tneO ha Ã AcCGiC , tifrh Cr/vmiamp;O nibkt -{'Â«Twic?! Aiult;. },' Camp;nnc 1'7,4 intyu u,{-t Ã^ Jfi /^c^^^^h 'Ã® JQ A

MARTINI

DISSERTATIO

OVOamp;PVLLO.

Dn. GERAR DO Ã R EEDE,

ToparchÃ¦ in Borneval, amp;c.' apud fÃ¦deratos Belgas AlTef-fori Concilii flatus dignifli-mo, Martinus ScboocRittl^

QvÅ in Academia de Oro amp;nbsp;Pudo differui,fab veflro patrocinio exire, amp;per hominum ora , manus, amp;linguas divulgari patior : Tum ut te ante an-narias leges ( qua eruditioni ac virtuti cedere debent ) ad illufae faÃigium fabvellum , retraham ad/ludiailla, (modo per publica ena?7e^oz

amp;/egot?a liceat ) quibti^, Ã§Ã¹m ab' ore meo penderes , mirum quam affÃ®ciJbles : Tum etiam ut nominis tui prafcriptione chartas minus limatas contra Jinif/ra fÃ¨cÃ¹li-hujus judicia muniam. Hominem me eÃe fateor, cui quia dif-| Æcitimum cH ita quicquqm per-agere ut non erret Â§ perpetuoincerte quorumcunque admonitioni faciles aures probereparatus Ãm: g^ibus an accenferi debeant, quidam petulantionis lingua homines , (g^iforte dicent oa um integrum quidem in frontiÃgt;icio libelli ojlentari , ceterum per imperitiam rumpi, quod erudita dextra in partes fias dividendum flft) judicent , qui candorem non exuerunt. Natura hoc arca

num conÃderarunt dnte me Conradys Gefnerus , Vljffes Aldroan-dus , Hieronymus ab Aquapen-dente, Holcherus Goiter , aliique, omnes i,iri fammi amp;nbsp;per fcripta fra celeberrimi, quibus ut plurimum debere mefateor, ita eosfo in con/zlium adhibui , ut fepe urgente ratione in alia omnia di-feferim ; quemadmodum libenter patior Ã quocumque fenten-tiam meam per rationes, qua ipf fortiores evidebuntur , aut 'vere aut in feciem expugnari. Andabatarum more, res in natura mi

nimas ingenii acie contingere fudemtis: quia omnesparum aut nihil videmus, quifque proxime Ãad veritatis pofefionem accedere credit ; in quam ut omnes lau:

â¢SIa

â¢11lix OCJ cp â¢qogo 'pu01^)1 'pud Wd/v^lA 'si4?u^ip ?4viav 'sd^7ui@p 'dâ: -rdiJta ?Æ lt;nbsp;dftbui^4oqâiv ' d4d?rf vâ//i 'biuoq inbv suv^oi do^iuqo 'd4V4,,^aoJ dâbiqif^a?J?/q,^oiTrid wnid/i ooq tanin'fado ta^^^%v 'p/pip ?4juui^iuo? $iuar 0jinw V viftb sonb : jpidvo tadirjamp;q oa i/iqzfnv/dduoiuido xd siâb?J 013,44 du ^ iudpâz/d4J,4?a,v soi/v ipu^,ip^/vw ~Ã) opav/paao?. iamp;b 'diaixvuÃ© uifiib wavqojdiai pâ 'gur^oqvi luita luvuo, ipqvpnr/

Do OVOamp;PVLLO (propoÃta

0eo^o agere propoÃtum, quod quif-quis indignum cÃadcmica contemplatione colfet,cogitet non tantum admirandam in CT ex eo pumgenerationem ; fed Cr ohm nryfli-cam religionem facratum tHud Orgiis, velut quod mundi fimulachrum, celcbrafie^ut tefles Junt Plutarcbus amp;â¢ Macrobius, Vi vero in methodi leges non peccemus, initium facimus Ã

Vod Ã Latinis ergo ovum vocatur, Ã GrÅcis wdv dicitur: illudque fecundum authorem Etymologici Magni Â«^^ 'i ^lov derivatur, quod priva fivo

2 DisseRTATIO DE fingula ova pariantur-,. Ifidorus Grammaticus haut felix per omnia , ovaÃ Latinis ab eo dida ex-iftimarquot; , quod fint uVida. dubito an fatis ingeniofo. Ovafunt quidem intus uvida, hoc eft, humore plena; ipfa tarnen vox Ovum ex GrÃ¦cia in Latium tranfiiire videtur-,.

11. Omiffis vero aliis hcnifica-tionibus impropriis (quas Philologis ad alia properantes , in prÃ¦-fens relinquimus)ovumin propria fignificatione accipimus,quatenus fignificat illud , quo mediante, a-

dicit Philofophus lib.i. de Gener. Animal, cap. i. EjliUud.cujiu ex parte animalgignitur, reliquum cibus ejl illi, quodgignitur. Ex qua descriptione liquetgt;accurate loquendo, proprie illud non effe ovum, quod ovi loco vulgus habere fo-let

OVo ETPUILO. 3 lct,fedfolu interiorem parte dedi-nata progenerationi.Quonia vero pars hcc confiderari communiter cum ipfa continente tcfta folet,code modoin hac Diflertatione ovÃ» contemplabimur. Antequam vero fecundum principia, partefqueillud confideramus, expendere ante debemus, quorum animalium ge nerationiinferviatâ.

4 Dissertatio de quibus amp;: d.\.perfectum o^pu^bMcv wQv) tribuit: poftqua enim editum cft,non augetur. Avium hanc progenerationem r elpiciens Ennius, jam olim dixit-:

Ovo ET PULLO. 5; cipituv: Ut enim Plin.lib.10.Nat. Hift cap.62. fecundum rei veritatem dicit : 7olucrum animal parito lgt;ej}gt;crtilio tantum.

6 Dissertatiode elegantiOime ibid, confiderando turn animalia volucria , turn pede-ftria, loquitur : (participes r^ utro-rumqiie Â«r neutrorum fuut;. (au^'Q-tQcjv TE pLÃI'x^Ci, %#i gJelÃ©p^Jv.)

XII. Nec audimus Cardanum,. quando lib.7. de Variet. Rer.cap. 34. propterea ex Bellonio,vespertiliones in Ãgypti pyramidibus ftabulantes , recte aves vocari pof-fe contendit, quod caudati fint-quot;. Nam multo plurafunt quÃ¦ prÃ¦tÃ§t caudÃ¦

XIII. Trimo quippe, non habent pennas ; unde amp;nbsp;eleganter ab Ariftotele lib. i. Hift. Anim. cap. fr vefpertilio cQ^f^^'z^T^pov vocatur. Secundo, contra omnium aliarum avium naturamnon funt ovipari , fed vivipari. Tertio, verum eft quod Plinius dicit lib.ii.c.37. Volucrum nulli dentes,prÃªter ^ejpev-tilionem. Quarto, agnofcit non fo-lum Horus Apollo lib.a.Hietogl. cap.f3. in velpertilionibus pamp;g^Ã§ five mammas , fed etiam Plin. lib,quot; d. cap.39.

XIV. Nec favere poteft Cardano volatus vefpertilioni cum a-vibus communis. Quoniam non tam volat, quam volare conatur.,,' aut potius videtur. Hinc Ãgyptii, telle Horo Apollin.lib.a. cap.52. cum monftrarc vellentimbecillum A 4 homi-

S Dissertatio de hominem, lafcivientem tarnen, amp;nbsp;audaciusaliquid molientem, vef-pertilionem pingebant. Ut fubji-citenim Horus : ÃªzeÃ¯vy ^g Mu Â£%g-CUTT'n amp;nbsp;gt;nbsp;17^701. HÅc enim etÃ pennas non habeat, Volat tamenh.v. voIareconatur,autaviu volatuimi-tatur. Ad hoc non pari palliiambulant volucris amp;nbsp;avis,omnisquidem avis eft volucris,non tamÃ« contra.

Ovo ET Pullo?, admittere credatur) Ã vento impraegnetur , occafionem prÃ¦buit negligentia inveftigationis circa veritatem. Quoniam enim vultur communiteparit in rupibusin ac-cellisj neque locorum pluriumincolaell , ad hoc non plus quam u-num ovunr,autduo triave complu-rimum excludit ; vulgus veri minime ftudiofum, fÅmellam in ordine vulturum ex uento concipere , amp;nbsp;viviparam elTe credidit. Quemadmodum reamp;e judicatPhi-lofophus lib.9. Hift. Anim. c.ii.

TO Dissertatio Dg ovum experientia vel circa genus, cetaceum, delphinos , amp;nbsp;pnocas ^Renderc potdi.

XI X. Exceptionem vcro proponit Philofophus lib. 2. Hift. Animal, cap. 13. in calcc,ubi in dividendis pifeibus occupatus ita loquitur; (DiÃrimin? partus Jic dif-crepant, utalii oVapariant, aUianimal. IPariunt olgt;a omnes , quifquama conteguntur : (ei K^J }Ã§,7nÃ¢'aaa) animal omnes, qui genere cartilagineo continentur, ( zzx 5' 0,1Â«%^) excepta rana. Vnde cos cai mzpo^w error Ãliani notari debet : contendit cnim lib. ii.dc Animal, cap.37. delphinum ac balÃ¦nam folum Ãwo'nzÃ©ivjlive lgt;i}gt;nm animaiparere.

X X. Vere autem idem Philofophuslib.2.de Gener.Anim.cap. 1. pifcibus oviparis tribuit dev *-nÃÂ£Ã§gt; quoniam utibid.loquitur: TgTcvy 7u wg dv^ai STzq lÃt^Gov^Â» Eorum

Ovo ET PuLIO. 1,1 Eorum olgt;a Ã©dita augentur. Quod quomodo amp;nbsp;quam variis modis fiat , infra commodius declarabimus. Obiterfolum hoc loco nor tetur (utintelligi poffit quomodo ovum aut T^Aeiov, auC aTrÃEÃ§ fit) omnia ova ( qualiacunque etiam fuerint)in alvo feminae ali amp;nbsp;augeri ex clufa vero extra uteru duplici locari genere; alia enim funC imperfeCta ,utova pifcium, (de quibus loquimur) cruftatorum,amp; mollium,nam ut Philofophus loco modo landato dicit edita nutriuntur amp;nbsp;augentur: alia vero funt per-fea:a,ut aviumamp; aliorum quorun-dam animalium, parta enim neque augenturneque nutriuntur.

XXI. Pifces in genere woIo'kwv excipiunt apud Philofophum loco poftremo laudato/etyenter. Qiian-quam aurem Macrob. I'd. ait: feriuntgt;ogt;i nafcuntur exor dio:

12. DISSERTATIO DE Ariftoteles tarnen circumfpeclio[ 1. d. tantum dicit: TWV 0 ^fcWVrrÃ¨ z^Ãªigov 7'vÂ©-. Serpentium pars plurima.

XXII. Exceptionem colligere podumus ex lib, i.de Hift. Animal, cap. 6. ubi ita Pliilofo-plius loquitur : di plw d^^oi wotoz-^Qv drpamp;ff,; Jl'e%idvlt;x povov ^wo-TKÃ¤ CÅter.e ferpentes ob^e pariant, Pepera Jblum animal gignit.

XXIII. Hinc amp;nbsp;vipera, quod peculiari privilegio prÃ¦ aliis krpentibus gaude at,quali.'vj),?4r4 vocatur.

XXIV' EtÃ Graecis t%;i9va, friamp; id Ã%ev cv curnl 7ov%v ; aut ut volunt Suidas ac author Etymologici Magni, ;mamp; to Ã§^eiv cv 0VT/ iTO Qwov.

XXV. Ut nequaquam audiendus Er Herodotus, quando in Thalia perhibet vipera ventiem ad par.

Ovo etPullO. k;. partum ufque intumefcere, ejus. autem catulos non expedantes maturam partus folutionem ,cor-roGs lateribus perrum pere.

XXVI. Ejus authoritate motus IÃdorus in Originib. lib.12. cap. 4. poft Servium ad Ijbr. 3. Georg.viperam didam effe refert, quod bipariat. Quod miretur vero quis, Herodotum amplius fequun-tur Plin. lib jo. Nar. Hift. cap* 62, Ãlian.lib.i.de Anim.cap.24Â° Plutarch, lib. de Garrul. Bafil.. Hom.9. Hexacm quorum exemplo ita Prudent, in Hamartigenia:

XXVII. Interim commentum hocaccuratiflimus naturÃ¦ in-veftigator Ariftoteles , fuppohta veriori fententia, primus detexit. Ex re eft expendere ea,quÃ¦ occurrunt

14' D1ssERTAT1 o D E lunt lib.f. Hift. Anim.cap.34.ubr ira loquitur : Vipera exfeipentibus ura animal edit,cum intra Je oba primumpeperit. Ovum boe unius coloris,amp;. molle,utpiscium eff. Fretus fu-perne con/isfit:nec cortice continetur, ficut nec piscium quidem.Parit catu-losobVolutos membranis,qu^tertiadie rumpantur. EVenit interdumgt;ut qui in utero adbuefunt gt;nbsp;abrofis membra, nis prorumpant.

XXVIII. Ariftotelem fecu-tas cft difcipulus ejus Theophra-tus, amp;nbsp;Apollonius Tyanaeus apud Philoftratum lib.2. cap.7. ubi ait, confpedtam fibi viperam elle catulos lambentem : ex recentiori-bus vero, Nicolaus Leonicenus, Francifeus Caballus Brixianus, Ambrofius Leo Nolanus ; item Seal. Exerc. 102. ubi ita loquitur Vidimus in Vincentii Camerilli circulato, is lignea theca enatas viperilles

0 VO ÃT PUrLO. Islasparente fah,A;ac prÃ¦ aliis Baldus Angelus Ãbbatius lib. de Vipera: Natura cap i. ubi folide tritam ex Herodoto fabulam redarguit. Vi-/ detur vero hoc commentum, ut' multa alia, ex Hieroglyphica Ã-; gyptiorum Theologia originem i trahere.Hlienim (ut tefcis nobis eft

IIorus Apolio lil,.i.Hierogl. cap.j Go.) cum adumbrare vellentlibe-à¥¤ ros matri infidiantes, viperam pin-i gebaut, quod crederetur non juxta' exterorumanimalium natur am iii

XXIX. Inter animalia , qux per ovum generant , cenferi quoque infeÃ©la debent ; non omnia n quidem,led qurcdam_,. Nonnulla enim ex iis per ovum generare,vel una cicindela oftendit, cujus gene-,. rationem quam accuratiffime ob. fervavit Seal. Ex.i8i. fed.2.

XXX. In multis vero iniedis,. quÃ¦ ovipara videntur, vermiculi ovorum (peciem mentientes multiplicem errandi occaGonem prÃ¦-buerunt,Notatu digna funtPliilo-fophi verba lib. a. de Gen. Anim. cap.i. aliquoties jam laudato ; injecta primo Vermiculum bariunt, qui addito tempore /peciem accipit oVi,

XXXl. Quomodo amp;nbsp;Philofo-phus ex hoc principio progrelliis. lib.f Hift. Animal, cap.^f.amp; 26. formicis amp;nbsp;fcorpionibus terredri-bu s ovum non attribuit,fed illius loco vermiculum oui fyeciem prÃ¦ fe ferentem.

XXXI1 Nec tamen hoc ita ac. ipiendum, quali omnia infeda, excepta forte una cicindula, vermiculum in ovum degenerantem pariant. Ipfe Phjlofophti slib.f. Hili Anim.cap.20. cicadi: tribuit ova alba amp;nbsp;guftu grata. Quod mo-reluo

O V0 ET PULLO. 17 re fuo tranfciipGt Plin.lib.ii.cap. 26.[demque exiftimandumde formicis, papilionibus,erucis,amp; aliis, quÃ¦ enumerare longum forerquot;. Eft vero ovum horum infettorum. Emile cartami femini, intuique continet eyKvpa, utArift. loquiturlib f.Hift.Ãnim.cap. i 9. quod Gaza,fluidum , Scaliger vero medullam reddit.

XXXIII. Succedunt crudacca a Philofopholib.2.deGen.Anim. C.I. paXaxÃ©r^y^ vocata. Eorum autem quidam per ovum generare expreHÃ¨ Ariftoteles l.d. docet ; 0-ftenditque exemplo locudÃ¦ mari-nÅ, (^KÂ£amp;Gg) cujus amp;nbsp;generandi modum prolixe eleganter diferibit lib.f. Hift. Anim. cap. 17.

XXXIV. Diffinximus vero cruftacea Ã pifeibus, quoniam nullos alios pifees , nili fanguineos a-gnofeimus.

XXXV. Polhem. ) quÃ¦dam ex animalibusquadiupedibusÃquÃ¦ alias greÃilia vocantur) per ovum fimilitcr generant-,. Veriffircum enim eft,quod Macrob. Ld. dicit: Ingradientibus lacertae amp;^fimilia ex oVis creantur.

XXXVI. QuÃ¦ fimilia illa fint, Piin.liS. io. cap.Æ2. paulo la. tius declarat,lacertis, chamÃ¦leontes adjruigendo. Pliilofophus vero duo potiffimum xex7,;eM,quo omnia cognofeipoffint , proponit, lib. 2. de Partib. Anim. cap. 13. gurius eft hoc: Q^drupeder obiparÃ¦ palpebra inferiori connibent. Alterum vero illud. Quadrupedes ovipara cortice in teguntur,qui pilo durior eft: itaque cutis quoque eorum ceterorum cutibus durior e/b.

XXXVII. Quadrupedibus liis Pliilofoplius lib.2.de Gcn.Anim. c.i.tejludiues accenfet,nec immerito 'XX^VIII.

OVOET PULLO. I9 A XXXVIII. Ectantum quidem de animalium fpeciebus,quarum aut omnes , aut plerÃ¦que, fecundum definitum naturae ordinem per ovum generant.

XXXIX. Ut ergo animalibus,multis ad venerationem ovum natura : munere concellum,ita non conceffum eft brutis rebus:nontel-hiri,non acri,non aquÃ¦,non igni..

quot; Haut male Macrob. l.d. Ova moi-quam de terra funt procre ata ; quia in illis nulla perfectio ejl. (qualis fcil. in animalibus) B^atura Veroperfecta format, t^ de perferis iÃaprocedunt, ut de integritate partes.

XL 1 I. ApageÃs enim Orphi-corum myfteriorum Epoptas .qui apud Platarchum lib. 2. Sympo-fiaciun cap.3. non Iulum edixerunt ovum avis initium elle, led omnium quoque aliarum rerum.

XLIII.E quo commento pullulavit fabula de Dea Syria ex ovo prognatatquam his verbis Germa-

quot;. nici interpres tangit : Nigidius bos Ã¿ifees dicit in flbmine Euphrate fuifr fe,t^ibi olgt;um inVeniffe mirÃ¦magni-tudinis , quod Volucntes ejecerunt in terram,atque ita columbam infediffer ^poÃ aliquot dies exclufiffe Oeam Syriam, qu.e dicitur Venus.

X LIV.Nec minus fabulo fim LcdÃ¦um ovum,de quo Caftorem amp;nbsp;Polluce livcc/liÃ»ÅK4pxÃ§,cu Helena prodiiIfe poctÃ¦ fingÃ»t.Quo ref-piciens Aufonius ita alicubi canit..

XL V. Quanquam dici potcft propterea poetarum filios hanc de LedÃ¦ovo fabulam cudifle, quod uter illius intumdeeis proxime ad ovi formam accefferit.

XLV I. Aut quemadmodum alii volunt, ut fignificarent ineadem pellicula ovo perfimili fetus concrevilTe.

XLVIII. Nili quis dicere velit cum Clearcbo in Amatoriis a-pud AthenÃ¦um lib. 2. Aoarv. commentum hoc inde pullulare quod Helena in cxnaculis educata fuerit , quÃ¦ Uztre^wa dicuntur. QuÃ¦ ratio longe praeferenda ei. quam ib. adfert Neocles Crotoniates

22 DISS ERTATIO De , niatcs de mulieribus Lunaribus o- i va parientibus.[ rexVlIL Interim de quocun-I que qui formt elegantia prÃ¦ftat, quod Helena ovo Ã©dita elle finga-1 tur,ufurpari folet vulgatum illud: 'n^ i^^Ã%v, Ex 01)0 prodiit. De 1 quo poft Erafmum in Cliiliad.| confulatur Micliael Apoftol. Pro-verb. Cent.21. prov.18.

XLIX Fx iis, quÃ¦ hactenus notata funt, liquet qua? animalia per ovum generent, amp;nbsp;quibus nullo modo conveniat. Dein,quo ordine progrediamur, primo examinabimus ovum avium ; Circa illudquinquerurfum fuccindecon-fideraturi: 1.Partes.2.Modum ge- i nerationis.;.Species.4.Formatio-nem pulli in amp;:ex eo. Æ. Alios ovi ejufdem ufus.

L I. Extema unica eft ^ tefta nempe. Ut enim Philofophus inquit lib.i.de Gener Animal, cap. 8. oia Jamp;i, Tp0^ TO Cagt;^^}ai , ctzÃ¤h-amp;Jlâ¬ppoamp; amp;ivaA.Ol,a utfer)gt;entur,duro constent putamine oportet.

LlI. fed dubium eft an ovum, tefta, five corticeduro munitum, in ipGs avibus inveniatur.

