Dit boek hoort bij de Coliectie Van Bucheii

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • nbsp;nbsp;nbsp;de rug van het boek

• • nbsp;nbsp;nbsp;de kopsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;de frontsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;de staartsnede

• • nbsp;nbsp;nbsp;het achterplat

This book is part of the Van Buchell Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • nbsp;nbsp;nbsp;the spine

• • nbsp;nbsp;nbsp;the head edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the fore edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the bottom edge

• • nbsp;nbsp;nbsp;the back board

SERMONVM

. Decasquinta,

rerebus quarum elenchum ucrfa pagella exhibebit, ad Hluftriffimuprin« cipem Heinrychum Grayum marchio^ nem Dorceftriæ, amp;c, authore Heinry« cho Bullingero. .lt;

êVTÓMVS TERTIV S.æ

IES V S.

HI C eft filius meusdiledus, in quo placata eft anima mealpfum audite. Matth,!,.

ELENCHVS RER .VM TRACTA.

;'4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tarum in hoc libro.

De fanda catholica Ecclefia.

De Minifterio amp;nbsp;miniftris Chrifti amp;nbsp;ecclefifr Demodo amp;nbsp;ratione orandi deum.

Expolitio breuis fed perfpicua facræ orationis dominicae.

De Sacramentis Chrifti amp;nbsp;ecclefiæ.

De fando Chrifti Baptifmo.

De facra domini Coena.

De quibufdam eedefiæ deiInftitutis.

ILLVSTRISSIMO PRINCIPI

AC DOMINO, D. HEINRYCHO GRA Y O.

Marchioni Dorceftriæ, Domino Ferrers, de Grouby, Herington, Bonuuyll amp;nbsp;Afchle, Sereniffimx R. M. amp;nbsp;inclyti regni Ang[izaconfihis, Heinrychus Bullingerus Grati tiam amp;nbsp;pacem optat à deo patre, per do, minum noftrü lefum Chriftum.

O N exißimo me pofjc ullo de negotio conuenfero tiorc,dpud te, iHußrißime Princeps , differere, quam de falute ecclefiæ Anglicanf,adeo% de nt. columitate regni inclyti totuis conferuanda : cum deo opt.nuxfic difronente faólum fit, ut in fere« nißimf maie fatis regie er inclyti regni Anglic fcnaißimwm confiliwm fis aUeamp;lus : at$ ea de caufa maxime ad te perti* neat er noffe ct procurare falutem regni publicam. Optimam uero meo lumitatis partem baud dubie tenet,qui unde fit regnorum pernicies mtek ligit. Non exifät autem perniciofior regnoru peßis , quam ex corruption ne religionis ueræ. Nom fylendidius bonn non confequuntur regna, quim ex religione fyncera,aut fi corrupta fuerat , rurfas repurgata. Hoc botte fruitur iam ex parte inclytwm Anglic regnwm,dwm ecclefiam reformans, lt;7 ueterë rdigionis puritate reuocat reparatfy, er nouos illos abufus er* rores acfuperftitiones, quas iam feculis aliquot moleuiffe uidimus, excua tit tollit$ é medio. Vnde dubiwm non cft tante felicitatis perturbatorem futurum,et inffbmabilc damnum uniuerfo regno daturum,quifquis remo ram fanamp;ißmio feUcißimofy illi infätuto ueftro inijceret. At prodijt nu. per Bulla indictionis Concibj œcumenici, ut uocant,Tridenti ad Calendas Eamp;aij celebrandi:ex quo cum à multis ferio e^camp;tur ecclefic reforma« tio , eruntfortacis er apud uos ficuti reperiuntur ubiq; , quibus uidebi« tur ca effe expeChnda , e haChnus 4 coepta reformatione celandum. Hec Indictio ConciUj et expeCtraio reformationis,ueflram poterat turba# TC felicitatem,ac rem bene coeptam remorari aut impedire. Tuum ergo, üliflrißune princeps,CT omnium aliorwm regnifanCtißimorum proccru.

« a.

AD ILLVST. DORCEST. PRINCIP.

mt diligenter ttifricere erinuigilarc ne quid hinc damni accipiat cum faith Cbrifli cccleßa regnumamplißimwm. Ego folidis argumentquot; etiam ad o(ulum,quod dici fokt, demonßrabo uanißimam effe illam refama« tioni6 expethtionem. Concilium enim non m aliwm finem 4 pontifice effe inßitutum, quam ad confirmationem ucteris erroris fuperftitioni6$, CZ ad euerfionem coeptarum per Germaniam, Angliam, Daniam,altMfy nationes Chrißiani orbquot;,refcrmationwm,imo ad pura uclßnccre ueri« tatis euangelica oppreßionem. Ea re deprehenfafatdligent omnes pij in ecckfia Chrißi fibi progrçdiundum effe^er m coeptis reformationibus, er in omnibus alijs pietatis officijs,no expetkta reformatione illa, quam omnes pij brcui experientur nullam , aut fi aliquam, certe non legitimam Concilium fiituram. Equidcmindicitur Conciliwm ab iflis hominibus non generale extirpadu C Uberumfed olim quidem coeptum Tridenti, nunc autem ibidem con^ hautes, tinuandum,cr in co fatu quo uiuente adhuc Paulo I1Leiies nominis pon tifice erat, reaffumendum : cuius etiam placita dccrctaue omnia in huius Concilij negotio edita confirmantur. Ceterum in publicis fub Paulo illo editis fcriptis non femel difcrtis exprimitur uerbis,Conciliwm ad extir« pandas hœrefes effe mßitutum Idem Paulus omnes nos profitentes euan« gekum e poßulantes ex uerbo dei reßrmationem,docentesfy Chriflum lefwm,non Papam,cr quidem Chrißum lefwm folum effe caput, paßorem €7 pontificem fuinmum ecclefiæ catholice, accufauit damnauitq; here^ feos. Ergo cum Concilium infitutum fit ad excindendas harefes, ac hare tici habeantur qui reförmationem ex uerbo dei poßulant ucl aufyicantur, quis non uideat Concilium inditum effe non pro reformandis eccleßjs, fed pro excindendquot; coeptis reformationibus? Quibus accedit quod ad Concilium illud non uocantur doch er pij , prudentes er fanai ex omni natione qua fub coelo cß,fed duntaxat iuramento obßrich pontifici. Ita enim habent indiftionis uerba,Conuocamus omnes omnibus ex locis, tant uenerabiles fratres noßros patriarchas,archiepifeopos, epifeopos er di. lectos filios abbates, quàm alios quofeunq; quibus iure aut priuilegio in Concilijs generalibus refidendi erfententias in eo dicendi permijja pote fas ef,mandantes in ui iurifiurandi,quod nobis er huic fantlcfedi pre* flitcrunt,acinuirtutc fanfiit obcdicnti«,ut ipfimet adjint. Claret ergo quinam

HEIN. GRAYVM, EPIST. DEDICAT.

quinam uocati in Concilium , dtq; huius uduti patres affeßorcs cr iu« dices fint. Quid uero expels ab illis qui iurciurando CT Pape CT R.0 Wane ecckfiœ fie obflriamp;ifunt,ut non poßint aliud,nifi quod ille uult, et quod ad huius incolumitatem pertinet? In hec enim ucrba iurant epifeopi lt;7 P'^omanœ ecclcfie procercs,Pap£fefe obflringentes,PapatwmRoma= Procetu ec nwm CT regalia S. Petri adiutor cis ero ad retinendum ct defindendum meniu Pa: contra omnem hominem. luraJ.onorcs,priuilrgia CT authoritatem Ro# P'Pr'lquot;quot;' mane ecclefie,domini noßri Pape ctfuccefforwm cius conferuarè, defin, dcrcgt;augere ct promoucre curabo: nee ero in confilio^autfa 80, aut tras éhtujn quibus contra dominum noßrwm uel Roman.ecclefiam aliqua fi= nißra uel prœiudicialia perfonarwm, iuris, honoris, flatm er potejhtis eorum machinensur. Etfi talia à quitufdam traftlri cognouero, impedi« am pro pose. Regulos fandorum pah wm,dccreta, ordinationes, feilten« tias,d!fbofitiones,refcruationcs,prouifiones ct mandata apofblica totis uiribus obferuabo,CT ficiam ab aUjs obfcruari.Hareticosfohifhiaticos et rebelles domino noßro,pro poffe perfequar ^7 impugnabo. Sic inquam iurarunt illi. At qui huiufmodi iuramento obßriamp;t ueniuiit ad Conciliwm, quid obfccro de negotio religionis contrauerfb pronunciaturos freramus? Stulti nedum impij fuerimus,profiao , fi horum determinationi ecclefi« féfanguine Chrifti redemptas fubdiderimus.lam enim quid pronunciaturi fint fcimus, er ueluti in nunibus retinemus, id uidelicet quod faciat pro propagatione affertione conferuatione$ papatus, er pro fubuerfione re kgionts noflre mnitentis ucrbo Chrifli filij dei.

Porro ft rata effe debent omnia Pauli pape décréta er que hathnus ^ncon' ille definiuit in negotijs Concilij,rate uti$ erunt ct feßiones iUœ feptem ciiijTridtu feßionumue décréta iam dudwm uulgataique quidem plurima nobis fugge 'quot;quot;° runt argument«,tefhntia Concilium illud non elfe infätutum ad inquiren dam iUußrandam$ ex fcripturis ueritatcm,aut ad legitimam ecclefe re« formationem faciendam,fed ad confirmationem errorùs,abufuum,fuperfli tioni6$ Romane ecclefiœ, imb ad impediendas reformationes luftas ct fanamp;hs. Nam ut ex multis paucula modo commemorem,Seßione 4. De# creto primo fie pronunciant , Sacrofanbh œcumenica er generales Tri«^ dentina Synodus infriritufanfto legitime cogregata , orthodoxoru patrii

aa 3

AD ILLVST. DORCEST. PRINCIP.

qxnnpl4 fequut4,omnc$ libros tant uctcris qubn noui Tcfamenti^necto traditiones (non fcriptoa ) cwm ad fidein tum ad mores pertinentes , tan= quam ueloretenus 4 Chrißo,uelà feiritufanato diéhttas, er continua fac ceßione in eccleßa catholica confcruatd/s,pari pietatis affcclu ac reueren tia fafcipit er ueneratur. His mox attexunt catalogwm librorwm Canoa nicorwmgt;quilgt;us tarnen commirent eccleßafäcos non canonicos. Deinde anathemate percutiunt omnes traditiones afrernantes,^ non omnes il* fos libros pro canonicis recipientes:ac tefantur Concilium illis potißi* mwm teftinionijs ac prefidijs in confirmandis dogmatibus, er m/huran* dis in ecclefia moribus ufurwm.ln eadem feßione obtrudunt eccleßa, reie irais omnibus alijs uerfionibus, pro libro authentico uerfionem recept. Bibliorimt \.,atinant. Et quantum attinet ad fenfwm fanaeferipturæ , pa# lam condemnant omnem expoßtionem non congruentem fenfui , quem te nuk er tenet fanamp;h mater ecclefia,unanimi% confenfui patrwm. Ad ec* defiamenim pertinere affeuer^tjudicare de uero fenfu er interpretatio nefcripturarwm.

In his quatuor precipue obferuanda moneo er diligenter excutien* da. Primum quod non folasfcripturas canonicas recipiunt , ex quibus /ha tuant de religionis ucritate uelfclßtate,fcd his preterea adiungut ay^æ Qx,fiue traditiones continua in ecdefiafuceeßione feruatas er non feri« ptas. Secundum quod canonicis libris mirent non canonicos libros , imo hos non recipiëtcs pro canonicis anathemate percutiunt. Tertium quod editionem Bibitorum uulgarem Latinam pro libro illo authentico eccle« fie obtrudunt. Quartum quod nullum alium feripture fenfum, quQm fan df matris ecclefic admittunt. Ex his enim liquido quid indico Concilio qult;£rant,apparet.

^ibJsn^ Si (°lis feripturisnegotium reU^onis contrauerfum legitime decidi tatytis. uellent patres ifli,quid opus erat adiugere traditiones no feriptas? Qua/i uero feripture diuinefine non fcriptis traditionibus ad plenam reforma* tionem parandam non Officiant. Verum non ignorant plera^papifmi nullis feripturis dißertis, uel rationibuse fcriptura deducis, demonßrari poffe:confingunt ergo h^aQ**d traditiones non [criptas,quibus far« dant

HUIN. GRAYVM, EPIS T. DEDICAT.

cùntcommode quod feripturis dce£fcgt;uel feripturu demonfirare non pof fe uidcnt. Hb enim traditionibus faluis incolumia erunt uel abfurdißima illorum. Quoties enim feripturarwm authoritatc deftituentur , recurrent lt;d figmentum traditionis.Traditto erit Oratio pro defunélvs.Traamp;tio e. rit Cœlibatus minißrorum ecclefic.Traditio erit Mifla.Traditio erit Vs fa imaginum m tcmplis.Breuiter traditio erit quicquid hactenus tota ebt fcruauit concorditer ecclcfta Romana , tametfi nullibi nec piélwm nec fcriptwm inueniatur in libris canonicis, imo cum his pugnet cx diametro.

Hoc eft, traditio erit quicquid uoluerint.

loftorunt quondam er 'uamp;ei frus Tractiones quas appeUarunt pa* ™^d^ trumruCTUm audierunt i faluatore noftro. Quare tranferedimini precep rum. tum dei propter traditionem ueftram? Deinde exemplo e traditionibus prolato et per antithefim compofito cum uerbo dei,oftendit lUas cum boc pugnarc,deinde fabiungit, irritum fictis praeceptum dei propter tradia tionem ueflram Hypoentajecte de uobis prodixit ifaias,dicens,Appro. pinquat mihi populus,hic ore lt;7 labÿs fuis me honorat: ceterum cor eo* rum procul abeft 4 me: fedfruftra me colunt , docentes dominas horni* num. Cum ergo etiam nos oftendere poffumus traditiones imorum , quad lliudA U0caM,pUgn4rc cum feripto uerbo dei, quis obfecro negabit etiam ipfis cum ludeorum traditionibus 4 CbriJfo effereiettas at$ condem. tatas?Aedant ergo fucis illas traditiones,quds aquali cum fcripturis reue rentia fufcipium.Facile enim ex fimilitudine uel contrarietate apparebo quid fit apoftDlicum,quid fuppofititium; Ccrtißimwm eft enim apoftrias dei non diuerfa uocc uiua lt;7 fcriptis Juis ad poferos tranfmißis tradidif. fe. Vnde apofylicum omnino effc non poteft , quod pugnat cwm fcriptis apoftolicis.

Obijciunt defafores traditionum non feriptarum, ipfos etiam apofk „0^^ los meminijfe m fcriptis fuis traditionum non fcriptarum. Ceterum nos ik*. negamus apoßolos de illis loquutos effe traditionibus de quibus illi fenti« Unt.Tefhtur S.Lucos ea fe feripta biforia euangelica comprehendite, que tradiderunt (en qua tradiderunt) hi qui fuis uiderant oculis. Prom, de que olim frcrat uiua apoftolorum traditio , iam in literis lt;7 fcriptu. ram rcUta t§l per S, Uc^m'Sede S,Paulus furnmam doürine Chriföamp;

AD ILLYST. DORCEST. PRINCIP.

ne comprebendensyTradidi uobis hnprimisgt;ait,quod et acceperam, quod ChrißtK dominiu mortuus facrit pro peccatis noßrts,fecundum fcriptu« ram,crc,Enconiungit apoflolus traditionem uiuam cum fcriptura, pre. terea nunc quoq; fcriptura comprehendit qualis foerat eius traditio, idem rurfus traditionis de Cœna domini mentione feiens in epi/kla ad Corin tbios, protinus qualis ea traditio ferit feripto colligit er explicat. Et quauis ide mox fdbiungat. Cetera cum uencro difron^id tamen dixit de. difcipHna er decoro in coetibus ecclefiafticis formando at% conferuando. Ng enim alia potuiffet de Coena domini tradere, quàm ea que icon tradi deratmifi fibijpfi contradicere uoluiffet. AdThcflaloniccnfes idcni apo ftoliis,^«^ fratres fhte,inquit , er tenete traditiones quas didiciftis. Sed idem mox addit per interpretationem, Siue per fermoncm,fiue per epifa. lam noflram. Ergo traditio apofolica comprehenditur in fermone er in epiftolis Pauli. Sermo Pauli eft uiua euangelij predicatiotquam epiftolis repetijt er reparauit. Preterea ab alqs quoq; apofloUs copiofifime de« fcriptus legitur ferino Pauli euangelicus. Non enim aliud predicauit euan gehum Paulus, quim ceteri apoftoli Chrifti. Caribus accedit quod ipfe Ado.16. Paulus teßatur fe euangeUwmChrißi prœdicaffe,prfdicando$ nihil extra illud quod lex er prophete docent tradidiffe. Quis autem negat Mofis er prophetarum fcripta abfoluta effe? Sufficiunt ergo nobis fcriptura: ca nonice, que ut uiuas traditiones comprehendunt pietati neceffarios , ita fatis inftruótefunt ad docendum, ad redarguendum ad corrigendum uel ad reform4ndum,deni$ ad inflituendum quo cultor dei integer fit,ad om. ne opus bonum apparatus. Id quod ipfe m hec uerba que modo rccitaui pronunciat Paulus. Ergo cum patres Tridentine fynodi non patiantur ad folds fe canonicas fcripturas req ci, ut inde omnia probent uel improbet, fed mfuper comminifcuntur traditiones quas fumma iniquitate imo impie • täte fcripturis,diuinis inquam bumana,equiparant, manifcfk quid indifo Concilio querant,produnt,no ut ex canonicis fcripturis fyncera eruatUr Cr afferatur uerita6,fed ut inoliti errores defendantur confirmcntur$:ad quam rem conficiendam inire adiuuant fiäe ille Traditiones

De Traditi . Sufficiunt hec quidem de Traditionibiu ueritatem agnofcentibus:ue« onibuspa-', ttum. rgw Ut cr ilk$ conJiMtw qui tr^ditiombM ^lugt;nimiuni tribuunt ,CT iniquifa

HEIN, GRAYVNI, EPIST. DEDICAT.

Mtiquißimum eße clamitant omnes in uniwerfum defeicere patrum tradi« tiones, dijlinguimus inter traditiones patrum antiquois. Principio enim uideo Ircnaum CT Tertullianum contra haereticos difeutantes,compcn« diwmfiue regulam doßriuc apofoUcœ adeofy ipfum fymbolwm quod ha die apojblorum uocamusjicet non ijfdem uerbi6,ijfdem tomen fententijs redditum,appellare traditionem apoßoUcam. Quis nero nefciat illam tra ditionem ex meditullio feripturarusn petitamgt;cr infinitisfcripturarum te flimonijs comprobari poffel Talem ergo tractionem nemo noßrum reij. citiquia nemo feriaturarum authoritotem contemnit , manißflißime ct copioßßime docentem nos credere ficuti traditio ilUuniuerfalis contre omnes herefes TCT hercticos averuit. Deinde habent ueteres alicubi tradis tiones hißoricas,qualis alicubi texitur de loÜne apoßolo fugiente e balneo quod Cerinthus fubintrarat. At cum hac er alic cius generis nec pugnet cum pietate,nec fuperftitionis quicquam ferant,pij ab cis non abhorrent» interim parem bis ewm euangelica hißoria authoritatem minime tribuut. Prœterea faut traditiones non de régula illa fidei uniuerfali , alijsùe ad ip« fam pertinentibus capitibus fditæ,nec mere hißorice,fed prolate de do, gmatibus quibufdam er ritibus : cuius generis funt quas inter alias conta mtmorant,0randum effe pro defanHissCT uirgines effe uelandxs,uelcon fecrandas uirginitati perpetue,includendas$ mon4,ftei]s,cTc. Ceterum quam ille non cogruant cwm fcriptura apofyUca,alibi abunde eft demon flratwm.

Proferam cr alias quaedam traditiones, ut ex ipsarum difeußione o* limibus appareat qium non fit tutum traditiones etiam illas quas uetußißi mi feriptores magni faciunt cr ecclefie ferio commendant,recipere. Ircx \ nm contra Valentinianoslib.2.cap.4.0.de domino nofro loquens,Non ergo multum aberat, inquit ,à quinquaginta annis. Et ideo dicebant ei, CU4vnquagmta annorwmnondwmes,cr Abrahamuidifli? Et hanc fuani Opinionem aßruit per traditionem apoßolicam precedente cap. dicens, Aquadrageßmo aut quinquagefimo anno declinat lam in œtatem fenio* remquam habens dominus noßer docebat. Sicut euangelium er omnes feniores telhntur,quiin Afia apudloannem difcipulum domini conuenea runtjdipfain traamp;diffc cis iQannmn, pernunftt autem ewm eis uffy ad

hr ILLVST. DORCEST. PRTNCIP.

Troiani tempora. Quidam autem eorum nonfolum loannemfed er aHoS apojklos uid'Yunt,er hœc eadem ab ipßs audierunt, er te/hntur de hua iufmodi relauvue. Hfc ad uerbum reliquit feriptor iUe,qui inter uetuftiß fimos numeratur. Verwm fi earn traditionem recipiamus,confcquetur mi ra confufio,ut nihil aliud dicam,temporwm. Si enim dominus fac attigit «nnum œtatis $0* (ponamus nos 48.)confequetur Chrißum prfdicaffè annos octodecim:quando fatis con/ht praedicationem coepiffe circa 15.Ti berij Cffannum,qui ipfi domino erat annus uite 30 Neq; ahain fupputd tionem fcquuntur quotquot tempora Chrifli rcuocarunt ad calculum. Proinde iuxta traditionem uiuam apoftelorwm,qnam mordicus retinet et fcquitur Ireneus,mortuus eßet Chrifhis,refirrexißct ex mortuis , afcen# diffetfy in coelos, nuffo in difcipulos feiritu fatigo imperij Clar.dij Cafa is anno feptimo ucl oéhuo.Vcrum huic fupputationi reclamatferies biforia euangelici er Aciuum apofolorum , qui meminerunt Claudij in rebus dpofoli Pauli,conficiente totum orbem fame admodum dira. Vnde indu^ bitatum eft traditionem iUain beati Irenal , quam tarnen pleno ore refert ad apofolos Chrißi domini,turpiter filiere. Quis autem poH tam foedum errorem deprehenfum credat poflhac traditionibus illis uiuts etiam apud «ntiquifimos fcriptores teßimonium habentibus? Ex Papia Hieropo. litano apofolorwm difcipulo fate buiufmcdi traditionem haufit. Nam ut Papias permultum tribuit uiuls traditionibu6,quibu6 er mirum in modu deledhtum aiunt:ita Irenaum, AppoHinamp;rium, Lafhntiwm er alios quof dam,propter uetufatis reuercntia, etiam in errore Cbiliaftico,cui prim* fundamenta leeit, habuit fequaces. Inter im non multum eius iudieio tria buit doamp;tßuir er ecekfia Cœfarien.epifcoi . us Eufeb. ecclcfiafica hift. Ub. 3.cap.39.qui er difertis uerbis feribit ilium fibulofa nonnulla tradia diffe. Cur ergo uitio nobis uerteretur ft difficulter aut prorfus non red* piamus uiuas illas traditiones ?

