multitudinem populärem:ciuilem autem rem pduftefubernando:rei vero militaris peritum bene m periculis confulendo fe offendit.Regalem deniqi bis omnibus preffando. Quod autem becpluraq^ ad , eflent Euagore exhs:que geffit facili intelligi poteft.Nam cum ciuitate effecta Barbaram propter Fhenicum imperiuineqp recipient em grecos:neqp (cientem ar tes:neep imperio vtentemineq? poffidentem portus accepiflet. Hec omnia direxit ac infupcr impii fines protulit:menibufqi orbe cinxit:Triremef$ edificauit:aliiP cpapparatibus ouitatem ita auxit ut a nulla grecorum ciuitatunffuperaret Adeo denicp potentem effecit vt eam multi qui antea contempferant formidarent?At qui ciuitatem aliquam tam breui intantum magnitudinis accrefeere nuito paeffo' fieri poteft.•niG aliquis iifdem moribus quibus Èuagoras preditus ht quof^ pau' Io ante comemorauimus eam gubernaret.Ita baud uerior ne maiore ^ fecerit dice re videar.Sed multo magis ne ab eius preclaris faais:fuperatus appaream Quis enim orationi buiufmodi ingenium attingere poOet :qui non (blum ciuitatem fua\ preclaram efficit:verum etiam in manfiietudine redigit 8lt; modeffam Nam ante ^ Euagoras potiretur imperio;ita feri amp;nbsp;immanes erat ut eos pricipes optimos

ocr page 974

iudiçafent.'quicucp ctudeliflime in gtecos affcÆ eßent.Nune vero intantom im mutati font:ut inuicem certent:qui magisgrecorum ftudioGeffe videatur:ac plu rimi eorum filiasnoftrorum in uxores accipiunt:ut ex bis liberis habere poUint. Magis enî grecis amp;nbsp;rebus:amp; Rudiis^ que apud cos funt gaudere videasiac pio res circa muGcam a1iam$ eruditionem his locisimorantur ^quibus confueucrat Morum omnium Euagoram caufam fuiffe nemo dubitat. At illud profecto maxi, ma coiedlura illius 8lt; moris :amp; fancftitatis eft. Plurimi enim greci probi honeft'cp viri .'proprias deferuientcs patrias:ut cum eo habitarent in Gprum (e contulere putantes regnum Ruagore non folum fuis rebus publicis comunius: verum etiam ftabilius'8lt; iuftius:quoru alios nominatim dicere aut facile effet Corona vero qui propter plurimas eius virtutes grecis prefuitiquis ncfciticum eius ciuitas ingen ti calamitate foret oppreffa.Aliis poApofitisiad Euagoram fe contuliffe.Diiu , dicans apud illum fue (alutis refugium eße firmiflimumiipfumcp Euagoram cele riter patrie auxiliatorem :forc cum antea Conon multa reelle fccifletmulla in re tn melius ^in bs confulere vifus eft.Multa enim bona propter aduentum in Cipru amp;nbsp;facere:amp; pati ei contigit Primum quidem cu nunqua antea: alter cum altero verfatus effet pluribus feipfos facere ^ qui prius fuirent familiares. Deinde vni uerfumtempus fuma concordia vixere:deq; noftra duitate eandem habuere (en' tentiam .Nam cumeas fub Lacedemoniorum imperio variil^ mutationibusex agitatum viderent.'grauitermo'edeq ferebant.'in quo vterg fuo funcllus officio eft.Illi enim natura erat patria. Hunc autem propter multa magnacp bénéficia le ge lata ciuitate donauerant. IpGs igitur cogitantibus quonia paella tantis calami' tatibus. Atbenienfes liberarent.'celeriter Lacedemones oportunitatem prebuere Nam cum grecorum imperio terra mariep potirentur: intantum dominandi cupi ditatem uenerciut totius Afie imgerium affectarent. Uli igitur oportunitate fibi datam (umentes:ducibusregis dubitatibus quomodo rebusvti oporteretteos ad monuere ut no terreftri .'fed nauali prelio cu Lacedemoniis certaret Putabant eni n eos pedeftribus copiis {uperaflent:ut ea fblum que incontinent! effet bene feby berent. At G nauali pugna victores effet vniuerGm greciam huius victorie parti' cipem fore.Quod certe contigit.Nam cum régis duces cis obtemperaffent: mag narrep coegiffent claflemiLacedemonii debellati funt:atq; imperil amifere.Cre, ci vero funt liberati.Athenienfes autem aliquam antique gloriepartem refump, fere:(bciorumq;duces funt condituti. Hec omnia duce Conone Éuagoraq ipfam prebente victoriam uipefcp plurimas afferente facta Gint Quorum gratia nos eos maximis affecimus honoribus. Nam ipforum ftatuas prope louis feruatoris Gmu lactum ereximus, ut illis amp;nbsp;horum vtrmlfy beneficiorum magnitudinis mutueep amicitic monumentum effet. At Perfarum Rex non eodem modo erga cos anima tus fuit.Sed quanto maiora amp;nbsp;preftantiora fecere tanto magis eos formidauit, Sed de Conone alias. Quod autem ita erga Euagoram Rex affectuseffet no allquot; os latere uoluit. Videtur enim maius ftudium in bello quod in Cipro geffiy^reli quis omnibus adbibuiffe. Maioremenim 8lt; grauiorem: ilium aduerfanu^Cir^ fecum de regno certantem arbitrabatur. Illius enim audiens apparatus intantu contempGt;ut ipGus negligentia pari m aLeHet:quin abiHo regia occuparet-Jfti? autem virtutem tantum timuit.'ut ei quamuis multis beneficus affectus effet bel Turn inferretiiniude quidem faciens:haud tamen omnino rebus fuis temere cofu lens Sciebat enim multos Crecos amp;nbsp;Barbaros ex fumilibus rebus ac nullius pe' ne momenti maxima imperia queGuifle. Senciebat autem Euagore magnanimita tem;8lt;paulatim inquantum nominis amp;nbsp;glorie accreuiffet. Videbat eum in lupe, rabile habere natura amp;nbsp;fortunam ei afpiranté animaduertcbat.lta^ non propter

ocr page 975

ea que fada effentiratusÆd de futuris timens nec tantum de Ciprorfcd de ma' ioribus etia formidansei bellum intulit Tantis enim apparatibus in eum irruit:ut in ea expeditione plus qua quinquaginta milia talenta confumeret. Euagoras tft quamuis copiis viribuCcp inferior effet:tam ingentibus apparatibus luam prude'• tiam opponens in bis magis admirandum:^in aliis que didla funt fe oftendit Ete nim donec eum in pace viuere linebat faa ciuitate contentus fuit. Poft$vero bel'

'• lare coactus eftitafem profecto fe preftitit: talem^ Protagorem adiutorem filiu habuit:ut parum abellet:quin totam (Ciprum in fnam ditionem redigeret Pbeni Ciam depopulatus eft.Tirum vero incepit (Ciliciam fecit a rege difcidcre.Totue ro inimicos Perdidit:ut multi perCarum fixas lugentes calamitates virtutum illi, recordarentur.Sic demu eos bello Gciauitiut cum antea regesnon prius qu^ eozp domini forent cum bis qui ab eis difciuiffent reconciliare affueuerint libentes pa' cem facerent:foluentes banc légem:nec quicquam de imperio Euagore permuta tes,8lt; Lacedemoniis quidem quo^ ea tempeftate 8 lt;maxime vires amp;nbsp;gloria erat infra tres annos imperium abftuht.Cum Euagora uero decem per annos bellum gerens eorum quorum ante id bellum gerens dominium reliquit.Quod aute om, nium maxime admirabile videtur urbem quM Euagoras:altero regnante: quiqua ginta cum viris ceperat:banc magnusimperator cu tantas vires tantofep exercit, baberet capere non potuit. At qui quonam pado aliquis manifeftius fortitudine prudentiam vniuerfam denicp Euagore virtute cp bis preclaris facinoribus amp;nbsp;pe, riculisoftendere poffet non enim fola alia bella fuperaffe videtur:verum etiam id quod 8lt; Heroes geffere:amp; apud omnes gentes celebratur. llh enim cum vniuerfa gratia fblam accipere Troiam Ifte vero vnam ciuitatem babens cum tota AGa be! Ium geffitiltaq? fi eum tot reru fcriptores quot illos laudari voluiffent: multo ma iorem quam illi gloriam reportaret.(Quem enim eorum qui tunc temporis fuere b fabulas dirrittere ac ueritate contemplari volumus inueniemus vnqul talia fe' ciffef'uel que tam varios cafus'uaria fy reru mutationes fubiffe qui feipfum expri uato tirannumconftituit rfuumq? genus quod totu ex re publica expulfum erat► indecentes honores reduxit .Ciues vero ex barbarisiCrecos bellicofos eximbeP libus.Ex in gloriis deniq? effecit glorfofbs:Tantam vero regionem cum feram SC immanem accepißet mitem 8lt; manfuetû reddidit.Ad bec fie regis inimicitias bo nefte ultus eft,ut bellum in Cipro geftum .Temper memorabile futurum fit.Cum vero eius fbcius fuit anto ulciorem fe aliis preftitit ut confenfh omnium in nauali pugua que circa Cnidum comifTa fuit fibi maximo adiumento foret : rua peracta tocius Afie dominus conftitutus cH.Eacedemonii autem qui antea Afiam uafla' re volebant.'de proprio fblo periclitari coacui fut Creci vero pro feruitute liberta tem babuere.atbenienfes quidem intantu creuere utbiqui prius eis dominabant eos adirent:imperiumq ? eis traderent Quapropter fiquis me interrogaret quid ex rebus ab Euagora gcftis maximum eße putem^vtrum curas apparatufq? contra Eacedemonios:quibus ea que diximus fada funtiuel poflrcmum bellum:uel reg, ni adeptionem vel totam rerum difpofitionem in multa profedo ambiguitate con ftitueret.nam quocunqp oculos mentis initio:id mihi amp;nbsp;maximum amp;nbsp;admodum mirabile videtur.Itaq? fi aliqui vn$ prepter uirtutem immortales fuere:arbitror _ amp;nbsp;illum boc munere dignum eflet.conieduris vtens quod illis amp;nbsp;fortunatiorem cariorem$ diis vitam duxit Semideorum enim ^pluribus inueniemus in maxias\ calamitates incidiffe. Euagoras vero in principio non folum valde mirabilis:veru etiam beatiffimus preftitit. Quid enim felicitatis ei abfuitf'qui talibus maioribus ortus efliquales nemo babuit nifi fiquis eadem ftirpe fuerit procreatus:Tantum vero corporis animiqp virtutibus ceteris preftitit ;ut non folum falamine ,fed eti^

ocr page 976

todas AGejmperio dignns videretur Keg-iam vero dignitatem fcotteftiflime ad/ eptusin bac vitam Finiuit . Mortalis autem cum eilet memoria reliquitimmorta lem Tantum enim teporis vixit vt necp expers effet fenecftutisne$particeps mor borum quos illa etas afferre folet.Preterea nec id quod rariffimu at$difficiliffi' mum eft bonos fcilicet multofqibabere filios:eidefuit amp;nbsp;quod maximu eft eorG neminem priuatis nominibus reliquit. Sed bunc quidem imperatorem bos aute; gt;Reges lias vero reginas appellauit.Ita$fialiqui poetarum cum aliquem fumope re laudare vellent:dicerent illum non mortalem:fed deum:aut deorum filiu exti/ tiffe:bec omnia profecto merito de illius ingenio dici poffunt - Multa igitur puto reliquifferque de Euagore memorari quirent.nam mibi 8lt; orationisamp; ingenii ui res deficiunt: quibus diligentius amp;nbsp;ftudioGus bas laudes etiam (cripli:non tame in prefentiarum pro meis viribus illaudatum reliqui . Ego aute o Nicocles:8lt; cor, poru imagines pulebra monumenta effe: fed multo digniores illas:que res geftas amp;nbsp;mentem expreflerinttquas in orationibus folum que arte funt comporte conté piari licet. Has ertrç illis preferendas ludico. Pnrruquidé quod video boneftos 8lt; probos viros:non tam pulcbritudme corporis q? rebus geftis amp;nbsp;earum memo , ria gloriari, deinde ftatuas neceffe eft illis fblum adeffe apud quos reefte fut Ora' tiones vero per vniuerfam Oretiam perg? Cymnafa Pbilofopborum diffipari pof luntia quibus amari 8lt; approbari $ AreliSomnibus longe preftat. Ad bec nemo Iculpturis 8lt; piduris naturam corporis affimularit.Mores autamp;T mentes ex eo^ oratione nifi nos fecordie tradiderimus facile imitari poffumus.Quoru gratia ma gis banc orationem fcribere aggreffiis (um: exiftimans amp;nbsp;tibi tuifcp liberis alii($ qui ab Euagora nati flint. Hanc fore adhortationem boneftiffimaßquis illius vir tutes in vnum cogens eafep verbis exornans vobis infpiciendas amp;nbsp;imitandas pre, beat'Nam cum alios ad Fbilofbpbiam hortari uolumus alterius laudare folemus vt emulatione eorum quos laudamus eadem ftudia concupifcant. Ego autem non alienis:fed domefticis exemplis vtens:te tuofep hortor: ut mentem adhibeas: atep enitare ne minus in agendo amp;nbsp;dicendog Creci ualeas. Neeme exiftimes uelim quia fepius te ifclem rebus admonui te negligentie condemnare: no enim neep me negi alios latuit:^p folus 8lt; primus eorum qui imperio ac diuiciis: deliciil$viuunt fumo ftudio pbilofopbie operam tradis:necp g? multos reges tue eruditionis emu los efficies. Hec cupientes ftudia:ea relinqufit: quibus nunc in prefentiarum fum mopere gaudent.Sed tarnen bec feiens nihilonimus 8lt; facio:8lt; faciam'id quod in gimnicis certaminibus facere folent {penatores.Ille enim non curforeseosqui re linquunë Sed qui de Victoria certant adhortantur. Mea autem eft amp;nbsp;alioru ami' eorum talia dicere amp;nbsp;fcribere quibus te excitemus ad ea appetere:que i prefencia rum concupiscis:tibi autem mbilconuenit nihi1deficere.Sedqueadmodum nue agisata reliquo tepore curé haLe:tuurrq: ita exerce anirruiut 8lt; parente amp;nbsp;maio ribus tuis non indignus videare:quorum prudentiam omnes admirari decet:vof$ prefertim qui imperio eftis conftituti,(Dportet igitur non acquiefeere fi prefenti fcus melior exiftas:fed idignari fi tali ingenio preditus amp;nbsp;antiquitus aloue nuper rime vero a tam preclaro viro genitus nifi multum amp;nbsp;aliis:amp; illis qui us in honori bus funt:preftare appareas. Si enim philofophie ftudio incumbes : 8lt; quatum nunc proficias:talis nempe qualem teeffe oportet celeriter fie^,

4

ocr page 977

^qgneipit Vita Pompony Attici Clarifymi viri Égreco fermone in latina Per Cor ETamp;diumAIepotem tranflata .

(OMPONIVS • Atticus ab Origine vfeima ftirpis Ro^ quot;nimane generatus perpetuo a maioribus acceptam eçueftrë Obtinuit dignitatem, patre vfus eft indulgente amp;nbsp;ut cum gérant tempora ditinn primify ftudiofb litteraru.EHic pro jpfe amabat litteras omnibus doctrinis quibus puerilis tfetasimpartir! debet: hliâ erudiuit.Erat autem in puero fréter docilitatem ingenii fuma fuauitas ons ac vocis: ut fon folumacciperetque tradebantur fed etia excellenter f pronuntiaret Q^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pueritia nobilis inter equates ferebatur clariuffy cxplen

;delcebatiquod generofi codifcipuli animo equo ferre poflent.Itacp incitabat ornés ftudio fuo:quo innumero fuerunt. L.Torquatus.C. mari.F. M.(Cicero quos co fuetudine fc Gbi deiunxit:ut nemo biis perpetuo fuerit carior.pater mature de' ceffitipfe adolefcetulus propter affinitate P.Suphtiiiqui.tri.pl.interfectus eft: no expers fuit illius periculi.Mamq? Antia Pomponii confobrina nupferat M Ser uio fratri Supplicii.Jtacp interfecto Suplirioipoft^ vidit Cinnano tumultu ciui' tatem effe perturbatammecp libi dari facultatem pro dignitate viuendi: quin al, terutram parte offenderet Diffociatis animis ciuium:quoru alii Sillanisialii Cin nanis fauerent partibus idoneum tempus ratus Rudiis obsequendi fuis:Athenas (econtulit:neq? eo fecius adole Icentem Marium boftem iudicatum iuuit opibus fuiS'ciuis fugam pecuniis {ubleuauit:ac ne illa peregrinatio detrimenta aliquod afferret rei familiari eodem magnam partem fortunarum traiecit fuarum Hic ita vixit ut vniuerfis Atbenienfibus merito effet cariffimus. Nam prêter gratia que iam in adulefcentulo magna eratrfepe fuis opibus inopiam eorum publica leuauit QuOniam enim vfuram freere publice neceffe effet:necp eius conditione eque ha, berent femper fe interpofuit ita ut neq; vfnra ab usacceperit nèçp longiuS ^ didu effet debere paffus fit. (Quod vtrnmq; erat iis falutarc:nam neq; indulgendo inuc terafeere eorum es alienum patiebatur:neq: multiplicandis vfuris crefeere Auxit boc officium alia quo$ libéralitate :nam vniuerfbs frumento donauit.'ita ut GnguE feptem modii tritici darentur:qui modus menfure medimnus atbenis ^pellatur EHic ante fe fe gerebat ut comunis infimis par principibus videretur Quo facQG eft:ut buic omnes honores quos poffent publicc haberet :ciuemq: facere Ruderet quo beneficio ille vti uoluit:quot nonnulli ita interpretatur amitti ciuitate fto, toana alia afcita. Quamdiu affuit nequa (ibi ftatua poneretur reftitit abfens pro' bibere non potuit.Itaty aliquot ipR amp;nbsp;phidie locis (andliflimis pofuerut.Nunc eni in omni fecuratione R.Pauciorem adorecp habebat Igitur primu illud mun? for tune quod in ea potiffimum urbe natus eft in qua domicilium orbis terrarum ed; imperii ut eandem 8 lt;nbsp;patriam haberet amp;nbsp;domu uoluent hoc fpecimen prudentie quod cum in eam fe ciuitate contuliffet:^ antiquitate, humanitate :doclrina pre» ftaret omnes ;vnus ei ante alioS fuerit cariffimus. BIuc ex Afia Silia decedes cum heniffet quoniaj diu ibi fuit fecum habuit Pomponium captus adulefcetis 8lt;hu' manuate amp;nbsp;dodrina. Sic enim grcce loquebatur ut athenis natus videret. Tanta autem fuauitas erat fermoms latini:ut appareret in eo natiuu quendam leporem tflfetion afcitum.Idem poemata pronuntiabat amp;nbsp;grece amp;nbsp;latine Reut (iipra nihil peffet addi (Qiibus rebus fadum eft ut Siüa nufq; ab fe dimitteret cupeteep fecu deduccreigp quin perfuaderetéptaretmoli oro te inquit Pomponius aduerGeoä

ocr page 978

me véUe ducere. eu quibusne contra te arma Ferrem itaTiam reliqui At Siffa ada' Ufentis officia collaudatotomnia munera ei que Athenis acceperat proficifcens iuffit deferri. Hic complures annos moratus cum rei familiari tantum opere da' ret quanta non indiligensdeberet paterfamilias;8lt; omnia reliqua tepora aut bo ,nis artibus autatbenienhum R.P.tribueret: nihilominus amicis urbana officia preftititmam amp;nbsp;ad comitia eorum ventitauit amp;nbsp;Equa res maior adia eft no defuit ficut Ciceroni in omnibus eius periculis ßngu'arcm fidem prebuit: cui ex patria fugienti feftertia ducenta amp;nbsp;quadraginta milia donauit.Tranquillatis aute rebgt; romanis remigrault Romani ut opinor L.Codla amp;nbsp;LTorquato confulibusqué .diem lic vniuerfa ciuitas athenienfium profecuta eftut lacrimis defiderii futuri dolorem indicaret. Habebat auunculum,Q.Celium equite Ro.familiare L,Lu culli diuitem difficillima natura:cuius Gc afperitatem ueritus eft ut quem nemo ferre poffet.huius One offenGone ad fumam fenedutem retinuerit beniuolentiam quo fado tulit pietatis frudum Cecilius enim moriens teftamento adoptamtcu beredemq? fecit:exdodrante :ex qua hereditate accepit circiter centies feftertium ^rat nupta foror Attici Tullio Ciceroni:eaffy nuptias,M.Cicero conciliar at: cu quo a difcipulatu viuebat coniundiffime* multo etiam familiarius ^cu.Q .ut lu dicari poffit plus in amicitia ualere Gmilitudinem morum $affinitatem.Wteba^ autem intime. (Ql• HortenGo ggt; his temporibus principatum eloquentie tenebat: ut intclligi nd poffet uter eu p!us diligeret Cicero an B]ortenfius.amp;id quod erat difficillimum afficiebat:ut inter quos tante laudis eßet emulatio:nulla intercede ret obtredatio effetq? talium virorum copula.In. R P.tta eftuerfatusmt femper optimarum partiu 8lt; effet amp;nbsp;exiftimaretur:neq? tamen fe ciuilibusfludibus cd, mitteret;quodnon magis eos in fua poteftate exidimabat cffe:qui fe hisdediOet ^ qui maritimis ladarentur:honores non petiit:quom ei pateret propter uel gra ciam uel dignitatem:quod neg; peti more maiorum necp capi poffent conferuatis legibus in tam effuGs ambitus largitionibus:neq;.e.r.p fine periculo corruptis ci uitatis moribus.ad haftam publica nun$acceffit.INullius rei neq praes neq? man ceps fadus fuit.Neminem luo nomine neq fubferibens accufauit. In ius de fua re nun$iuditium habuit.Multorum conGilum pretorumcp prefeduras delatas Gc accepit ut neminem in prouinciam fit fequutus.honore fuerit contentus: rei fami Iiaris defpexit frudum'Qui ne cum Q quidem Cicerone uoluerit ire in AGam : cum apud eu legati locum obtinere poflet Non enim decere fe arbitrabatur quom preturam gerere noluiHet :affeclam effe pretoris:qua in re non fblu dignitati fer, uiebat fed etiam tranquilitati quom Gifpitionesquoq vitaret criminum:quo fie bat ut eius obferuantia hominibus eßet carior:cum earn offitio nd timori neep fpei tribui viderent.Incidit Celarianum ciuile bellum cum haberet annos circiter fexa ginta.Vfus eft etatis vacatione'netp fe quo$ mouit ex urbe :$ amicis Giis opus fuerant ad Pompeiu proficifcentibus omnia ex fui re familiari dedit Ipfum Pom peium coniundum non offendit Nullum ab eo abebat hornamentum ut ceteri qui per eum aut honores aut diuicias ceperant:quorum partim inuitiffimicaftra funt fecuti partim fuma cû eius offenGone domi remanferunt. Attici aut quies tatope, re Cefar fuit grata: ut vidor cd priuatis pecunias per epifto'as impetraret .'huic non (b'um mofeftus non fuerit:fed etiam fororis filiu 8lt;.(Q_.Ciceronem ex Pom, pei caftris concePerit: Sic uetere inftituto effugit noua pericula: Secuti eft illud tempus occifo (Ee(are:quo.R.P penes Bruto videretur eflfe amp;nbsp;Caffium ac tota ci uitas fe ad eum conuertiffe videretur .Sic .M BrutosvGis eft ut nullo ille adule Icens equal i familiarius ^ hoc fene.neqi folum eum principem conGlii haberet led etiam in conuidu.Excogitatum efta quibufdam ut priuatum errarium Celan^

ocr page 979

interfedoribus equitibus.IR.conßitueretur. ld facile effici pefTe arbitrati funt Ii 8lt; principes eius ordinis pecunias contuliffent.Itaçp appellatuseft a Q.Flauio Bruti familiari fitticus vt eius rei princeps eße vellet At ille çp amicisofficia pre flanda fine fadione exiftimarctifempcrq: a talibus fe confiliis remouiffet.refpon , dit liquid Brutus de fuis facultatibus vti voluiOetivfuram quanta be paterentur fe neep cum quo^ de re collocutura neq? cobiturum : fic iHe confentionis globus buiufce vnius difrentionedifudus'reep multo poft (upcriorede cepit Antonius ita ut Brutus.8lt; Caffius prouintiarurrqi lis necis caufa date erant:a cdfuledefpe' ratis rebus in exilium proficifcanrurAtticus çp pecuniam GmuI cum ceteris cofer re nolueratflorenti illi parti abic4o Bruto italiaq? cedenti: feftertia centu milia muneri mißt:eidem in epyro abiens trecenta luffit dari.'neep eo magis poteti adu latus eft antonio neq; desperatos reliquit. Secutus eft bellum geftum apud Muti nam in quo fi tantum eum prudentem dicam minus ^debeam predicere cum ille potius diuinus fuerit fi diuinatio appellenda eft perpetua naturalis bonitas:que nullis caßbus agitur neq minuitur: Hoftis Antonius iudicatus italia cefferat fpes reftituendi nulla erat non fblum inimici qui turn erant potentifTimi amp;nbsp;plurimi fed etiam qui aduerfariis eius fe dabant in eo ledendo aliquam confequuturos fperac bant comoditatem. Antonii familiares infequebantur: uxorem Wuluiam omnibus rebus fpoliare cupiebant.liberos etiam extinguere parabant. Atticus cum Cicero nis intima familiaritate uteretur:amiciffimus effet Bruto mon modo nibil iis in^ dullit ad antoniem uiolandû fed e contrario familiares eius ex urbe profugientes quanta potuit texit:quibus rebus indiguerit:adiuuit. P.vero Wolunio ea tribuit ut plura a parente proficifci non potuerint.Ipfi autem Fuluie cum litibus diftine, retur magnify terroribus uexaret:tanta diligentia officium fui preftitit ut nulli alla preftiterit validimonium fine Attico ut fponfor omnium rerum fuerit. Quod etiam cum illa fundum fecunda fortuna emiffet indiem neq poft calamitatem vfu ram facere potuiflet:ille fe interpofuit:pecuniamq fine fenore fine vlla ftipulatio ne credidit Maximi exiftimansqueftuto memorem gratumq cognofci: fimulg aperire fe non fortune:fed bominibus folere efïe amicum: que cum faciebat nemo eum temporis caufa facere poterat exiftimare. Neminis enim opinioni veniebat antonium rerum potiturum.Sed fenfim is a nonnullis opinatibus reprehendebat quod parum odiffe malos ciues videretur. Ille autem fui iudicii potius quod fe fa, cere par effet intuebatur:quam quid alieni foret Conuerfa fubito fortuna eft ut antonius rediit in italiaminemo non magno periculo Atticum putarat propter in timam familiaritatem (Ciceronis amp;nbsp;Bruti.Itag ad aduentum imperatorum de fo ro deceffcrat timens profcriptioncmiLatebatg apud.P. Volumnium cui ut oft^ dimus pauloante opem tuferat.Tantavarietas bis temporibus fuit fortune: ut modo 11 modo illi in fummo edent aut faftigio:aut periculo:babebatq fecum.Q^ Gellium canum equalem fimilimurrcpfui.boc quog fit attici bonitatis exemplum quod cum co quem puerum in ludo cognouerat adeo coniunde vixit*ut ad extre mam etatem amicitia eorum creuerit, Antonius aut 8lt;fi canto odio ferebatur in Ciceronem vt non fblum ei fed etiam omnibus eius amicis effet inimicusleofy ucl let proferibere multis bortantibus: tamen attici memor fuit officii amp;nbsp;ei cum re' quififfet vbi nam edet:fua manu feripfit ne timeret 'ftatimq? ad fe veniret: fe eum Gelild Canum de proferiptoru numero exemiffetac ne quod periculum incideret quod nodu flebat prelidium ea mifit.Sic atticus in fummo timore non fblum fibi fed amp;nbsp;ei quem cariffimum habebat prefidio fuitineq; enim fue folum aquo^ auxi lium petiit (alutis:fed conuiamp;:utappareret nullam feiundam fbi ab eo uelle for tunafQpd GguberuatotbPrecipua laude fert qui neue ex hieme marigfcopulofa

ocr page 980

fcruat'cur non lingulares eius èxiAimétur pradentia'qui ex tot tanq^ grauibus » cellis ciuihbus ad icolumnitatem peruenitf'quibas'ex malis ut fepe emerferit nibil aliud egit^ ut plurimis quibus rebuspoßet eflet auxilio-eu profcnptos premiis imperatoris uulgus conquireret:nemo in Epirbum venit^cui re ulta defuerit:new mini non ibi perpetuo manendi poteftas faàa eft :Quin etiampoft prehum Pbiti penfem interitumq^.C. Caffii 8lt;,M.Bruti.L.luhum Mocillampretoriu amp;nbsp;eius film :Aulumc p Torquatum ceterofq; pari fortuna perculfbs inftituerit tueri:at$ ex epyrobis omnia Samotraciam fupportari luflerit. difficile eft omnia perfequi . amp;nbsp;non neceflaria. Illud vnum intelligi volumus illius Iiberalitatem neep callidi fu/ ide: id ex ipfis rebus ac temporibus ludicari poteft g non florentibus fe vcndica, ult fed afflidlis femper fuccurrit.Qu' cuidem Seruiliam Bruti matre non minus poft mortem eius ^ florente coluerit. Sic liberalitate utens nullas inimicitias gef fit:ggt;ne$ ledebat quen$neqp G qua iniuriam acceperat:malebat ulcilci. Idem im mortali memoria precepta retinebat beneficia'quc autem ipfe tribueret: tamdiu meminerat'quoad ille gratus erat qui acceperat.Ita$ bic fecit ut vere didum vi' deatur:fui cuicp mores fingunt fortunam:nec tarnen ille prius fortunam ^ fe ipe finxit:qui cauitne qua in re iure plecteretur. His igitur rebus effecit ut'M lup lanius Agrippa intima familiaritate coniunctus adulefccnti Cefari: cum propter fuam gratiam 8lt; celaris potentiam nullius conditionisnon habere pctetatcmipo tiflimum eius diligeret affinitatem preoptaret$ equitis.IR. filia generosam nupquot; tus:atqB baru nuptiarum conciliator fuit:non eft enim celari: dum. M. Antonius triumuir rei p. cuius gratia cum augere poßeffionespoffet luas'tame abfuit a cu piditate pecunie ut nulla in re vfus Gt ea niG in deprecardis amicorum aut pcricu lis aut in comodis.Quod quidem fub ipfa preferiptiore perillufl.re fuit • NamcG L. Saufei equitis. R.equalis fui qui complures annos Audio ductus pbilofopbie habitabat:babebat$ in italia preciofas poffeffiones triumuiri bona vendidiflent' confuetudine ea qua tum res gerebantur attici labore atq? induftria facŒu eft ut eodem nuntio Saufeius fieret clarior fe patrimonium amiGfle 8lt;recuperare.Ide L.Iuliumcalidium quem poft Lucrecii Catulliq : mortem multo elegantiffimum poetam noeram tuliffc etatem vere videor poffe contendere:neq? minus virum bo num optimi^q; artibuseruditum:quem proscriptionem equitum propter magnas eius aflricanas poßeffiones in profcriptorum numeru a P. Volumnio prefec^o fa brum antoni iabfentem expediuit. Quod impretratim ci laborioGusan glorioGus fuerit difficile fuit ludicareig, in eorû periculis no fecus adfentes amp;nbsp;prefentes ami cos attico effecure cognitum eft.Meçp minus ille vir bonus paterfamilias habit, eft q? ciuis. Nam cum effet pecuniofuS nemoiHo minus fuit emax minus edifica, tor. Neep tarnen non in primis bene habitauit : omnibuf$ optimis rebus vGis eft Nam domum habuit in ualle quirinali Tamphilianam ab auurculo hereditate relidlamicuiusamenitas non edificio fed Glua conflabat.ipfum enim tedium anti, quitus coftitutu plus falis ^ {umptus ha bebat:in quo rihil comutauit: nifi Gquid mtuftate ccadlustfl.Vfus eft familia G vtilitate ludicadum eft optima: G forma vix mediocri .Namep in ea erant pucri litteratiffimi anagnofle optimi amp;nbsp;plurimi fiberarnmtne pcdifrcquusquidem quifquam cfTetiqui non vtrun, bord pulchre facere ponet:pari modo artifices ceteri euos cultus domefticus deGderat'appri' me bom:neg: tarnen forum quenquam niGdomi natum domig fadlu hahuitquod ed Ggnum non fblum continentie:fd etianjdiligentie Nam amp;nbsp;non intemperanter concupifcere quod a plurimis videas continentis debet duci- amp;nbsp;diligentia ^ precio parare non mediocris eft induftr e:elegans non magnificus fplendidus non fump, jtaofusiomni diligentia mundiciam non affluenti^affcdldbat: fuppeUçx nd n:odica

ocr page 981

non mu!ta:atmncatram parte confpici pofTet Nec preteriboquanqua m no nulfis feue vifum in putem cum in primis Lautus effet eques.R.amp; non parum liberali' ter domum luam omnium ordinum lomines inuitaret fcimus no amplius ^ Tria milia eris per eque in fingulos menfes ex Ephemeride eum cxpclum fumptui fer re fohtumiatqp hoc non auditum fed cognitum predtcamus Sepe enim propter fa miliaritatem domefticis rebus interfuimus. Nemo m conuiuio eius aliud a Croma audiuit;$Anagoftem:quod nos quidem locundiffimum arbitramur: necp vnqua fine aliqua lectione apud eum cenatum eft:ut non minus animo ^ ventre conuiue delectarentur Nanq? eos vocabat quorum mores a (uis no abhorrerent. (Quum tM ta pecunie facta effet acceffio nihil de quotidiano cultu mutauit:nihilde vite con, {iietudine:tanta$u{useremoderacione:ut ne$ in Seftertio vicies quod a patre acceperat parum fe fplendide gefTeritmeqi in repertio centies affluentius vixerit qua inftituerattyariq? faftigio fteterit in vtra$ fortuna'Nullos labuit ortos nul lam fuburbanaaut maritima fumptuoGm villamtneqi in italia prêter Arretinum amp;nbsp;Momentanum ruticu prediu.omnefp eius pecunie redditus conftabat in Epy rotheis 8lt;vrbanis pofletionibusiex quo cognofci poteft v(um eu pecunie no mag nitudine led ratione metiri (blitum Mendaciu neqp dicebat necp pati poterat Ita$ eius comitas non fine feueritate erat ne$grauitas fine facilitate: ut difficile effet intellectu vtrum eum amici magis vererentur ^ amarent. Quicquid rogabat reli giofe promittebatiquod non liberalis fed leuis arbitrabatur polliceri quod prefta re non pollet :Idem innitendo quod femel annuiflet tanta erat cura mt non manda, ta fed fuamrem videretur agere: nun$ fufeepti negotii eum pertefum eft. Suam enim exiftimationem in ea re agi putabat:qua nihil habebatcarius quo fiebat ut omnia Ciceronum Catonis.Marci$ Hortensi:Auli Torquati multoru preterea equitum Romanorum negotia procuraret.ex quo ludicari poterat no inertia fed iuditio fugiffe.r.p.procurationem. Humanitas vero nullum afferre maius tefti, monium poffiim ify q, adolelcens idem feni. Sille fuerit iocundiffimus:fenex adole fenti. IVI. Bruto.cum equalibus aut fuis. Q_. Hortenfio 8lt;.M. Cicerone fic vixe' rit:utindicate facile Gt cui etati fuerit aptiffimus: quan^ eum precipue dilexit (Cicero ut ne frater quidem ei quantuscàrior fuerit:aut familiarior Ei re funt in ditio preter eos libros.in quibus de eo facit mentionem:qui in uulgus iam fut edi tiivndecim volumina epiftolarum ab confolatu eius ufqi ad extremum tempus ad Atticum miffarumtqué qui legat non multum deßderat hiftoriam contextam illo rum temporum.Sic enim omnia de ftudiis principum vitiis ducu: mutationibus rei.p.fcripta funt ut nihil in iis non appareat amp;nbsp;facile exiftimari poflit piudenci am quodammodo elle diuinationem Non enim Cicero ea Colum que viuo fe accide runt futura predixit:fed etiam que nunc vfu veniuntcecinit ut vates De pietate autem Attici quid plura comemorem^cum hoc ipfum vere gloriatem audiuerim in funere matris fue quam extulit annorum nonaginta feptem amp;nbsp;fexaginta fe nun quam cum matre in gratiam rediiHe nuquam cu fbrore fuifle in fimultate:quam prope equalem habebat. Quod eft in fignumiaut nullam vnquam inter cos queri, moniam interceffiffe :aut ea fuifle in fuos indulgentia :ut quos amare deberet ira , fci eis nefas duceret:neq; id fecit natura fblum quan^ omnes ei paremus:fed etia dodrinainam amp;nbsp;principum philofophoru ita percepta habuit precepta: ut iis ad vitam agendam no ad oftentacionem vteretur.Moris etiam maiorum fumusimi, tator futt:antiquitatifq^ amator:quam adeo diligenter habuit cognitamut ea to' tam in eo volumine ex pofuerit quo magiftratus ornauit. Nulla enim lex neq; pax neqi bellum ncqires illuftris eft.p.r.que no in eo fuo tempore ht notata : amp;nbsp;quod difficillimum fuit.he familiarum originem fubtexuit:ut ex eo clarorum virorum