LI I I. Negat Philofophusno-fter lib.g. de Gen. Anim. c.2. ubi hÃ¦c notatu digna verba occurrut: tratet primo membranam mo liem id effe,quodproftremo tefta efficitur: perfecto enim oVo durum ac rigidum eVa-ditita modice , ut exeat adhuc molle. 9)olorem enim moVeret , nif ita exiret. Egreffum ftatim refrigeratum duratur: evaporato humore quam primum, qui exiguus ejhreiittaquepor-tione terrena,

24 DlSSERTATIODE cap.gt.Exeuut (ova fcilicet ) aro-tundisÃmafuiparte , dum paviuntur, molli putamine , fedprotinus durefr rente, quibufunque emergunt portionibus.

L V* Suaderurque idem hac e-tiam latione,difjunda ab ea,quam modo Philofophus adduxit: Quoniam non ubique aequalis ovorum rotunditas eft. Cur enim rotunditas in ea parte,quÃ¦ primo exit,ma. for edit, nili ovum in fine comprimeretur,fieretque acutius ?

L V I. Quid quod acumen ovi, in quo eft ovi primordium,con-neÃ©titur umbilico , aut ut loquuntur,grandinibus; Ã quibus pendere non poteft nili tefta mollis adhuc fit. Cum vero acumen hoc ultimo exeat,certum eft ab umbilico inter exeundum demum feparari.

O VO ET PuLIO. 2f i. Vadar. Obier, cap.9.ita loqui-Uirâ¢Rotabimus aliqu.mdogaUmas tam repente 01,1, amp;, illa duroputami-ex:lrfiffegt;Â«tqui VidiJjamp;thnemo potuif-fetfibiperfundere, tam breVi momento temporis extra Ventrem illius dura eVaÃJJe, manibus item gabinam tenuimus,cui repente eVum excidens durum idem petfuafa.fregimus etiam m cujuflam Ventre oVum , eaque dif-Jetfa apparueruntputaminis fragmenta, omnino iU/sÃmiUa, quÅ naturaliter emergunt.

LV 1II. Quod poftremum ex-perimcntum,quanquam prÃ¦ exteris contra Philofui)hum noftrum militare videtur, nequaquam tamen cum ferit-quot;. Nam diligent ovorum rufpator , non poteR fragmina illa videre fme ventrisaper-tione.Atquifado vulnere amp;nbsp;hiatu, irrumpens aer durabit redam,que-madmodem amp;nbsp;corallia fiib mari

26 DIssERTAT T o D E mollia,mox ubi aer ill a circumflareincipit , rigefeunt. Quod nulli mirum videri debet,cum inovo in utero perfedo proxima difpofitio fit ad indurationem,

LlX. Nec valet cjufdem ratio, quÃ¦ in fequentibus verbis l.d. occurrit; Cautiusfeciffe natura videtur, ut intus obdurejlerent ; nam fimollia exirent, fÅÃ¿ifsime perderentur.

LX. Nehoc enim fiat, communis mater cavit,ovam muniendo, quam diu in utero cft, tunica vifcida, amp;nbsp;tenaci , quÃ¦ in lapidis duritiem, fimulac in aera producitur , facili negotio concretere poffit.

LXI. Aliquando tamen accidit ut ovumgeminatefta munitum inveniatur ; tale enim non folum obfervavit Albertus Magnus, fed BambergÃ¦ quoque Anno 1602. vihun fuiffe Sigifmundus Schitz-quot;-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~ crus

LXIII. Nequaquam. Nam dicere posumus album ovicir-cumfufum priori teftÃ¦ vice acris fuiile. Cum enim difpoÃta fuerit interior reda ad duritiem, adu dura evadere potuit intra gallinamÂ» calorem levem vapidumque educente circumdante frigidiore liquore , infitumque intropeUenteÂ» ac confequenter quoque lubftanti-am vifeidam indurante.

LXIII. Et tantum de ovi cortice,cui non accidit folum colorÂ» Ld cum cxtrinfecus ovum ambiat, indicat tum ejus magnitudinem, tum figuram. QuÃ¦ omnia ligil-latim quoqueexpendere debemus, antequam interiora, ut ita loquar, vifeera rimemur.

B2 LXIV.

LXIV.Quod ad colorem,con-IpicuÃ¼ in ovi cortice, is varius admodum amp;nbsp;multiplex eft. Ut enim Philofophus loquitur lib. 6. Hift. Anim.cap.2. q)ifferunt amp;Â° colore inter Je oVa aVium. Sunt enim alia, alba ut columbarum Cperdicum: alia pallida gt;nbsp;ut palujlrium : alia punitis diltinlta , ut meleagridum amp;-phaÃa-norum.

LXV I. QuÃ¦ more fitoexfcri-bens Plinius loco poftremo adduco ita loquitur: OVorum aliafunt candida,ut columbis gt;nbsp;perdicibus: alia pallida , ut aquaticis : alia punitis diftinlta , ut meleagridum : alia rubri coloris , ut pbajianis, cenchridi.

LXV I. Et hÃ¦c quidem accipienda de colore ordinario. Alias extra ordinem inlolitus fepe, ne dicam monftrofus, color in ovis adimadvertitur. Qualis fuit purpureus

LXV I I. Lamprid.in Alexandri Severi vita.O^kn purpurei colo-rij,eadem die natum, qua ille (Alexander feil. ) natus eÃ,palumbinum, anicula quidam matri ejus obtulit: ex quo quidem artÃices dixerunt impe-raratorem quidem illum Jed non dim futurum, lt;, cito ad imperium Venturum.

LXVIII. Huc amp;nbsp;pertinet hiftoria occurrens apud Spartianum in Antonini GctÃ¦ vita, ubi hÃ¦c leguntur : Statia utnatus eftÂ» (Geta nempe ) nuntiatum eJloVum gallinam in aula peperiffe purpureum. Quod cum allatum Ãafsia-nus frater ejus accepiflet , amp;nbsp;quafi parVulus applofum ad terram fregif-fet, lulia dixiffe ferturjoco , Male-dide parricida, fratrem tuum oc-cidifti. Idque joco ditium , SeVerus altius

30 Dissertatio DE altilis quam quifquam prÃ¦jentium accepit: a circumflantibus autempo-Slea lgt;elunt divinitus affufnmgt; approbatum efl.

LXI X.Magnitudinis quoque per redam definite habenda ratio cft. Eam autem variam elle experientia docet. Varietatis ratio peti debet ab iplis avibus diverfa mole prÃ¦ditis.

LXX Omnium maxima videntur ftruthiocamelorum Africorum vel Ãthiopicorum. Si non fallitenim Plin. lib.io. Nat. Hid. cap.i. Eapropter amplitudinem pro quibufdam habita VaÃs.

LX XI. Quod mirari quis dc-finet,li notaritex recentioribus naturalis hidoriÃ¦ fcriptoribus,ova illius , elfe capitis infantis magnitudine , plus minus quindecim libras pendentia, duriffima amp;nbsp;quali lapidea cruda munita, Vt redc cx variis

LXXII. Quemadmodum vero libenter Plinio credimus de ovo ftruthiocameli ; ita explodendum putamus per omnia Thalmudifta-rum fomnium de portentofo avis Â®ariuchne ovorde quo confulendus Buxtorf. cap. 36. Synag. ludai-cÃ¦.

LXXIII. Quis credat enim per ejus ex nido prolapfum confragas cedros altimmas trecentas, amp;nbsp;pagos fexaginta fubmerfos, ac ve-lut alluvione inundatos , de locis ipforum confuetis alio tranflatos fuiffe.

LXXIV. Succedit figura quÃ¦ quod ovo peculiaris fit, primoque ac eminenter conveniat,vulgo ovalis dicitur.

3% Djssirtatiodi enim ipfe Philofophus lib 6. Hift. Anim- cap. 2. fatetur, quÃ¦dam ova magis oblonga,quÃ¦dam magisrotunda funt.

LXXVI. Cujus difcriminis ratione quÃ¦ftio vexatiffima , ne-celTario hic excutienda , movetur. QuÃ¦ritur vero ex oblongioribus, an rotundioribus , ut plurimum mares prodite foieant ?

LXXV1 I. Ariftotelis verba loco proxime citato hac funt; 0-Vum habet difcrimen quoddam. Er parte enim exacutum,ex parte latius. Cum exit, proceditpars latior. Oblonga Â»ero amp;nbsp;acuta feminea funt: 9(0tunda Sparte acuta circumferen-tiamhabentia ,feu circinata gt;nbsp;mafcu-la. â

LXXVHI. Plinius vero in alia omnia dilcedcre videtur , hc enim loquitur lib. lo. Nat. Hift. rcap.Æ2- Q^ oblonga funt oVa,gratiori'

Ovo ET PULLO. 33 tioris/aporis putat Horatius Flaccus: Feminam edunt, quÂ« rotundioragi-gnuntur, reliqua marem.

LXX1X.Vetufti quidam Codices apud Plinium quidem legunt oblongiora , cÃ¦terum ab Ariftotde in alia omnia eum recedere certum eft:ledionemquegt; quam exhibuimus , prÃ¦ter Hermolaum Barbarum , amp;nbsp;Dalecampium , probat quoque Iulius Alexandrinus hb. i 3â¢ Salubr.cap.i 2.

LA'XX. Catii vero Epicurei judicium,ad quod Plinius provocat,occurrit apud Horat.lib.2.Sat. 4.ubi ita loquitur:

^4 DissertatiODE quid audacibus quibufdam Criticis vifum fuerit, Pliniusab Ari-ftotele.

LXXXII. Plinium fequitur Columella lib. 9. de Rc Ruftica cap Æ. ubi ita: Cum deinde quis Â»ole^ quam plurimos mares excludi, longif-fimaquaque amp;nbsp;acutiÃima olJafubji-ciet:amp;* rurfus cum feminas, quam ro-tundifsima.

LXXXIII.Duumviris his afti-pulatur Albertus M. quemadmodum pro Ariftotelis fententia Avicenna ftat.

LXXXIV. Quomodo vero litem hanc dirimemus? Per quatuor fubfequentes thefes. Sit ergÃ³ the-hs:

LXXXV. Experientia non fo-lum docÃ¨idimum BrodÃ¦um lib. 3.Mifcell. cap. 2/. docuit , fed amp;: quemque docere poteft, mares turn ex oblongioribus, turn cx ro-run-

O VO ET PULI0. 3Æ tundioribus ovis provenire. Cum enim figura oblongior amp;nbsp;rotundior plane ex accidente fit , quis miretur,fi natura definitum circa figuram accidentariam ordinem non fervet.

LAXXVI. Er tamen fi confu-lantur rei rufticÃ¦ Scriptores, docebunt veram efTe Plinii fententiam, ac utplurimu mares ex oblongiso-visprovenire. Videatur Talentoni-us lib. i.Recondit.c.21.item liber AgriculturÃ¦ ex variis authoribus Gallice amp;nbsp;Germanice editus lib.

LXXXVII. Judicio huic fubferibit vulgus , quod proptetea perfuafum habet plures gallos, quam gallinas nafei, quia plura o-vafunt magis oblonga, quam rotunda.

gÃ© I) 1S'S ERTATIODE non peregrinus in ejus libris, quibus naturÃ¦ myfteria pandir, exploratum habere poffit, eum potius rationi locum dare, quam incertam fallacemque experientiam attendere ; d icimus eum hic in confilium adhibuilTe rationem , quÅ cum didet ovum rotundius calidius elfe amp;nbsp;vitello magis abunda-re,oblongius vero frigidius, maribus quoque, utpote calidioribus, ova rotunda affignare maluit.

LXXXIX. Circa communem vero ovi figuram, quam ovalem fcilicet vocant, notatu adhuc dignum dubium oritur. QnÃ¦ritur enim,quÃ¦ cauffa Ãt,curova Ã capitibus comprelfa,nullo modo frangi poffint, Ã lateribus autem flarim ac nullo negotio ?

XC. Verum hoc enim efTe non folum facilis experientia quemque docere poreit, fed etiam Plinius

Ovo ET Putto. 37 nius agnofcit, apiid quem lib. 2.9, Hift.Nat. C.3. hÃ¦c leguntur.Fir-mitas putaminum ( ovorum (cil.) tanta e ;l, ut reitamec vi, necpondÃ¨re uUo frangantur,nec ni/Ã®paululum inflexa rotunditate.

X CI. Caudam autem cutn Cardano lib.7. de Variet, rer.cap. g 9.triplicem elTe putamus. i.Quoniam fecundum reamp;um fit com-preÃio. ReÃ©lum autem non frangitur, quia in fe colligitur, ejufque partes , quod Ãbi inuicem occurrant , fefe tuentur. 2. Quoniam potorum pofitiocR fecundum lon-gitudinem,non vero fecundum latitudinem ;unde ut ut valide com-preffis fupremis ovi partibus, nulla feparatio fieri poteft. 3. Quando lioc modo utrimque fit coartatio,nihil eft quod utrique com, preffioni fubfidat.

gS Dissertatio DE Ã©tionem ovalis figure oftendere, indicando illius viftigia non folum in plerifque rebus artcficialibus pctnÃ©lioribuS'fed omnibus prope rebus creatis;ni(ioperam illam pro nobis prÃ¦ftitiilct vir dodiflimus pariter amp;nbsp;difertidimus Erycius Puteanus in elegantidima oratione, qua Ovi laudes celebravit.

XCII I. Quatenus vero tefta obdurata ovum propria figura definit, ac circumferibit, in illius fu-perficie nihil aut pilorum,aut fca-britiei animadverti poteft. Quo alludens Nicias vetus Epigram-matographuslib.i.Av}oXo}/.amp;: ridere cupiens quendam tingendi capilli affedatorem,qui prÃ¦ter o-pinionem totus calvus fadus crat, eleganter dicit ; wova7ramp;g yfyoyev: 0),um totus factus eff.

Ovo ET Putto. 39 trone externi putaminis Ã fe invicem difcrepant, hinc apud Cicer, in Acad. QuÃ¦ft. lib. fcilicet quarto, in proverbium ovorum fimili-tudode rebus pcr omnia fimiUimis abiit.

XCV. fed tempus eft ovi interiora rimemur. PolTunt vero interiores partes rurfus fubdividi in continentes, amp;: contentas.

X CVI. Continens eftmeml brana (interior feil. ) putaminis, ut Plin. l.d. loquitur: quÃ¦ non folum cum duriori cortice infervit muniendis partibus nobilioribus contentis, fed etiam cavet ne hÃ¦ allifÃ¦ ad duriorem tunicam aliquo modo lÃ¦dantur-,.

XCV II. Partes contentÃ¦ duÃ¦ funt, Aevxov five htu Kwpa, quod Ã Plinio reddieur obi albumen, Ã Palladio obi albor, Ã Celfo vero ogt;i candidum;amp; x^oorovt^ ox, quod Ã GrÃ¦-

Ã GiÃ¦cis alias zpvcoÃ§ t* wg , item A,;xi9oÃ§ non iolum paffim apud Arift.fed etiam apud Diofcor. lib. 2 cap. 4f. vocatur, applaudente ipfo Galeno lib. i. ad Glaucon.a Latinis autem ol^iluteum, live Vitellus dicitur.

XCVIII. Quam differant hÃ¦ partes inter fe l)hilofophus docet lib, 6i . Hift. Anim cap. 2.ubi fra loquitur: faturam vitellus 0-Vi , 0 albumen habet contrariam, non tantum colore , Verum etiam virtute.

XCIX. Ut vero ordine omnes diferepantias notemus , initium facimus Ã colore : Albumen enim album,vitellus flavuseft. Quam differentia Plin.lib. 10.0.52. con-fiderans dicit: intus omne oVum Vo-lucrum bicolor.

Ovo ETPuiLO. 41 temperamento frigido,vitellus tamen calidior albumine eft, ut non oblcure , led tamen fecundum rei veritatem, Philofophus noder docet l.d.

C I. Quod ira intelligimus cum doÃ©lillimo Tancredo lib.2. de fame amp;nbsp;fui cap. 16. ut paulum folum de medio ad frigidum albumen labatur, paulum ad calidum Vero vitellus.

C 1 I. Alias enim principum Medicorum teftimonio(quodperquam exigua tantum differentia intercedat ) albumen amp;nbsp;vitellus confimilis per omnia naturÃ¦ ac temperiei funt.

CIL I. Clare lioc docetma-gnus in kledicina diclatorGalenus lib. n. de Simplic. Medicam.fa-cult. ubi amp;nbsp;addit ambas has partes ceratis permilccri contra infla-mationes morfus expertes.

42 DIsSERTAT10 D E

CIV. Galeno aflentitur Paulus lib. 7. ubi hÃ¦c leguntur: Ovi candidum . amp;nbsp;tenue , nullius rojionis compo mediocriter refrigerat: luteum etiam pari facultate proditum medicamentis temperatur ad inflammatio-* nem arcendamefficacibus.

C V. Tertio , Philofophus l.d. aliam amplius differentiam, ab effectu fumpta,adducit, quando ita loquitur: vitellus fyifa turfrigore, albumen non.fed ampliis humet. Contra , albumen Jpifatur igne, vitellus non , fed mollis perf/lit, niÃperura-tur:magifque in aqua fervente quam ad ignem cogitur, atque induratur.

C V I. Cujus rei hzc eft ratio, quoniam albumen magis inclinans' ad frigus,pati debet Ã calore,vitellus contra magis inclinans ad calorem pati a frigore.

OV oET PutIO. 4.3 in tranfitu expediunda eft. QuÃ¦ri-tur autem cur vitellus (quod experientia vel ancillas in culina docet ) magis induretur, fiovum in aqua fervente quam adignem coquatur?

C VIII.Cui fatisfacimus verbis fummi Scaligeriin Annotat.ad eum locum ; Si luteum piuspatitur 4 frigore,quam Ã calor.: Ergo etiam $ calore humidiore pius patitur , quam fictiore. (Ratio autem : nam ferlgt;ente aqua non ita facile cogitur albumen. Itaque calor dimanat advitellum. amp;lt;t cum affatur cogitur citius albumen. Itaque vitellus diutius retinet naturam fuam.

CIX. Vitelli autem indurati, naturam fi. confideremus , dicere posumus cum Cardano lib. 7. de Variet, rer. cap. ult. eum non tam concre(cere,quam friabilem reddit

44 DissertatioDE ratione pollet , quÃ§ratio fit quod turn album turn luteum maxime durefcat, fi ovum in muria coqua, tut ?

CXI. An quia fal vi fua exinanit turn albuministurn vitelli hu-midumfut infra hanc falis naturam pluribus circa ovum coniidcrabi' mus.

C X1I. Amplius obfervatum eft Ã Cardano lib. Æ. de Subtiltat. candidum,atque luteum in lapideamduritiem Goncrefcere,fi utrumque probe codliim fuper lapidem effundatur, amp;nbsp;aurÃ¦ frigidÃ¦ exponatur.

XCIII. Occafone quÃ¦ftionis ex Ariftotele Th.io8.motÃ¦,quÃ§ri-tur amplius quÃ¦ ratio ht, quod o-vum toftum facile difliliatamp; rimas agat, non vero in aqua codum?

O VO ET PULLO. 47 ovi partes Ã¦qualiter non calefiunt. 2.Quia flammÃ¦ vis tunicam ambiens putaminofam, amburendo diffringit. 3. Hac ratione humi-dum intra redam contentum in plures didolvirur vapores non pariterper totumovum diffufos, qui cum angudiis illis , dilatati contineri 0 poflint, viam fibi faciunt, ac tu. iram pariter amp;: teftam ovi perrumpunt.

CXV. Alias,quÃ¦ amplius adduci pollent dilFerentiÃ¦,ftudio,vitantes To'v J'oOTop efÃ´optvoÃ§ , 11oc loco pranerimus.Ia fra commodius quippe annotari poterunt.

CX VI. Et tantum dc quibuf-dam albuminis amp;nbsp;vitelli differen-tiis,quaspoftquam Philolophus 1. d. breviter indicavit , proxime verba hax: fubjicit: Membrana [^'v u/uÂ£vi ] bÃ¦c inter Je difcernuntur. Quod accipiendi eft dc membraua quÃ¦

46 DISsERTAT1O DE que ambit amp;nbsp;munit vitellum, quaque ingeneratione pulli penÃcula-tiusinfra confiderabimus.

CXVII.Vitello adlaÃ§rent grandinesfive %aXalt;on fecundum Phi-lofophum. l.d'ubi ita loquitur: Grandines di^he^quÅ initio ygt;itÃ¨lli ad-bÅrent, nil ad generationem confe-runt:quanquam aliqui ita non Ã§xijli-mant. Has duas eÃe certum eft, alterampartifuperiori jungam , alteram inferiori.

CXVIII. Alibi Ã Philofo. pho libro 3.fcilicet de Generat.A-iiimal. cap.i. grandines hÃ¦ videntur vocari sv'Ã¤o^'gplt;^amp;?lt;w^ys quali dicas, appendix umbilicalis ftu-ftra vero funt, qui avT? foAx legere ibi goamp;v cupiunt. Quis vero harum grandinum amp;nbsp;appendicis umbilicalis ulus fit poflea videbimus ubi de generatione ovi amp;nbsp;pulli a; ^endum erit,

cxix.