His accedit quod ex uiuis illis traditionibus memorabilis illa de pœ fehate celebrando inter orientis er occidentis ecclefias concertatio effîra Soz'mee buittut ncn fruflra nobis fufrede effe poßint. Eteninrum facerdotes oc OT^r cidentaks baud negligcndum putarentPetri er Pauliapcftolorum tradi« ttonem m eekbrando pafebate* Afiani ucrofe traditionem S, Ioannis fe*

RreiN. GRAYVM, ËPTST. 0RDTCÄ T.

qui affirmarent , exdrßt acris admo hm inter orientem er occidentem Contentioritaut Viflo^Ronwit ecdefif nünißtr,non metueret Afianos «nathemute percutere. Qut in re uicißim d beato martyre Irenao grani ter correptus eft. Quid quod Socrates nobilis hiftoricus inuentus eft, qui u:ri$ traditioni tant orientait quam occidentali,p.d bu aufks fait contra« dicere. Nam post adductos aliquot feripturf fanfta locos,fubiungit tande nUr.l tradidiffe apofolos de pafehate celebrando Verba eius fi quis requi tat hfc fune,Nufquamapoftolus,nec ipfa euangelia iugum feruitutis illic hn?oiunt,qui ad pradicationem accedunt: fed pafchatis fefhim er alios dies feßos ipfi homines fuis qui$ locis propter remifionem laborum CT memoriam falutifera pafiontsficuti noluerunt, ex confuetudine quadam celebraret. Nrq; feruator hoc aut apoftoii nobis lege aliqua obferuandum effe mandarunt,neq; poenam nobis aut ftipplicium euangelium uel apofto ii,ficut ludfi s lex Mofi,comminantur. Et mox,Mihi uidetur quod quem% admodum alia multa finguUs locis in consuetudinem abierunt,ad eum mo dum er pafchatis fcßum:propterea quod nemo apoftolorum , ficut dixi, quicquam de illo fanciuit. Et reliqua qua extant hi/briarum lib. $ cap.zu Palam ergo hic traditionibus contradixit, er citra crimen quidem facrile gij aut harefeos.Qmd ergo uctaret hodie quoq; contradicere traditioni* bus cum fcriptura difcrepantibus? Hft cum ita habeant, er itamanifa fa fint,ut non poßint negari a noßris aduerfarijs, non patiemur ullo mo do nos abßrahi à certißimis fcripturis ad incertas illas hefcio quas tradia tiones.Certe fi patres illi fynodi Tridentinf fynceri effent arderent$ Ueritatis iUuftrandc er ecclefiamiuuandf ftudio,fuftinerent haud dubie fe er omniafua indicari ab ipfo opt.maximo Deo er ueracißimo eius uerbo. Hoc quoniam fubterfogiunt,er fabulofas quafdam traditiones ob* tendunt,quid caufffue ex feripturis fyerent roboris acceffiirum, liquido to ti orbi declarant.

lam quod mifccnt canonicis libris non canonicos , uti libros Macha^ ?ano!^'fe blt;orumnhobiamp;,,er alios, ab alijs ccclefiafticos ucl etiam non canonicos et eceUGa-lt;ppclldtos,codcmfaciunt confilio,quo traditiones diuinis «quant fcriptu quot;quot;quot;• ris. Sperant enim ex illis fe poffe farcire,quod uerc canonicis uident dimi t*ttlwn.Vtenim dc alijs nihildicmn,exfecundo Nlachabforum libro fre*

bb

AD ILLVST. DORCEST. PRINCIP.

NMtfr ofenfuros fäubre eße orare er effirre pro mortuis, ut 4peccatis foluantur.Sperant fr diuorü in coelis agentiü preces deo pro uiuentibus in terris oblat4S,con'monllraturos.Cum interim in ueteri eccleßct apud f. ddiß'Cr fanffißimos eccleßarum minißros nunquam frerit z. Machab. tato libri T dij eiusfimiles librirecenfaiinter canonicos. Non ignoro bic ipfos Machab. ad beati Auguftini patrocinium confugere,qui lib.de Dod. ChriÜ.z, cap.

fè.inter canonicos numerat non folumeccleßafticos iUos, frd lt;7 Machar bforumfceundum librum. Ceterum fi hiflorias alia$ ueteruni monument: ta confutamus,apparebit Auguftini demum foculo in Carthaginen. Conci lio [II quod celebratum aiunt Coff.C«fario er Attico: imperantibus Ho norio er Arcadio,circa annum domini 4.0Q.aut 399.innumerum ca= nonicorum,imb ecckfiafticorum magis effe receptum. Nec difimulat hoc beatus Auguftiniu. Ndmlib dcciuit.dei13.cap.36.er lib z.conira Gau* dentij cpiftolam cap.23 admonet libros Machabaorum non faffe apud ue teres numeratos in canone:addit tamen ipfos no inutiliter eße receptos,fi modo fobrie legantur. En fi fobrie legantur,ait. Qui er alibi dicit , Pro canonicis habet propter quorundam martyrum pafiones uehementes e mirabiles. Quf omnia fupericrem meam fententiam confirmant : illud imprimis quod idem addit, non quiduis effle recipiendum quodin eo libro proponitur, nifi probe examinatum er cum alijs collatum fit feripturis. Nam alibi quoq; admonet,eos libros qui ab omnibus accipiutur ecclefijs, proponendos effle eis qui ab aliquibus non recipiuntur. At commonerare pofflumus 4 uetuftißimis clarißimisfy orientis ecclefijs nunquam recept os effle Nachaboorum libros pro canonicis.Mcliton Sarden.epifcopus , qui floruit non multis annis ab apoßolorum morte,circa annum demini 173. fub Imperatore Antonino Vero,cui CT apologeticum obtulit pro fide no. frajion nifi cos quos in Galeato recenfet Hieronym libros ueteris tefh. menti recitat canonicos,omißis omnibus ecclcßafticis appellatis. Dicit autem fr ufq; in orientem proßamp;um,ubi prodicatienis ncflræ initium cœ perit,er ubi omnia funtgefh quo fcripta leguntur,ut ibi diligenter expio caret omnia quoad ueritatem er certitudmem librorum canonicorum pertincnt,ac ibi certum illum muenifflc numerum. PoflMclitoncm Cri. amp;X4S Q ipfc non plurcsrccitat ucteru ufrmcntilibros, qulm Xx1l sic

HEIN. GRAYVM, EPIS T. DEDICAT.

Sic et butU4 Hieronymus non tant in Galuto prologo,^in epifob fa de omnibusferipturœ libris ad Paulinquot;, pro canonicis agnofätXXll. moe libros, reliquos extra canone ait effe ponendos. Idem m prologo ad Pro= uerbia Soloinonis,poßqu4 dixiffet de Sapientia que Solomonis dicitur,et de Ec ckfiCTjhco,fubditgt;Sicutcrgo ludith crThobiœ e Maebabao: wm li bros legit quidë ecclefia,fcdeos inter canonicos fcripturas non recipit: fic er hac duo uolumina legit ad cdificatione plebi6,non adauthoritateni ccclefiafticorwm dogmatu confirmandam. Eadem ratione exiftimamus bea tum AuguJl,2.lib.Machab.inter canonicos numerate quidem, fedintellc Xiffe cccleßaßicu effe librwm,non tanta pollente authoritate, quanta ua^ lent,qui reuera er ab antiquo canonici funt. Eiec potuit ignorare beatus Hieron. Cartbagincnfynodi decretu, quippe qui à multis fcribatur excef fiffe è uiuis circa annu domini 422, Huc pertinet quod Ruffinus Aquile« gicn.in enarratione fyinboU apofelici,non plures nec alios recitat ueteris termenti libros,qu;m nos fapra comemorauimus. Ac inter alia,Hfc funt inquit,ueterisinftrumenti uolumina, quefecundn maiorum traditionem per ipfum fyiritwm fandum infrirata creduntur,er ecclefijs Chrifli tradi ta funt.Et mox idem ille,Scien^ tamen cfl,quod er alij libri funt,qui no canonicifed ecclcfiafici 4 maioribus funt appellati, ut efl Sapientia Solo taoni6,Ecclcfiafticus,Thobie,er ludith,er Maebabeoru libri. Que om« nia quidem in ecclefijs legi uoluerunt, non tamen proferri ad autboritate exbis fidei confirmandi Hac ille. Proinde habemusd partibus nofris primitiu^ecclefiam cmnem$ uetufate,quam anathemate feriunt Triden tinefynodi patres,fiquide nos anathemate percutiunt. Nam ut ecclefiam ficos libros non reijcunu6,ita ex folis canonicis religionis noftre uelueri tatem uel flfitate cu ueteri cccicfia probari uel improbari contendimus, «t$ adfolat canonicae fcripturas prouocamus. Quibus at aduerfarij onre nia fua fubijeere detreamp;h.nt,^^ fubinde ad alia umbratilia prajidia refre# fl7mt,clarum ejl qualis fit ipforu caufa,et quid indiav huiufmodi conditi, onibus concilio querant.

Porro uulgarcm iUamBiblioruLatinam editionem nemo fanus damnat Crrdjcit in wuuerfivmfed clamamus omnes,in dubijs locis,aut cont-auer fc^ut obfcurc reddit^corruptuue, rci urrendu efe adfontes Hebraicos bb 7

AD ÎLLVST. DORCBST. PRïNCtP.

et Grecos. Autheticu enim libru efferfui Hebraice et Grèce fcriptwi eft. Nr% enim prophete aut apofolifcripjerut Isatine, fed hi Greccjlli uera Hebraice. Nihil hie iniqui poflulamua,et quod no prim ip/i nobis pontifi eij dederint. Legitur enim huiufmodi Cano in Decretis Dißinft., Vetera hbroru fides de Hebreus uoluminibus examinanda eß:ita nouorü ucri aS Grecifermonis normidefiderat. Ceteru mutuata funt hfc uerba ex epi. ftola beati Augußini,fcripta ad S Hicronyinü. Idem ille Augußinm lib. it. contra Fauflu Nlanichtü cap.a.Si de fide cxemplaritt,inquit,qufßio ucr^ tercturfficut in nonalius que er pauce funt et facrarÜ Uterarü fhidiofis notißimefententiarü uarietates,uel ex aliarÜ regionü codicibus,unde ipfe do^rina cbmeauit,noftra dubitatio dijudicaretur. Vel fi ibi quoq gt;codecs uarurcnt,plurcs paucioribus,aut uetußiores recenfiorib. preferrentur. Et ft adhuc incerta effet uarietM) precedent lingua,unde illud interpretatum eß,cbfulcrctur, ^c. \dë rurfus li de Dolt. Chrift.a ca ti. Latini homines, inquit,er duabus alijs linguis ad feripturaru diuinarH cognitione opus he bent, Hebrea fcilicet er Gr£ca:ut ad exëplaria precedentia recurratur, ß qua dubitatione attulerit Latinor^infinita uarietis ite,quifcripturas ex Hcbrealinguain Graea uerterut lingua numerari poffunt,Latini aut hte terprctes nullo modo. Vt enim cui$ primis fidei temporibus in manus ue nit Grecus codcx,et aliquantulH facultatis fibimet utriufq; Itnguf habere uidebatur,aufus ejl interpretari Et in ca.u.ciufdl libri,loqucns de inters pretationli uarictate,addit,Quf quide res plus adiuuit intciligentia qudnt hnpediuit,fi modo legentes nofint négligentes. Nd nonnullas obfeuriores fententias pluriu codidifepemanifeßauit infyedio Hec omnia cum uno decreto patres Tridentinf fynodi abrogent,et cotra omnë uetufhte et ra tionë fan^J^tina uerfionë pro libro authentico nobis obijciat , rurfus qd ^dls';::; ab eis expeaemus,niß cfcitate percußi fimus,cernimus paUm. Quartus pturb. nbsp;nbsp;nbsp;aut canon de expoßtione feripturaru ab ißis œditus,ut ex fuperioribus ni

bil collegerimus,unus tarne abunde teßari poterit,ißos fumnu iniquitate ante cogreffum fibi certißim^ uoluiffe prœoccupare ladorid, adde et fecis ritatcmfumni4,ne quid unq rerü fuaru mutare ucl tantilla 4fcopo abera raffe uidcri poßint.Daninant enim omnes expoßtioncs,qua no congrui cum fententia qua tenuit CTtenet fafa mater ccdeßajtc que pugnant

eum

HEIN. GRAYVM, EP1ST. DEDICAT.

eunt concordi patru explicatione. Nam hoc decreto fduo,nibil ex fcriptu rif cotra papiftica dogmata et ritus fuperßitiofos tam euidens proferetur, quod ipß non eluferint uno uerbo , dicentes^Eccleßa non ßeinteUigere. Rurfus nuUiï feriptur«locu ipß tarn foede detorquebunt CT corrumpent, cui non queant protinus hoc mederi malagmate,diccntcs, et ecclefiamfic intelligere,et patres aliquot ad huc modw enarrauiffe. Proferet ergo pro monarchia pontificiSyTu es Petru6,er faper hanc petram œdificabo ec* clefiameam.Tu uocaberis ccphdS.Pafce agnos meos. Queloca fi quis cU piat legitime per feripturaru fobriam collatione excutere etgenuinu corii fenfum inucfligare,audiet protinus Ecclefia C7 paires exponere de Papa: ergo de Papa e eius principalitate^ut uocant)intclligcre oportere, Plu« rima huius rei exempla profarcm fineceffarium putarem.

Ex his uero quf hactenus adduximus ex Decretis Conc. Trident luce clarius apparere confidojn que maxime finem inditu fit à pontifice Con cihÜ,no ut ex ß ripturis eruatur et lUuflretur ucritasjed ut ipfa fcriptura redigatur in ordine,feruiatq, iflorïi hominu dignitati,honoribus,opibus et fuperftitioni conferuandœ et cbfirniandœmon ut reformentur ccclcfi£,fcd ut retrahantur in deformationem ueterë,quœ ex hac emergere coeperunt.

Proinde cum per eximia dei gratia lux Chrifli inclyto Anglif regno il luxerit,^ dimcueatts oculos ab illa luce, quam qui fequitur no ambulat in tcncbrisjed habet lumeuitf. Pergite pergite duce Chrife reformare que reformanda funt.Nihil peccabitis etfi nunquH redeatis cu nupera illa Ro mana ecclcfia ingratid.Nihil hic indulgeo prauo affichd.Nam in quinte huius mcf Decades initio fobdvs argumetis comonflraui ncccffariu/m cfje pfus recedere ab ifhgt;et unife Chriflro ecdefiefy Chrifli uere cofecrare.

Hanc aut Decadem tu£ pietati inferibo et dedico,Princeps lUußriffut. pote frenuo uerc pietatis afjcrtori:nil dubius,quin fidele fis fufeepturw huiiquot; mea: lucubrationis patrocinium,prefertim ubi diligeter legeris in^ tellcxcrilt;% mhll fncferipturis centra ucra pietate,fed omnia ex fcriptu ris diuinis pro tuenda uera religione effe prolata Neq; enim cupio mihi ct meis fcript es ucl tantiUx tribui,nifi omnia mea difertis fcripturis erfo^ hdo rationibus ex friatura dedutta approbaucro Et quamuis tua pietas, tnca mllrußionc non mdigeatjit que fats eft infUtuta in religione uera^

AD ILLVS T. DORCEST. PRINCIP.

Wedtß. widiquq; doamp;ißimoi er pijßimos wosjnterquos non poßre* Ihn font D.R.obcrt;46 Scinneru6gt;er D.Andreß Vuloku6gt;utri prcihnttf. feerdni tarnen hos meo» labores tibi acceptos fanrosjneamfy dedication nemfono profret.tanimose boni confalturu#tpote qua nihil ambio,niß falutem pubUcaMidcUcet ut regnumßlij dei,quod noftro tempore (immi nente,er ante fres noßrß um pulfante lUo tremendo ßlij dei iudicio)re florere coepit,cum apud nos in inclyto Anglii regno,tum alibi terrarum, longe latcfy propagetur. Et aUj quidem in dedicatores fois epiJbUs eiui laudes celebrant,cui libros inferibunt : ego uero cwm fciain te huiufmodi «pplaufus nihil morari, ne^ indigere hwiufmodi preconijs, quod uirtiß tua alloqui fatis fit celebris, quam tu quoq^ in die modeftia er humilitate augere contendis,nugis hue mea defero epifola , ut tua pietatem quini poffwm diligenter inhortcr,quo pergas temttipfwm pulcherrimo uirtutia ftiidio et incremento foperare.Domini dei nofri dona fant,quœcun$ font in hominibus laude digna.Dominus mentem tibi dedit,utintellig4smagni' quide merito uideri beneficii regia fatum effe profapia , fed longe maint pnefantiusqs effe ,appeUari ac reuera effe dei filiu,et Chrifti lefufilij dei coherede. Hanc nobilitate fuming cum per gratis dei fis cbfecutus,uide ut cam fcdulo pietatis ftiidio retineas in fine ufq;:uide ut contanter Chrifo redemptori adhareas,ct eius gloria promoueas:uide ut ex fide,quam re* gi eterne glorie feruß,etia ferenißime regie mriefati,totiq; inclyto rea gno AngUe dulcißime patrie tue fidelis effe pergas. Haamp;nus peregrin norwm(quos nobis imprimis commendauit dominus) prefidium er refill glu fiiißi,deniq; ßiidioforu,cr doäoru homing arx atq; mecoenas,talis effe perge. Sic autem non perituram,fed perenne gloria in prefenti er fiituro faculo confequeris. Commendare me digneris obfccro magnanimo heroi D.lodni DudleoVuaruicen. Comiti jnagnati modis omnibus pre/hntiff. cui omnia felicia imprecor , omnia$ mea offiro officia. Dominus lefut monarcha orbis fommus et unicus,rex regum, er dominus dominor«,fer uet incolumem Sereniß.regem,totwmq; Anglic regnum inclytum,fidclifa fimos item prudentißimos$ regni confiliarios , er tc quo$ princeps clc TCntißimc. Tiguri m Hcluctqs Mcnfc M4rtio,Anno M. D, LL

SERMONVMDB

CAS QVINTA, AVTH0RE

HE1NRYCHO BVL«

LI NGERO.

Defanfia catholica ecclcßa, quid fit, quam late pateat, quibat agnofcatur notit,unde oriatur,quomodo conferuetur. An erra* Te polsufltem depoteftate efludqt ecclefiœ, SER. 1.

RD1N E rerum^ cohaerentium filo ducen, te, confequenter ab artifice amp;authore omniu Deo, progredimurad ipfius opus cxcellentiO fimum Ecclefiatn. Tanta eft enim dei optimi patris^ benignirfimi bonitas, ut non fibi foli feliciter amp;nbsp;beate uiuerc,fed amp;nbsp;omnem félicitai tem, amp;nbsp;bona fua omnia in nos Iiomines ada, matas creaturas luas effundere, bonislp fuis nos frui modis omni, bus cupiat, [dcolphomines in hoc müdo uiuctes fibi deligit,quos aliquando ad fe transferat, in quibus interim, dum hic uiuunt, ha, bitet, quos omnibus bonis fuis locupletet, in quibus regnet, ipfieg cius appellentur nomine,populus inquam,domus,regnum,hæregt; ditas, peculium, coctus uelecdefia deiuiuentis. Dequa dicam,ue, ftris adiutus precibus, quod ipfe dominus ecclefix loqui dederit.

Ecdefia eft nox Græca,fcd ufurpata amp;nbsp;recepta à Latinis,fignifi, Ecclefa. cans cœtum,communioncm uelconcionem (Germanice em Go mcinb)populum inquam conuocatum ad audiendum de reipub. negotqs.Sic enim et Lucas hoc uocabulo ufus legitur in Aais cap. ig.Translatum eft autem ad ufum facrum,dicity ecclefia eoepit cœ, tus uel communio fidelium inuocantium nomen domini. Paulus

enim dicit fe perfecutum eccle(iam dc(:qui alibi,Potcftaiem,inquit, i.Cor. t,. accepi à principibus facerdotü uinciendi omnes qui inuocantno, Aamp;.u. men Chrifti. lam enim Chrifti nomen inuocantes uel Chriftianos appellat, quos ante nuncuparat ecclefiam. Olim coctus uel ecclefia Synagp, populi ludaici peculium dei, dicebatur Synagoga. Idem enim fi, ga. gnificat Synagoga quod Ecclefia : fed propter ludæorü pertinaeiä implacabile^ in Chriftianam religionem odium,uiluituox Sy, nagogæae ferme in ufu erfedefijt. Non differemus autem iufta

DE S. CATHOLICA ECCLESIA.' methodo de[udæorum,uel Turearum, uel aliarum exteraru Gent liurn ecclefijs,quarum plures effe nouimus. De ecclefia Chriftiana fideliumue dicemus:quam Germani appellant 9t€Fyr$:alluden, tes fortaffis ad Grzeorum xvpHn. Vocant enim hi wpixx, dominici: nimirum domum uel plebem: ficut amp;nbsp;Germani Qic Fyrcßcn nun, cupant amp;nbsp;ipfum dei populum, amp;nbsp;locum.in quo hic congregatur ad cultum dei. Ante omnia aut deferibemus Ecclefia paulo rudius/ Ecclefa BCCLESiA cft uniucrfalis fidelium cetus uel multitudo, par quid, tim in ipfo cœlo iam agens, partim adhuc in terris uerfans:ubi pa, lam in unitate fidei uel'doéirinæ ueœ faemmentorumg légitima communione confentif, non difcinditur,fedin una ueluti domo focictately continetur.

Catbolia Hæcfoiet appellari Catholica, id eft uniucrfalis. Profert enim ealtfa, palmites fuos in omnia uniucrfi mundi loca, amp;nbsp;in omnia omniii artatum tempora, coprehenditty in uniucrfum omnes totius mun, di fideles. Etenim ecclefia dei non cft affixa regioni, genti,aut fa, miliar, conditioni, artati, aut fexui: omnes fideles amp;nbsp;finguli ubi ubi fint,huius ccclefiar ciues amp;nbsp;membra funt. S.Paulus apoftolus. Gdiaui. No eft ludarus ne$Grarcus,inquit,nöeft fcruus neep liber, non cft mafculus autfœmina.Omnes enim nos unus eftis in Chrifto lefu. Eedefiœ Diftinguitur ecclefia in triumphantem amp;nbsp;militantem. Trium, diflinhio. phans eft magna illa concio fanàoru in cœlo fpirituü,triumphati, E«tefi4 tium modo de uido mundo, peccato amp;nbsp;diabolo, fruentiu dei con, muphans. fpeau,in quoeftiucunditas gaudiorumq, facietas omnium.Vnde amp;nbsp;in artemum gloria dei celcbrant,amp; bonitate eius laudant. Hanc deferibit graphice beatus loannes apoftolus in Apocalypfi dicens, Apoc.,. Pofthxc uidi, amp;nbsp;ecce turba multa, qua dinumerare nemo poterat, exomnibus gentibus, populis amp;nbsp;linguis, ftanies ante thronu amp;nbsp;in confpedu agni,amiamp;i ftolis albis, amp;nbsp;palmae in manibus eorum: amp;nbsp;clamabantuoce magna,diccntcs, Salus eiquifedetfuper thronu dei noftri amp;nbsp;agno. Et paulo poft. Et refpondi t unus de fenioribus, amp;nbsp;dixitmihi, Hi qui funramidi ftolis albis, qui funt amp;nbsp;unde ucne runrfEt dixi illi, Domine tu feis. Et dixit mihi,Hifunt qui ucncrüt ride unde ex afflidione magna, amp;nbsp;dilataucruntftolas fuas, amp;nbsp;dealbauerune fa perft, cas in fanguine agni:ideo funt ante thronum dci,amp; feruiunt ci die amp;iff.flt;mamp;i amp;nbsp;node in templo eius. Etqui fedet in throno habitabit fuper eos. I«. Nöefuricnt,nelt;p fittencamplius:ncccadctfuper eosfol, nc$ullus xftuS: quoniam agnus qui in medio throni eft reget eos, amp;nbsp;dedu, cet cos ad uiuos fontes aquarum. Et abfterfurus eft deus omnem la chrymam ab oculis eorum. Habetis fratres deferiptionem clegan, uffimam

DECAD. V. SERMO i:1 tirâmam triumphantis in cœlo ecclefir, amp;nbsp;triumphantis quidem per fanguinem lefu Chrifti, per quem uicerunt. amp;nbsp;iam regrtant. Chriftus enim eft agnus ille dei qui tollitpeccatu mundi:per quem omnes qui fandificati funt Canaificantur amp;nbsp;fanérificabuntur, ui. Munt, à principio mundi ad finem ufey fæculi. S. Paulus alicubi Htbr. ts# egregiam nobis huius quoty eedefiæ defcriptionem exhibens.do. cet interim nos qui ucrfamur adhuc in militanti eedefia,aliquando ad illam transferendos,affociandosly fanais dei angelis,cooptan, dos item in ordinem patriarcharum, collocandosfy inter ipfos bea tos fpiritus,apudipfum deum fummum mediatoremly dominum noftrum lefum Chriftum.Prædicans enim magnitudinem diuinæ gratiae per euangelium delatae ad nos,adliortans$ ut earn uera fide redpiamus,Non acceffiftis, inquit, ad motem Sina,ad ignem, ad turbinem,procellam amp;nbsp;caliginem, fed ad montem Zion, ad ci, uitatem dei uiuentis,ad Hierufalcm cœleftem, amp;nbsp;ad cœtum innu, merabilium angelorum, amp;nbsp;ad eedefiam primogenitorum,qui feri pti funt in cœlis, amp;nbsp;ad indicem omnium deum, amp;nbsp;fpirinis iuftorii perferorum,amp; mediatorem noui teftamenti lefum Chriftum,me, lioraloquentem quam loquebaturfanguis Abel. Proinde omnes fanéU in cœlis pertinent ad noftrum confortium,imó nos pertine« mus ad ipforum focietatem. Sumus enim foeij amp;nbsp;coheredes fan, amp;orum ab Adamo ad finem uf$ fæculi omnium, acdomeftici dei. Id quod maximam habet in omni uita hominum confolationem aculeosty ad ftudium uirtutis acutifT. Quid enim eft præftantiusq domefticum erfe dei? Quid obfecro iucundius uel cogitari poteft. quam nos effe focios patriarcharu, prophetarum, apoftoloru,mar, tyrum,omnium angelorum,beatorumly fpirituura^ Hoc benefï, cium Chriftus contulit. Huic fit laus, gloria , amp;nbsp;gratiarumaftio in fecula fæculorum,Amen.