ocr page 982

°propagines poffimuscognofcere:Fecit bac idem Tcperati in aliis fibris ut.MBra ti rogatu.Juniam familiam a ftirpe.ad bancetate ordine enumeraueritmotas qai aquoqiortus'quos honores quibufy teporibus cepiffet pari modo Marcelli (Elati diide Marcellorum Scipionis Cornelii:amp; Fabii maximi fabiord: amp;nbsp;Emiliorum quocptquibus libris nibil poteft eße dutciusiiis qui altam cupiditatem babent no, ticie claroru virorum. Attigit quocp poetici credimus ne eius expers effet luaui? tatis:nancp verObus qui bonore rerumqigeftarû amplitudine ceteros romani po, puli reftiterunt expofuit : ita ut fub Gngulorum imaginibusficfta magiftratufcp eorum non amplius quaterniscum ifcp uerfibus defcripferittg, vix credendum fit tantas res tam breuiter potuiffe declarari Æft etiam vnus liber grece confectus deconfulatu Ciceronis.Hactenus Attico uiuo édita a nobis funt.Nunc quoniam fortuna nos fupcrftites ei effe uoluit reliqua per fequemur amp;nbsp;quantu potuerimus rerum exemplis lectores docebimus.Sicut (upraGgnificauimus fuos cuicp mores plerum$ conciliare fortunam:nancpbic contentus ordine cqueftri:quo erat ort, in affinitatem pcruenit imperatoris duci filii: cumiamante familiaritatem eius effet confequutus nulla alia re ^ elegatia vite qua ceteros principesciuitatis dig, nitate pari fortuna humiliores anteibat. Tanta enim profperitas cefarnmeueft confequuta ut nihil ei non tribuerit fortuna:quod cui$ante tulerit amp;nbsp;concibarit Nata eft autem Attico neptis ex Agrippa cui virginem filiam collocarat: hac Ce far vix anniculam Claudio Neroni DruGMa nato priuigno (uo defpoudit: que con iuncftio neceffitudinem eoru fanxit:familiaritudinem reddidit frequentiore qu^' uis ante bec fpdfalia non folum cum ab urbe eßet nun^ ad fuorumquen^ litteras mißt quin Attico mitteret quid ageret in primis quid legeret quibuf^i locis 8C quamdiu edet moraturus fed etiam cum effet in urbe:8lt;propter Ihas infinitasoc cupationes minus fepequa vellet Attico frucreturmullus dies tarnen intercede' rit:quo non ad eum Icriberetiquo non aliquid de antiquitate ab eo requireret mo aliquam ei queftionem poeticam proponeret interdum iocans eius verbofiores eli teret epiftolas. Ex quo accidit cum edis louis feretrii incapitolio a Romulo cofti tuta uetuftate atq; in curia tec^a prolabetenturAut attici ammonitu Cefar eam re ficiendam curaret. Ne$ vero ab. M. Antonio minus abfensilitteris coleba^^adeo ut accurate ille exultum iis terrisquid ageret cure Gbi haberet cerciorem facere atticum.Hoc quale fit facilius cxiftimabit is qui indicate poterit quate fit fapien cie eorum retinere vfum bcniuolentiamq^iintra quos maximarum rerum non folG emulatio fed obtrectatio tanta intercedebat quanta fuit incidere necefle inter^Ce larem atq;antonium :cum fe vtricp principem no fblum vrbis romane fed orbis ter ratum eße cupetet Tali modo cum feptem amp;nbsp;fexaginta annos complexet: at$ ad extrema fenectutem no minus dignitate ^ gratia fortunaep creuiflfet: multas eni hereditates nulla alia reg bonitate cofequutus tan tag ptofperitate vfus cft ualitu dmis.'ut annis triginta medicina non indiguinèt. Nactus eft morbu quem initio amp;nbsp;ipre amp;nbsp;medici cotempferuntinam putarunt eße Tenafmon cui tencdia celeria faciliaq? proponebant. In hoc qum très menfes fine ullis doloribus prêter^ quos ex curatione capiebat cofumpfiflctrfubito tanta vis morbi in vnum inteftinu pro rupit ut extrerrotempore per lumbos fiAule puris erumperent: atq^hoc prius $ ei accideret poft$ indies dolores accrelrere febref^acceffiffe fenfit: agrippam ge nerumad fe accerß iunit:amp; cum eo.L.Cornelium Balbum.Sex g peduceiï: hos ut veniffe vidit in cubitum innixus:^tam inquit curam amp;nbsp;diligentiam in valituquot; dine mea tuenda hoc temporeadhibuerim:cum uos telles habe^:nihil necefleeft pluribus uerbis c6memorare:quibus quoniam ut (pero fatiffeci me nihil reliqui fe £iflequod ad fanandam me pertineret reliquum çft ut egomet mibi conficiam, Id

ocr page 983

VOS ignorare nolui, ni mibi ftat afere morbu delinere.namcp bis diebus quicquid cibi pocionifg; furrpfrita produxi vitam ut auxerim dolores fine fpe (alutis quare a vobis peto primum ut conGlium probetis meum:deinde ne fruAra dehortando conemini.^ac oratione habita tanta conflantia uocis atq; uultusiut no ex vita (ed tx domo in domum videretur migrare^cum quidem ßgrippa eum flens atqp ofeu lans oraret atq: obfecraret:nead id quod natura coegerat ipfe quoqi (ibi accelera, ret:amp; quoni a tum quoq^ poflet temporibus (uperefTetfefibi fuif^ referuaret: pre, ces cius taciturna (ua obftinatione depreffit. Sic cum biduum cibo fe abdinuidet fubito febri decedit. Elatus eft in lecfticula ut ipfe preferipferat fine ulla pompa fu lieris comitantibus omnibus bonis maxima uulgi frequentia. Sepultus eft iuxta viam apiam ad Aquintum lapidum in monpmentO'Q^.Cecilii auunculi fui*

flo PERPETVe.lDomino Valentiniano Imperatori amp;nbsp;^mper augufto Ruffus Sextus vir confularis breuem fie clementia tua precipit. Parebo libens preceptis Quippe ^um délit facultas latius eloquendi:ac morem fecutus cal/ Jmlatorumtqui ingetes fummasere breuiori exprimât res feeftas fignabo^non eloquar. Accipe ergo: breuiter dicda; ^euius conputentur'ut annofam uetuftatem.r.p.legen, _^Jodetineamusiac preteriti fada temporis no tam legere )ii'°V^*rfteTorio@p¥in^eps^7!umerare videaris.fib vrbe igitur condita in ortum perenita tis noftre^quo profperius faUum imperium Romanum (brtitus es: Anni numerSquot; )lvtur GeSub regibus numerantur.ccxliii.Sub conlubbus.ccccIxyii.Sub Imperato ribus.ccccvii.Regnauerunt Rome per annos, ccxliii.reges numero feptem.Ro' mulus regnauit per annos.xxxvii.Senatores per quos dies annum vnum.Numa Pompilias regnauit ^niS.xliii. Tullius Hoftilius regnauit anis xxxii Ancus Mar cus regnauit anis xxiiii Tarquin? Primus regnauit anis xxxviii Seruius Tullius regnauit ^nis.xxxiiii.Tarquinus $uperbusexpul(us eft regno anno.xxxv.Codi les fuere Publicola amp;nbsp;^rutus a Publicola amp;nbsp;Bruto in Panfam amp;nbsp;Élircium nume, to.octingentaJxxvii. prêter eos qui in eodem ^no forte aliqua funtfubrogat iper annos.cccclvd.Quing annis Rome confules defuerût lub decem uiris anis duobo lub tribunis militaribus ^nis tribus .Sine magiftratibus Roma fuit annisquatu or Imperatores ab odlauo Celare augufto ufq; in louinianum fuerit numero.xliii per annos.ccccvii Subbis igitur tribus imperandi generibus.Hoc eft: regio con fulan amp;nbsp;imperatorio quantum: Roma profecerit breuiter intimabo Sub regibus feptem per annos.ccxliiii. no amplius^uGp portum at$ horiam intra oedauum decimum miliarium a portis vrbis Rome utpote adhuc parue: amp;nbsp;a palloribusco dite cum fmitime circum ciuitates premerent romanum proceffitimperium Sub confulibus inter quos non nun^amp; dictatores fuerunt per annos Gmul.ccccxlvii. ul^ trans padum italia occupata eft. Artifica fubacta hifpanie accefferunt.Gallie amp;nbsp;Éritanie tributarie facte (unt'Inde Illiricum Hiftn Liburni: Dalmete domati funt. Ad achaiamtranfitu eft .'Macedones fubacti Cum Dardanis Mifus amp;nbsp;Tra cibus bellatu eft:ad IDanubium ulq? peruentum :ln aha expulfb Anthioco primu pedem pefuerunt Romani.Mitridate victo ponti regnum eius occupatumeft « Armcniabiiiior quam idem tenuerat armisobtrtta eft: luMelbpotaima Roman,

ocr page 984

perueriit exetcitus. Cum partis fectus initum eft^udea emnis Cilicia Siria in pew teftatem popuh.R.veneruntgt;Egipti reges federati erant Sub imperatoribus ue ro annos.ccccvii .cum diuerfa.r.p.fortuna multi principes imperarent.AccefTe' runt tarnen Romano orbi'Alpes maritimeiAlpes Cociei RetbieiNorie Panonie foleffia 8lt; omnis terra Lanubii in prouicia eft redacta. Pontus omnis. Armania minor. Oriens totus cum Mefopotamia. Affiria Arabia :amp; Egyppo fub imperii Romani iure tranGuit.Quo autem ordine Gngulas prouincias Romana respubli, ca aflequuta eft:oftenditur ita infra prima prouinciarum Fadla eft Sicilia eam vic to Hierone Siculorum rege.'Marcellusc6ful obtinuit: Deinde a pretoribus reda eft•Poftea eft cdmifla prebdibus nunc a conlulibusadminiAratur. Sardiniam amp;nbsp;Corlicam Metamp;is vicit:qui 8lt; triumpbauit de Sardis.Rebellauerc Tepe lardi i vida adminiftratio barum infuhteum fuerat:poft fuos pretores habuit: nue Gngu fea prefedibus reguntur.In Africam pro defenfione Siculoru Romana trafmifTa lunt figna.Ter Africa rebellauit:ad extremumdelata per Africanum Scipione; Cartago prouintia fada eft nunc fub confularibus agit. Numidia ab amicis regi' bus tenebatur:fed lupurte ob necatos ad Her balem amp;nbsp;Niempfalem Miciffe re/ gis filios bellum indidum eft amp;nbsp;per Metellum confutem Attrito: per Mariu cap to:in populi Romani poteflatem numi peruenit.Mauritoniea Boebo obtente fut led fubada omni Africa Mauor luba rex tenebat qui in caufa belli Émilis a lulio Cefare vidis mortem ßbi propria voluntate confciuit. Ita Mauritonie noftre effe ceperunt:ac peromnem africam fex prouincie fade funt: Ipfavbi Cartagoeftp confutaris: Numidia confutaris.Niratu cofularis Tripolis amp;nbsp;Mauritime due boe eft Sitifenbs amp;nbsp;Cefarienfis funt prefidiales.Hifyanum primum auxilium aduer, fus Afros per Scipionem tulimus.Rebellantes LuEtanos in Hifpania per Decifi Brutum obtinuimus amp;nbsp;uf^ Gades ad occeanu mare peruenimus. Poft ad EHifpa, nos tumultuantes Silianus miffiis eos vicit. Celtiberi in Hifpania fepe rebellabat Ted miAbiuniore Scipione cum excidio numantie fubadi fut. Omnes pene Hifpa nié occafione belli Sertoriam per Metellum amp;nbsp;Pompeium in deditionem accep /, te fut:poftea prorogato in quinquennium imperio a Pompeio predomite funt. ad extremum quocp ab (Ddauiano Cefarc augufto Cantabri qui freti montibus reO ftebat deleti futiac per omnes Hifpanias fex fut nunc prouincie: TerracomçnGs (rartaginenGs:LuGtania:Œallicia:Beticba:trans fretum etiam Infula terre afri 4. ce prouincia Hrfpaniarum eft que Tingitania cognominatur. Ex bis Beticba amp;' LuGtania confulares cetere preGdiales fut Cum Gallis graniffima bella populus Ro.babuit.Galli enim etiam illam partem Italie in quante Mediolanum eft uf$ ad Rubiconem fluuium tenebarit: intantum viribus freti ut Romam ipfam bello. peterent.amp; ceGsexercitibus Romanis apud Allium fluuium menia urbis intraxit, capitolium obliderent ad cuius arcem fexdecim nobiliffimi Senatores confugerat. qui mille auri libris fe obfidione redemerunt.poAea Gallos cum vidoria remeanquot;. tes CamiHius qui in exilio erat colleda de agris multitudine oppreffit: aurum 8lt; _ligna q; Galli cepere reportauit.Cum Gallis multi cofufes pretores ac didatores euentu varro conflixerunt.Marius Gallos de Italia expulit:amp; tranfeenfis Alpibi felicireraduerfus eos pugnauit.Ceterum.C.Cefar cu decem legionibus que qua terna milia militum Italorum habuerant Gallias fubegit;per annos odo ab alpi' bus ad Rhenum ufy Gallias tranfiuittdecimo anno Gallias tributarias fecit $ut Gallie cumaquitania amp;nbsp;Britanns prouincie decem amp;nbsp;odo Alpes Maritime :proquot; uincia Abinenfis. Marbonenfis: nouem Popularia: aquin tanie duealpes Gagie Enex vna Sequanorum (Germanice due ILugdunen'es due in Britania maxima Cefariefis prima: Entama fccundajn Hlincû ab ore Mant^mç paulatirp regreffa;

ocr page 985

tümasleainras con{uTaJriacum atep tonicum mare primus igreffus Maritimas obtinuit ciuitates.Creta per Metellum proconfulem qui Creticus dicftus eft amp;nbsp;uincia fada eftgrecisin fidem noftra cofugientibus: ad achaiam acceffimusathe rien'eSaduerfüs Philippum macedonum regem auxilium noArum pecierunt.Li bera diu fubamicis noftris achaia fuitad extremum legatisromanorum apud Co rinthum violatis:per Lucium Mumium confulem capta Corintho achaia omnis obtenta eft Epirote qui aliquado cum rege Pirtho eti^ad Italia tr^Gre prefÏÏpfe, rant vidli^atgi Thefalifimul enm achiuorum amp;nbsp;Macedonum ncféis. Macedonia ter rebellauit;fub Philippo fuß Perfect lub Peudo. Philippum Flammeus Perfe um Paulus.Pfeudo Phihppu Metellusoppreffit quorum triumphis Macedonia populo.Ro.adiuncŒa eft.Iliricos qui auxilium Macedonibus tulerantex eadeoc/ cafione Fer.L.Manilium pretorem vicimus:amp; eos cum rege gentium in deditio nem accepimus. Dardanos 8lt;Meffiacos Curius jpeon fui fubegit:8lt; primus ro' manorum ducum ad danuBiu ufep peruenit.Sub lulio amp;nbsp;odlauiano CefariBus per Alpes iulias iter facium eft Alpinis omnibus viAis Noricorum prouincie accefle tunt Bachone Pannoniorum rege fubadlo in dediticionem noftram pannonie vene runt. Amatihis inter Sauum amp;nbsp;IDauum pro ftatis regio Suauenfis. ac Sacodoru foça Pannoniorum obtenta funt. Machoniani amp;nbsp;Scadi de locis ualcrie que fut in', tér Danubium amp;nbsp;IDrauu pulG {unt:amp; limes inter iRomanos amp;nbsp;Barbaros ab au# gufto ter Vandalicum per Noricum Pannoniam ac Meffiam eft conftitùtus.Trz ianuslDachos Gib rege Decibalo vicit Et IDaciam tras IDanubium in folo Barba, ró prouinciam fecit que in circuitu habuit decies centena milia paffiium Sed fuß Œalifno imperatore amina eft.Et per Aureliaru tranflatis exinde Eon anis due Datièinregionibus Meffie ac Dardanie fade funt habet Illiricus feptem prouin Cias:Noricorum duas. Pannonicorû duas. Valeriam.Suauiam.iPalmatria Mef fiam.IDatiarum duas.Et in didione Macedonie fut feptem, Macedonica. Teffa, Ionica Achaia. Epiri due prcualles 8lt; creta In Tracias Macedonici belli occafione tranfeurfum eft Seuiffimiomniu gentium Traces fuerunt In Tracum regionib Scordiffi habitauerunt pariter crudeles amp;nbsp;callidu g ens. multa de vitiis predidoquot; rum fabulofe memorantur'quod boftiumcaptiuos diis fuis littauerut: atqp huma num fanguinem in offibus capitum potare foliti funt. Sepe per eos Eomanos eft cenfus exercitus.'Marcus Didius uagantes traces repreffit.Marcus Drufus m' tra fines proprios continuit Munitius in hetri fluminis glacie uaftauit per Appi um Claudium pro confule hi qui RhodopIincolebant vidi funt. Europe mariti' mas vrbes antea claffis obtinuit.M.JLuculIus per Tracias cum Beffis primus pu gnauittipfamq? caput gentium traciam vicit.Enumotanos fubegit amp;nbsp;olimpiada; gnue Philopolis dicitur. Vfcodoniamqui modo Adrionopolis nominatindidio faem noftram redegit. (Eaubilem cepit.Supra pontum pofitas ciuitates cccupauit Appolloniam:Gallatbum: PanthenopolimiTomobflrum ad IDanubium ufq? per , ueniens.jRomana fithis arma monftrauit.Indidionem.r.p.Sex traciarum prout tie funt conquiGte.Trici: Emipontus'MÆa inferior :Sit hia. Rhodopa in qua ntic Cede arces Romane urbis funt conftitute Conftantinopolis.Nunc autem eas par , tes totumep oriente ac pofitas fub vicino fole prouinciasqui audores Cceptris fms parauerunt explicabo quo fludium clementie tue quod in iifdem propagandis ha beas amplius incitetur.afia fbcietaté attali regis no Romanis eft: ca$attali tefta mento relidam hereditario iure poffidémus Ne quod tamen Romanus populus, non viribu^artum habere armis per nos ab anthioco rege Siriorum maximo eft vendicata. Badem occafione etiam Lidia fedes antiqua regnoru .'Cariabeles Pon tus ac Engie in poteftatem populi Romani iunda deditione uenerunt. Rhodiis

ocr page 986

: amp;nbsp;infularum populis primum infeftifTimis poft fiddiffimis auxiliatoribus vO fu' mus.Ita Æbodiis amp;nbsp;infule primum libere agebant poftea in confuetudiriem pare dl Romanis clementer prouocantibus peruenerunt^amp;fub Vefpafiano principe in fularum prouincia fadla ed. Panpbiliam.Pbrigiam Seruilius proconfiil ad beHii Piratarum miffus obtinuit' Bitbmiam defuncti regis DMicbodemis teftameto fu' mus affecuti Œalfogreciam ideft Œallatiam: funt amp;nbsp;enim ut nome refonat ex Gat, Iis Calatbecp Antbioco contra Romanos auxilium prebuiffetinuafimus Mumius proconful Galatas perfecutus eft:8lt;cum fugientes partim in Olimpum partim in Magaram montem qui nunc Modiacus dicitur de arduis eosi plana detruxit vidos imperpetuam pacem redegit. Poftea Galatam IDeiotarus Oetbc rex no' bis premittentibus tenuit. Ad extremum fub (DAauiano Celare Augufto Cala' ciam in formam prouincie redacta eft. Eam primus ILolius admmiftranit.Capa, doces primo fbcietatem noftram fub epafragete petiuerunt.Poftea$ Anobarca' nes rex Capadocu a Mitridate expulfus romanoru armis reftitutuseft.Semper $in auxilia noftra fuere Capadoces amp;nbsp;ira maieftatem coluere romanamtut bono' rem Augufti Cefaris Macaba ciuitas Capadocie maxima Cefaria nuncuparetur Poftremum cum fub imperatore Claudio Archelaus ex Capadocia Roma venifTj ibicp diu detentus occubuiffetin prouincie fpeciem Capadocia migrauit Pontus per Pompeium vidio Mitridate rege Pontico forma prouincie accepit Paphlago niam Philimenes amicus populi Ro.vi tenuit.fepe ex ea pulfus regno a nobiseft reftitutusiquo mortuo prouincia eius Paflagonibus impolita eft ultra iura tauri montis queadmodum Romana poffeflio perrexit confequendi locoru magis q; te' porum feruata digeftione monftrabitur.Antbiotus Sirie rex potentiffimus bel' Ium formidabile populo.Ro.intulit, trecenta milia armatorum habuit. Falcatis etiam curribus amp;nbsp;Elefantis aciem inftruxit a Scipione in AGa apud Magnefiam uidus pace accepta intra TaurG regnare permiffiiseft'Eius filii regnu fnb Cfien tela populi 'Ro.retinuerunt:quibusdefunAis Siriarum prouinciis potiti fumus (tilices amp;nbsp;bifauros qui fe Piratis 8lt; Predonibus Maritimis lunxerant Seruilis proconful ad predorum bellum miffus fiibegit8 lt;viam per taurum montem pri' mus inftitmt.ifcp de Cilicibus amp;nbsp;Ifauns triumphauitiatcp Ifauricus eft cognomi' natus. Ciprus famofa diuiciis paupertate populi. Ro ut occuparet fblicitauit ea rex federatas regebat.$ed tanta fuit penuria erarii Romani amp;nbsp;tam ingens fama opum cipriarum ut lege lata Ciprus confifcari luberetur. Quo accepto nutio rex Ciprius venenu fumpfit.quo vit^ prius $diuiciasamitteret, Cato Cipriasopes nauibus aduexit.Ita ut ius eius infule auarius magis ^luftms fimus aflecuti.Ci renas cum ceteris ciuitatibus libie Pentapolis Ptolomei antiquioris liberalitate fufeepit.Libiam fuppremo Apionis regis arbitrio (iimus affecuti. Egiptus omnis fub amicis regibus fuerat: fed vicfa cu Antonio Cleopatra prouincie forma Oda mani Cefaris Augufti temporibus accepit.amp; primum apud Alexandrinos Cor' nelius Gallus Romanus adminiftrauit.Per confinia Armeniarum primum fub.L Luculo Romana trans taurum figna tranfmiffa funt. Fifarci Saracenorum 8lt; Hie fenas fuperati gelare In Mesopotamia ab codé Lucullo urbs capta eft poftea per Pompeium eadem loca armis obtenta funt Sirieac Pbenices beHoa Tigranne firmenioru rege recepte funt,Arabes amp;nbsp;ludei in paleftiam vidi fut. Ad extremi fub Traiano principe regis maioris Arrrenie diadema fublatum eft: amp;nbsp;per Traia num Armenia Mefopotamia:$iria:arabia prouincie fädle funt. Ac Limes orien' talis (upra ripa fluminis Tigridis inftitutusift.Sed Adrianus qui fucceHit Tra iano vidés glorie Traiani (fonte fua armenia 8lt;Mefopotamia reddidit ac media inter Perlas 8lt; Romanos Eufratemeße uoluitipcftta fub antonus duob Marco

ocr page 987

amp; $euero nota pertinaci ceteriffy prfeipÆu^ Romanis qui aducrdis parttos qui éaentu uano dimicauerunt qualiter recepta Mefopotamia eft. Ac Diocliani terii poribus vidhs prima congreffione Romanis.fecundo autem confLdu fuperata tege Narfeo amp;nbsp;vxore eius ac filiabus captis 8lt; cum fumma puditione cuftodia regt; feruatis pace facfta Mefopotamia eft reffituta 8lt; fuper ripam tigridis Limes eft iefirmatus'ita ut quinep gentium ttanS tigrem conftitutarum didionem affeqUé remur ^conditio federis in tempus diui Condantini coferuata princeps quo tua vergat intentio. Requiris profecta quotiens Babitonie amp;nbsp;Romanorumarma coigt; fata fint 8lt; quibus viribus Ggittis pila cotenderint: breuiter euentus enumerabo bellorum furto bodes in paucis inuenies effe letatos. Vera autem virtute femper Romanos probabis extitiffe vicdores. Primum a.L.Silia proconfule Arfaces rex partborum miffa legatione amicitias populi Romani rogauit ac meruit .Luculi, Mitridatem regno ponti exutum ad armeniam perfecutus eft Tigrannem Arme iliorum regem cum feptem milibus clipeatis amp;nbsp;centum viginti milibus Sagiptax riorum:ipfecum decem SCoAo Romanorum milibus vicit Tigranno cirta maxi, mam Armenie ciuitatem expugnauit.Madenam optima armenioru regione ob» tinuit per Meletbem ad Mesopotamiam defcendit:Ninfibium cum ferre regis ce pit:tendere enim m Perfas paratus fucceffionem accepit. Pompeius ex parte feli Otatisad Mitridaticu bellu miffus.Mitridatem in armenia minore no^e agref' fus prelio Kiperatcefis duobus 8lt; quadraginta milibus bodium caOra eius inuafit Mitridates enim cumduobus comitibus amp;nbsp;uxor in Bofforos fugit Ibi defperatio re rerum fuarum vehenum baufit: amp;nbsp;cum vis veneni paruum ageret a milite fba ut ferro percutcturimpcrauit. Pompeius auxiliatorem Mitridatis Tigrannem Armeniorum rege perfecutus eft.Ille fe oblato diademateei apud Artaxata red» didit .Recepte funt ab eo Mcfbpotamia amp;aliqt|5ta pars fenicis atq; intra Armé friam maiorem regnare permiffus eft Idem Pompeius BofForianis8 lt;Colcbis ari, ftarcum regem impofuit-cum Albanis conflixere (Drcbodo Albano regi tér vicdo pacem dedit. Hiberiam cum Arafce rege in deditionem accepit' Saracenos amp;nbsp;ara bes Vielt. ludea capta:Ierofolimamobtinuit:cum Perfis fedus fecit rediens apud Antixiam Dannenfem lucum loci deledatusamenitate amp;nbsp;aquarum abundanti^ adito nemore confecrauit. Mrtraffus conful aduerfus rebellantes pertbos miffiié eft Js cum pacem milia a Petbs legatione rogaretur apud Tbclifontem relponfu rum fe ait. apud ceunam traiecit Eufratematranffuga quoda Macoro inductus ad ignotam'camporum Solitudinem defcendit.Is undiq? circumuolantibo fagipta-riorum agminibus cum Sillate amp;nbsp;$ille prefeAis regibus eft circlus exercitus amp;nbsp;vitellorum obrutus. IpfeCraffus cum ad colloquium Solicitât viuus pene capi pof 'fet repugnantibus tribunis euaferat:amp; cum fugam petit occifuscft Caput eius turn dextra manu refectum ad regem perlatum eft.atq; ita ludibrio bafitum ut faucibus eius aurum liquefactum infunderetur fcilicet ut qui ardes cupiditate p dandi:pacem regis rogatus abnueret:etiam mortui eius reliquias auri flMma conlt; bureret.L.Caffiusqueftor vir ftrenuus Craffi reliquias fufi collegit exercitus. Contra PerSas in Sithiam irrumpentes ter cum fuma admiratione conflixit. Eos' trans Eufratem relidos uaftauit. Parthi Labieno duce qui Pompeianum partiG fuerat amp;nbsp;vidlus ad Perfas refugerat:in Siriam eruperunt:ac totam prouincia oc cupauerunt. Publius Vcntidius Baffus Parthos qui ducente Labieno Siriam m/ naSerat occurrens in Capro monte cum paucis fugauit:Labienum occidit.perfe '* rutuseft Perfas amp;nbsp;ad interemptionem ftrauit:qua congreffione parthoru regiS filiu eade dic qua Craffusvicftus fuerat occidit:ne aliquado Romani ducis mors inulta relinqueretur,Ventidius de Pexfis triumpbauit,M, Antoniusin mediam-

ocr page 988

imgrêffus q nGeMpaena appellat bélfu partais Ïtulit amp;nbsp;primu eos vicit poft daas bus fegioibus amiffiscGfame peftifentia tépeftatibus pmereËvix per Armeniam PerGs mCequetibus rcuocauit exercitü tanto per mometa tpm terrore pereuffus lit a Gladiatore fuo percuti poftuferet ne vinus veniret in boftiu poteftatem Sub •dlauiano auguro Celarearmenia eu partbis cofpirauit Claudi? cefar nepos Au, gufti cu exercitu miffus ad oriente cup maieftate Romani noiscu^a fedaOjat, ei tue arm?ni qui tue tpis ualidiores erat partbis dedicent; indicefcp ex inftituto Pompei diÆs getib Claudius Cefar Dones qda que partbis arfaces ppofaerat oMitioneGmulata libellui quo fcripti Tbefauri cotinent obtulit:que eu Roman, imperator legeret intentius cultro aggreffus Claudium uulnerauit percutior qui dema militibus confoffuseft Claudius uulneratusuerfhs in Siriam obiit.Perfe ad fatiffadlionem tam audacis admisi:oblides tunc primu OcftauionoCelaridede runt 8lt; erepta fub Craffo Ggria retulerut Padlis gentibus orientis Auguftus Ce fir etiam Indorum legatione primus accepit.Nero que turpiffimu imperatorem Romana.r.p.eft paffa amifit armenias duas:tue Romane legiones due fubiugo a PerGs mi«eextremo dedecore Romani exercitus facta Fedauerunt Traianus qui poft Auguflum Romane rei p.mouit Lacertos armeniam recepit a Partbis fublato Diiaemate rc^i Armenie maioris regna ademit.Albanis regem dedit. Lubros.BofForianos, Colchos in fidem Romane dictionis accepit Ofenorum loca' ^ Arabum occupauit.Carduenos amp;nbsp;Marchomenos obtinuit AnthemuGum Per fidis regionem Seleudam amp;nbsp;Tbefontem amp;nbsp;Babiloniam accepit amp;nbsp;tenuit ufep ad Ide fines poft Alexandrum acceffitin mari rubro (Elaffem mftruit prouincias fe, cit Armeniam Melopotamtam amp;nbsp;AGriam que inter Tigridem 8lt; Eufratem fita irriguis tribus amnibus indar Egipti fecundatur. Adrianum gloria Traiani cer, tum éft inuidiffe qui ei fucceffit imperio. Hic forte propria in educŒis exercitib, Armeniam MeCopotamiam amp;nbsp;Affiriam conceffit amp;nbsp;iter Romanos ac Perlas Eu ftatem ede uoluit. Antonini duo Marcus amp;nbsp;Seuerus. Hic Socer 8lt;hic gener: pa nter Augudi imperatores orbis equata primu poteRate imperiu tenuetunt Sed ex his Antonin? lunior ad expeditionem Parthicam profecdus eft Multa amp;nbsp;inge' tia aduerfus Perfas geffit feliciter.Seleuchiam Affine vrbemcu quadringentis milibus boftiu cepitingenti gloria de Perfis cu Socero triumphauit. Seiierus na tione Afer acerimus imperator parthos ftrenuiffime vicit Acauenos deleuit. Ara bes obtriuit Arabii spumeia refecit luic cognominia ex vicdoriis acquiGta fut Nâ Acauenicus parthicus 8lt;arabicus cognoiatus eft Antonin? cognomento Cartala fill? Seneri Speratoris expeditione in Perlas paras in Efrenia apud ciuitate Edo' fanifppria morte obiit amp;nbsp;ibidé fepult? eft Autelli? AkxdderquaO fato quoda in exitiu Perfice getis nat? iuuenis admodu Romai gubernacula fuquot;cepit fperii ipe përfa¥ rege nobiliffimu danes gloriole vicit Hic Alexad^r facrilcnnioru mgrm habuit Vulpianu iuris cofultu de PerGs popa fpecftabili triripbauit fub Gordiano augufto ex iuuamp;utis fiducia Parthi ingentib? preliis eoeuffi fät:11^ de flide re' diés vidor fraude Philippi qui pfed? ptori eius erat occifiis eft Milites ei tumu lu in ui.?efimo miliario a Circéfo caftro edificauerut atqi exeqas ei? roma cd mag na rperecia deduxerat Valeriani F fauftri rricipis fortuna ted; rferre 1^ cd G die, no fufeepit imperiu Sed huc exercitus Cabenu fenatus imperatore; fecit:lu Me Topotamia aduerfus P.erlas Valerianus cogrelTus a lapore Perlatu rege fuperat, fll 8lt; captus dedecore vite lue confenuit Sub Galieno Mefopotamiam fmualem amp;nbsp;Affiriam etiam Gbi per le vcndicare ceperantmifi quod turpe dieftd eft. ©dora fous decurio Palmirenus coVecfla agreftium manu acriter reflituiffet 8lt; fuGs ali, quotic^ Rrfis no mQdo noftrû mihtçdtfçndiHçt fçd ctiaj Romani pltorimpedi

ocr page 989

quod miru rfl Jiaa penetraret.aureliani imperatoris glorie cenohia ordinati u* oracceffit.Fieû poft mortem mariti Feminea dicftione orientis tenebat imperiu qaam Aurelianus multis clipeatorum amp;nbsp;(agiptariorum milibus Fretus apud Jbim mas baud procul ab Antbrocbia vicit:amp; captam Romam triumphans ante curru duxit.Cariimperatoris Victoria de Perlis nimium potens fuperno numini vifa e INam ad inuidiam (iipemi tfuminispertinuiffe credenda eft. Is eni ingreffiis Per fidam amp;nbsp;quali ei nullo obftante uaftauit Collem amp;nbsp;EtbiGfonté urbes nobiliffimas cepit cum Victor tocius gentis caftra fuper Tigridem baberet fulminis lAu inte, rut. Sub Diocliciano principe pompa victorie nota Perlis eft. Maximianus Ce, far prima congreßione cum contra innumeram multitudinem cum paucis acriter dimicairet;pullùs receffit:bic tanta indignatione a Diocliciano fufeeptus eft: ut ante carpentum eiusper aliquot milia palTuu cucurrerit purpuratus:amp; eum vix impetraflet ut reperato de iLimitaneis Dacic exercitu euentum Martis repeter; In Armenia maiore ipfe imperator cum duobus equitibus explorauit bodes 8lt;cu viginti militum luperueniens cadris boftium Cubito innumera Perfarum agmina aggredus ad interemptione occidit. Rex Perfarum INarCeus effugit amp;nbsp;uxor eius amp;nbsp;filie capte lunt'maxima pudicitie cuftodia referuate. Pro qua admirationeper fe non modo armis Romanos fuperiores ede conFedi funt:(ed etiam Mefopotami am cu trantigranis quinq: regionibus reddiderunt:pax Faefta ed:^ u($ ad nodra memoriam rei'p.utilis perdurauit Condantinus rex dominus extremo vite Tue tempore expeditionem parauit in Perfas tot enim orbe pacatis gentibus amp;nbsp;recen ti de Gotbis glonoOor vidoria multisin Persas defendebat agminibus.Sub cu' ius aduentu Fabilonic intantum regna trepidauerunt ut (upplex ad legatio occur reret Pèrfarum faeduro'^fimperata promiferunt Hec tamen pro affiduis erup tionibus quas fub Condatino Cefareper orientem teptauerat ueniam meruerut Condantinus in Perfas uario ac difficili pugnauit euentu.prêter leuesexcubanci um m Limite congreffiones acriore acie nouies decertatum eft per duces fos fp ciesJpfe prefens bis adfuit ueris ac grauibus pugnis Singarena prefente.Codan tino ac Segarena ([onftantienfiquoq: amp;nbsp;cum amica capta eft Graue fub eo princi pe res. p.uulnuSaccepit.Ter autem eft a Perlis obfeffa nif bis ciuitas fed maiore luo de trimento dum obfedit bodis affecdus ed.'Narenß autem be'10:ubi Narcus occiditur fuperiores difcefTimus nota vero in agro Alienß prope Siguram pugna ubi confins affuit omnium expeditionum compenfatus Fuiffet cuentus ß locis amp;nbsp;rode aduerfntibus partitos ferotina milites abitepcftiuo pugnadi tempore im peraror ipfe ad loquendum reuocare potuiflet:qui tamen inuiamp;i viribus improui fi aduerfus fitim aquarum fubfdiis incumbente lam uefpere cadra Perfarum ag' Ercffi ruptis munitionibus occupauerunt. Eugatoqicum a prelio refpirantes pre' tentiS luminibusinhiarent aque nimbo fagiptarum abruti fiint cum ftolide ad di rigedumin fe idus lumina per nodemipfi accent preberet. luhanos in externos Fodes ex parte Felicitatis pricipi aduerfus Perfas modusdefuit.his cum ingenti apparatu utpote tocius urbis regnator inFefta in Parthos figna commouit inftru da coeatibus clade^per Eufrateinuexit:Arenuusagrefr? multa Perfazp oppida amp;nbsp;cadeUa aut fufepit dedita aut manu cepit Cum contra EtheGFontem in Tigri dis 8lt; EuFrati ripa lam mifti caftra haberet:ludufycampeftres 8lt; hoftis folicitu' dinem demeret amp;nbsp;per diem agitaffet nodis in medio impofitos nauibus militesi ulteriorem ripam parthis tranfuehentes qua difficilis etiam per diem amp;nbsp;nullo jp' bibente fuiffet alcen fus: Perfas fubito terrore mifcucruntiuerfjl^ agminibus to/ cius gentis apertis Etheßfonte portis vidor miles intranet: nifi maior predarum QccafQ fuiffet $curavidorie : tanta in adeptus gloriam cum de rcditu a comitib^

ocr page 990

^^dmorteretur intetioni fixe magis crediditamp; ex cutis naaibas eu tranfFuga qüi ad fefallendum obiiccrat inductus in Eumademiam vie cdpendia fetaretur dex -trum iter aduerfa tigridis ripa nudato militum latere iter relegenseu incautius peragmen erraret,excito puluere ereptus e fuoru conlpedu abboftiu obuio equi, te conto per ilia icftus inguinum tenus uulneratus eft.Inter effafione nimii fanguf ris cum Quorum ordinem licet Saucius inftauraffet cubantem anima multo fuos a locutus afllauit.loumianus prelii (uperioremfed cum fufum morte imperatori^ amiffi fufcepit exercitum cum comeatus deficerent amp;nbsp;via in reditu prolixior im' mirent Perle Crebris excurfbus uunc afronte nunc a tergo mediorum quocp la, tera incurfantes inter agmina morerentur. Confumptis aliquot diebus tanta reue rentia Romani nominis fuit ut a Perfis primo de pace fermo haberetur ac truci co fecftus media exercitus lineretur conditionibus quod nun$accidit difpendiofis Romane.r.p.impolitis ut nifi bis 8lt; pars Melbpotamie traderetur quibus cupi' dior regni $ glorie.louinianus imperio rudis acquieuit. Quam magno deinceps ore tua princeps facfta inclite fint perfonandarquibus me licet impare dicedi nixa amp;nbsp;euo graulor parabo manent modo conceUa dei nutu cui credis amp;nbsp;creditus es nq mine indulta felicitas ut hec ingens:ficut de (Gothis amp;nbsp;Babilonibus tibi palma pa cis accedat gloriofiUime princeps Wafentianc Augufte,

(^_ \^gPlutarcbi Miftoriographi preci De vita atep geflis Platonis Per guarinum OX^ i^^_$^!N!?il!^^!^Â¥^n latinum traduda linguagium Incipit.