CXIX. Ec tantum quoq ; de albumine amp;; vitello,qua : ordinario interiores ovi partes lunt, nec non utriulq; appendicibus. Priulquam ad ea qua : extra ordinem in ovo a-liquando con(piciuntur, accedimus , quinioni alicui breviter occurrendum eft. QuÃ¦ritiu autem an rotunda vitello figura amp;nbsp;cir-cumfufo albumini propter peculiarem organizationem conveniat?

CXX. Sic multis quidem,con-tra quos polixius infra di{putandum erit,videtur,ut erroneam opinionem de ovo vita prÃ¦dito defenderepoffint.CÃ¦terum nos dicimus hÃ¦c non elle ex peculiar! organi-zatione;fed ex alio principio, partim nempe ex diverfitate temperamenti , amp;nbsp;modi fubftantiÃ¦ eorum, quibus fit ut non mifeeantur, fed Ã feipiis divifa maneant ; partim , ac prÃ¦cipue,quia vitellusjacetrotun-dÃ¦

,$ DISSERTAT1O D E dÃ¦ membrana: inclufis, Ã qua formam illam habet,amp; proprer quam non poreft cum albumine milceriâ¢

CXXI. Occafione hac notandum contra Scaligerum in Annot. adlib.6.Hift.Animal.cap.2.mem-branam, qua: luccingit teftam,cu-jufque ut partis interioris continentis fupra mentionem fecimus, non elfe partem albuminis, ejusve membranam propriam, fed folum elfe tunicam continentem,quÃ¦ interiores partes una cum teiiaconcluditamp; retinet, ne vel intus vel foris diffluant , velputfelcant, vel lpiritusamp; calornativus aliquo modo confumantur.

CXXII. Liquet hoc inde, quoniam Ã¦que membrana,aut pellicula lixc,poft generationem pulli ex ovo iupereft, ac omnia frc-gmina reda:.

OV OET PULLOs 49 velimus;priâ?o dicere pollemus, quemadmodum ex parce innue-b quot;dus th. 1. ovum folum elle albumen amp;nbsp;vitellum ; reliqua enim aut lolum funt appendices,aut tunica continentes.

CXXIV. Secundo ,dicere polfumus ovum non habere figuram-,. Si enim vitellus, amp;nbsp;albumen ovi proprie diCti rationem-, habent, figuram nullo modo propriam habent gt;nbsp;quoniam fluida Funt. Queeunque enim talia funt, nullam luarum partium propriam circumferiptionem habent , fed tantum alienis terminis fc accommodant-quot;.

CXXV. Notum quoquo cft, ratione partium interiorum-, ovi, hactenus confideratarum, latam inter diverfarum avium ova differentiam animadverti , quasdam enim plus lutei,quodam vero C pius

plus vitelli habent-. Notatu di-gnafunt Philofophi verba lib. 3. de Gener. Anim. cap. i. Calidio-ribiu, inquit, animalibus, amp;Â°c. plu6 candidifacerique Jempereff, quam lutei amp;nbsp;terreni, jft minus calidis amp;* bumidioribus contra,plus lutei, idque bumidius: quod in paluftribus acciditaVibus. Cujus rei ratio,ut multis falfo perfuafum fuit, non hinc tamen peti debet, quod aut fecundum rei veritatem,aut faltem fecundumPhilofophi opinionem-, prÃ¦dominans calor potius inalbo, quam inluteo hr'.

CXXVI. Circa interiora vero hÃ¦c ovi multa fÃ¦pe irregularia accidunt, ex quibus (nequo enim hiftoriam naturalem ovi fcri-bimus) quaedam delibalTe fuffe-ceric.

Ovo ET PULLO. Æ1 vitellis inftruÃ»a confpici. Utamp; exploratum Philofopho erat,cujus hÃ¦c obfervatu non indigna verba leguntur lib.6. Hift. Anim. capj. in fine: Oki geminaÂ» inquit, binis conÃantviteUis ; quine invicem con-fundantur,facit in nonnullis praetenue quoddam feptum albuminis medium : alias vitelli contactu mutuo fine ullo difcrimine junguntur. Sunt ingenere gallinarum , quÃ¦ pariant gemina o-mnia , in quibus animadverfum efÃ© quod de vitello expofui. Quidam enim duo dÃ«Viginti peperitgemina.

CXXVIII. Quorum verborum occafione duo notare convenirquot;. /primo, cum ovum ; urquot; modo Ã nobis obfervatum fuit- Â» potidimum cenfeatur interiorum partium,vduti vifeerum, ratione, haud male Ariftoteles dicit, o^a gemina binis conflare vitellis. Quo fenfu accipienda quoque funtver-

Æ2 D1SSERTAT1 O D E ba,quÃ¦ occurrunt lib.i.de Gener. Anim. cap.20. ubi itxloquitiic_. : ti J\,i^vpamp; T cudiv , Jlvo coa- es^y. Geminum oVum, duo eft oVa.

CXXIXâ¢ Secundo gt;nbsp;noh line ratione Philofophus meminit fe-ptorum five membranarum in e-|ufmodi irregularibus ovis vitellos ab albumine diftinguentium; experientia quippe docet , quod fi duo vitelli fepiente membrana di-ftindi fuerint , gemellos procreari ; monftrofum autem per omnia pullum excludi,uno fcilicet capite, amp;nbsp;fÃ¦pe cruribus alifque quaternis prÃ¦ditum , fi membrana illa interrupta fuerir~. Videatur Seal. Exerc. 228. adverf. Cardan.

CXXX. Ex tali ovo prodi-ilTe exiftimamus monftrum illud pulli gallinacei in Lotharingia anno 1572. editum ,quod uno licet capite prÃ¦ditum effet, quatuor ramen

Ovo ET PuI,LO. ff men alas, cotidemque pedes habebat. Defcribit illud Pareus libr. 24. Chirurg.cap 2.

CXXX I. Gehierus amp;nbsp;Aldro-vandus amplius , in Ornithologia mentionem faciunt ovi acumine cochleari, folumque albumen in fe continentis.

CXXXII.Monftrofum quoque per omnia habendum ovum eil, cujus meminit Pareus 1. d. intus enim Gorgunes, quarum caput ferpentes eingebaut,continebat.

CXXXIII. Cui non fine ratione accenferi debet, quod nos aliquando in diÅceh Vltrajedina vidimus, vice albuminis enim ac vitelli, multas lini dupas continebat liquori per omnia aqueo innatantes.

CXXXIV. Silentio quoque praetereundum non eft , quod do vetulis anferibus Ã multis obfer-

,4 Dissertatio de vatum fuit, in quibus loco ovi, os ovale rara amp;nbsp;plane mira transformatione invenitur^,

CXXXV. QuÃ¦ amplius hic de ovis , ratione partium interiorum monftrohs, notari poirentgt;in-fra commodius annotabimus cir-cagenerationem pulli ex ovo. Et fic confideravimus ovi avibus peculiaris tum externas , tum internas partes.Antequam ulterius progredimur, imum amplius notari debet*.

CXXXVI. Obfervandum-, ergo in ovo quatuor elementa gt;nbsp;quatenus ut partes univerh in_, mundo inveniuntur, (fed inverfo ordine ) reprÃ¦fentati. Tegumentum enim teftaceum frigidum hc-cumque, terram adumbrat : album , quoniam frigidum humi-dumque cenfetur, aquÃ¦ globum-, exprimit: adhoc Ipiritus quis in ovo.

OVO ET PuiLO. ÆÆ OVO eft,confpicuus maxime quando affatur (turn enim erumpere deprehenditur) qui aeris elementum ob oculos ponit: luteum vero, quia reliquis partibus calidius eft, non fine ratione igni aHimilari poteft.Obfervatio hÃ¦c non nova, fed perquam vetuftach, utpotc_, Varroni nota : qui tarnen aliquatenus in alia omnia abit , ut infra; fub finem hujus dilTertationis an-; notabimus.

CX X XVIT. Dein confideran-dum ordine quomodo ovum in a-vibus generetur, cujus capitis oc-cahone duo amplius expendemus; tempus generationis, numerumq; ovorum ex avibus provenire foli-â torumâ.

CXXXVIII. Quo vero accurate doceri poffit,quomodo, amp;nbsp;qua methodo ova in avibus gene-Â«rantur,duo praenotari debent: ^ri-

$6 D1ss ERTAT T aDE mogt; ova non iolum parÃ¨re unas femellas in genere avium, fed etiam ea ab his exordiUm fumere: quemadmodum abunde ova fubven-tanea, de quibus dein accuratius agendum erit, docent. â¢ea enim-, \ maris femineper omnia deditura, Ã fola fÃ¦mina eduntur^,.

CXXXIX. Unde per omnia cyanefeit anile delirium de anno-fo gallo gallinaceo ovum patiente,ex quo , fi forte rubeta accelle-rit$ vulgus fabulofum bahlifcumâ, cnafei cxiftimat-quot;. Videatur Le-vinus Lemmius lib.4. de Occultis Naturae Miracul. cap. 12. quiau-thor,ut hoc obiter moneamus : fÃ¦~ pe judiciofum requirit ledorem. Ovi quod hmulacrum fi loco ovi fupponcretur, cx parte audiripof-fent patroni hujus fabulat.

non de trivio Anatomicus V0I-cherus Goiter , in plerifque avibus, maxime gallinis, duos uteros eiro'

G XLI. Prior ex accurata illius obfervatione elatior exiftit amp;nbsp;lati inteftinuli in gyros circumvoluti formam reprÃ¦fentat. Gonftat vero duabus tunicis interna amp;nbsp;externa : Illa alba eft, multifque rugis referta , hÃ¦c vero peritonÃ¦o nmilis.

GÃLII. Pofterior longitudine adÃ¦quat dimidium digitum, confequiturquc orificium angu-ftum amp;nbsp;ftria:um,quodtamen dilatari poteft: Terminatur autem-, ad glandulas duas, quÃ¦ renum in avibus vicem fubire exiftimantur, habetq; ftridum orificium fphin-Ã©teris inftar, quod Ã fecundo utero excipituc-,. Subftantia vero ejus cftcralla, conftatque tum tunica Ã ; pro-

Æs Dissertatio db propria live crailiori , amp;nbsp;impropria five tenuiori, quÃ¦ ut Ã perito-nÃ¦o eft mutuata, ita plurimis venulis atteriilque conspicuis inter texta.

C X LI II. Ovum vero in avibus fcemineis, maxime vero gallinis , fequenti ordine forma-tUC-,.

C XLIV. i. Circa brumam in plerifque gallinis fub diaphragmate,ubi cava vena ex jecore prodiens diaphragma perrumpit,pau-latim multi parvi ac fufflavi globuli ex mero vitello conflati cumulatius coacervantur-,.

CXLV. 2. Globuli hi licet initio parvi amp;nbsp;pauci, paulatimtamen amp;numero amp;nbsp;mole augentur: politi quippe funt in loco ovis fovendis aptidimo, dorfi maxime amp;nbsp;circumpofitarum partium ligamentis dilatato,

CXLVI. ;. Tamdiu hic morantur didi globuli, donecfe-parentur, Gnguliq; lingulas membranas venis arterUfque refertas accipiant.

CXLVIL 4. Dein globuli hc diftindi priorem uterum intrant , per quam tamen viam auf ductum incertum ; accuratiffimi enim horum facrorum rufpatorcs Coiter,amp; Fabricius abAqua pendente nullum foramen deprehendere potuerunt-. Aliquod tamen eire,certum,amp; quidem in fuperio-ri hujus uteri regione,quÃ¦ pertingit ad imperfeamp;orum ovorum-j cumulum, dependetque (ub diaphragmate Ã dorfi ligamento , cui lolummodo beneficio tcnuillimx membrani alligatus eft.

CXLVIII. Æ. In hoc utero ova valde augentur, conlequun-turque albumen Ã vitello diftin-dum-dtC 6 6.Nc

CXLIX. 6. Ne vero imperfc-Ã»a ova ante legitimum dÃ©finit-tumque tempus ex hoc utero ad fecundum five poderiorem devolvantur, interior uteri hujus tunica, (ut modo diximus Th. cxii.) variis minoribufque rugis referta' eft.

C L. 7. Podea ovo qualicunque modo in priori utero formato, per anguftum orificium pofteri-oris uteri, annexum priori,descendit : ita enim orificium hoc formatumeft, ut dilatari, amp;nbsp;iterum contrahi poffit.

C L I. 8. Hic dum ova hÃ¦rent' ulterius preficiuntur^ipfiufque uteri calore ita excoquuntur, amp;nbsp;indurantur,ut paulatim conlcquantur vifeidam illum tunicam, quÃ¦ po-ftea in.durum putamen ,concre-fcit.

CLIIIio. Exit vero ovum prius,qua parte latius eft,quo mollitis deponatur. Si enim in mucronem exiret,majori impetu decide--ret. Quid quod mufculi ut in expellendo occupati fe comprimunt, ita quoque ovum comprimunt-

CLIV. Et hÃ¦c quidem Methodus, fecimdum quam inÂ«avibus-ordinario ova generantur. Tangit, cam,amp; breviter proponit Philofo-phus loco fÃ¦pillime hac difputa-tione laudato, capite fcil.a. lib.6. Hift.Anim. ubi hÃ¦c leguntur; Concipitfemina obumjuperius ad feptum, translgt;eyjum'.quod oVum primo minutum ac candidum cernitur: (vix hoo. animadverti poteft) mox rubrum, cruentumque: deinde increjcens, luteum (gt;flauum efficitur totum. lam amplius aurium difcernitur,it4 ut intus ,

| at. 7bi perferum eft , abfo'Â»itur,at-Ique exit putamine, dum paritur, molli |amp;c.

| CLV. Ovaautem,quÃ¦ eodem rfnodo concipiuntur, eodem quo-que modo,nid forte per accidens q aliquid contingat, partu eduntur.

Et fruRra funt,qui exiftimant cum Politiano politiffimi alias ingenii h viro Mifcell.cap. 86. decima quÃ¦-:que majora effe. Si contingat a-F liquando, per accidens amp;nbsp;non vi Â» qnumeri contingere putandum eft,

CLVI. Oblervari quoque tem-g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pora annique tempÃªtÃ¢tes folent, p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;circa quas ova eduntur.

kCLVII. Nata poft noviluni-[ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;um menfis Augufti, Cardanus lib.

r7. de Variet, rer. cap. 39. per trÃ¨s menfes integra manere poffe per experientiam edodus fuit.

nentia docuit,Ã©dita autlÃ¹mmo frigore, aut fumrno calore pvÃ¦ aliis integra , ac ab omni corruptions quam illibata diu permanere.

C L1X. Cujus rei hÃ¦c videtur ratio elfe : quod fumrno frigore denfatus cortexovum muniat contra externum aÃ©ra putrefactionem alias acclerantem : fummi vero caloris vi citiffime humidum aqueu exhalat, quod alias corruptionis cauffa elle folet.

C L X. Unde amp;nbsp;facile colligereeft, quÃ¦ ratio fit illius Phylei arcani , quod annotatum eft Th. CLYii. Quia enim tempore novi-lunii minimum aquei humidi ovo ingeneratur, calore Solis Virginem fubeuntis , quam celeriter confumi poteft.

CLXI.Notari vero debet vulgi fuperftitio , quod ignarum my-feriorum phylicorum , obfervare folet

1^4 DIS s ERTAT1 O DE folct diem nativitatis Chrifti, qui propinquus eft folftitio hiberno, item diem afcenÃ¼onis ejusdem, qui haut procul Ã folftitio Ã¦ftivo diftat. Quah vero ova ferventur propter obfervatam Salvatoris me, inoriim.

CL X1I. Sic amp;nbsp;ipfe Delrio lefuita lib.;. Difq. Magie, part.2. qu.4..1eÃ¢:.6. arguit fuperftitionem multorum in Papatu, quoniam 0-va,quÃ¦ gallinÃ¦ patiunt die ParafÃ©eves , toto anno fervant, quod credantur vim habere ad extingu-enda incendia , fin ignem projiciantur.

CLXIII. Non omnes autem avium fpecies Ã¦que multa ova patiunt. Vulturem unum tantum ovum edere , aut complmimum duo triavefupta ex Philofopho didicimus. Qui idem quoque docet Ã¼b.6.Hift.Anim.cap.Æ. quem lo

Ovo ET PuLLo. Gf cum uberius aliquanto dÃ©clarai ?lin. 1.10. Nat.Hift.cap.6. ubi ita loquitur : ^mbricim aru/picum in noftro aboperitifsimus , parere Vulture traditoVa tria: uno ex iis reliqua-oVa nidumque luftrare , mox abjicere.

CLXIV Cujus exemplo ple-rÃ¦que avium,tot ordinario ova patiunt, quot progenerationi pullorum ad perpetuandam in individuis fpeciom inferviunt. Quan-quam haut paucÃ¦ quoque inveni-untur,quÃ¦ ova quoque ad nutriendum hominem, reliquaque animalia patiunt.

CLXV. Inter has maxime fecunda gallina eft, vel Philo-fopho teile, qui ita lib.6.Hill. A-nim. cap. i, Gallina toto anno , pra eterquam duobus menfibus brumalibus oVa parit. Magna etiam generojltrum nonnullarum facunditas , quando VeIfexaginia edunt ante incubitum.

QuÃ¦ non folum more fuo tranf cripfit Plin. lib.io. Nat. Hift.cap. Æ3. fed fequentibus quoque verbis illuftravit : Gallinarum tanta eft fecunditas , utaliquÅ ty-fexa-gena pariant,aliquÃ¦ quotidie , aliqua bis die,aliqua intantum ut efiÅtÅ moriantur.

CLXV1. Notatu vero dignum eft, quod obfervat Philofo-phus loco modo dido , de gallinis ignobilioribus , ut longe fecundioribus prÃ¦ generoÃoribus. Quali fcilicet has ad ornatum tantum, illas vero ad ufum natura formate voluerit.

CLXVII. Tales quoque ut agnofei poHint, experientia prÃ¦-eunte Varro. 3. de re Ruft. cap. 9. delineavit,ubi hÃ¦c lcgo:7n parando eligat oportetgallinas fecundas ,plerumque rubicundapluma, nigris pennis, imparibus digitis , magnis capitibusÂ»

O VO ET P IIiro. 6, bus;crifta ereamp;a, ampla. QuÃ§ exfcri-ben5amp;pariter locupletans Plinius, ita loquitur lib. lo. Nat. Hi-fto. capit, Æ6. Gallinarum generoji-tasJpebatur crifta ereamp;a gt;nbsp;interdum 0 gemina, pennis nigris , ore rubicundo, digitis imparibus , aliquando O fuper quatuor digitos tranfverfo uno.

CLXVIII. Gallinarum fÅ -cunditati nimium quam calor fuc-currit ; unde ipfa bruma oviparÃ¦ elle dicuntur, quÃ¦ tum calido in loco habcnturgt;tum calente pabulo cibantur. Calor enim ova rudia polit, amp;nbsp;abfolvit. proportionatus tamen amp;nbsp;modicus, nimius enim obeft.

CLXIX. Obfervatione quoque non indignum, quod Plinius poft Ariftotelem lib 6. Hill. A-nim.cap.i. annotavit eod.lib.cap, f3â¢ ExgalUnisjnquit gt;nbsp;jnÂ». nc^plura quam

68 D1ssERTAT 1 o DE quam Veteres , fed minora pariunt. Quod aliter fieri non poteit, quoniam alimentum inter plura ova diftribuCum , lingulis non poted tantum conferre incrementum, quam fi paucioribus diftributnm fuerit.

CLXX. Nec minus admiratione caret , qnod idem eodem lib.capit.f2. de avibus in communi fecundumrei veritatem pronun-ciat: Tribuit, inquit, boc aViumgeneri natura , utftecundiores effentfugaces tantam , quam fortes. Quali Optim. Max, Deus circa aves lias, quÃ¦ ut plurimum prÅda fiunt,ne unquam fpecies interirent , imbecillitatem fcecunditate compenfa-1e voluerit.

CLXXI. Ex ordine ,quem, ipfi ante nobis definivimus, dividenda ova funt. Omiflis vero aliis divifionibus, unam folum, quÃ¦. initi-

CLXXII. ConÃderato ergoo-vo in ordine ad progenerationem pulli ex eo,aut potentiam ad illud habet, aut non habet.

CLXXIII. Ovum, potentia ad pullum dediturum, varia, nomina fert : non folum enim Ã Latinis authoribus irritum amp;:fub-Ventaneum vocatut , fed Ã GrÃ¦cis quoque , authoribus v7riqvâ¬piGv. Varro lib. 2.de Re Ruftica cap.i. Quedam id locnto concipiunt certo tempore anni : ut bie gadinÅ quoque folent gt;nbsp;quarum oVa vz^vt^ia appellant.

C LXXIV. Quoniam vero Zephyrus five Favonius plurimum ad ova hujus notÃ¦ conferre vulgo credebatur, inde Ã GrÃ¦cis C^4)ueio6 vocari coeperunt. Aiid. lib. 6. Hift. Anim. cap.2, Sunt qui hjpe-nemia.

70 Dissertatio !)E nemia , hoceftfubl)entaneos illos par-tus,Zephyria nominentgt;eo quod Verno tempore aVes flatus illos fecundosex FaVonio recipere Videantur. Et Plin. lib. IO. Nat. Hift. cap.6o. Irrita oVa,quÂ£hypenemia diximus, aut mutua feminae inter fe libidinis imaginatione concipiunt,autpulVere : nec columbae tantum, fed amp;nbsp;gallinae, perdi-ces,paVones,anferes,chenalopeces.Sunt autem flerilia,amp; minora,ac minus jucundifaporis,amp; magis bumida. Quidam amp;nbsp;Vento putant ea generari : qua de cauffa etiam Zephyria appellantur. Hlt;ec autem Vere tantum.