Militans eedefia cœtus eft hominum in terris.nomen amp;nbsp;religio# Ecclefa nem Chrifti profitentium, amp;nbsp;adhuc militantium in mundo,contra militant, diabolum, peccatum, carnem, amp;nbsp;mundum,in caftris amp;nbsp;fub fignis Chrifti domini.Ea rurfus cofideratur dupliciter. Vel enim ftriftius Slt;mamp;4 ea confiderata eos duntaxat comprehendit, qui no tantum dicuntur, defa fed etia reuera funt eedefia, fideles amp;nbsp;eleAi dei,uiua membra, Chri fto connexa, no modo uinculis aut notis externis ,fed fpiritu amp;nbsp;fi, de,amp; aliquando his duntaxat,fine illis. De qua re dicemus pofteai Ifta interna amp;nbsp;inuifibilis dei eedefia,delà Chrifti fponfa dici po. terat,foli deo cognita,ut qui folus nouit qui fint eius. Hanc ih pri, mis confitentes Symbolo edoaiapoftolico dicimus. Credo fan^ä

DE S. CATHOLICA ECCLESIA.

Credo fan* ecdefiam catholicam,fandorum cömunionem Ac paucis quidem fiam «ck his uerbis coprehendimus quo'd fit ecclefia, quid item amp;nbsp;qualis fit. fanica. Principio enim constemur fuifle,erfe, amp;nbsp;manere Temper ecclefiam thoUcam. dei. Deinde quid fit profïtentes fubijeimus, Saniorum cömunio, nem:id eft, çredimus eedefiam aliud non elle quam certum omniü quifunt,fuerunt, eruntfy tam in præfenti quam futurofæculo, fan ftorum, qui communia inter fehabeantomnia à deo fibiconceffa bona. Simul etiam exprimimus qualis fit eedefîa,nimirum fanda, i.Cor.a, fponf a inquam Chrifti purgata amp;nbsp;beata. Nam apoftolus Paulus fandosappellauit mundatos fpiritu amp;nbsp;fanguine dei noftri : quO' rum bona pars coronas accepit:reliquaeafdem in terris certans fibi in ccrlis imponendas expediat Et præcipuum quidem in confide, ratione ecclefix caputillud cft, quod per gratiam dei membra cor, poris Chrifti effedi, omniums cum fandisomnibus bonorum cœleftium participes fadi fumus. Etenim non alios magis quam nofipfos confitemureffe fandos.

Eccltfa et nbsp;nbsp;Vel certe latius confidcrata ecdefia,non modo uere fideles amp;

malos com fandos,fed illos quoq? compleditur, qui tametfinec uere credant, plexa. nbsp;nbsp;nbsp;nec mundi uel fandi fintconuerfatione uitæ,ueram tamen religio

nem cum uere credentibus amp;nbsp;fandis deiagnofeunt amp;nbsp;profitentur, uirtutes denity palam approbant, fcelcra reprobant,nc$adhuc fe feparantab unitatehuius fandaemilitantis ecclefiz. Qua quidem confideratione ne mali quidem uel hypocritae (quales Clirifti amp;nbsp;apoftolorum temporibus in ecdefia führe dicuntur ludas,Ananias amp;nbsp;Saphira,Simon Magus, Demas item,Hymenaeus,Alexander,amp; ahj multi)excluduturex ecclefia,quçuifibilis amp;nbsp;externa dici poteft. Aeftimatur autem haec rurfus uel ex aliqua fui parte, uel ex feipfa Fcclefa tota.Confideratur enim Particulariter,amp; Vniuerfaliter. Et particu particula, laris quidem ecdefia certo eft definita numero,certofy ex loco co, rir. gnofcipoteft.Exloco enimindipifciturnomen,dida ciuitatu no, minibus,utecclefiæ Tigurinorum uel Bernaiium,amp;c. Graeci par, ticulares illas appellaueruntnapoma t Vulgus dicit parochias, alij amp;nbsp;redius dixere parcccias. Paroeciam uocantincolatum authabitacu lum adeofy uiciniam,domibus contiguis comprehenfam. At folet Parochia inciuitatibus 8(in agro defignatæ aedium portioni amp;nbsp;templum amp;nbsp;CrParoi parochus dari, totaty illa area appellari parodiia , Germanice an «hi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Bâr(^i/obercin pfarrF,rcb/ober ein Fÿ(dgt;bôry. Acueteribus pa

rodius erat praebitor. Hofpitibus enim fuppeditabat neceffaria, fal in primis amp;nbsp;ligna. Alij nucuparui exhibitore couiuq.alij paranym phuQuia ergo cedefiaru paftores funt ucluti paranymphiredem, ptoris

DECAD. V. SERMO I.3 ptoris capitisfy eedefiæ Chrifti,adducentes ei uirginccaftäquia de. nicy illi ipfi maxime neceffaria populo dei jpeurät cœleftesly dapes uelepulas indruut, reGiffimepaftores gregis dominici parochi uel curatores animarijappeUantur.De particularieedefîa loquutus do minus in euangeliodixit,Si fcandalifans ecclefia monitores no au Mdtthis. dierit,dic ecclef)r Non poteft autem uniuerfalis ecclefia conucnire unqua ex toto terratu orbe,ut ei deferantur rebelles: particularibus ergo deferturiudiciü de contumacibus. Pored Vniuerfalis ecclefia ex omnibus colligitur particularibus in uniuerfo mundo ecclefijs, omnibusty membris fuis uifibilibus. Hæcilla ipfa eft quam modo adumbrauimus,cum latius confideratam attingeremus.

Cæterum ecclefia dei Catholica continuo fæculorum ordine Ecclrfia

(quod amp;nbsp;paulo ante dicere coeperam) ad nos ufqj decurrit, amp;nbsp;lio= dei femper die diffufa eft pertotum terrarum orbem, uifibiliter quidem amp;nbsp;inui fait erit^. fibiliter,erit(ypopulus domini amp;nbsp;domus dei in terris in finem ufep fzculi.Etenim nullum unquam fæculum fuit,neque ulla unquam ætas erit, in quafibi non aliquos faltem fanamp;ificarit fanftificetep deus in quibus habitet, qui fint cius peculium amp;nbsp;domus fandla. Nam perpetuameffe eeeiefiamteftantur etiam ueterum uatum tc, ftimonia.Etenim fic legimus feriptum Pfalmoisx.Dominus elegit Zion,elegiteam inhabitationem fibi.Hçc requies mea in fæculum fæculi : hic habitabo,quoniam elegi eam. Et iterumjuraui Dauidi in fanamp;o meo, femen eius in xtemum manebit,amp; folium eius co, ram me perflabit ut fol. Quis autem ignorat ifta omnia intelligcda effe de Chrifto Dauidis filio amp;nbsp;throno cius fpiritualify Zione,quamp; cft cedefia lt;nbsp;fIpfe quocp perpetuitatem eedefiæ fignificans in euan= gelio dicit, Ero uobifeum omnibus diebus ufq; ad confummatiolt; MatthoS. nem feculi.Et iterum,Ego rogabo patrem,amp; alium confolatorcm Ioan.14. dabit uobis, fpiritum ucritatis, ut maneatuobifeum in æternum. Hucnimirum amp;nbsp;illud ex euangelio pertinet, Etportæ inferorum Matthic. non præualcbunt contra ecdefiam. Quæ fane maxima eft confola no fidelium in tot amp;nbsp;tam grauibus perfequutionibusadoppreiïioi netn excidiumty eedefiæ inditutis.

Sicutautem Chriftus fuam in terris femper habuit, habet,habe, Ecclefa bitty ecdefiam,ita diabolo quoty, donechic mundus finiatur, nun diabolic quam deeritTuus populus,in quo regnet. Hæc diaboliecdcfia ini, antiebrifli. tium accepità Caino.progrcdieturty ad ultimum uf^ impium,me dios comprehendens omnes totius mundiimpios. Communio, nem autem in terris uiuenres, cum his qui apud inferos torquentur habent.Sicutenim omnes pijunum fub capite Chrifto corpus con a 3

DE S. CATHOLICA ECCLESIA.

ftituucHcomnes impij fub uno capite fathana unum corpus Cunt, Hçc merito appellatureedefia malignantiü,Sodoma amp;nbsp;Gomorra, Babylon, Congregatio Chore Dathan amp;nbsp;Abyrom, fynagoga amp;nbsp;fchola amp;nbsp;proftibulum diaboli,Anttchrifti regnum, amp;nbsp;fi quid aliud his cftfimile. In hac eedefia recenfentur omnes impij amp;nbsp;infideles, fegregantes fe à confortio fandae matris eedefiæ, aut refpuentes cius communionem, quales imprimis funt illufores dei amp;nbsp;uerbi cius,blafphemi amp;nbsp;perfequutores Chrifti amp;nbsp;ecciefiae. Tales funt ho die gentiles, TurcarJudxi, haeretici, fchifmatici amp;nbsp;omnes in uniuer fum profefli lioftes religionis Chriftianae. Adde his amp;nbsp;hypocritas. Matth, 6, Ne$ enim leue crimen eft,quodipfedominus nofterubi$in fan* fM. do euangelio tam ardenter accufat amp;nbsp;perfequitur. Inter alia dicit. Metth 14 Veniet dominus ferui illius, in dte quo non expedat, amp;nbsp;hora qui ignorat,amp;diffecabit eum,partemfy eius ponetcum hypocritis,illic erit ploratus amp;nbsp;ftridor dentiu. Enormitatem fceleris atrocitate fup, plidj fignificauithaud dubie. Haec ecdefia fequitur diaboli inftin, dum amp;nbsp;proprij cordis figmenta, exerceturly in omnipharia bla, fphemia amp;nbsp;impietate,in quibus femetipfam fuperat, tandem amp;nbsp;ad tartara demergitur, ne ufpiam feparctur ab eo capite, cui fe femper tam ftudiofe,imó pertinaciterconglutinavit.

Qyomodo Obijcis,fat fcio, hypocritas menumerafle in externa militantis hypocrite ecclefiae communione, iam eofdem reccnferein confortio diabo, fmt autre, lier ecdefia:. Addis, Impo0ibile clfe eundem communicare poffe anfantur diuerfirfimis inter fe cedeftjs : domino dicente. Aut facite arborem in ecclcfa bonam amp;nbsp;frugum eius bonum: autfacite arborem uitiofam amp;nbsp;fru dei. dum eius uitiofum : Paulo item docente nullum effe confortium Matth.iz. inter Chriftum amp;nbsp;Belial,interlucem amp;nbsp;tcnebras,interueritatem amp;nbsp;s. Cor, 6. mendacium : hypocrifim ueroeffe mendacium amp;nbsp;tenebras. Video ergo hic mihicommodum offerri locum declarandi qua ratione uel quatenus numerauerim in ecdefia: confortio hypocritas. Prin, Hypocrite cipiodiftingimus inter hypocritas. Sunt enim hypocritae confiden tes humanae fuae iuftitiar,omnia$ fua opera facientes ut videantur ab hominibvs,innitentes pertinaciter humanis traditionibus. His proprium eft non modo ccclefiam,iuftitiam Chrifti docentem, fue gere,fed execrari item amp;nbsp;perfequi faeuiffime. Huiufmodi fuerunt ludaei amp;nbsp;ludaici pharifei,quibus cum certamen fuit domino no, ftro Icfu Chrifto,amp; quibus cum hodie belligeratur ecdefia. Hi pa, lam funt membra diabolicae ecclefiæ,nec ucniunt in cenfum uelex tcrioris ecdefiae,im0non fuftinerentin ecdefia Chrifti nominari. Suntrurfus hypocritae quida fimulatorcs,nec fua: fidentes iuftitiar.

DECAD. V. SERMO I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4

nec admodum curantes traditiones humanas. Hi nec ecdefiam dei odiunt ucl fugiunt, nec perfequuntur, fed foris quidem confentius cum ipfa, eandem profitentes fidem, ijfdemfy facramcntis partici, pantcs:intus uero amp;nbsp;in animo nec fyncere credunt, ncc fanäc ui„ uunt. Ex his alij quidem ad tempus in cedefiæ confortio hxrenr, oblata autem occafioneab ipfa reccdunt:utfolent haeretici amp;nbsp;fchif. matici, amp;nbsp;qui ex amicis fiuntinimici. Alij uero ex ipfa nunquam reccdunt,fed quoad uiuuntcotinent fc in eedefiæ cotubemio, foris quidem fimulantes religionem,intus autem fuis erroribus amp;nbsp;uitijs at, federibus indulgentcs:quibus proculdubio externu illud con. fortium nthil prodeft. Oportet enim aeternum uiucre omnibusty bonis ccleftibus participare defiderantibus,communicare cum cos defia dei,non externa tantum uifibilify focictate, fed communione interna,cx qua exiftit uita falusg. De qua fuo diceturloco. HuiuP modi uero hypocritae ucl fimulatorcs inhaerctes adhuc ecciefiaftico corpori,mcmbra appellantur corporis, dicunturty effe in eedefia. Quod ut pienins intelligatur ab omnibus uobis,parabolis aliquot adumbrabimus rem.

Dicimus malos ucl hypocritas perindcin eedefia tfregt;ficutifunt in frumento palcç, quçreuera alterius naturæ funt,amp; frumentü no funt. Sicut ergo humano corporinonnunquam adhérent membra aut arida, aut putrida, aut languentia,quætametfi uiuis membris fpiritu uitalt non communicent,conexione tamen amp;nbsp;uinculis qui; bufdam, uiuis membris adhærent, unde amp;nbsp;corporis membra par, testy appellantur ab hominibus: qui ilia ipfa aliquando, ne extera contagione inficiant,rcfecant,nonnunquam tolerant,ne dum hzc tefccant,totum corpus adducaturin difcrimen uitç.Ita rationecerta amp;nbsp;fuo quodam modo dicimus hypocritas effein cedefia Chrifti, licetuinculo fpiritus, fidei amp;nbsp;charitatis non fint copulati eedefiæ, neque uiua cenfeantur membra: tolerantur tamen ne quid corpori ecciefiaftico deterius obtingat:acrcfecantur nonnunquam quo me lius habeateedefiaftid corporis fanitas. Sedaudiamuseuangelica amp;nbsp;apoftolica teftimonia.Dominus in cuagelio diferte dicit,in agro Mdtth.H. dominico feminata ab homine malo fuccrefeere zizania:quod amp;nbsp;eradicari prohibet, ne fimul eradicetur amp;nbsp;frumentum. En zizania ab homine malo,ab ipfo inquam daemone feminata, quar no funt frumentum, ptoueniunt tamen amp;nbsp;funt in agro dominico. Rur, fus dicit in euangelio dominus,Simile eftregnum ccrlorum utrri, culo iadlo in marc,amp; cxomni genere contrahenti : quod cum im/ pictum fuillct/ubduxeruntin littus,amp;fedcntcs,qux bona crantin

DE S. CATHOLICA ECCLESIA.

uara:qur ucro mala, foras eieccrunt. En ruifus cernis in eadem fa' gena trahi bonos amp;nbsp;malos, ideoty in eodem regno numerari bo' Mdtthxi, nos amp;nbsp;malos.In alia quoq; parabola comparetinterconmuas qui dam non tecius ueftenupnahqui ad tempus fertur, tandem a do, Matth.;, mino conuiuij excitur Idem alibi dicitur habere uannu aut uentila brumin manu fua.arcamq ; purgare amp;nbsp;paleam comburere igni in= t.Cor.f. extinguibik.PromdcS Paulus in epiftola ad Corinthios dtlcrimeti aliquodconftituit inter pro ft dos ecclefi£ Chnfti hohes, amp;nbsp;interim puros quidem homines, fed nondum tarnen eeelefiæae Ghrifti no meauerfantes.Si quis,inquit,cum fraterappellatur fur fit.aut feora tator,autauarus amp;c.cum co ne cibum quidë capiatur. Quid enim ad me attinet de his qui foris faut iudicare^Eos qui foris lunt deus indicat.Foris,id eft extra ecclefîæ fepta collocat non appellatos fra, tres,id eft non agnofeentes nomen Chrifti uei ecclefii. Intus,id eft in focietate ecclefia:(nimirum exterioris)recenfet agnofcetes adhuc nomen Chriftianum, neeß opponentes fe ecclefiafticæ difeiplinæ, quamuis intérim contaminait fint fceleribus. Omniü autem fignifï t. Ioan.i,, cantiffime beatus loannes apoholus dixit, Exieruntex nobis, fed non erantex nobis.Nam fi fuirent ex nobis, permanfirfent utique nobtfcum.Nouum uidetur hoc loquutionis genus. Sienim cxeun tes de ecclefia, in focietate eedefix non fuerunt, quomodo exireex ecclefia potuerunr^Poteft ne aliquis prodire ex loco, in quem nun# quam peruenit,autin quo nunquam fuit? Proindefihypocritae amp;nbsp;mali exierunt ex eccldia, fuerunt certe aliquando in ccclcfia, tunc uidelicet,quando ex ipfa nondum exiucrunt amp;nbsp;quales reuera fue, rant declarauerunt. Rurfus quandoquidem exieruntex cedefia, aperti(Timeoftenderut nunquam fc reuera fuirfe uiua amp;nbsp;uera Chris fti amp;nbsp;ecclefix membra,tametfiad tempus ecdefiz membris connu, merati fint.Rationem fubiungit apoftolus,Verorum Chrifti mem brorum ingenium eft nufpiam Chriftum amp;nbsp;ecdefiam defercre, fed perfeuerare,adeofy de die in diem magis magisch proficere.Labun tur quidem fan(fti,fednon deferunt Chriftum prorfus. Clamat Da Pfalgi. uid prolapfus in adulterium amp;nbsp;parricidium,Cor mundum crea in

medeus,amp;fpiritumreaum renoua in uifceribus meis. Ne pro, ijeias meä facie tua, amp;nbsp;fpiritum fandum tuum ne auferasà me. Redde mihi laetitia falutaris tui, amp;nbsp;fpiritu principali confirma me. Lnc.xx. S. Petrus negauitdominum,uiciify fpiritum bonum caro infirma, fed continuo(domino commonente cor eius)refipuit, amp;nbsp;exiens de confortio prauo coniunxit fe fodalitio bono domini, qui amp;nbsp;hunc lapfum grauem ci prædixerac, amp;hæc inluper uerba adiunxerat,

Oraui

DECÄD. V. SERMO T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$

Oraui pro te,ne deficiatfides tua. Et tu aliquando conuerfus con# firma fratres tuos Idem Petrus alicubi,pluribusà Chrifto deficient Io4n,C, tibu%rogatus num amp;nbsp;ipfedifccinonem paretïrefpondu. Domine ad quein ibimus^ Verba uuræternæ habes. Et nos credimus amp;nbsp;co gnouimus quod tu es Chriftus filius dei uiui, Rede ergo dixtt beatus loannes,Exierunt ex nobis,fed non erantex nobis. Ratios nem fuppingit,Sifudient ex nobis, permanfiffent uti$ nobtlcum. Quoniam ergo non permanferunt nobifcum in focieiate Chrifti amp;ecclcfîæ, defedionefuaanobiS declarauerunt quales haaenus fuerincnos pro mebris ecctefix numerauimus.ipfi uero defeaione ilia fua oftendut fe fuirfe paleas in frumento dominico Sicut enim palea nondum commota aut uentilata uidetur grano tritici gra. uis,uentilata autem uacua amp;nbsp;leuis apparet feparaturq; à frumento: ita hypocritx leuifua defe^ione approbant fe nunquam fuiffe fe, mineuerbi dei graues amp;nbsp;uerum Chrifti frumentum.

Ex his colligitur doftrina generalis amp;nbsp;orthodoxa,non omnes Nonom, qui dicuntur ecdcfia amp;nbsp;ornant fe titulo ecclefn protinus effe eccle, ner qui ham.DiCerte enim fubiungitioannes. Sed utmanifefti fiant, quod fant in ec, non omnes fint ex nobis, Vnde amp;nbsp;Paulus ad Rom.dixrfelegitur, dtfafant Non omnes qui funtex Ifrael funtIfrael : neq; quia funtfernen A, «defa. brahæ,mox omnes filq funtded in Uaacuocabiturtibi fernen Pro# Rom,, inde fideles uera amp;nbsp;uiua funt Chrifti amp;nbsp;fandorum membra.Inte, rim uero quandiu hypocritæ uel mali,necdum deterfo fuco.quales fint didis uel faâis produnt,ut iure excindi queant ex ecclefia,nec, dumipllfua fponte erumpentes Chrifti caftra deferunt, amp;nbsp;in anti, chrifti uel diaboli tabernacula refugiunt,agnofcuntur utiq; pro in# quilinis eccleüæ, appellantur^ eccleiia amp;nbsp;eedefiæ membra, aliud interim de ipfis indicanteomnium corda infpictente deo. Exem, plo rurfus hæcilluftrabo, Quandiu ludas Chrifti proditor amp;nbsp;par^ /edn.i;. ricida fubdolum,imóconicelerariiïimum fuum ingenium nullo fado auidiao publico prodebat, nee congregationem Chrifti amp;nbsp;apoftolorü deferebat,fed concinnabatur amp;nbsp;rem Chrifti familiarem curabat,habebaturutity pro apoftolo amp;nbsp;œconomo Chrifti, pro membro eccleGæ apoftolicæ. Eundem tarnen dominus amp;nbsp;diabolü loan.'* appellabat,amp; excludebat mani^edtrfimecum loqueretur de elegis Io4n.i$e amp;nbsp;ueris ac uiuis fuis mrnibris .• utiam nihil addubitare porfimus ludam non fuiffe membrum internæ amp;nbsp;fana* dei ecclefiæ, licet erfetmembrum exterioris ecclehæin numero recenfuus fanéforii. Ideoty non finecaufa graui dixeruntalij.Eccielîam dei aliamqui# dem elfe uifibilcm amp;nbsp;extemam, aliam ucro iniufibilcm amp;nbsp;intcr,

b

DE S. CATHOLICA ECCLESIA.'

VifibUis nam. Vifibilis amp;nbsp;externa ecdefia iHa cft, quæ foris ab hominibus cimufibi' ex aufcultationeuerbi domini, amp;facramcntornm eiufdem parti^^ lis, Exter, cipatione,publican fidei confefrione,pro ccclefia agnofcitur.lnui, na amp;nbsp;inter fibilis amp;nbsp;interna dicitur, non quod homines fint inuißbiles, fed naeedefa. quod hominum oculis non appareat,foltusq; dei oculis pateat qui uereuel fide credant. Vere enim credentes,membra ucra amp;nbsp;uiua funt huius interioris eeelefiæ ; quam fuperius appeUaui ecclefiam militantem ftridius confideratam, aliam uero uifibilem illam bo, nos amp;nbsp;malos comprehendentem latius confideratam.