tyLTVM IDIVO Animo verti Philippe vir dofliffi^ |me humanitate tuam moref$fuauiffimos: quibus effedu Ift/ ut quantum fcientia amp;nbsp;magnarum rerum cognicione Igantum facilitatis amp;nbsp;luuenili fuauitate precellas Eius ge' meris medic i funt quos litterarum parens Homerus inter ^los principatum habere cecinit;vi r medicus precio mu! _________feseqiraueritvnus. Quid igitur miri eft G carus adeo ac, iocudus es huic illuftri noftro principi fubtih ha Ymnumextimarori amp;nbsp;fautori virtutis optimo. Qui quantum gradu amp;nbsp;fortuna ta tum dignitate amp;nbsp;lapientia inter mortales antecedit. Tuarum (ane rerum cu ah, permulti tfi uero ipfe tibi fum tedis no infimusque lingulari beniuolentia ftric^a familiaritatetaffidua confuetudine colloquiis intimis tuenda mei meorurnep uah' tudire amp;nbsp;omni denicp neceffitudine tibi deuidrum tenes. Cuius quidem re' memo nam tam iocundam tam honedam atq? probabilem Gqua ratione perpetuo pblerua re liceat fepius mecum verfo Geut egiptiorum artificio amp;nbsp;excogitatis quibufdam odoribus incorrupta teneri corpora poteft hiftorie tradit Herodatus.Iam demu facile fieri poffeintelligoiß litteris quaß premi, condimento amp;nbsp;fideJ irerum gefta rum cuftode pofteritatis etiamcomendatione crcbril^ fermonibus durare curabi ,mus.Itacp cogitanti mihi quid nam hoc potiffimum tempore: quo tantis immer' gor occupationibus fcribedum aggrederer aptifTima Platonis perbona vila eft.In cuius lectione perinde ac delicatiffin^adeguftatione vtriulq? recordatio condiret Eum idcirco potiflimum delegi quia cum de iHo non nulla diferuifles In eo fubur' bano Ferarie proximo cui ob eximiam quandam amenitatem puTefro flori rogno men inditum eft.tibi fum pollicitus medehominis etate relponfurum.Mon cote tusauten; Froniiffa t^tum reddere;ut accumulatius hoc es abenuu tibi pfoluetf

ocr page 991

efag viri genas vit^ acnonuth diuinis ipfis Auamp;is pertinentia roiunxi.Bloc padd Omni ex parte Platonem notum ac familiarem tibi fecero.Claram platoriis extitif fe progeniem cunctorum texantur littere feti paternam feu maternamintuearis Onginë Is Aridone patre Patricia inter Atbenienfes eines amp;nbsp;Peridiona Due Pa rona infigni certe femina natus eft matre maternum genus cu alii coplures tu ve to Solon Atbicarum legum lator amp;nbsp;c feptem fapietibus vnusilluftrat. Drepides enim Solois frater Criciam maiorem creat:abquo Calefteus ortus Criciam mma rem gingit.EHtc vnus ex Triginta fait: qui rem aliquando Atbenienfem guberna tunt. Cricie filius Glauco a quo Carmides Platonis Auunculus 8lt; Peridbona ma ter editi. Peridtiona igitur probitate amp;nbsp;forma eximia Ariftoni matrimonio collo' cata virilis quidem fexus Adimantu laueonem ac Platonem muliebris aut Boco fiam peperit.'que Eucumedonti frec^ato Viro nupta Speufippiimprimis amp;nbsp;bono' rati pbilofbpbi mater fuit Futuram Platonis magnitudinem 8lt; (aauiffima impri mis eloquetiam euidentiffima ligna predixerunt.Complures grauiffimi viri amp;nbsp;io cupletes fane telles memorie prodiderunt. Ariftonem cum Peric^ione virginita/ tem tollere amp;nbsp;vim inferre conaretur:diutius uoti faeftum impotem.Cumep tame ferenocaret.Appolliriis fpecie bumana maiorem afpexifle. Quapropter Arifto, nem abomni Periaione contacflu quo ad infantem enixa eft prorfiis abftinuifle Plee m omnium Atbeni^ä ore fuifle Quoniam mibi bec bumanis oculis ludibria ingerantur.Alius dlfputandi locusamp; tempus poftulatur.Tener adhuc infans fa pore tenebatur in cunis cum apes non paruam mellis vim dormientis labellis iftil tare fenbm annotate femper.Qua quidem read prodigiorum interprètes delata eum futurum procedentibus annisvaticinati funt cuius ex lingua meile dultior flueret ora tio.Quiefcens aliquando Socrates inter genua nouellum cignipul!G te nere fe exiftimauit.Eumq; natis derepente plumis fublimem euolaffe amp;ipfu etbe rem dulci clangore ac fuauiffimisimplcuifle cotibus poOridie cum pater ad Soera tem preceptis eius amp;nbsp;inftitutione formandum Platonem adduxiffet: Vifo ftatim puello bec illa inquit cAauicufa cuius ymago nodle proxima mibi per fomnu ob , uerfata eft.Tam clara futuri Platonis auguria ingenti debinc euentu minime ca tuere:feu intelligendi fubtilitatem feu difputandi vim feu dicendi dulcedinem co templare,(Quas quidem ad res grauiflimoru bominû teftimonia no défunt.Quis enim dubitet Platonem amiciffimu veritatis hominem 8lt; eius hominibus exiben de promptiffimum precipuum elle bue acumine differendi Hue eloquendi faculta Ce diuina quadam amp;nbsp;homerica IVIultu enim fupra profam orationem 8lt; qva pede ftrem greci vocant furgit: ut non hominis ingenio fed quodam delphico ut poeta diceret videat oraculo dei inftincflus adeo ut quid^ latine lingue preclarus audior amp;nbsp;grece pcritiffimus Platonis uerba in Romanam ditionem vertere formidarit Cum ad explicandas eorum pietates 8lt; ut ita dica eopofitionis harmoni^ nequa$ pollet Latina oratio alpirare Quod fi ex Platonis oratione verbum aliquod demas mutes ue.8lt; fi comodiffime facias: De elegantia tame partem non parua fane de, traxeris:Sed hec poftea natiuitatis eius tempus quod tibi fum Philippe pollicit, pluribus infignire modis conftitwmusquo clarius eius viri orthus ad vniucrfbs p uenire queat. Natus eftigitur Plato feptima Tbargelionis qui eft athenienGum 11 enGsdie Anno ab troie captiuitate feptingefimo quinquagefimofexto.olimpia' de odlogefma oaaua:Aburbe vero condita tricentefimo.trigefimo fexto.Poft li beratam cundlis regibusciuitatem odlogeGmo fexto Ante faluatoris adustu qua drigcntelimo vigeßmo tercio. Qua 8lt;temperate dodliffimi Viri permulti flore' bât.Ex qbus hi plurimum fermone pdicabant.Socrates atbênienfis Democritus abderita.Empedocles Agrigentius, EudoxusGuidius Aftrologus Hippocrates

ocr page 992

)Eoas medicus Socrates atbenienfis Retbor. Herodotus biftoricus. Euripides, lt;amp;nbsp;Sophocles tragici . Diogenes Gnicus Ariftopbanes comicus alii $ complures,^ quorum,ea etasferilis magis ac magis erat. Fama eft ipfum in egina progenitum in pbidiadis edibus nobilis eiusurbis(iuis:quo tempore redama in poteftatemin, filia atbeniéfem Anftonem patternvnacum a1itamp;ciuibus deducia colonia eoinba bitatum miferant ferentibusinde opem lacedemoniis amp;nbsp;ciedis Atbenienfibusex. egena Arifto atbenas reuerfuS eft.mfanti nomen Ariftocbi fuiffe non nu^i fcrip, tum reliquerunt.Qrod ab auo ad lUumquaG hereditaria quadam fucceffione traf' mifTum future magnitudinis tantumdedit aufpitium ut qui perfcdifrima impo fterum gloriam quod amp;nbsp;ipfum norren Ggnificat adepturus effet. Platoni poftea agnomen inditum ceteri audlores funt diuerfe feruntur caule• quibufdam placet, id illi cognomentum impolitum propterea quod cum apud Anftonem argiuu pu^ , gilum magiftrum exercendo corpori amp;nbsp;leuandis arte rrebris operam daret robu

ftiore ualitudine 8Camp1iore cetenscondi^cipufis humerorum latitudine predit% huius generis appeffationem Gt affecutus (Oreci namep Platin latin dicunt.CumS, rei Geut amp;nbsp;aliarum nd ignarus magnus poeta Virgilius Platonem circuito fermo, ne his inniit verbis, atq; Humerisextantern fufpicit altis'Ahiin quibusamp;Nean tes aud:Jr non ignobilis aOerunt eum oS latiorem frontem ac faciem que iUi erat Gc uulgo vocatum.Suntqui ablatrffima dicendi facultate amp;nbsp;erecftide copiofa coté; dant, boc 1111adbibitum fuiffe vocabulum Primis litteris fub DiouiGo preceptore^ imbutus eft:Cums amp;nbsp;ip'e in eo libro meminitqui amatores infcribit.boceß era,, de (Grata namep irrhuc hominem amicorum bénéficia extitiffe uel hinc abunde pa tet çp preceptorum amp;necef[ariorum memoriam ne vila obfeurar; oblinio fcriptis. illuftrauit fuis idqi pro boni vin officio amp;nbsp;inftitutione maiorum quiut inquit Sati, rus Preceptorem fandi uoluere parentiseße loco.In ipßenim flati libnprimPX'* dio inquit. Dipnifii grdmatici ludum ingreffusadolefcentes aspexi claris procrea? tos pazentihusiqqi plurime probitatis pre fe ferebant indolem que guide de ma, giftro dida honorifice fuiffe nullus inficias ibiticum difcipuloru ordoduffymo quot;, ,deftus in preceptoris laudem referatur. Puer adhuc tantam in moribus verecun diam 8lt;in uultu modeftiam babuiffe traditurmt ne femel quidem effufe rififlc ce fpedus ft.ld in omni etate uchementer dedecora dixerim uel conterraneo meat? (Catulo afferente rifu foluto nibil ineptius. amp;nbsp;arguente non minus liberate Rifum incontinentem effe demetis ludicium.Nil pretermiGfle Plato vifus eft quod con pus pariter atg animum laboribus amp;nbsp;pbilofopbie idoneum efficeret. Robur amp;nbsp;vi res Gbi ab natura datas eouffy cura amp;nbsp;uindo muniuit artificiotut in hiftoricorum celebratione Ii enim funt frequentia amp;nbsp;apparatum magnifici inter athletasdecer tans fortiGimi lucratoris amp;nbsp;pugilis nomen cum predicatione reportant. (Eui fane? exercitationum generi idcirco prudentiffimus fele dedebat adolefcens'quia nongt; fblum Gbi (enatum intelligebatiortuOp fui partem amicos partem patriam aliqua do vendica,turam.Cui hac via G quando uocaret vGis (e ipfum inftruebat. Preci ? pu; ni quocppic,jrie arti curam impendit.que cu ad alia permulta vite vfibus nequot; ceffaria vero nota ad Geometricas figuras ac lineas delignandas nimirum rondu. cere poteft ad quam ab natura fcientiam pronus ferebatur. (Quid g? pictor Coders amp;nbsp;diligens nature mimnus 8lt; G vocem amp;nbsp;orationis ornamentum addideris poeta germanus eft. Poeticam quocp miro Complexus ed ingenio fcripGt primum qui' dem Ditirambos. Poftea Cantilena s:demumcp Tragedia doctorum hommu cal laudatione celebratas pro^unciabat Giaui 8lt; dulci vocis fono.nifi qp ad gracilitate pau'umaccefTiffe dictus. Compoftam ab fe tragediam ante Bachanahorum fpeaamp; gulgm edocturus erat. Ceterum ut dmina Socratis Iformari difciplma ceptus eA,

ocr page 993

feme vm totout aiuntincumbens pedore^pertica eunda cremenda curauit.bunt prefatus uerfum:Nuncopuseftuulcane libens accede Platoni .Et rede Frofeda' nam ficut tenellos annos ludere ac hfcimre decuerat: Gc fequens etas alios exegit mores:ut feua didu Seuerus ageret. Platonem igitur cum florens adhuc effer' neret adolefcentia amore irretitum fuiffe feribitur:cuius ea:ut poete diceret Po' tentia eft:ut patris fumi tela THpbeia temnat amp;nbsp;videat celo fuperos relido Vul, tibus fallis babitare terras.ftellamnarcp miferie deperiit cuiUs amor ab ingenit fhauitate atq? elegatia cepit exordium. Stella enim cum precipuocell contempla dl motumep Èderum perdifcendi Iludio teneretur totum Gbi Platonisdeumxit animum.IpGus in ftellam iuueniliaibec extant Epigramata:Ardentes ftellaS lu , cens meaAelia tu eris Celum ut fierem te ut multo lumine cernam .Ahud cu vita exceffilTct. . Stella prius fuperis fulgebas lucifer at nunc befperus abfulges ma , nilus occiduus, »fee atqp alia mollioris etatis carmina progredientibus annis per mdeac bonisartibusamp;moribusperniciofa prorfus abiectt' Nam no ulla magis vi resinduftria firmat q? uenerem amp;nbsp;ceci ftimulos auertere amoris: ut poeta inquit optimus.Idcirco ut febmatumexpolitumq; redderet. Debinc capeCcende (bcieta tedodrine omnem cogitationem ftudium ac tempus impendit WigcGmum lam ingreffus annum.. Interea cum Socrates omnem virtutis laudem in adione po' meret:Atbenienfem pbilofopbum ad bonofte vite rationes animare nu$delinebat eundorum vicia infedari amp;nbsp;bonos quod liceret ciues facere.qua ex re cum mul' torum amp;nbsp;quidem potentum in feconflaffetinuidiam. Veritas enim odium parit imprimis Aniti locupletis amp;nbsp;fadio G bommis extraxit inimicitiam.(Qui cum So, cratis morfus ferre nequiret : Ariftopbonem dodum quidem comicum : fed bomi mem parum probum mduxittqui comedia cui tituluseft.Nebule.fcripGt:8lt;agen dam in feena fpedandamcp curauit. In ea amp;nbsp;alia complura m$ocrat€* illud fin, git Socratemnebulas colentem amp;nbsp;fitbenienfium religionrdetradantem. Prete rea mentes muenum ficimbuentem. ut parentibus manus inferre pie 8lt; oHiciofe poffent Ea res cum vniuerfum populum aSocratis caritate aucrtiffcfauribus ab ipfa adhucrecitacione talentibus. PoRridie Socrates in ludicium uocatur integer rimusatq: innocens fane philosophus. Tres iUi accufatores extitere Aritus.Eix, onamp; lyielitus orationem PolicrateS fophifta compofuitiquamad ludices habuit Poliedus capitac miru ex ipfa q adhucextat accufatione cognovere licj ea titu lu habjhuiuln odi IVIelitos IVIeliti fibus Put heus $ocrati Sophronifti filio alopa teoiura violantura Socrateicu quia minimeceosexiftimat:ouos acuitate exifti marefolere videt:tum quia nonos quofdam deos introducit.Accedit ad iniuria; gp iuuentuten - cortumpitpena mors efto Surroerat ad defei fonem preceFtoris piato: hoc pado Orationem exorfus amp;nbsp;fi omnibus qui 1ec afcendere tribunalia iu nior adfim viri Athenienses tantus eft ab indicibus clamor obiedus amp;nbsp;ut defeende ret vociferatio circurr fufamtcundis pre timore cirendi ac defendendi facultas prerepta ft.ltaq multitudinisinuide ira amp;nbsp;furore parcipe luditio mortis damp natus eft Socrates. Nec multo poft dato ci publice veneno in carcere periit T ran leunt poft tam inmane facinusdies non multi cum (cmditurincertum ftudia in co traria uulgus feroq: fm confilii pcnitensinterfedum luget Socratem tarditate amp;nbsp;omni virtutisg encre venerabit m.publicus meror iclinatur Œlaufe officine de ferta gimnaßa diftituta theatra.fit deniq: in urbe irfticium.in accufatores impe tus agitur alusin exilium abeuntibus amp;nbsp;falutr m fuga caprfcetibus. Melius uti mo (upplicio afficitur. Anituscu Heraclea Serecepiffet ab Heracherfibus magna cum ignominia eieduseft Eius bona fiO-oadieda Socrati erea ftatua 1ifippi op? ereda Longius fumpaulo degrcflus Philippe vir fpcdatiûin.e cuius l;uiult;modh

ocr page 994

éxeurfiones tibi non iniocundas arbi tratus fini . Redeamus igitur .eum Socrates dato ut fuperius dixi veneno mortem obiffet Plato Cratello amp;nbsp;Hermogeni fe do . cendu tradidit. Huic quidem Prameujdis CrateHoaut Heracliti feclam profite' .ti;nibil ftudiofus adolefcensomifit vnde ad augendam uelornandam difciplmam ulla fibi fpecies effet Qtiamobrem cum utilitatis plurimumab Epicarmocoo uef ficulo poffet aflequi:omnia fere tranfcripfitab co.'que periplus operas diligens lector inuenit:Nec minus Sepbironis mimographi preceptis uacaffe videtur qut per aliorum ncgligcntia omiffa 8lt; obliterata primusatbenasreuocauitiln eius li/ bris lecftitadis tantopere delectatus traditurlut fub mortui puluino repertos eflj conflans fcriptorum fama Gt. Annos poftmodum octo amp;nbsp;viginti natus Socraticis fecum a(rumptis:quos difcendi cupiditate detineri nouerat ad Euclidem nobilif' fimum ea etate geometriam Megera feceffit Id autem opidum florentiffimu fue rat longe ab Athenis milia pafluu vigint iditans Cuius oriundus erat Euclides Socratis aliquando difcipulus.'cuicum aliquamdiu AudioGffime uacaffetiCirene ea eft nobilis Affrice ciuitas finitima Carthagini profectus et vbi Theodorus da riffimus ea etate Mathematicus frequenti fama celebraf Inde fadlus doctor i ita liam nauigans ad architha Tarentinum fele contulit:ut ab coinfigni tue philofo' pho doctrinarum aliquid hauriret:ab illo digreffusad Philolaum Timeu amp;nbsp;Euri tum ad locos pergit pithagorice pceptionis gratia capefTende. Eo ex loco T egip tu trafmittensab facerdotibus mempbiticilfyuatibus fideru ortus curfus obitus variaf^ poteftates ac re^ diuina?4 .occulta numeroruq: infuper 8lt;menfurazp ratio, Ues accepit,Sût qui credant 8lt; hi quidem hotes grauiffimi hoc tepore 8lt; hoc in Io co Platonem ea que a prophetis notris predicta fuer£t;iterprete aliquo depre' bendifre:acveridei cognitionem dehbaffe, Hqius itineris comité habuit. Euripi dem qui cû m aduerfam valitudméincidinct:ex maris aqua fûpte remedio facer dotum cura amp;nbsp;diligentia priftine eft retitutus incolumitati:Qua propter Euri' pidem dixiffe ferunt*mare cucta mortaliu mala prorfus abluit uere$ ficut Home !usinquit vniuerlbs egipti indigenas preftantes effe medicos. Egipto peragrata dum regionis fitu naturamq? ac implicitas Nil ripas ortus meremeta conteplatur ac percipitmtvndicp collecta tantaru artiu amp;nbsp;doàrinarû ftudia perinde ac merca tor copicfus in patriam reportas rurfu in omne terraru orbem liberahtcr imperti ret diffeminaretcp. Athenas redire inftituit Audierat apud perfaseffe viros inbg nes:quos magos idigene vocat Ii rebo diuinis opera ac Audi uexhibet, in fufcipie dis votisiin reddedis facrificusin placadisdis ritus atg leges edocetes* amp;nbsp;illoru naturi ac generacoj explicates de induftria de pietate amp;nbsp;humarido atg; aliis per multis difputütes ad illos penetrare Platoni mens erat. Veru flagratibo peas re giones bellis coGliu reuocauit Erat no rpcul ab Athenazp urbe fuburbanu nobile in ter arbuta potitu :quod veteres Athice terre habitatores hcradamia:poterlorcs mutata cu afperacoe littera ab accidemo heroe puetuto acbademia appellitaue' re hoc ad exercedas artes comuicadafq; doctrinas Plato diligit*no ta (alubritate g folitudië^ fecelTu^ cofpicuu quippe cû Ioco2fameitates faluberqi amp;nbsp;hilaris aeris afped? ad lafcmia maeisluitet amp;nbsp;attencores metis vires foluat cogitaco^cp foras euocet Quocirca no ilfepide qui noftros oculos tota luxaris eße dixit.In achade' mia cû doces tû fcribes coplures exegit anos ab qua 8lt;ipi? fecta appellacom acha demice fbrtita eft.aptiffima igit difcere uoletibo teperie facies ex diuerfis uelutl mebris pbilofbphadi corp? cocinnauit Na que ad fenfuû raco; ptineatad Heradi ti ephebum pcepta coferebat.Que vero intelligendi conteplacoe coftaretad Pita gore.'que autem ciuilium rerum difputationem affectarent morumcp formula; amp;nbsp;foominum inftitutionem:cx Socratis fontibus hauriebat. Alios autem difciplmas

ocr page 995

QpinionpÉque paffim inneren s ad nudiorum ueritat'm ^difccnda amp;nbsp;docendam quanta illum tenuerit auiditas:8lt; alia perrrulta tenant. Et iHud non parum:gift tei famiharisanguAia tres phitegorice fcdle libros a Philolao Crotomata uelut ahi tradunt ab eius neceffarus trinis centum marcatused quia quidepecunia na parum ad ufns domefticos idigebat fuerat autem Philolaus berefeos Pitagorice fbilofopbusquide Pitagoricis primus naturalia edidit Ex tribus biS quos dico libris cdplura a Platonein fuum TranfTcripfiffe Tbimeum dicit bermippus.Sdt qni dicunt ea argeti fumere ab platone Dione GracuCano perfblutam datisad eum a Platone epiftohs.Cui litteraru necefritudine amp;nbsp;pbilofopbadi fimilitudine arAif fime deumàus erat Et quoniam ad eius hominis ftudia 8lt; artes aperiendas difci, pulorum,8lt; librorum ab fe compilatorum numerus pertinet amp;nbsp;dudiofis voluptate afferre poteft eos etiam quali teftes producamus: quorum primus Speufeppus, efto Nam amp;nbsp;genere illi proprior extitit:8lt;magifterii fucceffor amp;nbsp;Platonici dog' matis anertor:poft illius mortem annos oao Xenocrates Calccdomius qui morz tuo Speufippo fcbole prefedlus eft annos quicp amp;nbsp;viginti Ariftotiles ftagirita na amp;nbsp;alios feptem Ariftotelis nomine appellatos inuenio:quos enumerare non erit m iocundû Fertur enim Ariftoteles quidem in Atheniefium re.p.infigniter obuer, fatus.Cuius habite in foro complures extant orationes dicendi gratia 8lt;{uaui/ täte referte. Alter qui in yliadem Homeri exponendam diligentiam impendit 8lt; operam Tercius Siculus dicendi magifter: qui aduerfus Panagiricam liberatis orationem feripht (Quartus cognomento fabula Efchini Socratico perqua familia ris Cbarus. Quintus cireneus qui de arte poetica librum edidit Sextus ludi pu, Iulum magifter non inceliber Septimus baud clarus admodum qui de pleonafme ibellum compofuit Redeamus ad Platonis diGpulos Philippus (Dputius.Heftie us Perintbcus.Dion Siracufanus Anuelus.beraclienbs.Eraftus amp;Coriftus am bo ftepßi. Timolaus Cigitcnus. Euebon Lampfacenus Piton 8lt; Heraclites uterep natione Eneus.Hippotafes amp;nbsp;Grippus amp;nbsp;Demoftbenes orator atbenienfes Æc, terumcum Demoftbenes poftea Califtratum nobilem Athenis (Dratorem vidiflj omiflo Platone illi deinceps adheßt.Teophratum quoqi Lebium Platonis audi' torem fuiffe quidam afferunt.Sed amp;nbsp;mulieres fub eo philofophie uacaffe certum éftlalcbeniam (cilicet ex Mantinea amp;nbsp;Axeotbeam Pbiliafam:quam amp;nbsp;virilem babiturn induifle dicut. Fuerunt amp;nbsp;alii quos referre longa amp;nbsp;ingrata mora effet Dehinc de operibusa Platone editis amp;nbsp;uarie copiofeqi compilatis breui Fernriga mus:ut probis quidem calcar'Ignauis autem rubor incuciatur Cum videant tatiz pbilofbpbum inter tot peregrinationes Itinera:curfu(^ Maritimos dum litteras quali toto fugientes orbe perfecutus mauult uerecunde difcere quam impudente docere:tot ac tanta uolumina confcripOffe amp;imortalitate digna pofteritati legaf fe.De bis illud predixiffe licet omnia ferme que grauius accuratiul^ difputanda fuerant:feria(F agitanda in Dialogoru forma confcripta fuiffe,8lt;rede fane, ei enf que eiufmodi colloquendi ratione tradanturantrodudus prcdignitate perfonis apertius difputantur:amp; uehementius imprimuntur:quafi res ipfe non audire fed geri amp;nbsp;coram explicari credantur.Nam certior aure arbiter eft oculus ut inquit plachuseffigendorum aute Dialogorum audorem primum fuiffe cenonem Elea' tbeni affirmant quida uerum ariftotiles in primo de poetis libro cui 8lt; Fauormus confentit alexamenum Scireum aut tenim primu in eo genere fcripGOe dicit Ve, rum enim vero ut cumcp res fe habeat Plato precipuam ei rei politius exponendi, curam amp;nbsp;ftudium adhibuitmt cum de bonis artibus ad difciplinam amp;nbsp;vite inditu tionem interrogatio 8lt; tempeftiua deinde fada Gt refponfioiearu perfonaru quas introducit proprium decora ex parte humano depreb^di poffunt ingenio dium^

ocr page 996

prefertl admirante ope. Vnde amp;nbsp;plurima noftra eft afTeeuta cognido. Cum$Pfa i to cerneret quantumlucis amp;nbsp;gracie cognofcedis rebus afferret adbibita comode oportuneqiparticio non fblum ad claritatem verum etiamamp; ad facilitatemtabfo' lute nimirumeunda partituseft utverbi caufa Platonica eft illa partiero.Bono^ quedam animi quedam corporis:quedam rerum externat'. animi que capefferet virtutis eßent eaq; ab eoin naturam moref^ diuidebatur. Illature celeritatem ad difcendum retinendumc p memoriam dabat:quorum utrumq imentis effet propri' um amp;nbsp;ingenii Morum Audra amp;nbsp;confuetudmemiufticic fortitudini modcftie pru dentie applicabat corporis bona affignabat pulchritudinem celeritatem ualitudi nem robur:exteriora bona ponebat fortunati amp;nbsp;ampliffimam patriam: diuiciaS opes claram familiam:amicos que amp;nbsp;G eius generis edent.'ut virtus per fe ad feli' citatem adipifccndam fine illis ualeret:tairen ut inftrumenta adhibui virtuti de corporeis externi!^dico. $wmic.itiarum:tria genera dicere ex platonica diuifione efl. Na aut naturales aut equales aut bofpi tales ede Naturales que (anguis uincu lo nobifeum nafeuntur ut parentum filiorum fratrum cofanguineorumcp Equales gignit confuetudo vite$ focietas accedente prefertim motu Gmilitudme nulla ge' neris propinquitatequales Pilades amp;nbsp;Hareftes.$cipioamp;Lelius.Holpites maxi me comitatus creat epidole amp;nbsp;mutua inter abfentes officia. Duo quot^reru pria cipia conflitue bat.deu fcilicet:atq? Hilen :ex qua elementa quatuor deriuarentur ignis aer aqua terra ex quibus mundus ipTe conflaret. 8lt;que in mundo $ed quid ago fnperuacue negationis boinofqui ea que funta Platoneaut excogitataaut or natus digefta percurro Cum ea amp;nbsp;latmis litteris illuftrata fint: 8lt; tibi diligentif' Gme cognita.Italy nenoAua Athenas aut fus mineriam ut in prouerbio eA: Hec omittens de illiusvita quod {Recurret abloluam.(Eum virtutis laudem mactione conflare intelbgcretadq; predicaretamp;cuius Audio infudarat fepius de fe in patrj am in amicos: in hominum genus periculum fecit Belligerantibus 'quidem athe nis ter in militiam profectus eft Primum in eo prelio quod in Tanagra commiff' fuit fortiter dimicaffe confpedus eft .Is aut in agro thebano celeber vicus fuerat! Deinde Chorinthos Tercio in Delios adeo ftrenui bellatoris nauauit operam tut fuma cum laude per omni' ora uolaret imprimis.Quid in familiarestCabrie for' tiffimo eiusetatis duci Cobrilus accufator improbus dicm dixcrat.amp; capitis iudi num intentauerit Quo circa cum ab reliquis deditutus ciuibus metu periculi 8lt; magnitudine in arcem afeenderet fblus Plato officii confeientia muuitus: forti 8lt; nuf$remifle fubfecutus animo hominem defenfurus amp;nbsp;utilem patrie due femp adfuit.Cui cum calumniator Crohlus ut eu a patrocinio deterreret minitans dix iflet aliis drfenGonem preftaturusaductas ignorans:çp te quoqi $ocratis venenu expediat :Ei Plato ingenue quidem nibi!$ retardatus refpondit olim Crobile eu patrie dignitati militaba in tollerandis periculis pichilo feg nis eram nunc bec oHj cio amp;nbsp;amici ßlute licet ferru ac venena mineris amp;nbsp;ignem nullum reculb difcrim^ hic in amicis conferuandis Platonis conflantia. Quid illa in Xenocratem amp;„firmi tas moderatio cum ex condifeipulis inftigaretur quidem inuidia.Xenocrate adeo Platoni gratum acceptumq? effeiut in eum conflaret inimicitiam:tale aliquid co' mentus efl IVIulta in Platone Xenocratis iraledidla renuntiauit. Plato medio fer mone criminationem refpuensobaudit:inftatobtrectator multus feueritatecri' minum affirmans deniq; deos omnes ac deas abteflans Plato ut ab eius fele pertj natia fb!ucret:eflo inquit:$ed ea Xenocrates 8lt; grauitate pollet: ut niGGc expe' dire iudicafr(t:didlurusea nuncuam fuiffet.Quo facto ab tamimportuno conui, ciatore fc liberauit. amp;nbsp;omne abfcindende familiaritatis fpem ademit $ciebat enf facrum illudamicitie nome fero quide fumendu eAe Veru vbi femel eftaffumptu

ocr page 997

fpedem non eontieniretfed omnium prorfus ratione tutandu Platonem ter in Si^ cifiam nauigaïïe comperio.Nim primo eius nauigatio fuit ad fpeeftandam infuit amp;nbsp;Crateras qui featebraram focus effe dicitur:quo tempore DioniCus fenior her mocritis filiusobpreffa SiracuCanorum hbertate Tiranidem exercebat.Cartagi' nenGbus Nam^ Sicdiam inuadentibus amp;nbsp;uaftitatem Gmul amp;nbsp;libertatis omiOio' nem minitantibus:Gculi DyoniGumcuius illuftre in re bellica ea tëpeftate nome erat:rerum fume prefccerant. ut ab iminenti clade Siciliam tutaretur. Repulit autem bofte DioniGus inuadende dominationis occaßonem naevus tirannide ocquot; cuparat quiçp in virtute iam effecerat ne grecorum oppida barbaris feruiret ex pa tre amp;nbsp;benefactore immanem fefedominu Tiranunq reddiderat* Is igitur eu om. Ilium conatu ac neceffitate Platonemadegitmt in colloquia ueniret Quoquident in Termone Plato ediffere cepit Tirannidc principatucp legitimo: Quantum buic laudis amp;nbsp;beniuofentie tantum illi vituperationis atq? fimu!tatis meffe: bunc vtile ac bonum illam damnofaminboneftam$:ut illa vi aparetur:bic uero virtuti cofe retur Ea vox miraminmodum Tironi mentem oflendit:indignatus Itacp Dioni fiUS tua inquit feuilc neftio quid lapit oratio Cui Plato certe ait tua vero Tiranni cum. Quare inftiga tus DiomGus ut Platonem occideret agitabat.quod Dionis amp;nbsp;Ariftomenis precibus vixreuocatus effet:profeOo fecifTet.Erat autem Diou nili DioniGo affinitate coniundlus Eiusliquidem foror Ariftomatba Hipparino patre primario inter SiracuGnos viro progenita DioniGo nupferat.bic ille bippa irinus eft:quem initio collegam rei bellice DioniGo crearantiut antea lam tactum eft. At enim Polidi Lacedemonio qui per id tempus apud DioniGu ciuitatis fue nomine legatione fungebatur exhibuit ut in grccia rediens PlatOne venundaret Polis Eginam adnauigans illum vendendum expoGiit.Qua in re in capitis difcri men mcidit.Lata erat eo tempore efex apud eginas: qua cauebatur ne quis Athe nicnGs eginam adiret .Adeunti vero in dida caufa tam capitale fuplicium impen dere. Inflabat ipfe Legis ferfideaudior.« harmander Charmëdride F'quo legem morte fanciret.Quod occidifletmiG prefens quidem tantam rem tan q; horrendi ioco foluiffet. Nam cum lex de Athenienfibus hominibus nominatim expreOa Gt bic pbilofbphus eft inquit Quocirco moto inter prefentes rifu Platone metu mor tis abfoluendum cenferunt. Non nulli Platonem in ipfam contione adductu fuifle fcribunt in quëconieÆ vniuerfbrum oculi hominis geOum obferuabant: amp;nbsp;quali miflum e celo deum contemplabantur. At ille quide uerbo ne emiffo immoto cor pore inmutatoqi uultu utraq? fententiam conflanter expedlabat ut ficut fecunda non magnopere fperare videretur'ita amp;nbsp;aduerfa maximo ac fortiffimo paratus amp;nbsp;armatus animo excepturus.Tantumualebat pbilofophie ratio amp;nbsp;optima fadlorœ conGliorumqi confcientia. Demum timore necis absolutus urgente Charimandri crudelitate intra mancipiorum deducitur locum. Et publico decreto uofentibus emendi poteftas fit. Annicerus Cirenusiqui tunc forte Eginam aduenerat eu mi' nis.xx.aut queadmodu alii tradunt triginta mercatus e vinculis liberatu eduxit Mox honefto comitatu ad fuos remif* atbenas.qui corfeftim ad Anicerum remit/ lendum argentum curaucre. Vel Geut quida fcripferciDion Siraculanus cius re' munerandi audl^rfuit. At ille repudiato pro rfus argento quia maiore fummain Platonem liberalitatem exercendam effe diceret Comparato in aebademia ortulo Platonem donauit.Nec vero ab tam celebrato ludibrio Pilidum inultum effe for tuna uolujt. Namep Polin collato apud Elicem IVIartc: Is aut Arcbadie locus eft ab Chabria In peratore nobili amp;nbsp;Platoni perqua familiari fuperatum 8lt;man ob rutum pleri$ fcriptores affirmant Nec ipfe Dionifius täte cofcius ignomine qwe te effe animo poterat:que longe turpiores illi maculasAeternum dedee? iurebat-

ocr page 998

Ad eum'igituréum iam liberatum in patriam reuertifle arèepilTet litteras dédié• quibus ne de (e malediceretobfecrabat. Et piato ftatim refcribere tantum fibi ab Acbademia fui ocii nee effe nee fore ut uel minima Dionibi recordatio cogitatioqi führet Dionifio maiore defundo ad filium eiufdemnommis adolescentem rerum 'potitum omnium Plato fe contulit: frequentiffima amp;nbsp;ipfius DioniGo amp;nbsp;Dyonis inuitatu.Dion enim prêter affinitate intima fa miliaritäte atq; confiietudine Dio rifio coniundus erat nam cum Dionibus pater duas vno tempore vxores haberet Locridem videlicet amp;nbsp;fbroré Dionis Ariftomacbam Dionifio filio ex Locride ge rito Sopbroßna anftomacbe filia nupferat Dioni arepta fibi ex forore neptis utro g igiturjpermde ac confiliarium Platonem inuocante;eo profedus efttco propoli' to ut ab Dionifio ciuitatum Italicarum Siculorumg; Gbi fubiedarum libertate ex oraret:quo pbilofbpbie laudes amp;nbsp;dignitatem non verbis tantû aut difputationibi fed re ipfa amp;nbsp;adione apud omne bominum genus compararet.Ipfe enim Tiränus CU eius magna rei fpem dedifretipromifla tandem eflicit inania.amp; venientem fru ftratus eft (Qua quide in re Plato vite difcrimen adut^cp in fufpitionem Tirano ue aut ab fe Dionem ac Teodotam indudos.qui pro in fuie ac ciuitatum italicaru li' bertate rebus nouandis ftudere ut amp;nbsp;abreptUm Dionifio dominatum fibi uendica rent tantum inualuerant calumniatores ac perditi bomines:quibus cum DioniG ais conuiuebat ut Dione preclaro in primis bomine 8lt; optimo fane cofiliario F gre ciamignominiofbs ab rei.p.gubernatione reiedo.Platoni peftiferas ordirentmfi dias lRumor certe increbuerat trucidatum ab DioniGo fuiffe Platone. Quem tn ita retinere machinatus eft Dionifius ut omni comitatis genere amp;nbsp;blandimentis confolaretur. eumcp confuetudme intima 8lt; conGliorumcomunicacone coplede retur.'ut nulla in re iDionisin Platone ftudio credere videret.interf pbilofopbie eo docente operam dare non omittebat Demum ea conditione difceffifle credituS eft: ut finito bello que tunc Dionifius implicabatur vna cum Dione Phto remear; Tertiam aduentus caudam m $iciliam Platoni banc fuifle liquet ut Dionem ami cum eius amp;nbsp;principid amp;nbsp;litterario vinculo couindiffimum Dionifio conciliaret:in ter quos no mediocres fimultates ardere ceperant. Eum autem Dionifius primG quidem frequentibus litteris alliciebat Nlulta de Dionis reditu in Sicilia amp;nbsp;bo' ris mox ci reftituendis pollicitus. Deinde cum Plato bominis inconftatie amp;nbsp;foda lium infidiis fidei parum habens negaret: tandem flagitantibus amicis amp;nbsp;Dione inprimis:8lt;Archita per epiftolam vehementius urgente ab $iracufis miffa tri' remi Tertiam tamen ingreffiis eft nauigatione.honorifico admodu comitatu cu aliorum nobilium cum vero Arcbidamiillu^ris viri 8lt;arcbite amantiffimu Qua§ 1 quidem ad rem componendam cu omne fruftra cogitationem 8lt; conatum adbibu iflet:dolis amp;nbsp;fimulata bonarum artium amp;nbsp;Rudiorum cupiditate deceptus utdiui narat:Tentaturus tamen manfit. Interia Tiranno calumniis multis Platonem cir cumueniente:amp; eum cum inimicis confpirare irfimulantend autem impolitum fal fo crimen erat fibi mala multa rifui cognoujt:proinde ut fe ab inmineti procella fer naret clam Tarentinum nuntiauit in quibus vite periculis agitaretur, id ubi ad Architam Taretinum Pidlagorice fecfte philofophum perlatum eft exuorare per epiftolam legatoÇ^ Dionifium ftatuit:apud quem pro mutua beniuoletia Archigt; tas plurima pollebat auctoritate. Cuius quide epiftole hoc extat exemple Archi tas DioniGo falutem.Vniuerfi qui Platonem precipua copleduntur amicitia La' mifcum atep Pbocidam ut virum reciperet ad te mifimus $ic autem ex cofeffo co pofitoq: pepigimns recte uero amp;nbsp;pro officio facies li fedulitates amp;nbsp;Rudia memoria reuocaueris:quibus ab nobis omnibus etiam atep etiam cotendebasmt Platonem ad te proficifci faceremuspetebaf^ ut pro eo ad te incitando eu aha:tu vero tuté

ocr page 999

lt; àc reenrum eins Fore aditemredperemusÆue manere Gueeurfum repetere infti, tueret. Memineris 8lt; illud quod eius aduetum quem eo tempore tâta caritate t^ . to(^amore profequebaris plurimi faciebas:quati eorum quibus cu obuerfariis fa' .cere videbare neminem g, fi quid afperitatis interuenit humano more faciendum ,eft. (Turandumq; ut virum omnis experte detrimenti nobis illefum reftituas hoc cum feceris pro equitate generis: amp;nbsp;gratiflimu nobis feceris.hanc ut IDionißus accepit epiftolam amp;nbsp;G complures necandum effe contenderent Platonem abunde Tuppeditato comitatu abire premifit.amp; hoc padio re infera ut prefagieratreuer tit ingreciam mirari plerof$8lt;eos quidcm graues viros arbitror Quamobrem piato quem mirificus rei.p. tenebat amor 8lt; cius gubernande non paruu trahe' ybat delideriumiadminiftrandorum officiorum patrieq? confulendi curam abieciffe ,vi{us Gt. Verum enimuero cum is lingularem patrie caritatem pre,fe ferret inane fiii futuram operam animaduertit: quia lam alienis ab inftitutioe (ua legibus amp;nbsp;irreuocando ferme ritu ciuitas ipfa confenuerat amp;nbsp;alia confuetudine populus affir matus idurauerat:interea cum Archades 8lt; thebani ad deducendos Megalopoli colones amp;nbsp;frequentes habitatores enixe confpirarent: Platonem per legatos abfe' crarunt ut eo pergeret eam moribus ordinaturus amp;nbsp;legibus. Quod cum illos ab equalitate abhorrentes cognouiffet facere neglexit id$iure quide ac merito.N^ quis medicuseft modo mentis compos Gt: qui rebelli 8Cnullis audienti preceptis egroto fanitatis legesindixit« Idem amp;nbsp;in Cireneos renonevirus eft.qui cum omni diuiciarum genere amp;nbsp;leuticia affluentes Platonem ad fixe ciuitatis inftitutionem accerferent:hoc abeo refponfum retulerunt Difficilimum eft inquit Cireni eines ampliffima fortuna diflblutos legi bus continere. Œrauiter quidem Surnature ut aflofebat,mirifica namqp in eius verbis fadlifqi comitate condita grauitas inerat idqicum reliqua illius vita declarat fcripta cpinnumerabilia cum vero quida acute ac prudenter abeo ueldicfla uel refponfa.Ex quibus nonnulli interferuifle iocudu extiterit. Miran fe plerum® dicebat gp cum iuuenes cura amp;nbsp;artificio fimiles ho» Bninum beftias efficerent:non id potius curarentme beftiaru fimiles homines eua, cierent. Philedono cuipiam Platonem carpenti g non minus in difcendo ^ in doce do ftudiofus ac feduluseffetsamp; quoad difcipulus effeuellet interroganti, quoad inquit meliorem atcpperitiorcm effe me non penitebit.Demodcto de filioli erudi tione confultanti qualis Marbuftulas plantandas 8lt; formandas talis 8lt; in liberos gignendos inftituendofq? cura effe debet inquit.hic labor ilhc uoluptas.Cauen, dum autem ne in illo fopiti in hac vero plus qua vigiles effe videamur Perconcfta tabus quibufdam quenam pofleffionum genera filiis comparanda preftarent.Ea dixit que non grandinem no uim no ipfamdeni$louem extimefeerent erat inter difcipulos cius Lautus nimium amp;nbsp;curande cuti operofus adolefcens:Quem fubri' dens Plato rogauit:quoufy tibi carcerem edificare perges. Ad iuuenes quosad beate viuendum animare nun^ deftinebat crebro dicere (olebat:ocio labores ante ponite nirubiginem fplendori preftare putatis, Confpicatus adolefeentem taloru ludo propensus intentum acerbius increpauit. At ille ut fefe purgaret:pro puGl' Iis ait ludum habeo Cui Plato pufilfum quidem nunc ed. Ceterum mox vehemen tiffimuu fcifcitabit.Ex eo quifpiam interrogabat nunquid fixa quemadmodum amp;nbsp;maiorum futura effent commentaria Respondit:primo quidem comparandi no' minis habenda ratio eft deinde multa obuenient. Xenocrates ad eu falutandi gra eia venerat.•cum Plato ob deprehenfum in delid:ograuiore feruulum iratus exca duerat Cui Plato hunc plagis dixit affligend ego ne faciam impedimento ira eft Alio fubinde tempore in alterum deliquentem quoep ferunlum: INi tibi iratus effe aitpro tuis depexus cfTes merius Ebriis pariter amp;nbsp;iratis pcipere amp;nbsp;conbliu dare