CLXXV. Magno autem errore Grammatici hujus commatis ova,urina quoque vocarunt. Nam ut Plinius loquitur loco modo laudato: Frina flunt,jncubatione dereli-fla,qnÃ¦ aliicynofya dixere.

Ovo ^T Pullo. 71 tentia ad illum prÃ§ditÃ»,paucis Hierum quoque examinare debemus. Ut ergo cum Philofopho loco po-ftremo citato eos rejicimus, qui cxiftimabant o^a fubbentan^a effe reliquias partus , quem coitus fecerit :

CLXXVIl.Ita cum eodem non audimus illos, qui mitem Zephyri afflatum ovum alias irritum, fecundum reddere polfe putant: multo minus Columellam , qui non dubitavit fcribere lib.6. de re Ruft. cap. 27. cortales aves vento concipere.

CLXXVIII.Ova enimquÃ§ Zephyria vocantur, per omnia infecunda funt, nullamque potentiam ad pullum habent,ut docet, aftipulante experientia Philofo-phuslib.3.deGcner.Anim. cap.7. ubjhoc veriffimum effatum invenitur. SubVentanea perfici ad animalis

CLXX1X. Quangnam interim non illibenter damus, per accidens concurrente cum maicu-li femine blando Favonii (piritu favoreque juvari polle ovi fecunditatem.

CLXXX.Utcrgo nullo modo concedimus Favonio vim fecundandi ova, alias in feinfÅcÃ»da,ita neque eos audimus , qui volunt,ut fupra quoque tangebamus, vultu-remnuOam fexus differentiam habere amp;nbsp;imprÃ¦gnariÃ vento.

CLXXXI. Quamvis enim hoc magnis viris vifum fuerit , amp;nbsp;inter eos Ãliano lib.2. Hift. Ani. mal. capit. 46. Plut, in Roman. QuÃ¦ft. ^3. GlycÃ¦lib.i. Annal. PhilÃ¦ in Iambis, Horo Apollini lib.i. cap.II. amp;nbsp;Bafilio Magno hom.S.in Hexacm.

CLXXXII. A vero tarnen alienum cft, originemq; traxit fabula , ut ante quoque notabamus, ab incuria noftra; niÃ quis dicere velit,commentum Iroc, ut multa a-lia , originem traliere ex arcanis hieroglyphicis Ãgyptiorum, qui telle Horo Apolline, loco modo addudo, cum matrem Ãgnificare vellent, vulturem pingebant.

CLXXXIII. Ut vero hoc obiter moneamus, quandolib.d. Horus Apollo vultures Ã Borea impraegnari dicit, aliis authoribus, qui Favonio partes illas tribuunt, nequaquam contradicit. Nam diverforum locorum ratione idem Favonius amp;nbsp;Boreas enhn meridionali enim plagahabitantibusAquilo cH, qui nobis Aufter.

C LXXXI V. SiquÃ¦ratqui-fpiam,cur Ã vento nihilominus o-,ahÃ¦c nomeuhabeant,cum tamen

7 Dissertatio de j nihil cfhcaciÃ¦ ab eo recipiant? Re-Ipondebimus, ideo hoc fieri ut va-' nitas eorum, ratione progenerandi pulli,oftendatur. Ufitatum quippe eam indicare per vocabula ad ventos pertinentia. Quomodo amp;nbsp;adjectivum avepwKiog, quod proprie Ventofu hgnat, ufitate provano accipitur. Sic Homeri illudex Iliad. ^. av^pteÃiobÃamp;^eig; Interpres interpretatur aveuwAia ava^ocp^epa %Ifi dVtpQl^ ioiKOrot, , T8Tif|V dtpovii.i

CLXXXN. Priusquam pro- 1 gredimur,tria amplius de ovistub-' ventaneis notare covenit.Pnmoergo queritur, curfcpiusdomefticÃ¦ ji aves fubventanea ova pariant rariusH vero ferÃ¦ , fylvcftreique ? Omillis vero aliorum refponhonibus videtur cum Philofopho lib. 3. de Ge-J ner.Anim cap.i.hÃ¦c Ã caulTa fina-à¥¤ li ratio adferenda elfe ; Quod aves tales vix ex nature preferipto plu-!

Ovo et Pulio. 7f ra ova pariant, quam deftinata fint progenerationi , perquam in individuis fpecics coniervatur.

CLXXXVI. SrniiidojquÃ¦^ ritur cur ova hÃ¦c irrita five Curr-vtp;amp; minus grato fapore , quam facunda, prÃ¦dita fint? Rem acu tetigit Philofophus loco modo adduco,quando ita loquitur: Minus (ova fcil. hÃ¦c de quibusnobifcum loquituQeriamfuabiafuntgt;quoniam mi;us concoita. Concoctum enim in quoVis genere dulcius eft. Cui afti-pulatur Cardan, lib.3. amp;nbsp;Tuend. Sanit. cap. 23. ubi eleganter docet, gallinas,quÃ¦ cum gallis adiduo congrediuntur, ova faciliora ad concoÃ©bionem amp;nbsp;aliquantulum calidiora edere.

CLXXXVII. Tertio, quÃ¦: ritur cur eadem ova ut plurimum reliquis gt;nbsp;fecundis fcil. minora fint? Et hujus myfterii naturÃ¦ Phi-D 2 lofo-

76 Dissertatio de lofophusLd. accurratam rationem reddit, quando ita loquitur : Quod imperfecta funt,minus augentur. Im-perfeÃ©la fcilicet funt, ratione finis principalis,quem natura per ovum intendit.

CLXXXVHI. Quod ad ovum potentia ad pullum prÃ¦di-tum,illud mafculi femine inftru-amp;um elfe debet. Prop terea enim naturÃ¦ author Deus, fexus differentiam in avibus elle voluit, ut more reliquorum animalium generarent.

CLXXXIX. Qiiare amp;ci-cra hÃ¦fitantiam infecundaomnia illa ova habendafunt, quibus mafculi fernen affufum non eftNota-tu digna funt Philofophiverba,quÃ§ occurrunt libj. Hift. Anim. cap. l. 7\^c dÃ©funt oVa , quÅ mare Vidua, fexu uno femineo formentur: quÃ¦perindeutaVes,paviunt , quÅ Vento oVa conci-

O VO ET P il LLo. 77 concipiunt, (ex vulgi fcilicet opinione) quibus ab argumento conceptus nomen bypenemia , quaÃfubVentanea inditum ejl. Verum ea,quÃ¦ aVes conci-piunt,omnia Junt infacunda. Ita enim eorum natura nihil ultra o3gt;um perficere potefl , niÃ obo alio modo maris opera contingat:

CXC. Affundi autem debet mafculi femen ovo nondum tenaciore cortice,qui poftea lapidefcit, munito : hoc eft in utero femineo, extra eum enim ovum quando confiftit, tefta lapidefcit.

CX CII. Valde tamen probabile,in avibus, quÃ¦ gemino utero gaudent, femen malculinum affundi demum,ovo ad pofteriorem uterum devoluto.

7^ DISSERTATIO DE tero plurima ova inchoata hnt, portioque feminis, quam mafculus affundit admodum exigua ht, haud mirum, fi omnia ova,qure fÃ¦mellÃ¦ etiamcongredientes edunt,non (int fÅcunda, aut faltem non Ã¦que fÅ-cunda.

CXC1V. Nequaquam autem putandum, ovum,per mafculi fernen alio loco fÅcundum reddi pofTe, quam ut mafculus in agrum genitalem femen per aliqualem congreflum profundat.

C XC V. Quare non audiendi,qui fccuti Varronem lib.5. dc Re ruftica cap.-ii. amp;nbsp;Clearcbum Solenfem apud AthenÃ¦um lib.9. Dipnofoph. cantam perdicum fÅ-cunditatem cfTe pronunciarunt, ut audita fold maris voce concipiant.

CXCVI. Cui fabulÃ¦ originem dedit maxima amp;nbsp;pene poiten-tofa perdicis libido, dequa confu-lendus

CXCVII. Et tantum quoque de ovis fÅcundis ; de quibus non fine ratione quis quÃ¦rat, an per certa Kp/rrÃ§ia jam dura tefta obduda ab infecundis ac fubven-tancis diftingui queant? Quod vix credimus: quanquam alias non inviti Varroni accedimus, cujus haec verba funt lib.3.de reruftica cap.9. de ovis gallinarum ; OPaqu.e incubantur, babeantne femen pulli , curator , quatriduo pojlquam incubaricÅ-pit, intelligere potcit : ficontra lumen' tenuit,lt;^purum uniufmodi animad-lgt;ertit,autumanteliciendum, e^ aliud fubjiciendum.

CXCVIII. Ordine dein conlideranda pulli ex ovo fecundo formatio,quam antequam methodice proponimus , prÃ¦ambulÃ¦ quaedam quÃ¦Ã»iones movendae funt. Queritur ergoprimo, utrum

CXCIX. HÃ¦c eft vexata illa quÃ¦ftio, quÃ¦ occaÃone ovi amp;nbsp;gal-linÃ¦ ptolixe ventilatur apud Plu-taichum in Sympofiacis lib. 2. qu. 3. ejufque limium Macrobium lib. 7, Saturn, cap.ult. 8.

CC. Si fidem habemus Cen-forino Grammatico,in opufculu de die Natali,cap.4. Peripatetici,quia O' obum fine aVe, amp;Â»agt;iffine 0)0,effe nonpojlitinde concludebant,orbem effe quendam generantium , najcen-tiumque ; in quo uniujcujufque gentis Â»litium Ãmul , (7finis effe video: tur.

CCI.Haut incommode:ncon-fideretur natura jam conftituta: quanquam interim quidam Peripa-teticÃ§ PhilofbphiÃ¦ mangones male hinc mundi Ã¦temitatem colic-

Ovo ET PutLo: ^1

C C 1 I. Si ratio haheatur creationis , quÃ¦ftio per omnia fuperva-canea eft; per creationem enim di-Ã©lum fadum omnia animalia complÃ©ta extiterunt.

C C 11 I. Si vero ratio habeatur ordinariÃ¦ generationis in his, quÃ§ovo generantur , ovum prius poni debet. Efficiens enim amp;nbsp;materia eftedto priora funt. Et tamen nullum ovum, niliper omnia Ã¦quivocum , eft abique matrice ovipara : unde ultimo ad creationem redeundum eft, amp;nbsp;avis prÃ¦-mittenda.

C C 1V. Vidit amp;nbsp;hoc Macrobius,cujus fequentia verba notatu digna , loco modo laudato occurrunt : latura primum fingula animalia perfecta formaygt;it; deindeperpetuam legem dedit ut continuaretur procreatione fuccefsio. Terfeita autem in exordio fieri potuiffe teilip

Sx DIssERTAT IO D E moniofunt nunc quoque no pauca ani-ynantia,quÃ de terra amp;â¢ imbre perfera naÃuntur:ut inÃgjpto mures:e^ aliis in locis ranÂ£,ferpentefque zgt;fimilia.

C C V. Secundo , inter quÃ¦Ã»i-ones prÃ¦ambulas expendendum, quÃ¦ ratio ovi fÃ®t ante formationem pulli,quod ad animam. QuÃ¦ritur-que an ovum animatum fit?

C C V I. Non aÃ©bU'fed poten-tiafolum animatum id elfe , clari-ffime Ariftoteles docet lib.20 de Generar. Animal.cap. 3 .in fine his verbis .â¢ Quapropter quibus animali-Ins o}gt;afubVentanea gignuntur,partes quidem utrorumque (fanguinis fcili-cet amp;nbsp;menftrui) obtinet oVum infti-tutum,/edprincipio caret : quapropter animatum non eft. Hoc enim ita in-telligendum effe, quod non fit animatum aÃ©hi, quamvis tale (itpo-tentiÃ¢,utfatis clare colligi poteft ex fubfequente capite quarto.

Ovo ETPUILO. 83 C C VII. Nec contrarium,Ut multis videtur , Philofophus docuit cap. 7'lib. 3. de Hiftor. Animal. Hoc enim folum ibidem dicit, Ã omnia rite expendantur, ova fubventanea folum principium habere ad animam vegetativam,non vero ad fenfitivam. Etenim , cum exprete eo loco dicat; impoÃibUe' effe ut hÅc oVa ad animalis facunditatem perfriantur ; Ã illa ova animam vegetativam adu haberent, fequeretur certo , fecundum illa Philofophi verba,facunda habere animam fenfitivam aÃ»u,quodrationi per omnia adverfatur. Accedit , quod ipfe Ariftoteles ibid, dicit, exjubventaneis animatum aamp;u fieri nonpoffe. Si non poteft autem ex iis animatum aCtu fieri, multo minus animata adu elfe poliunt.

^4 DISS ETATI0 DE poteft,verum etiam rationibus.Inter quastamen deledus eft habendus,quoniam non omnesÃ¦que urgent.

C G1X. Neque enim probare podumus duas Carrerii rationes occurrentes Difput. 37. cap.4. fu-per Avicenam,ubi probaturus ova non elle animata adu, utitur primo hoc argumento: Quia neque nutri-untur,neque augentur, nec fignum ullum vita: edunt. Secundo, quia finis eorum ed, ut fint materia viventis; ad ede autem materiam viventis non requiri ut fint animata.

CCX. Quod adprius enim,nul, lo modo illud procedit : quoniam ad ede (impliciter non funt necef-fariÃ¦ operationes : poteft enim aliquid eUc , ctiamfi non operetur, quia operari pofterius edrtf ede. Quemadmodum mainfcfto liquet

OvoET PU1LO. sy mmultis exftaticis,hyfteiicis,amp;c. Ã quibus anima non receffit,quan-quÃ¤nuHÃ§ illius operationes animadvertuntur. Nec magis alterum ftringit : AdverfariÃ¦ enim fenten-tiÃ¦ patroni dicere polTent, falfum effe, finem ovi folum eire,ut fit materia generationis , fed potius hunc elfe ,ut ipfum habeat in fc potentiam comformatricem, qua podit in abfentia generantis conformari: quam non videtur fine anima habere pofle: cum potentia illa necedario vitalis elfe deberet, uti amp;: adhio elL

C C XI. Fandenl veritatem potius duabus fequentibus rationibus confirmari putamus : Quarum hxcprioi^ Si ovum exanimatum adu, multo magis femen erit animatum adu. Nam ideo maxime animatum erit, quia ma-fculino femine fecundum cR: Sed fernen

86 D1SSERTAT1o D E fernen non elfe animatum adu, videmur alibi folide probate contra plurimos.

C C X1I. jflterd veto hÃ¦c:Si ovum adu foret animatum, deberet quoque orgnani zatum effe. Sed non eft organizatum. Confequen-tia eft certa : nam anima eft adus corporis organici.

C CX11I. Ex his patet,quid exiftimandum ht, defententia ex-cellentidimi alias Philofophi Fortuny Liceti, qui lib. 4. de his, qui vivunt fine alimento, cap:71. exi-Rimat fubventanea ova vivere vita Vegetali Ã matre accepta, fÅcunda vero vita fenfitiva, quam communicatam habeant Ã mafculino femine.

CCXIV. Gravius falluntur, qui exiftimantova,poftquam parta iunt, augeri quoque amp;nbsp;minui. Ut enim certumnullam exintrinfecis ovi

Ovo ET. PuL1o 87 ovi partibus cxtrinfeco alimento^ peifrui, poftquam editum eft: Hc condat quoque albumen luteo non ali,aut contra:quando quidem poft longumtempus unum ab altero confumi deberet, quum alimentum iugiter in fubftantiam illius, quod alitur,convertatur. At vero ovum quod incorruptum fervatur, Ã¦que fe habet poft aliquotmenfes fecundum quantitatem in proportione lutei amp;nbsp;vitelli , ac primo die originis fuÃ¦.

CC XV. Te tio, inter quÃ¦-ftiones prÃ¦ambulas quÃ¦ritur,cujus caulTÃ¦ efficientis vi, in, amp;nbsp;ex ovo, pullus formetur ?

CC XVI. Plumas cauflÃ¦ ef-ficientisloco elle, male cenfere videtur Ovidius lib. 1.Fad. quando' itacanit;

S3 Dl's S ERTATIO D E Intaamp;tÅfuerath aVesfolatia ruris, Affuetumfyhgt;iÂ§ , innocuumquc genus.

Etfacili dulces editis ore fonos. liifi quis aut licentiÃ¦ poÃ«ticÃ§ hoc condonare velit, aut tropum agno-fccre.

C CXVII-Gravius falluntur, qui prÃ¦ter necellitatem ad occultÃ¦ qualitatis afylum confugiunt , amp;nbsp;quam fympathiam libi imaginan-tur:ea enim fi haberet locum, aves fuis folum ovisincubarent,ut amp;nbsp;annotavit dodiflimus Brodxus lib.3. Mifcellan. cap.25.

CCXVIII.CaufTÃ§ enim efficientis proximo vice eft, vis con-formatrix ipÃ ovoinhÃ¦rens, quam externo calore incubans avis primo excitat , amp;nbsp;dein ad definitum tempus, ( ufquedum fcilicetpulli for-.

CC XIX. Quanquam enim multi magni nominis viri, amp;nbsp;inter cos ex recentioribus Mercenarius in Elucidationib. fol. m. 378. amp;nbsp;Soncinas lib. 7. Metaph. cap. 29. voluerut vim conformatricÃ« nihil aliud elle, quam calorem innatum feminis gt;nbsp;adiutum calore uteri, aut in avibus , calore avis incubantis , contrarivm tarnen veriihmum eft.

CCÃX. Nampr/mo , calorem qui Ã gallina aut alia ave proficifcitut , non polle haberi vim conformatricem , agentem in virtute formÃ avis, hinc patet: quoniam gallina aut quacunque a-liaavis , ratione ovorum, quibus calorem fuum communicat , Ã¦que externa eft, ac ipfe calor ab ca prodiens , amp;nbsp;confequenter ipfe car lor.

Tor,intus conformans, qui habetur loco virtutis conformatricis , cum fit plane turn ab ipfa ave,tum a calore illius feparatusnon poteftdici operari in virtute formÃ¦galli' nÃ¦. Quicquid enim operatur in viltute formÃ¦, operatur in virtute formt (ibi unitae, amp;nbsp;eidem fecum fubjedo inhaerentis , non vero in virtute formt,fubje(fto,amp;:loco di-ftindt.

CC X X, Deinde,calorem loco conformatricis virtutis fuppofitu m non operari in virtute formt avis, hinc quoque certum; quoniam, ut deinceps liquebit, non prtcife requiritur calor avis ,cujus ova con--formantur, nec ejus etiam prÃ¦fen-tia,cum utriufque fÃ¦pe vicariam operam prtdent calor fimetis ftra-minis, furni,aqut tepidt, amp;c.

O VO ET PuIJLO. pp formatrice , non poteft dici agere in virtute formÃ¦gallinÃ¦, nÃ¦ fautra quoque jadatur.Omnis enim qualitas relpedu alicujus formÃ¦ fub-ftantialis, amp;nbsp;confequenter facultas, conformatrix inftrumenti rationem habet, efficaxque eft in virtute illius.

CCXXIIII. Eoque ut in generatione omnium viventium, non cenfemus vim conformatrix cem calorem cire,itain fpecie idem exiftimamus de vi conformatrice, ovo, per quod avis generat,indita. Ut non oblcuie eadem hxefentenâ tia Ã Philofopho noftro lib.z. dc Generat. Animal, capit, i. proponitur; ubi non folum quÃ¦rirjcd e-tiam dubitat,quid fit illud, quod fÅtum conformÃ¢t ; an anima, an pars animÃ§ , an vero animamhabens ; Djlucide latis innuendo, mentem Tuam elTe; caufam confor-matri-

92 D1sSERTAT1 O DE matricem elle , quid anime vicarium , amp;nbsp;non fimplicem nudumque calorem.

CCXXIV. Ut ergo ad calorem , qui vim conformatriccm ex-excitat , redeamus ; ille variis modis ovo ad pullum deftinato contingit, nam aut affundunt eum e-jufdem fpeciei aves , ita ut (quod circa varias fpecies obfetvari po-teft)fÅmina marque alternatim incubent.

CCXXV. Aut induftria humana alterius avis ova , incuba-turÃ¦ fubduntur, quo debito tempore calore illius tepefacta excludere pullum alienum poffit. Quomodo fÃ¦pe ova anatum,anfe-rum,phahanorum,pavonum amp;c,-gallinÃ¦ fubjiciuntut. Quod ut frpe leve ob caulfa fit, ita propter fonti-ca circa pavonia ova ufurpatur. Ut enim Philofophus dicit lib.6.Hift.

OV OET PULI0. ,3 Anim.cap.9. GallinisJubjidunt incubanda oVa paVonia , quoniam mas, dum femina incubat , adVolans ea frangit.

CCXXVI. Aut ipfa avis confeia, per nature inftinÃ©lum,infirmitatis fuÃ¦, ova fua alieno nido committit . quo illud ,quod ipH aJuvixTov eft , fubddio aliarum avium preftetur.