Deextemi sNuncquoniam dixi ecclefiam in terris militantem,a deo no, ecdtfiœdd tisinfigniri, ex quibus agnofci poffitin hoc fzculo,confequenter notis. de his eeelefiæ dei externis notis dicam. Sunt autem primariæ ac potiiïimæ duæ, Prædicatio fyncera uerbi dei, amp;nbsp;legitima facramen torum Chrifti participatio. Quod alij adijeiunt ftudium pietatis amp;nbsp;unitatis, patientiam in cruce, amp;nbsp;inuocationem nominis dei per Chriftum,ea in his duobus noeris comprehendimus. Paulus ad E^be^y. EpheOos, Chriftusfemetipfum expofuit, inquit, pro ecclefia,util, lam fandificaret mundatam lauacro aquar,per uerbum. Habetis in liocapoftoiiteftimonio notas eeelefiæ Verbum amp;nbsp;facramentum, per quæ fibi Chriftus parat ecclefiam. Nam gratia fua uocat,fan, guine Chrifti purificat.id quod ucrbo annunciat ut fide recipiatur, facramentisq^obCignat, ne quid ambigat fideles de faluteper Chri ftum parta.Et fidelibus quidefancusq ; membris hæc proprie con, ueniunt.Quodliypocritar non putgantur,culpa in iplis,n0in deo autin minifterio facro,hæret:uifibiliter certe' faniftificantur,undeamp; pro fandis liabcntur,ab hominibus, iftaq; eis improprie copeturit. Zflo.2, Non diffidet à Paulo Petrus,qui cum przdicaffet Hierofolymita, nis uerbum dei, atq; hi quid facerent rogarent, refpondit Petrus, Refipifcite,amp; baptizetur unufquilq; ueftium in nomine lefu Chri fti,in remiffionem peccatorum.Baptifmum ergo coniunxit doarii næ Petrus,facramentum uerbo.Id quod didicerat ab ipfo faluatore M4tta8. in euangelio, fecundum Matthaeum,dicente. Docete omnes gen= tes,baptifantes eos in nomen patris amp;nbsp;filij amp;nbsp;fpiritus fanai. Vnde non alia quam hæc ipfa uerbi amp;nbsp;(aeramentorum fymbola eeelefiæ Aamp;o,2; recenfita legis in Adis hifce uerbis, Erantperfeucrantes in doéiriK na apoftolorum,amp; beneficentia, amp;nbsp;fradione panis, ac precationi, bus.Vbicanam domini alterum facramentu, baptifmiSacramento adiedum uidetis , unitatis quoep amp;nbsp;charitatis ftudium, item inuo, cationem nominis diuini. His apertis alioqui amp;nbsp;firmis fatis , adqgt; dam nihilo minus amp;nbsp;alia ex fcripturis fandis tcüimonia.Dcfym, bolo

DECAD. V. SËRMO Ti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G

bolo uerbideiuel prædicationiçeuangclii,ipfcapudiraiam domi, nus dicit, Foedus meum pangam cum eis. Spiritus meus qui fuper IJdlt;fy te eft (cedefia ) amp;nbsp;uerba mea quæinferui ori tuo,nunquam exci, dent de ore tuo, neq;de orc feminis tui, neque de ore nepotum amp;nbsp;pronepotum tuorum,dicit dominus à modo amp;nbsp;ufqjin fempiter, num. Nam in euagelio quo$ dicit dominus lefus, Qii ex deo eft, Iodn.8. uerba deiaudit.Item,Oues meaeuocem meam audiunt, amp;nbsp;ego co, Io4n,io. gnofeo eas,amp; fequunturme,amp; ego uitam aeternam do eis:nec pe. ribunt in æternum Et iterum,Qui diligit me,Cermonem meum loan. 14. feruabit. Qui non diligit me, fermoncs meos non feruat. Rurfus, Omnisqui eft ex ueritate audit uocem meam, [am quod attinet fa Io4n.i8. (ramentorum notas, S. Paulus loquens de baptifmo fando, dicit. Per unum fpiritum nos omnes in unum corpus baptizarifumus. t.Cor. le. Ac idemillede Cœnadomini, Vnus panis, inquit, unum corpus t.Cor.iO' multi fumus. Nam omnes de eodem pane participamus. Sedamp; poculum quo benedicimus,an non eft communio fanguinis Chri fti lt;nbsp;!Gertiffimumeft ttaqj, quia diuinis traditum teftimonijs,exter, nas ecclefiz notas elfe Verbum amp;nbsp;Sacramentum. Haec enim colli, gunt nos in focietatem unius corporis ecclcfiaftici, amp;nbsp;in cade nos retinent.

Hæc teftimonia omnia proprie quidem (quod amp;nbsp;paulo ante QyomoJo monui)eledis dei membris fide amp;nbsp;iufta obedientia donatis,hypo, notre he ec critis fide amp;nbsp;iufta obedientia deftitutis,improprie congruunt: quia defiam in, tamen amp;nbsp;hiuocem palloris externe audiunt, uirtuti operam dant, figniant, amp;nbsp;palam uel foris conglutinantur facramentorum participatione eledis amp;nbsp;uere credentibus,corpori inquam Chrifti uero, propter externa illa fignanumeranturin ecclefiaquandiu ex ipfa non rc, cedunt. Vbi amp;nbsp;hoc declarandi gracia difputatis de Ecclefix notis adqcere oportet, lege communi has membra ecclefir inlignire. Suntenim fingularia quidam membra, quæ licet hiscareant no, tis, communione tamen ueri Chrifti ecclefii non excluduntur. Certirfimum eft enim plurimos in orbe terrarum non audire pre, dicationem uerbi dei ordinariam,nec ingredi cetum inuocantium deum, aut participare facramentis: non quod ea contemnant,aut à concione abeffe uolupe (it , fed quod neceflitate aliqua,uelutiuin. culorum,morborum,aut aliorum malorum uiimpliciti, quod a, lioqui defiderant,confequinon potfunt, amp;nbsp;tamcillos ipfos nihilo minus uera amp;nbsp;uiua effe Chrifti amp;nbsp;catholici ecclefn mebra. Olim inftituerat dominus in populo Ifraelis uifibilc ecclefiam,qua lege certa colligarat, fignislp uifibilibus infigniuctat. Eam fi quis fpre,

b X

DE S. CATHOLICA ECCLESIA.

Ilirfet, aureum potuiffet audire doélnnam ecclefiafticam, amp;nbsp;in, gredifacrum coctum facrificarecy Jubttrfugiffet, aut etiam conuis tqs profcidirfet, aut pro diuinitu^ tradito cultu , alienum fuiffetam, plexus, profe^o minime fulici recenfitus in ordine amp;nbsp;numero populi dei. At erantinterim apud gentes per orbem tcrrardiiperfi homines innumeri ,qut non communicabant, neque communi, carepoceranc cum hoc uifibili coctu populi dei, ac nihilo minus tamen erant amp;nbsp;huiuscctus fanfti membra amp;nbsp;amici dei omnipo. 4. Re. 24. entis. Erantcum rege loaihm, lechonia plures filij dei in Baby« Dgnid.i Ionem captiui per Nabuchodonoforem abdudi, quibus tamen nihil nocuit reparatio à populo dei , Hicrofolymis fub rege Sede, chia templum amp;nbsp;cultum uitibdem retinente: ficutmuliis non proquot; fuit uifibihs cogregatio cum populo dei in templo domini,quan, tdo iplbrum mentes non erfent inrrgrr. Repertas hodie quoque innumeros per maria dilperfos fideles.ad triremes propter con' feffionem ueræ fidei damnatos : repcrias multos antichtiftianaca, ptiuitate impcdttos.de quibus dicemus fcrmonelequenie : repe, rias irem innumeros in Graecia, Natoiia, Perfia , Arabia , ucl in Africa lefu Chrifti feruos, przitantiffima catholicae ccclebi Chri, fti membra , exclufos quidem Machometana impietate amp;nbsp;cru, delitated Chrifttanorum facris, nihilominus tamen coniunamp;if, fimos eodem fpiritu amp;nbsp;eadem fidecum omnibus ecclefiae mem, bris, uihbilibus etiam figni s infignitis. Proinde uerbum amp;nbsp;facra, mentum notrfuni ecckfiæex lege communi, non fubmouenteS à communione fidelium fideles,neceffitate aliqua exdufos uifibili coctu fidelium.

Qydicos nbsp;nbsp;nbsp;Porroad plenam lignorum ecclcfix cognitionem pertinet amp;nbsp;il,

pneatefe lud,amp; quidem in primis, non fatis elfe Verbum detucl fcripiuram jeuerbum iaamp;are, nifi fenfum quoqj natiuum amp;nbsp;fidei articulis congruum fi, dei quod mulamplexamur,retineamus amp;nbsp;tueamur. Etenim fi corrumpas totaja ro fenfum fcripturat, amp;nbsp;hunc urgeas in ccclefia , iam non ipUm pio, wjic. fers fcripiuram fynceram , fed tuam opinionem, amp;nbsp;tua figmenta, qua: tuo iplius arbitrio excogitavi. Non repudiabat uerbum do' mini Atianorum ccclefia .imo blafphemos errores fuos feriptu, rarum teftimonqs amp;nbsp;ornare amp;nbsp;tueri contendebat. Negabatdo, minum nofteum leium ChriVum confubftantialem eVe dro pa, tri:quod cum feripturae amp;nbsp;orthodoxae fidei fenfusinter prima fi, dei capita amp;nbsp;afferat amp;nbsp;urgeat , profeXo non uerbum dei fyn, ccrum.utcuncp id iaXaret,fed adulteratum,adeoq; hatreiicam fuam Opinionem pro orthodoxa feripturat diuinz fcntcntia fubijcicbai amp;tuebatur;:

DECAD. V. S ERMOL, amp;nbsp;tuebatur:ïdeo$ non habebat uerum eedefiæ fignum, nee erat nera dci ecdcßa.Lx unico hoc exemplo infelicizftimare licet om, nium aliorum li*reucoium ecclcfias:quztametfi uerbi dci teftimo nlo nonuideantur deAiiui, reuera tarnen uerbi dei puri nihil ha, bent reliquum.

Quod de ucrbo dei diximus, etiam de Sacramentorum ufu in= Qy^ireJ' telhgercneceiïe cft:nifienim ulurpentur legitime, eo inquam mo, fcdebeat do,quo mftituit ipfe dominus,non funteedefiæ dei figna. Sacrifia fattcmtw cabatquidem Icroboam, amp;nbsp;deo quidem facrificabat, led quia non t°rum uju: legitime facrificabat,alienus amp;nbsp;deferor à uera dei ecdefia appella^ quot;'• lur Quid quod ipfe Dauid arcam domini exercituum fummacum J.P«''' deuotione amp;nbsp;maximocum iubilo deducebat, quoniam uerononi R%'° legitime portabatur in humeris facerdotum, protinus pro laetitia magna ingens luteus obortus,coarguit non fatis efTeufurpare la, cramenia amp;nbsp;inftituta domini, nili ufurpes legitime. Hoc enim fi fiat,agnofcitte deus pro fuo. Porro baptifatos quondam ab hx, Baptifati rcticis,ea de cau0anon rebaptizarunt ucteres catholici,quod haere ab heretic ticinon in nomen hominis alicuius, autin confortium luar igno, cis,nun re, rantiae uelhaercfeos, fed in nomen patris amp;nbsp;filq amp;nbsp;fpiritus fanôi bapujaù. linxerunt.nec fuum uel harrefiapchatum,fcd nomen ChriftiIcfu in uocaruni.Ergo baptifmum non hærciicorumquidlt;mgt;fcd ecclcfiæ baptifmum,collatum autem ab haereticis, nóreprobantes,ecdefias haereticorum non approbaucrunt, uelutiex nero figno ueras decia raiasfed agnouerunt haereticos rebus peculiariterad ecclcfiam ue# ram pertinentibus uti : neep rei bonæ derogari tantillum, fi ipfam malus aliquis adminiftrct. Non agnofcimus hodie ecdefiam papae Romanenfem neotericam (de ueteri illa apoftohea nihil iam dici, mus)ueramc(fe Chnfti ecdcfiam, attamen non retingimus bapti, fatos à facerdotibus Romana imbutis corruptione. Scimus enim illos bapiifmoecckfiae Chrifti,non papae, in nomen fanfiz trini, Utis,ad articulos fidei catholicac,non ad errores,non adfuperftitio. nes amp;nbsp;impietates papifticas eßetiröos. Deniq; fatemur ne hodie quidemretdiuinae detogue quicquam indignitatem miniftri. Ita non repudiamus Orationem dominicam, autfymbolum apofto, lorum, aut ipfam deniep fcripturam Canonicam, quod hisquog utatur Romana ecclcfia Habet enim illa non exfemetipfa, fed ac, ccpitaucra deiccdcfia. Vndecum illis in commune utimur cum ipfa,non propter ipfam Romanam ecdefiaubted quia profeda funtab ipfa ucra Chrifiiccdcfia,utimur.

b ;

DE S, CATHOLICA ECCLESIA.

Denotîf er nbsp;nbsp;Prêter illas exteriores eedefiæ notas,quas uere credentes com,

defiœdà munes habent cum hypocritis, funt interiores quaedam fingula, inienus. rescppqsduntaxatr fiue illas uincula amp;nbsp;dona peculiaria appellare malis. Haeeexteriores notas frugiferas reddunt, amp;nbsp;fine externis no tis, necerfitate aliqua abfentibus, acceptos uel gratos deo efficiunt. Nam fine his nemo placet deo: in his ergo eft uerus typus filiorum dei. Sunt autem communio fpiritus domini,fides fyncera,amp; cha, ritas gemina.His enim fideles ucra amp;nbsp;uiua Chrifti membra,primii quidem capiti Chrifto, deinde omnibus membris corporis eccle, fiafticiconiunguntur. Ac pertinet hreconfideratio in primis ad co gnitionem uerx dei ecclefix, qur licet putrida toleret membra, ab his tamen per coniundionem externam non polluitur. Perpetuo enim ftudio fc incontaminatam deo feruare contendit. Ac princi, pio Chriftum nobis coniungifpiritu fuo, nos illi connecti animo uel fpiritu perfidcm,ucipfeuiuacin nobis, nos in ipfo, docet nos euangelica amp;nbsp;apoftolica doflrina. In euangelio enim clamat do, 10411.7. minus. Si quis fitit,ueniatad meamp; bibat.Qyi creditin me.ficutdi, cit fcriptura,flumina deuentreeius fluentaquae uiux.Quibus mox fubiungiteuangelifta, Hoc autem dixit de fpiritu, quem accepturi erant credentes in ipfum.Rurfus in euangelio fpiritum fuum pro, mittens difcipulis,imó omnibus fidelibus fuis, qui Temper cum To4n.i4. ipfis maneat,In illo die cognofcetis,inquit,quod ego fum in patre, amp;nbsp;uos in me, amp;nbsp;egoin uobis, nimirumper fpiritum lanium: [0, 1. loan.;, anneapoftolo interpretante amp;dicente, Perhoe feimus quod ma, 1. Ioan.4. net in nobis,per fpiritum quem dedit nobis. Et iterum. Ex hoc co, gnofcimus quod in eo manemus amp;nbsp;ipfe in nobis: quoniam de fpi ritu fuo dedit nobis. Non difcrepata beato loanne uas eleéfionis Rom.8. Paulus, Romanis fcribens amp;nbsp;dicens. Si quis fpiritum Chrifti non habet,hic non eft eius.Et quicunep fpiritu dei ducuntur, lii funt fi, Iq dei.(am quod adtinctad fidem neram conneflentem nos domi, G4l4t.%' no,PauIus,Viuoiam non ego,inquit,fed uiuitin meChriftus. Vi' tam autem quam nunc uiuo in carne, per fidem uiuo blij dei: qui Ephtfß. dilexit me,et tradidit femetipfum pro me,Etiterumidem,Chriftus, inquit,inhabitat per fidem in cordibus noftris. Cum quibus fen, amp;nbsp;loan.^. tenths confentiens rurfus apoftolus Ioannes,Quifquis,inquit,con feifus fuerit quod lefus eft filius del,deus in eo manet amp;nbsp;ipfe in lo4n $. deo. Nam ipfe dominus priorin euangelio dixit, Q_ii edit meam carnem amp;nbsp;bibit meum fanguinem,in me manet et ego in illo,Edit autem amp;nbsp;bibit fanguinem Chrifti qui credit. Proinde fpiritu con, iungitur nobis Chriftus dominus,nos animo amp;nbsp;fide ci connexi'

mutt\

mur,u€luticorpus capiti ; quo nexu amp;nbsp;uinculo carentes, id eft non habentes fpiritum Chrifti neque ueram in Chriftum fidem,uera amp;nbsp;uiua Chrifti membra non funt:ipfo rurfus domino in euangelio teftante amp;nbsp;dicente, Si quis in me non manferit, eieamp;us eft foras fi, Io4nj$. cut palmes, amp;nbsp;exaruit, amp;nbsp;colligunt eos,amp; in ignem conijciunt, amp;nbsp;ardent. Quæ uerba faluatoris imitatus apoftolus (quod amp;modo adduximuS)dixit,Qiii fpiritum Chrifti non habet,hic non eO eius. Cæterum non deftituti Chrifti fpiritu,dileamp;ionedei ardent. Neep enim a fide feparamus diledionemjpfo nos iterum loanne do, cente amp;nbsp;dicente, Deus charitas eft,amp; qui manet in charitate,in deo 1. Io4n.4. manet,amp; deus in eo. Etenim in euangelio dixit dominus,Si quis diligitme,fermonem meum feruabit,amp; pater meus diliget eum,amp; ad eum ucniemus,amp; manfionem apud eum faciemus.

Tametfi uero fides proprie Chrifto capiti nos coniungat,eadem tarnen conne^it nos omnibus etiam mcbris Chrifti in terris.Cum enim omnium cadem fit fides, amp;nbsp;iccirco fpiritus idem, non poteft non idem os,eadem mens atque fententia erfe omnibus : quamuis fides nunc non ufurpeturpro fiducia tantum in mifericordiam dei per lefum Chriftum, fed amp;nbsp;pro confeffione fidei externa. Eandem enim fidem, amp;nbsp;unum atq; idem caput,uno fpiritu amp;nbsp;ore confiten, tes uniuerfi,fimul etiam profitemur nos omnes unius at$ eiufdem corporis effe membra. Nec eft in mundo ulla res alia,quæ animos hominum diffociet implacabilius, quam fidei uelreligionis diuer, fitas:iccirco nihil eft quod nos compingat ardius,quam fidei uni, tas.Defcendimus modo ad charitatem, quam dixi membra corpo, ris ecclefiaftici mutuo inter fe connedere. Dicit in euangelio domi nus, Praeceptum nouum do uobis,ut diligatis inuicem,ficutdilexi Ican.t,. uos,ut amp;nbsp;uos diligatis inuicem. In lioc cognofeent omnes, quod difcipuli mei fitis,ficharitatem habueritis inter uos mutuam, indu bitatum ergo eft, unicam poft fidem eedefiæ te(feram,erfe charita, tem,uinculum omnia membra quam aramp;iffimeconneamp;ens. Na, fcituripfa ex communione Chrifti unitatefy fpiritus. Quia enim Chriflus rex caput amp;nbsp;pontifex ecclefiæcatholicæ, omnes nos uno amp;nbsp;eodem fpiritu donans, omnes fibi adaptanit in membra, filios dei,fratres amp;nbsp;coheredes, quos haud dubie diligit impcnfiffime, no poteftnon fidelis quilibetfummo amore compleéfi regis capitis amp;nbsp;pontificis fummimembra amp;nbsp;coheredes. loannes enim apofto, Ius, Omnis, inquit,quidiligiteum qui genuit, diligit amp;eum quii,7odn.4. natus eft ex co.Si quis dixerit,diligo deum, amp;nbsp;fratrem fuum oderit; mendax cft.Quienim non diligit fratrem fuum quem uidctgt;dcum

DE S. CATHOLICA ECCLESIA, quem non uidetquomodo poteft diligeret Paulus ut hancuniti' tem amp;nbsp;confenfionem membrorum,quam proprqrfime exprimeret amp;nbsp;oculis noftris ceu contemplandam proponeret, parabola utitur, Rom'quot;' fumptaa membris humani corporis,amp; dicit, Quemadmodum in unocorpore membra multa habemus, membra uero omnia non eundemadum habentific multi unum corpus in Chrifto fumus, figillatim autem alij aliorum membra. Idem in iz. priorisad Co' rinthios capite copiofius fignificantiusty eandemcapitis ac mems brorum amp;nbsp;horum praecipue parabolam exponens eleg3nti0imety expoliens, teftificatur inter imaamp;fumma cedefiæ membra fum' mum amp;nbsp;congruentiffimum elle confenfum, præterea fedulam fo' licuudinem amp;nbsp;auxilium turn perpetuum turn fidiffimum. Ex qui, bus quidem omnibus confit notas uerx amp;nbsp;uiuæ Chrifti eedefiæ erfe communionem fpiritus Chrifti,fynceram fidem amp;nbsp;charitatem Chriftianamrâne quibus nemo communicat hoc fpirituali corpo, re. Ex his quo$ facillimumcrit iudicare, fis nein confortio eede', .. fiæan non fîs.

De origine Præterea colligimus ex illis qua: dirferuimus Imcurq; de fignte ecclqiœ. ecclefîæ Chrifti, unde fit origo eius, quomodo item plantetur,pro, pagetur amp;nbsp;eöferuetur ecddia.Origo eius cœleftis eft.Paulus enim, GaUt,#. Qyæ furfum eft Hierufalcm(inquit loquens de ccdcfia) libera cft, quxeft mater omnium noftrum. Ergocœleftcm uocatecdefiam, non quod uniuerfa habitet in coelis,fed quod agens adhuc in terris originem habeatccleftem.Etenim filijdei non nafeuntur ex carne amp;nbsp;fanguine,fed ex ca:lo,per renouattonem fandi fpiritus, qui per prrdicationem uerbi diuini plantat fidem in cordibus noftris, per quam fidem efficimur uera Chrifti et ecdcliç membra Petrus enim i.Pet.i. dicit,Renati eftis non ex femine mortali,fed immortali,per fermo' i.Cor.q., nemuiuentis dei amp;nbsp;manentis in rternum. Et Paulus, In Chrifto lefu per euangelium,inquit,ego uos genui. Idem enim apoftoluS Rom. io. alibi dicit,Fidesex auditu eft,auditus autem per uerbum dei. Doamp;rmis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cum autem fides ex auditu fit. auditus autem per uerbum dei,

bominueci amp;nbsp;fignificanter quidem per uerbum dei, nequit profedo ecclefia defianon oriri autaedificari decretis amp;nbsp;dodrinis liominum. Ergofolum dei «dificatur uerbum ad aedificationem ecclefir congruere arfeueramus.Dodri nae humanae humanam excitant ecdefiam : uerbum Chrifti Chri^ ftianam extruit. Nam ex carne amp;nbsp;fanguine funtdoarinae huma, , nae Petrus autem uera fide Chriftum confiteris,ideofpimpofiiuS 'quot;''6 fundamento ecclefir Chrifto,ab ipfo audit Chrifto, Caro amp;nbsp;fan' guis no rcuclauit ubi,fed pater meus qui in cocks eft,Ergo amp;nbsp;Paul.

Vbi

DECAD. V. SERMO T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Vbi deo uifum eft, inquit, ut prædicarem filium eius inter gentes, Galdt.t# noncontuli cumcarne amp;nbsp;fanguine. Et reliqua. Idem ab aedifica, tione fidei ac eedefîæ quam manifeftirfime remonens humanas dodrinas, amp;nbsp;folum dei uerbum comendans,dicit ad Corintltios, i.Cor.h Prædicatio mea non erat in perfuaforijs humanæ fapientiæ uerbis, utfides ueftra non fît in Capientia hominum,fed in potentia dei. Huciam pertinenthæc Chrifti teftimonia, Qui ex deoeft,uerbum Iodn.ù. deiaudit.ltem, Omnis qui ex uetitateeft, audit uoccm meam. Et loan.iS. adhuc clarius, Oues paftorem fequuntur, quia nouerunt uncem Jlt;Mn.m cius Alienum autem non fequentur, fed effugient ab co: quia non nouerunt uocem alienorum. Atqui Tub uoccm alienorum referi, mus omnia décréta hominum aîiena a dodrina Chrifti: quibus apoftolus Paulus tribuit quidem lapienti*fpeciem,fed adimit uc, ColofT.z, titatem,fuperftitiofafyappellat. Namipfe dominus nofter in euan Titum t. gelio ex propheta Ifaia irrefragabile illud profertin medium, Fru, Matth.ifo ftra me colunt, docentes dominas,prçccpta hominum.Tencamus ergo ueram dei ecctefiam non cxtrui humanis decretis,fed cam fo# lo Chrifti uerbo fundari,plantari,colligi amp;nbsp;extrui.

Addimus indubitatum effe, eodem dei uerbo ecclefiam dei,ne Verbo dei uel feducatut ucl dilabatur amp;nbsp;pereat,conferuari,nec alitcrunquam conferuari ullo pafto conferuari poffc.Paulo iterum teftante,amp; dicente,Chri, ecdrfiam. ftus dedit alios quidem apoftolos, alios ucro prophetas, alios au= Ephefi4. tcm cuangcliftaS, alios autem paftores amp;nbsp;doAores, ad adminiftra, tionem fandorum in opus difpenfationis (id eft ad docendum amp;nbsp;difpenfandum uerbum) in xdificationem corporis Chrifti, donec pcrueniamus omnes in unitatem fidei amp;nbsp;agnitionis filq dei, in uiquot; rum perfedum,in menfuram itatis plene adultae Chrifti, ut non amplius (imus pueri , qui fluduemus amp;nbsp;circunferamur quouis uento dodrinx, per uerfutiam hominum ( en damnantur iterum graui amp;nbsp;irrefragabili authoritate liominum dodrinæ) peraftu, tiam qua adoriuntur nos ut feducant nos : fed ueritatem Cedantes in charitate,adolcfcamus in illum per omnia, qui eft caput, nempe Chriftus:ex quo totum corpus fi coagmentetur amp;nbsp;compingatur per omnem commi(furam adminiftrationis,iuxta adum in men, fura uniufcuiuf$ partis,incrementum corporis facit,in ædificatio, nem fuijpfîus per charitatem. Hæc apoftoli uerba clariora fune quam ulla indigeantinterpretatione copiofiore. Locum autem hic haberet Ordo gubernandi ecclefiam per praedicationem uerbi dei, quam pleri$ appellant minifterium uerbi uel ecclefix. De quo di, ccmus,dco uolentc,Scrmonc11i.Satis fuerit hic tenere,dominum

G

DE S. CATHOLICA ECCLESIA.

deum noftrum, datis eedefiæ doaoribus, ccdc6am fuam per Veri bum,amp; quidem perfolum uerbum fuum,fundate, extrueie amp;nbsp;con feruare propagarefy.