ocr page 1000

rconfueucrat tut in fpecuto uultusintuerenturtquo tan^ per oris deformitaterr ,ea vicia fugitarent.Summum diuturniorem crebro deteftabatur: ut malazp ilfece Erarum deliAorumg? parentem:amp; morti perquam (imifem Amico rdiguendiad rofteros nominis anxio uel in amicis uel inimicis tui recordationem uifere dixit Familiaris quidam Platonis doctus fane homo eum orabat ut fibi aures paulifper accommodaret libellum ab (e editum lecturo Rogatus fubindea Platone quenaro libri effet infcriptio :Refpondit contradicendum no effe Cui Plato cur igitur boe ipO: facultas .ILeo genere ac opibus nobilis magis $ clarus Athenis adolefcens ma gn?samp; imrrodeftas in fenatu uociferationes habuerat quo cum is in cetu carpere tur: Plato dixit hoc eft vere ILeonem eOe Xenocratem Calcidonium adolescentes adhuc fub platone philofbpbie inftituta capefeentem cum in reliqua vita nimis au fterum cum triflem femper in uultu feueritatemprefeferentem fcpe commonefa/ cero Alebat :ut gratis facra ferret:ilad videlicet hgnificans ut quantum nature .derectus 8lt; acerbitas demeret tantum induOric diligentia amp;nbsp;grata comitatis efe' -gantia cociharet Plato quoq? tardtufeu'u ingenio Xenocrate (blertiffimoamp;acca tiffimo coferes Ariftoteli fcitu illud vfurpabatific cuide calcari hic aut freno inquot; diget tam amp;nbsp;fi hoc ab illo deq;ahis diuul^ari did:u foleat de vtrocp illud amp;nbsp;P/a ' gt;tonis dicflum extat preceptoris in difcipulos: huic qualem equu:qualerrq;afnum 'iungendos affumpG. Dionem Siracufanum reliquisin rebus magnum ac docftiffi' mum hominem ceterumin fuo conuidlu duriorem ut adyiam (iietiores mores re uocaret agebat premcatia non vrbium fcdGuaru folitudiniffy fodatis.cum luuen^, tutem ad beate vite rationes intenderet cum alia permulta tum vero illud ufufre .quenter tenebat contrariam virtutis ac voluptatis naturam animaduerterent hu ius enim momentanee dulcedini perpetuam penitentiam dolores 8lt; cruciatusaffi gi llli contra poft breues dolores eternas poft mortem etiam delectationes adiugl Xenocrates cuius durior vita amp;nbsp;mos nimium rigidus cenfcbatur^quiddam ame' nu ac rifu accipiendu protulerat.Quo circa mirantibus condifcipulis Plato Quid ;miraminidixitfNum inter carduos amp;nbsp;orticas lilia plerumcp ac rofasenafci cerni, 'tis de amatore facete locans Animuseft inquit fuo quidem in corpore moriensirt alieno autem uiuens obtrectatoribus quibufdam Platonem ab Dionifio derelictui oblectantibus ReCpondit ymmo ueroa Platone IDioniGu Interrogatus quidnara inter peritu amp;nbsp;impetitu intereffetf'quod inter medicu egrotucp refodit. Prici0 hus nullu pftantius predioru genus effe dicebati^eoru familiaritates hominum qui cauponari ne feirent.potentatui perutile ac neceffaria effe fapientiam ut in ille quidë corpus in hac vero aim conflare liqueret IDioni eius hospiti difeipulo amp;nbsp;ami co libertati patrie amp;nbsp;amplitudini dics noctefep ftudenti prudens illud inftiHabat quod ad confequeda rezp p. beatitudme magis magif$conduceret $icut aim pri' mo .'corpus fecundo pecunia tercio loco lapientes viri ponerent.'ita amp;nbsp;leges ipe pa riter amp;nbsp;cognetudo virtute animi priore dignitatis gradu cu corpis uires virtuti obedi^tes Tercio demu honoris ordine pecunia uirtutiS corpifqi miftra collocare deberet Qua falubre 8lt; illud e beatiffimas fore res p.h qui eazp gubemacoi peffet aut fapietia prediti venirent:aut fapietie ftudio tenerent Nec paru hoc quo$ falu tare eu reliquis mortaliba tu adolefcentibo qui ad littera^ amp;nbsp;bonazp artiü ftudia amp;nbsp;nominisxpagacom anhelat improbare enim bis in die fieri faturii:amp; nuq; nodlu* no tempore iacere fblum.Nee duo fi Çurdo prerepta non lint q? late ad corporis 8lt; animi vires fubHinendas pateant .'facile jntelligeret. finis no erit fiabilJo uel Tapi enter uel comiter ditia collipere uolupro:que in eius fcriptis ficuti Aelle relucet Ceterum exoratus fis ampliffimevir Philippe ut ifte pauculis contentus Gs que ficati Icdorcm faflidio non grauantyta amp;locunditatem uanetate afferre queant

ocr page 1001

88

Agamus amp;nbsp;reliqua.Cum omnem fermé Platonis vite ftudiofimagnis tollé ineeïG laudibus illud pleri$miranturf'illos inter tot Socratis fellatores ab eo memorie ,romendatos ne minima quidem Xenophontis mentionem nominatim feciffe eius condifcipuli 8lt; doéliffimihominis impri mifqp dufeiffimi adeo ut uulgo mufa dice , returadica quod amp;nbsp;pariter ah Xenophonte facilitatum eft qui Platonem expreP •fum in tot conferiptis ab eo uolummibus ne femel quidem attigit Emutationes tn inter eos Ggna extant que redlius re voluntas minime (incera ut multi putant an laudis certamen amp;nbsp;gloria ut fapientiffimus philo(bphus8 lt;modeftiffimus homo preceptor meus CriGloras ludicabat magni viri viderint Ceterum Xenophon ut Operis illius incliti quod de optimo ftatu rei.p. ouitatifip admigrandea Platone fcriptum eft Duos vero libros leAitauit qui primi i uulgus exierant oppofuit ca tra mirGinmodum • 'extollens regle ad mmiftrationis genus: quod Ciri difciplina uel infantia hoc eft pedia indribitur.itacp volumen odo libris non tamadhifto , rie fidem $ optimi regis inditutionem abfoluit.Quo fado uf^ adeo permotus eft Plato ut in libro que de legibus feripGt;retractandi eius operis gracia Ciru per' (arum regem ftrenuum quidem hominem fed imperium fuiffe dixerit. Rurfu Xe tiophon in tertio commentariorum libro quos de Socratis didis fadiffe copofuit amp;nbsp;in Epologia mentiri eos 8lt; ineptirie afleritiqui Socratem de celi naturel^ raca fribus occultis difputantem in troducut.Eum enim tantu de moribusamp;de rebus ad bene beateep uiuêndum differtare folitum'quibus quidem in uerbis Platonem momordit. Vter$ etiam Socrates defenfionem ideft apologiam feripfit.Sut qui (imultates quocp inter Efthine Socrati famifiariffimu amp;nbsp;cariffimum Platonemcß interceffiffe ferantquaru caufa motu quibus Platonem easdiffimulaffe rationes Efthines Socratem in uincula coniedum ad capeflenda fugam re vera exhortât, Omnem aut Critoni fermonem eius tribuifle: ne fcilicet ipGus nomen pofteritati comendaret:aut (criptis nobilitaret fuis Ariftipu etiam Celebris fame philolbphG natione Cirencâi Platone in inimicitia excaduide tradit:adeo ut Plato pulcheri' mum illud de animorum immortalitate volumen conferibens amp;nbsp;cu ab fuis morh, bus intadum no omiferit:ggt; Socrati morienti non interfuerit. Cumegineautamp; cui abeffet.huius generis dideffiones ut ante dixi o Diane an emulationes ex lau' dis ftudio 8lt; auiditate manantes appellari debeant fententiam proferre non audeo cum varias agitari opiniones videam Reliquu eft Philippe vir ornati(rime:utde eius morte dicam.Sed ut pidores Colent ad didinguédas aliqua varietate particu las prius in fertis ornamentis fuperiorem vitam inaurabo : 8lt;quantus honos Pla' toni dignitas 8lt; gloria redita fît expolituro mihi oro benignasaures accomoda Ta ceo çp orator maximus deniq: philofophus eximius magnificis eum adeo verbis ex ornauit:amp; principu attribuit:ut cum omnibus Ariftotelem ingenio 8lt; diligentia anteponeret:interiecit Platonem meum femper excipio. At enim Auguftinus cG emnium dodrinarum ubertate redundans: tum vero litterarum factarum pugil inuidus Platonemeiufyfedatores prédicat: amp;nbsp;vere ut dicitur in celum extollit tan$veriffimos dei vitecp beate cognitores atq; magidros Elegimus enim inquit Platonicos omnium philolbphorum merito nobiliffimos:propterea quia fapere po tuerunt immortalem ac rationalem uel intellediua hominisanimam:nifi partici' pato illius dei lumine a quo amp;nbsp;ipfa amp;nbsp;mundus fadus eft beatam effe no pofle^ita illud quod omnes homines appetunt ideft vitam beatam quem$iftorum adecutu rum negant.qui non illi optimo qui eft incomunicabilis deus puritate cadi amo' ris adheferit. Vides excellentiffime amp;nbsp;vir amp;nbsp;medice Philippe amp;criftiane homo quantus ad dei cognitionem veramcp felicitate adipifendamdux habitus eft Pla, amp;Q .eius hominis iuditio;qui amp;nbsp;acumine ingenii amp;nbsp;magnarum rerum (cientia amp;

ocr page 1002

• vite fanaitate bumaria diuinacp profpexerit.Nec minus qaod fequië^fuftris ßo, minis 8lt; gloriam aperit.inter Socratis difcipufos non quidem immerito excelled 'tiffimafama claruit:qui omnino ceteros obfcuraret Plato: qui cum effet Atheni, iCnGs bonefto apud faos loco natus:8lt;ingenio mirabili longe fiios condifcipulos a» teiret:parum tamen putans perficiende pbilofbpbie fufficere feipfumac Socrati cam diCciplmamiqua longe lateqp potuit peregriatus eft.quacp verfum eum alie, nobilitate feientie percipiende fama rapiebat. amp;nbsp;in egipto edidicit queeumep illic •magna babebat. bic ipfe Plato dei vmusveri optimi imitatorem cognitatore ama toremdixit effe lapientem :cuius participatione fit beatus bme igitur fellatori? bufe^ fuis :qui verum deum amp;nbsp;veru auctorem amp;nbsp;veritatis illuftratorem amp;nbsp;beatu tudinis largitorem effe dixerunt, reliqui cedunt pbilofbpbi:qui corporalia nature prfcipia corpori deditas metibus opinati fut ut cbales MilleGus in humore Anaxi menes in aere Stoici in igne Epicurus in atborris.'Quod cum Ariftoteles Platov • nis discipulus vir excellentis ingenii amp;nbsp;eloquio Platoni quidem impar fed multos facile fuperans feclam peripateticam condidiffct: nobihffimi tame pbilofopbi ut •ide affirmat Auguftinus nouerint fe dici peripateticos aut acbademicos. fed Pla* -to meus adeo cognicoi veridei amp;nbsp;rezp omnium creatori proxime acceffiffe vifirse ut illud Genereos initiu in Platonis libro deprehenderit In principio creauit deuS celum amp;nbsp;terra: terra aut inuiGbilis amp;nbsp;inconpobta amp;nbsp;tenebre erant fuper ibifliim Ipiritus domini ferebatur fuperaquas. Quod cum apud noftros ideft vnius8C eterni dei cultores Platonem tanto in bonore ac tanti ficri cernamus:quidna mi' rum eft illum apud luas fingulari quodamodo ^elo veherari: amp;nbsp;eximia dignitate baberi folitu . Qua qnide in re paucula velut teftimonia fatis erit adigiffe Cuius non mediocriterdia in$iliciambonorata profccftdeft. allatisab Dionifio iuniore pariter amp;nbsp;Italicorum pbilofbpboru ordine litteris amp;nbsp;legatis triremis ornatÆma amp;grauium 8lt; doaiffimorum bominu nobiliumcp ciuiu apparata comitatu ed Gra cufas tranfportauit. Quivbi Iidtus ac2igit:qual imifla e celo felicitate paffim occur fus habitu 8lt; paffim adla leticia, Inde defeendentem currus regio inftrudusappa ratu triumphantium ritu frequentiffima circucindlus corona Platonem deuexit in regiam.Quam honorificus in greciam reditus.reuerfus e Sicilia Plato cum aci magnificcntiffimam illam olimpiorum celebritatem quali quendam orbis terrar^ conuentum proucniffet tam letis curdord concurlibus eft ut e celo deusad morta les demiffiis videretur.ludosdeferi Atbletard fpedtacula relinqui, pugiles folos omittere cerneres.8lt;quod admirabilius eft :qui tam longis terras mariffy tradi' bus palcendorum occuloru auriumep 8lt; animorum gratia ad (Dlimpia uenerat om nis uoluptatis obliti Platonem adibant:Platonem intuebantur.m Platone xinde ac ameniffimo diuerfbrio conquiefccbant.fadionem ipfum fi modo quem rfle.dca non impium ac flagitiofum hominem louem effe credimus^ fac inquam loue ipfd cum (ha ad olimpia in terras emerGfletprofedo non plus venerationis illi aut bo, noris homines tribuiffent Gratulari Platoni plerumcp foleo.'cum eius comitas mo rum fanditas accumen ingenii amp;nbsp;diuina in primis fcientia tanta extitit ut no no viuens (ed amp;nbsp;vita fundus pofterosin fui beniuolentiam caritatem obleruantia^cp perduxerit en quos bominessTMitridates ponticus Rex perlatum potentia mag' nitudme animi ingenio preftansfuit.'ut qui aduerfiis Romanum imperium Silla Lucullum Pompeium fortes ac fortunatos imperatores terra mariq? tot anis bel l i gerare aufuS non paruam grecie partem ac infulas in poteftatem fuam redigerit amp;nbsp;duas amp;nbsp;viginti linguas quot nationibus imperitant propte calluerit? Is in acba demia conftitutus viri gloria motus ftatuam dedicauit fui in Platonem monume, tum amp;nbsp;pigms amoris:egregium Silomonis opus,Idg?poft Platonis obitum annos

ocr page 1003

ducentos amp;nbsp;fexaginta.Earn banc m moduminferipfit.Mitndates IRfcodoate FiK,, Uquot; banc Platonis indaginem rrufis dicati erexit.IL e Platonis morte ut lupra pol Lcituseram promiffa perßluo de qua vine traditum eft $unt qui eum in celebra dis amici nuptiis cum quietus difcumberet iuxta afiftentibus fume grauitatis bo minibus anim^ derepente cxalafle fcribant nonuHiipfum in nouum quodda morbi genus cum incidifTetiquem a corrupcoe pediculoru Pbiciafm uocant quo amp;nbsp;Cor nelium Siliam periffe comperio.'tandem.ci vitam exceffiffe quidam eo fuo in Icdu lo cum amp;nbsp;Icriberet 8lt; legeret vno 8lt;odlagebmo etatis anno mortem obide me, morant:cum Philippus Alexandri magni pater Macedonibus imperabat. (Quo tepore Afexader magnus annos.xmaAus erat. Quoniam etiam alios boc Platols nomine fuiffe inuenio:cx quibus Rhodius vnius in philofophia clarus euaGt.Que Panecii difcipulum extitiffe Iiqoet.fuit amp;nbsp;alter Peripatetice fec^erqui precipua; difcip1inis 8lt;bonis artibus curam fub ariftotele preccptore tribuit.Tercium eru ditum virum Praxifanis f.fama refert.(Quartusnon mediocri fermone prédicat Vetçris Comedie fcrptor.extant aliqua mfcripta fepulcbro Platonis epigramata €xquibus vnum eft. 4nte alios caftusiufti quocp amoris amator.IDiuusanfto teles occubat boc tumulo.$i cui de eundis magne eft lapientia laudis. Maiorem bic babuitinec comes inuidia eft. Aliud eft huiufmodi Tellus membra finu con dit moribunda Platonis:at felix animam cetus habet fuperum Longinqui boc ce lebrantidiuina huic cognita vita eft Clarus atbenaru tuus arido creat. Hec fut Philippe vir dodiffime que de Platonis genere fcipturum metibi Pollicitusquo pado etiam in ftudiis vitam degerit adjunxi.ut cumulatiustui voluntati munus elargiret. in quo G legens interdum obuerfabere: tu mibi ego tibi prefentes elle vi debimur cum frequentes nodre occupationes iocundiffima nobis in uitis coflietu' dinem preGntiarrep diffoluant.amp;quod initio dixi noftre beniuolcntie memoria 8lt; amicitie fidcs boc litteraru beneficio amp;nbsp;cuftodia durare amp;nbsp;feruari diutius po, terat Sic vtri^ Virgilianum i.lud obueniet abfentem abfens auditg^ videtq:.

ureati De vita atq^geftis Ariftotclis Incipit

^AMTA Nobis Ariftoteles Pbilolbpbus atq adeo fene humana bénéficia contulerit amp;nbsp;ad difciplinarum omniu facem amp;nbsp;advirtutum morumqilaudatiffima comperatio' ^em omnes intelligunt. Quisvero ipfe fuerit: amp;nbsp;quibus iiaioribus ortus amp;nbsp;per quos ftudiorum gradus curricula ite traduxerit amp;nbsp;vbi nam gentium vixerit :obieritlt;p.ne' no uere cognouit. amp;nbsp;ex quo fit ut ingrati quodamodo re# ______eriamu^? Bénéficia quidem prompte fufcipientes audio ¥em vefo beneFicidrumnoncur^tes agnofeere. Ego igitur hanc part e fummi viri ignorata prius a noftris atep obfcura in lucem ^pdere inftitui: Itag^vita eius ac mo res 8lt; cetera que ad hac (pedat parte boc in libro coieci:colligensvndiq? atq? con nedensque ad cognicom huiufmodi rezp pertinere videbant.ad te vero potiffimu huc librum mifi quod lam pride copertu babeba te inter maxias occupacoes tuas Ixione cognicoeq: fumoru virorum plurimu deledari. Noticia quippe reru earu no dubito fore ut ap ud te amp;nbsp;alios pftantes ingenio viros amp;nbsp;audoritas huiuspbi, lofopbi amp;nbsp;amor augefeat.

ocr page 1004

ZtefutarcbilHiftoriograpbi'greCTDe vita atqigeRis Anftoteiis Per Lcotiardura Wetmum Poetam Eximium Hiftoria In latmum traduAa Linguagiulncipit.

f4RlS(DTELES Pbilofopbus ex Opido Fait nomine Sta %Tgira obfeuro guide; per (e nifi qgt; buius vin claritate refu!» jjlit. Partem vero buic DJicbomacbum medicine profenorÉ ;tflt;artis;Œenus primum in Macedonem Efculapii fibu eSti, IWteuata certiffimaq? (ucceffione n Ferebat. Ipfe vero Nicbo, —/^Ya^TC^ZT^^Q^^aebusapud Amintam Machaonie rege Philippi patres N^3iÀtfrçæA:=Æqgan£dici 8lt; amici locum obtinens multu amp;nbsp;gratia 8lt; opi frfcrfamp;;amp;gt;2:^^^{^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;règno potuerat.Px hoc Ariftoteles natus eft anno

tat quidam tradunt nonageTime none olimpiadis.Matrem quoep habuitn® (vobfeur igenèris nomine Pbeftiada.Aridoteles autem prima etate in Macedonia educatus vbi adolefcere cepit: Athenas (ludiorum gratia miffus cum ceteris ope ';tfam difciplmis haud fegnem dedicet:tandem Platoni per id tempus Achademni am mira difcipulorum celebritate incolenti in pFilofbpbia adbefit. Decimo feptf® etatis anno fuifle perhibentcum Platonemaudire primum incepit.Eius difcipli' neXX.annis perfeuerauit auditor'nibil omittens ex hiis artibus queadfurcum fu iturum philosophum pertinere videbant' Era tin eo acritas ingenii fuma nec fanf minorant vigilantia aut fedulitas.Cupiditate vero difcendi ita flagrabat ut nubG difciplinarum genus fibiincognitu pateretur.Itag ndin vtraq? modo philofopbiæ preditit fed in dialeticis 8lt;mathematicis longe primus habebatur. Nec mhis ti tum ted amp;nbsp;poeleos perfectam quandam cogniconem adiunxerat.hiftorie vero ita turiofusut neq; celo neq; terra neq; mari quicqi reliquere vellet incognitum.indo fepreterea mirabili .'ut ad lingula naiu। reciF ue dicas ut amp;nbsp;earn fa ab eo pulcher rme rcripta:amp; folute orationes copia ornatuf$oftendit Mortuo Piatonead Her miam Aterneitrannum profcdlus Triennio fere apud illum defedit. hanc eius .moram nonnulli obtrectatores vehementer carpferetquaß paruu pbilofbpho con' gruentemdacerantep hoc in loco maxime pro anciHe euiufdam amoribus peneis fanis.'quorum gratia illum defedifle apud Hermiam quidam fcripfere.Extatcp in' eum epigramma nobile Theotrici chu amariffimis Gne verbis obfeenitatem 8lt;de fdiam lilt expröbantis.Sed hec onïniaut falfa amp;nbsp;ab obtrectatoribus ficta exifti , mem faett. g mox inde protinus in Micedoniam euocatusa Philippo amp;nbsp;ahts re , Eus auctustoneAatuffy,eft•amp; Alexandro filio m difciptmam tradito maximam auctoritatem in reg no promeruit 'Aiam illuc quide adduci no poflum: ut etirne homine minus integra Fama in eo ipfd ter ore a pretantiffimo rege:aut t^topere apretitu euocatumep. aut vnicum tante fpci filmmbuic potiflime creditum 8lt;hP a Demetrio Magnefio feriptum reperio: neceffitudmem quadam Ariftotih cum Hermia fui(Te: cp eius neptem in matrimpnio haberet,eocpueluti officio retentu penes illum Fuiffe.Sed pot^jn maccdoniam rediit honore ac dignitate longe pri mus habebitur.ut admiraretur eius fapientiam Rex quali decus ingens regni ae' felicitatem fuorum temporum extimaret.apparet id in epiftola Philippi qu5 aci aritotelem de allexandro fcriplit IDiis inquit gratias habeo non tam proinde quia' riatus eft:cp pro eo g nafci contigit teporibus vite tue. Spero enim fore ut educa tuserudituf$a te dignus exiftat amp;nbsp;nobis amp;nbsp;illarum rerum firfceptione. Decem ferme annosxircaalexandran? fu,fle videtur nec tamen in eo folum occupatus fed 8lt; perid ipfum tempus multa per fnpfum multa 8lt;per regis potentiam inquiresquot; pcculuiLffima nature indagebatur Alexandro demde in afem cu cxcrcitu amp;fecfta

ocr page 1005

0

fote Athenas rediit amp;nbsp;fui copiam in liceo exhibere incepit Xenocrate per id tem' pusacbademiam obtmente.docebat veroinangt;bu1ans: plerumcp auditorum tur' Ba circumfufus: ex quo ipfe feaatoreify eius peripatetici pbilofopbi nuncupa gt;nbsp;ti funt.$unt autem qui tradant partemillam gimnafii in qua docebatquot; peripatum ideft deambulatorumfuife.itac p ut acbademia Stoicicpa loco die'll fut Sic etiam peripatetievsde locoipfocognomentum fufcepiffe. tredecem annism Liceo flore tiffime docuit.complurif^ (ua difeiphna clariffmos viros effecit. Tardé vero co muni illa pbilofbpborum inuidiag non read de bus fentiret aceufatus metuens re lit quodam Socrati:ßc amp;nbsp;fibi in ludicium pereundum foret:Antipatri quo$ami Gitiamiqui tune atbenienßbus odiofuserat:ne Gbi noceret: formidans:deferta fui defer Gone (Tbalcbidemabiit.ibiq? decetero fuit: quoad e vita decedit.Nue vero quoniamcurium quodam ce eberimo prcteruedli fpatium illius uite confpeximus Slecftenda iterum ratiseftad mores eius viri amp;nbsp;domeftici vCuS quali figuram difci plinamq;8lt; Iibrorumab eo fcriptorum multitudinem intuedum Forma quidem fintbaud qua^confpicue.'duobus tarnen precipuedeboneftabat:gracilitatecru, iram amp;nbsp;pußütate oculorum.Itaqp quo dignitatemquandam redimeret aduerSum torporis vicia.amp; ueditu paulo mfigniori utebatur:8lt; anuli digitos boneftab3t:8lt; tonfuram ceterumq corporis cultum de induftria adbibebat: cum tarnen reliqua mvita modedidimus effet mores aute in eo graues 8lt;obscenitate tidiculoq; aliex tiifuere.Ceterum mîtes amp;nbsp;qui benignitatem potius baberent: ^ per fe ferrent. Extat eius Bumanitasatq? diledio in patriam in fuosnn familiaman difcipulos: in omni'deniq genus bominumqua paulo poft Gngulatim prosequamur: Patrimo Ilium fuit illi fatis amplum:cû ex hereditate paterna: tum ex regu largitione.Na amp;nbsp;predia:in$tagiris babuit 8lt; reditus.Ex quibus modele fimul liberaliterepui tam duxit cum uxore-filiisamp; amicis:pleham iUiusdomum feruis fuiffe:nec mari' Bus modoveru etiam feminis tedamento eius apparet', memorat enim permultos vtnuf^genetis.deinde mandat neminem Venundari eorumqui fibi feruierut fed liberos dimitti quilufdam tamen in feruitiofihorum vxoriCcpnominatim rehcdis Vxores vero babuit duas Pbitaida fcilicet amp;nbsp;Herpilidem: quarum Pbitaida alii filiam:alii neptem Hermie Atarnai de quo fupra aiximus.Herpilide vero plericp ancillam cius fuide tradidere. Mortuacp uxore prima confuetudme ab ea. recepta mox procreatis filiis pro uxore babitam ex bac Herpilidc Nicbomacus fihus illi natus eft:ad que funt ethicorum libri 8lt; filia Nicanori di(ponfata$tagira urbs a Pbilippo euerfa ut rcftitueretur ab repe obtinuit:leg ef^ amp;nbsp;formam rci. p.ipfe de fcripbt.qua poftmodu ea ciuitas v^acft babuitq licet abfensdiligcntiffima patrie curam.Cuius autem ob bec merita tanto in bonore illum babuere: ut fcftos dies amp;nbsp;laudes quotannis amp;nbsp;eo viuente faciendas illi publice dedicarentur fefta ipfa cequot;, lebritas Anftbtclia nuncupata amp;nbsp;in patriam quidem bec illius bénéficia extant. lù fuos vero ac neceffario fed tanta caritate bcniuolentiaq fuitiut pene fuperflua atq nimia illius obferuantia videatur. Nicanore genero egrotante proeo uota Fecit: G inco'urntatcm reciperet ft muas Ce duas alteram foui feruatori alte quot;nbsp;ram lunom fofpite dedicaturum.difcipulis vero multum detulit.amauitep vnice prefer tim eos qui excellere vif funt.Extant eius in tbeopbraftum permulta cari, tatis amorifcp indicia :8lt; illud in premiffis qipfum licet in parem genere tarnen generum fibi teftamentu di{ignat:fiquid Nicanori contingeret propter quod al quot;nbsp;teri filia tradenda foret.Curam vero omnem filiorum ac rerum (harum arbitria' fideicp propinquoru difcipuloruq comifit.antipatro dumtaxat ob bonore obiecfto Califtbenem uero ufqadeo amauit:ut aduerfus Alexadrum Regem grauiffimas faumicitias pro eo fufcipere no dubitant Fuit aut Califtbenes anftotelis difcipuli'

ocr page 1006

netelritudine amp;nbsp;quadam materna ftirpe Elbi coninnaas excelle ntifTima difciptfa luuenis.bic ad regem ab Ariftotele mjflus^cum m Afiam illum profequereamp;qua' fi Plarmolai coniurationis andor ab Alexandro mterfedus eft•At qui conftat Fai To obiea:um illi cdiurationis crimen.Gteru odiofum faciebat régi nimia in difpui tando libertas amp;nbsp;contencionum pertinatia 0uam ob cau^m interfectus ab illo pu tatur Tulit igiturbuius necem per indigne Ariftoteles nec uerbis quereblfy libe rioribus pepercit, buic amp;nbsp;regis infenGo fecuta:eft non latens neq; obfcura.Itaq^ ad Antipatrum fcribens Alexander cum Fuius cdiurationis mentionem feciffet:fe(e , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exacturum penas minitatur nd a Calidbene modo vezp etia abbiisqui illu a femï

fififent de Ariftotele non dubie fentiens.miOacp per idem tempus ab alexandrodo \, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;na Xenocrati ampliffima fuerunt'non tam utillu bonoraret'lt;fyutariftotelë quaß

'ab fe preteritum defpectuqi oftenderet. Et ariftoteles poft bac celatim fauiffe An tipatro quo regnum Macedonie retineret:exiftimatus eft.Tempora quiboatbe ms fuit: inquiéta porro diffitiliacp fuere, porro ob timorem Alexadri poft tbebas euerfas ciuef$ expoftulatos mox ob antipatri {ufpitiones atq; certamina 01o qui dem tempore principes illi Oratores Demoftbenes Niperudes Z)emades Eftbi, nes diuerfa jn re. p.fentientes crebris turbulenti!^ concionibus oFa cdmifcebant. Tutus tditer bas (pcellasariftoteles fuit ulg antipatri tpa Qui alex?dro defucto Nacedonie potituseft regno.Tucab Eurin^eddte die bbi dictatu i ludiciuuoca retur:defenGorë primo aggrefTus eft orationeq? pro Ce qua diceret ludicialem per {cripßt:mox veritusiudic/u inperitia 8lt;accufatoris gracia deferere ludiciu ante diem coftituitJta Calcidem fugiens ibi poft bac fuit non folu uxore amp;nbsp;liberis Ve rum etiam auditoribus plcrilq; eo (etranfFerentibus.Dilcipulos vero babuit com plures quoru precipui Tbeopbraftus8 lt;Menedemus amp;nbsp;Ariftoxenus: qui poftea muficus cognominatus eft.Nd CahAbenem omnibus precellentem Violentia re ƒ gis abftulerat Tbeopbraftus amp;nbsp;Menedemus principes relidli . amp;nbsp;quidem ex ipfi, US fententiam ludiciocp fummo fertur enim cum ad extremum vite fpacium egro taret:aciam defperata falus enet:conniuifle ad eum difcipulos at$ rogaffe: quan do quidem ipfe impericulo vite foret. Et bumana fragilia ate;; incerta.lam inde eil fibi in doctrina perficeret: que ipfe maxime omnium probaffet Tum Ariftoteles cum ante obitum id fe facturum polliceretur :baud multo poft vinum fe cupere in quit aut Lefbium aut IRbodium.iuflitcp vtriufcp poculum fibi afferri Cumcpillz viciffim delibadet Lefbium inquit boc perquam (iiaue eft 8lt;amenum iRbodiG amp;nbsp;boc probandum amp;nbsp;bonum. Quo quidem fadlo nemini dubium fuit' quin Tbeo pbraftum 8 lt;Menedemum fuo iudicio ante ferret:quando alter Lefbium erat ori gine alter Rhodius boc eius ludicium perfapiens amp;nbsp;cautum pro uitanda ceterorG •difcipulorum inuidia fuit.dixit enim quodammodo amp;nbsp;non dixit. Nec tamen ea cautela vitare potuit quin aliqui perinde quali non redii fpreti ab eo atlt;^poftbabi ti offenderentur Quorum vnus Ariftoxenus eOe videtur ut poftea (criptis eius deprebenfum eft. Hic ariftoxenus genere fuit italus :patria Tarentinus:amp; prop ter excellenciam eius artis muficusincognominatus Migrauitautem e vita arifto teles anno etatis (exagefimo tercio poft Romam uero conditam quadringenteli, mo fecundo: Eodemepipfo anno Demon benes orator Atbenis profugus in ytalia 8lt; Ariftoteles Atbenis profugusin Euboea diem obiere.Nec defuit ab Ariftote, fis obitu veneni fufpitio : fed 8lt; fama fuit amp;nbsp;mandarunt quida litteris potato illu aconito voluntarie interite .'quod falßim eft .Quid enim opus fuit Colum vertere amp;nbsp;Atbenis fugere rfi voluntarie erat obiturus: An non ut in Euboea bc Atbenis potare aconitum 8lt; finire vitam licebatfArguit preterea tcftamenti feries in Eu boea coditiique aliéna protinus a volutaria morte confpicit.Sic çn(incipit,Erat

ocr page 1007

omnia recüeÆ tamen quid contingat ariftotefes teftamentum futimin bunemodu fecit hoc autem principium quis non videt non defperantis effe hominis: fed vit# affedlantissfcum eti^omen vitet moriendi:amp; redla cûaa fore dicatÆ vita fu'per' fit CÛ iHis ergo fentio qui morbo interire iHum tradidere:qui amp;nbsp;plures font amp;nbsp;eer riores auctores Hec de moribus eiusuGiçp domeftico retuliße 'at rfto Ndeni bec tam m pbilofopbis fpeeftanda fimt ^ftudia eorum preclaramqpdrfciplinammtuen dum de quibuslam dicere ordiemur.uiuo adbuc Platone in muftis abeo diftare ceperat:nec deerant piare iam qui ariftotefcró fec^arentur nec tane in fuma reru inter eos quidem pbilofopbos contrarieras effe putatur aut diflenfio. eadem enim Tedlari videtur Acbademici veteres ac peripatetici a Socratis Pbtoniffy drfcipliquot; na ambo fluentes Eandemq ; de virtutibus 8lt; moribus de bonis amp;nbsp;malis de natu, ra rerum de immortalitate animorum opinionem babentes itacp in genere quide; ipfb amp;nbsp;fumma rerum nequa^ inter illos difcrepantia eft.in particuïis vero amp;nbsp;me diis quandog? diftare illos aduerfaricp apparet.Fuit enim Plato vir regularis qui dem ac percellens multarum ac variarum rerum (cientia preditus eloquentia ve' ro tanta'ut fupra bomine fefe attollere illius eloquium videatur. Ceteru tradicio nes interdum tales funt:ut aflenfu potius bone mentis ^ probationis neceffitate nitantur: nam de natura animi ipGus tranfmigratione difceffioneq? in corpora per multa traduntur ab illo prolata magis hominibus $ probata. Et in optimo ciuita tis datu conftituendo ea nonnumqua fentit que ab boe noftro vfu confuetudineqp viuédi plurimum abhorrent Mulieres enim cdmunes omniu ede cenfet: quo nihil (explicabilibus cogitari potedrfilios uero ita incertos:ut nemo neqi fuos neep alie nos queat agnofcere.Patrimoniorum autem iura (uftulit atep omnia omniu cornu nia effe voluit.Contra bec igitur amp;nbsp;huiufmodi renitens Ariftoteles cu probabile aduerfandi materiam naevus effet: etiam viuo Platone fedatores reperiebat. Pre terea doctrina Platonis varia eft amp;nbsp;incerta.Socrates enim ubi$indubius nullo di Iciplinarum ordine quali a carcere ad Calce discurrit: fed modo hoc: modo illud jp arbitrio agit amp;nbsp;in difputando no tam que ipfe fentiat dicere videtur:quam aliorii fententias didafcp refellere: Anftoteles vero amp;nbsp;caucior in tradendo fuit. Nicbil enim aggrediturquod probare non poffit.amp; moderacior in opinando ut bec que in vfu vitaq? conuerfantur adiuuare:non aliéna amp;nbsp;abhorrentia amp;nbsp;nunq; profutura meditari illu appareat.Ad bec ipfis in rebus explicatio feriofa at$ perdihgcs rut fine loice fiue phifice fine etbice tradat precepta cotinuata ubicp doàrmaft amp;nbsp;ab ipGs primordiis rerum ad finem u^q? perduàa (cientia tan^ pater diligensqui ra (blum genuine filios:fed per puericiam adolefcentiamcp educatos non prius defe' rat @ continuato dilipentie Audio in viros traduxerit Hec autem continuatio difi gentiag dourine in Platone non fuit.hue ille non putauerit oportere line no!ue, rit:fiueiftaparua rrirutaq? amp;nbsp;quah difciplinarum elementa contempft.it?$iHi, Iibri perfedis lam robuftify difciplina hominibus aptiores (unt. teneros vero irfti tuere non latis poffiint.Ariftotel i vero permultum debet bumanf igenus:ggt; difei' plinas ante fe uaric difperfas in vnum quali corpus lingulas redigere dignatus eft ita$di(cere qui volunt hunc amplectantur oportet: Cuius libri ita fcripti (unt ut amp;nbsp;paruulos inftituere:amp; mediocres alere amp;nbsp;robuftos exercere;ac perficere uolu iffe illum appareat ac omnis etatis noftre cura; cogitaconem^ fulcepiffe Nec pbi lofopbie (blum quamq; in illa eminet: fed aliarum quocp Gue arcium fiue facultatif rurioGfTimus fuit. Nam 8lt; retboricam artem pluribus voluminibusomneng iUi us vim naturam ornatumq? explicuit.amp; de poetica multa perfcriplit. amp;nbsp;vtriuf^ harum ftudiofinimus fuit Exercuiffe uero in eloquentia iuuenes: ac poft Mere' diano tempore precepta dicendi tradere ac (apicntiam cum eloquentia mifcere