CCXXVII.Viderehoe prÃ¦ exteris in cuculo eft, que gnara fe per frigidam naturam ( quic-quid aliis enim videatur ab ea ratio peti debet) ova propria excludere non poffe , ne genus fuum intereat , in alieno nido ea excludit; ut docet Ariftotel , lib. 6. Hift. Anim. cap.7. amp;lib. 9. cap. 39. adhoclib 3. de Gener. Animal, item Plin. lib. 10. Nat. Hift-cap. 9-amp;Ãlian. lib.j.de Animal, cap. 20.

CCXXV1II. Intrat autem po-tidimum palumbis, alauda, limili-umque anicularum nidos, nec non illius quoque avicult, quÃ§ cum ab Ariftotele lib. 6. Hift..Anim. c.i. vocata eilet e^oAai7, ac Ã Theodoro Gaza reddita curruca, multi apud luvenalem Sat. 6. hc legere inceperunt.

cum tamen vetus Scholiaftes ibi legat fÃ©r;iC4,alii erÀ,nonulli urtica: haut diffidente doCbiffimo Alciato lib.7. Parerg. luris capj.

CCXXIX. Alias fÃ¦pe non avis incubantis calore, led longe alieno ova foveri folent. Ex re notare ea, quÃ¦ apud Philofophum occurrunt !ib'6. Hift. Animal, cap.2. Incubitu

O V OET PUILO. 95 litu agt;ium y inquit, fetum excludi nature ratio eft, non tamen itaJblum Oba aperiuntur , Jedetiam jponte in terra,ut in A Egjpto obruta fimo pul-Uciem procreant. Et SyracuEs potator quidam, obis fubJIoria in terra pontis, tamdiu potabat, donec oba ederentfetum. lam bero,amp;Â° cum in bafsqui-bufdam tepidis effent conjecta ,fonte oba pullos prompfere.

CCXXIX. Obfervatione nou minus dignum eft , quod narrat Suetonius lib.3. in Tiberii vita .cap. 14. IPrÃ¦gnans, inquit , Libia, cum an marem editura effet , barils captaret ominibus , obum incubanti gallinÅfÃ bduamp;ummuncfuamunc mi-niÃrarum manu perblces ujque eofo-bit, donec gallus infgniter crijlatus exclufus eft.

CCXXIX. Quod tarnen paulo aliter commemorat nature Bibliothecarius Plinius lib. 10.

,6 DissertATioDE Nat. Hift cap. ff. cujus verba non pigebit adicribere : Lilgt;ia z^uguffa prima Jua juVenta liberio Capare ex perone grabida gt;nbsp;cum parÃ¨re Virilem fexum admodum cuperet, boe up eft puellari, augurio. oVum in fÃ®nufosendo , atque cum deponendum haberet, nutrici perjmum tradendo, ne intermitteretur tepor. ^ec fa^o augurata proditur, ^uper inde fortaffe inVen-tumgt;ut oVa in calido loco impoftapaleÃ¹ igne modico foVerentur , homine Verfante ,pariterque amp;ftato die illinc erumperetfÅtue.

CCXXXII. Nec veteribus hoc folum notum fuit,fed adhuc hodie in Ãgypto ufitatum cft: Vel Sca-ligero teile , apud quem Exerc.2;. adv. Cardan, fed.i. fequentia leguntur: In Ãgypto ad Cairum furnos conftruuntgt;alii alio multiplice fornice importo: in quorum tholifupremi medioforamen eft: perquod caloris vis.

OVOET PuILO. 97 quf immodica poffet officere , fubit, atque exhalat, lu imo ignem accendunt temperatum. Ovorum multas centurias infornicumfuperiore planitie dijponunt.. Statis diebus erumpit turba:quos illi non riumerofed menfu-ra Venales habent.

C CXXXIII.Idem calculo fuo confirmÃ¢t BrodÃ¦us l. d. qui amp;nbsp;texatur patrum fixorum memoria, virum quendam Neapolitanum in Gallia fuifle , qui fenatis tem-peratifque ignibus ova perficeret.

CCXXXIV. Ex liis liquet quid cxiftimandumlitde Strutliio-camclo,qui vulgo creditur videndo ova excludere. Videatur Rlio-diginus lib. 20. Antiquit. Leti, cap.f.

CCXXXV. Quod conimcn-tum inde ortum,quoniam ova fua, que, (ut fnpra notatu cR) maxima funt, fub arena occultat amp;nbsp;foli fo-E venda

CCXXXVI. Tangit exparte hanc rationem ipfe lobus cap. 39. ubi ut multa admiranda.de ftrutlii-onereferuntubita v.19.amp; ao.hxc leguntur: (Deus torrefaciens excludit pullos ejus aliena opera, propter Inanitatem laboris ejus $ ex incuria. Qda dejlituit eum Deus fapientia, neque inpertitus ejl ei i/lam inteliigentiam.

CCXXXVII.Caufam fecundam , no nabiimilem modo pro-pofitÃ¦ innait Philofophus in libb.' de. Hift. Anim. ubi liÃ¦c lego: 0gt;4 menfe luUo parit ,amp; infabulo Â«bfoudit : quÅ calore 8 olis excludun -tur,ut aliena multa oVa animalium, amp;nbsp;ideo ad ea no revertitur,quod undo corpore eafodere no pofsit, amp;# fubinde reÃicitad locum, in quo condita funt.

apudquem lib. i2. Origin, cap.7. hÃ¦c de eodem Struthione lego: Ol'aCinquiOJua fovere negligÃ©t: fed, projecta tantummodo fotu pulberis animantur.

CCXXXIX. Quoniamin ftru-thionis mentionem incidimus, w^ iv7iÃ¯amp;po^w notari debe',quodreÃ©lc obiervatum eftÃ Philolbpho no-ftro lib. 4. de Part. Anim.cap. 14. ubi docet cum mediÃ¦ quafi nature effe inter animalia quadrupedia amp;nbsp;aves , amp;nbsp;quidem Ã quadrupedibus abire,quia alis fit prÃ¦ditus,ab avibus vero, quia ala: ejus non funt idoneÃ¦, ut multum fele Ã terra extollat ; ac prÃ¦terea pilis magis fimiles fint.

CCXXXX. Ex iifdem , que modo obfervata funt, liquet etiam, quid exftimandum fit de fen-tentia Michaelis MedinÃ§,in lib.2. de Reda in Deum fide cap, 7.ubi E 2 docct

lOO D1ssERT^TIo D E docet gallinam non pullum,fed ferpentem productura edÃ¨; fi dum ovis incubat, inclufus cancellis a-liquibus ferpens, ejus oculis continuo objiciatur.

CCXXXXI. Quam fententiam falfillimam elle,ex iis que ante Fufius tradita funt,liquet. Poftquam enim ovum in lucem editum eft, gallina incubans nullam amplius vim ci impertit prÃ¦ter calorem, quo folo,ut didum, vis formatrix excitatur. Quod fi vero virtutem aliquam ipfis ovis impertiret , ne-ceflario quoque ea, aliquam fimi-litudinis , aut proprietatis illius vim referrent, v.c. ova anatum gallinÃ¦ fuppofita, fimilitudinem quam de gallina incubante traherent.

CCXLII.Quarto amp;nbsp;pojlremo interquÃ¦ftiones prÃ¦ambÃ¹Ã¯as amp;nbsp;hoc notari debet, non omnis generis ova

Ovo ET PULLO. lOI ova Ã¦que diu per calorem foven. da elfe , magnamque differentiam elle diverfarum anni temperatum. Notatu digna finit Pliilofdphi verba,quÃ¦ occurruntlib. 6. Hift. A-nim.cap.2. Excluduntinquitjcele-rius incubantes Estate, quam hieme. Ideo lt;eÃate gallinae duo de Vicefimo die fatum excludunt,hieme aliquando vige/lmo quinto.gtiferimen tamen OaVium ell, quod alif magis aliis fungi officio incubandipoffunt.

C C X LIILNon fine ratione autem queritur , cur omnes prope aves ordinario ter feptenis. diebus incubando, ova excludant^ C CXLIV. Non exiftima-mus vero,cum quibufdam Cabal-liftica circa numeros myfteria ru-fpantibus, feptenarii numeri puta-titiaperfcdionem Iiic agnofeenda efle. Quanquam enim novimus numeri hujus perfeCtioni multum.

102 DlSSERTATIODE ftlÃ®cribi Ã Philone de Mundi opificio )Chalcidio in Timxo,Ma-crob.in Somn. Scip. lib. i.cap. 6. Agellio lib. 3.Nod. Attic,cap.

10, Martiano Capella lib. 7. amp;: Juftino Martyre QuÃ¦ft. 69.adhoc Cenforini vocem clTe cap. 7. de Die Natali. In omnibus numeras Jeptenarins plurimumpotejl. fpe cia-tim vcro Fulgentiumlib. de Con-teg. Virg.dicere,fecundum Arithmeticam numerum harmonicum effe partui : Ex Philofophia tamen do-dli fumus,numeri qua numeri nullam ede eflicaciam.

CCXLV. Zfoque malumus cum Cardano lib. 7. de Variet. Rerum cap.34. in finejioc imputare maxima que inter aves intercedit fimilitudini. Verbaejus ob-fervatione digna,hÃ¦c funt: Generale eÃ omnibus aVibus , oba terfepte-nis diebus incubare, neque enim longiori

Ovo ET PUI. I,O 103 giori tempore Vacare poffunt fovendis,neque breViori , tam perfebla animalia conformari : atque ea cauffa eft (utopinor ) quod non adeo eVi-den; Jit dijcirmen inter aVes, Velut inter pifees, aut quadrupedes : plu4 enim longe differt elephas Jolertia atque prudentia Ã cuniculo , quam aÂ«, quila Ã regulo.

CCXLVI. His omnibus prÃ¦-miliis , cx re cRaccurate annotare methodum, fecundum quam in ovo difpofitionem ad pullum habente , omnia ordinate, ufque ad vigefimum primum diem producuntur amp;nbsp;efformantur. Proponemus vero nobis gallinam avem noflriprÃ¦ cÃ¦teris juris , ac circa cam accuraiiÃimam Volcheri Coiteri obfervationem ,quÃ¦ prope conlentit cum plerilque Hieronymi ab Aqua pendente obferva-tionibus,amp; Ã quocunque facilein-E 4 flitui

CCXLVII. Ut vero initium faciamus, amp;nbsp;quid quoque die ob-fervari podit proponamus ,aufpir cium capimus, Ã primo incubationis die : quo luteum ovi eonfequi lolct circulus albus minor , in cujus medio ejusdem coloris pun-dum five orbiculus liÃ¦rct : ex circule diÃ©lo duo alii fluunt,quorum unus altero crallior amp;nbsp;longior: vitellus fluidior ac recentis ovi, luteum.

CCXLVIII. 2. Dux tenuidi-mÃ§pellicule confpicu^clfe folent, quarum una immediate putamini adhaeret,altera paulum Ã putamine didita fubftantiam ovi involvit. Vitelli media pars candidior reliqua parte. In medio ejus,quid femini dmile invenitur. Pundum amp;nbsp;circulus,quorum modo facia mentio,

Ovo ET Pullo: ioÃ tio,inviri folent afperfa (anguineis fibris (ub membrana involvente ovi fubdantiam. Album ut amp;nbsp;vitellus liquidiora (blito funt.

CCXLIX. 3 In albumine nulla mutatio.Pundus fanguineus in vitelloante inventus pullat fun-ditque unum venÃ¦ ramum,qui in duos (ci(fus multos ramufculos emittit, qui circuli pulfanspunÃ©lÃ¼ ambiunt Ramufeuli fulciuntur membrana tenuidima , numero amp;fubftantia fecundinam exprimente.

C CL. 4. Album indar aqua: ob tenuitatem diffluit. Globulus, amp;nbsp;reliqua majora comparent,globulus pulfar, vafa minime, Ab a-cutiore latere fibi mutuo conjun-di globuli, colore tranducidi, vitro fimiles. Vitellus liquidus 8C fanguine quodammodo aCpcrfiis.

lOG DIssERTAT1o b E reperirifokt, totius ovi fubftanti-am ambiens, multifque venis per-fufa , ea vero adeo valida amp;nbsp;libera ut abigue offenfa cum ovi fubftan-tia extrahi poffit. Aperta hac . membrana, ut plurimum globulus . fanguineus folito profundius fub-fidiire animadvertitur.,. Globuli Ã latere exiftentes colore ad nigrum tendunt, habentque in medio minores adhuc globulos , qui conjundi cerebrum ex parte re-prÃ¦fentant. Tertius non nih magnitudinisratione mutatus cft. In albumine videntur partes diffimi-lares, quarum quÃ¦dam tenues ad candorem accedunt , quÃ¦dam craffiores,vitellus facile cum albumine confunditur. Haut raro hoc ipfo die caput conlpicuum elTe fo-let , cum novo orbiculo pulfante, unde venÃ¦ oriri uidentur.

0 V0ET PULI0? 107 quÃ¦ omnia majora videntur , amplius ab obtuÃore parte poft membranas albumen deprehenditur, luteo in fundo hÃ¦rente. In albumine invenitur uivus pullus a-nimatus amp;nbsp;omnibus fuis partibus adumbratus. Caput pro ratione corporis maj^imum deprehendi^ tur; nihil vero perfedius prÃ¦ter 0-culos deprehenditur , in quibus hoc die tunicÃ¦ humorefque di-ftinÃ©le animadverti poffunt.

CCLII. 7. Ãmnia praecedentia multo manifeftius oculis fefe offerunt, prÃ¦ cÃ¦teris compa-ret pellicula illa, quÃ¦ tertia fecun-dina vocatur,venas fuffulciens, amp;nbsp;omnem liquorem circumdans: emiffo liquore candido cum flauo, animal exiguum amp;nbsp;rude prodit: cui caput cÃ¦teris corporis partibus tum majus tum peifedius, ita ut in co cognofci poflint tum cra-

E6 mum

loS DIssERTATIo D E nium turn roftrum: vifccra quoni^ am manitefta nondum delineatione gaudent, diftinÃ©te cognofci non poliunt.

CCLIV.8.Inveniuntur omnes partes majores,magifque deli-neatÃ¦,crura amp;nbsp;alÃ¦ ita diÃ¯po/ita, ut pulli effigiem prÃ¦ le ferant. Vena: Latis confpicuÃ¦ in pulliumbilicum immidfe inveniuntur.

CCLV. 9. Manifeflo comparet lecundina venarum tum multitudine, tum magnitudine audia: poft fecundinam vifui occurrit pullus in albo fluitans, amp;nbsp;utriuf-que Ã lateribus vitelli dimidium, tanquam vitellusin duas partes di-vifus eHet. Detrada propria membrana , quÃ¦ pullum proxime contegit, emiiroque humido,pullus omnibus numeris abfolutus deprehenditur. Caput omnium ma-ximuexiftit,amp; oculiperfediffimiÂ»

Ovo Er Philo, 109 fuifquepalpebrismuniti. In capite animadvertuntur tres globuli, qui pofteain cerebri fubftantiam abeunt.Inferiores omnes partes Ã collo ufque ad integram naturalem-que figuram perd, cba. Foiis Ã¨ regione peÃ©loiis pulfatio animadvertitur. Cor licet fubpallido Colore prÃ¦ditum propriam tamen formam habet. lecur fub-pallidum 'Ventriculus , inteftinaÂ» CoftÃ¦,amp;:omnia reliqua vifeera admodum fluida amp;nbsp;flaccida. Notari debet per totum corpus poros admodum apertos inveniri,, ex quibus poftea primae pennarum radices prorumpunt. Albuminis duplex fubftantia animadvertitur , fmgulÃ¦que portiones lingulis membranis comprehense funt. Altera tranflueidaeft amp;nbsp;pullum innatantem continet , altera vero fen-a, cralTa amp;nbsp;pallida, tanquam excre-

CCLV I. 10- Secundina fo-lito crallior amp;nbsp;robuftior. VenÃ¦ fanguine foris irroratÃ¦. FÅtus vitello tanquam pulvinari inftru-dus omnibus partibus abfolu-tus. FÃ¦mora, dorfum amp;nbsp;clunis primis pennarum radicibus obdu-da. In oculis prÃªter alia , con-(picua quoque membrana, qua ni-Ã©lant. Cor naturali figura , coloreque candido prÃ¦ditum. Pulmo efformatus. lecur ab albo colore ad rubicundum tendit. Ex fÅtus ventre juxta anum duo um-bicalia vaÃ» prodeunt ad vitellum tendentia. Exempto pullo major pars albuminis confumpta dc-prelienditur quod fupereft illius , crairum eft amp;nbsp;inftar excrementi, A vitello parum vel nihil rccellit.

Ovo ET Pullo. iii;

CCLVII. II. Vix niÃin^ magnicudine differentia cognofci-tur. FÅtus inalbo amp;nbsp;tenuiliquore deprehenditur , vitello incumbens. Sub vitello craHiim vilci-dumque albumen hÃ¦ret.

C C LVIII.i2.Confideran: turhoc die quam manifefto membrana: amp;nbsp;humores. MembranÃ¦ a-nimadvertuntur quatuor : prima putamini roboris caulfa concelfa eft. Secunda, quÃ¦ totam ovi fub-ftantiam ambit , deprimitur amp;nbsp;confringitur pro ovi imminutione amp;nbsp;contradione , quo inhibeat partium ovi, quÃ¦ (ub initium liquidiores redduntur, con-fufionem. Tertia , quoniam arteriis venifque eft referta , iis prÃ¦-bet fufentaculum ac ftabilimen-tum : extrinfecus autem fubtili fanguine confperfa totum ovum circumdat , amp;nbsp;fecundinÃ¦ munere fun:

ni D'i ssertatio de fungitur. Qyarta amp;nbsp;poftrema membrana ipÃ pullo propria eft^ amp;nbsp;limul cum pullo multum aqua: Continet. Qiiod ad pullum. hoc die major, foliuior, majo ibuiquo pennis obdudus. Extremitati Nuperioris ac infeiious roftri deprehenditur albi quid adhaerere, quod,creditur frugum apprehen-lionem p ohibere , nih limulae pullus exdufus fuerit , avellatur.

CCLIX 13. Nihil hoc die peculiare animadvertitur , nili quod pullus -major quantitate amp;nbsp;magis perinatus animadvertitur, imminuta plurimum ovi quanti^ tate'

CCLX. 14. Quantum albumini ovi decedit tantundem prope pullo accedit, qui hoc die Iblet compatere totus parvis pennis contenus. Conticua quibufdam â¢-~, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hoc

Ovo ET PULLO. 113 hoc die fuerunt quinquevaÃum-bilicalia : inter quÃ¦ animadverti quoquefolent duÃ¦ arteriolÃ¦ , an-fraduofe vermiuminitat ad vitellumtendentes.

CCLXI. if. Vafa omnia per fecundinam diffufa videntur, quorum tenuiflima: comparent tunicr. Perfrada fecundina multum feri aquof i effluit ; poft comparet membrana , in qua fÅtus hirer aquÃ¦ innatans , Ãmulque vitellus propria membrana con, cl ufus.

CCLXII. 16. Deprehenditur craHa vifeofaque albuminis pars fere confumpta. Membrana pulli ac lutei eadem. QuÃ¦ augeri oportet, majora, quÃ¦ minui, mi-'nora videntur. Venter comparc-rc iolet folito turgidior: aperto ventre deprehenduntur vilcera plurimum incrementi fumpfiilb.

M4 Dissertatio DE Extra ventrem aliquando deprehenduntur duo vala vermium in-Ear , quÃ¦ potius intcftina, quam arterias referunt.

CCLXIII. 17: Omnibus augefcentibus , inter tertiam ac quartam membranam , irem inter quartam amp;nbsp;pullum, fubftantia a-quofa , fed pauca deprehenditur. Inteftina extra umbilicum aliquo ufque propendent, amp;nbsp;meatus ex inteftinis ad ovi vitellum perveniunt. FÃ¦ces duriffimÃ¦ inter quartam membranampullumque comparent.

CCLXIV. I8. Inter membranam quartam amp;nbsp;pullum quid veri excrementi animadvertitur. Quarta membrana luteum pullumqueinvolvit. Pullus totusplu-mofus amp;nbsp;ventricofus. Vifeofum amp;nbsp;album, cujus ante aliquoties mentio fida, plane confumptum.

Ovo ET PULEO. Ilf In pullo ventriculus continetfc-rofum humorem, qui chylo non abhmilis videtur.

CCLXV.19. Pullus hoe die invenitur caput deorfum inclinatum habens Tub dextra ala ac dextro crure. VerÃ¦ feces inveniuntur inter quartam membranam ac pullum. Dic hoc manifefto deprehendi folet differentia , quÃ¦ inter gallum ac gallinam intercedit, au-diturque fÃ¦pe pullus pipiens. Liquido videtur vitelli membranaÃ ' cute pulli pronafei, vitellufque ex membranÃ¦ hujus contradione intus rapitur amp;nbsp;quali abforbetur.

CCLXVI. 20. Hoc die pul-lus abfolvitur. In eo autem intus videntur tria vafa umbilicalia, quorum duo videntur arteria:, unum vena clTe. umbilici foramen fic occlufum eft, ut per fpecillum immiHum facile aperiripoffit.Vitelli

ii6 Dissertatio de Vitelli quantitas paulo minor ac Ã principio, beneficio canalis colix-retex intedinis.Exvcntriculochy-lus flavus profluit : jecur magis ad luteum,quam rubicundum colo-lem accedit : pulmo rubicundus cft.