Veniunt autem in prxfenticonfideranda duo. Prius, ecdefiam dei propter perpetuum ac coftans uerbi dei ftudium appellari Pro, Ecdefa pheticam amp;apoftolicam,dent$ amp;nbsp;ortliodoxam.Prophetica enirn prophetica amp;nbsp;apoftolica dicitur, quod opera prophetarum amp;nbsp;apoftoloru pri' capoflo- mum fit extrufta,ac per eorundem doéhinam confer ueturuelho' lied. die, propageturly in finem uf$ fçculi.Onhodoxa dicitur,quodrc, Orihodo' Ôæ (ententiæ opinionis ac fidei fit Extra cedefiam enim non eftue %4, ra fides, ne$ ulla de uera uirtute amp;nbsp;felicitate doftnnaabfoluta. Ec ejefiæ fides amp;nbsp;doarina cdirusabiplbdeo reueiata eftper Adamu amp;nbsp;patriarchas,per Mofen amp;nbsp;prophetas, per Chriftu amp;nbsp;apoftolos. Vnde amp;nbsp;materalibi dicitur.De quo dicemus Sermone proximo.

De fuerf, Pofterius, fuccefhonem dororum uel paftorii ecclefiæ fine uer, fone epis bo dei per fc nihil probare.laétantPapifttea: ecclefiæ propugnato^ feoporum res,fe certi(fimum habere lignum apoftoiieæ ccclefiæ, nimirum in continua, perpetua illa epifeoporum fucceffione, à fanfto Petro per Clemen tern primum,ad Clementem ufty v II. ad Paulum item i i i. nu, per mortuum, amp;nbsp;ad lulium uf$ll1. non ita pridem creatum, de, currente, Adijciuntrefeamp;a elfe membra quotquot ab illa fefepa, rent ecclefia,in qua folareperiatur fucceffio illa apoftolica. Nosuc ro non negamus fucceffionem pallorum certam in primiiiua ecclc fia magni fuirfc momenti.Qui enim tunc appellabantur,crantpa, ftores,amp; munia pallorum obibant. Quales autem fuerint pallores â fæculis multis, quos Romanae cedefiæ pallores appeilauit Car, dinalium, epifeoporum mitratorum amp;nbsp;fbphiftarum uulgus,ncmo Z4ch. n. nefeit nifi fenfu comuni carens. Audit Zacharias propheta libi fug geri a domino. Adhuc fumetibi uafa paftoris ftuhi. Quia ecceego fufeitabo pallorem in terra, qui dereliéla non uifiiabit, difperfum non quæret,amp; contritum non fanabit,amp; id quod ftat non enutriet, amp;nbsp;carnes pinguium comedet,amp; ungulas eorum dillbluet. Vrpa, ftori idolo,qui deferit gregem. Et cziera.Proinde nihilo plus pro, bant ifti continua ferie epifeoporum, uerbum deinon docentium fyncere,nccp fungentium pallorum munere, quam fi mundoob oculos ftatuant magnam idolorum copiam. Quisenim negare au deat bonam, imo maximam partem Romanorum pontificii, poft Gregorium magnum,huiufmodi fuiffe idola,huiufmodi lupos amp;nbsp;depaftores,quales deferipft propheta Zacharias^fQuid ergo talium pfeudopaftorum probaret edtinua fucceffio! ^Quid quod poftremi uniucrfam

bEC ADe VèSERMO t. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;te

tinïuerfam propêcedefum traditionbus hominum opplcuerune, amp;nbsp;uerbumdei partim Opprefferunt,param perfccuti funt'fln ueteri Ifraclis ccdefia trat continuas ordo pontificum,non interrupta fc cie, ab ipfo Aarone.ad Vriam ufry,lub Achas uiuente, amp;nbsp;adahos ufep impios pontifices , à uerbo dci ad traditiones hominü, imó amp;nbsp;adidololatriam deficientes.At fucccrfio illanon probabat idolola tras pontifices,cum eedefia ipfis adhaerente,ueros dei pontifices,ue ramq; effe dei eccleliam. Cette prophetae dei ueri, orthodoxi amp;nbsp;cv diohci uiri, (olum$ dei uerbum fine traditionibus, imó contra tra ditiones praedicantes,non potuerunt ullam recenfere antecefforura Cacerdotum non interruptam feriem, in qua fuccederentipfi, amp;nbsp;ta, men erant illuftritfimaecclefiae luminaria,amp; pracclarttfima eedefiæ dei membra,credentes^ praedicationiipforum, necfchifmatici,nec haeretici,fed uera Ghriiti ecdefia uel hodie agnofeitur.Cum Chri^ ftus dominus nofter, benedi^us dei filius,doceretin terris,collige retfy ecdefiam,Cuc^effio pontificum erat apud aduerfarios. At illi ea decaufa non przfidebant uerz dei eedefiæ, Chriftus haereticae. Sed amp;nbsp;Apoftoli domininoftri non potuerunt pro fe amp;nbsp;Cua do^ri na pontificum nôn interruptam feriem proferre. Nam ordinati erant à domino, qui amp;nbsp;ipfe extra fuccerfionem ordinis Leuitici, juxta nouum ordinem Mclchizedcchicum,a deo creatus erat pon, lifex in aeternum, amp;nbsp;tamen ecdefia ab ipfis collera, agnofeitur ab omnibus uera amp;nbsp;fanfla elfe ecdefia. Uliipfi apoftoli pro ueris fuis imitatoribus amp;nbsp;fuccefforibus non alios,quàm reda ambulantes in doâdnaac uia Chrifti, agnofei uoluernntNonrfima eftenim illa uulgaris Paulina fententia,Imitatores mei eftote,ficiit amp;nbsp;ego Chri. u Cor. ts. fti. Et quamuis bread omnes fideles dicat,non ad miniftros uerbi dei duntaxat,hos tamen in primis tales uult effe imitatores fuos, quales reliquum Chriftianorum uulgus,quemlibet uti$ in fua uncatione. Idem apoftolus loquens Mileti cum epifeopis Afianis, Aamp;.to. inter alia,Ego noui hoc, inquit, quodingretfuri fint poft difcdfum meum lupi graues in uns , non parcentes gregi. Et ex uobis ipfis exorientur uiri, loqucntes peruerfa,ut abducant difcipulos poft fe. Paulus apoftolus non aliunde quim ex ipfa apoftolica ecdefia, imó ex cectu uel choro cpifcoporumamp; panorum apoftolicorum, deriuat lupos amp;nbsp;depaftores eedefiæ. An uero hi non potuiffent pro fe amp;nbsp;pro cauffa fua corruptiffimaadducere feriem apoftolica, fe uidelicet ex apoftolicis defcendere paftorlbus'^ Crterum quo, niam perfidi defeceruntà fide , amp;nbsp;à doamp;ina apoftolica , nihil pro ipfis fadebat origo óCfuccdfio apoftolica. Concludimus ergo,

C 2

DE S. ECCLES:EA CATHOLICA.

fucccmonem continuam epifeoporum per fe nihil probare, imo non effe fuccefîionc iuftam puritate doàrinæ euangelicae amp;nbsp;apo. ftolicæ carentem.

TertuUde Ideo^ Tertullianus magni faciens, amp;nbsp;merito quidem,fuccef« faaeßionc Gonem pallorum in ecdefia continuam,flagitat tamen ipfam do, rforum étrinæ apoftolicæ lynceritate approbari : imo ecclefias doélrina continua, pura inftrudas, nec intérim epifeoporum fucccmonem recenfere ualentes,pro apoftolicis agnofeit. Verba authoris fi quis requirar, haec funt.Cæterum fiquæaudentinterferere fe ætati apoftolicæ,ut ideo uideantur ab apodolis traditæ, quia fub apoftolis fuerunt, poffumus dicere,Aedantigitur origines ecclefiarum fuarum, euol, uantordinem epifeoporum fuorum,ita per fucceffiones ab initio decurrentem , ut primus ille epifeopus aliquem ex apoftolis uel apoftolicis uiris, qui tamen cumapoftolis perfeuerarit, habuerit au thorem amp;nbsp;antecciforem. Hoc enim modoapoftolicae ecclefiæ cen, fus fuos deferunt,Sicut Smymeorum eeclefiahabens Polycarpum, ab loan ne collocatum refert. Sicut Romanorum Clementem à Pe tro ordinatum ædit: proindeutique amp;nbsp;exterae exhibent, quos ab apoftolis in epifeopatum conftitutos apoftolici feminis traduces habeant. Confingant tale aliquid haeretici (quid enim illis poft blafphemiam illicitum eft Qfed etficonfinxerint,nihil promone, bunt.Ipfa enim doélrina eorumcum apoftolica comparata, ex die uerfitate amp;nbsp;contrarietate fua pronuntiabit, nc$ apoftoli alicuius authoris elfe, nequeapoftolici. Quia ficut apoftoli non diuerfa in, ter fedocui(fent:ita amp;nbsp;apoftolici non contraria apoftolis xdidif« fentnili illiquiab apoftolis defeiuerunt, amp;nbsp;aliter prardicanerunt. Adhanc itaque formamprouocabumurab illis ccclefijs, quæ licet nullum ex apoftolis autapoftolicisauthorem fuum proferant, ut multo pofteriores,quæ deniqj quotidie inftituuntur, tamen in ea, dem fïde confpirantes, non minus apoftolicæ deputantur pro con fanguinitate doarinæ.

Vtterh Idem author loquens de antiqua Romana eeclefia, fummäty B om.cede contexens quid docuerit ac didicerit, dicit, Felix eeclefia, cui totam fue doamp;ri, doftrinam apoftoli cum fanguine fuo profuderunt:ubi Petrus paf na. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fionidominicæ adaquatur * ubi Paulus Ioannis exitu coronatur:

ubi apoftolus Ioannes,pofteaquam in oleum igneum demerfus, nihil parfus eft,in infulam relegatur. Videamusquid didicerit, quid docuerit,cum Africanis quoq; ccclefijs cotefferarit,Vnu deum nouit creatorem uniuctEtatis: amp;nbsp;Chriftum lefum er uirgine Maria

DECAD. V. SERMO T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;U

filium dei creatoris:amp; carnis rcCurreamp;ioncm : legem amp;nbsp;prophetas cum euangelicis amp;nbsp;apoftolicis literis miCcet: amp;nbsp;inde potat fidem eam:aqua fignatfanâo fpiritu ueftit:euchariftia paCcit:martyrio cx hortatur; amp;nbsp;ita aduerfus hanc inftitutionem neminem redpit. Hxc cft inftitutio.Tantum Tertull. in libro quem infcripfitDe prxfcri, ptionibus haereticorum.

Poftremum quodobferuemus illudeft, Dominii non tantum Ecclefa olim amp;nbsp;uf$huc dediffefed hodie quo $ dare dolores amp;nbsp;paftores belliscr ecclefiz;amp;dolores quidem non duamp;ores uelimperatores exerci malis arti, tuum,non principes,non milites, no homines uafros,dolofis uten bus no adi tes artibus,quas hodie dicuntpraéèicas. Nulla enim ratione alia, ficatur. nullo modo,null0ueinftrumento alio, quam doamp;rina ueritatis amp;nbsp;pietatis fyncera amp;nbsp;fimplici extruitur,munitur,amp; conferuatur catho lica amp;nbsp;fanäa dei ecclefia, quam amp;nbsp;ab initio homines fimplices amp;nbsp;apoftoli Chrifti praedicatione euangelq fundauerunt. Remouet ergo omnem fæcularem fapientiam Paulus,amp; ait. Ego per infirmi tatem amp;nbsp;cum timoreac in tremore multo apuduos(Corinthi)ucr, fatus fum, amp;nbsp;fermo meus amp;nbsp;praedicatio mea non erat in perfuafo, rijs humanae fapientiae uerbis, fed in oftentatione fpiritus amp;nbsp;poten tiç,utfides ueftra non fit in fapientia hominumfed in potentia dei. Remouet idem apoftolus omnia confilia dolofa cum omnis gene ris impofturis,cum ad ThenalonicenTcribens dicit. Exhortatio no t, Thefa, ftra non fuit ex impoftura,ne$ ex immunditia,neep cum dolo: fed quemadmodum probati fueramus adeo, ut nobis committeretur euangelium,ita loquimur: non hominibus placentes, fed deo, qui probat corda noftra.Neq; enim unquam per fermonem adulatio« nis uerfati fumusquemadmodum noftis:nec per occafionem aua. ritiae: deus eft teftis:necpquaerentes ex hominibus gloriam. Etre, liqua. Quapropter defipitinfanitty exiftimans praamp;icis, id eft ua, fris hominum confilijs infidiisq;,uel colligi uel colleftam confer, uari porfe ecclefiam. Vere dicitur à uulgo,humana prudentia fub« uerti iterum, quod extrusum fit humana prudentia. Praeterea re, monetuim amp;nbsp;arma ab aedificationeecclefiæ ipfe dominas cum ufum gladijdifcipulis fuis prohiber, ac Petro pugnantiiam, dicit, Matth 26 Conuerte gladiumin locum fuum.Ne$uero ullos unquam mif. Zucœ 22. fos legimus milites à domino, qui armata ui mundum fubigant. Quinimd fcripturateftatur ipfum hoftemdei magnum antichriftü iZbeff» fpiritu oris dominiciconficiendi, Vndedubium non eft,figurate exponi oportere omnia ea quæ paffim in prophetis amp;nbsp;apud Zagt; diariam potifTimum ix.cap. leguntur de bello omnibus gentibus

DE S. CATHOL'ICA ECCLESIA^

ab apoftolisapoftoheisfy uiris inferedo.Etenim apoftoli luo mort pugnant utapoftoli, non hafta gladio amp;nbsp;arcu milniar carnalis, fed (pirituahs.Gladius apoftolicus eft uerbum del.Interim uero nemO negat,profuiffe aliquando arma corporalis militiae apodolicis ui' ris amp;nbsp;ecclcfîæ, amp;nbsp;prodere uel hodie : nemo negat deum ufurparc Opera militum amp;nbsp;magiftratus frequentirfimead defendendam ec defiamcontra impios amp;nbsp;tyrannos.Imo fatenturomnes,bonum et pium magiftratum operam fuam debere dei cedefiæ. Neque enim Ifamp;e 4.9. fine cauffa dariffimus dei propheta Ifaias, reges appellat ecdcfit nutritios amp;nbsp;reginas nutrices.Paulus certe opprerfus àludçis in tem Aamp;o.%o pio Hierofolymirano,propter praedicationem euangelij in genteS, armata Gl.Lyfîæ nibuni Rom.manu eripitur amp;nbsp;arferiturimox ad' ditis eidemapoftolo per eundem tribunum militibus non paucis, Afio.m nempe equitum turma amp;nbsp;cohortibus aliquot peditum, incolumis Antipatrida amp;nbsp;Cæfaream ufcyad ludææ Procos Felicem deduci' tur.Id quod non temere tanta diligentia amp;nbsp;copia in Aai s apofto' lorum à Luca commemoratur. Ecclefiaftica bidoria non pauca no bis exempla fandilhmorum principum afferentium amp;nbsp;iuuantiutn ecdefiam deirecitat. Sed haec alibi à nobis utcunq: funt traamp;ta, Decadis,ni fallor,fecundæ, Serm.7. amp;nbsp;$. Hæcautem hadenusde Origine ecclefiæ dei, de^ propagatione amp;nbsp;conferuatione eiufdcm diximus.

► An ecde. Hoc locouideor mihi no admodum incommode quxftionem fa dei er^ illam celebrem tranare uel paucis explicare polle,Num ecclcfia dei rarepofrie errare poffir^ Quod ut intelligatur perfpicatius,excutiam breuibuS ipfius quaeftionis terminos.Ecdefiam dei Catholicam docui com' prehendere primum quidem beatos in ccdo fpiritus,deinde in ter' ris omnes fideles Chrifti,quibus adhaerere dixi malos ttel hypocris tas ad tempus fidem fimulantes.Iam ergo fi intelligamus ecdefiam beatorum fpirituum, non errat ea unquam. Si uero intelligamuS admixtos bonis malos uel hypocritas, amp;nbsp;hos quidem folos, per fc quidem nihil aliud quam errant ; quatenus ucro bonis aut fideli' bus coniunfli funt ac eos fequuntur,uel errant uel non errant Bo norum enim uel fideliu ecclefia in terris errat amp;nbsp;non errat Id quod errorum diuerfitate expenra,iutegro$ in cenfum numero collevo explicabimus.Errorum alq fount doarinx amp;nbsp;fidei:alijuero uitar amp;nbsp;morum.Quales utri$ fint,nemoignorat,opinor. Videamus ergo, erret ne fidelis ecclefia in terris, amp;nbsp;fi errat qua in re uel quatenus erret.Quod ad mores amp;nbsp;uitam eedefiæ attinet,non poteft fc in uni uerfum liberareab erroribus, id eftà peccatis. Semper cnim dum

in terris uiuit ferio orat, Et remitte nobis debita noftra, ficut amp;nbsp;nos remittimus debitoribus noftris. Et deus profua mifcricordia fem, perexpurgat in fandis reliquias amp;nbsp;infirmitates, quandiu in hoc Rom.7. feculo uiuunt fubinde recurrentes amp;nbsp;polluentes eleftos. Non ignoro quid te hic impediatauditor fidelis. Si non eft fan^a amp;nbsp;pu Qyomedo ra eedefia, ais, quomodo appellatur ab apoftolo fanamp;a fine ma, ccclefia fan cula amp;nbsp;ruga^ Rcfpondco,fi nolis in terris agnofcercecclcfiam, nili fiafine ma quæin uniuerfumomninæuo careat, nulla omnino cogeris agno cula c fcere. Nulla enim talis fuperftes erit in terris ccclefia,ubiiuftirfimus rug«. deus,fcriptura teftificante,omnia conclufitfub peccatu,ut omnium mifereatur.Paulus ergo appellat ecclefiam puram, macula amp;ruga carentem,propter Chrifti beneficiu amp;nbsp;fandificationemmon quod per fe,dum in carne agit,nullas habeat maculas,fed quod illae ma, eulæreuera alloqui adhérentes, propter Chrifti innocentiam, fide Chriftum amplexatibus,nonimputentur: denicp quod illa eadem in futuro fzculo nullas fit habitura maculas ud rugas.Nam exuta carne.omnibus abietis miferijs, tadem perficietur,ut ei defit nihil. Praeterea dicitur ecclefiam effefine macula,propter affiduum ftu=: dium ecdefir,quo contendit amp;nbsp;annititur modis omnibus,utquan tum polfibile eft,quam minimu habeat macularum. Et ea quidem ratione,amp; maximeimputationis beneficio,non errat amp;nbsp;uelut im, peccabilis amp;nbsp;purgatiffima eftecdefia.Porrd quod addoârinam amp;

amp; fidem attinet,non errat ecdefia Chrifti.Nam folius paftoris uo. cem audit,alienorum autem no agnofcit : Chriftum enim unicum paftorem fuum fequitur,diccntem,Ego fum lux mundi:qui fequi, Jcdn.8. tur me, non ambulabit in tenebris,fed habebit lumen uitr.Paulus quoque ad Timotheum, Hicad te hadenus dedi, inquit,ut noris i.Tim.a. quomodo oporteatte in domo dei uerfari, quaeeft ecclefia dei uie nentis, columna amp;nbsp;balls ueritatis. Eft autem Ecdefia columna amp;nbsp;Ecdeßa bafis ueritatis,quodimpolita fundamento prophetarum amp;nbsp;apofto columna ct lorum, ipfiChrifto,qui eft zterna deiueritas amp;nbsp;robur ecdefzuni i bafa utra cum, ab ipfius communione accipiat, ut amp;nbsp;ipfa fit columna amp;nbsp;ba, tatis, fis ueritatis. Eft enim ueritas dei in ecclefia.eademfy per minifteriu cedefiæ propagatur, impeutaty ab hoftibus amp;nbsp;oppugnata, firma manens,non expugnatur:quatenus fcilicet cum Chrifto concorpo rata in communione Chrifti perfeucrat,(inequo nihil poteft. Rur fus autem errat eadem illa ecclefia in doatina amp;nbsp;fide,quoties nide, liccta Chrifto amp;nbsp;àuerbo eius auerfa, homines carnis'$confilia amp;nbsp;decreta fcamp;atur.Illudenim deferit,quodobftitit haélcnus ne aber, raret,ucrbum dei amp;nbsp;Cluiftum. Nemo negat,opinor, eximiam dei Exod.,^

DE S. CATHOLICA ECCLESIA.

Fuiffe eccleßam,cæcum illum magnum populi Ifraelitici in deferto, cum quo fœdus pepigerat facramentisty amp;nbsp;inftitutis tpfum fibi de# uinxerat dominus. At quam turpiterilla errauerit, dum uerbo dei praeterito, nec conftanter amp;nbsp;ferio religionis antiftite refigente Aa, rone,uitulum amp;nbsp;fudit amp;nbsp;diuinis profequutus eft honoribus,nemo ignorat. Vbi certe opportunum erit totum quolt;yeedefiæ numerU diligentius infpicere at$cenfere. Pluribus enim in ecdcfia errantis bus,non confcquens eft neminem ab errore excipi prorfus. Nam ut in Ifraelis ecclefia reliquias fibireferuauit dominus,ipfum inqua Mofcn,lofue,amp; haud dubie nonnullos alios, amp;nbsp;in hocipfo tœtu, amp;nbsp;extra hunccœtum alicubi, uitulum non adorantes: ita dubium non eft, errantibuspluribus in ecclefia, deum fibi mifericordia fua certum prtferuare numerum,qui amp;nbsp;rede Capiat, amp;nbsp;quorum fide amp;nbsp;diligentia errores deftruantur, amp;nbsp;errans domini grex reducaturin ouile fandum. Errare ergo dicitur ecclefia, quando pars eius,reli' flo uerbo dei,errat: eadem non erracin uniuerfum tota, quatenus gratia deireferuatur reliquiae, ex quibus ueritas refloreat amp;nbsp;iterum quam latiffime propagetur. S. Paulus appellauit ecclefias Corin' ihiorum amp;nbsp;Galatarum fandas dei ccclefias. Crterum aberraucrut hae grauiter in doa:rina,in fide,amp; in moribus.Quis autem dubitet plurimos in qs fuiffe fyncerdfimos pura:doarinæ à Paulo tradit# clutoresC Errauic ergo fanda illa ecclefia, quatenus non perftitit in uera dodrinamon errauit,quatenuSnon recerfit a ueritate per apo ftolumtradita.Hinctoti mundo inclarefci^uanirfimosmendaciffi' mosep eCfe homines,laudantes nobis ecclefias non prophetarum et apoftolorum fundamento impolitas, fed fuperhominum decreta collocatas,quas no nerentur comendare nobis pro uerifrimis,qu# errare non pofTintoClamat Dauid,Solus deus uerax: omnis homO lere.S. nbsp;mendax Clamatleremias, Verbum dominireprobarunt,quçergo

fapientia illis reliqua effe poterit^ Proinde errant illae ecclefte,neC funt ueræ dei ecclefiae. Vera ecclefia innititur Chrifto lefu, amp;nbsp;huiuS foiius uerbo regitur.

Depotend. nbsp;nbsp;Huic tradationi de uerbo dei unica omnium in ecclefia geren^

te calefio, darum rerum regula, affinis eft difputatio de poteftate ecclefiae dei interris, amp;nbsp;de ftudijs eius quae amp;nbsp;ipfa diriguntur ad præfcriptum uerbi dei. Priufquam tarnen noftram, id eft fcripluris traditam fententiam proferam,recitabo paucis fummam eorum quaepon' tificijdehacipfa re feripta reliquerunt ac tuentur haud dubie pro orthodoxa dodrina.Ioan.Gerfon (non admodum inepte, nili aC' cedat malignus interpres) finiuitpoteftatem ccdcfiafticam, facultas tem

DECAD. V. SERMO T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1;

tem effe fupernaturaliter amp;nbsp;fpiritualiter collatam a domino difcipu Iis,eorumq3 fuccefforibus legitimis,uf$ in finem fæculi,ad aedifica tionem eedefiæ militantisfecundum leges euangelicas,pro confe, cutione felicitatis ætemæ. Petrus ante De Aliaco Card.hanc po, teftatem dixit elfe fextuplicem,nempe poteftatë confecrationis: fa, cramentorum adminiftrationis : difpofitionis miniftrorü ccclefiæ: prædicationis;iudiciariæ corrcftionis.accipiendifp uitæ neceffaria.