ocr page 1008

inftitnine conRatldq: Feciffe tradunt Ifbcratis Rhetoris gloria permotum qui œ longe a (cientia foret difcipuhs tarnen abundaret :fama$de illo magna circumfer retur'dixifle Ariftotelem ferunt:perabfurdum ede tacere fe cum liberates loqua tur.atgi ita docere eloquentiam auditores (bos cepiffe 'ipfe certe que fcrii ht omni bus dicendi ornamentis figurif^ referat.quod in libris eius manifedeappar; Ex pertus fum apud quofdam dodlos viros grecarum tarnen litterarum ignaros fidé non fieri affertione mea dum aridotelis eloquentiam commédo.(Quippe adulteri/ nas huius pbilofopbie tranflationes Iccftitare (bliti intricatum cuendam amp;nbsp;oblcuquot; rum 8lt; incbcinnum arbitrantur. Sed non funt illi aridotelis libri nechviuatipfe fuos dici ue!it:fed mere tranflatorum ineptie.Ille po'itiflimus fcriptio effe uoluit amp;nbsp;quod uoluit curauit amp;nbsp;quod curauit afferutus eft Verum quia uerba fidem no faciunt mea M.Tulii Ciceronis accedat audloritas;Cui enimude eloquentia lU dicanti credent fi M.tulii ludicio non credenti liber eft Topicorum M.Tulii ad Crebacium. In eius libri probemio ita fcriptum ed. Sed eo magis reprehendendi funt g, non folum rebus usque ab aridotele didle amp;nbsp;inuentate funt allici debuerat ad eum perdi(cendum.(ed 8lt; dicendi incredibili (bauitate 8lt; copia In libro aute primo de finibus bonorum 8 lt;malorum inquit Credo te minus delectari ab Epicu rotqui hec ariftotelis amp;nbsp;Theophrafti ornamenta dicendi corrtempfit In primo er go incredibilem ruauitatemamp;copiam.In fecundo autem ornamenta dicendi ari/ ftotel i tribuit In epdlolis aut ad Lentulum:Scripf iinquit de oratore libros treS quos Lentulo noftro puto fore non inutiles,abhorrent enim a cómunibus precept tis atcp omnem veram aridoteliam amp;nbsp;Ifocrateam rationem oratoriam complexi funt.h epidolis uero ad Fanium ita feripht. Meusautem liber totum IfocratiS Mirothecium atep on nium difcipulorum eius arculas ac non mbil amp;nbsp;ar,(bote!ia pigmenta confumFfit In rhetoricorumautem fecundo ita f ribit. ad veteresqui' dem fcriptores huius arti s uffy a principe illo 8lt;inuentore Crefia repetitos vnum in locum conclu(it ariftoteles:amp; nominatim cuiufq; prccepta magna corquitta cm ra perfpicue afcripfit atep enodata diligenter expofuit.ac tantum inuentatoribus ipGs fuauitate amp;nbsp;breuitate pftitit:utnemo illoru precepta ex ipforu libris cogno fcat:(ed omnesquicquid ilh precipiunt uelint intelligere:qua( ]ad quëdam multo commodiorem explicatorem reuertantur In prin o quocp ad Herennium libro de arte rhetorica loquensfie inquit, ariftoteles autem qui huic arti plurima adiume ta atlt;Fornamenta fubminiftrauit. Permulta huiulmodi dodliflimorum hominum teftimonia de aridotelis eloquentia reperiuntur que referre nunc prolixum fane negotium effet.Dcfinant igitur ifti ex infantia fua aridotelis facundiam metiri Nam qui eorum qui etate noftra philofophos fe haberi volunt primas litteras te ment:rapti de grâmaticis inmaturi 8lt; rudes amp;nbsp;pleniadhuc puerilium tenebrari ad ea properant audienda:quorum nec verba nec fignificata mtelligunt.ac rerum ipfarum vix umbram quandam intuentur In aridotele vero perfecta funt omnia. Nam 8lt; in litteris quantum nemo alter elaboraverat:amp; poetas cundlos diligentif fime nouerat.amp; totus interdum fcaturit ucrbisforatorum neminem eorum qui ante (e fuerant preteriuit .8lt; precepta dicendi q;exacte tenuerit libri eius rheto, rice declarant.Diligentiam vero fcribendi eiusiHa minutiffima probant g pedes ac numeros non inuerf u modo verum amp;nbsp;foluta in ratione feruandos cenfuit.Ita^ dacftiltum 8lt; tribrachum reiicit-quafi nimium elatos pedes 8lt; altius excogitatam oratione; redcntes.rurfufg lambofcp 8lt;Trocheoscuafi nimium depreflos proba uit autem Peana maxime qui ed duplex :aut eum longa qua très breues fubfequu tur: aut ex tribus breuibus 8lt; longa poffrema:quorum alterum principiisalters glaufulis affignauit.extat em^ libri rctborice complures'm quibus no modo ipfiz

ocr page 1009

ftuduifle eloquentie verum N alios docere uoYuifTe appareret: in quibus dii boni quanta obrernatio eft quam trita ac perdiligens preceptorum traditio.qua accu, rata rerum ad earn artem pertinentiû euo!ucio.atq? ego libenter querere; ab bus ' qui ariftotelem non credunt eloquentem fuiflfe:vtrum non curauiffe illum dicant ut eloquens effet:an non fuiffe liet curauit eloquentiam cofecutums^primum non curauifle qui dici poteft:cum tanta uolumina de ea arte perfcrip'erit.c'affecutum uero tanto ftudio eloquetiam noh fuiffe tam excedens ingenium nimis ftulti atq: infipidi eft exiftimare.amp;adfunt teftimonqa eloquetiffimoru viroru illius ferundia mins laudibus extollentium. Equidem niG prolixitatem nircium vererer infinita pene ex illius libris recitarem:in quibus amp;nbsp;artificium dicendi fumn u amp;nbsp;cuncta ^Verboru fenteciarucp ornamenta ineffe oftederem.fed boc fatis.ad reliqua tr^iea mus Libros autem uffyadeo multos perfcripfit 'ut non folii legendo verum etia enumerando fatigare auditorem poffint nd enim tantumodo fcripfit'que nue iter inanus verlang'fed longe plura:que deperdita funt. Scripta uero eius licet multi, plicia variacp fuerint:tamen ad genera quatuor reduci poffunt? Eorum vna pars eloquentie (uaGonil^ rationem complecftiê. Altera ad ciuilem moralemq; pertinet difciplinam. Tertia differendi precepta cdtinet. Quarta vero fecreta nature ac re rum occultiffirrard caule rationefcp explicant Atep in illo quide genere quod pri mum a nobis politu eft^artes eius rhetorice nominator:pluribus libris ac diuerfis voluminibus explicate.In eodem genere collocanda funt illa que de Hermericis queftionibus fex libris explicuit.amp; que de arte poetica libris duobo: amp;nbsp;que de elo quutione poetarum libro vnO.8lt; que de poetis libris tribus,8lt; que de tragediis libro vno:Addo etiam huic generi cohortationes atep epiftolas:quasad Philippa quas ad Alexandrumiquas ad (Dlimpiadem:quasad Epheftiona quas ad Antipa trum mißt. Adde verfus ab eo factos.^ orationem ludiciariam profe feripta.Mo rales quoq; atep ciuiles permultiab eo fcripti funt libri: Nam amp;nbsp;ad Eudemiu libri de moribus oäo:qui amp;nbsp;nunc extant.8lt; magnoru moraliu libri duo.8lt; ad Nichogt; Inachum libri x.in quibus profeci:)eius difcipuli ineffe putatur. Preterca Econo tnicorum libri duo. Politicorum libri oA) Iis addantur hi libri in quibus fut ab ee niores amp;nbsp;inftituta centu quinquaginta od:) ciuitatu multa cura magnae, diligen' tia perfcnpti. Preterea De luftitia libri quatuor. De gubernatione re p.duo De Voluptate liber vnus:De fummo bono libri tres.De regia gubernatioe liber vnus Prouocatiui ad virtutem libri duo. Ad leges Platonis libri tres. Ad re.p. Plato his libri duo.De legibus libri quatuor De diuiciis amp;nbsp;oppulëtia liber vnus: De fi catione amp;nbsp;voto fiber vnus. fam uero in duobus reliquis generibus:quoru alterum in differendi ludicandic, ratione politu diximus Alterum in lecretoru nature per ueftigatione $ multi eius libri adhuc extant omnes fcimusiqua multi vero amiffit atqp perditi Gnt in vtroqpilloru genere opero fum fane négocia effet in prefentia re ferre atep conumerarc uclle.tradiË quippe Iibros fupra trecentos ab fefcriptos re', liquide;borum pro multitudine pauci extant; fed credo optimiatep probatiffimi^v

ocr page 1010

gCCRATES nie Sapientiffimus Aponinis oraculo indi -fé^tus apud Platonem in libello cui de Iliade liue Ion eAti )feulus:bonos omnis poetas Homerum precipue Audiofe te ^^^ndum putat.Necp veto nuda tatu illius Figmenta fpeda

.ffi^dicit oportere:fed multo etiam magis ad ea mentem in/ .fyndereique ille fub iis quali velaminibus tanta cum ucnii difflate contexit:ut inftindu potius afllatucp diuino effufa $


ftudio elaborata videantur. In illis enim multa de Forr7Pum%ln%Vr^us^^)^mrftica amp;nbsp;ciuili difciplina de iirDerio:de re militarisue lut in expreta feu cepicfta vite comunis imagine co tmen.His preterea de diis amp;nbsp;inferis de Acllis atcp Êderibus denic p de omnium rerG natura effe admixta g plu' irimaiquc quidem ab eotamdodle tradata funt ut e Tapientie facrario deprompta videri poffint.Tantam mfuper meße illius in poematis compoGconis dignitatem tam fiiaucm numerorum leporem tot verboru fententiarumcp lumina ut nibd gra uius nibil fiiauius nibil po'itius excogitari queat. Equidem non ignoro eam FuifTe quorundam pbilofopborum de poetis opinionem:ut illos fiue calore viq? metis qui diuinus appellatur furor nibil egregium (cribere poffe ludicarint^Sed ipDus Ho/ meri poeßm nd tam g vires 1 ominis videbatur excederea Socrate tantopere lau datam atcp attributam furori exiftimo q? g^ diurnum potius ^bumanu videri po' tuit hominem luminibus captum in fun a paupertate tanta virtutis amp;nbsp;ingenii fui documenta preflitiffe Nam cum illius vitam àb Herodoto (criptam nuper legere incredibile fere mibi vifum eftivirum fortune ludibrium amp;nbsp;bumanc calamitatis

exemplum tantam effe rerum fcientiam fuma cum facundia confecutum.Sed pro f(dio animi mentifcp noftre ea vis eft:utuel (Emmis oppreffa difficultatibus rredo ftudium amp;nbsp;voluntas non remittatur poffitemergere .Huiusautem reiprimd im mortali deo a quo ta precia^: munus accepimus gracia eft habenda:deinde dodlri ne ac fapientie:que rudes atq informes hominum animos ita effingit 8lt; excolit UC etiam fi cetera dehnt fortune prcGdia non fold boni viri ob eamq? caufam beati vee rum etiam clari atep illuftres efticiantur.Atcp boe quidem parum fortunatos bo' mines maxime con Colari poteft:ne dum aliorum diuitias opes honores potentiam tuentur fefe putent a natura effe defertostum videant in eo quod verum eft hofe bonum co munem fe cum (Emmis regibusfortem confecutos $i enim quod Apollq prccepiffe Pithius traditur feipfbs infpexcrint atcp cognonermt: erunt profrAo amp;nbsp;ad cetera contemnenda fortiores amp;nbsp;ad bonas artes capeffendas alacriores. Mul Ium infuper ebenis prefertim exemplis admoniti tantum ede fortune incdmodum exiftimabunt quod in veram animi laudem tranfuerfum poffit incurrere. Quodl quidem cum aliorum multorum quibus vetus habundat hiftoria tum Homeri di' uini poete uita declarat.Quam quidem ego licet adhuc amp;nbsp;in grecis litteris rudis amp;nbsp;in noftris parum exercitatus non tantum legide cdtentus Latino ctiam ferma ne interpretatus fum'atqi ea potiffimum cauCa ut frequens harum rerum médita cio meum in litteras ftudium magis incenderet:ac ueluti Cepius haufta medicina falfas opiniones radicitus extirparet. Non enim ta exercendi ingeni igracia traffe rendi munus affumpG erant nempe alia plurima nec tam impedita amp;nbsp;latine fadi' die magis in conuertendo capacia ^ ut me ipfum erumnofi hominis exemplo colo, larer.Neqp enim putaui minores me fructus cogitandis aliorum progreffibus amp;nbsp;tuentisex pacientie meditatione q? periclitandis ingenii viribus ex vtriufy ligue

ocr page 1011

facultate perceptururo.Tibi vero potiffimum Laurenti bas Ludiorum roftrorté primitias dedico'quoniam non folum in Rudiis tuis ac moribus verum eti^ in no, mine ipfo hbentiffime conquiefco.Necp vero effe debebit tibi quo$paruus bic ad ftudia fapientie ftimulus cum per ea calamitofum hominem fairam fibi eternam propagaffe cognoueris.Quanq ? non ignoras ad bene beate$ viuendum fapientie neceflarium omnibus efle prefidiumieo'^prefertim qui fiimmû in ciuitate (ua Io, cum tenet ciuil tdifciplina ceteriffy bonis artibus ornatos atcp inftruaos effe opor, tere Meminifti etiam credo Platonis illud grauiffinu quod quidem ut accepim, M.Antonius pius frequenter vfurpabat beatam fore rem pÆaut doAi ac fapien tes hommes earn adminiftrarent:autii qui regerent effent amp;nbsp;doctrine 8lt; fapietie ftudiob.Sed te profedo non tam hec ad fapientia excitare ÿ illa cohortari uel po tius incedere debent^abs te omnes iure optio repetut Nempe ut amp;nbsp;indole iAa amp;nbsp;tuorum fplendore amp;nbsp;ampliffima fortuna tua dignus euadas. Nam amp;nbsp;iftius for, tune gradus amp;nbsp;adolescentie tue (pedata primordia amp;nbsp;(pirantia domeftice virtuquot; tis exempla ad bonasartes ad virtutem ad decus amp;nbsp;gloriam nd folum excitare de bent:verum etia vehementer impellere. Eos enim viros fbrtitus es ut maximope re tibi cauendum fit ne il'orum dignitas atçp amplitudo tibi magis oneri cp honori fit:fi forte ab corii virtute defciueris. Eam de te puer opinionem concitafti ut nili optimis initiis pari laude responderint amp;nbsp;progreOus amp;nbsp;exitus tute tibi depraua ta voluntate defuiffe:ac nature muneribus abufiis effe videaris.In eo Fortune gra du es conftitutusiquem multarum 8lt; maximarum virtutum prefidio ateporname to commendari ac ftabiliri oporteat:ut ceteri merita potius admirentur q; fortu' nam fufpiciant. In quo etiam ad placandum inuidie comune vicium necefle fit ut tu qu^admodum amp;nbsp;tui quo ceteris hominibus magis g enere:opibusamp; honore ta to etiam quali magis virtutibus antecellas. Que tu qUidem omnia facile mihi ere de confequerisÆ ut uberi folo adhibita agricole dil^entiaiita ingenio tibi optime a natura inftituto eius qui omnium bonarum return pares amp;nbsp;educatrix eft doceri re ac fapientie cultus amp;nbsp;fplendor accefferit Sed ne Audio tecu loquendiquod nos incautos longius fortaffe proucxit progrediamur ulterius iam ad ipfam.Homeri tritam.Nerodotum audituri accedamus. ;

Plutarchi Hiftoriographi greci De vita atep geftis Homeri Hiftoria Per Pere'

^RODOTVS Ahearnafeus de Homeri genere etate ^c vita hec memorie prodidit:ea breuiter profecutus que Tibi proxime ad ueritatem videbantur accedere* Poftea^ I'antiqua in Eolia cuma condita fuit plurirri grecorum va, rhsex locis in illam conuenerunt. Atqi ex Magnefia tum alii quidem turn Melanopus Itbagene Critonis ortus cui fénueserant facultates illo fe contulit. Ibi filiam (Dmire, lufdam duxit uxorem:atq? ex eo filiam fuftulit:qua;

ec ulto poft ipfe cum uxore fimul e vita migrauitifiUa °Cleanadh cuidam Argiuo qui cum Gbi amicitia fuerat co medata. Procedente ue ro tempore contigit ut virgo iam nubilis clam virum pafla pregnans efficeretur Que quide res ab initio Gleanade latuit. Sed is poft$facRu referait magnopere? BKturbatus illa remotis ai bitris ad fe vocauitiobiurgauitgp uehemeter amp;nbsp;aCpere

ocr page 1012

oftendens ignominie dedecus amp;nbsp;violatiapud dues pudoris infamiam. Poft bee cG quid in ea re Faciundum effet deliberaffetita demum conftituit.Forte per id tern pus Cumei $mirnam in feceffu Gnus Hermi fluminis condebant,Vrbi vero The feus tafe nomen indiderat Conftituens Smirne uxori eiufäem nominis monumëtG Erat autë inter urbis conditores bic Tbefeusvnus ex TbefTaforum principibus ab Eumelo admeti ducens originem vir fane admodum diues amp;nbsp;opulentus. Eum jn locum Cleanax Critbeida clam omnibus duxit^atep ibi apud Ismeniam Boetiu quem precipuum fbrtitus erat exaduenticiis amicum reliquit Hicilla poftea pro pinquante partus tempore cum forte ad fblemne quoddam aliis cum mulieribus exiiOet penes fluuium qui Meles dicebatur Homerum peperit * non cecum fed videntem : atep illum Meleßgcnea de fluuii nomine nuncupauit .Procedente au tem tempore ab Ifmenia difceffit lac manuum labore vicium queritans filium no fo'um nutriuit fed etiam quantum facultas tulit erudiendumcurauit .Erat eo tempore $mirne Pbamius quidam 8 lt;nbsp;grammatice amp;nbsp;omnis mulice difcipline pre ceptoriqui fblitariam fine uxore vitam agebat.bic cum forte lanasquafdam a pue ns in mercedem accepiffet :ad earum opificum mercennaria Critbeide vlus eft I!!a nero cum apud eum impolitum bbi negotium politiffime perfeciffet :magna qp mluper modeftiam at$ prudentiam pre fe tuliffet .Pbamium fibi mirifice con, diiauit :tantumq? bomini fui debderfum iniecit : ut ille demum cum ea collocu' tus petierit vt fibiiure matrimonii lungeretur .Quam rem cum ei perluadere uellet alla quidem multa dixit quibus facile illam induci pofTe credebat : fed id in primis pollicituseft le ab ea filium adoptaturum afferens eum * cernebat enim fcitumat$optima indole puerumG apud fe educatus 8lt; eruditus fuffet magne virum fame ac laudis euafurum. His induda mulier Pbamio petita conceffit.Pu er igitur bene a natura inftitutus accedente cura amp;nbsp;difciplina breui ceterosom' nes pueros longe fiiperauit. Debinc cum ad virilem perucniffet etatem nulla in re Pbamio preceptpreeuafit inferior.Cum igitur Pbamius diem {uumobiiffet fuaq? omnia puero reliquiffet : non multo poft defuncta quo$ Critbeide : ipfe ad pueros erudiendos fubftitutus eft Quo in munero fblus amp;nbsp;fui iuris exiftes longe magis $antea claruit'neqp fblum apud vicinos amp;eiu(clem regionis hommes in admiration e fuit :led etiam apud aduenas amp;nbsp;peregrinos qui illuc commertii gra, cia commeabant. Erat enim Smirna Emporium magnaq? vis frumenti amp;nbsp;appofi' ta regione fertili quide admodu amp;nbsp;copiofa in ea cdportabatltacp aduenticii mergt; catores liquando a negociis ccflauiffent Melefigenis auditorii frequetes adibant Forte fuit inter eos Metes quida nauis frumetarie domin, qui ex finitimis Leu' cadi locis dlucadnauigarat doctus fane ut iHis teporiba vir; multaz^q? rc^ peritia 8lt; experientia eruditus. Hic MeleGgrni mgrcede liberaliqp couicftu oblato:ut lu, du diffolueret ac fecu nauigaret pcrGiaGt dignu elle dicens illu dum iuuenil ieta te floreret varias regiones ac ciuitates videre•(Db boc ego MeleOgenem compuf fum ut cum illo KpFicifcereturexiftimo.Fortaffis enim iam tum poetice facultati cogitabat intendere.tomiflo igitur docedi negotio Mente fecutus quocuq? forte peruenerat finitima loca fpeculabat: fedulog? cx Accolis omnia perquirebat.Cre' dibileipe^ bomine ftudiofum omnia que fibi memoratu digna vifa funt ut par erat accuratiffime conferipfifre. Ex Tirbema 8lt; biberia redeuntes cum forte Itacam appuliOent Melefigenem graurs oculorG morbus occupauit. Itaq? Mentes qui ire Leucada properabat iHu uti curaret apud Metore alcuni Itacefem familiare fud, :eliquit:rogas ut eum in magna baberetindulgetia donec ipfe ex Leucade teuer affet. Mentor impenfe ac diligëter bofpite fibi comendatu curari feciC.Siquide; liues erat diuihafy ad liberahtaté evertens:luftiqa bofpitiig lura maxime olm

1

ocr page 1013

Itacoru colebat. Quasob virtutes bene audiebat a ciuibus magnamty erat in Itaca gloriam confecutus. Apud hunc Melcfigenes dum uafetudinis gratia cdmoratur multa {uper Vhxe rogitans ex Itacis^ ueriffima perueftigauit. Ibi tuc eum lumi nibus captum Itacenfes autumant.ego vero illic eum tum conualuiffe confirmor fed poftea luminibus oculorum in Colophone priuatum: qua quidem in re Colo, pbonii quoq? mibi confentiunt.Sic enim feres babet.Liberatus namq i morbo cu Mentes ex Leucade rediiffet ab eo receptus aliquo tempore cum illo nauigauit. Foftea Colophona fe cotulit atq? ibi rurfu ex oculis laborauit: mualefcentccp mor bo euitare non potuit cecitatem.Cecus igitur cum effet ex Colophone Smirnam rediit :atq7ibi poetice facultati operam dare aggreffus efl. Verum cum procédé' te tempore magna illic cum difficultate vitam ageret Cumam fe conferre confli, tuit. Profectus itacp per Hermi campeftria Neotichum peruenit Cumeorum colo niam.Habitari autem hic locus annis oc^o pcft Cumam conditi ceptuseft.Ferut bic dum effet cum forte ad officinam cerdonis cuiufHam acceffiUet aflatem illum bos primuverfiis pronuntiaffe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Obferuate viru vidluq? domoqp carente.

Qui coitis celfe Potentia menia Cume Cume fardenes pofite in radicibus alte. Quiq? facros latices diuini fumitis hermi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vorticibusrapidi.pepe

rit quem iupiter amnem. Eftautem $ardene mons 8lt;hermo fluuio amp;nbsp;Neo gt;nbsp;thico imminens. Ea carmina Tichius id enim cerdoni nomen erat cum audiffet bo minem bofpitio dignum iudicauit; pauperemcp 8lt; cecum miferatus ingredi eu ta bernam iuffitipollicitus omnia que habéret fe cum illo communicaturû Ingreffus igitur officinam Meleßgenes cum aliis quibufdam qui aderant co feditiatq* illis quedam a fe copofita oftendit opufcula. Amphiarai videlicet expedition^ in The' bas .'atçp himnosqui deorum laudes continebant.fnfùperomnifi que in media at' tulerat exponens fententias admirabilis vir ingenii cunctis audientibus vifuS eft Ita Neoticbi aliquo tempore moram traxit vicftum fibi poetice artiS iduftria que ritans°Et oAendunt ufq? ad hoc tempus Neoticbii locum in quo fedens recitare atq^ elendere earn ina confueratnllumq ; ob tanti poete memoriam magna renere cia uenerantur. Dicunt etiam populum quem ibi poftea creuit eo teporequo Mc 11Ggenes ad eos peruenit pululafle.iHe auté poftea tedio paupertatis affectus (Eu nam petere latuit fi forte ibi eße tolerabiliore conditione poffet. $ed ante^ re' cederet hoc Gbi Difticbo fertur iter aufpicatus. Ite citi patrumcp pedes me duci, tein urbem Prompti animo qui funt cofilioq? boni. ProfedlusNeoticbo per Larif fam ciuitatem breui amp;nbsp;expedito itinere Cumam peruenit.atq; ut Cumei dicunt Mide Phrigic regi Cordio propinquorum rogatu boc Epigr^ma copofuit^quod quidem in columna monumenti Cordii etiam nunc infcriptum eft. nbsp;nbsp;nbsp;Enea vir

go Mide Phrigii fuperaflo fepulcbro nbsp;nbsp;Dumqi fluant vnde proceraq: germine

arbos. nbsp;nbsp;nbsp;Solcp oriens niteat niteatqiargentea pboebe nbsp;nbsp;nbsp;Stans fuper hoc mul

tum lacrimabile nuntia buflum. Hic oftendo Midam venientibus effe fepul' tum. Cume cum effet Melehgenes Teniorum porticus freques adire atq? ibi fedens compofitos a fe verfiis oftendere^fermonibuffy fuis amp;nbsp;illos admodu deledla, re:amp; in admirationem fui vehementer comouere. Sentiensaute Cumeos 8lt; poe üm fuam non afpernari amp;nbsp;confbetudinis fue fuauitate duci obtulit operam fua pol Iicitufcp illis eft fe fi publicis eum impenfis alerent illuftrem atq; immortalem car minibus fuis ciuitatem reddituru Nec qui audierunt libentibus animis accepere illum^ cohortati funt. ut ad curiam publici confilii accederet dicetes fe opera* ftu diisiac fauore illi minime defuturos. Horu exhortationiba in fpem voti addudus cum primu haberi intellexit curiam irgreffus abeo qui eius honoris prefes erat feetiiut ut fe produceret atep abilfo comiter benigne^ recept, utprimu facultas

ocr page 1014

. fiiit adcolîëgasdcducÆus eff. Apud quoseu de puBKus alimoniis eadèm fere qiifc . .bus cu priuatis hominibus egerat verba feciflet dimidusin atrio curie feditquid: • de petitis a fe rebus decerneretur expeeftans. Super ea re ftatim co fultaturn.Hic gt;cum 8lt;alii plurimi qui eum in conciliabulis feniore; audierant 8lt; ns precipue qui . illud introduxerat caufam Meleligenis impenGus adiuuaret ferunt vnum ex prin . cipibus eius ordinis interceffiffe.cundlorucp fententie refragatum alia guidé mul tadixifle fed id prefertim cp G cecos nutrire cepinent eo pietatis exemplo multa;^ cumeos 8 lt;mutilem turbam eadem petentem habituros Hinc MeleGgenes Home rus dici ceptus a cecitate:Cumei Gquidem cecos Homeros appellant. Quare cu vprius Nelefigenes uocaretur longa poftea confuetudine vero abohto nomine Ho, ianeri cognomen inualuit; licet diutius apud aduenas 8lt; peregrinos nominis error _infederit.Decreuit igitur eius ordinis preful ne Homerus nutriretur idcpdemu vniuerfo cofilio placuit. Egreffiis deinde curiam Homero fermones aduerfuS eos habitos denicp quid ipfe de coGlii fententia decreuiHet expofuit.Que cum Home rus audiffet magna triftitia affedus veribus bis vicem fua deplorauit. Qui .nam forte dedit fatis meiupiter effe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ludibrium puero tribuens afimeta pa

*entis lngrcmio Eolidis Smirne:quam turribus altis ConGliis ftruxe •rc louis populi ante Phriconis Fulmina belloru vicftricia:docftaq? turba Infiihne in equos pugnamq ? ciere fub armis. nbsp;nbsp;nbsp;Quam penes undifoni furgente

.litora ponti Ipfe meles mediam liquidis interfluit undis. Vnde louis na te ueniebant femine mufe' Has laudare plagas urbeq? extollere adaftra inclitani facre IpreuiOent carmina vocis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Atq; aliquis penas dabit 8lt;poft no

feet iniquas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sulticiam peperite malum mihi dedecus urbi. Aft ego quam

nato tribuerunt numina fortem. Nec cum diis lucror tota pacienteramp;equa •, Mente feram rfed non hac amplius immorer urbe. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Spes alio properat

populumcp inuifere geffit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Fertq animus tenuem epuis nec multa potentem

? Cuma igitur difcedens Phocidem contendit cumeis imprecatus ominatus qi nullum eos egregium in ea regione uatem qui ciuitatem dluftraret habituros Forte fuit eo tempore Phocidi Theftorides quidam ludi magifter vir quidem in eptus pgreftis ac parum litteratus. Hic cum Homeri animaduertiffet ingenium quantumqi ille in arte poetica ualeret fecum reputaHet datam Gbi illuftrandi no' minis occaGonem aucupatus aduenam c€cumamp; inopem adiit dixitepfe vieftum ceteraqiomnia liberaliter hofpiti Gippeditare paratum G uellet Gbi quos ipfe fecif fet verius quofq poftea compoGturus effet adfcriberc.Ille autem cogente neceffa riorum penuria prefertim g? diligentis at$ benigni curatoris indigebat conditio , nem accepit.itacp a Theftoride domo receptus dum apud illum moram trahit minorem Iliada compofuit.Cuius principium hoc eft. Dardaniam amp;nbsp;TroiS cano cuius pergama circum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Marticole innumeros fubire labores. Aliud eti

am opufculnm qudd Phocais inferi bitur ibidêmfecit quemadmodu phocenfes ipG autumant.Hec 8lt; alia multa cum Theftorides excripGffet ftatuit ex ciuitate di' fcedere nempe ut facilius poffetaliéna Gbi carmina vendicare Sed cu remiffa atq: adeo depoGta hofpitis cura fe ad iter pararet fentiensdenu Homerus feab eo fu iffe deceptum hoc eum Difticho fertur allocutus. $tultorum cum Gnt ho, minum plena omnia: certe Theftorides cunctis ftultior ipfe viris. TbeGori des autem nihil minus retardatus in Chium abiit. Cunqibi ludum aperuiflet carmina Homeri pro fuis recitans amp;nbsp;rem familiarem auxit amp;nbsp;magnam Gbi gloria edparauit. Homerus uero eade qua fblitus erat poetice facultatis mduftria vidii Gbi parare coadus eft.Non multo poft Chii quidam mercatores Pbocide;^ fedli Homerum carmina que fepius m Chio Theftorides pro fuis offenderat recitanti

ocr page 1015

andierut.Capientes autem verum eorumcarminum audore cognoCcere Homeri adierunt dicentes non multo ante ueniffe Cbium ludi magiftru quend^ qui eifde verfibus magnam laudem edet confecutus. Homerus opinatus id quod erat eum efe Tbeftoridem totus 8 lt;nbsp;mente amp;nbsp;animo in eam rem couerfus Chium nauigare conftituit.(tacp deCcedens ad portu nauem quidem Chium petituram no inuenit fed quofdam qui Erithneam nauigare parabant nacftus cum effet illi comoda per Erithneam tranfmifTio ad eosacceffit:orauitlt;p ut fein nauigium reciperent:exo rauitcp.Tum vero illos m accepti beneficii gratiam verbis honorificis pro^cutus nauem confcendit Cumq? Gmulcum ceteris confediff t hisnauigationem carmini bus aulpicatus eft. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Magne pias neptumne preces nunc accipeterram

Qui quatis amp;nbsp;latum pulchrumg? hebcona gubernas Da faciles auras ad iter reditu($ fecundos nbsp;nbsp;Nautis vedlores qui fut dominicp earine. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Da aute cd

(ivenietcum ad (umma minantis nbsp;nbsp;nbsp;Cernere preftantis patres;vlcifcier iHu

Perfidia cuius fcuas exarGt in iras lupiter hofpitiicp etiam nunc men(a rech mat Cam vero in Erithneam profpero nauigationis curfu peruenifrent:8lt;læ diei vefper effet Homerus ceteris egredientibus fblus in nauigio remanfit :in eoep noaem ill^ comoratus eft Poftndie impetrato a nautis duce deductus ad Enth, reorum vrbem in locis afperis amp;nbsp;montuoGs Gtam hos verfus dixiffe fertur.

Terra parens rerumep datrix largiffima opumcp Quam multis fecunda vefe arida multis Afpera amp;nbsp;immitis quibus baud es amica colonis.(ngreffiis Eritbneorum ciuitate interrogauit num que nauis inde in Cbium effet trafmiffu ra. Turn fort equidam qui eum in Phocide viderant hominem confricatus acce Gt propius falutauitcp benignecp iHum excipiens quid quereret percontatus eft : pollicitus (e quibufcuncp in rebus podet ei comodaturu .iRefpondit Homerus Chi nm fe petere:rogauitcp ut nauigium quo illo trauccretur fibi inuentum curaret. Illecum ex portu nauis nulla tunc (oluerat eum ad ftationem pifcatoru duxit atep ibi forte primocolloquio nacftus quofdam qui nauigare in Chium parabat petiuit abillis Homerum fecum ducerent. Eius fermonem afoernati pileatores (oluerunt quos tali accepta repulla his Homerus verfibus profecutus eO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Naute diffici

fes qui vada per equora (emper Ducitis ethiis miferum infelicibus euu Cultorem bofpitii fummu fperate tonantem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nam grauis eft fiquis violaue'

rit impius illud. Que carmina velut omen future tempeftatis extiterut. Nam fubito aduerfi uis exorta venti eodem illbs vnde (oluerant reieot.Hic Homerus (e dens etiam tum m litore fertur bis nautas carminibus allocutus Que fine me aduerfe flarunt fbluentibus aure Hunc aderunt vobis facro cum vate fecunde

Pifcatores igitur penitentia dudli g^ non antea hominem recepident luffe runt illum nauim confeendere atq ? ita rurfum (oluerunt:profperaqp temperate na uigantes Homerum traduxerunt: eoqi in litore expolito ad negotia fiia conueiG difeeffere.ille node in (equenti pernoàauit in litore. PoAea vero luce cum erra, bundus huc amp;nbsp;illuc varia loca peragraret perucnit forte ad locum quendamqui Pinus ab accolis appellabatur.Ibi cum lam aduefperafeeret requieuit . Et cu for te nux pinus qua alienigene Strouilum indigene Conum vocat cecidiffet.} os ver fus dixide tradit Eft fpecies Pinus frudus melioris in alto Vertice cG multis nemorofe collibus ide Martia que ferrum mortalibus addet ad arma

Semper donec eam Ceruenius incola habebit. Cerueniam vero per id te pus Cumei condere parabant luxta Idam in qua ferri vene reperiuntur. Ea carmin na Homerus cum dixiffet adurgens vocem caprarum quarundam exaudiuit;(ecu dum quam profectus pcruenit ad gregem.bic a latratu canu perterritus pre ti' more iclamauittQuo clamore Glaucusid eni paftori nome eratexcitat? accurrat:

ocr page 1016

tanef^ ab Homero increpitans abegit. Dehinc admiratasaduenam cecum amp;nbsp;fe Ium fponte ad ea loca veniffe percontatus eft illum quifnam effet ''quo pado ad re giones incultas atq; defertas acceffiffet cuius rei genus effetf'Ad bec cum refpon diffet Homerus:atlt;^ infhpcr calarritates erumnalq? faas enarraflet paftorë ad mi fericordiam cÓmouit Erat naircp id quod eius pre fe feiebatindoles nd omnno m dis atq^ignarus rerum Glaucus:itag: excepit benigne pauperem atq? ad domicili um fuum perduxit:accenrorqiigne pro tempore cenam parauit: fecumqp difeum' bere bofpitem tuffit Hic cum canes adhuc impafti de more ad nienfam allatraret conuerfus ad pallorem Homerus bis eu verfibus allocutus eft Eft mibi quod moneam breue te cariffimeGhuce Ferre prius canibus (ba preftat edulia in ipfis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Veftibuli portis:homines audire ferag? Terere ut poffmtillefaf^ out'

lia (eruent.(Que carmina Glaucus cum audiHet amp;nbsp;monitis letatus effet bofpitis uebementer admiratus ingenium Cum vero inter cenandum multi inter eos ul' trocitroq? fermones haberentur Homerus errores fuos quafyvrbes adiiffet glau co enarrault Que audiens Glaucus magis magiffy animo perculfos atqi obftupe, fadlus eft:$ed cum iam hora quietis effet cubitum dilcefferunt. Poftero die Clau cus fecum ipfe reputans quem virum fors ad (eadduxiflet dominum fuum adire conftituit:ut illum faceret de bofpitis aducntu certiorem. Itaq; de legato adeon, feruum pafeendarum caprarum negocio Homeru domi reliquit dicens uthbiqto ciffime reuerfuro preftolaretur. ProFeduS igitur Voliflum que ciuitas non longc aberat dominum conuenit multa$ fuper Homero cum illo collocutus demumiter rogauit quid nam de homine fieri mandaretf'Ille quidem verba (erui aspernatus nempe eum uelut amentem amp;nbsp;in recipiendis id genus hominibus rarum confide, ratum contemnebat tamen ut Homeiu ad fe adduceret TperauitiReuerfus Glau, cus Homero que dominus lufónet cxpofuitiexhortatufq c ft vehementer ut fecit ad illum accederet dicens earn rem (ibi utilitati fore. Quibus exhortationibus exci tatus 8lt; in fpem melioris conditionis adductus alacri ac prompto animo ad CbiG qui dominuspayons erat Voliffum profectus eflln cuius coHoGuium cum venif fet dexteritatem quandam ingeniiin fermone pre fe ferens cum (ibi mirifice con, ciliauit, Siquidem illcaduenam oculis atq? animo contemplatus cum virum (blèr tem amp;nbsp;multa expertum effe perfpexiflet eum domo recepit;ea potiffimu caufa ut liberum fuorum qui iam erant in etate ad difciplinam idonea curi fufciperet.Tra ditis itaq fibi pueris Homerus illos aliquo tempore erudmitiatq? interim Cereo, pas Vatracomimachiam Pfaromacbia Eptapadlicen Epicmdidas ceteraq; opufeu la que veluti preludia fuere copofuit.lta in oppido Voliffo clarus amp;nbsp;illuftris faeff, vicina etiam loca nominis fui fama compleuit Tbeflorides autem cum primu iH^ in propinquam veniffe ciuitatem percepit Chio profugit.Homerus vero procede te tempore a Chio cuius contubernio vtebatur miffione; rogauit ipetiuitq; ut fibi bona cum illius venia in Chium proficifci liceret Quo impetrato ad ciuitate Chii fe contulit: atq? ibi ludum aperuit:puerif^ carmina fua cepit interpretari. Qua in re a Chiis vtilis atq; idoneus ludicatus magnam iniit ciuium gratian* pluri micp Virtutum eius cultores atq? admiratores(extitere Quin etiam latis hbi diuitiarum comparauit. Accepit deinde uxorem atq? ex ea duas fiUas fuß ulit 'quarum altera ante nubiles annosimatura morte amifit.alteram Chio cuidam in matrimonium collocauit. Hic vero cum ve'ut ex continuo labore aliquantulum refpiraflet in poe firn totus incubuitiomnibuCqpqui antea de fe benemeriti fuerat fuo in carmine gra ciam retulit. Primum quidem M°ntoriS Itacenfsqui eum cum ex oculis laborari domi fucindu'genter curari fecerat in Odida nomen ingruit.fingensiUu Vlixis focium atq ab ço çu aduerfgs Troiam nauigaffct relicfó procuratore; domeftic^

ocr page 1017

kit qui optimusaciultiHimusomnium qui in Iraca tune effent haberetur. $ed8C iri alus locis magno iHu honore dignatus eft. Nam Palladem fiquando cum aliquo colloquëtem inducit (imilem Mentons ede fingit* Retulit amp;nbsp;Phamio preceptori luo premia nutritionis amp;nbsp;difciphne in OdiOea bis precipue verfibus. At ci' tbaram preco Phamio dedit:utpote cuncfris nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mellifluo catans longequi pfti

tit ore. Et rurfus. lUetexens citharam prclufit fuaue canoram. Memi nit 8lt; mentis naucleri.'qui cum multas ciuitates ac regiones adiens vanos bomi' rum mores ritulfy cogneuerat.Sic enim ait Egiali armigeri mentes fum ftir pe creatus: Impero qui tapbiis dodo qui remige ferut Cerula. Remuneratus eft etiam carmine (uo Ticbium cerdonem qui eum eu Neoticbi eßet ad taberna (uz accedentemIiberaliter domo receperat.illius in Iliade nomen bis veribus inferes

Ecceaderat tollens (cuti (eptempticisaiax Molem ex ere bouis fepteno tergoreclarus Quod cultor Glue TicbiuS miro ordine texit' Hla cuaorii longe doft (Timus arte Et lam non (biumin Cbiorfed per omnem Ioniam viré fama percrebueratmec de illo minor in grecia fermo ferebatur. Itaq; conßlio mul torum qui Chium proficifcebantur inanimum induxit in greciam fc tranfferre . Studens autem nobiliffimorum populori^ mite gratiam cum videret multa 8lt; magnam Argiuorumciuitatem Eulogia a variis feriptoribus édita in Athenas veronon iterwindignum ratus eam ciuitatem Glentio preteriri magnificis ea lau' dibus in Iliade maiore dignatus eft.Ait enim m nauium catalogo. Erechtheos amplum nbsp;nbsp;magnanimi populu pallas que nutriit alti Verticenata louis :tel

Ius quem protulit vber. AthenienCiam etiam imperatorem Mnefteum appri me laudault tanefe omnium longe doAiffimum ad pedeftres acies atep equitu tur' mas inftruendis. Hec enim funt ilfius de Mnefteo carmina. Horum dux Pe tei Mnefteus fihns:alter nbsp;nbsp;Quo non in toto vir tum predantior orbe nbsp;nbsp;Scuta,

tos pedites equitum aut druxiffe cateruas. Aiacem vero Thelamonium 8lt; Salaminios m nauiu catalogo luxta Athenienses ponit dicens nbsp;nbsp;At naues bis fex

ducit falaminius Aiax Quislocat Attiacc deterant vbi forte phalanges InOdiffea vero facit Palladem cum Vlixe loquentem athenas contendere'eam$ urbem multo aliarum maxime colere. Sic enim ait. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ad Marathona (aerum

atqp amplas venitathenas nbsp;nbsp;nbsp;Prudentes ingrefla domos erechtheos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pro'

feclas autem e Chio vti (latuerat in greciam nauigaturus Samu applicuit cu for telblemnia que nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dicunt celebrarentur Quem aduenientem cum quida;

Samiorum qui antea illum in Cbio cognouerat vidiffet.tribulibus aduentu Ho' meri miro de illo referes nuntiauit.Itacp per eundem a tribulibus arceffitus ut GE rum ceteris (acrificaret inciditintereundum in mulieres Lucinein triuio (aera fa cientes Quarum antiftita cum viri afpedum molefte tuliffet grauiter illum incre pitans cedere (acris iuffit.Que imperiof a femine prohibitio altius illius in pecft, defcendit.Itaqp ducem percontatus quifnam fuiffet ea locutusfcum muliere Lu/ Cinefacta celebrantem talia dixiOe cognouidet hos verfus compofuiOe memorat

Que pueros nutris audi Lucina precantem nbsp;nbsp;nbsp;Da rogo ut hec mulier luue

rum contemnat amores Appetat 8lt; (enibusconiungi languida quorum Vrituraffecftins venerem Gne viribus etas. Poftea vero $ad tribulium con cilium perucnit in limine domus in qua ;fi epulabantur fubditit'cun^ ignem itra domum accenCum vidiffet: carmen quod fubfcribemusdecantauit.Abi dicunt tri bules ipfos tunc ignem parafe podea cphos verfus quos tunc Homerus ceci nide, traditur audierunt. Fama viri (bboles:ampla vrbis gloria turres Campi ^lendor equi:naues decus equonsiauget nbsp;nbsp;Nobilitatcp domos preciofa pecunia

«eges nbsp;nbsp;nbsp;Sunt alus veneranda fori fpecftacula (edentes. nbsp;nbsp;nbsp;Magnifica accenfo

ocr page 1018

domuseft illuArior igne.(Que cum dixffet ingreffus ad triEules cu iffis difcubuiF' ac magno m honore omnibus illiusingenium admirantibus habitus ibidem quie, tem cepit.Poftridie cum difceffiflet incidit m figulos quofdam qui turn forte for nacem tenuium plenam fidilium {uccendebant:aquibus conuocatus de illiuseni^ virtutibus multa acceperant.ropatuf ^ mercede promica ut aliquid caneret Hos-verfus cccinit quibus titulus eft Caminus, nbsp;nbsp;nbsp;Si dabitis figuli precium canta,

bofauorem Implorans diuu veftra hec ut cepta fecundent nbsp;nbsp;nbsp;Adfis o Pallast

dextrarrq? impone camino Vt bene decodlum formofi fictile honoris Per fora per$ vias precium ferat atep magiftris Promerita optati referat cdpen, dia lucri. Sm vos promiffo fraudatis munere vatem tnuocoquiuefirii perfringant vafa camini $intriuon amp;nbsp;Smaragon (imul Afiietumq ; 8lt; AmacƜ.