CC LXV II. 2i. Hoc die ut plurimnm abfolutus ex ovo pullus gallinaceus prodire folet. Et tantum de methodo,fecundum quam,ex ovo ordinariopullus gallinaceus generari folet. Succin-dius eam proponit Philofophus noftcr lib. 6. Hift. Anim. cap. 3. Dein pauca quidam circa eam dubia movenda.

C CLXVII I./?r;â70,qua^ri-tur cur fexto modo die ab incubatione oculi, amp;nbsp;quidem grandio-res,animadveiti podintf Non qui. dem fexto die hos notavit Avillo-teles, fed decimo. Sic enimlib.

0 VO ET PU L I, 0 117 d. loquitur : 0)^ jam d.cimo pullfig totus perspicuus eft gt;nbsp;ter membra omnia patent. Caput grandius toto corpore (ft. Oculi capita grandiores herent: quippe qui fabis majores per id tempus emineant nigri, nondum cum pupilla. Explortaum hoc quoque fuit Ladanuo Chriftiano feripto-ri , in degantillimoopulculo de Opificio Dei , ubi cap. 12. hÃ¦c lego : In aVium tamenfÅtibns primum oculos fingi dubium non eft, quod in oVis fepe deprehendimus. Quam vero caulfam puta bimus? Quoniam oculi artificiofiilima amp;nbsp;laborioiidima indrumenta , longum tempus , quo perficiantur, defiderant, avesque exiguo temporis fpatio ovis immorantur, non potuit non natura, fecundum legem fupremi Creatoris fabricam hanc ob oculis exordiri.

iiS Dissertatio DE da diligentius vexata illa quÃ¦ftio, qua quÃ¦iitulicx utra ovi parte interiori pullus generetur. Lis veto Ilic intercedit inter duos maxi mos viros , Hippocratem medici-nÃ¦ didatorem , amp;nbsp;Ariftotelem Philofophorum principem .â¢ quorum ille lib. de Nat. Pueri, ait Â»o-lucrem fieri ex Vitello, ali albumine: Hic veto lib. 6. Hiftor. Animal, cap. 3. amp;nbsp;lib. 3. de gener. Anim, cap.I. amp;nbsp;2.ftatuit, Volucrem ex albo ovi conformari , alimentum Vero ex illius luteo effe. Ariftotelem Plinius fcquitur lib. lo. Nat. Hift.

CCLXX.Quo vero rite ordineque ex gyris finuofis hujus quinionisnos expediamus,primo, dicimus certidimum ede , quod padim fuperioribus Thedb. indicavimus, avem ex ovo nafci. Hoc cnim non folum Scriptura indicat Deut.

Ovo ET PULI .O. 119 Deut. 22. V.6. lob. 39. v.14. fed omnibus quoque, qui commuai fenfil non carent exploratum eft: imo ipÃs fentuum cenlbribus amp;: caftigatoribus Scepticis;qui quan-quam apud Sextum lib. 1. Pyr-rhon. Hypoth. fenfuum certitudinem oppugnant , quod ovum in ave molle,extra vero earn durum fit: apud cum tarnen loco dido be profantur : wotok^vtÂ«: 'opvi^^^, ufres oVapariuut. ntfe. generent.

CCLXX I. Secundo,turn ratio,tnm fenfualis experientia multos docere videntur, in medio ovi principium animale effe, quod ibi amp;nbsp;colledio caloris fit vim com-formatricem excitantis. Quo rc-fpicies Ovid.lib.1Æ.Metam.canit.

Et genus omne aVium, mediisÃ¨ partibus obi, m/ciretfieri , quisnafdpoffe putaret.

CCLXXII. Dubium vero, fitne hoc medium quÃ¦rendum circa albumen , an vero luteum. Circa luteum quÃ¦iit doamp;iflimus. LIbavius lib. 6.ad opera HaxaÃ«m

CCLXX III. Nofne eum fe-quemurgt; an vero cum doÃ©lidimo Mercuriale ad Hippocratem l.d. OTo%,%'v fovebimus , exfpeÃ©lantes Eliam qui dubium hoc lolvat?

CCLXX IV.Enimvero videmur per oblervationes dictim antc propolitas ex parte ad veritatis d^poTcAi v deduci.Nam h quam clare oblÃ¨rvaie poffiimus, fÅtu perfecto nihil albuminis, aut ejus Jolum excrementa adede, vitelli autem partem inteftinis adhÃ¦rcre, paucis diebus ante , quam ultima pullo manusimpohta fuerit , rede concludere posumus pullum formatum,ex luteo folo alimentum amp;nbsp;accretionem trahere.

Hoc

CCLXXV. Hoc quia per experientiam exploratiffimum quo 'que erat BrodÃ¦o, non dubitat lib. 3. Mifcell. cap. 25. ita proloqui: Hoc mibi compertum effeprofiteor ex albumine pullum nafci., ac luteo feu Vitello nutriri, contra quam primae claÃis medici Judicentur. Cujus fententiÃ§ fubfcribens Seal. Fxerc. 288. ita pro fatur Tullum perferum ipfam Vidimus,alfque ullis albi reliquiis , totum obfffiom aViteUo circumflante Vuique accedit ex-ceUentiflimus Medicus Tancrc-dus lib.i. de fame amp;nbsp;liti, cap. 16. amp;nbsp;Chrift.a Vegal.2. de artcMcd. fcd.3. cap. i1.

CCLXXVI. Quam experientiam tamen exiftimamns dilucidius aliquanto explicandam cdc-Uc-dici rede in animalibus diftingu-unt inter partium feminarium amp;: carnofum : ut alba: ex femine, ru-F nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;brÃ¦

122 Dissertatio DE bn ex fanguinc fiant ; in ave gi-gnenda duplex quoque materia aflignanda, una feminaria, altera fanguinexin ovo autem album femen refert , fanguinem vero luteum, quod tempore incubationis fÃ¦pc deprehenditur nihil Ã (anguine differre. Ita ut rationi confen-taneum ht cx albumine, cui maris genitura inch feminarias partes produci, fanguineas vero ex vitello. Cum vero bona adhuc lutei portio fuperht , ea in nutrimentum , totijulque formati fÅtus accretionem confumitur , aqueao fÅtus in utero formatus materno fanguinc alitur.

CCLXXVII. Quoniam vero cx Ariftotelis fententia omnes pulli partes ex materia diffimilium partium gignuntur,omnes quoque pulli ex albumine gigni voluit; non admittendo fcilicet alias ex femine,

CCLXXVIII. Divortium ergo aliquatenus ab Ariftote-lis opinione facientes , tam certo qualdam pulli partes ex vitello conformari ftatuimus, quam cer-. tiflimum eft deinceps nutritioni eum intervire. Nam vitello quid ratione conformationis affignan-dum elfe vel liinc patet, quod ova corrumpuntur vitello confufo, amp;nbsp;liquidiore per fervefecntiam fado: cumtarnen vitellus, ctiamll putrefeere inceperit , in cibum verti pollit.

CCLXX1X Longe remotius recedimus Ã vulgi opinione (utut quibufdam amp;nbsp;inter eos Li-bavio in opuC de Ranus ea plau-fibilis vifa fuerit^ quod magno erro re datuitgrandines, feuumbili-cum ovi,exquo in mattice pcpeii-F a derat.

CCLXXX Nec.tamen ab hoc magno errore Plinius loco poftremo laudaro procul abiit, hipponendo pro grandinibus guttam quam, quando ita loquitur: Omnibus oVis in medioparba ineft, Vclnt /anguinea gutta , quodcft cor animalium exiftimant, primum, in ornui eorpore idgigni opinantes. In oVo certa ejlgutta. Eafalit gt;nbsp;palpit-atque. QuÃ¦ verba non minus Ã vero aliena funt, quam Ã¨diamerro 'contradicunt iis, quÃ¦ poftea apud eundum authorem fcquuntnr.

CCLXXXL Tertio , non male Plinius circa lianc generationem pulli ex ovo lingulare aliquid, per quod aves Ã reliquis animalibus dividuntur,animadvertit, quando inquit:Ães omnes in pedes Wcilt;turgt;contva qua reliqua animalia.

OvoetPulio. ixf CCLXXX 11.Cujus rei ratio petenda eft partim Ã difpofitio-ne pulli jam abfoluti in ovo, partim inde quod pullus non prodit immediate exipfa avâ¬,fed ex ovo ante ab illa edito.

CCLXXXIII. jQ^r/o,haut raro ex ovis monflrofirÅtus prodeunt Ãlianus lib. ii. de Anim, cap. 39. narrat apud Ãgyptios vi-fum aliquando fuifÃ¨ accipitrem ternis pedibus. Qui amp;nbsp;lib.ii.ejuC oper. cap.3. amp;nbsp;32. fide Appionis narrat,vifam aliquando fuifie gruem bicipitem , aliamque avem quadricipitem. Sic Scaligero, ut ipfe teftatur in comm. ad lib.j. Ãrift. de Plantis,anaticula nata cft uno crure nixa. In indice mon-ftrorum Gualtherii amplius Iixc monftra in avium ordine annotantur. Anno Ã M.C.3797. Pulli gallinacei nati cum ternis pedi-

Ã¯26 Dissertatio de bus. An.3873. Gallus gallinaceus quinque pedibns inventus. Anno Ã C: N. 1269. Ex ovo provenit anfer monftrofus ,quern le vidilfe refert Albertus, cum duplici collo, quaternis pedibus amp;nbsp;alis , dor-fe uno, ut videretur anfer unus a-lium deferens- In annibus Dominicanorum Colmarienfium e~ ditisÃ Chriftiano Vrftibo ad mi-num 1270. hÃ¦c annotantur : 7quot; Tbanfotiu fuit pulUculM quatuor pedes habens ? ex oVogallina. Apud Gualterium modo laudatum ad annum 1499. amplius annotatur, quod in pago Argentinenli Sugenheim anfer in ovo inventus fuerit, duplici capite, collo uno, quaternis pedibus, quorum duo erant alarum loco, amp;nbsp;obdicc ge-mino. Polirem0 Parcus lib. 24. Chirurg, cap. 2. annotat in Gallia inventos fuiffe galiinÃ¦ pullos, (pia;

CCLXXXIV. Omnium horum monftrorum caufTÃ¦ non funt petendÃ¦ (ut fupra quo que annotatum eft^ aut Ã phantafia avis incubantis, aut tantum a calore , quo vim conformatricem excitat : fed maxime a propria ovi, vere Ãc di-Ã©H difpoÃtione , quÃ¦contigitim ipfa ave tempore conceptionis/ fie tamen ut per omnia ab ea non feparetur aut ipfa vis conforma-trix , aut externus calor cam Eifci-tans fovenfque: exiftimamus enim utriqueeerto modo aliquas partes in agendo competere.

CCLXXXV.Noii caret admiratione , quod,ut ex exemplis ante adductis liquere potuit, maxime in gallinarum genere montra inveniantur. Caulum fi quis difere-re velit Philofophum audiat, cu-F4 jus

IiS DissertatiO DE jus vetba , prout occurunt lib.4t de Cen. Anim. cap.4. notatu digna funtÃ¨ MonJlra multimembrig raroadmodum fiunt in iis, quÃ¦Ãngu-lospariuntjfed crebrius in iis , quorum partus eftnumerojks, t^prtei-puc in alsiumgenere , earumquepat'J-Ãmum in gadinis , iis enim partus numerofus ,non modo quodfiepe pariant ut columhe;gt;erum etiam quad multos Æmul conceptus intra fie continent, 3* temporibus coeunt; bincgemina etiam pariunt ; cobrerent enim ceneeptru, quoniam in propinquo alter alteri efl.

CCLXXXVI. Etficquoque ovum avium confideravimus in ordine ad generationem. Super-eft,ut fecundum methodum,quam ante nobis propofuimus,alios illitis ufus confideremus : Qui ut ordine proponi.queant,expendemus primo ejus ufum circa vidum :fecundoquot;,

OyoET PUZ LO. 129 c^ndojufum medicum: terrio,ufuni vatidicum: y/edrt^mfum qui poteft percipi ex occultis quafeatibus, quÃ¦ ovis quibufdam adeilÃ¨ dicuntur.

CCLX^X XVII.Quo vero commode de. ovis avium quatenus in conviÃ³hi ufum habent,agere queamus; tria amplius diftinÃ©le expendemus. I. Quibus animalibus nutriendis ferviant. I I. QuÃ¦ homini maxime conducant. I1I. Quomodo ea praeparentur.

CCLXXXVIU. Inter animalia, quÃ¦ ovis avium paguntur occurrunt prÃ¦tet homines,ipfÃ¦ avesÂ» amp;nbsp;quasdam animalia quadrupedia.

CCLXXXIX. Qiiod ad homines , illi inveniunt in ovo tum mundidimum, tum paratu facillimum ac faluberrimum alimentum. Quare aut duo aut nulli inventi (Ã

1^0 Dissertatio dÅ excipias folos confortes doÃ©tri-narum daemoniorum , i. Tim.4. qui certis diebus feÃ©batoribus fuis ovorum ufu interdicunt ) qui ab ovis (insulari Dei munere morta-libus concedis aut fecundum fpe-ciei fure inftÃ¯nÃ©lum naturalem, aut. propter fuperftltioncm plaubbile quod in natura prefidium habentem abhorruerunt. NequÃ¨ enim audiendus ed Marcellus Virgilius, quando in hoc Pythagorae dido; kvamp;iawv obw Â£%eo9-ai, per Kvapgt;lt;Ã§ in-tdligit ova: Cum certum fit Samium fenem intclIexiOc fabas, quas,quod in Venerem comedentes ftimularent, fedatoribus fuis non concedit. Norat Cicero, cujus hÃ¦c verba occurrunt in libris de Divinatione : Ex quo etiam 'Ey thagoreis interdi^um putatur, ne faba Vefcerentur, qUÂ£ res habet inflationem mannam. Is enim cibus trqn-

CCXC. Tantas vero quidam populi in ovis dilitias invenerunt, ut prÃ¦ iis omnia alia con-tempferint. Imo iis folis ut primario alimento integrÅ gentes vixerunt. Sic apud Plin, lib. 4. Nat. Hift.cap.i 3. commemoranturin. fulx Oon4,in quibus aVis algt;iuni,amp;4 allengs income Venant. Secundum Pomponium Melam autem infulae hÃ¦ Sarmatarum funt. Nec fa-bulolfe habende, Similes infulÃ¦ Ã CÃ¦fare lib. 4. de 13. G. pape Rheni afeia fiatui videntur.

'CCXCI- Ovum in conviviis luisplurimum quoq; Romani honorarunt. Nam ab eo cÅnam au-fpicari folent. Videre hoc eft apud Horatium lib.2.Sat.4. ubi Catius Epicureus cÅnam Saliarem,quam dabat, ab ovis exorditur. Hinc

rgt DISSERTATIONE apud eundem Poetam lib.i.Satj locutio hÃ¦c occurrit, ab olgt;Â©ujqnc ad mala. Quo reipiciens Cicero lib.g. Fam. cpill 20. dicit: Int egramfamem ad oVum adfero.

CC X CII. Imo ova quoque in fecundis meniis inter bellaria comparuerunrquot;. Ut ex Arlie-na'o obfervavit dodidimus Ca-fiubon-,. Animadvert lib. 14, cap. 16.

C C XC11'1; Memoria vero dignum eft, quod unum galling ovum,quotidie fiimptum ad dies aliquot lingulari Dei benediÃ©Uo-ne hominem fanum nutrire potuit-. Exemplum Eippcditat hi-ftoria martyrum in Merlino concinnatore aulico plentiAimi viri amp;condantHlimi martyris Calparis Colinii Gallia: Ammiralii:poft Domini enim cÃ¦dem perpetratam Paritis in ThycftÃ¦isillisnup-tiis

O Vo ET PUlLO. 13; dis Anno iÆ72. cum HigilTct ad quam fani meram,ad multosdies in ibi latuit, quoque die ad eum-, gallina accedente ovumque pa-rieiito.

CCX CIV; quot;Axo^ animaÂ« lia ex ovis vidum quÃ¦rentia varia efle nullum dubium-,. Quod mi. tandum, fÃ¦pe gallinÃ¦ ova,quÃ¦ pepererunt , dÃ©vorantâ. Alias muftelÃ¦ turn gallinaceis turn columbinis ovis quam infera eile-, folent-. Imo nocent quoque cornicum ovis, docente Philofopho noftrolib. 9. Hift. Anim. cap. IÃ³ Mufteld, inquit, inimicus cornicis ejl, quippe qui ejus olgt;a, O'pullos violet. Reliqua animalia ovis viventia haud Ã¦que nota. DefearabÃ¦o ovis aquilÃ¦ noxam inferente con-fulenda lepida Ãfopi fabula.

I34 Dissertatio de me Ãlubria fint.Cenfeiiautem il-hpolfunt aut ratione aviÃ» ex quibus fumpta,aut ratione temporis,, quo Ã©dita funt,aut denique ratione diftindarum partium. Quod ad aves,non omnes de iis idem exifti-marunt. Teile AthenÃ¦o lib. 2^ Difput. EpÃ¦netus ,. amp;nbsp;Heraclides Syraeufius omnibus aliis ovis proferre folent ova pavonum,ac dein clienalopecum, tertio autem loco cenfere gallinarum: Ita ut pavo--

CCXCVI. Sed quam viluerint poftea illa pavonumova, eleganter docet Macrob. lib. z. Satum, cap. 13. Verba ejus hÃ¦c funt: Ecce res non admiranda folum, fedpudenda , ut oVapalponum quinis denariis Veneant, quÃ¦ Bodie non dico vijfusfed omnium non Veneunt.

Ovo ET PUI; 1o: 13$ tuenda: hÃ¦c fcilicet,ut alia ftatua-mus cffc ex optimis: alia ex iis quÃ§ licet non fint optima vulgo tarnen eduntur; alia denique ex pellimus.

CCXCVIII. Inter optima omnium calculo cenfentur-. gallinarum noftrarum, item Indicarum, adhoc perdicum gt;nbsp;amp;nbsp;plia-fianorum-j.

CCXCIX. Gallinarum-, quidem ideo praeferenda omnibus videntur, tum quod eafdcm quÃ¦ reliqua quae ex optimis funt, facultates liabeant,tum etiam quodnobis eorum ufus quam familiariHi-nius iit,gallinis prÃ¦ omnibus aliis avibus ovi paris exiftentibus.

C C C. Inter haec ipfa tamcn_, gallinarum ovaquidam deledum, obfervant,rationem habendo tum quantitatis,tuin figurÃ¦,tum coloris. Nobis non dilplicet PlatinÃ¦ judicium, qui in libris , quos poft hiÃo-

I3G DISSERTATIO DE hiftoriam Pontificum, ridente admodum iii lepido Epigramma-? te Adbio Syncero, dere culinaria feripOt,attendit galdnÅ pinguedir nem amp;nbsp;alimentum, jubetque ova fHmi ~ex gallinis pinguibus gt;nbsp;quÃ¦ pafei conlueverint tritico 8C milio, Vel lierbis.

C C C I. Illud admiratione-, non caret, quodobfervavit aftipu-cap.6.de Aliment, de gallinis ova fua comedentibus, quorum ova, fi quis aperiat,naribus fubleamp;urus, fit fetidum bombicum fericorurÃ© odorem-,.

CC C11. Ex ovis, qux quidem hominum ufibus ferviunC, non tamen (alubcrrima haberi poliunt, funt ova anrerum,amp; anatum-,. Quibus adjungi debent 0-va gruum : ea enim fitides habenda Straboni1. 14. hominum olim.

Ovo ET PulI0, 137 CCC117. PcÃlma uva vulgo habentur ftrutiocamclorum, amp;nbsp;tamen fecundum Galen, libr. 2. Gymnaft. cap. 17. aliquando homini alendo infervierunc.

CCC17. Ovaconfiderata ratione tempo ris,quo homini infer-viunt, funt aut recentia, aut vetu-fta, alias requieta ditia. Optima autem funtquxrecentiflima,tempore enim deteriora rcdduntu[_, ac tandem ipfo odore putredinem teftanturL,.

CCC7. Reccntiora ex minus, reccntibus,ubi eorum frequentia, diftinguerc arduum cfr~. Apud Cardanum I.7. de variet.rer. cap. ult. coquus principis Iftonii folo odore ea feligcre norat. Rede vero loco laudato fubjicit: Oportet in rebus tenuifsimis , longa amp;nbsp;* diligenti obJerVatione , Velut in gemmarum dignotionegt; uti. Quis cnim~, tantus

I3SDIssERTATIODE } tantus Nafica, qui hic non fallatur-,, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;%

CCC7I, Neleio tarnen anJ non coquum hunc longe fupera-rint quidam Delijnfula: incolt, tnodo vera hnt, quÃ¦ de illis apud* Ciceron. occurrunt lib. 4. Acad. Q_ Hoc accepimus , inquit , Oeli fuiffe complures , qui gallinas alere per multas /olerent quÃ¦ftus cauffa; bi gt;nbsp;cum olgt;um intexerant:, quÅid' gallina peperiffet, dicerefolebant.