Poteftatem confecrationis illam dicunt, qua facerdos riteordina Potend: tus conficere poteft corpus amp;nbsp;fanguinem Chrifti in ara. Earn col; confeerd# latam aiuntdtfcipulis à domino,hifce uerbis. Hoc facite in mei me tionit. moriam.Cæterum facerdotibus hodie conferri arbitrantur ab epi, feopo,offerente cum pane calicem,amp; dicente,Accipite poteftatë of, ferendi amp;nbsp;conficiendi corpus Chrifti ^ uiuis amp;nbsp;mortuis.Hancpræ terea appellant poteftatë ordinis amp;nbsp;characterem indelebilem. Po, Potefac teftatem adminiftrationis facramentorii, amp;nbsp;maxime facramentum cUuium. pœnitentiæ, nuncupantPoteftatem clauium.Claues faciunt dupli ces,claues fcientiæ,authoritatem fcilicetcognofcendi in cauflapec catoris confitentis: amp;nbsp;claues fententionandi, fiueaperiendi amp;nbsp;clau dendi corium,remittendi uel retinendi peccata.Hanc promiffam di cuntPetro poteftatem,in Matthæo, dicente domino, Tibidabocla ues regni ca:lorum:collatam autem difcipulis omnibus,apud loan nem,Chrifto dicente,Quorumcuncy remiferitis peccata, remittun, tur eis. Sacerdotibus porro hodie conferri ab epifeopo in confecra, tione impolitis manibus in facerdotnm ordinandorum capita ,di, cente,Accipitefpiritumfana:um:quorumcuncy remiferitis peccata, , remittuntur eis. Poteftatem difpofitionis miniftrorum ecclcfiæ Poteßdsiu uocantlurisdiâionem ecclefiafticam,amp;confiftere in quadam præ, rifdiamp;io. latione,adeoty in fua plenitudine relidere in fummo pontifice,quo nis. ad totam ecclefiam uniuerfalë.Solius enim pontificis effe inftituere redores amp;nbsp;prælatos in ecclefiaftica hietarchia: ed quodipfididum fit,Pafceoues meas. Adduntàpontificeomnem iurifdi^ionem ec defiafticä defcendere,uel mediate uel immediate,in inferiores præ, fidentesin quibus limitata fit poteftas, pro arbitrio eius qui pleni, tudinem habeat poteratis. Namepifeopum duntaxat poteftatem habere in fua diocce6,curatum aute in fua parochia,amp;c. Potefta, Potefar tem apoftolatus uel praedicationis uerbidei dicunt effe authorita* praedica, tem praedicandi, quam tradiderit dominus difcipulis fuis , dicen, tionis. do,Exeuntes in orbem uniuerfum,prædicate euangelium omni creaturae. Affeuerantautem dodores hodie mitti oportere ad præ, dicandum, non aliunde quam ab ipfo Petro,id eft, eius fucceO d

DE S. CATHOLICA ECCLESIA.

Poteflds Core, uel mediate uelimmediate,amp;c. Poteftatem iudiciarix eortf iudidaria. élionis collatam aiunta domino ipG Petro,cui illedixerit,Si pecca' rit in te frater tuus.Et extera.Nam notiffima funtuerba domini a' pud Math,in capite i8 Aiunt ergo dominii facerdotibus contuliffe poteftatem,non tantum excommunicandi,fed etiam definiendi, di fcernendi, amp;nbsp;ftatuendi prçcepta,leges amp;nbsp;canones: ed quod ibidem didum fit,Quæcunq7 ligaueritis|fuperterram, ligata crût amp;nbsp;in cc Potefa lo. Porro potedaic accipiendi uitar neeeßaria pro laboribus fpi' accipkndi. ritualibus,exhibitam aiunihifce domini ucibis. Edentes amp;nbsp;bibcn, tes quæ apud illos funt.

Hare ifti docent de poteftate ecclafiaftica, no modo inepte, fed amp;nbsp;falfe. De poteftate confecrationis amp;nbsp;facrificandi quâm uana amp;nbsp;in' anis ht,diximus alias fæpe,amp; dicemus forte amplius,^uitam pro, rogatit dominus,fuo loco amp;nbsp;tempore. De poteftate elauium difpu rabimus,deo uolente, fub fine confequentis Sermonis. Attulimus quaedam deniepeum differeremus de Pernitentia amp;Confe(lionc auriculari. Nugar autem funt putida amp;nbsp;impudentes, quargar, riunt de lurifdiaione ecclefiaftica,de plenitudine poteftatis fummi, ideft,Romanipontificis. Id quod dudu toti mundoinnotuiffear, bitror: ac fequentur nonnulla in hike noftris Sermonibus confuta tionis argumenta. Quod fibi ufurpantdocendi munus,neculloS legitime praedicare pofl^nif iab ipfis ordinatos,clamitant, oppref' fionem uerbi dei fuorumfy errorum patrocinium amp;atfcrtionein quaerunt. Id quod etiam fuo loco tranabitur. Poteftate excomut nicanditam fa:de amp;nbsp;impudenter abufi funt, utnon modoueram kdifciplinam per eorum negligentiam amp;nbsp;impiam audaciam amife, ritccclefia,uerum etiam ipfa excommunicatio fxcuiis aliquot nihil aliud fueritin manibus pontificum,quam ignis amp;nbsp;gladius,quibuS contra ucros Chrifti confeffores feic'feuierunt,ac innoxios Chrifti cultores perfecuti funt. Porro nullam poteftatem miniftris ecclcfit datam erfe à domino nouas condendi leges, demonftrabimus fuO loco. Poteftatem accipiendi neceflaria uiiæ exercuerunt quideftre' nue,fed fpiritualia interim (in recompenfatienem temporalis mek fis)non feminarunt,imódormitantes petmifcruntinimico liemini zizania ferere in agrum dominicum.idfy non aliena,fed fua ipforü opera.Quid quod uitæ necerfariis non contenti , regna quoep fub' dole inuaferunt,amp; impudenter ac truculenter obtinuerunt^ Qui « go nonuidct ecdefiafticä poteftatem, ita utapud iftos homines de ea digeritur, amp;nbsp;ab ipfis ufurpaturgt;mcram elfe in mifcras animas ty rannidem,nihil plane uidet,

Subluo'

nia d*monia,amp;c.Ertautem poteftas aha quidem libera amp;abfolu. Duplex pO ta,alia uero limitata,quam amp;nbsp;minifteriale uocant. Abfoluta eft,quç teflar. libera prorfus nullius alterius arbitrio uel lege regitur aut conftrin gitut.Qualis eft poteftas Chrifti dicentis in euagelio. Data eft mihi omnis poteftas in cœlo amp;nbsp;in terra. Euntes ergo docete omnes gen tes,baptifantes eos,amp;c. De hac poteftate loquens iterum in reuela, tionetua beato loanniapoftolo faa:a,Noli timere,inquit, ego fum Apoed,(^ primus amp;nbsp;noui«imus,ego uiuus,amp;fui mortuus,amp; ecce fum uiues in fecula fæculorum: amp;nbsp;habeo daues inferorum amp;nbsp;mortis. Et ite, rum,H€C dicit fanéfus amp;nbsp;uerax,qui habet dauern Dauid,qui aperit, Apoc.;. amp;nbsp;nemo claudit:claudit, amp;nbsp;nemo aperit. Limitata poteftas non eft libera, fed abfolutæ ud alterius maiori poteftati fubic€la,quænon quidiiis,fed illud dutaxatpoteft,quod poteftas abfoluta uel maiore praeditus poteftate permifit , amp;nbsp;certa quidc cum cöditione permifit. Qualis certe eft eedefiaftica poteftas,rede appellata minifterialis. Exercet enim ecdefia dei poteftaiem luam fibi ab hoc traditam, per miniftros fuos. Auguftinus diftinftionem hanc agnofeens, amp;nbsp;de baptifmo loquens. Tranatu in loan.g.Baptizauit Paulus, tanqua minifter, inquit, non tanquam ipfa poteftas: baptizauit autem do, minus tanquam poteftas. Intendite, potuiffet hanc poteftate feruis date,fed rioluit.Si enim darethancpoteftatem feruis,id eft,ut amp;nbsp;ip, forum effet quod domini erat,tot effentbaptifmata quot ferui, amp;c. In ecclefia abfoluiam poteftate ipfe fibi Chriftus retinet. Nam ma, net caput, rex amp;nbsp;pontifex eedefiæ in æternum,nec feparatur à cor« pore fuo unquä caput illud uiuificum. Poteftate autem limitatam eedefiæ dedit.ld quodagnofcere oportet:poteftatem, inquä, cede, fiafticä certis legibus circüferiptä proficifcià deo , ac ea de cauffa dfi cacem efcjdeoty deum in omnibus in primis refpici oportere:item in hoc e(fe datam eedefiæ poteftate, ut exerceatur in eedefiæ falute.

Etenim SPaulus,Deditnobis dominus poteftatem, inquit,in ædi, z.COf. itgt; ficationem, amp;nbsp;non in deftruaionem eedefiæ. Ergo quæ in detri, mentum amp;nbsp;perditionem uergit, tyrannis eft fathaniea. no poteftas

DE S. CATHOLICA ECCLESIA.'

ä deo profïcifcens ecçlefiaftica.Acpræftat hunc finem poteftatis ec defiafticæ diligenter tenere.

InfdUu sCacteru poteftas illa limitata ecclefiz fere' in hifce uerfaturcapiti (onfiflat bus,in ordinandis ecclefiaru miniftris ,in dodirina, amp;nbsp;in dijudica^ poteftas ec tione doctrinarum , denity in difpofitione rerum ecclefiafticarum. defiaftica. De fingulis ordine paucula dicemus, explicantes qualis fit ecclefiae poteftas,et quomodo limitetur in fingulis capitibus.Dominus ipfe Ordindre quidc primos ecclefiæ dodores apoftolos ordinauit,ut omnes ho, miniftros mines intelligerent minifterium ecclefiafticum ipfius dei diuinam ccdefiœ. effe inftitutionc,amp; non ab hominibus inuctam traditionem. Ergo Aa.1. poftqua affumptus effet in eerlos dominus, S.Petrus conuocata ec, clefia loquitur ex feripturis de alio furrogando apoftolo, in locum proditoris Iudæ,eo ipfo fado declarans ecclefiæ à deo data elfe eli, Zamp;.6. gendi miniftros ueldodorcs poteftatE Eadem ecclefia mox amp;nbsp;dia conos feptem,ita fuadentc Petro amp;nbsp;apoftolis, nimirü fpiritu fando infpiratis, elegit. Antiochena ecclefia manifefteinfiruda à fpiritu Aamp;,i3. fando, Paulli amp;nbsp;Bamabam, licet iam olim ad miniftcriü defigna, tos, ordinat amp;nbsp;mittit.Leguntur praeterea in Adis apoftoloriï eccle, fiæ,apoftolis ita iubentibus,dodores ad minifterium facrum quo, ties res poftulabat ordinale. Atnon ordinabantinterim quoslibet, fed idoneos,id eft taies,quales legibus express poftea deferipferur, ,. Timotß Si quis effet inculpabilis, unius uxoris maritus, uigilans, fobrius, amp;c.Notus eft enim Canon apoftolicus æditus i.Timoth.;.ca.Sed dicemus, deo uolente,de Ordinatione miniftroru Sermone huius Decad.;. Si uero accepit ecclefia potefiate ponendi miniftros eccle fiarum idoneos, certe nemo negabit ecclefiam facultate deftitutam efle deponendi indignos amp;nbsp;impios fedudores ; corrigendi deni$ ea quae liuic uidentur deffeordini neceffaria.

Docere. Quoniam uero minidri praecipuead docendum deliguntur,ec, clefia poteftatem habet docendi,adhortandi.confolandi,amp;c.permi niftros fuoslegitim os: docendiautem non quidlibet, fed quod tras ditum accepitadomino,per do^rinam proplietarum amp;nbsp;apoftolo, Mdtth. 29. rum.Docete eos,ait dominus,quae ego praecepi uobislte,praedica, Marti ts. teeuarigelium omni creatura:. Et Paulus, Segregatus fum ad prae, Rom.i. dicandum euangelium,quod ante promifit per prophetas fuos in Poteftas feripturis fandis. Eft autem hoc docendi minifterium aliud niliil rlduium. quam poteftas clauium,quas accepit ecclefia: officium,inquam, li' gandi amp;nbsp;foluendi,aperiendi atep claudendi coelu. Acceperunt alibi Matih.io. quocp à domino apoftoli potefiate fuperomnia:fuperomnia, in, Luca9, quam,non abfolute,fcd fuper omnia dçmonia, amp;nbsp;no fuper omnes angelos

DECAD. V. SERMO r. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1$

angelos amp;nbsp;homines: amp;nbsp;quam in daemones poteftatem acceperunt; ne ipfam quidem abfolutam acceperunt. Additur enim,Vtexpelle, renteos. Proinde nopotuerut fp fuo arbitrio cudzmonibus agere quod noluerunt, fed quod amp;nbsp;quantum ille uoluit cui abfoluta eft in dæmonas poteftas. Et ut daemonas expellere exhominibus no immittere,etfi uoluirfent maxime,potuerunt:ita de morbis non po tueruntagere quod noluerunt, Alloqui enim nonreliquirfetS.Pau Ius Trophimum Mileti languentem,tantopereipdin minifterio fa x.Tim. 4. ero utilem. Euocafrent,fi quiduis potnißentduo in Samaria difei/ Xuc,,. puli,ignem ccelitus,at$ ita fupplicium fumpliffent de Samaritanis inhumanis amp;nbsp;barbaris hominibus Chrifto domino negantibus hofpitium. Pari modo illi ipfiapoftoli claues, id eft poteftatem ac« ceperunt ligandi amp;nbsp;foluendi, aperiendi amp;nbsp;claudendi coelum, remit tendi amp;nbsp;retinendi peccata,fed limitatam plane. Non enim potuerunt foluere quæ erant ligata apud inferos,ne$ligareeos qui uiue bant in coelis. Neqjenim dixit, Qitx ligaueritis in coclo,fed quæ, cuncy ligaueritis fuperterram.Necdixit, Quxeuqj folueritis m in, fecno,fed quxcun$ folueritis fuper terram. Rurfus fuper ipfam quoq; terram non potuerunt quos ipfi noluerunt uel ligare uel fol uere.Nam fide dcftitutum liomincm non potuerunt foluere, id eft apeccatis liberatum denunciare.Rurfus illuminatum fide amp;nbsp;ferio pernitentem,nequaquam ligare,id eft damnationi adiudicare,po, tuerunt. Decipiunt totum terrae orbem qui aliter docent liomines depoteftate clauium.Id quodcopiofius fuo loco tranabimus. Si= Satram^ta militer accepit ecclefiaa Chrifto poteftatem adminiftrandi facra, ddmini^ menta per miniftros,fed non pro fuo arbitrio,fed fecundum uolun frare. tatem dei amp;nbsp;ritum ac rationem ab ipfo domino traditam.Non po, reft eedefia facramenta inftituere neep immutare fines amp;nbsp;ufum fa, cramentorum.

Porró Ecclefiam dijudicare pofTe donrinas,uelex unahac Pauli D^udicare apoftoli fententia claret,Prophetæ duo aut tres loquantur in eccle, doélrinas. fia,amp; cæteri dijudicent. Alibi idem. Omnia probate, inquit, quod ' Cor.t«. bonum eft tenetc.Nam amp;nbsp;beatus loannes dixit, Chari(rtmi,ne cui '•Theff.ç. uis fpiritui credatis,fed probate fpiritus an ex deo fint.Caterum eft tJo'mlt;4. certa huius quorp dijudicationis ratio. Non enim pro fuo arbitrio iudicat eedefia, fed ex fpiritus fanai fententia ad normam regu^ lamty facri canonis. Seruaturhic quoep ordo moderatio amp;nbsp;chari, tas.Ergo fi quandoeedefia dei pto poteftate accepta à domino fy, Synodiamp;m nodum conuocat, ficutiapoftolos domini conuocaffe legimusin ronuocare. Adis apoftolorum,grauinimam ob cauffam,nonindulgethk ru

d 5

DE S. CATHOLICA ECCLESIA:

fum carnaliingenio, fpirimifefe regendam exhibet, omniafy fua ad regulam uerbi dei amp;nbsp;diaritaus geminæ probat. Ergo nouas le, ABoag. ges non conditrâcuti amp;nbsp;Hierofolymitana imo apoftolica ecclefia dicit amp;nbsp;fpirttui fanfto amp;nbsp;ccclefiæ placere ne quid oneris impona, tur Chriftifidelibus, nili paucula quaedam ea^ neceffaria, nec citra Res tecte nec contra feripturas fandas. lam funt res ecclefiafticae multipli' fadifeo, ces, quas bene ordinandi difponcndicy proliominum utilitate fa, nere, cultatcliabetecclefia : cuius generis ea iunt quae uerfantur circa cx' ternum cultum in loco amp;nbsp;in tempore:qualis eft prophetia uellin' guarum interpretatio amp;nbsp;fcholæ. Habet item ecclefia quodiudicet in caudis matrimonii: in primis uero eenfuram habet morum, ad' monitiones, fupplicia, denique amp;nbsp;excommunicationem uel exci' a» Cor, 13. dium ex corpore ecclefiaftico. Nam amp;nbsp;hanc fibi datam ait apofto' lus,in extruélionem tarnen, non in deftruaionem . Omnia enim hæc quæcommemorauimus amp;fimilia limitata funt régula uerbi amp;nbsp;charitatis, exëplis item factis amp;nbsp;rationibus deduélis ex feriptura facra De quibus omnibus forte dicam fuo loco copiofius.

Hæc dixi iiaéienus de Ecclefiaftica poteftate,de qua oftendi ad' uerfarios contraria his largo quidem ore prædicare, fed tam crarfe proponere, ut uel pueris appareat quid quaerantquidue tueantur, non ecclcfiafticam potcftatcm,fed faam auaritiam,libidinem amp;nbsp;ty. rannidem.Veritas canonica docet Chriftumin ecclefia abfolutam uel plenariam obtinere amp;nbsp;exercere poteftatë, minifterialcm dedilTe ecclefir, quæ ipfam fere' per miniftros exercet amp;nbsp;religiofe quidem ac ad normam uerbi dci exercet.

His ad hunc modum expends minimelaboriofum erit ftudia fanftæ dei ccclefiæ agnofcere. Exercet enim ficutiam iam comme' moraui poteftatem à domino acceptam religiofiffime amp;nbsp;fïdeldfi' mc,in hoe ut deo feruiat,uifta fit, amp;nbsp;ipfi placeat : amp;nbsp;ut per enume' rationem faltem aliquid ftudiorum eius fingulariter commemos rem. Ante omnia deum unum amp;nbsp;trinum adorat, inuocat, amat amp;nbsp;colit:incofulto huius dei ueriuerbo nihilagit. Etenim ad normam uerbi dei omnia fua componit,ex uerbo dei iudicac, eodem omnia uaædifïcia extruit, exn a conferuat, collapfaty r-jarat hue re' fta urat.Cetus amp;nbsp;congregationes fandorum in u.us ardenter pro uehit amp;nbsp;diligit. In his diligenter anfcultat prædicationi uerbi dci, (aeramentis religiofe amp;nbsp;cum gaudio quidem magnofy rerum cœ' leftium defiderio participat. Orat deum per intercerforem unicum Chriftum,firma cum fide,ardenter,arfidueamp;intentiffime. Laudat dei bonitatem amp;nbsp;maieftatem perpetuo,lumino^ cum iubilo diui' niS

DECAD. V. SERMO T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lé

nisbenefieijs gratiasaÿt. Inflituta Chrifii omnia amp;fingula plu, rimi facit, neep ncgligit ulla.Agnofcitautem in primis omnia uitç, falutis, iuftitiç amp;nbsp;felicitatis fuæ ab unico fe habere dei filio domino noflro lefu Chrifto : utpote qui unus ipfam elegerit, deinde amp;nbsp;pet fpiritum amp;nbsp;fanguinem fuum fanâificarit, feceritfy ecdefiam, id cft populum dilcdfum,cuius ipfe fit unicus rex,redemptor,pontifex amp;nbsp;conferuator,extra quem nulla fit falus.Ergo in folo deo per domi num noerum lefum Chriftum tota acquicfcit,hunc unice defiderat amp;nbsp;diligit,propterhunc omnia huius mundiamittere adeoty amp;nbsp;ui, tam tum (anguine profundere, gaudet. Indiuulfe ergo perfidem Chrifto inhçret,nccy aliudodit acerbius,quam defeftionem a Chri fto ae defperationem. Nam fine Chrifto nihil in uniuerfa uitaiu* cudum uidetur. Cum fathana ueluti cumhofte capitali inimicitias exercetimplacabiles.Hxrcfibus amp;nbsp;erroribus conftanier amp;nbsp;prüden, ter repugnat.Simplicitatc fidei Chriftianæ, amp;nbsp;doélrinæ apoftolicæ fynceritatem dtligentiffime cuftodit. Illibatam fe quantum fieri po left,à mundo amp;nbsp;carne omnicy carnali amp;nbsp;fpirituali eötagione Ce fer uat.Ergocœtus illegittimos amp;nbsp;prophana facra cum nepharijs ho, minibus fugit amp;nbsp;modis omnibus execratur.Chriftum fponte amp;nbsp;di ferte etiam in uitæ periculo dials amp;nbsp;falis confitetur. Affliélioni« bus quidem exercetur,fed non frangitur. Vnitatem amp;nbsp;concordiam fedulo cuftodit. Omnia amp;nbsp;fingula corporis fui membra,charitate fumma profequitur.Benefacit omnibus, quantum permittüt uires amp;nbsp;facultates.Ncmininocet.Condonatlibcntcr. Tolerat infirmos fraterne,donee prouchantur ad perferiora.Per fuperbiam non ef* fettur,fed humilitate retinetur in obcdientia, in moderatione amp;nbsp;in omnibus offices pietatis. Sed quis obfecro uel copiofiffima alio« qui,nedum breui liacenumerationecmnia amp;nbsp;fingula fandae ecclc fiae ftudia recitet? Quis ucro non cupiat membrum effe congrega, tionistam diuinac amp;nbsp;planecalcftis^

Subiungetem his protinus quae rcfidua funt de unitateecclefix catholicæ,de diuifione eiufdem,ali]sfyad hancconfideratione per, linentibus,nifi cernerem uos audiendo feffos, finem fermonis ems pide expcAare.Differemus ergo reliqua in craftinu. lam uero fub' latis in ccelum mentibus nofiris, domino deo noftro gratias aga, mus,qui per dilcamp;um filium fuum purificauit amp;nbsp;aggregauitnos in populum fibifelcaifrimum,amp; omnium caleftium bonoru han redem.Iphfit laus amp;nbsp;gloria in fecula feculorum. Arnen.

DE VNITATE ECCLESIAE.

Pnam e/Je tedefiam catholicam. Extra cccleftam non effe lui ctm uclfalutem.Contrd fchifmatkos. Qyarc difceljwm fit a nu pera Romana ccclefia. Del ecdcfiam effe domwm,umcam,ty re gnwm deijtem corpus,ouile,lt;, fponfam Chrißi,matrem euit, gincm. SBRMO II.

IDE O aderfe uos fratres animis intentis ad expofitiO nem eorum quæ reftant dicenda de Eedefîa dei catho' lica,quam unam amp;nbsp;indiuifam effe afferimus, iuxta fan éla fandæ feripturæ oracula. Solomon enim in Can' ticis fuis dicit,Vna eft columba mea amp;nbsp;perfera mea,Quo liaud du bie refpexit doéfor getium,cum dixit,Vnücorpus amp;nbsp;unus fpiritus: quemadmodum amp;nbsp;uocati eftis in una fpe uocationis ueftræ. VnuS dominus,una fïdes,unum baptifma, unus deus amp;nbsp;pater omnium: qui eft fuper omnia, amp;nbsp;per omnia, amp;nbsp;in omnibus uobis. Diuinis teftimonijs confentiunt liumana. Cyprianus enim epifcopus amp;nbsp;martyr de Simplicitate clericorum, Ecciefia una eft, inquit, quæ in latitudinem latius incremento fecunditatis extenditur. Qiiomodo folis multi radij,fcd unum lumen:amp; rami arboris multi, fed robur unum tenaci radice fundatum : amp;nbsp;cum de fonte uno riui plurimi defluunt, numerofitas licet diffufa uideatur exundantis copiae lar' gitate,unitas tamen fcruatur in origine. Anelle radium folis à cor' pore,diuilionem lucis unitas non capit. Ab arbore frange ramum, fradUS germinare non poterit. A fonte praefeide riuum, præfeifus arefcet,Sic amp;nbsp;ecclefia domini luce perfufa per orbem totum radios Tuos porrigit,unum tamen lumen eft, quod ubiep diffunditur, neC unitas corporis feparatur, ramos fuos in uniuerfam terram copia ubertatis extendit,profluentes largiter riuos latius expandit: unum tamen caput eft amp;nbsp;origo una, amp;nbsp;una mater fecuditatis fucceffibuS copiofa,Et reliqua.