Omodamumcp Pirrethufarrg trucem.rogo diua nbsp;Omnia mi^ce {uam figit:

lis deflentibus artem. Sicut equi maxilla fremit frenditep caminus Friuogt; la ita eruptans horrendo curata fragore Perftrepat'amp; magnis feriat tinniti '• bas auras.Huc folis prolesaccede venefica Circe nbsp;nbsp;nbsp;Ac fucis infperge tuisope

ra at$magiftros. Tuœ age centauros Chiron quos Herculis olim Vidlri ces domuere manus.hi calcibus omne Ficftile pcrcuciat demolitiq? caminum, Ipforum ante oculos infuitent.ego flentibus adfim Letatus meritam figi* Torum cernere fortem. Siquis opem miferisferat^huic uulcaniusora, Ignis edat facere ut cuncti iuftilTima diftant. Agens autem hiemem SamoGm. gulis Calcndis fortunatas potentiffimoru ciuiu domos adibat: viciuoruqi puerozp: circumfufa turba mercedem aliquam rantado corrogabat Canebat autem bos ver fus qui quaß beniuolentie conciliatores ac pacis nuntii Caduceus nuncupant Vertimur en ad te domini domus ampla potentis nbsp;nbsp;Cuius opes furne nbsp;nbsp;atepim

menfa potcOas. ^Reelufe.vos efte fores.namqqatria magne ftigredientopeamp; amp;nbsp;pax 8 lt;nbsp;alumna quietis nbsp;nbsp;nbsp;L€ticia:he tibi fiqua vacant rogo vafa coronat.

Dona laborate Cereris tibiTemper abundent nbsp;nbsp;nbsp;Cerueis fegetes ab agris. ACce

det amp;nbsp;ipfa Cum puero coiunx plauftrum reditura marito. Quam mul i Eri pedes ad ceifa palatia ducent. Sedula que ad galli repetit fua ftamina cantui

Annuus ecce tibi venio ut vernalis hirundo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Veftibulu ante ipfu .'fiquid.

donaueris addent lam tibi Smirnee decusimortale camene. Atii forte riihil quod certe haud (pero future Non nos in tectis mafuri acceffimusiftiS.

Que carmina longu poftea tepus in Samo apueris decatata qu^do ad feftos. Appollinis dies celebrandos cdgregabant Incipiet e aut vere Sa mo eu quibafda; vicinis abiit nauigaturus Athenas Profedusigië lam applicuit:atqp ibi naute no ad vrbem iecerut anchoras.fed proximo litore contati paulifper abvrbe femota Ha tionem elegerut.Hic turn forte Homerus infirma valitudine correptuseft nani itacp egreflusin litore decubuit quietég^ cepit Plures ibi diesintepeftiuo ad naui gandu nan cu fbciis comcratus e ft idonea nauigationi tempeftate expedas duns ex vrbe plurimi fama viri c6pulfi Gngulis diebus Homerii vifitab^t totûq? in pre clans illius fermonibus die cdterertes hofem itdeu in terris alique obftupefydi admirabanË. Forte accidit ut illo ferui quida pifcatores deferrent. Hiaduenas ex alto cofpicati acceferut ad litp nauiqiegrefli agite iquifit o peregrine audite que a nobis dicenë fi forte poteftis eorü fenfa cognoscere . Tuciufn que vellet looui ta, le illis enigma fbluendù propofuerunt. Dicentes fequecûçp ceperat reliqui/fè:que vero non ceperant fccum deportaffe.Quidam dicunt cos metricedixiffe v Pren dere que licuit dimiffa reliquin us illa. Sed ferimus que no cepimus. Et quid id eftfQuorum verborum fenfum cum neep Homerus neg; comités elicere potu iffent ipG fuü problema ferui explicarunt,dicentes:^)cum pileandopifqium mbit

ocr page 1019

1,7

capere potuiffent fedetes in Titore fe pargarant pedicaTis rita quos ceperant reti, querant quos capere non potuerant fecum ferebant domum® Horum verba Home rus boc Difticbo traditur cxcepiOeEdis eni vib patru de fanguine creti Quts nec opes magne nec funt pecuaria multa. Morbo vero ingrauefcente ibidem e vita migrauit non ob id quod nodofiï enigma non potuiOet explicate vt quidam exiftimatifed verudzbiÜtate ac languore confedtas . Eodem etiam in loco ab lis qui cum eo nauigarant fimul 8lt;a Poli tels quicuncp illius difputationibusiterfue rant fepultus eft.Longo autem tempore poft eu lam poefs obfoleuiffe boc elegia/ cum carmen fepulcbro illius adfcripferunt.quod omnes quidem admirantur, fed non fuit ab Homero ipfo ut nonnulli aderunt editum nbsp;nbsp;Conditur boc tumulo ua

tes diuinus Homerus Heroum cecinitqui bene gefta ducum. Quod au tem ex Eolia fuit Homerus non Ion aut Dores amp;nbsp;ex its que a nobis dicŒa fut ofte fùm eft 8lt; per ea que dicentur fient illuftrius. Virum poetam tantum cu ea que funtin confuetudine ac moribus bominum defcribat decenseft aut ea que in vita fut optima excogitare aut patrios ritus legefp defcribere. Hinc de ipfo Homero ex verfibus fuis probabilem conieduram facientes: vera poterimus facillime iudi Care,Sacrificiorum enim folemnia ceteramep religione aut excogitare debuit op' timam aut eam que in patria (ua feruabatur effingere® Atqui Gc feribit. Con tractas lugulant pecudes 8lt;viscera nudant (Crura fecant duplicant pinguiep abde mine uoluunt. Hic de lumbo nulla fit mentio quo ad facrificia ceteri.greci uturi tur. Soli enim ex omnibus grecis Eoles lumbum in (acris non adurunt. Apparet etiam bis verfibus Eolidem illum fuide in quibus Eoiiis fe legibus vfum effe de' clarat. Atfenior flammis vrit vinoq; calenti Perfunditnuuenes penes bGc Pempouola portant. Eoles enim foli inteftma verubus qui cufpidibus aduolu

dicunt. De Homeri genere vita 8lt;

morte bec babui que dicere. Qua vero ctate floruit ex iis que dicent Gquis recfte ac diligenter confiderant poterit fatis apertam veri facere coniecfturam. abexpc ditione Agamemonis ac Menelai aduerfus Illum.C.ac®xxx.anni interceperunt uf^ eo dum Lefbos habitari per vrbes ceptaeft;cum in illa nulle prius ciuitatcs extitiffcnt.ab binc annos xx.Cuma Eolis que amp;nbsp;Pbricotis appellata eft habitari repta, xvm.annis poft Smirna a Cumeis Colonis affignata quo tempore Home' rus nafcitur. Ex quo vero Homerus natus eft uf$in tranfitum Xerxis in greciag cum Hellefpontum ponte coniunxit amp;nbsp;ex Afia in Europam traiecit.cccccc.xxii. anni numerantur Ex boc fiquis cupiat infcquens tempus inquirere facile poterit numerum annorum ex Atbenienhum prmcipibusinuenire'Poft Troianum vero bellum nafcitux Homerus annis.C. Lxviii.

vita ex Horodoto a nobis


ta comburunt.EoIes preterca pro

mlatinum conuerfamad te mihmus:venit ad manus Plu' yamp;archi libellus quidam qui de Homero infcribitnn quo in [teer edia plurima varie antiquorum opiniones de illius pa, féria:genere:amp; etate continentur Itaçp ut de poeta parum ob uetuftatem cognito plenior a noftris noticia haberetur

@m partem omnem que ad eius vitam pertinebat latina; decimus:reliqua vero que ad poefim magis fpedare vide mtiirbbmiriamp;u^Hanc itide Laurenti ad te mittimus ut totus tibi per nos Ho

merus innotefcat. Magis certe pauca bec Plutarcbi probabisIcilia multa :que quidem ut demum dicam quod fentio fi non adulterina at$no tba;Herodoti cer/ Ktanti audoris nomine parum digria videri poffunt, V afe,

ocr page 1020

n^PpRVACVVM.Fortaffe quibufda videatur in quto Rendis Homeri paretibus ac patria nimis eße occupatum Quandoquidem nec ipfe fua fe fcribere dignum éffe iudicä •feit:fed ea modeftia vius eft ut ne nominis quidem fui que ■^Fuerit origo meminerit. Quoniam vero ad inftitutionem -^orum qui erudiri incipiunt vtife eft,plurima experiri rag Egrediemur quecuq;de illo veteres descripta riliquerut rè ,çjcenferè. Ephorus igitur Cumeus in libro quem de patriis ve^^s^i^cfi^tF^n^um cociuem fuum fuiffe uolens oftendere feribit Appelle .Maeona Diumq ?fratres Cume fuiffe:Horum Diumcum aere alieno premere! ty immigrate in Afcram Boecie vicum:cu$illic Picimeidë duxiffetvxorem ex illa o fufcepiffedicit Hefiodum.Appellem autem cum an patria diem fuum obnffet filiz jnomine Critbeida fratris Maeonis tutele reliquiffe. Hunc autem cum puelli vi/ ciafietgrauidamq? feciffet:atqp ob id fadi veterétur infamiam Pbamio eam Smi naco grammatice preceptori in matrimonium collocaffe.Illam vero no multo poft , ad lauacra que prope Meletem fluuium erant proficifcetem Homerum luxta fla uium peperiffettatq ; ob id infantem Melefigenem appellatum'qui poftea cecus faclus Homeri nomen acceperit. Cumei nam$ amp;nbsp;Iones oculis captos Homeros .appellant:çp horreris id eft itineris ducibus egeant Hec quidem EphoruS: Arifto telisautem in tercio de poetica libro dicit in lo infula quo tempore HeleusOdri filius Coloniam in Ioniam deduxit puellam quandam indigenam a deo qui mufa^: confuetudine utebatur fuiffe compreffam que cum grauida facia effet infamiam venta i locum abiit que Aegina dicebatur:ibi a latronibus capta aeSmimam que tunc Lidor6 tenebatur imperio abduda Maeoni Lidorum regi amicoab eis do, na data eft .I Ile vero puellevenuftate captus earn duxit vxorem que cum poftea juxta Melete forte (paciaretur partu s fubitis occupata doloribus Homerii apud flumen enixa eft.quem fufnpiens Maeon pro fuo educauit. Mater autem ftatim poft partum a vita difceffit.Cum vero aliquot annis poft Maeon quocp ipfe vita fundus effet. Ldiq; ab Eoliis bello preffi Smirnam deferere ftatuiffent princi' pes ciuitatis per preconem edixerunt ut quicunq; ipfos fequi uellet urbe egredere tur.Tunc Homerus etiam tum adolefeentulusrfe quo$ hoc eft fequi uel le dixit Œaep de caufa fuit Homerus pro Melebgene nuncupatus. Poftea cum i^ etate profeamp;us magnam apud omnes effet poetice facultatis gloriam confecutus Appoilmis confnluit oraculum quibus parentibus 8lt; qua patria ortus effet:atep hoc refponfum dicitur accepiffe: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Infula los matrem nato fadura fepulchru

Progenuit:iuuenum tu vero enigma caueto. nbsp;nbsp;nbsp;Fertur amp;nbsp;aliud huiufmodi

habuifferefponfum Felix atq; mifer : fortemq? ad vtranq? create Nofle cupis patrie nomen Homere tue nbsp;nbsp;Infula non longe ereta Minonis ab ampla

pat matrem :fed non eft pater inde tibi Atropos hic dulcis tibi franget fta, mina vite:Cum iuuenum nodos (oluere non poteris. Ipfa duas vite fortes tibi fata dederunt«Hec obfeura quidem:par eritiHa deis: Immortalis eris vi, uusmorienfq?:magi(^ Poft mortemnomen uiuet in orbe tuum Longo te pore poft Thebas ad Saturnalia qui ludi apud Thebanos mufici erant profedus cft inde in Ium infidam nauigauit. Quo cum perueniffet ac forte laxo quod erat m littore infediffet pifca tores litoribus tum forte appulfbs rogauit nuq.uid haberet illi uero difficili cnigmate refponderut Se queeumep cepiffent reliquiffe que vero ron cepinent habere:f]gnificabant videlicet cum pifcium nihil capere potuiffent fcfe purgaffe pediculis atep ita quos ceperant reliquiffe quos non ceperant in uefti mentis habere,Homerus autem cum hoc enigma interpretari no potuiflet mgeu

ocr page 1021

doTore ëonfedus migrauit e vitat bonoriFiccntiffime^a fuis ciuibus (epuTtus efê atep boe illiusfepulcbro epigrama incifum. Conditur hoc tumulo vates diui' MUS Homerus Heroum cecinit qui bene gefta ducum. Sunt qui Home rum Colopbondon fuiffe conatur oftendere:at$ boe maxime argumento nitunt: SP in eius ftatuaboc elegiacum carmen reperiatur. Mate Melete decusGraiorum ac fplendor Homere Nobilitas patriam qui Colophona tuam. Diuina ge inas genuifti mente puellas Semideum fcribensinclita gefta virum Alte ra multmagi reditum cantauit Vlixis Altera Gramgenas Dardomoffy duces

(Dpere pciu eftamp; Antipatri epigramatu fcriptorts no infuaue i Homezp epigra ma referre Eft aut buiufmodi nbsp;piceris a multis Colophonis alumnus Homere

Hic te Smirnaeu credit^at ille Chium Qum 8lt; Ion quid^ Salamina fupba; TbeOalia multi te genuiffe ferut. Sunt 8lt; qui memorent aliis te (edibusor tu Sicvarus natus crederis effe locis Dicere fi liceat nihi phebi oracula celu Certa tibi patria eft Calliopea parens.Natum vero Homerum belli Troiani tempore eiufdemcp fpecfeitorem fuifleqmdam fcribunt.alii centum annis poft alii centum quinquaginta tradiderunt. Scripfit poemata duo Iliada amp;nbsp;odinèam Errant autem qui vatracominaehiam margetemep ab illo exercitationis gratia fu Qßfe comportas. Effe vero fecundum Homerum troiani belli originem quidam di eunt Alexandri de trium dearum lunonis Mmerue venerifep forma ludiciu. Di, «renamg poetam aiunt Alexandrum illas cum ad eum ueniffent in contentione; foduxide cum venerem que blando eum fed perm tiofo illexerat lenocinio pulchgt; i0Qrem iudicaflet. Verum enimuero non eft confentaneum deosab I omine fuifle indicatos:neep hoc ab Homerode alnsdiis afferitur. Quare merito lUoru opinio tang; nullius audoritatis eiicitur.Probabiliusigitur fuerit dicere qugt;madmodd Alexander Priami régis filius uifendè grecie variof^ grecorum mores percipien didefidèrio flagrans Spartam nauigauit'a tcp ilhc ab Elena Menelai uxore cum maritusabeffet honorificentiffime acceptus holpitio mulierem blanditiis pollici, tationibufcp illexit ut fecum discederet:quibus feducfta mulier eu fecuta eft.Itaqi nauigantes ad infulam nomine Cranaem appulerunt:atq: ibi primu Helene Alex, ander comuncŒus eft'Inde autem fbluentes per Sedona amp;nbsp;Pbenicem Ilium perue nere.Menelaus vero 8 lt;Agamemnon cum primum fadi furitde iniuria certiores exercitum in Aulidem Boetie ciuitatem congregarunt.Ibi cum omnes aufpicacif Omo return agendarum vitio rei diuine intenti effent :ecce draco propinquam ar' borem in qua forte paffer nidificarat afcendens odo pullos matrem$ infupcr fter emit.quo figno portendebatur grecos nouem apud llium annosdimicaturos.deci mo tandem vrbemipfam funditus euerfuros Igitur peradis facrificiis Aulide GI uentes ad Troiam peruenerunt'vbi cum primo congreffu Prothefilaus interfcd, effet:Menelaum amp;nbsp;Vlixem ad repetendam Helenam legatos Hium n iferunt.lTu vero Troiani Helenam reddere recufaflent:rurfus greci bellij ercndi iniere confi'• Iiaiatcp exercitus parte ad vrbis obfidionem relidatreliqui Achille duce vicinas vrbes aggreffi funt eo confilio ut Troianos finitimis fociis fpoliaret Cum vero po pulabudi omnia diriperent at^ vaftarent inter ceteras vrbesvnam forte Chrifa; nomine ceperunt:ex qua captiuam Chrifeida ChriGe qui erat lacerdos appollinis filiam agamemnoni dono dedere.Chrifis autem redimende fibe caufa ad exerci' tum uenit atep ab agamenone contumcliofe repulfus appoHini fupplicauit ut fpre' ti numinis ulcifceretur iniuriasdta magna peftilentia ab appolline in caftra gre , eorum immida achilles de reddenda (acerdoti Cbrifeide contionatus eft. Quarq

• apamemnon achilli vehementer iratus .Bnfeida illi locundum militie premium abWit,qua rem achilles grauiter fcrens matré Thetl oramtut a loue Troianis

ocr page 1022

montra greros auxilii imploret. Quod cum Tfcetis fecifTet iam$ Troiani aliquot Preliis fupcriorcs grecis infultarent Patrodus Neftoris hortatu arma ab Achille tantifper dum Troianos a nambus répelferet poftulauit: quibus impetratis forti ter ac generofe pugnans demum ab Hectore peremptus eft. Huius morteTummo dolore affectus Achilles amp;nbsp;cum Agamemnone rediit in gratiam amp;nbsp;arma a Vulca no fabricata accipiens alios Troianorum ^ plurimos ac deniq? ipfum Hec-lorej in teremit.Hic cum rerum omnium ac tocius bellifit ordo Homerus tamen a nono anno poematis ilii fumpOt exordium quoria que ante Achillis iram gefta fuerant tenuia fatis ac parum Gbi memoratu digna videbant Troiani enim Achillem time tes fe intra muros cdtinuerant ac nun^ aufi erant cum grecis aperto marte coten clere.Sed poftca $ iratus Achilles a certamine deftitit audentes in campum prlt;, dierunt.Tunc equatis belli iuribus plurima inter heroas prcclara facinora patra ta funt. Homerum poetam tempore quidem plurimis virtute autem ac facultate omnibus fuperiorem merito primum leg imus.'maximum ex eo 8lt; ad dicendi copi. arn amp;nbsp;ad fententiarum grauitatem 8lt; ad plurimarum rerum cognitionem prefidi rm labituri Dicemus autem de illius pocfG prius aliqua de ipfo poeta in media attulerimus. Homerum igitur Pindarus tum Chium tum Smirneum fuilTe ait Simonides Chium:Ariflarchus ac Nielander Colophonium .Ariftoteles autem liteum: Ephorus vero hiftoricusCumeum^quidam etiam $alaminium: quidam Argiuum fuiffe dixcruntianftarchus aute ac Dionifius Thrax AtLenienfempu tarunt.Filius vero a quibufda Maeonis amp;Chritheidis abaliquibus Melctis flu minis exiftimatus.Atq? utdegenereac patria ita amp;nbsp;de temporibus quibus fuc' bt dubitatur:Ariftarchus enim eo dicit Homerum tempore floruifle quo in Ioni' am Colonia dedudla cft poft Heraclidarum uidelicet defccnfiim annis fexaginta cum ante Heraclidarum gefta annis ocfteginta bellum troianum fuiflet CratheS vero ante Hcraclidarumdefcenfum Homerum fuiffcconfirmât'quod fi ita eft no integri odloginta anni inter Troiani belli tepora amp;nbsp;Homeri geneGm reperientur interfuifle. Verum pluresinhanc fcntentiam conueniunt Homerum annis centiS poft bellum Troianum natum.'non multo ante ©limpia a quibus' Olimpiadarum anni numerantur.Sunt autem illius poemata duo Ilias amp;nbsp;odiffea ambo non abifo poeta.fed ab ariftarcho gramatico in numerum verfuum diuifa arq; diftindla Ilias quidem gefta grecorum amp;nbsp;barbaro^ propter Helene raptumfed precipue Achil lis preclara in co bello facinora continet. ©difTea vero vlixis ex Troiano bello in patria reditu quotep illelabores errado ptulerit atq? ut reuerfus ultus fuerit fimi» cos oftcndit.Ex quo apparet fapientiffimum poetam in Iliade quidem corporis vi res in (Ddiflea vero animi virtutes executum fi non fblum virtutes fed etiam vitia dolores quocp leticias timores at$ cupiditates hominum dcfcribit: iniquum tame efl accufare poetam q? non bonos tantum verum etiam malos mores exprefferit: Siquide line vtrif^ non fiunt prcclara facinora Et licet femper auditoribus e muf tis ac variis eligere meliora:Finxit etiam Homerus deos vti hominum confuetu dinc atep colloquiis non modo ut eiufmodi figmenta amp;nbsp;deledlarcnt 8lt; admiration^ relinquerent: Verum etiam ut per hcc deus rerum humanarum curam habere de clararet:Vniuerf a deniq? apud eum geftarum expolitio amp;nbsp;admirabilis amp;nbsp;fabulofa cdtexitur.ut poffit :edulos reddere atq; obftupefaamp;s tenere lectores ut$magni fica att^ fiiblimi oratione reddatur illuftris.^x quo interdû videtur poeta quedaj Iireter rei veritatem fcriFfiffc.'non enim femper probabilia pcrfecutus cft.fed per epe effinxit res mirandas atq; fublimes. Quapropter non modo res fed etiam ver ta 8lt; extulit 8lt; a comuni confuetudine tranftulit. Quod autem noua queda 8lt;ad miranda amp;nbsp;que non facile in copfuetudinem veniunt femper addpeat: nemene

ocr page 1023

mediocriter quidem do^as ignorat.Cu^netiS Gquis in bis FabaTofisnarraconibus diligenter fingula que dicunt attenderit poeta hunc omni humanitate atq^ doceri na imbutum Euiffe reperiet untelhgetqi plurima illum tan$femina amp;nbsp;orationis 8lt; asionum variarum ponens non fo!um poetis verumetiam oratoribus biftoricis atg pbilofbpbis reliquiffe.^.

IRGILIVS MARO Parentibus modicis fuit:amp; pre ?ue patre:quem quidam opificem figulum plures magi liufciam viatoris initio mercenarium:mox ob induftriag neris tradiderunt:quem cnm agriculationi rciq; ruftice gregibus prefccidet fbcer:apibus curadis regula auxit atus eftenim Pompéio magno M.Licmio Cradopri , im confutibus iduum odobrium die:in Pagotqui Ande ?tur: qui abeft a Montua non procul. Pregnans mater e?e^Dcam fe laureum ramum quem compadlam terre coaluOe %quot;° ° amp;nbsp;excreuide illico in Speciem mature arboris referte variis pomis amp;nbsp;floribus. $e 'quot; guenti luce cum marito rus propinqua petens ex itinere diuertit; atq? in fubieda (toffi partu leuata eft.Ferunt infantem ut fit editus necpvagiffe: 8lt; adeo miti uul J tu fuifr^:ur haud dubia fpem prosperioris geniture indicaret:% acceffit aliud pG gium:(iquide virga populea more regionis in puerperus eode Ratim loco depadla ita breui tempore coaluit:ut multo ante fatas populos adequadet: que arbor Vir' gilii ex eo did:a:at$ etiam confecrata eft.Summa grauidarum ac fetarum religi one fufcipientium ibi amp;fbluentium vota.Initia etatis hoc eft uQpad.xvn.annum Cremone egit.Et eo ipfb anno toga; virilem cepit:illis confuhbus iterum quibus ratus erat :euenitlt;put eodemipfb die Lucretius poeta decederet. Sed Vergilius a Cremona Mediolanum amp;nbsp;inde paulopoft Neapolim tranfit: ubi eu litteris gre' ris 8lt; latinis uehemétë operam dedicet:tandem omni cura omniq; ftudio indulGt medicine amp;nbsp;mathematicis quibus rebus cum ante alios eruditor peritiorçp effet Ce in vrbem contulit: flatim$ magiftri ftabuli equorum Augufli amicitia nadus multos varioO p morbos incidentes equos curauit At ille in mercedem lingulis die bus panes Virgilio ut vni ex ftabulariis dari iufïit. Interea a Crotoniatis pullus equi mire pulchritudinis Cefari miffus dono fuit:qui omni iuditio (pern portende bat virtutis amp;nbsp;celebritatis immenfe:bunccum afpexiffet: Maro magiftro da bufi dixit eße natum ex morbofa equa:amp;nec viribus valiturum:nec celeritate. Idcp ve rum fuiffeinuentumiquod cum magifter ftabuli Augufto enuntiafTet: duplicate Tibi in mercedem panis iuffit* Cum autem ex Hifpania Augufto canes duo mitte, rentur:8lt; paretes eorum.dixit Virgilius 8lt; animu celeritatem^ futura; quo cog mto mandat iterum augmetari Virginia panes. IDubitauit auguftus (Ddlauii ne filius fuerit:an alterius^idq? Maronem aperire poffe arbitratus eft.quia canum equiqinaturam parentefqi cognorat. Amotis ergoomnibus arbitris illum in pene tratiorem parte domi vocat amp;nbsp;fofum rogat an fciat quifnam effet^SC qua ad felici tandos homines facultatem haberetfNoui inquit Maro te Cefarem auguftum:8C ferme equam cum diis immortalibus poteftatem habere:ut quemuis felicem faci as eo animo fuis refpodit Cefar:ut fi verum pro rogatu dixeris beatum fe'icemçp reddam:vtinam ait Maro interroganti tibi vera dicere queam, Tunc auguflus

ocr page 1024

, putant alii me natti (Dianio ^quida (ufpicant alio mé genitu viro.Maro (uËndeMS factie inquit G impune !icenter$ que fentio loquiiubeas id dicam.affirmat Cefar lureiurando nullum eius didum egre laturum:imo non nrfi donatum abeo difccf' furum Ad bec oculos oculis augudo infigens Maro facibusait in ceteris animali' bus qualitates parentum mathematicis amp;nbsp;pl ilofopPiacognofci poffunt: in bomie nequa^ pcffibifeeft Sed de te coniecduram habeo Gmilem viri vt quid exercuerit pater tuus aperire poflim . Attente expecdabatanguftus quidnam diceret quatG ego intclligere podum piftoris films es inquit (DEHuFuerat Cefar SC daturi quo id pado fieri potuerit animo uoloebat. Interrumpens Virgibus audi inquit quo pado id coniitio:cum quedam enuntiauerim predixerin g que mtelligi fcirig no niG ab eruditiffimis fummifq; viris potuiffent cum princeps orbis item amp;nbsp;item pa nes in mercedem dari luffiftrquod quidem baud piftoris aut nati piftore officiG erat At deinceps inquit Cefar no a pidore fed ab rege magnanimi dona ferestpla cuitCefari facecia i1!umq; plurimi fecit:amp; Pollionicomendauit. Corpore amp;nbsp;da, tura fuitgrandi^aquilino colore.facierufticana: ualitudine varra^Nam plerum$ ab domaebo amp;nbsp;faucibus ac dolore capitis laborat.Sangumem etiam fepe reiccit cibi viniq;irinimi.Fama fuit Iibidfe in pueros promptioris fuifle Sed quidem ita cum pueros amare Futauerunt ut Socrates Alcibieden amp;nbsp;Plato.Veru interom* res maxime dilexitCebetem amp;nbsp;Alexandrum quemSecunda bucilitorum egiega aleximappellatfdonatumfibi a Pollione virumq? non ineruditum dimiGtma Akx andrum grammaticum.Cebetem vero amp;nbsp;poetam^uulgatum ed confueuiffe eu 84 cum Plocia Ceria.Scd Adonius Pedianus affirmat ipfum podea maioremnatu narrare fohlam inuita tum quidem a Varo ad comunem rem mulieris:fed pertina ciCime recurate:cetera fane vita amp;nbsp;ore 8lt;animo tam probumcoftatfuifTe ut Nea poli pratbenias uulgoappelleretur.Aefi quando IRome quo rariffime commeabat: viferetur in publico fecl^tes dcmondranteCqi fe fubterfugere in proximum tetdü Bona autem cuiufdam exulantis offerente Augufto non fudinuit accipere. Poffer dit prope cencies fextercium ex liberalitatibus amicorum.habuit domum Rome ex quiliis iuxta ortos Mecenacianos : quan^ feteffu Campanie Sicilieg pluri, num uteretur : quecun$ ab augudo peteret repulfamnunfy habuit. Parentibus quot annis ad babundantem altum mittebat:quos iam grandis amißt: ex quibus patrem captum oculis 8lt;duos fratres germanos Silonem impuberem Flaccbum iam adultum.'CUIUS exitum fubnomine Damuidis deflet. Inter cetera dudiaut lupenusdixi medicine quoq? amp;nbsp;maxime mathematice operamdedit. Egit amp;nbsp;cau fam vnam omnino :necampliusg femel fermone tardiffimun, ac peneindoAo fi, milem fuifle Meliffus tradidit poeticam pueradhuc aufpicatus in bahftam ludi magiflrum ob infamiam latrociniorum coopertum Iapidibus Difticon fecit. Mon te fub hoc lapidum tegitur balifta fepultus nodlc diecp tuum carpe viator iter dein de PriapeamSe Epigrammata:amp;diras:amp;culicem:cum efïetannorum fedecirn: curas materia talis nbsp;nbsp;nbsp;Poftero fatigatus eftu : cum Gib arbore obdormiuißet►

amp; ferpens ad eum prereperet:e palude eufex prcuolautt.Atq? inter duo tempora aculeum fixit paftori : amp;nbsp;ille continuo culicem contriuit : amp;nbsp;ferpentem interemit; ac (epulcbrum culici Aatuit : amp;nbsp;Difticon fecit. Praue culex pecudum euftos tibi tail merenti funeris officiu vite pro munere reddit.Scripfit etiam amp;nbsp;de qua am , bigitur Etbnani quedam alia opufcula. Et moxcum res Romanas inchoaretof' fenfus materia ad Bucolica tranßit : naxime ut Aßnium Pollionem Alpcum Varum amp;nbsp;Cornelium Calium celebraret 'quia in didributione agrorum qui poft Pbilippenfem Victoriam veteranis trium virorumiuffu tranfpadum diuideban, gur indemnem preftiuffent. Deinde Georgica jn honorem Mecenati^ : qui va

ocr page 1025

dam noto opem tulinetaduerfus Veterani Cfandii militisutatii putat Arii Ce turionis violentiam.'a quo in aîteratione htis agrarie parumaffuit quin occideret NoUifflme Eneidem aggredus cft.'argumentum variu amp;nbsp;multiplex: amp;nbsp;quafi am borum Homeri carminum indar: Preterea nominibus ac rebus grecis fatinif$co mune:amp;in quo quod maxime ftudebat Romane {imulvrbis8lt;auguftiorigo con tineretur. Cum Georgica fcriberet:traditur quotidie meditatos mane plurimos verfus diamp;re fbhtusiac per totum diem retractando ad pauciffimos redigere no abfurde carmen fevrfe more parere dice iS amp;nbsp;fanniendo demum effingere. Enei da profa prius oratione formatam degedamep in duodecim libroS particufatim componere indituit:ut quidam tradunt Ahi eius (ententie funtrut mente babue' rit quatuor amp;nbsp;viginti libros ufq? ad Augufti tempora fcripturum : atq; alia quide percurfurum. Augudi vero geda diligentiffimeexecuturG. Quippe qui du feri, berernequid impetum mprareturjqueda imperfecta reliquit.Alia leuiffimisver fibus feripOtiquosper iocum pro Tigillis interponi a fe dicebat ad ludinendom opus: donec folide columne aduenirent. Bucolica biennio AGnii Pollionis fuafu p fecit:bic Tranfpadum prouinciam regebat cuius Fauore agros fuos cum Vetera, nis diftribuerentur:non amilit Virgilius. Hunc Pollionem maximc amauit Ma' ro amp;nbsp;ab eo magna munera tulitiquippequi inuitatus ad prandium captus puleb' ritudinc 8lt;diligentia Alexis Pollionispueri eum dono accepit. Huius Pollionis filium Caium AGnium (Gallum oratorem clarum 8lt; poetam non mediocrem miro amore dilexit Virgilius.Is tranftulitAmphitrionemm la tinum 8lt; libros quatu, or amores fuos de Citbareda fcripft.Hic primo in amicitia CeGns Auguftifuit podea in Gilpitionem coniurationis contra illum ductusiocci fuseft. Verum vfy adeo bunc Gallum Virgilius amarat:utquartus Georgicorum a medio vl$/adfi nem eius laudem contineret'quam poftea lubente Augufto in ariftei fabulam corn muteuit'Georgica leptennio Neapoli Eneida partim in Sicilia partim in Campa nia vndècim annis confecit Bucolica eo fucceffu edidit utin cena quo$ per canto res crebra pronuntiarentur At cG Cicero quofdam verfus auditet :8lt;datim acri iuditio intelfexifletmon comuni vena editostiudit ab initio totam Eglogamreci, tari:quam cum accurate pernotaret in fine ait alte (pes altera Rome:quaGipe lin gue latme ^es prima fuiflet:amp; Maro fecund i. Que verba ipfe poftea Eneidi infe ruit.Georgicareuerfo ab Atbica Victoria auguro atq^ Artalle reficiendarum vi, rium eaufa comoranti per continuu qurtriduumlegit (ufcipiente Mecenate legë dl vicem quociéhs interpellèreturipfe vocis offenGone.Pronuciauit autem cu Gia liitate lenociniis miris.Seneca tradidit lu'ium montanum poetam (olitum dicere inuolaturum fe Vir^lio quedamG8 lt;vocem poflfet 8lt; ipocriGm Eneidos vixdu cepta tanta extitit faiha .'Ut fextus Propertius non dubitaret fic predicare. Cedi te Romani fcnptoresiccdite Crai Nefcio quid maius nabitur iliade. Auguftu ve' ro cum iam forte expeditione Candatrica (uplicibusat$ etiam minantibus p io' cu litteriseffligitaretiut Gbide Eneideuel prima carmina mitteret negauit :cui tamen mu'to poft perfeda demum materia tres omnino libros recitauit: fecundu quartum amp;nbsp;fexttim.Sed bunc precipue ob (Dclauiam:qu?cum recitationi mter' effet:ad illos de filio (uo verfus.tu Marcellus erisdcfeciffe fertur:atq; refocillata dena fextertia pro Gngulo verfu Virgilio dari iuffit;recitauit amp;nbsp;pluribus.Sed ne q; frequenteris ferme illa de quibus ambigebat:quo magis indicium bominum experiretur Eiotem librarum 8 lt;nbsp;libertum eiusexacfte iam (enecftutis traduntre' ferre folitum:quodam in recitando eum duos dimidiatos verfus copleffe ex tepo te.Nam cum primoboc fblum effet: Miserunt Eolidem adieciOe.'Quo non prefta dor alter. Item biucere ciere uiros Simili calore; lactatum Subiunxiffe martrç

ocr page 1026

'accerderé eantuiStatim^ fibiimperare ut vrumq; volume adferiberet. Èacoti» ca Georgicacp emendauit. Anno vero.Iii.ut ultimam manum Eneidi imponeret» ftatuit in Afiam recedere:triëniocB continuo omnem operam limitationi dare rut ,reliqua vita tantum pbifofbpbie uäcarct.Sed cum aggreffus iter. Atbénis occur rißet Auguftoab oriente Romam reuertenti vnacum CelaredÆnauit. At cum^ JMegàram vicinum opidum vifendi gratia peteret: langorcm nadluS eft: que nori' intermiffanauigatio auxit ita utgrauior indies tandem BrunduGum aduentarite-ubi diebus paucis obiit.x. Calendas (Ddlobris Cn. Pontio$ Lucretio confuhbus Quo cum grauari morbo fen tiret fe Icrinia fepe amp;nbsp;magna cum inftatia pètiuit crë maturus Eneida:quibus negatis teßamento coburi iuffit:ut rem inemehdatä im perfedam^, Verum Tucca Varufq;:monuerunt id Auguftum non permiflururri Tune eidem Varo acßmul Turee feripta fab ea conditione legauit:nequid ede, rent quod non editum effet a fe:8lt;verius etiam imperfectos fi qui erant relinque' rent. Voluit etiam eius offa Neapolim tranfferri; ubi diu amp;nbsp;fuauiffime vixerat» Ac extrema valitudine boc ipfe fibi Epitbapbion fecit Difticon.Tranflata ergo? iuffii Augufti eius offa prout ftatuerat Neapolim fuere: fepultacp via Puteolana intra lapidem fecundum'Cuoep fepulcbro id Diftiebon quod fecerat infcriptu cft Mantua me genuit Calabri rapuere Tenet nunc. Parthenope Cecini palcua Ru''-ra. Duces:Heredesfecit ex dimidia parte Valerium proculum fratrem. Ex ali* parte ex quarta auguftum Ex duodecia Mecenatem. Ex reliqua,L. Varrum amp;nbsp;Plotium Tuccam qui eius Eneidem poft obitum prout pctiueratiuffu Celaris emendarût Nam nullius omnino lententia crematu Eneis digno vifo fuit'de qua^ re lupplicii Cartbagineßs extat b,moi verfy lufferat bec rapidis oboleri carmi. na flammis nbsp;Virgilius:pbrigium que cecinere ducem. nbsp;nbsp;Tucca vetat Varul$

fimul tu maxime Cefar: Non finis amp;nbsp;latfe cofulis biftorie. Infelixgremio ce cidit prope pergamus igni. nbsp;nbsp;Et peno cd alio Troia cremata rogo Extant 8lt;au

gufti de ipfa eadem re verius plures 8lt; clarifljmi:c,uorum initium ita eft. nbsp;nbsp;Er.