CCC711. lam olim receptum fuit ut ovorum Ã¦tas Spondere Ã¦ftimaretur gt;nbsp;ac requieta prÃ¦ aliis haberentur, qua : maxime, exinanita amp;nbsp;proinde Icvioia el-, fent. Varro iib.?. dcR. R. cap.9. CVaplenafint atque utilia,nec ne, a-. nimadberti ajunt poffe, fi demiferis in aquam,quodinane, natat: plenum, defidit.

Ovo ET PutLo: 139 in mundo eft: exinanita magnam, partem fpiritus fubit,eaque admodum levia reddit, quomodo amp;nbsp;cadavera quÃ¦ initio fundum petierant, fupernatare videntur-,, quando putrefcere incipiuntâ,

CCCIX. Ne vero Ã¦tas ovis noxam adferat varia excogitata fiint,eorum integritati confervan-dÃ¦ fervientia. Servantur aurcm_, autfine teftis, aut cum teftis,Prior modus apud Hyperboreas gentes receptus ruilTe videtur; Modo non fallat Olaus Magnus, apud quem Iib.19.cap.37. hÃ¦c lego ; O^afait ( corticibus exuta ) ad domcfli-cum ufum non ingratum,longo tempore fermant.

CC C X. In corticibus vero multis modis cuftodiuntuE,. Ã-ftate ut plurimum fervantur fiir-fure frigidiore amp;nbsp;ficciore. Hieme vero palea , eft enim calida amp;nbsp;Peca.

eeex1. Differentia quoque intercedit ratione diftindamm-, ovi partium-,. Vitellum magis, quam albumen nutrire in confef-fo efrquot;. Q^anquam interim, utquot;' fupra quoque notatum fuit; non^ multum qualitatibus Ã fe invicem didant-'.

CCC Xll.Succedit ratio prÃ§-parationis. Cujus antequam varieras confideratur, notari debetquot; facilitas. Nam ne igni quidem-, opus eft ad ea prÃ¦paranda, fic e-nim-jugi vertigine circumacta incalescere poliunt, utline igni co-quanturâ-,

CCCXIII. Arabibus hoc exploratumelle videtur-,Siclego apud Kjrcherum Jduitam lib. ;. dc Magnete cap.z, XrabesÃ )Â¥ra-/unt, quÃ¦ in eorum libris inVeniun-tur^anc obortam coquendorum rationem

Ovo ET PuI10. IÂ« nem , ubi ignis copia defuerit gt;nbsp;fermant; oba aridafund.e imponunt, 9 afsidua rotatu Vertigine, aerifque ignitione ea tandem coquunt.

cccxiv. Olim amp;nbsp;hocBa-gt;bylonios fecilfe, ex GrÃ¦co p.enu fe referre teftatur Cxlius Rhodigin. lib. 8. Antiq. led. cap. 12. quis tamen GrÃ¦cus author hoc ei fug-gefTerit, nullo modo inveftigarc-, potui. Frequens CÃ¦lio eft quÃ¦-dam ut ex antiquis monumentis deprompta ledori narrare, qua: in iis nullibi comparcnC. Nili forte vir dodus manuferiptos codices, queis hodie vulgo caremus, habuerirquot;.

' cccxv. Ut ut fit ; fieri hoc polfc Ã ratione alienum non efrquot;: quanquam interim cum dodifli-mo Cardano lib.7. de variet, rer. cap.39. dicimus: Ifoneftdifficxl-tM excoquere , fi rotentur celerrime, interim

cccxvi. Cum vero jani-j olim apud ip(os Grecos variis modis ova parari conlucverinr', variis quoque epithetis timlifquc condecorari coeperunt; vocantur enim po^'i^'''i^op^Q , â¬lt;p^ f^erpOa, E^erpeTu, Tdgavisu, purd ^ d'TCÃa. Videatur dodidimuS Cafaubonus lib.i. Animadv. in-, Athen, cap. 16. de lingulis ordino.

c ccxvII. 'potpv77%ut inde incipiamus , funt ova forbilia , in quibus albumen nondum coaluit; de iis he Simeon Setlu in opufcii-lo de Cibarior. facultatibus. Qu^e /orbiliafunt, [@p%j^cd/dTuyaci-kpertranfeunt, amp;nbsp;gutturis leniunt feabredinem ; fed minus nutriunt.

cccxvixi. Tpo/zr^ five tremula, funt ea, in quibus albumen coivit-. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e(p94

cccXIX. t4)9a fuut quÃ¦ plenecoda lunt,amp;per omnia vitello duro. De iifdem Simeon l. d. Qy~ coq:'.endo induruerunt ( â¢ cQl Ã©^Ã©0 ) difficilius concoquuntur, ac difficilius tranÃunt, amp;nbsp;ajperum crafluniVc cotyori nUmeutum prÅ-bent. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;.

cccxx. i^amp;QW, quÃ¦ Ã Simeone (quem tarnen quidani-, corrigant ) e^eepeâ¢ vocari videntur, funt ea,quÃ¦in aqua calida coda funt-quot;. HÅc non line ratione laudantur, quod blandusaquÃ¦ vapor eorum temperamentum e-mendare videatur: unde Ã Simeone ovis fubcineribus codis prÃ¦-feruntur, quodtali affatura opti; ma ovi pars tranlpircrquot;.

cccxx1. Succedunt T;)^-viÃ§Å , five in farragine frixa : quÃ¦ teile eodem Simeone turn nidorem contrahunt, turn etiam craf-fuiQ,

cccxxiI. Tvla quorum-, meminit Mofcion_ 7reegt; ^vvai-Xfiiuy cap. 126. non videntur alia ab iis , qua: ut modo annotatum, ige(p9a vocantur , fimiliter enim in aqua elixabantuii,.

cccxx1II. Superfuntquot; 'azn^Aa, quomodotelle docliffimo Petro ViÃ©lorio lib. 2,. var. leÃ©t. cap.3.vocantur ova quÃ¦ fine putamine in aqua coda lunrquot;. Qui amp;nbsp;aftipulante veteri Cod. Modi'-ceo eleganter fcquentem Celli locum lib.4. cap.3. reftituit '..Sorbitionibus utendum ; itemque ovisfor-bilibus aut apalis. pro quo vulgd corrupte legitur; antdpuUis. Eorundem ovorum meminit CÃ¦lius Amelianus lib. 2. Tard, capit.6. ipjd quoque pulmenta amp;- cibos aridos dare debenius gt;nbsp;tum bapalao^a gt;nbsp;bel lac,

OVo ET Putto? 147 /dcgt;^r. Hinc apalaria defcendunt: quomodo vocantur patinÃ¦, in-quibus ova hÃ¦c collocantur-,. Aufon. epift.2.0.

cccxxIv. Olim ova garo quoque praeparari amp;nbsp;quafi condiri folent ; amp;nbsp;quidem garo feombro-rurn-j. Ignorare nos non finit-' Martialis,qui ita alicubi :

ceexxv. Et tantum de m0-dis ovapraeparandi antiquis notis, G nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cx

146 Dissertatio de ex quibus multi ne quidem hodie indeluetudinem venerunt. Qix vero circa illos differentia animadverti debeat, optime docerquot; Chriftophorus Ã Vega lib. 2.dc, arte Medendi icch.3. cap.i1.Nos omnia paucis proponemus. Ordinis ergo hac diftributione ob-fervata, quod quidam hnt optima, quidam peffima, nonnulla mediocria.

CCCXXVI. Ex optimis primo merito habentur ea, qui fuffocata vocantur, modo iis addatur viniparu m,aceti pauxillum, amp;nbsp;butyri tantum, quanta quarta ovorum pars;omnibufque mixtis, coâ¬Ho peragatur in duplici vafe vi caloris aqui ferventis ufque ad confidentiamâ,.

CCCXXVII. Secundum ab iis locum obtinent forbila tremula,qui coalefcunt tantum non vero

Ovo ET PUL LO. 147 vero obdurantur: prÃ¦ftat tamen confiftentiam acciperein aqua fer-Vcnte,quam fub cineribus.

CCCXXVIII. Contra, pedima omnium habentur,quÃ§ in lartagine Frida funt, amp;nbsp;ex bis deteriora quÃ¦ in oleo, quam quÃ¦ ill butyro fricantur.,.

CCCXXIX. lis ratione vitioGtatis proxima funtquÃ¦ in-, cineribus,ufque dum obdurantur, coquuntur:paulo minus mala funt quÃ¦ in aqua eandem duritiem-, contrahunt-quot;.

C C C JYXX. Ad mediocria pertinent, quÃ¦ incalefcunf tantum, non tamen coalcfcanr'. Quanquam enim gutturis afpcii-tatibus convenientia funt, non_, adeo tamen nutriiinf.

CCCXXXI. Antequam pergimus obiter inveftigandum, cur muliercuix, quando viderc_,

148 Dissertatio de volunt, utrum ova forbilia fint-quot; adliuc cruda,an vero coela,ea in_, gyrum vertunt, quod verti demu poÃint,quando coÃ©ca funt~.Ratio autem hÃ¦c reddi poteft : Cum in crudis ovishumor nondum ht per totum diÃribums , fit ut qua parte copiohor eft, cam in partem decidat, amp;nbsp;non vertatur: quando autem coda funtova,cum humor beneficio caloris Ã¦qualitcr diftri-butusfit, facile verti poirunf-

CCCXXXII. Nec hoc hlentio prÃ¦tereundum eft, omnibus ovis proprium elfe , ut nulli alii cibo reÃ©be milccantur,velquia obftruunt, vel quia celerius con-coÃ©la reliquos cibos crudos relinquunt , vel denique quoniam tenera: fubftantia: funt, 8c facile,, corrumpuntuie.

Ovo ET PULLO? 14.9 dum eos ufus, quos ratione vidas habet : pergimus exploraro ufus ejufdem medicos. De quibus ut rite agamus , feorfum expendemus illud circa Ã¦groruni-, diÃ¦tam, amp;nbsp;variam vim therapeuticam quam habet~.

cccxxxiv. Quod ad diÃ¦tam ergo , notatu digniffima funt Plinii verba cx libr. 29. Natuc-,. Hidor.cap. 3. ubi ita de ovis loquitur : ^Uus ejl alius cibus qui integritudine alat gt;nbsp;neque oneret,/i-mulque gt;in: ufum (gt;gt; cibi habeat. Qua: acciplenda de ovis optimo prÃ¦paratis.

cccxxxv. Dubium tamen chan conducant febricitantibus. Iis exhibere veretur dodidimus inter Medicos Montanus Vero-nenfis confil* 29. quod facile corrumpantur , aut putredinem contrahendo , aut in bilem abeundo, G 3 cum-

cccxxxvi. Sed falliturJ vir eximius circa rationem quam adfert. Ova enim, cum,ut lupra quoque annotatum eft, per omnia in media temperie confiftant, difficile corrumpuntur-,- Quare non dubitat Medicorum Princeps Galenus lib. de Eucliym. ea enumerare inter cibos fymmetros : amp;lib.ii.Metliod. cap.G.ubi curat fyncopen propter tenuitatem-, fuccorum, inter extera alimenta, quÃ¦ difficulter corrumpuntur,ova (orbilia enumerat-.

CCCXXXVI i. Imo nonJ vereturipfc lib. i. adGlauconem ea exhibere tertiana exquilita laborantibus. Eumque ex Medicis fequuntur Joann. Argent, in art. Med. Gal. Manhria lib.3. Therapeut.cap.1, Tancredus lib,2. dc-^ Fame

cccxxxviii. Notatu digna funt verba Excellentiflimi MediciJoannis Heurnii popularis noftri, qui ita lib, 2. Methodi ad Praxin ; Vanum eFf quod Vulgus ait, oVa Valide calefacere : Vidi cum in Italia effem doamp;ifsimos Medicos ea afsiduO prafcribentes aftate media temperamentis calidis natura amp;nbsp;Ã febribus, nec nocuiffe.

cccxxxix. QuanquamJ autem ova febricitantibus exhiberi citra noxam poliunt, non tamen in nimia frequentia debent. Febricitantes enim medicamen-tofo amp;nbsp;tenui vidu opus habent-quot;. Ovaautem optimeprÃ¦paratapu-rum nutrimentum amp;nbsp;craffiorem vidium corpori probent-quot;. Vt re-Ã©tc animadvertit Argenterius. 1. d:

cccxLi. Quodad ufusTliequot; rapeuticos,multi illi Ã Plinio enumerantur lib. 29. Nat. Hili. cap. 3.nos breviter cosperftringemus ; amp;nbsp;quidem initium facimus ab eo, qui Philofopho quoque noftro exploratus fuit in Problcm.fecl.p. probi.I. ubi oftendit ova partibus contufA applicata prohibere intu-mefeentiam : RcÃ©teque hoc attribuit (ygt;^'Cgt;lt;0T{0 viriditati.

cccxLII. Quod quaiiquam potiffimum verum eft de albumine, quod temperate frigidum elfe in ordine ad vitellum paulo calidiore condat,amp; majori prÃ¦ditum vifeiditate, qua parti adhÃ¦rendo amp;nbsp;fpiritus ac fanguinem ad partem Ixlim occurrences frigiditate repei-

Ovo ET PuLLCT. 1)3; repellendo rumorem inhibet, inflammationem fedat,ac apoftema-tum generationem prohibet~. Quo nomine maxime iplum Galenus commendat in oculorum-inflammationibus lib. 14. Meth. Mcd.

cccxLiii. Nec tamen fo-li albuminihÃ¦c facultas convenit: fed utrique ovi parti, albumini pariter amp;nbsp;vitello. Utagnoicit quoque GalenUs, quando lib. u.dc Simpl. mcd. fac. cap. de Ovis,ita loquituu,: Crudo autem olgt;o toto utimur admixto rofacco,. ad paipe-brarum,awium,mammarum,% pbieg. mones,quf fciLdutiEHsHiis autalio quotis modo evenerint, aut extiterint in ner bofis corporibus , puta cubito, O digitorum tendonibus, aut articulis , idj , pedibus pariter 0 manibus. Ac patilo poft ; Sed er in Â«mbuftie-Whis protinus impostum ^1 utile,

Sf4 Dissertatio DE Ã))e quisfeorfum albumen duntaxab ipfum molli lana excipiat, ÃVe etiam cum vitello commifcens,confundenj-que applicet : etenim mediocriter refrigerat, amp;nbsp;citra morfus deficcat.

cccxLiv. Ulterius urprogrediamur in ufibus Medicis ovorum enumerandis: adhiberi folent in clyfteribus,maxime acrioribus, ut dolores Cedent mitigentq;, qui fÃ¦pinime in reddendo clyftere in-tendi,nnon concitarifolent.Hinc amp;nbsp;in frequentiori ufu luteum eft. Videatur prÃ¦ aliis Trincavell.in-, prior- Gal. lib. de arte curandiad Glauc.

cccxLv. Apud Galen.lib. 'j.dc Medicam, fimpl. capit.81. ova cruda mifcentur cum oleo tofaceo ad inflammationem aurium, mammarum, amp;nbsp;partium nervofa-tum, ut cubiti, digiti âaliorum-que articulorum , fivcigfamma-

cccxLvr. Loco dido apud . eundem , Ãcomedanturex acetq coÃ©la,alvi profluvium ficcant,fri-Ã¼a vero modico igne fine fumo difficultateminteftinorum Cedant, prÃ¦fertim fi miCceantur cum aliquo medicamento idoneo ; dantur etiam forbilia elixa ex aqua ad afperitatem gutturis amp;nbsp;arteriÃ¦,ac fi cum incidentibus condiantur-, ad ea, quÃ¦ex pcÃ©toic amp;nbsp;pulmone funt educenda : utiliter etiam illinuntur ad afperitatem tollendam, quÃ¦ fi fuerit in gula, ventriculo, inteftinis amp;nbsp;velica,intus fumuntur, modice enim refrigerant, morfÃ¹; que carent-quot;.

cccxLvii. Apud Diofeo-rid:1. 2.0,44. Candidum obi refrigerat (moderate fcil: coque modo qui Cupra aliquoties indicatus ed)

G 6. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6^h

ijG DxSSEftTATÃÃ DE Spiramenta cutis occludit,inflammaÂ«i tiones oculorum infufum lenit: am-lufta ,fiftatim eo hurgantur,pi;ftHlas nonjentiunt , faciem afolis aduffo-ne tuetur; fronti impoftum cum thure fluxiones arcet aVertitque: inflammationes oculorum lana except#^;; addito roficeo,mellc amp;Â°vino mitigat: utiliter contra femorhoidisferpentis morfum crudumforbetur: fkmme tepidum prodeft VefÃ®cÃ§ rofortibus , remi exulcerationibus, deftilbationibus,amp; thoracis reumatifmis.

CCCXLriII . Eadem-, occurrunt apud Plin: lib.29. Nat. hift. cap. 3. ubi amplius hzc ad-dit ~: Quinque oVorum lutea in Vini hemina cruda /orbentur djfenteri-cis 3 cumjureputaminis fui amp;nbsp;papa-Veris /kcco, aut Vino. Dantur cÅ-Hacis cum uVÅ paffe pinguis pari pondÃ§rÃ§. amp;;nkif mfo, per triduum

Ovo amp;nbsp;Pullo, iÆ7 ÅquÃ¼ portionibus. Et alio modo, lutea oVorum trium lardi Veteris amp;nbsp;mellis quadrantibus , Vini Veteris Cyathis tribus aderaÃitudinem mellis, O cum opus Jit abellana nucis magnitudine ex aqua pota. Item ex oleo fricta terna totis oVis pridie maceratis in aceto. Sic amp;nbsp;inita lienicis. Sanguinem autem rejicientibus cum tribus cyathis mufti. Sisiunt amp;nbsp;gt;nbsp;menfes mulierum colla , ( ^exVino pota. Inflammationes quoque VulVÃ¦ cruda cum oleo, ac vino illita- 7tiliora funt O* cervicis doloribus cum anferino adipe amp;rofaceo. Sedes etiam Vitiis durata i^ni , ut calore quoque profint, tgt; condylomatis cum rojaceo.

CCCXL.IX. Solent amplius Cliymicorum filii ex ovis aquam ad varios ufus extrahero-De qua confulatur Euonymus ÃÃ§niadi Gcfncri.

cccL(idem Chymicicx albuminibus etiam ovorum addito modico vitrioli liquorem prreC-tantem ad oculorum affeÃ»us elicere iolent ; qui amp;nbsp;alias albumina ad tinduras luas diftillant, ut docet Diodorus Euchyon in Poly-chymia fua.

cccLI. Mirabile quoque cR cx vitellis ovorum oleum, maxime ad dolores ledandos ; cum e-nim in primo ordhie calidum fit, tenuem,maximeque jucundam-, fubftantiam liabet, qua modico calefacit, digerit, concoquit, partem Ã¦qualem demulcet, amp;nbsp;dolorem lenirquot;. De eo videantur Avicenna. lib.f. tradi. io. Montagu. Antid. Betrucius tradi. 8. cap. 4. Con. Gefn. lib.;.de Avib. tit. de Gall.part. 2. nec non Hieronymus Tovar Hilpalcnlis trad, de grad. MediÃ§.

Ovo ET PULLO If, cccL1 I. Quod notatu vero dignum,(ioleum Iiocpet alcm-bicum Ã L Iiymicis dilhlletui-,: primum exi: aqua, poftea oleum-# HaveCcens aquÃ¦ Supernatans, denique oleum ipinÃ¹m-,.

cccLi i I. Deniq; nec hoc filentio premendum, fecundum-, variorum obfervationem putamina ovorum tofta amp;nbsp;in pulverem-, redacta dentibus expurgandis mirumquam conducerÃ§.

cccLiV. 'Succedit dein ufus Fatidicusgt;ad quem hoc loco alios etiam ulus, tum fuperftitiofos tum Magicos revocabimus ; Vtquo incipiamus ab ufu augurali, fepo-namufque augurium LiviÃ¦, do quo adum fufe fupra ; ex ovo ad focum rupto augurium capi feier'.

cccLv. Innuit hoc Perfus qui ita SaCrf, dchominc fuperfti-0o1q; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Laba

Libya mo)gt;es taritus, reÃ§utitaque fabbatha palles, Tune nigri Lemures,oVoquepericula rupto.

AdquÃ¦ podrema verbahÃ¦c vetus Scholiaftes commentatur-,: Sacerdotes , qui explorandis periculisfacra faciebant , obferVare /olebant,o)rjn igni impoftum utrum in capite , an in latere defudaret. Si autem ruptum effluxerat, periculum ei portendebat, pro quo faihim fuerat Vel rei familiari ejus.

CC CLVI. Lucrationibus autem fuperftiriofa gentilitas mirum quam vacabat, iilque rite peradis augurabaturquÃ¦cun-que triftia quÃ¦ antea metuebantur, procurata effe ; inter reliqua vero fuperCitioÃs his factis infercientia , in ulu quoque frequenti

oy@

Crandefonat metuique jubet Septembris 0 AuÃri Adventum,niÃfe centum luftra-Verit oVij.

Hinc amp;nbsp;Lucian, in Dial.cui titulus eft lt;^TC7a?\^Ã§ il rÃ§lamp;tvvÂ©quot; dixit @(gt;Z T tÃ©lccpcneSv w4 h.c. purgationum oVa. Et Apulejus lib.1i. MetamorpI:: dicii Summum Sacerdotem Ifidis tÃ¦da lucida ,ovo, amp;nbsp;Sulphure folcmniflimifquc-, precibus in navis expiatione ufum fuiÃ'o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ovis

quibus quis ad luftrationem ufus fuerat, vcfci nefas erat, ut notavit Hippocrates libel, de ficto morbo; cujus fuperftitionis tarnen-, fecuri Cynici, ea forasprojeda lielluari confueverant ; ut ex Luciano conflat-'.