Proinde cum uaria ecclefiae nomina leguntur indita, minime imaginandum eftpluresin orbeeffe ecclefias, ne$ difeerpendum corpus,quod non recipit aut patitur ullam diuifionem. Scriptores ecclefiam catliolicam dicunt, uniuerfalem haud dubie,quod una fit, nec plures effe poffint.Tamet(ienim hæcdiftinguatur in trium pliantem amp;nbsp;militantem,in ueterum patrum ecclefiam,amp; noui po' puliccrtum, manenttamen perpetuo omnia haec membra in uno corpore unita fub uno capite Chrifto. Etquemadmodum feruo' rum amp;nbsp;liberorum diferetæ conditiones regnum uel rcmpublicam non diffecantin partes : ita neg fabatifmus uel felicitas beatorum fpiti'

DECAD. V. SERMO IT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i,

tpirituum in cœlis triumphantium, amp;nbsp;labores ac ærumnæ quibus militantes adhuc in hoc feculo fubfignis Chrifti exercemur, duas efficiunt ecdefias. Dicit beatus angelus ad fanäum loanncm in ApocalYpfi, Con(eruustuuSfum, amp;fratrum tuorum prophetatu. Apoc.zu Agnofeit ergo amp;nbsp;prophetas amp;nbsp;apoftolos unius dei filios amp;nbsp;dome, Ricos effe.Vnde legimus in euangelio unam tantum uineam,non Matth.rt. duas aut diuerfas collocari colonisjicet alijs atq; alqS.Sicenim una duntaxatcftecdefia ueterum Chrifti aduentum praecedentium, amp;nbsp;noftra fiuenouipoft Chrifti aduentum populi affumpti ex genti, bus. Didum eft autem quid illi à nobis,ud nos ab illis diferepe, mus Decadlt;3.Serm.8.Rurfus admixti funtecdeßx fandae mali amp;nbsp;hypocritae,ueru non difeinditur propter malos ecdcfia.Sicuti enim proditores ciuibus permixti, necdum rcuelati, non cofiituunt duas refpub.ita tametfî bonis malicohaereant, in una tamen cedefia ag, gregantur.Cum'$hypocritae ab ecclefix unitate deficiunt,no fein, ditur in partes ecdefia,fedredditur purgatior. Eleganter enim dicit beatus Auguftinus,malos uel hypocritas id effe in cedefia,quod funt paleae in tritico,zizania in fegete,proditores in duitate,amp; pro, fugi inter milites. Manifedum eft autem frumentum reddi purius, fegetem laetiorem,ciues tutioies, fortiores^ milites cum ab eis re= cedunt profugi,proditores , zizania amp;nbsp;paleae. Imo nilirefecentur nonnunquam putrida eedefîæ membra à corpore eccleliaftico,no poteft incolumis eue eedefia. Pored particulares uel hngularts ec, defiæ funtuelut oppida uel urbes in regno aliquo. Copia urbium non feindit regnum. Ex particularibus per totum orbem difperfis cedefijs, ceu ex pluribus membris corpus,catholica ueluniuerfalis colligitur ac compingitur ecclclia,quæ eft omnium fandoru com, munio. Proindecertiffimum eft, unam effe duntaxatecclefiam dei, nö;plures,cuiunicus monarcha prefidet lefus Chriftus.Cui gloria. Huius ecddiae dei unitas, unitafy focietas tanta eft, ut extra eius Extrite' confortiumnon inueniatur ullus deo gratus populus, ulla uera fa defidmnon lus amp;nbsp;incolumitas,ullalux amp;nbsp;ueritas. Nam extra ccclefix dei fepta eft ulla lux nulla inueniuntur falubria pafcua,omnia ueneno funt infera, udfalur. Nullus extra deiecdefiam cultus deo placet. Si quis olim facrificaf fetipfi etiam deo, extra tabernaculum udtemplu in excellis,is om, nino diabolis facrificarfe, amp;nbsp;innoxium fanguinem effudiffe nide, debatur. Rede ergo feriptum reliquit beatus martyr amp;epifco, pus Carthaginenfis Cyprianus , Qiiifquis ab ecdefia fegregatuS, De /impUd iungitur adulterae, à promitis ecclefir feparatur:nec pertinet ad tateprxl« Chriftipremia qui reliqueritcedefiam Chrifti.Alienus eft,propha torum.

DE VNITATE ECCLESIAE.

nus eft,hoftis eft. Habere iam non poteft deum patrem, qui ecdefä non habet matrem. Si potuiteuadere qui extra arcam Noc fuit, amp;nbsp;qui extra ecclefiam foris fuerit, euadit. Sceleratirfimus fit oportet, quifquis patriam fuam optimorum^ uirorum conforiium deferit, ac ad hoftes deficit. Laamp;antius ergo ueriffime dixit, Sola catholica S'C4p. 30. ecclefia eft, quæ uerum cultum retinet.Hic eft fons ueritatis;hoc do micilium fidei:hoc templum dei.quo fi quis non intrauerit,uelà quo fi quis exiuerit, à fpe uttæ acfalutis æternæ alienus eft. Salui' tor enim nofter prior dixit extra ouile non inueniri uitam.

In Jehifma Quocirca fatis mirari no polium corruptos amp;nbsp;fchifmaticos quO tuos quof= rundam mores, feparantiü fe qualibet leui de cauffa à faluberriml dom. iucundiflïmaly ilia fanamp;æ eeelefîæ cogregatione uei focietate. In' uenias enim hodie capitofos amp;nbsp;phanaticos homines non paucos, qui annis multis cum nulla communicarunt ecclefia,necdum cum ulla communicant.In omnibus enim defiderant aliquid,in femet« ipfis folis nihil prorfus quod accufentinucniunt. Ergo mirificam ccciefiæ formam apud fe concipiunt,quam nifi alicubi ad eum mo dum, quem iphconceperunt, coftitutam cernunt, nullam adhucin orbe ucram Chrifti ecclcfiam(proh pudor)efre contendunt. Digni profero qui architedonicam illam fuam exerceant in Vtopia aut Cyribiria,ubi fe dignum collocent ædificium. Sed uidentur fibi iu ftashabere caudas fchifmatis. Nolunt enim cum noftra commu' nicare ccclefia,quod dodrina miniftrorum in ecclefia nondum ui' deatur fatis erfe exterfa,polita,fublimis(utipd aiunt,bo0gniig gc ridgt;t)fubtilis amp;nbsp;fpirituaiis. Alicubi queruntur in ccclefijs nofirisdi uerfiffimos ufurpari ritus. Præterea defiderant dilciplinæ rigorem amp;nbsp;feueritatcm,deni$ uitæ puritatem exaamp;ffimam. Etenim impu' ro fe quorundam confortio polluendos metuunt. Multi propter miniftrorum quorundam deiitia amp;nbsp;uitia congregationem ecde, fir uel deferunt uel fugiunt:quales hodie funtAnabaptiftæ.Carter rum nulla adhuc caudaidonea ab iftis eft recenfita , propter quam iure uel nobis coniungi non debeant, uel à nobis difiungi poffint. Agnofcimus iuftase(fe caurfas,obquaspq fc poffint amp;nbsp;debeant feiungere ab impijs eertibus: in quibus non tantum corruptus eft facramentorum uÈus legitimus amp;nbsp;conuerfus in idololatriam,fed amp;nbsp;fyncera doélrina prorfus cft adulterata, doéloresty uel paftor6 iam non funt proplietæ, fed pfeudoprophetæ, qui uidelicet uerita' tem dei perfequuntur, denies pro cibo uitæ adminiftrant fedenti, bus uenenü.Nihil aüt huius ifti(deo gratia)nobisobijccreporfuntamp;

Quod enim attinet ad doßrinä, uerfaturhzcpartim in dogma

DECAD. V. SERMO IT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|8

tis certis, amp;nbsp;quafi numeratis,fixis, immutabilibus^: cuius quidem Propterdo generis funt articuli fidei, amp;nbsp;hi quidem citra additionem amp;nbsp;corru, drin^di, ptionem legitime amp;nbsp;fyncere intelledU.eiufdem generis funt amp;nbsp;illa, uerfitatem Homines omnes effe peccatores, in pcccato?onccptos amp;nbsp;natos, nonfatim# Homines non nifi regenitos ingredi regnum dei. Homines non dum fchife fuis meritis,fed gratia dei per Chrifti folius meritum in fide iuftifiquot; nut. cari.Chriftum femelimmolatum pro peccatis, amplius non immo lari, amp;nbsp;eife facerdotem unicum amp;nbsp;perpetuum. Opera bona fieri à iuftificatis : amp;nbsp;ea quidem uere bona efle, quae prxparauit dominus ut in eis ambulemus.Sacramenta domini amp;nbsp;ecclefe recipienda,no afpemanda e(fe.Orandum effle iugiter,amp; ad cum modii quem tra, didit nobis dominus. Etfi quae alta funt huius generis. Caeteru fa$ tis eft,fihre amp;nbsp;alia fimilia capita concorditer, pure amp;nbsp;(impliciter dO ccantur in ecdefia, fecundum fcripturas,licet nulla accédant emble mata, nullaue audiatur leptologia. Eleganter cnim beatus martyr Irenaeus,poft expofitam fidei regulam,libro contra haerefes i.Cum una amp;nbsp;eadem fides (it,inquit, ne$ is qui multum de ipfa dicere po ,ft,plus quam oportet dicit: ne$qui paru,ipfam imminuit. Pro, inde cum miniftrorum doArina in ccclefia ea exponit, quaeuerae amp;nbsp;fyncerx funt fidei,quam amp;nbsp;minime corrumpit, quid habent ifti capltofulirhetorculi amp;nbsp;erudituliquod requirant,etfi eloquentia amp;nbsp;uaria defideretur in docentibus eruditio'! An no fuit fimpliciffima, amp;nbsp;ab omnifubtilitate alieniriimaapoftolorum amp;nbsp;prophetarum do élrinat ! ut reifte hoc tutior quo fimplicior elfe uideatur. Interim ue, to iuftam eloquentiam (utpote eximium dei donum) no afpernor: id quod alias fepeteftatus fum. Partim uero uerfatur docftrinain expolitione fcripturarum quotidiana, amp;nbsp;in accommodatione cius ad noftra tempora,loca amp;nbsp;negotia. In ea femper fuit mira uarietas diuerfitasty,ob quam tarnen nemocordatus feabdicauit confortio ecclefiæ.Fit enim frequenti«ime,ut eundem locum duo uel mes,aut etiam plures non eadem ratione,fed longe diuerfilhmis modis ex, ponant. Eftqui reddit obfcurius, alius apertius uertit. Attingithic quidem fcopum.illc non attingit. Et hic quidem accomodat loeu quem tradat appofitiflime: alius aliquis non eadem utitur appli, candi felicitate: interim tamen nihil dicit ueritati fidei amp;nbsp;diledioni dei amp;nbsp;proximi contrarium, omniaautem profertad aedificatione. Ex hac,inquam, diucrfitate nemo fumit occafione diuertendi ab ec defia. Omnes enim pqomnia probant, quod bonum eft retinent: amp;nbsp;in omnibus concionibus aut aufcultationibus facris, omne ftu, dium fuum unice ad aedificationem referunt, Quinimododores

c X

DM VNITATE ECCLESIAE.

ipfipukhre inter fe confentiunt, amp;nbsp;huc quo$omnia dirigunt,ut melioresreddantur, cum ipfi turn auditores : non ut ipfi uideantur doctores,aut protuliffe quod nemo uidithafienus. Dodiores no faftidiuntindoâiornm conciones. Quanquä cnim hifcopü non omnino attigite uideantur,quia tamen falutaria dixerunt, laudan iur,non condemnantur:etfi alicubiin loco amp;nbsp;tempore amice'ad' inoneantur.Imperitiores rurfus non inuident eruditioribus fua do na,nee perfctftiora difcererecufant,nee faftidiunt amp;nbsp;damnant erudi tas peritiorum conciones : fed deum laudant, amp;nbsp;admoniti, imitari contendunt perferiora. Prudenter enim S. Aurei. Auguft. lib. de Doâ Chrift.it Cap.^G.Quifquis,inquit, feripturas diuinas uel qua' libetcarum partem intcllexiffe fibiuidetur, ita uteo intelleru non aedificet gemina charitate,dei amp;nbsp;proximi, nondu intellexit. Quif' quis uero talem inde fententiam duxerit,ut huic aedificanda: chari' tati fit utilis,nec tamen hoc dixerit,quod ille quem legit eo loco fert firfeprobabitur,non pcmiciofe fallitur, necomnino metitur. Idem mox,Corrigendus eft tamen, amp;nbsp;quam fit utilius uiam no defererc, demonftrandum eft,ne confuetudine deuiandi,etia in tranfuerfum aut peruerfum ire cogatur.Haecille.Ergo ficubicrarfius fuerit ab« elefiaftico interprete aberratum,errante peritiori fraterneadmonere licet,fchifmaautem facere minime licet. Schifmatu authores fere' fu perbuli amp;nbsp;arrogantes funt,tabefcuntfy inuidia,ideofy omni chari' täte amp;nbsp;moderatione defututi, niliil nifi ex feipfis natum approbat, nec quicquam cum aiijs commune fuftinenthabere,perpetu0fub' lime aliquid amp;nbsp;nihil uulgare aut fimplex méditantes. In hosipfoS i.Cor.S. quadrat illudapoftoli Pauli diébu,Scientia inflat,charitas ædificat, Religiofi ergo in ecclefîa dolores amp;nbsp;difcipuli, propter doarinam nöineptä,licet craffiorc, piam tame amp;nbsp;ædificantë,neçp ecclefiæ coU fortium deferunt aut fugiunt,ne$ altercanturaut contendunt,cha ritatem potius coluntin omnibus.

Propter ui Porto fiminiftri uitijs aut morbis laborant fœdis, interim uerO rid miniaro in docendo,admonendo,adhortando,'accufando amp;nbsp;confolandoH rum non fa deles funt,G légitima facramenta difpenfant légitimé, nemo habet ciendum iuftam deferendæ ecclefiæ occafionem. Dominus in euangelio di' fchifma. ferte dicit,[n cathedra Mofis fedent feribç amp;nbsp;pharifæi. Omnia ergo M4tJgt;,22. quæcun$iuffcrintuos feruarc, feruate amp;nbsp;facite : fecundum opera uero eorum nolite facere. Dicuntenimamp;non faciunt, En dicunt amp;nbsp;non faciunt,dicit dominus;ergo doéfrinæ non refpondebat do centium uita:quia tarnen flabantin cathedra Mofis,ideft, quoniam legitime amp;nbsp;fynecre uerbum dci praedicabant,doftrinam fynccraffl recipe«'

teciperc,uîtam uero dodrinænon refpondentem refpuere iubet: ideocyfdiifmafacere propter doloris uitia fphibet dominus.Certe pfeudoprophetas fugere praecepit. At pfeudoprophetam non facit mala uita,fed prauadoélrina.Magnum hac in re certamen fuit bea to patri Auguftino cum Donatiftis, contendentibus minifterium propter miniftrorumimperfedionem minus effe efficax. Id quod alterius eftconfiderationis.

lam uero quid attinet noftras ecclefias propter rituu diffimilitu' Propter ri dinem uel uarietatem auerfari amp;nbsp;relinquere? in Baptifmo,inquiüt, tug diner, paruulorum non eadem utimini forma : ita amp;nbsp;in celebratione eu, fitatem no chariftæ.Quidam fedentes panem dominicum fumunt in manus: faciendum quidam accedentes de manibus fumut praefidentium, qui amp;nbsp;in ora fchifa«, inferunt percipientium. Quidam celebrantCcnä dominifrequen tius: quidam uero rarius, nee nifi diebus datis. Sed amp;nbsp;precibushß dem non utimini.Cœtus quo$ ueftri nec eandem omnes formam habent,neceodem tempore coeunt. Quomodo uero credemus in uobis effe fpiritum unionis amp;nbsp;pacis, in quibus tanta inuenitur di, uerfitaslt;!Iufiis ergo de cauffis uobifeum non communicamus. Car. terum de ritibus iftis fuo loco dicetur opportunius. Mirum eft au, quot;muiros non prorfus rudes amp;nbsp;imperitos rerum ecclefiafticarum, nullaalia pro nephado fuo fchifmate tuendo argumenta proferre. An ignorantmiferi,quanta femperfueritin ritibus diuerßtas,ni, hilo minustamen Temper permanente indiuifa unitate in eedtfia Chrifti catholica.Socrates hiftoriæ ecclefiafticæ fcriptor illuftris lib. hiftoriarum s.cap.22.multis exponit rituum in ecclefia dei diuerfi, ratem.Inter alia,Nulla religio,inquit,eofdem ritus cuftodit: etiamfi eandem de illis doarinam amplexatur. Etenim qui eiufdem funi fidei,de ritibus inter fe dilfentiunt. Et iterum, Opcrofum amp;nbsp;mole, ftum fuerit,imo impotfibile, omnium ecclefiarum quç per duitates amp;nbsp;regiones funt ritus omnes confcribere. Beatus martyr Irenæus ad ViXorem Romanae urbis epifcopum fcribens, comemorat ma. gnam ecclefiarum in leiunio, denicp in celebrando pafehatediuer fitatem:deindefubiungii, Et tamen niliilo minus omnes ifti,etiam cum in obferuantia uariarent, inter femetipfos amp;nbsp;pacifici fuerunt femper nobifeum, amp;nbsp;funt, nec diffonantia ieiunij, fidei confonan, tiam rupit.Etiterum,Beatus,inquit,Polycarpus cum ad urbem Ro mam uenifletfub Aniceto, cumty de alijs nonnullis parum quid habuirfentinter fe contrauerfiæ,mox reconciliatifunt : de hoc uero capite nihil inter fe contendetunt.Neq; enim Anicetus Polycarpo perfuadere poteratne feruaretquæ cum loanne difcipulo domini

ÙË VNITÄTE ^CCLE§TAE.

noftri ac reliquisapoftolis,quibus cum fuerat conuerfatus, fempet feruarat:ncc Polycarpus Aniceto fuafit ut feruaret, qui fibi presby' terorum, quibus rucce(ferat,confuetudinem feruidam eiTe dicebat# Eteum ifta fie haberent, communionem inter fe habuerunt. HrC iUe.Proinde uetus illa ecdefia ufa eft libertate magna in ritibus ufut pandis, ut tamen non didblueret uinculum unitatis.Sed amp;nbsp;S. Au' guftinusjanuario quid in hac rituum diuerfitate fequeretur aut fa' ceret proscribens, non iubetfchifma facere,fed moderate amp;nbsp;prüden ter iudicans,Nulla difciplina eft in his melior, inquit,graui prüden tiiy Chriftiano, qui eo modo agat quo agere uiderit ecclefam ad quamcun$ forte deuenerit. Quod enim neep contra fidem,neque contra bonos mores iniungitur,indifferenter eft habendum:amp;prO corum inter quos uiuitur focietate feruandum. Rurfus nehuiuS canonis amp;nbsp;confilq praetextu aliquis quofuis ritus quibuslibet ob' truderet,fubiiingitgt; Ecclefia dei inter multam paleam multa$ zizai nia conftituta,multa tolerat:amp; tamen quæ font contra fidem amp;nbsp;bo nam uitamgt;non approbat,nee tacet,nec facit.Hæchaftenus.

Propterim nbsp;nbsp;Poftremo, cum ifti arbitrantur nullam ibi elfe ecdefiam ueram,

puriorem ubi adhuc morum uitia in hominibus in ecdefia conuerfantibuS Wtdm horni apparent,quorum fe cofortio pollui, nifiuel non accedantadearn, nummec=.ei protinus ab ea recedant, in Catharorum inciduiinfaniam, qui defa con, amp;nbsp;ipfi falfa exaélirfimæfanaimoniæ imaginatione decepti, feue' utrfantiwm ram$exercentes rigiditatem fugiebant ecclefias,in quibus fruauS non faciem euangelicae doélrinæ liquide non apparebat. Hisopponimus amp;nbsp;dilfchifma. propheticas amp;apoftolicas,nimirum ianaidimas ecclefias. Etenim Ifaias amp;nbsp;leremias fui fæculi mores acculantes, grauiter inuehuntur in corruptionem doéfrinæ amp;nbsp;morum. Nec leuiaautuulgaria illi' impingunt fcelera,fed capitalia. Clamatiraias, auertice capitis ad calcaneum uf$ pedis,non effe fani quidpiam : amp;nbsp;tamen non defi' ciebatab ecdelia amp;nbsp;nonam fibiconftituebat, licet ab omniimpie' rate amp;nbsp;corruptione fibi caneret quam diligentilfime. Quot obfccro erant in ipforum Chrifti apoftolorum choro uitia, quot errores! Nuquid nero ab eis deficiebat dominus! Ecdefiam Corinthiacam eccuparatcorruptio non morum tantum, fed amp;nbsp;dodrinæ. Erant in ea contentiones,faamp;ones amp;nbsp;iurgia. Scortatio, amp;nbsp;coniugij pro, phanatio nimium erat uulgaris. Quid quod multi factis commué nicabantprophanis! Baptifmum certe non uulgari errore referes bint ad homines. Comam domini priuatis adeofy luxuriofis fuis conuiuijs polluerant:fed et de mortuorum refurre4ione non ben' fenuebant. An nero ea de caufTa uel ipfe ab illa rcccfTit apoftolus,

DECAD. V. SERMO II. 2®

uel alios ab ca recedere iuberflmótalem eedefiam fantam effe prç dicat, di0idia$ grauitcr obiurgans, omnes hortatur ad unitatem cedefiæ in fynceta ueritate colendam. Indubitatum eft ergo,grani, Kr peccare abftinentes à confortio noftræ imo catholicç eedefiæjn qua etfifint non uulgares corrupt* uitæ errores, doélrina tamen fyncera amp;nbsp;facramentorum celebratio pura eft.

At obijduntifti,Omnes promifcue addominier cœnæcomma Propter in Itionem admittitis, impuros, ebrios,auaros, milites, amp;nbsp;alios huius dignosce not£homines,CÜ quibus diuinusapoftolus ucl comuncuetatedere nd domini panem,tantum abeft utcocedat cum talibus dominicum frangere participent panem.Nifi ergo pollui libeat prauorum comertio, neceffe eft uel tes, non fa non accedere ad hancfocietatem,uel protinus ab ipfa refugere. At, ciendum qui de Cena domini amp;nbsp;participatiöe cius,fi uixerimus,alio acfuo fchijmd. quidem loco dicemus,In præfenti hoc tantum contra illos profetie mus, Paulum feruum lefu Chrifti fideliffimum domino fuo non fui«erigidiorem. Hunc autem conftatad menfam facramadmi, fiffe ludam,quem cognofcebat intus, quod dicifblet,amp; incute, nee tarnen repellebat. Repulitfet autem, fifciuiffet difcipulosreife quos cius confortio polluendos. Ipfe quidem ludas pointus erat. Corrupta enim fuit mens cius ac confeientia: at non potuerant per alienam perfidia contaminariapoftoli exteri,quorum animi erant per fide ueram fynceri. Proinde Paulus apoftolus, Probet feipfum i.Cor. lio homo,ait,amp; fie de pane edat amp;nbsp;de poculo bibat. Semetipfum iubet probare quemlibet,nö alienum indicate famulum, qui fuo flat uel cadit domino. Si fide mftruamp;us fis,et legitime participes menfæ do mini,non commacularis aliena malitia. Proinde non cft quod pol lutionis uitandæ gratia,feiungaris abecclefia, in qua cernis malos bonis commixtos de Cerna domini participare.Si autem feiunge ris,liquido declaras te arrogatia fiaélum participare cum illis quos S.Auguftinus librocontra Parmenianum ;.cap.i.hifcc pingit certe uiuis proprijsty coloribus.Illi fili j mali, qui non odio iniquitatum alienarum,fed ftudio contention^ fuarum, infirmas plebes iaftan, tia fui nominis irretitas uel totas trahere uel certe diuidere afleftat, fuperbia tumidi,peruicatia utfani,calumniis infidiofi, (editionibus turbulenti:ne luce ucritatis carere oftendantur, umbram rigidae fe. Iteritatis obtendunt:amp; quae in fcripturis fanftis falua dileélionis fynccritateamp;cuftodita pacis unitate ad corrigenda fraterna uitia moderatiori curatione fieri præcepta funt, ad facrilegium fehifma, lis amp;nbsp;occafionem pœcifionis ufurpant. Idem author inter alia pic amp;nbsp;prudenter difputata,confcquenubus gt;, cap, hoc confilij pladdh

DE VNITÄTE ECCLEälAE. datingenijs, ut moderatequod ponunt corrigant, quod non pof' funt patienter ferat,et cum dtleâioncingeminant,donec ipfc deuS uel corrigat uel in die iudici) paleas uentilet.