go ne fupremis potuit vox improba verbis Tam diruni mandare nepbas.crgo gbit in ignes nbsp;nbsp;nbsp;Magnaq; doctiloqui morietur mufa Maronis. Et poft paulum,

fed legumeft feruanda fides fuprema voluntas Quod mandat fierig; iubet parere recede eft.Frangatur potius legum veneranda poteftasq?tot congeftos noctes diel^ labores bauferit vna dies:amp; ea que fecuntur.Nicbil ergo audore Augufla. Varus edidit:quod amp;nbsp;Maro preceperatifed fumatim emedauit;utquiverfus eci am imperfectos fiqui erant reliquit.Hos multi (upplere conati non perinde value runt:ob difficultatem quod omnia fuere apud eum emafticata:prêter illud quem tibi lam Troia fenfum videantur habere perfedum.NiGus gr^n aticus audiflefe a lenioribus dicebat. Varum duorum librorum ordinem con utaOe.Et qui tue fe' eundus erat in teremm locum tranftuliffeietiam primi libri correxifle principium bis verfibus demptis. Ille égo qui quondam gracili modulatus auena Car men:amp;lt;egreffusfluis vicina coegi. Vtquamuisauido parerent arua colono (Gratum Opus agriculis:ac nunc horrentia Martis Arma virumep cano. Nec Virgiliusqui columen lingue latine fuit caruit obtrectatoribus.In Buccolicis du as tantum Eglogas.Sed infulfiffime Pero quidam deKidct:8lt; fc deridendoinci, pit. Titire h toga calda tibi ef}:quo te tegimine fagi Dic mibi Damenta cui? pecus anne latunum Non verum Egonis noftri fie rure loquutur . Eft aduerfus. Eneida liber Cabili pictoris titulo Eneo maftix.M.Vipranius eumaMecenate luppoGtum appellat.Noue cacohelie repertoremep dicebat neq: tumidü neep yù tem comunibus verbis opus illud conFecifle .Herennius vicia eius contraxittatu Perilius Fauftinus furta.Sunt quiti cetamauiti volununa magna^cu mea gloria.

ocr page 1027

amp; Taude vindiciamin fflanu habeo.Maiorem enirii ctity (’irtufei intends atfeqùo efegatior ego fiam ëo Ve^éméthiS ipfe in itfdèa tâpeë.ÉrâE anguloquot; familiaris Fi' hdus quida orator amp;nbsp;poefim mcdiöcritefrdodtis cui mültipfex variuq? ingenium erat qui oim omnia didarefibendere conabaêno vt veru dignofcerj: qtiod fdcere Socrates c6fueuit;fed Ut erudition Videreë. Hiè Virgilio Vbicuqi'couehire däbaf: maledidis fahbuf$ uexabat Quare fepè ille auttacebundus difcedebat aut fttffù' .fus pudore tacebat.Verum eu Auguftó audiente elinguem illu dicerètamp;caufam etiam G fuam haberet defendere nequife.tace inquit fabula:nam becmea tdeitut' nitas defenlbrem caufarum mearum Augufturh fecit amp;nbsp;Mecenatèm. Etertuta cum uolo loquar que vbi$ amp;nbsp;diutiffime audietur. Tu loquacitate non modo adres Fominum fed amp;nbsp;muroS rumpis. ffiuguftuS vero Filiftum graui unitu incrèpauit Tune Maro G teny?usinquit Celar tacendi bic feiret'raro loqueretur.Tacenda enim Temper eft nlG cum aut taciturnitas tibi noceat.adt oratio aliis profit Narfi qui contendit amp;nbsp;contentionis finis utilfs non eft:duitis illum annumerandum fa* pientes putant. Poftea fyAuguftus fumma rerum ómnium potitus' cft'uenit Gbi in mentem an conducerettirannidem omittere:8lt; omnem potedatem annuis co' futibus amp;nbsp;fenatui rempublicam reddere.in qua re diuerfe fententie confultos babu it Mecenatem amp;nbsp;Agrippam Agrippa enim vtile fibi fore etiam G boneftû no effeê relinquere tirannide longa oratione contendit:quod Mecenas dehortari magnos pere conabatur.Quare Augufti animus amp;nbsp;bine ferebatur amp;nbsp;illinc. Erant enim di uerfe fententie variisrationibus formate.Rogauitergo Maroneian conferat pri uatobominife in fua republica tirarinum facere. Omnibusferme inquit rcrrpubgt; lica; occupantibus motela ipfa tirannisfuit amp;nbsp;ciuibusfquia neceOariu erat prop ter odia fubditorum:aut eorum iniufticiam magna fufpitione magnoq? timore vi' nere. $ed fi ciues iuftum aliquem fcirent quem amarent plurimum ciuitati id vti fe foret fi in eo vno omnis poteftaseffet. Quare fi lufticiam quod modo facis omni bus in futurum nulla bominum fada copofrcione diftribues^dommari te amp;nbsp;tibi co ducet amp;nbsp;vrbi.Beniuolcntiam enim ita omnium babes ut deu te amp;nbsp;adorent' 8lt;cre dant'Eius fententiam fecutusCefar principatum tenuit'. AudiUit a Silone peep' ta Eplcurucuius dodrine focium habuit Varum Et quamuis diuerforum philoG pborum cmmiones librisfuis luferuiHe de animo maxime Videaturhpfe fuit Aeba d'emicas.Nam Platonisfententias omnibus aliis pretulit.Nuftcquonia deauda re fummatim diximus:deipfb carmine lam dicendum eft quod Bifariam tradari' fblet:boc eft ante opus 8lt; in ipfo opere.Ante opus titulus c?ufa intentioiTitulurf in quo queritur cuius Gt quid Gt Caufa vnde ortum Gt amp;nbsp;quare hoc potiffimu?amp; fcribendum poeta prefumpfent. Intentio in qua cognofcitur quid efficere cohetuf poeta.In ipfo opere fane tria fpedantur:numerus ordo amp;nbsp;explanatio q;ùis igitur multa falfa in (criptione Gib alieno nomine Gnt prolata:ut TbteftiS Tragedia bui,' poete qua Varus fuo nomine edidit:8lt; alia buiufmoditame Buccolicà liquida Vir' gilium effe minime dubitandum cftiprefertim cumipfe poeta tanqua boe metuas' principio Eneidos amp;nbsp;in alio carmine fuum elle teftatus Gt.Sic dicens Ille egoqùf quondam amp;nbsp;reliqua Et carmina qui luG paftorû audaxque vincta Titirëte patù' le cecini lub tegimine fagi, ßuccolica autem dici amp;nbsp;rede appellari vel boc (blarti=' ludicium fufficiat: qgt; boc eodem nomine apud Theocritum cenfeantur. Verti rai, • roquo$monftrandacft.Tria Gint paftorumgeheraique dignitatem in Buccoli»'' cis habent:quorum minimi funt qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dicuntura grecis^ideft caprarii

Paulo honoratioresqui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ideft ouiliones dicuntur hohe ftiffimi amp;

maximi qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quos bubulcosdicinus.Vndc ergo magis decuit pa

Corall carmini nomen impobimiG ab eo gradu qui apud pallores eXcelfentiffin.u^r

ocr page 1028

éinuenitnr. Qriginem autem Baccoljci carminis alii ob aliam caufam ferunt.Sunt ♦enim qui a lacedemoniis patoribus Diane primu carmen hoc redditum dicant eu eidem dee propter bellum quod regi Grécie Perfeinferebantexhiberi per virgies .de more no poffet. Alii aquibus annotantur quos amp;vndevertus traftulerit.Afco. inius Pedianus librum contra obtrectatores virgilii ferpGt^in quo pauca admo, dum ci oblecta proponit. amp;nbsp;potiffimum^ non rate biftoriam contexuit :amp;çp ple .zagab IHomero.fumpferit Sed boe ipfumcrimen fie defendifie affuetû ait:cur no ,ilb:quo$ eadem furta tentarentrVerum intellecturos facilius ede Herculi clau^ ify Homero.verfum {urriperc:amp; tamen deftinane feccdere:ut omnia ad lacietate; ,maliuolorum decideret, Refert etiam Pedianus benignum cultoremg cmniu bo .norum atg eruditorem fuifTe:amp;vf^adeo inuidie experte utOquid crudite dictii infpiceretinon minus gaudere ac fuum fuiflet memine vituperare daudare bonos .ea humanitate elle:ut nifiperuerfus maxime quifqiillum non diligeret modo fed amaretiNibil proprii habere videbatur Eius Biblioteca non minus aliis doctis pà tebatac fibi illudq? Euripidis antiquum fepe vlurpabaticommunia amicorum effe omnia.Quare coeuos omnis poetasita adiunctos habuit:ut cum inter fe plurima, inuidia arderent:illum vnaomnes colerent.Varus:Tucca Horatius (LallnsPro pertius. Anfer quoniam Antonii partes fecutuseft illum non obferuaffe dicrë Cof nificius ob peruerfam naturam Gloria vero adeo contempta fuit/ut cum quidam verfusquofclam fetos fibi adferiberent Eagre docti baberenturmon modo ogre n^ ferebatiimo voluptuofum id fibi.erat: illud non tulitCum enim diftichon quilau dem felicitatemq? Augufti continebat£eci(ret:ualuif^ non nominato auctore fix' OTet.Id erat buiufmodi:Nocte pluit tota'rcdcunt fpectacula mane (Commune im perium cum loue Cefar habet. Diu queritans Auguftus cuius na hi verfuseffent eorum factorem non inueniebat. Bacillus vero poeta quidam mediocris tacenti' bus aliis fibi aficrip£it {quaobrem donatus honoratulcp a Celare fuit. Quod equo at po non ferens Virgilius iifdem valais aHixit:quaterhoc principium:Sic vos non vobis: poftulabat Auguftus ut verfus complerentur:quodcum fruftra aliqui co' nati e flent. Virgilms prepofito diftico fie fubiunxit Hos ego verficuloS feci tulit ^Iter honorem.$ic vos non vobis nidificatisaucs: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sic vos non vobisuellera

fertisoues. Sic vos nojn vobis mellificatis apes. nbsp;nbsp;Sic vos non vobis fertis ara

tra boues. Quo cognito aliquadiu Bacillus Rome fabula fuit.'Maro vero exaltaci or.Cum enim Ennium in manu haberettrogareturgquid nam facerets ' Refpodit (eaurum colligere de ftercore Ennii .Habuit enim poeta ille egregias fententias fub verbis non multum ornatis. Interroganti auguAo quo padPo ciuitas feliciter gubernetur^Si prudentiores inquit temonem tenuerint:8lt; boni malis preponant Itag optimi fuos habeanthonores:nulli tame illorum iniufti quicqua fiat.ac Me' cenas quid inquit Virgil ifacietatem homini non afferturomnium rerumf'Refpo dit aut fimilitudo aut multitudo ftomachum faciunt.'preter intelligere.Item ro' gauit quo pado quis altam felicemg eius fortunam feruare poteftf'S quanta ho'~ note ac dinitiis bis preftantior fe :tanta libcralitate amp;nbsp;iufticia alios fuperare vi ' taris:$olitus erat dicere:nullam virtutem comodiorem homini effe pacientia:ac ffullam alperam adeo effe fortunam q ; prudeter paciendo vir fortis no vincat: qua fententiam in quinto Eneidosinferuit.Natc dço quo fata trahunt retrahutq fe' quamur.Quicquid erit vincenda omnis Fortuna ferendo eft.€umquidM eius ami *. cus Cornificii i eu inaledida 8lt;limicitias fibi enarraret qua putas inquit buiufee maliuolentie caufam tyam negvnqua Cornificium offendi amp;nbsp;eum amo.an inquit Herodi fententie non meminiffifvbi ait architectum architecto inuidere 8lt; poe '-tam poete.c'de malisinquit grecus ille intellexit. Na boni eruditiores amant.Sed

ocr page 1029

abtHorefte circa Siciliam uago id genus cayminis Diane redditam!oquuntur per ipfum atep pallores:quo tempore de Sitbia cü Pliade fugerat furrepto numinis fimufaebro amp;nbsp;celato in falce tignorum:vnde Eafcelumina Dianam perbibent nucu patamiapud cuius aras Horeftes yer facerdotem eiuCdem numinis ypbigenia fb' rorem fuam a piacula fuerat expiatus Abi apotiini nouo paftorali (cihcetdeoiqua temperati admet i boues pauerat Ahi libro Nimpbarum amp;nbsp;Satirorum 8lt;eiuCoe generis nummum prircipi quibus placet rufticum carmen. Abi Mercurio pafto^ omnium principii apud Theocritum:8lt; apud hunc poetam. Ahiin bonorem pa nos feribi putant peculialiter paftoralis dei. Item S^foni Siluani atq^ Faunorum. Que cum omnia dicantur:illud erit probatiffimum Buccolicum carmen originem ducere a prifcis temporibus:quib,s vita paftoralis exercita er«.Et ideo uelut au rei Ipecuti fpeciem in buiufmodi perfonarum fimplicitate cognofei amp;nbsp;merito Vir, gilium proceffurum ad alia carmina non aliunde cepiffcmifi abea vitaque Frifra ,n terris fuit. Nam poftea rura culta:amp;ad poftremum prp cultis amp;feracibus ter ris bella fufeepta videntur. Virgilium eum ipfum ordinum operum luorum uolu' lUe monftrare'eum pallores primo:deinde agriculas canit: amp;nbsp;ad yltimummilites belli Reftat ut que caufa voluntatem attulerit poete Buccolica potlfrimum coferi bendi colideremus:Aut dulcedine carminis Theocriti amp;nbsp;admiratione eius iHea? .eft Aut ordinem temporum ed fecutus erga vitam humanam ut lupra dix@us. ,Aut tres modos elocutionum quos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;„Greci vocant:qui tenui^

qui validus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,qui moderatus inteHigituriCredibife erat VirgiliG qui

in omni genere preualuerat Buccolica primum Geor gica fecundum Eneida terti, um voluiffe conferibere An ideo potius primo Buccolica feripht: ut in eiufcle car .minequod amp;nbsp;paulo liberius amp;nbsp;magisvalidu ^ cetera eftrfacultatem haberet cap .tande Cefaris indulgentie :repetendiq? agri quêni die tertio iduum MartiarG.C 4Celare interfecta pene puerum veterani non abnuente fenatu ducemcoftitaifletft ^Exorto ciuili beHo Cremanenfes cum ceteris eiufdem ftudii aduerfarios augufti Celaris adiuueruntVnde factum eft ut cum uteftor auguftus in eorumagros Ve teranos deduci iudiffet non {Efficiente agro CremonenCû Mantuaniquo$ in qui' bus erat poeta Virgilius maximam partem fuorum finium perdiderunt eo q^vici mi Cremonenlibus fuerant.Sed Virgiliusaugufti familiaritate fuoty carmine fre, tuscenturioni Atrio obhllcre aulus eft ille ftatim ut miles pd Claudiumadmoujt cung; fe in fugam proripuiflet poeta non prius finis perfequendi fuit $fi in fludi .um virgilius conieciffent fed poftea amp;nbsp;Mecenate 8lt; Pollione 8lt; ipfe etiam augu' fto fauentibus agros fuos recepit Intentio libri quam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Creci vocant

,imitatione Theocriti poete conftituit qui Siculus amp;nbsp;Siracufanus fuit ^lEft inten cio etiam in laude Cefaris amp;nbsp;pnncipum ceterorum per quos in Cedes filas rediit:' ,Vnde quod 8lt; deledationcm 8lt;vtilitatemfin contineret fecundum percepta cofe cit.(Queri lolet cur non plures ^decem Eglogas confer, Fhtfquodnequaq ? miran dum videbitur ei qui conliderauerit etatem (cenarum paftoralium qUe vitra buc numeru non poteft proferri prefertim cum iple poeta circumlpiciens Theocritu ,vt ipfa res indicat videatur metuere ne illa Egloga que Pollioni infcribitur minus ruftica videatur cum ipfum preftruat dicens. Sicilides muCe paulo majora cana, mus, Etitem Gmilitcr in aliis duabus facit illud tenendu effe prediximus hn ]0uc colicis Virgilii ne$nuf^ neq? vbi$aliquid figurate,dici bpçcftpçr allegoriam. Vix enim propter laudem Cefaris ^ amrfibs agros hec Virgibo conceduntur ca Theocritus quem hic noder toto (ludioimitari.conatur Gmrfici.tjer,omnia cdfcrip ferit'Quod in ipfb carmine tractari (olet:ednumerus ordo explanatio ßlumerQS Eglogaru mamfeftatus eft Nam decemfunt ex quibus propneJBuccqlice feptem

ocr page 1030

^«e creduntur. Nam très vltime proprie Buccolicenon debent dici. Polfio. T. Si r fenus:8lt;Gallus Prima ergo continet congeftionem publicam amp;nbsp;priuataj gratufa tionem de agro amp;nbsp;dicitur Titirus $ecunda amorem pueri 8lt;dicitur alexisTer, cia certamen paftorum amp;nbsp;dicitur Pafemon (Quarta genecbiacum amp;nbsp;dicitur Pollio (Quinta Epitiapbion 8lt; dicitur dapbnis Sexta amorpbofin amp;nbsp;dicitur Varus uel Silenus.Septima Pharmacentua.Ccftaua Amores diuerrorumfexuum.8lt;dicit Damon.Nona continet poete conqueftionem de amiffo agro:amp; dicitur Moeris. IDecima debderium Galli amp;nbsp;dicitur Gallus:Quod ad ordinem fpeAatrillud feire debemus:m prima tantum 8lt; in ultima Pgloga poetam voluifle ordine referuare quoniamin altera principium conftituit : vt in Georgicis.Titire tu patule ccci' ni fub tegimine fagi.in altera oflendit finem quippe qui dicat. Extremum hunt aretufa mibi concede laborem. Verum inter iplas Eglogas paftoralem conferiptG ordinem nullum efle certiffimum eft:Sed funt qui dicant initium Buccolici cargt; minis non Titirc effeiSed prima Siracubo dignata eft ludere verfu Supereft ex planatio ad quam antea ^veniamus illud dixerim: tenue effe Buccolicum carmen amp;nbsp;vl^adeoab Heroico caradere diftare ut verfusquoqi huius carminis fixas qui dem cenfuras habeat: amp;nbsp;fins legibus diftinguatur.IUam cum tribus probetur mr trum:(Eenfura Scafionc Modificatione:Non erit Buccolicus verfus nifi m quo amp;nbsp;pes primus partem orationis abfbluerit: amp;nbsp;tercius Trocheus fuerit in een rurali quartus pes IDacftilus magif($ Spondeus partem orationis terminauerit. Quitu§ amp;nbsp;fextus pes ex integris dictionibus fuerit. Quod Virgilius a Theocrito fepe fer natum victus operis difficultate neglexit. In fblo principio incertum induftria ah cafu has cenfuras feruauerit.Nam Titire IDactilus partem orationis abfbluit tu, patu lerecu tercium Trocheum quamuis de compofita dictione conclufit banfTub'. (Quartum Spondeum pro IDactilo cum fubiunxit tegmine fagi:terminatis parti, bus orationis integrum coma perfecit.Cuius rei diligentia licet in Theocriti fer me omnibus verfibus admirari. Qui fupradicta acri ingenio diligentiqiconfidera rit facile intelligit^ que in Georgicis intentio quifcp finis fuerit; nec minus eti^ in Eneide•

ItIncipi,piftola lupati Acciaioli in Vitam atg gefta Groli Magni.

ty^ym ORATORES omnium Chriftianorumpriuati$ WU^am homines vndiepad te concurrant Sereniffime Rex: felici tati tue gratulatum veniunt'ego etiam.'qui pro tuis ac maiorum tuorum non fblum erga noftram rempub ■Iflicam fed etiam familiam meam lingularibus meritis;am, ^^plitudmi tue plurimum debeo non alienum putaui aliquid „vregio romire dignum ad hanc tantam celebritatem 41vi, meis afferre. Verum cum cogitarem quidnam elTe ^offetiqticdWmaieflffi tue gratum effet futurum 8 lt;nbsp;deuotionis ac obferuantie mee erga amplitudinem tuam iuditium pre fe ferret, venit in mentem Caroli ma gni diuini hominis qui non modo graneorum gloria : fed etiam tociuSorbis terte decus ac lumen fuit vi tam:mores:8lt; res egregie geftas perfcribere : principemty in medium afferre non ab homine vt a Xenophonte dirum: fed a natura ipfa omhi bus bonis inftrudlum ac diuino numine in lucenieditum ut fummu in omni generi, virtutis exemplarante oculos poneretiquem reliqui principes in publicis pariter

ocr page 1031

acpriuatis rebus intueriimitarig? pro arbitrio pofent. In quo eo magismibi labo radum Futaui:g7 pleriq; iftarum return reperiuntur fcriptores:quorum alii multa onufereque erant cognicione digniffima:alii uero eius res geftas ita inculte incon emneep fcripferemt nemo Gt latmis litteris mediocriter eruditus:qui in bis legen dis earn (cribendi ruditatem:equo animo ferre ponit.Ego igitur quoad per me fi eri potuitex bis omnibus ea legi:quevi^a funtmibi fide amp;nbsp;memoria dignaut in bue libellû cogeffi ut quicunc p uelint veile autem omnes debent poffint Caroli ma gni vitam cum voluntate intueri'eumq; fibi ad imitandum Froporere:in quo om nia ornamenta virtutum^cundlaq; bona reperiant:que ab hominibusexpeti Colent INam in nobiliffima eft patria ampliffimo genere'clariffimis paretibus ortus. No valitudoei corporis defuit:non pulchritudo non robur.lam vero illa quibus maxi me ac vcriffime laudes continenturcue aut quanta in illo viro fuere .'magnitudo animi:fapientia:iufticia:probitas fides aliacp permulta eiufdem generisque admi rationis humane in eo regenodum excefferant-P^ec ego co memoransnon poffu non incredibili ftudio atq: amore erga Carolumcommoneri'ItaqGupta:G preces mee effent apud immortalem deum locum habiture:libenterpetere ut in hoc hogt; mine ornande tantam mihi eloquentiam daret.'quanta aut in.M.Tullioaut i IDe mofthene AthenienG fuitiut poflem virtuti diuini hominis parem orationem co' piam$dicendi afferre.Mam fi Cicero IDecios: Fabios: Marcellos' Africanos:aliof g permultosiqui aut pro tueda patria autamplificando imperio bella geffere'di uinis laudibus effert:quid mibi de eo dicendumeffet :qui non pro vna re p.autp gloria populi r. fed pro comuni libertate omnium chriftianorum femper bella fu, fcepit amp;nbsp;prope quinquaginta annos cum boftibus dccertauit^ Veru alii quocp qui maiore eloquentia pollent'res geßas huius preftantiffimi viri claras ac illuRres fais litteris reddant. Ego vero eam facultatem'quam nibi ingeniu dedit:adhuc hominem perornandum omni ftudio amp;nbsp;diligentia contuli'ut cum oratores vndi$ ad teconcurrentmonmodo fumus orator rfed etiam fumus imperator amp;nbsp;rtcx am' p'ltudim tue ac omni Gallic gratulatum ueniret.'tibi quidem çp arrpliGimo regno nobiliGirro hominum generi cum fuma omniu leticia domineris: Gallic vero g; dl uino beneficio regem ac fucet ffjrem fuum radia Gt.'cuiuseximie maximcq virtu' tes Gmi!em Gbi virum in omni genere laudis ^ plurimu reddant Felix igit gallia eft'cui contingit regem Labere iragnanimum luGurndargum'heneficumilibera lem.'ornatum litteris .'armis'corflic q.pre dantem amp;nbsp;quod in tanta poteOategra' tiffimum videri debet abomni fallu amp;nbsp;infoltntia alienu. Merito itacp Carolus ma gnus:quod poft fexcenteGmum annum nerrinm aiorum tuorum adhuc contingit Ludouico fuccefori fuo ac omri Caliie gratulatur n eq; nomini eius fanguiniq ve jftro hominem deditiffimum amplitudini tue uebementer commendat.

jlpncipit Vita Caroli Magni (Elariffimi viri Egreco fermone in latinum Per IDona ßcciaiolum Tr^flata.

„(Lï nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;AROLO Fracorum Régi cui poGca ex magnitude rezp

7fgeftarum magno fuit cognomen pattern fuiGe tradut Pi' pinum Regem qui primus in Francos Geutiguidam ferip tores memorie prodidere liberam dominandi poteftatem babuit cum fuperiores Francorum reges auguftis condico hibus (epti ea legc viuerent ut magis nomine 8lt; inani titu lo ^ dignitate regia potirentur. Alam opes ac potentia re, gni amp;nbsp;omnium reru adminiftratio ad prefecftos regie dogt; 1C enim eos vOO bant comuniconfenfu deferebatur. Ii domi militie:^{um^

ocr page 1032

poteflatem Latentes populos pro (uo arbitratu regebant:de omnibus eontrouer' ßis decernebant: premia penaf$ con ftituebant.(Quibus fiebat: ut poftbabitis re gibus ii foil effentqui in (iimnio honore haberentur. Hunc vero magiftratum qui apud Francos ampliffimus habebatur confequi no poterant nifi precipua nobilita' te viri :8lt; qui regibus effent neceffitudine aut propinquitate coniundli. Pipinus igitur hac dignitate:qua veluti hereditariam apatribus fuis acceperat multisan nis egregie functus maximam fibi apud omnis generis homines tum famam tum bcniuoletiam cdparauit:quibus poftea facflum eft:ut cuFr?nc iac IRomanus pon' tifex Hildencum regem a dominatione ueluti inutilem femouiffent. Hunc potif £mum diligendum putarent:cui cdmuni fentetia regnum decernerent Sic igitur P.pinus aucl:oritate pontificis 8lt; Francorum decreto plena dominandi poteftate fufeepta reliquam deinde vitam publicis pariter ac priuatis rebus egregia duxit, rtegnauit annos quindecim cuilibet {uperiorum regum belli pacilfyartiboamp;glo' na par Huic fucceffere fuperftites filu duo C^rolus amp;nbsp;Carolomanus eque regno inter fe partito.Sed non multo poft defundto Carolomanno Franci eam regni par temiqua ille poffidcrat:Carolo fratri detulerunt cuius vita amp;nbsp;mores 8lt; res egre gie geftas litteris madare conftituit'ut memoriam tanti viri tanq? preclare de no ftra patria meriti quantum ego poffem.'abobliuione hominum atq?a filentiouen' dicarem. Primum igitur:ut a rebus geftis narratio noftra exordium fumat: fatis exploratum habemus Carolum regem exteplo poft Pipini obitu aduerfus ihqui, tanos bellum gefliffc. Aquitania pars Œallie eft que antiquoru defcriptione a (Ga' ruma flumine ad pireneos montes 8lt; ad earn partem occeani que ad fylifpania per tinet: (pedat inter occafum fblis 8lt; feptentrionem.EHanc prouinciam Pipinus fu' perato Vaifario duce poft longum bellum ditioni fue pene fiibiecerat. Deinde Pi pino Vaifarioqi fub vnum prope tempus defundis. Hunuldus vir potens ex eoru morte:ut plerum$fit:occaßonem nadus:helium quod antea pene confedu vide' batur:renouauerat:iamçp fere Aquitania totam ad defedionem copulerat Caro lus véro vbi hec quein aquitania gerebantur:cognouit: nullam moram interponen dam ratus ingenti celeritate exercitu cdparato obuiam Hunuldo progrediüpri' moaduentu conatus illius facile reprimunt:nec multo poftea comiflo prelio Caro lus hoftem {uperat /exercitum fundit:fufnm perlequitur:nee prius vidorie mo' dum imponit:^ Hunuldu ex omni aquitania pulfum in proximam regionem qua nunc Vafconiam vocant compelleret: Lupusiqui huic prouincia dominabatur.'æ pinqui ac familiaris viri mifericordia motus Hunuldum ad fe fugientem comiter holpitaliterq? accepit. Euenire enim folct ut principu afflide fortune facile eorfi opes ad mifericordiam alliciant;qui funt tn Gmili dignitate ac potentia eonftituti Verum Carolus: cum non minorem vidoriam in capiendo bofte ^ in fubigenda Aquitania collocatam putaret traiedo [arunna flumine ac exercitu propiusad' moto legatos ad Lupu miOt qui diceret ut niG Hunuldu hoie; ifeftu nomini IFr^ eorum ^ primum ad fe adduxerit fe eum hoftis loco habiturum.Lupus his m5da' tis vehemeter cdmotus ac veritus ne potentiffimu regem totamcp belli mole qu^ fubftituere non potuiffet in fe vnumconuerteret falutare fibi ac gratum Carolo confilium cepit INulla enim interpofita mora Hunuldum (imul 8lt; feipfum vnacum prouincia Carol i poteftate permifit • $ic igitur Carolus in aquitania copoGtis re, bus belloqicicius omnium opinione confedo cu vidore exercitu in regnu reuertiË Poft aquitanicu bellu adrianus IRomane ecclefie pontifex a debderio Langobardo rum rege vehemetius $ vires fue pateretur oppreffus cu propriis preGdus eccle, fie datu tueri no poflet: oratores ad Carolum mißt qui multis precibus eu roga, rent ut amp;nbsp;Romane ecclefie in fumo periculo coftitute opem amp;nbsp;auxilium ferretiac'

ocr page 1033

Pipini patris Caro!i$ Marcelli:qui olim in Italia aduerfus banc natiorem egre' gte pugnauerant'memoriam renouaret.Carolum muite res hortabaturiquare po trficis defenGonem fufcipiendam 8lt; Langobardorum audatie quacGcp rationeoc' currendum putaret. In primis quod non ignorabat caput cbriftiane fidei rem Ra mana effe city tam graui bello laborati no fnbuenire turpeGmul ac periculofu ede cenfebat. Indignabat preterea quod Barbare gentes tamdiu in Italia regnaret amp;nbsp;a maioribus fuis fepe preliis vide nondum contineri poflent:quin potificibus Ro mams contra lus fafqi ultro bellum inferrent.Quare bis rebus ante^ ulterius au' gerent Langobardorum vires ^ primu occurrendu ratus legatos ad Dcfiderium mittit?qui eu hortent.'ut fmcminiuriis faciat ab armifcp difcedat^ac omnia oppi' quot;da que aut vi occupata effent aut fponte ad eum defeciffent tyontifici Romano re ftituat.Hec ß fecerit'Tibi perpetui gratiam atq; amicitia cum eo fore polliceant i$in Vero quod facturus vide bat: mandata neglexerit:ei fuo nomine bellK indicant Dum legati proficifcutur intérim Carolas non fegnius;^fi boftes in Gallia effent exercitum paratmullam proficifcendi moram farturus G DeGderiu regem perfer uerare iû bello cognou erit. Hec expeditio per omne (Galliam uulgata adeo prata cunais Francorum populis erat:ut lam palam vociferaretur maturanda in ltaba effe:tocies a fe vitam Langobardorum gente vires refumere :coditiones acceptas negligere:femper bella ex bellis fererc. Itaq; nu^quieturam niG eoz; nomen peni tus deleatur.Scigitur omnium animis in expedlationem belli eredis legaria defiderio rèdeutnuntiantes omnia ibi boftilia effe;: Rege maiufq? ante bellu moli ri:8lt;quantu ronieaura aflequi poffuntnu^ iniuriisfinem fadluru niG d fibi vi' res amp;nbsp;arma ad inferendi iniuriam deGnt. (Carolus bis rebus vehementer comot9 maturandu fibi exiftimauitne ante Romanus pontifex opprimeret $ ei ferre Gib fidium poffet. Itacp re frumentaria ceteriftp ad bellum neceflariis:$ celerrime po tuit coparatis magnis itineribusin Italia cotendit.Sed multa buic Gie feßinaconi aduerfabanVimontium altitudo :locoru anguftie 8lt; pene inuii faltusiper quos mi, les (Dnuftus armis amp;nbsp;impedimenta exercitus ducenda erant. Accedebat g Alpiu luga preGdiis boftium tenebanÈMiferat enim Defideriusqui occupatis eporttus locis.'quantum poflent Francorum tranGtum prohibèrent.Hec cum ita effent (Ca, Yolus tarnen no ignarus res preclaras labores maximos maxima quoqp pericula felt; qui:fnos hortatur ut quoad locoru angule patiantur (eruatis ordinibus ire ad bo ftem pergànt. Appropinquanti Alpiumiugis nuntiatum eft:bodes relidis argu ftiis (e in planumrecepiffe (eu metu perterritos:feu quia tutius faciliufq; effe ar, btrarenturidefccndcntiab Alpibus Carolo cum omnibus copiis confeftim occur rere. Vix ad DeGderium perlatum erat Francorum exercitum pod paucosdies in Italia fore: cum Carolus Ruperatis iam Alpibusin agrum taurinum defcedit.Vbi primum Hanibafem (Cartbaginenfem alpes tranfgréffumcum omnibus copiis cd ftitiffe tradunt. Eo in loco Carolus paucis diebusrefecdo milite cum per explora, tores premidos certior factus effet Defiderium regem prope Vercellas caftra ha here ac ibi cum ingenti excrcitu aducntumexpeaarernibil vitra deferendum ra, tus ex Taurinis mouit:atq; continuatis caftris in agrum Vercellenfem peruenit Erat (Carolus virtute'militum amp;nbsp;rei militaris peritia longe (uperior: multitudine Vero ac numero hominum a deGderio vincebatur. Cum prope in confpecdu exerci, tuS effent;fada utrinq? poteftate pugnandi prelium cdmifere.In ea pugna Gipera ti Langobardi infugam vertuntur magna parte fuoruni amiffa DeGderius podq? fuospaffim fufos fugatofq; confpexit citato gradu Papiam:que caput regni erat cum paucis militibus petit. Nec fegniusCarolus priuf^ fe hodes ex terrore fuga gi reciperenttregem perfecutus in agrum Ticinium exercitum ducit lextcmplocp

ocr page 1034

'omnibus copiis ad menia regie vrbis admotis : tetat D primoimpetn capi poffer. 'Vbi id parum præeffit;conGîii($ ab oppugnanda urbe ad oblidendam verfe fuß ipfis menibus cadra !ocàt:fubfidiacp Firma riequa erupcio fieri ßoffitiportis oppoquot; nit.Ceterum cum fatis conflaret Defiderium regem priufq: deditionem faceret paratum effe etiam vltima experiri. Carolus parte copiaru ad obßdionem relidla ipfe cum reliquo exercitu ad Tranfpadanoscontendit.Ibi ciuitates permulte au, • dita fama virtutum fuaru rebuff profpere gediscertatim ad eum deficiut-Sed quodin primisei gratiffimum fuit filii Carolomani qui extemplo pod mortem 'patris malo conGlio temeritatem matris fecuti ad Defiderium rege perfugerant Iponte m fua cadra uenerunt:ac fe fuacp omnia poteftati Caroli permiferunt:a quo benigne excepti magnoc^ affecdi honore etiam impoderu filiorum loco habiti fut Pod hec Carolum cum dudio falutadi pontificem tum Defiderio vifendi celeber rimum beati Petri templum Romam profectum ac incredibili honore ab Adria' no fuCceptum:pod paucos dies ad obfidionem rediide comperio Erat obfidio ueht anens amp;nbsp;frumenti cum fumma caritate inopia:fedendoq? expugnaturos fe vrbe^ (pem Franci habebant. Oppidani econtra infeffis omnibus viis per quas commea tus ex proximis locis fiibuebebanturidiffidebant inopiam diutius ferre pode Re tamen quantum poterant producebant beniuoletia ahiial u metu Defiderii regiS compulfi. Podremo fpe quocp non folum cibo deficiente cum Famem vlterius tollé rare non posent:fexto menfe $ obßderi flint cepti:deditionem faciunttapit De fiderius vna cum vxore ac liberis:quem ultimum Langobardorum regum in Ita, fia regnaffe tradunt.Tune enim fummo beneficio Caroli Italia fe primum erexit que antea diutius^ vidricem omnium gentium prouinciam decuit:Barbarorurà immanitate oppreffa lacuerat. Nam pod fedem Romani imperii Bicantiu tr^f la, tamiCothi primi Barbarorum:diuerfis deinde temporibus humi: Vandali:He' ruil Podremi omnium Langobardi veluti in uacuam podedionem ruentes Italia inuafere:Eam gëtem tradit fama ab Occeano germanieq; vltimis oris: vnde illiS baud dubie origo fuit:nouas querentem fedes in proximas regiones tranfide .ac Vandalos:Herulos'Cepidas aliaf$ finitimas gentes Ibore amp;nbsp;Arone ducibus fepè bello fuperade:mutatifcB frequenter fedibus tandem intra pannonias conditide. Inde Albunius eorum Rex accerfitus ab Marfete Eunuco ut quidam memorie Ægt; didere:cum prêter Langobardorum multitudinem vigintiquoqp Saxonum milia fpe optimarum fcdium exciuidet: profedus ingetibus peditum eqitumcp copiis in Italiam venit.Breuiq? Vincentia: Veronam iVlediolanum ac omnis pene citerio ris Gallie vrbes-partim pede:partim Chotorum cladibus exinanitas ad deditio' nem compulit. Papia vero cum tres annos obfidionem tulidet: tandem amp;nbsp;ipfa Fa' me domita Barbarozp iperio cedit Nec anr bigitqui ide rex paucis anis tota Italia fiibegiffi Ita oia apud Italospdita erat nihfexto fup trieniu mefe podq:; Italiam in gredp cftapud Verona iteriidet dolo vxoris Rofemude necat? Huic fucccdit De phon infignis nobilitate vir alburno nequa$virtute par : fed crudelitate acim, manitate nature longe fuperior Eo quocp intra biennium vita Furdo L5gobardi decem deinde fequentibus annis nullum fibi regem creauere fiue fuperbia jiximi regis huic generi dominacionis inFenfi: fiue gubernationem florum ducum vtilio rem rati qui lam per omnem Italiam vagantes ita impigre bellum gerebant ut nu ^ eo tempore fit regia defiderata poteftas. Sub his ducibus adeo creuere Lan, gobardorum opesut,Etruria:Flamminia: Piceno:£amnio alnfq; regionibus fub, acdis omnem Italiam a Brundufio Tarentoq; vfg? ad Alpes tenerent prêter vrbe^ Romam:qua conftatin huius gentis potedatem nullo unq? tempore deuenilTe.Fi mito decennio reditum ed rurfus ad pridma cofuetudine creandi reges ferdatu$