CCCLVIII. Ovis autem veteres fe luftraffc exidimat Ccc-liuslib. 27. Antiq. ledl. cap. 17. quod gratiora Diis putarentur., ca quÃ¦ quali media vulgo habeantur inter animalia; multa vero quÃ¦ talia habentur , ovo edi in_, confeilb fit.

CC CLIX. Etquoniam., non procul abauguriis Somnia abeunt, quid ovum in fomniis vi-fum, fignificare videretur , ex ro quoque hic annotate..,. Vetus amp;vei^wv ^ctvTyzM^ Scriptor a^iq?^Â©' editus ab Hadriano Junio, lib. 1.

Paulo diftindius Nicephorus commatiscjufdem author-, , 01,4, inquit , coquere dut tenere interjom-hiandum fignum moeroris eft gt;nbsp;edere ioamp;ta divitiarum.

CCCLX. Notabile exemplum hinc non alienum Chrylip-pus apud Suidam refert : cum e-nim quis fomniaHet Ã¨ ledi fafcia ovum dependere, amp;nbsp;conjedorem confuluflÃ¨t, didicit cx eo,defoC-fum fub ledica thefaurum latere ; ncc falfum refponfum fuit, cum-i enim fodiiret,vas invenit, in quo auri argentique plurimum erarquot;.

1^4 Dissertatio de eundum,quod difertiffimus Puteanus orarquot;. De Ovo,fequentibus verbis commemorat- : Ãricfi6 quidam mcusamp; fodatis cum olimTaquot; tal)ii ageret amp;jdomo fubÃdia ;r'm' morum exfÃ¨eamp;taret, ^ifasfiH 3tabellario oVum accipere, mox frangere amp;nbsp;nucleo totum corpus perungere. I'e-' rum profeito fomniumfuit. Etenim paulo poft tranfmiffapecunia e/l, qui^ partim aureis ,partim argenteis con-ftabat nummis , atque boe candidum /utcumque oVi erat. Sed quid? vix nummos acceperat^' ingrabifsimnm morbum incidit, quo omne illud aurum argentumque confumtam ef, id enim erat corpus inungere,

CCCLXII. Quibus addi tertium pored, quodidem ibid, nefcio Ã¨ quo veteri ferintore hunc ' in modum narrat : Somniabitferius quidam , obumfbi ab hero ,fed cobium tradi', quod ille fc accepit, ut

Ovo ET PULLO. iGg utnucleo ukrcvurputamen nbjiterct. Quid fa^um ? prÃ¦gnans bera eratÂ» ^ ^mox filium enixa e puerperio periit. Serbia igitur infantinutriciiis datur,qui tum demum intellexit,mulieris graVidÃ§ imaginem obum effe, collo 'maturitatem fiattes defignari, maternum corpus vita diftitutum pro putamine habitum.

CCCLXIII. Sed ut e-ventus hiper accidens ad fomnia deovo fequuti fuerunt ; ita nihil tribuendum ejufdem nota: vanitatibus , ut alias oftendimus Difp. de Somnio.

CCCLXIV. Non populnus non huc referre fuperftitio-nem eorum,notatam ab ipfo Del-rione lib. 6. Difq. Mag. cap. 2, feit.1. quÃ¦ft.I. quili ova comederint, eorum teftas non nili ter cultro perfolTas in catinum projiciunt , timentesper ejus neglcÃ©um vene.

CCCLXV. Reliquum^ ut ex lege methodi delineatÃ¦ jam ante, agamus de occultis ovorum tum in genere tum in fpeciecon-fideratorum qualitatibus ; quatenus fcilicct aut ea agunt per fuas qualitates non manifeftas,aut patiuntur per alienas rei qualitates vix exploratas.

CCCLXV I.Et primo quidem admirandum, ova exinaniri Ã fale amp;nbsp;muria. Non ignotum-, ColumeliÃ¦ qui ita; Omnis fal quemadmodum non patiturputrefce-re, ita inanit oVa, nec finitplenaper-?nanere,quÂ£ res ementem deterret.

C C CLXVI1.Secundo,ncc hoc admiratione caret-quot;, quod quanquam albumen mixtum ri-teque temperatum eft. percocturam tamen induratum prorfusin-

OvÃ´ amp;nbsp;Philo. 167 fipidum cR. Refpicit hue |obusÂ» quando cap.'. veri 6. fit ait ; Xu comedimr nifufumgt;abjquejale ? tfinefapor in albumine Vitellii Hinc cum falecomedi folet-.

CCCLXVIII. Tertio,Ã¼ verum eHetquod Ilidorus dicitâ, lib. 12. Origin, c. 7. in ftuporem quoque raperet natura: rufpato-res. Ita vero ibi Grammaticus; OVorum vim tantam dicunt, utlig-numperfufum oVo non ardeat; ac ne bejlu quidem contra aduratur. Qui Vero hoc homini credulo perfua-ferunt, haut diftinguere fciverunt inter qualemcunque refiftentiam adverlbs ignis vim, amp;nbsp;eam quÃ§ eft cum viatoria. Lenta humiditas albuminis,ligni poris le infinuans ad modicum tempus illudquidem contra flamma defendere poteftÂ» non vero prorfus Ã confumptionc ac interituvindicateâ¢

0turio,

CCCLX1X. Qi^rto, perdicum ova occulca qualitate-,. Venerem excitare dicuntur. Sed polfet liic manifefla prope qualitas inveniri. Avis enim tam por-tentofie ihheitatis perdix eirquot;, quemadmodum alias notatum, ut Plirynichus cum notare vellerquot; Cleombrotum maxime libidino-fum ede , eum perdicis filium vocavit , obfervante CaGub. ad lib, 9. Athen, cap. i0. Quid mirum vero ovum,avis,quÃ¦ illudpepc-rit, naturam referro ?

C CCDXX. Quinto, aceto peculiaris, amp;nbsp;ut milii quidem videtur, prope occulta visineft ad dillblvcndam ovi redam, alias du-ridimanx-,. Notum Plinio fuirquot; apud quem lib. 10. HilL Nat. c. 60. hÅc Icgo. Ova acete macerata in tantum einolliuntur'UC, per annulos tunicant-'.

CCCLXXI. Sexto,nodu^ ovopeculiaris vis , amp;nbsp;quidem occulta , ad movendum perpetuum vini faftidium elle dicitur, fi infanti exhibeatur-,. Notatum hoc, ut Ã multis , ita ab Apollonio Ty-anÃ¦o apud Philoftratum, imo ut-quot; Albertus amp;nbsp;alii volunt, ÃlÃ¦pius adultus id commederit idem con.

CCCLXXII. Septimo , G. fides habenda Olao Magno l. 19. Hift. Septent-cap.37.fulicarum-, ovisproprium cil, Ã Sudibus non rumpi.

CCCLXXIII. 0741,0,ab eodem Iib.i9.cap.7.ut amp;nbsp;aliisnotatum eft, aquilam nidum fuum_â munire confucvilTc, pellibus vulpinis amp;nbsp;leporinis ad ova fovenda. Sed dubito an hic occulta quÃ¦ proprietas iuipedanda fit , videtur enim avium rex hoc facere, ut-

700 Dissertatio de ova,(quibus jugiter inftaraliarum aviumincumbere non poteft,nc_, ungula: curventur amp;nbsp;rebus prÃ¦-dandis inepta: fiant) commodius amp;nbsp;expeditius excludantur.,.

CCCLXXIV. Xono, exi-ftimo Simeonem Sethilibj.do Aliment. Facult. cap. 22. occultam qualitatem refpexiUc, cum-fcriberet 4'4)wcw, fen ingenii bonitatem jubari ,Æquis cum fonte filiarum tauri, amp;Â° cum butyro afsiduo oba comederit, intelligit autem-, per fontem filiarum tauri, ut redle Ã Lilio Gyraldo notatum eft: mel quia apes c cÃ¦fis tauris nalcuntur.

CCCLXXK (Decimogt;qud\i-quam huc proprie non pertinerquot;, non incommode tarnen hoc problema moveri potcd, quo quÃ¦ri-tur, cu'ovo filumcircumdatum , filum illud nonfolum in prunis, fed etiam in flammis integrum-, manet ?

Ovo amp;nbsp;PuLte. 171 maner ? Qniequid aliis videatur, nobis placet Caidani ratio, quÃ¦ ills verbis apud eum occurritlib. 2. de Subtil. Qiaa nonfit ignis nifi calor ad/ummurn deducatur, utfemper prohibent ab oVo ne ad fummum deducatur,quia ogt;um comburi non potent; at quod non comburitur, aliquomodo femper refrigerat quod eii maxime calidum.

CCCLXX7I. rudetimo, quaeritur an qui avium curam gerunt,rede jubeantincubiturÃ¦ avi imparia ova fubjici ? Fieii hoc confucvilPe annotavit Petrus do Crefccntiis lib 9. Aoiiculc. c.86. Sed cum numeri, qua talis nulla ht efficientia , nos hoc non occul-tÃ¦ qualitati , fed vanÃ¦ amp;nbsp;fupeifti-tiofÃ¦ ebfervationi acceptum-, referimus.

172 D1s SERTATIO,DE hominum nee hoe admiration^ caret , quod ut oblervatum eft Ã dodiffimo Huemio lib. de Febr. quidam ex duobus folum ovi vi-telliHimi mixtis alvi fluxum , attrahunt*.

CGC L XX'7111. Ertan-tum de ovo avium : Quod h videamur alicui poft tot heroas,ma-ximeGcfnerum,Aldrovandum amp;nbsp;Fabricium ab Aquapendente inutili diligentia Ã¦quo prolixius tra-Ã©balTe, thefes in libellum transformando , eum rogo dignetur ea.., quÃ¦ Ã nobis per ailcrtioncs pro-pohta tunt, conferre cum iis,quÃ¦ apud laudatos authores occurrunt, amp;nbsp;omnia Ã¦qua judicii lance examinaro*

CCCLXX1X, Cum vero in thehum veftibulo meminerimus quoque ovi aliis animalibus proprii, noti.posumus non lÃ¹c pali.I

O V OET PULLO. 17; paucula quoque annotarÃ§. Ec UF incipiamus ab ovo pilcium_,, coniideramusillud, aut in ordine ad pullum, aut ratione vidus amp;nbsp;medicina : ac hujus quidem re= fpeÃ©lu pifcium hgnificatio paulo latius extenditur-^.

CCCLXXX. Ut vero accurate docere queamus quomodo cx ovo hio pifcis ( per ovum generari lolitus) prodeat,notandum ante , quomodo pilees ovipari congredi foleant-. Fit autem-, hoc potiflimum fequentimodo : Mas amp;nbsp;FÅmina TgÃ§7ro?glt;gt; hoc eft meatus genitales (alii ;p(^4KyG aut umblicos vocanrquot;) conjungunt ; mutuoq; attritu libidinem mutuam excitando, femella ova parit, fupra quÃ¦ mafculus femen Tuum fundit, cujus in eo tanta copia eft, ut non folum ad coitum_, Sufficiat, verum etiam ad ova jam H 3 geni-

C C CLXXXI. Ut enim_; fupra quoque Thef.20. ex Philo-fopho notavimus pifcibuseft wov aTVÃEÃ§ five imperfedum, quod e-ditum augetur ; nec fufficit ad generationem ovum exfemina, nifi amplius ei fuperfundatur femen., maiculinuni-,. Superfufum illud fernen Philofophus 1. 3. Hift. Anim.c.zo. 9oamp;v vocat. Plinius vero lib.g. Hift. Anim. -cap. jo. vitale viriis.

CCCLXXXII. Curve-ro pilees minoia ac imperfedao-va edant,Philoiophus docet lib. 3. de Gen. Anim. c. 1.ubi ita ; (Pifees imperfeamp;fum oVum edunt, quod extra recipit incrementum , caufa eft, quod, genus pijiium fecundum admodum e^l. Itaque fieri non potejl, ut multa intus finem recipiant : qua propter foras deponunt. Idque agitur cito: quod

Ovo ET PutLo. X-yg quod uterus eorum pijcium,qui oVum paviunt for^Ã´ juxta genitale politus eÃ.

CCCLXXXIII. Hinc liquet cur non omnia ova, quÃ¦ in genere pifeium femina peperirquot; fcecunda lint ; neque enim omnibus mafculi fernen affundituii^; notatu digna Plinii verba fuut loco modo adduco. l\(ec fatisefÃ« generationi per/ecoitus, niÃeditis o-l'is, interJe befando mares amp;nbsp;fÅmi-nÂ£,bitale adÃeferint birus. ^on omnibus id contingit obis in tanta multitudine , alioquin replerentur maria amp;ftagna gt;nbsp;cum finguli uteri innumerabilia concipiant.

CCCLXXXIV. Quo vero ordine ova lixc Ã mare vegetata ad pulli educhionem augefeant accuratiffime Philofoplius docet-* lib.6.Hift. Anim. c. 14. fequen-tibus verbis ; Femina obum mas

176 D1 SS ERTATIO D E liquorem Venereum depromit, er oVd, quamp;e liquor ille Vitalis contigerit, can, didiora ext mplo cernuntur, majora-que reddi eodem die propemodum dixerim. Taulo autem poft oculifÅtus exiftunt conjpicui, qui in quonis pif-cium genere perinde , ut in ceteris animalibus /latimpatefiunt,prÅgan* defque apparent, qu^ex oVis non attigerit liquormafculi ille vitalis , b.ec fterilefcunt,er fuperVacuafunt, ut in marino etiam genere incidit. Facundis jam oVis ,pifciculo increfcen~ te, extrahitur Velutputamen, quod membrana efl oVum ambiensÂ«r pif-ciculum , Ovo taamp;fis a ftetifeo maris femine admodum glutinofa redduntur , adcenites coeuntia,aut ubi pe-pererint. Mas OVa quÅ edita funt, fuftodit,femina abit cum pepererit.

CCCLXXXK Quod dicit Philofophus ova,quibus mafculi pifeis femenfupetfufum eft , candidiora

Ovo amp;nbsp;PULLo. 1,7 didiora evadere fecundum quof-dam , exemptionem patiunt in o-vis fpecie , de quibus ita Philosophus lib. Æ. Hift. Anim.cap. 18. Oha qn.e fepiÅ edunt magnitudinem myrtorum capiunt, amp;nbsp;nigrejeunt-Emi/JÅ enim attramento parentis ine funduntur, atque ita inficiuntur. Coherent inter fe adJpeciem racimi cundta.uno obducto cuidam nexui,nec facile detrahi alterum ab altero poteft. Mas enim macorem quendam humoris mittit, cujus lentore tenaciter oVa fibi coheerejeunt ac crefunt. Etiam h.ecO'cum primu edita, can-idida funt atque exigua , mox atra-m nto perfufa, nigra,majoraque redduntur. Cum tamen fepiÃ¦ ut-quot; docuimus (Difput.de Carne pifeiumÂ» veri pilees non Gnt, quod carnc_, didituantur, non poteftper eas, exceptio quopiam oboriri.

178 Dissertatio de bus per ovum jufto minus ordinario generantibus rana excipitur-,, ut ex Philofopho notabamus fu7 pra Thef. 19. in cujus ovis Dodil-fimus Libavius 1. 2. Batrach.c. Æ. docuit duos diftinctos colores oc-currerÃ§.

CCCLXXXVII. Cau-fa differential Ã Philofopho nodro 1'3Â° degener. Anim. cap.3. proponitur ; ubi hÃ¦c lego. CauJJa nature corporis eff , caput enim grandius reliquo corpore habet; idque aculeatum , Valdeque ajperum : quam ob rem nec pojlea fuus catulos intra /e recipit, neque principio animalparit. Capitis enim magnitudo amp;nbsp;aÃeri-tas,ut aditum,fic exitum impedit. Et cum cartilatzineorum oVum cute molh Operiatur , quod enim frigidiores, quam ales fint nequeantpartem cir-cundantem indurare, ideo olum unE ranarum folidius, durumque eft, ut foris ferietur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nili

CCCLXXXV1II. Nifi. forte forte placeat ranas pifcium-, cenfu excludere , qua de re con-fulatur Libavius , lib. i. Batrach. lib.I.

cccLxxxIX. Nec minus-pifcium ova convictui inferviunt. Quanquam enim quidam omnia eorum ova improbarunt, quod perniciofa ac venefica elle crederent, hoc tamen telle doctiflimo Dominico Sala lib. de reda ali-m enti Adminiftgt;cap.Æ.intelligen-dum eft de folius barbii fluviatilis, ovis, multorum enim pifcium 0-va, maximÃ¦ trutÃ¦ amp;nbsp;carpionis, H recentia fint , amp;nbsp;dulcia amp;nbsp;falubria habentur-,. Q^id quod Botarcha Italica ( fie vocata ab edulio quod Ã GrÃ¦cis vocabatur wa @e4x^) fiant ex ovis mugilum ( vulgo ce-phalos vocant) duabus vehculis expolitis,amp; cruore ejufdem pifcis

iSo DISSERTATIO DE eum Ihle permixto. Item eorundem Italorum Ãaviaro ex Sturioquot; nis ovis ad Pontum Euxinum.-, prÃ¦paratur, quÃ¦ ftipatahmul in-, mallas ingentes coguntur,amp; cadis inclufa in Italiam potillimum-, mittuntur, ubi in honore amp;nbsp;pretio funt,quodproftratam ciborum appetentiam egregie reficiant, ac naufeabundi Homachi pigritiem excitent-quot;.

cccxc. Denique ova pifeium (voce pifeis latius confiderata^ etiam medica funt,fic fecundum-. Argenter, comment, in artem-. Medicam Galeni ; ova Iquatina: exliccata alvum fiUunt; ova vero fepiÃ¦ renes purgant, amp;nbsp;urinam-, movcnt~.

c ccxci. Et tantum quoque deovis pifeium, ratione ovorum aliis animalibus peculiarium , tria confideramus. ^rimo admiratio

,OVOfET PuiLO. lSl ne dignum, quod Ã Plinio refertur-,. Tib.29. NacHill:. cap.;.fe-quentibus verbis : T'r^ttrea eJl 0-Vorum genu6 in magna GaUiarum fama, omiffum Crucis, Angues innumeri Åftate convoluti. Salivisfau-eium corporumque Jpumis gt;nbsp;artifici complexu glomerantur, anguinum appetatur.

cccx c1i. Qiianquam vero ,Cardanus lib. 7. de fubtii, aufirquot; dicere. Ego Illinium non mentiri feio , lufpedo tarnen aut Pliniifidem, aut Magici quid fubefle credo, maxime li attendam ad ca,quÃ§ apud Plinium fequuntui:-,.

cccxci1 1. (Dein haudindigna admiratione hint ova bombycum, fi ratio habeatur aut principii Ã quo, aut vermiculi, qui ex illis enafeitur^. Ut facile quivis animadvertere poteft, fi attendat adca quÃ¦ aut vu.lgo oblervari fo-

182 Dissertatio de lent, aut Ã C Liili: Libavio in cingularium libris oblervata funrquot;.

cccxciv. Tertio, ac poftre-mo conlideratione dioniUimum eft, quomodo ova formicarum-, turn prohibeantpilorum ortum-,, tum piomoveant-'. Illud accidere oblervavit doclidimus intci:^ Medicos Montanus part. 2. Medie. contingit vero illud ratione diverforum fubjedorum , quibus formicarum frigida amp;nbsp;hcca hnt, fiapplicentur iis qui moderate calidi fuut, pilorum proventum-, prohibent : extinÃ©lo moderato calore, quem ille exigit , eundem vero promovent, fi adhibeantur naturaliter calididimis, quoniam quodexceffii nocet, ad concordi-

OVOETPULI0. iS; Cupra annotabamus, quaiuur.ele-mentoium vcftigia invenite potuerunt, Ã quibus non procul abiens Togaioru doCtiliimu ^ Vano, apud Probum Grammaticum ita loquitur: CÅlum eftgt; tefta; item vitellum ut terra : inter illa duo Junior, quaji inÃnum inclujks aeri, iÂ» quo calor.

ret?ÃªÂ»ÃªÂ»Â«^ÃªÂ»Â«^Ã¦

Errata majora humaniffimus , Ledorex fequenti Syllabo corrigat,leviora vero luo Marte:

Pag.9./.y.communiter,,.i y./.8.teftis. p.23./.u/t.Sic amp;nbsp;Plinius.p.38./.2.veftiquot; gia.,.48./.i. inclufus- p.66.l.i $. formare. ,.82./. pen.ddc,ut. pag.97i12.ic-datis.p.98./.i4. innuit. 16-/.I9.nudo. p.io9./.u/t.lenta.p,1ly./.yexploiatum p.i2oJ.S. Hexaem.p.122./. totiufque. p.123./. 20- ranis. ib.Au/t. matrice.pag. i26./.8.animalibus.p.i27./.22. Caula fi quis difcere.p.131./ji. vivant.ib./. 13. habendÃ¦.ib. I. id. lib.4. deB.G. prope Rheni oftia ftatui.p.133.,1?. infeftÃ¦.p.i35 './.4.peffiines.p.i44./,j4. Medic%0.p.i68./. lO.vocarit.