ocr page 1035

demde per onme tempus nfyad DeGderiumtqui vltimus Langobardorum regte in Italia fuit.(Quo debellato vt fupra memorauimus Carolus magnusgraue eius gentis dominatumquarto amp;nbsp;ducentefimoanno $ regnare mceperantia èeruicib) Italorum dimouit:ac omnes ciuitates:que ad Drfic erium proximo bello defece' rant recuperatas pontifici Romano inftituit:Beneucntanum quocp ac Spoletanu agrum adiecit.Quibus meritis Adrianus pontifexcum nullu rrfaius grati animi ludicium poffet cftendere:conuocato frequetiepifcoporum cetu eximiocp celebra to conciliomultis ac maximis prruilegiis eG omauit.Carolus confecto Langobar dorum belloipotentiflimo rege capto cum alia quoq? magni ponderisanimo moli retur:nullam moram interponendam putauit:quin inCalham confeftim rediret: Saxonicum quippe intermiffum bellum eum domum reuocabat quod ego biennio anteq? Carolus ad liberandum Romanum pontificem in Italiam veniret:amp; incep tum iimul 8lt; a prefedlis eius per id tempus leniter adminiftratum con perioiquo magis adducor ut virtutem viri ac animi magnitudine; admirandam pute'quod poft habitis ferociffimis bodibustrelidoq? domeftico bello rem fuam neglexerit : ut Italiam eccleGam$ Romanam qua omnium cbriftianorum falus continebatur ab immanitate Barbarorum liberaret. Saxorum gens longe maxima erat ac ctia; bellicoOTima pene germanorumomnium. Hi falfos colentes deos cum necp diuini neg humani iuris quic^ penh haberent:nihil eque ac religionem noftra/homines q ei deditos oderant. Proximi erant Francis:cum quibus continentur bella gere bant.Sepe preliisvicfti conditiones acceperanttobfides dederant, fed nondu apud Francos erat inuentus:qui domita penitus eoru perfidia pleniffima effet vicflori^ confccutus.Hec palma cnmCarolo magno quafidiuino numine referuata videref non folum corfilio principes fed paffim omnes clamoribus agunt:ut aduerfus perquot; petuos Francorum boftes totis viribusarma fumantur Carolus vero tempus ue, tiiFeratustin qiro non modo Barbarorum hominum audaciam frangere: fed etia; eorum regnum quod multoante animo agitauerat funditus euertere poffit:ingen tem exercitum parat:diem dicit qua die prope ripam flun inis Reni omnes cdue, niant.Nun^alias maiori alacritate contentioneq; animorum fufeepta a Francis expeditio eft.Hincodiumgentis:1:inc fpes bene gerende rei animu excitat. Sed lupra omnia ftudium auget prefentia regis:cuius dudu aufpitioqino rr odo Saxo, rum gentem'fed etiam orbem terrarum b velit fuperare fe poffe cred bant. Has :fpes cogitationefq; fecum portantes in hoftilcm agrum ducuntur. Sic igitur reno uatumeft cum Saxonibus bellum: quo nec maius ullum:nccgrauiusdiuturniuf^ a CaroIo geftumcomperio.Trcs enim amp;nbsp;triginta annos cum ferdciffimis gertiba certatum conftatiplurqco bello:$ reliquis omnibus detrimenti acceptum.'inter' •emptis plerif^fortiffin is virisiqui diu fub aufpitio Caroli egregiam operam na' nando merueratiSaxoneS hoc tempbie multotiens fuperati oblidesdabant: impe rata fe facturos pollicebanturmec multo poftea recuperatis viribus maiufqiantea bellum ciebat:ut facile appareret homines feros:quod fbi pfuafiffent ceteris aliis virtute preftare'paratos tHe etiam vltima experiri ante^ armis Francorum aut cuiuf^ alterius gentis potetie cederent.Facium eft tamen fumma virtute amp;nbsp;icre dibili conftantia Caroli ut num$ illi defecerint: quin confeftim debitas penas lue pfidic dederint. Euerfc domus diffipatc fortune :'liberi in feruitutem tracti omnibus documento fuere nullum in fallis diis plidium eflfe.Sic igitur vl^ in ter* cium fupra trigelimumannumbellum gptraaum : in quo quidem bello bis tantG collaris lignis pugnatum tradunt /ferrei apud Oneggium montem: quem locum inco'e Tbeomille appellant :ncc multo intericcflo temporeapud'He'am fluuiG ubi :penitusSaxoncs debellati fe fuaq óia poteftati Caroli permifere, Vidis impolite

ocr page 1036

Eeges ut patriis cerimoniis Falßf^ diispoftkabitis ebriftianam fidem profitèrent magnum numerum obfidum darent: modicis terminis fepti necp aliis in iuffu Ca, roll bellum mferrenttneip illatum propulfarent. Decem deinde fut bommu milia, cum vxoribus 8lt; liberis in Gallia tranlportataat^ variis locis lufTu Caroli diftri' buta.Ceteru durante Saxonico bello multas iterim expeditionesa Carolo fufeep tas ac ita egregie adminiftratasinucnio'ut per vniuerfum orbem fama manaret Francorum regem non line diumaope bellangerere. Erat auté Carolo in bellis ge' rendis bic primum propoGtus finisutcbriftiane fidei legem qua turn in fe effet ex tolleret:ac omnes populos:quieiaduerfabantur non Colum deprimeret :fedetiamh ß fieri poffet euerteret.Cum vero a tempeftate Barbare gentes :que noïtre reli' gioni perpetuum bellum indixerant:Hifpani^ graui fcruitute oppreffam tenet ét Carolus rei indignitate conotus ad earn liberandi mentem conuertit. Id autem* fieri poffe arbitrabatur fi ingenti celeritate exercitu in Hispaniam dudlo prius bo ftes opprimeret:^ illi parare fubGdia pollent: amp;d hanc igitur rem aggrediendi latis lam omnibus coparatis cadra mouet amp;nbsp;$ maximis poted itinerifo. in Hifpa niam tranGre contendit.Nec lam miles grauatim fcquebaturiq? iamdiu animum» induxerat.'quocumq ; a rege Carolo duceretur:ad certa belii premia exploratamqp vicftoriam duci. Inter bec ciuitates Hifpanie que propinquiores erant finibus Gal lie incertis rumoribus excite aliquanto Gbi fuiCq? rebus timere inceperant. Pqftfy vero per Pireneum faltl traduci exercitus ceptus cftrumorq? per Barbaros ma, nauit de aduentu Francorum certior:jngens repente trepidatio populos omis im naGt non fatis gnarus quid aduerfus tantum tam$horrendum bodem fibi agen, dum aut parandum foret.Carolus cofedim fuperatis Piienei iugiscum in fines, bodium perueniflet militibusimperat:ut $ latiffime poffint uagentur amp;gmaxi' mum boAibus terrorem inferant.Extemplo ciuitateS nonnulle : cum ad petenda externa auxilia non fofficcret tempus:nec propriis preGdiis res fuas tueri poffen# (ponte deditionem faciunt. Augufta 8lt; Pampilonia due opulentidime tocius Hi' fpanie urbes:que mandata Caroli afpernabantur:vi,capte ac prede militibus dar] cum alteram Franci ad Columeuertiffent'alteram menibus nudadentitantu ter, roris omnibus gentibus iniecere:utquasadiffent quafy non adiffent pariter viti me propirquisimperio parerent.$ic igitur Hifpania pene omnis in Francoru po tedatem deuenit. Viidis precipue imperatum ut falGs relidis diis ebriftiane fi, dei legem acciperent. Carolus rebus feliciffime gedis cum incoluirem exercitum? in Galliam reduceret prope Pireneiiuga infmitimarum gentium:quasnunc Va, fcones vocat:inGdias incidit.infederant eni Barbari in occultioribus locis expedi tes cccaGonem gerende rei. Vbi vero Francorum copias in angudiorem viam de, duclas viderunt:repente ex iugo infupcr imminent! nouiffimû agmen adorti ige tern cedem dragemq: dedere. Nam Franci cum ne$euadere poffent in lugu a Va, Iconibus occupatum necp fe explicate fixo metipG agmine in ardo betentes : fimut ab boftibus:Gmulab iniquitate locorum oppugnabantur Nec lam primi in tam an gudis locis ita celeriter uertere aciem poterant'ut vltimisin extremo periculo co ftitutis opem in tempore ac fubGdium ferrint.ltacpamp;G animo viribul$ longe fu periores boftibus .orent'alienistamen locis pugnantes vitare non potuerunt 'qui eo die infignem cladem acciperent. Cecidere in ea pugna dolo bodium non vir, tute commiffa Anfelmus ac Egibardus fummi in bello ducesalii$permulti fot tif tiffimi viri:quo2fopera Caroluslepe m maximis certa mini bus eg regia v fuserat SuUt etiamiqui Rolandum Caroli ex forore nepotem predantem fortitudine vi, ruro pod ingentem bodium editam cedem eo prelio interiifle dicant.Hic eft Ro, fandus quem fama ed tempedate fua corporis robore g animi magnitudine longe

ocr page 1037

èetcris aliis preftitine^euius fortia faaa pervniuerfum orbemiam clara roflris 'quôçp temporibus celebrantur. Vafcones fequenti noefte ante^ Franci vires colli' gerent : per nota itinera predzmagif^ armis onerati fein tutum receperunt. Nec tarnen illis diutina leticia fuit. Quippe paulopoft ii populi ac eozp reges a Ca' rolo domiti meritasperfidie fùe deditafypenas dedere 'Brittonesquocp :qui fub idem prope tempus (Caroli mandata neglexerant.'bello (uperati in Francorum po teftatem uenere.Inicium poft bec maximi futuri belli fi ulterius proccHifTct in ita Iia ortum aucfloribus Beneuentanis atep Arailb eorum duce'qui cum aperte defcif • fent Audio magis nonarum rerum $ certa ratione addudli arma exercitumq : pa' rab^t. finitimas gentes excitabat ut pontifici Romano contra ius fafg ultro bel' Ium inferrent. Quibus rebus in Galliam perlatisCaro'us:in Italiam rurfus ad co primendas populorum feditiones quanta maxime celeritate poteA; contendit: ac cumomni exercitu capuam vfq? progress tantum terroris Beneuentanis iniecit Vt extemplo Araifus filios fuos: Beneuentani vero nobiliOimos ciuitatis obfides darent ac lureiurando adadi pollicerentur fe in RoAcr u nccp in iuffu Carol i arma fumpturos neq: recuCaturos quo minus perpetuo fub Romane ecclebe ditione atep imperio effent.Hec adeo mature confecta accepimus ut eodem prope tempore in Galliam perlatum effet (Tarolumin Campaniam cd omni exercitu perueniffe 8lt; Beneuentanos metu conterritos deditionem feciffe. t'erum dum bec in Italia ge, runturrinterim Taxillo Bauarie dux vxorisut tradunt Aimulis concitatus copi, as cogit: finitimas gentes foHicitat.EHunnosiqui ea parteiqua Bauaria in oriente (peflattGbi confines erant focietate amp;nbsp;federe lungit. Odec omnia clandeftinis confi liis conficere ftudet:ut Francos nil tale opinantes repentino bello adoriatur. Frat autem ei coniunx Debderii regis ILangobardorum filia :que fortunam patris ini quo animoferens nec nodle nec interdiu virum conquieCcere pati monere atq? ro gare.'ut meminiCfe uellet focerum fuum clariffimum regem:qui antea in locuples tiffimo regno conftitutus aliis imperitare folitus effet: nunc graui feruitute dete tum omni morte miferiorem vitam ducere.Neminem ede prêter eum: qui poffit: amp;nbsp;debeat feruientem regem in libertatem uendicare. Hoc finitimas gentes : qui fortunam Ibebderii mifereantur:expecftare:boc tacitas petere: g:, fi vir effe velit: babere propriis viribus eti^ externasadiucftas opes :quibus fultus comode poffit bahe dedecoris notam focero pariter generoq? inufta egregiis fadis delere: ac bbi pofteri(${uis perpetuam gloriam comparare. His mulieribus inft ructus furiis Taxillo ingcnti ftudio arma exercitumqi parabat:ut Francorum genti on ni parte inferior ferociter magis^prudenter bellum inferret. Quibus rebus cognitis Ca rolus:quia magniintereffe etiam in reliquum tempus ad opin lonem gentium ar' bitrabatur: tantas videri Gallic facultates ut non modo fixa tueri :fcd etiam aliéna, aggredi poffet:celeriter profectus priuf$boftes cum focus lungcrentur in fines Bauarie cu omni exercitu venit:caftrifcp ad Lecum fluuiu :qui Bauaros a Leman nis diuidit:pofitis:legatos ad Taxillonem mißt hortatum amp;nbsp;Francorum manfue tudine: ^arma ut vim experiri mallet^atq? idem finitimis fentibus: quas in belli focietatem traxiffet: fuaderet. Taxillo Gue bis mandatas conterritus: fiue fociorG auxilio deftitutus nulla tentâtafórtuna belli Caroli imperio fine vlla exceptione parere conftituit. Itaq? ei omnium rerum fuaru poteftate permiffa deditionem fe ciamp;obfides dedit. In his Theonem filium fuum:aliofq; permultos leaiffimos iuue nes quorum patres precipuam in ea prouincia audloritatem habebant. Sub idem prope tempus Abodriti ueteres Francorum focii legatos' ad Carolum mittut qui ptoantiqua amicitia fbcietateq? olim cum Francis inita aduerfiis Velatabos auxi' lium petat Æft Sinus Occeanimaris m extremis germanie finibus;quiaboccafwi

ocr page 1038

in crientemverfris centum ut aiuntprope milia pafTuum extenditur.Circa Bane $inam ea temperate: ALodriti:Velatabi Nortomanni alieg; barbare gentes inco lebant.In fulas preterea propinquomari frequenter fparfas tenebant : bella inter fe ßeuti inter finitimos populos pkrurr.qifit continenter gerebant. Cumigit Ve 'htabi perpetuis excurßonibus.'cedibusUncendus Abodritosinuaderent: nec ullis prefidiis remoueri ab iniuria poffent: Abodritorum legati in Gallia uenerutope aduerfus fuos Francorumq? bodes pro iure focietatis petentes. Benigne bofpitali terqi fufeepti auxilio impetrato grata refponfa domum re tulerunt'Profectus de, inde cum exercitu Carolus citius omnium opinione bellum confecit'Barbaros ex 'fociorum finibus expulit:expulfos ad deditionem opulitac iureiur^do adegit ne in poderum B rancis.Francorumq; fociis aliis ue finitimis gentibus in indu fuo bel Iuminferrent.Mis rebus geftis cum in magna gloria magnifg opibus regnum ac tota res Brancoru effet'datuit Carolus aduerfus É4unnos:qui bodibus fuis auxi lia fubminiftraucrant: bellum fuCcipere.Munnorum gentem Scythicam Fuiffe ac' cepimus.Incoluere primo {upra meotida paludem.Inde ingenti multitudine pro' fcdl i mutatis fedibus in Pannoniam uenere atq? hunc locum fibi domicilium dele gere. Ea vero tempedate qua Carofuseis bellum indixit abundantidimiditutns erant amp;nbsp;pod Saxones armis uirifcpopulentiffimi. Habebat preterea finitimos p@ pulos partim metu partim beneficio obdridos 8lt; lureiurando adacdosiut in omni bus bellis pro fua quif^ facultate rem Hunnorum iuuarent. (Quoigitur viresMu norum maiores erant:eo maiore dudio Carolus:omnia fibi que ad maximum bd' Ium pertinerent:curandaagenda$cenabat:ut cum virtute boftibus longe Fram ci preftarent:viribusquoq;aut paresaut fuperiores effent. Summa igitur diügë Cia: tum ratione atq? confilio omnibus comparatis caftra monet :atq; exercitum« viri s 8lt; armis peregregie inftruedum in Pannoniam ducit.Hoc ego bellum parti a Carolo: partim a filio luo Pipino apud plerofq? auctores gedum comperio. Vicfti multis preliis Hunni tandem oedauo anno pod^ bellum inceperatpenitus fiipera ti imperio Caroli paruere. (Quotiens vero cum bac gente iufta acie pugnatum fit que ue aut quante boftium copie in co bello ceciderint'quia rare per ea tepora lit, tere fuere.'difficile ad fidem eft exaedo affirmare numero.Illud certe conftat nullii un$bellum a Carolo gefum an quo maior fit boftiu cedes edita maiorqp illata cla des .[n eo enim omnes aurores conueniunt tingentem Hunnorum multitudinem amp;nbsp;pene nobiliffimum quemg; eo bello abfnmptum :maximam quoq; vim auri at$ argenta : multamcp preciolam fuppeüeélilem'quam Hunni ex variis gentibus diquot; reptam in fuum regnum congefferant: a Francis inuentam atquin Galliam tranfz portatam. Totam deniq Hunnorum rem tam multiplici clade affectam:utnullamp; ferme priftine potentie:que antea longe latecp patebat:ueftigium remaneret.Fra ' ci deuida Pannonicae opulentiffima gente fubada:graues boftium (poliisin Ga! liamreuertuntur . Periere in eo bello Herricusac Geroldus duo dariffimiFran , eorum duces .Jn reliqua multitudine parum detrimenti acceptum. Sub idem te pus Adelgifum IDefiderii filium : qui ante expugnationem Papie ex Tranfpada' nis in Grecian, perfugerat : cum magna manu ad repetendum regnum in Italiam redeuntema Francis fuperatum prefccftorum aufpitio:fuppl|cio(paffedum qui, dam audèires (unt• Addunt etiam non multo poftea duo eodem prope tempore exarfifle bella : Bocmicum fcJicet amp;nbsp;JL^nonicum arçambo a Carololuniore ita ce. feriter efe confecta : ut facile appareret predantiffipni patris non diffimilem effe filjum . Secutum eft poft bec aduerfus Norto mannos bellum : qui AbodrittS (ubacŒis cum dudu Gotofridi regis Gallic Œermanieçp htora predatoria clafTe pexerant ; iam$Gotofadns nimia fuperbia « temeritate elatusFriGe :$êxonif

ocr page 1039

atcp omni Gallic arma minaretur : paTarrep iaAaret fe Brcui Aquifgrani:vbi Ca' roll regia erat cum ingentibus copiis petiturum: non putauit Carolus (ociorum iniuriam ac buius hominis effrenatam audatiam vlteriuseffe ferendam.Iraqi om' nibus neceffariisad bellum celeriter comparatis in INortomannos exercitu ducit: claffemq per (Dcceanum mittit:ut terra manqGmul hoftem inuadat. Verum non diutius ei laborandqm fuit^quia D\Iortomanni paulopoft Gotofrido rege a^pprio Satellite interfedloife Giaq omnia fidci 8lt; poteftati Caroli permifere.(Tu hic fta' tus rerum in Gallia effetunterim Romani aducrfus Leonem pontificem coniurz tionem ineunt : eumep nec IcG nec laceffite per iniuriam vrbe expellunt. Quibus re bus legati ad Carolum ueniunt:multis precibus pro Romano pontifice auxilium aduerfus coniuratos petens. Hos Carolus confuetudine fiia benigne accipitleorG animos verbis confirmat:magnam fpem fe habere dicit populum Romanu vel be' neficio uel auctoritate fua adductum finem inturiis facturé :ggt; fi perfeuerare m in' iuria velit nullam dimicationem recufatu^ pro Romaneecclefie dignitateicui de effe:quoad vita (upetat:aliis principibus ebriftianorum turpe : Carolo etia nefas Iit. Nam iam pridem ecclefie Romane patrocinio fufeepto nihil ei antiquius erat g Apoftolice fedis dignitatem tueri :ftatum feruare?auctoritatem extollere: iniu ria ac maleficio prohibere.Itaq cum ea coiuratio magni poderis effet amp;nbsp;prefentia fixa indigere videretur:extemplo cum exercitu profectus in Italia contendit. Pri' nio aduentu omni motu fedato:noxiis fupphtio affectis pontificem Romand cum ingenti gloria in vrbem reftituit.a quo mox pro fuis egregiis meritis amp;nbsp;lingulari erga libertatem omnium cbriftianorum fide 4uguftus appellatusimperatorium nomen di^nitatemq lufcepit non folum affentiente fed etiam applaudente populo Romano.Hoc tempore primum fummi imperii dignitatem;que trecentis ante 8lt; triginta annis fueratamifïà:8lt; lam nimia vetuftate oblitterata : egregia virtute Caroli occidenti reftitutam tradunt. IDe quo ouidcm ron alienum videtur ^pcog nitione rei altius aliquanto repetere. Vrbem Romam:ficuti grauiffimi audlores memorie prodidereunitio reges gubernarunt. Ji nullis legibus obnoxii domi popu lumiexercitum foris pro fuo arbitratu regentes nunc belli nunc pacis artibus re; Romanam artifice auxere eoq nutriendo perduxere ut bonam frugem libertatis 'maturis iam viribus ferre poffet.Tarquino deinde fuperbo ob immodicam domi nandi licetiam regno exado regia poteftas penitus in vrbe ceffauit Sub confuliba poftea ac dilatoribustconfulariq poteftate Tribunis . • qui fuerunt libero populo magiftratus amp;nbsp;res amp;nbsp;nomen emerat imperii. Africa pene tota:magnaq? Aße par te vitra Armeniam amp;nbsp;Caucafum montem armis fubada Europe vero Hifpaniis (Ealliis/Grecia Thracia aliifq fubinde regionibus bello domitis longe lateq Ro' manorum opes patuere.Hoc ta amplo per quadringentos fexaginta annos ab vna republica parto audlocp imperio frui deinde per inteftina arma non licuit quorum caufa atq inicium traditur ex immodica cupiditate regnandi amp;nbsp;certamine fadlio, num ortum:que femper fuerunt eruntq pluribus populis magis exitio bella ex terna.Imperatores hinc creari cepti quod ante armorum caOrorumq ; nomen fuit id tan^inteftino vigente bello intra menia inductum verbo quidem légitima po, teflas re autem vera dominatio erat. Qui enim repubbea occupata Romanis do' minabantur Imperatores (e appellari non folum equo fed etiam libenti animo pa' ciebatur quia imperatorium nome amp;nbsp;gracius 8lt; tollerabilius Rome erat q; quif$ titulus qui dominacionis fpeciem pre fe ferre videretur eratq imperatoria digni tas apud Prifeos Romanos longe inferior regia dignitate.Cur autem poftea hoc imperatorium nomen in tanto precio habitum fit caufam fuifle exiflimo quia cum dU qui rei p Romane toti$pene terra^: orbi dommaban^fe nucuparetiperatores

ocr page 1040

Pforte poßenores credidereiGcuti illi potentia ceteros afios^anteibat' Gc etiamno men quo utebantur:reliquis omnibus anteponendum efle.mine talis opinio orta^ . deinde multis temporibus inueterata obtinuit ut imperatoria dignitas omnibus aliis excelfentyor haberetur. Sed abinitio quidem Gngulis imperantibus cu DJer , ua primus aliiq; poRea Gmili exemplo ducfti (ibi confortem imperii delegiffet duo interdum principes eodem tempore extitere:qui fe Romanorum nuncupabantim t.peratores. Poftea vero i ^(Conftantinus relicfta Roma ad orientem defedit facftum . confuetudine cd ut diuifum illud orientis;boc occidentis imperium diceret. Fede deinde vallantibus Italiam Barbaris tempore (Ddoacri Torcilingorum regis'qui mnguHulum bello fuperauit fublatum imperio trecentis 8lt; triginta annis in occi dente ccHauit.Tot enim ab Anguftulo ad Carolum magnu fuere que a Leone po tifice imperatorem diximus appellatum.Carolus Francorum rex ac Romanora Imperator poft ampliffimam dignitatem (ufeeptam cu in (Galliam rediturus iter per Ëtruriam faceret in memoria dignitatis adepte Florentiam vrbem qua olim magna ex parte deleuerant Gboti:in priflinum ftatum cum fumma celebritate re , ftituitiomnemcp nobilitatem per oppida vicina difperfa in ciuitatem reduxit:no?

uis menibus cinxit:temp!is ornauit. Quibus meritis quanta Caroli nomini eiuf$ fuccefforibus noftra ciuitas debeat, pt nee litteris explicari nec ulla oróe exprimi (Quod enim in (blo patrio fumus. Quod liberi viuimus. Quod magiffrate s deges' ciuitatem habemus ea omnia Carolo accepta funt referenda.'ac eius memoria cum, grata recordatione perpetuo celebranda:ut homini tam preclare de noftra patria . merito G non parem beneficiis fuisifaltem aliqui pro viribus noftrisgratiam refe ramus lilud autem loco fumme glorie Florentie vrbi tribuendum puto:q, initioea condidere. Romani:conditam deinde ac Barbarorum furore euerfam:Romanorui queqp clariffimus imperator reftituit:ut non tantum doloris ex deiedla:quantum , leticie ex reftituta patria Florentinis accederet. Cum reuertiffet in Galbam Ca, rolus,exceptus efl eius aduentus ab omnibus populis incredibili honore arg amo, re .Fefti celebrati diestomnibus ciuitatibus fupplicationes decrete:publiC€ priua rtimg ei gratulationes cum effufa leticia facfte His rebus tam egregie a Carolo ge ftis addunt feriptores nonnulli rem maximo memoratu dignam:quam ego ut cee , tam affirmare:quia nulla apud alios auctores eius rei mentio cft:nccut incerti re/ linquere aufim. Tradunt enim cum Hierofblima graui Barbarorum dominatu op preffa teneretur Carolum Conftantini Imperatoris precibus euocatum finiul amp;nbsp;rei indignitate comotum ad liberandum fandiffimum locum vbi omnium gentiu Talus eft orta icum ingenti exercitu acceffifle:profligatiffy Barbaris ac ex omni p uincia pullis chriftianos in vrbem reftituiffe firmif$prefidiis munitam reliquiae profectum deinde Bicantium amp;nbsp;a Conftantino incredibili letitia acceptu magno g afledlumhonore paulopoft in Galliam rediifTe.Hec G ita funt hanc expedition^ facflam ede oportet ante^ Carolus ad reftituendum Leonem pontificem in Italia veniret quia fatis conflat poft imperatoriam dignitatem fufeeptam nunq; Carols in orientem ede profectum. EHec bella feptem amp;nbsp;quadraginta annis tot enim reg, nauit incredibili felicitate tum magnitudine quadam animi, tu etiam ingenii atg corfilii Carolum non folum geflifle fed etiam confeciffe tradunt quibus regnum fa , tis amplum a patre acceptum longe maius acftiuffy pofteris fuis reliquit. Nam pa terni regni fines i Gallia Rheno Ligeri Occeanocp 8lt;i(Germania Danubio 8lt; Sa' lailuuio qui Turiosa Sorabis diuidit cotinebantur,Élis Aquitaniam Vafeonia?

, Hifpaniam pene totam amp;nbsp;eam Italie pattern in qua Langobardorum regia fuerat bellica virtute adeptam Carolus magnus adiunxit. Adiccit etiam Saxoniam que lift non modica Œermanie pars turn utranep Pannoniam 8lt;vltra Danubium IDari^

ocr page 1041

gt;°9

Hiftriam 8lt; totum Liburnorum regnum Dalmatiam quoep prêter maritimas ei' Zitates que Conftantinopohtano Imperatori parebat^omnes deniep Barbaras ge tes:quegermaniam inter Rhenum:Occeanum^ac Danubium incolunt: partim ar mis fubadtas: partim beneficio allectas in Tuam poteftatem redegit. His tatis opi bus tot tamep rebus egregie geftisieam ßbi famam non fblum in [allia:fed etiam per vniuerfum orbem Carolus comperaueratiut vndicp ad eum legationes coeur rercnt:graciam atq?amiciciam publice priuatimcp peterent. Quin etiam memo, rie proditum eft Perfarum regem:cuius opes in Afia longe lateq^ patebant:Caro 11, fama adductum legatos cum magnificentiffimis donis miGfle in Galliam qui eu rogarent ut fe in amicitiam fufeiperet. Cum imperatoribus quocp Conftantino, pobtanis beniuolentia fuit amp;nbsp;fbcietate conmndlus:^^ poft dignitatem imperato riam Rome acceptam Caroli fama illis 8lt; fufeepta quocp potentia foret.Ceterum enarratis bellicis rebus:que vile funt nobis cognitione 8 lt;memoria dignemuc ope re precium effe exiftimo Caroli babi tum:natura:8lt; mores: turn ea omnia que ad domefticam pertinent difciplmam breuibus verbis referre. Tradunt omnes pene audoresiqui diligentius Caroli figuram defcribunt: procera illum fuiffe flatura fato pectore datis bumeris:magnisvegctifq; oculis: nalb paulo eminentiore:For, ma denicp amp;nbsp;pulchritudine oris adeo eximia ut decorem fimul pre fe ferre videret tum regia quadam maiedate coniundum. Habebat amp;nbsp;in voce fpledorem amp;nbsp;in in teffu totoq; corporis motu fumma dignitatem:promiffam gerebat barba 8lt; fi qua do fedi dies celebrandi:erant aut legati externorum pricipumaudiendi:uefte au ro contexta 8lt;gladio multis gemis ornato vtebatur Valitudine fuit prolpera niO quod paucis annis ante^ diem obiret febre fepius laborabat. Venationibus gallo' rum more adeo frequenter ftudebat:ut non niues:non montes: filueq; eum etiam fenefeentem a tali exercito reuocarent putabant enim laborem corporis ad fanita tem feruandam vehementer conferre.Tradunt preterea eum balneis amp;nbsp;aquis na tura calidis plurimum deledlatumiatcpideo Aquifgrani vbi talisaque ingens co pia erat diutius commorari fblitum. Quinetiam confueffe amicos ac familiares amp;nbsp;Interdum omnis generis homines fecum in balneas duccreubiqp aliqua cenfabula di materia in medium allata longum fermonem trahere atq; ex eo non mediocrem voluptateni capere.Fmt autem Carolus arricorum ftudiofffimus:pietate vero in paretesiamore in fi!ios:humanitate in omnes fine cotrouerfia ceteros alios fupera bat.Mater ci Berta fuit heradii Celaris preflantiffimi Conflantmopolitani Im lt;nbsp;pcratoris filia:quam cum in omni vite tempore:turn precipue poft Pipinimorteg in fummo honore amp;nbsp;obferuantia habuit. Difficilem fratris naturam ac multis fu , fpitioribus laborante ita pacienti animo tulit:ut pro acceptis iniuriis fepe benefi, oa ei filiifq; fuis referret.Sororem quocp que fibi vnica erat incredibili amoredi' fexit. Denicp omnem familiam fuam tanta caritate complexusefl : ut quidam fcriptores dicant eum quocumcpaccederet folitum efle filios filiaf$omnes fecum ducere . Fuit in remunerando largus inpuniendo mitis amp;nbsp;clemens . quin etiam tradunt cum aliquando in expeditionem proficifceretur Nothum filium:quem plericp fpe rogandiinieda opinionibus vanis imbuerant:Caroloinfidias coparafle. vt eum de medio tolleret:paulocp deinde coniuratione detecta : mitiflimum patre fcelerato ignourfe filio:eiq; permifiOeut reliqua deinde vitam in quodam mona' fterio ab oculis hominum remotam duceret.Hanc igitur manfuetudinem in puni endo.'equitatem in iudicando:moderaticnem in gubernando:quam Carolus pub' hcis pariter ac priuatis rebus pre fe ferebat :fic populi omnes admirabantur:ut palam predicarent talem fibi regem diuino numine datum: qualem nun^ antea auß; efrent optare.Illud preterea maximam ei beniuolentiam comparabat.quod erga

ocr page 1042

ßipités perrgrinos amp;nbsp;cos omnis qui paupertate nimia laborabat:fumma pfäfaty: Ifberalitateutebatur. Inopes vero :qui virtute ac bonis moribus prediti erat: Cepe• non modo pecunia iuuitÆd etiam bonoribusinanifeftisaffecit:utvanatn corii opi t nionem argueret;qui neep bonori magno loeumegi virtuti putant eflemiGubi eflux fe affluant opes; Cibi infirper 8lt; potus continentiffimus fuit .Feftis (blum diebus, atep id etia raro conuiuia celebrabat.In cognofccndis cotrouetliis bominum amp;nbsp;df bgentiffimus fimul 8lt; iulliffimus habebatur.Libcre ad eumquerimonie de alio^; iniunis.'faciïcfçp aditus erant:benigna reddebatur rerpoß: que omnia quo rarius in maximis principibus reperiuntur^eo gratiora in Cardo babe ban tur, $ed oimlt; primum:ut erat ddigétiffimus religionum eultorifumma opera ftudia$ .curabat vt épifeopi per vniuerfum regnu facras edcsnimia vetuftate dibpfas aut omninoi reficerentaut fakérenoua rent;Ip{ e vero Aquifgrani vbi fedesregni eiufyregia-erat maximis fumptibus templu condiditupfumqimarmoreis colunipnis; tfi ar,-gen to auroqp celato vehementer ornauit.ornatumcp omnium return pulcerrima?^: copia beate Marie dedicauit. Malta quoqp aha opera memoratu digna conftruxit que ea tempellate tdm pu1critudin?:tum magnitudine fûa admiratione gentium, edmouebant.Nam pontem in Rhenum apud Maguntiam ivb quingentospafTus ; fluminis latitudo patet edificatuma Carolo traduntiegregium fane opus amp;nbsp;mag. nitudinem conditoris cunÆsvifentibuspre fe ferens^Èegias in Cuperedes vanis ;-m locis ab eodeextruaasdicutamp; teph in multis ciuitatib cddita que ncftri^qjUQ) cp temporibus extant.'^ religionem in Carolo .•regafemq:animu fuiOc oftendupt? Verum ad has eximias regiafcp virtutes addiderat etiam Caroluseloqucntia copilt; amq ? dicendi amp;nbsp;bonarum artium difciplinam.~que cum ceteris hominibus: tum nsj qui funt in {ummispotedatibus conftituti magno femper decori atq; Ornaments' fuere. Preceptorem habuit Albinum:cuipoftea Alcuino cognomen fuit Virfi eru, .ditiffimum fummuq philofbphum; a quo non foiuni ftudium fapientie: fed etiam, precepta oratoriaiartemq? differendi accepit cuius opera tune primu Parifienfe 6innaßum a Carolo inftitutum t radunt; quod deinde a pofterioribus regibus fer-uatumaudumg co dignitatis Si glorie venit:utnunc quoqi celeberrimum,per vni: uerfiim orbem eruditiffimorum hommum domicilium habeatur Cabolus igitur,, ipfe litteris non modo latmis fed etiamGrccis liberaliter in ftitutus: filiosquo% fuos dbéamp;lffimishomimbus m difciplinam dedit:ut a primis in cunabulis bonis ar' tibus erudirentur:Fillas etia; ne ocio torp^,ent;!anificio affuefeere luffit. Habuit^ autem ex pluribusvxoribus pulcerrimam fobolem Gd eamp;HjJclegarde femina apud Sucuosampliffimo genere orta : Carolu : Pipmum: Ludouicumf/bos: totidem$; filias genuit Ex hhs Carolum : qui major naturrat: : ß Fipinum:AUamp;n7 Gallic citeriori prefecerat priufq? diem obiret amifit. Ludouicus ei rel^pquebatur vni' cumfencdlutis refugium. Hunc paulo ante mortem ad fe vocatum ffamNno confer fu omnium principum Auguftum appelhuit: ccnfortfirg fib, delegit imperii queres maximam ei apudomnis generis hominestum dignitatem:tumau(ftori, tatem coparauit Stab,litum enim fuis poßgris non fblum Francorum regnum fed, etiam Imperatorium nomen fumma concordia omnifi videbatur.Nlecnwlto,inter ledo tempore cum venatu confhctudire fua baud procul a regia Aqui^raniefle t, profectus: domum rediit cum febre:Hancabftinentaapt confueuerat UiFerare fe. poffe confidens: cum lateris etiamaccfffißpt dolor :irorbis fin ui amp;nbsp;fexpeeftute co; fetius vita except etatis fite feptuageGmo fccudo,amp; cbriftiane faintly, xv. fupra, pdingentefimum anno quinto CaP. Februarias. Eius deinde corpus in baßhea Aquifgraniiquam i11e in vita tantopere co'uerat:fQlemni funere fepultum tradut; arcuniffi auratum cgregieqp fabrefaeftun, fupra monumentum eius locatu :in qqg

ocr page 1043

imago illius fcufpta tali epigtamatc cingèbaturrëaroli magni cbrißianifrimi im, peratoris Romanorum corpus fub boe fepuebro conditumlacet.H^c Francorum regnum feptem fupra quadraginta arinOs fumma moderatione ac iufticia admini' ftrauitiidqp belli pacify artibus magnopere aueftu pofteria fuis reliquit.Paulo an te obiturn eius multa prodigia vifa dicuntur Nam amp;nbsp;porticum:qquot;ue erat inter Ba fillcam 8lt; regiam mirabili fumptu co fed:i: corruite: 8lt; pontem ad Maguntiaj in cendio con{lagfane:8lt;auream pilamiquc in culmine religiofiffimi templi locata erat:fulgure tadamamp;deiedam tradunt.Tribus annisante^ e vita migraret te ftamentum condiditiguo pecuniam, ueftes:vafa aurea argenteacp multacp precio' fani fuppelleàrilem triplici diuifam legauit^Duas partes vi 8lt; viginti ciuitatibus regni:quas Metropolitanas appellitGreci'ac earum epifcopis dari iuffit.utillis in reficiendis ecclebis 8lt; pauperibus luuandis pro arbitrio vterentur. Terci^ ve ro partem vniufcuiuf$'ratione babita filiis: filiabus:nepotibufcptu feruisamp;anquot; cillis reliquit'Erant inter ceteros tbefauros fuostres argentee menfe:ac vna au' rea precipue magnitudinis.Illarum trium vnam:que Conftantinopolitane vrbis fimilitudinem referebat ad ornaridum celeberrimum beati Petri templu, Roma mißt.aliam.'in qua forma'vrbis Rome'peregregie fculpta erat:Rauennati Baßfi ce dono dedit.Terciam vero que toàus vrbisdcfcriptionem continebat 8lt; aurea illam:quamin ordine quartam numerauimusrfiliis (uis re liquit. Hec Carolus fu' ma diligentia:ratione atep confilio:cum multi cpifcopi multich principes regni ad effent:conftituit.Que omnia Ludouicus eius filius ac fucceffor ex commentario poft Groll mortem diligentiffime:ac fandilTimei^referuauit,

ocr page 1044

ocr page 1045

ocr page 1046

ocr page 1047

ocr page 1048

ocr page 1049

ocr page 1050

ocr page 1051

ocr page 1052

ocr page 1053

ocr page 1054

ocr page 1055

ocr page 1056

ocr page 1057

colorchecker digital sg



1


cahbnte