Vnitat fir Proinde concludentes huclocumgt;uetba beati martyris Cypria, tamQfa. ni uobis reciubimusjs lib.j.epift.j.epift.fic rdiquitfcriptu, Si uidé gendu efft tur in ecdefia effe zizania, non tamen impediri debet aut fides aut febifma. charitas noftra,utquoniam zizania in ecdefia effe cernimus,iph de ecdefia recedamusmobis potius labotadum eft, ut frumentum effe pofhmus,ut cum cœperit frumentum dominicis horreis condi, fru dum pro opere noftro amp;nbsp;labore capiamus. Apoftolusin epiftola fua dicit,In domo autem magna non folum funtuafa aurea amp;nbsp;ars gentea,fed amp;nbsp;lignea amp;nbsp;fiAilia: amp;nbsp;gurdam quidem honorata, qua: dam autem inhonorata: nos operam demus,amp; quitum porfumuS laboremus, utuas aureum uelargenteum fimus. Caeterum fidelia Uafa confringere domino folicocetum eft, cui amp;nbsp;uirga ferrea data cft.EfTenon poteftmaior domino fuo feruus. Necquifquamfibi quod foli filio pater tribuit uendicare feputet,ut ad aream uentilaU dam amp;nbsp;purgandam paleam iam ferre fe porfe, auta frumento uni' uerfa zizania liumano iudicio fegregare. Superba eft ifta obftinas lio, amp;nbsp;facrilega præfumptiOiquam fibi furor prauus affumit.Et dii dominium fibifemperquidam pluS quam mitis iuftitia depofeit af fumunt,de ecdefia pereunt: amp;nbsp;dum fe extolluntinfolenter,ipfo fuo tumore exegeatiueritatis lumen amittunt.Dominus Icfus erranteS . oues in unitatem catholicae reducat eedefiæ, amp;nbsp;uiucntes in unitate,.

feruet amp;nbsp;prouchat.Arnen.

De frcetfio Hisautem aduerfarijs noftris rèprerfis, exurgunt hoftes noui amp;nbsp;tae 4Roma acres, Romana: uidelicet monarchiae fedisfy utuocantapoftolicr, nauclcfa' ecdefia: uetuftiffimr propugnatores. Adrauim enim ufep dami' tant eodem nos crimine couiflos teneri,quo Anabaptidas amp;nbsp;pha, naticos quofdam condemnauimus. Nos enim facrilego quodam fchifmate,amp; nulla adagios nece(fitate,ueterë deferuiffe Romanam ccdefiam,amp;nouas atep haereticas nobis extruxilfe fynagogas Ete' nimin Romana ecdefia habere adhuc fuam authoritatem diui' nam feripturam,recitari illam adhuc in omnibus templis,difputari denity ex ea in omnibus fcholis,fed amp;nbsp;fuum locum habere atq; ua iere facramentorum ufum : ideolp fchifmaticos effe nepharios, qui defe^ionenon neceflaria defeiuerimus ab ecdefia catholica, ma' ximepropter uitiaquzdam cleri amp;epifcoporum..Video ergo mi' hidigrediendum paululum,amp;certandum effe cum papifticæ ecclc fiat defcnforibus,dcmonftrandum^ nunquam nos rccciïiffe ab ec/

DECAD. V. SURMO TÎ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Il

deGa Chrifti catholica. Ac quoniam in primis in hac eau(Ta feire Qyhhrtt 0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;referi,quis hçrericus, quisle fchifmaticus uere dicatur,de his paucu tilt;uf,quix

iiS lahzcprælibo. S. Auguftinus hoe interere putat inter hæreticum fchifmati, amp;nbsp;fchifmiticum , quod ille prauis doamp;rinis fynceritatem fidei amp;nbsp;eus.

a' apoftolicæ doftrinæ adulterat : hic utro tametfi in dodrinam pu„ dé nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ram amp;nbsp;fidem fynccram nihil peccet, ab ecclefia tarnen temerefe Ce,

u Cparat,uinculum unitatis ditlocians. Et Certe haereticus eft proprie, de quifquis contra feripturam, quæ uerbumdeieft, contra fidei arti' fe culos,uel contra eedefiæ uerbo dei natae dogmata fana, fpe tem, rHporalis alicuius commodi, ex fuo arbitrio humana$ eleaione, la aliéna deligit, rccipit,tradit, feefatur, pertinaciter^ retinens, tuetur ré nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;propagat. Edido imperatorio Auguft. Cæf. Gratiani, Valenti,

re nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;niani, amp;nbsp;Theodofij definiuntur Catholici uel-Chriftianieffe, in ea

J Suerfantes religione, quam beatus Petrus Romanae ecdelix tradi, i adit, quamty doceant beatus Damafus, amp;nbsp;S. Petrus Alexandrinus tô epife. consentes uidelicet fecundum apodolicam difciplinam, bi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;euangelicam doélrinam, patris,amp; filq, amp;nbsp;fpiritus fanéli, unam

tquot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deitatem fub pari maieftate, amp;nbsp;fub pia trinitate. Ruifus, Haeretici

d'declarantur ab ijCdem,contraria fequentes,quos amp;nbsp;dementes, amp;nbsp;1, infames,fupplicijsly dignos iudicant. Porro Schifmaticus eft,quiflt; 1Ü nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quis ab unitate eedefiæ deiueræ fe feparat,nouosty coctus ud ipfe

a(inftituit, uel ab alijs inftitutis adhrret, licet in dofirina parum ab, lOerret. Non arbitror autem quenquam quicquam in his defiderarc 6 aut oppugnare deferiptionibus. Proinde grauiter in nos peccant % monarchia: Romans propugnatores,nunquam non in ore cono tra nos habentes hærefeos amp;nbsp;fchifmatis crimina atrociffima. Eté, g nim nihil docemus contra fandarum feripturarum fynceritatem r, amp;ucritatem,uel contra fideiarticulos,autcontra fana amp;fcripturis i, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;canonicis ftabilita dogmata eedefiæ catholicæ. Si commoda terre,

I/na querere libuiffet, manfidemus uti$ in Papiftica do^rina, itt ffl qua omnia funt lucrofa. At propter Chrifti dodhinam receptam fl direptioni patemus omnium. Id quod non ignorauimuS, cum ✓ aPapæ doàrinarecedercmus.Nulla ergo fpe temporalis commo, j, dldominam Chrifti fetamur. Præterea nihil afferimus pertinaci, d ter. Si quis enim ex uerbo dei meliora docuerit, non refragabimur ß melioraamplefti. Quinimo liberauoceamp;fyncero corde damnat j mus omnes hrrefes amp;liæteticos, quofeunq) tandem uetus illa ec« / clefia, uel fynodir,uelextra fynodos gladio uerbi dei iugulauit. i,Oppugnamus autem falfam Papæ doctrinam, noua eius decreta te cum uerbo dei pugnantia »abufus amp;nbsp;corruptionem in ecdefia lona ?f

DE VNITATE ECCI^E SIAE.

^gefadiffimam. Sumpferunt fibi Romani epifecpi, cum coniura' tis fuis, ryrannidem in eedefiam,exercentes uerum m templo del antichriAianirmum; tyrannidem ergo amp;nbsp;antichiiftidmfmum fugi'' mus amp;nbsp;recufamuSyChriGum amp;nbsp;iugum eius non reeufamus, focie' tatem fandiorum non fugimusdmóurin hacmanere, ueracy Chd fti amp;nbsp;fandiorum membra effe poßimus, ex Papiûica ecclefia refu^ gientes,in unam fandiam catholicam amp;nbsp;apoftolicam ecclefiam to colligimur.Hanc enim agnofamus ueram effe dei domum, amp;nbsp;ip, fifhmum feruatoris Chriftidominiouile, cuius ipfe paftor eft.

Ziberddn nbsp;nbsp;Libere enim fatemur,amp; magno cum gaudio gratias deo libera'

framp;ionis tori agentes , praedicamus nos recetfirie à Romana ecclefia, cano confefsio, demq; etiam hodie abominari. Crterum diftinguimusante om' nia inter Romanamecclefam uetercamp; nuperam. Fuit enim quon dam Romæ fandia amp;nbsp;fidelis ecclefia ,quam uiri apoftolici, amp;nbsp;ipfi apoftoliChridi ucrbo dei fundarunt at$conferuarunt. Ea nomm docaruit ritibus hodie receptis amp;nbsp;ufitatis,fed fi uidiifet eos,anathc' mate percuffirfet. Caruit decretis, quibus innititur hodie Romana ecclefia. Ignorauit monarchiä amp;nbsp;tota illam curia.Igitur ab antiqua illa Romana amp;nbsp;apodolica ecclefia nec reccifimus, nec recedemus unqua. Agnofeimus praeterea oes Romae hodie Chriftum adorati tes,amp; feruantes feabomni Papiftica pollutione,quales no paucoS Roma habere non dubitamus, ,pdiledlis fratribus. Porro ecclefii nuperam Romana illam,Papa Chrifti uicarium in terris agnofccfl tem, amp;nbsp;adorante, obedientecp legibus eius, ecclefia Chrifti ueram effe non agnofeimus. Vnde fchifmatici etfenon posumus,qui Ro manam ecclefiam relinquentes, à uera dei ecclefia non receflimuS. Nuperam nbsp;nbsp;Ecclefia enim fandla catholica Chrifto unico pallori adhxret,il

Rom.ecde lius uerbo credit, amp;nbsp;fandle uiuit, Contraria omnia inuenias in Ro fiam non mana ecclefia,utuenire non po(lit,neq? in externae amp;nbsp;uifibilis, neqt efletede, in internat amp;nbsp;inuifibilis ecclefix deicenfum. Tolerant multa pq in fam. ecclefia,in membris,inqua,amp;miniftrisciiis(quod modo cu contrl fchifmaticos agerem,oftendi)ueruin in nupera illa Romana ecde' fia non inuenias leuia amp;nbsp;tolerabilia uel dodlrinæ uel uitat uelciToe rum uitia:enormia, delperata amp;nbsp;abominabilia in ipfa funtomnia. Quæ ergo dileélio de pertinaciffimis deploratiffimisty rebus me' liora fperer^ Adnumerantur ccclefiæ dci externa: amp;nbsp;tolerantur hyquot; pocritæ amp;nbsp;mali.Romancnfes autem illi nec mali funt, nechypocri tæ,fed perfimi prorfus amp;nbsp;atrocirfimi ueritatis Chrifti hohes, palam blafphemantcs euangelium, amp;nbsp;perfequentes credentes in Chriftü« Ideofy ccclcfiamp; dci nom non habent, neg internas, neg externas.

Spixitté

bnCAÓ. V. SERMO TT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;11

Spiritus domini requiefcit fuper cos qui contremifcuntad fermo, Intend, eC nem^deiifti incandefcunt, Gquis lerio rcuereäiur uerbumdei. Vera defiæ dei fides omnia uitæ uni tribute Chriftoaftt fiJeks periequunturquod notas Rogt; uni Chrifto omnia tribuunt uttæ , nec figmentis Papifticis laiutem mana teelt partiuntiir.Pro diaritate exercent trucukniiä contra fratres amp;nbsp;pro, fa non hamp;quot; ximos.Quid quod publicis eccleiiæ bonis ipfî abutuntur ad priua, bet. tas fuas libidines' Quod enim fideles olim ex charitate cöiulcrunt ad ufum ccclefiafticum, amp;nbsp;ad fubuentionem pauperum, ifti prodi. gunt uiucndo luxuriofufime ac fceleratiffime. Id quod de eis ante i.Pet.t. annuciauerut ecclefiz dei elediapoftoli dni Petrus atep Tliaddarus. erin hdf

Ac de externis eedeftæ notis quid dicä^Aiunt tfti fcripturä cano, Epißola. nicam fuam iiabere authoritatë in Romana ecclefia, illa amp;nbsp;in tem. Externae plis amp;nbsp;in fcholis recitari,ac facramenta fuum locü habere,amp; cffica, eeclefia dd cia erfe.Ego ucro diuerfum oftendere poffum.Principiolubqciunt notas Roa fcripturaruminterpretatione fedi fuæ,amp; tus iudicandi de omnibus mand ée# attribuut fuo idolo Pontifici Romano.Notitfimus eftetiim canon defanon ille, Ab omnibus quicquid t?atuit,quicquid ordinat, perpetuo qui„ habet. dem amp;irrefragabiliter obfcruandüeft Item, Cuncta per mundum nouit ecclefia, quodfacrofanda Romana ecclefia plias de omni, bus habeat iudicandi,ne$cuiquä de eius liceatludicare iudicio. Er go amp;nbsp;feripturas iudicat,exponit,acæ fuo arbitrio flebit amp;nbsp;reflétait, lam non cömemorabo,quod difertis uerbis fedis illius promachi fcribunt,fci:iptura canonicam authoritatë fuam accipere ab ecclefia, hac Auguftiniabutentes fentcntia, Euangelio non credere, nifi me cömoueret fanftæ ecclefiz authoritas.Hoc dicam quod nemini no perfpicuüerfe poteft,Romanamecclefiä aut huius prendes ecclefiæ, natiuum fcripturæ fenfum tollere emedio, fubftituere autë alienü, quem, ut fit plaufibilior, fenfum appellant fanétæ matris ceelefiæ, quem amp;nbsp;tanta urgentimprobitate, utfi opponas fenfum natiuum, auditurus fis haeretici probrum. Breuiter, nifi totam fcripturam ad ipforum fentenciam amp;nbsp;cömodum detortam,Iioceft, ipforum decre tis feu uencno temperatam proferas,non ipfas feripturas protuliße, fed hzrefim docuiße diceris. Exemplis res fiet illuftrior. Scriptura docetlefum Chriftum elfe unicu caput ecclefiæ : uerum nifi adiun, gas etia Papam in terris effe caput militantis ecclefiæ.hæreticus ap, pellaberis Scriptura docetlefum Chriftum unicu eße intercefforem uel mediatorem,facerdotem, amp;nbsp;unicam Iioftiam expiatoriam fide, hum : uerum nifiadiungas Chriftu mediatorem quide effe redem, ptionis,diuos autem cum Chrifto mediatores crie interceriionis,fa cnficos item quotidie incruentam offerre hoftiam,ita ut cum Chri,

DE VNITATE ECCLESIAE.

fto fimul etiam fanftiagnofcantur erfe in cœlis interceffores, amp;nbsp;fa* cerdotes in terris quotidie offerre in MifTa pro omis amp;nbsp;mortuis, hæ retiens appellaberis.Sctiptura docet,Tefum Chriftum effe iuftitiam fidelium,quæ fide recipiaturànobis:uerum nifiiuftitiam operibus amp;nbsp;meritis hominum partiaris, appellaberis hrreticus. Scriptura do cet, Chriftum afcendirfein cœlos, mifi0c uicariam uirtutem fpiri' tum fandum,nc$uenturum porroin mundum corporaliter, nifi ad diem iudicij: uerum nifiagnofcas eundem Chriftum corporali, ter quoqipræfentem elfe in pane cuchariftiæ,ac eundeibidem ad, ores, hæreticus appellaberis. Chriftus dominus dixit in ultimace, na,poculum exhibens dtfcipulis, Bibite ex hoc omnes : exterum fi tu contendas utracp (aeramenti fpeciem dari oportere fidelibus om nibus,appellaberis hxreiicus. Dixit in lege fua dominus, Non fa, ciesidolum, non adorabis,non colcs:uerum nifi tu intelligas per idolum gentilitiumidolum,Saturni autMercurii,non d€iucri,aut diuialicuius, hæreticus appellaberis. Plura huius generis alia pro, ferreporfem »fi loquerer ignorantibus. Quam itacp authoritatem, quem locum dicemus uerbum dei obtinuiife in Cede illalt;Quis non uideatfœdifîimos iftos liominescaptiuum conculcare fandiffimu dei uerbum, figereat$refigere teges dei pro fua gygantea auda, cia^Deftitui ergo Romanam ecclefiam ucrbo deifanao,tam claru cft,quam quod dariffimum.Demonftraui huius Decadis Sermone i.fatis noneife uerba iadiare fcripturæfanélæ, nifi eadem fenfum natiuum retineant incorruptu.Ecclefia Romana corrupit fenfum, amp;nbsp;dogmata feripturis contraria fimplicioribus obtrudit. Proinde non eft uera Chrifti ecciefia.

Baptifmi facramentum à Papifticis miniftris collatum, tametfi non iteremus ibaptizaruntenim in nomen patris, amp;nbsp;filij,amp;fpiri, tus fandiificuti Sermone i.huius Decadis expofui: fradionem ta, men panis feu Cœnam dominicam, ita contaminarunt,fideify or, thodoxæ contrarijs dodrinis corruperunt , amp;nbsp;in tam fœdam con, uerteruntnundinationem,ut nemo fanæ mentis religione falua amp;nbsp;fana confcientia cum eis communicarepoffit. De longe corrui ptiffima miniftrorum Romanae ceelefîæ uita moribusfy fceleftiffi, mis,nihilnuncdico.Iam enim uelezeis apparere puto Romanam illam federn no habere externas ucrædei ecclefiæ notas,cum uerbo dei fyncero,fanafyeuangelij przdicatione,minifterio inquam di, uino,amp; miniftris eeelefiæ legitimis, nec non falubri ufu Cœnæ do mini careat: ideofy non eße ueram dci ecclefiam, à qua nemo citra idiilmatis crimen deficerepoffit.

Hac

DECAD. V. SERMO IT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;±3

Hac ratione,in quis, nulla relinquetur in terris Cltrifio ecdefia. Deus rfc frEedefîæ enim gubernatoribus aberrantibus et uerbum dei corrum uat fibi ecamp; c pentibus deferentibusfy, quæ obfecro fpes reliqua eft de ccclefia^ clffra,eua l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aut lignis non comparentibus ecdefiæ,ubi quzfo eft ecdefiae Re, aberranti,

S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fpondemus deum optimum maximumin calamitatibus eedefiæ, burguber'

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in quibus gubernatores à uerbo amp;nbsp;uero cultu dei deficiunt, ac no, natoribus.

,uas leges amp;nbsp;nouos ritusampleftuntur amp;nbsp;in eccleflam inducunt,uc iris eedefiæ notis externis ad tempus ebfcuratis aut obfoletis,nihilo 'minus fibi in terris referuare ecclefiam, quam amp;nbsp;ueris doloribus 'fubmiffis fulcit amp;nbsp;reparatjicethi ab illis qui ueri amp;nbsp;ordinary eccle. 'fiæ gubernatores uideri uolunt non agnoscantur pro ueris dei ec^ i elefiæ miniftris autdodoribus.fed condemnentur profeditiofis ec idefiæ turbatoribus amp;nbsp;haereticis execrabilibus. Exemplis e Scriptura

'petitistes fietilluftrior. Temporibus Aebaz regis Iuda,Vria Pont. 4.R'g°i6 rSummo conniuente,necrefiftentibus regni principibus amp;Sacerdo' 2.P4r.28. ttibus,rex templum domini claufir, amp;nbsp;cathedram Sacram fuftulit: id 'quod Scriptura diSerte texatur : ideofy ceffauerat amp;nbsp;minifteriu uerbi t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;Sacrificiorum legitimum Seu ordinarium : Sed niliilo minus erat

! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fanda in regno Indae ccclefiadnqua ISaiam docuilSe cum alijs quia

'buSdam uelutiextraordinarie (ut fic dicam)nulli eft dubium.Sub «.Reg.z'' : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Manage Adiaz regis nepote exulabat fyncera dodrina amp;nbsp;Sacra, c 22.

imentorum celebratio (circucifionedempta:)ac durauit ea defedio 2. Par.„. : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;donec reformaretur àlofiaprjffimoregeecclefia:interea uero mifli 034..

।funt prophetaeamp;ftutin ludadei ecclefia, licetmaior pars populi cum gubernatoribus Sequeretur amp;nbsp;tueretur impietatem amp;nbsp;defedio nem Manalfeam.In regno ISraelis Ieroboam rex Leuitas dodores ;.Reg.quot;' legis domini amp;nbsp;praedicatores ueritatis Syncerx officio Suo deturbas i.Par.u.

। nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Uit,amp; prophanos amp;nbsp;indodos populo Sacerdotes uel gubernatores

dedit,noua inSupcr templa,ea$ cathedralia,fundauit, idola uelui, tulos,nouum cultum, nouas aras amp;nbsp;fefta nouainftituit, atque hoc modo utrum dei cultum abrogauit,ita ut in ISracle porro nulla ap parerenteccleSiæ dei externa fymbola, amp;nbsp;tamen dubium no eftin, fignem in ISraelc deiecclefia fuiffe,ad quam conSeruandam amp;nbsp;repa 'randam Subindeadominomittebantur prophetae, licetà pSeudoec defia amp;nbsp;pSeudo proplietis pro ueris dei prophetis minime agnoSce rentur. Docuitfub lcroboamo,eius nominis lIAmos propheta, AntosiO paftor uel armentarius de Tecoa, ueramfy dei dodrinam tradidit: r.edp Sed auditab AmafiaSumme pontifice regni,Vade protinus, amp;nbsp;reci pete in terram Iuda,illic^ propheta uel prpdica.In Bethel autem ne 'pofthac przdicaucris : quoniam fundatio amp;nbsp;templum regium eft.

f 3

DP VNÎTATE ËCCL^STAË.

Quinimocum Achab impietate omnes ante fe reges uicifTet, in fu' per amp;nbsp;abominandum Baaits cultum impietati dcfeaioni^ Icro' boamicr fuperaddtdiflet.omniatytn regno Ifraelis oppleuiUet fu, perftinonibus,idololatria,auguiijs amp;nbsp;facrilegqs, procrea et dei fyn ceram do^rmam perfequeretur in proplietis atroci«ime,inuenta cft tamen in Ifraele prçdarilfima dei ecclefia.Heltas quidem ille ma gnus amp;nbsp;excellenntfimus dei proplieta,ob fœdam liiä defeftioncm à deofaftidio^ populi longe miferrimi, in quo nulla apparebant ueræ dei eedeüæ ligna, fugiens in defertum abilrufit ie in latebras, ;,Reg.t9. ac rogatus à domino quid ibi ageret, refpondit, Zelo quodam ze. latus Turn pro domino deo exercituum, quod filij Ifrael fœdus tuil dereliquerunt,aras tuas diruerunt, amp;nbsp;prophetas tuos gladio occidc runt, amp;nbsp;ego fotus relitus fum,quæruntty animam meam, ut tol, lant eam. Verum protinus remittitur in terram Ifraelis unde profu Rom,u. gerat,his infuper uerbis additis:Dereliqui mihi in Ifracle feptem mi lia uirorum, quorum omnium neq? genua curuata funtanteBaal, necy os ofculatu efteum. En propheta tantus pntauit fe folum in if rade e fidelium numero e«e relictum:fed audit feptem milia à deo referuata hominum fanlt;ftorum,qui genua fua non flexerint, id eft ne externo quidem cultu unquam inferuierint Baat. Quis autem nefciat prophetam perfeptenarium numerum intellexiffe uerorum deicultorum turbam riumerofitfimam : qui haud dubie circuncifi fuerunt,non in Baalis,fed in aeterni dei fœdus. Illi ipfi non carue, runt fide,ergo ne$ doârina,licet hæcnon ita uulgaris elfer, neque ordinaria amp;nbsp;catholica uiderecur apud Baalitas. Caruerunc autem facrificqs proculdubio.quia cum légitima non cxhiberentur,illegi0 limis participarenolebant:rebus interim pcr fymbola uel facrame ta Ggnifïcatis,minime deftitucbantur,fide communicantes omni. Romand fc bus dei donis.

defanon nbsp;nbsp;nbsp;Ad eundem omnino modum poftquam pontifex RomanuS exi/iente ec inftar leroboami regis,deferta euangelii pura prxdicatione,corru' dtlia deus Pta item prima amp;fimplici inflitutione Cœnæ dominica: alijsfy dei nihiZomi^'nftitutis deprauatis amp;nbsp;ad fuum commodum detortis,fefe colloca, nue ecdc quot;'quot;quot; folium, imdin ipfum dei templum uel ecetefiam, oftentanS mter fäp'um deum terreftrem,graui fanc tyrannide oppreffa dei eccle' rithabet ' quot;a.notis externis haud facile hucufey interhingui potuit. Pro fynce

ra enim prædicatione euangelii, mixtum amp;nbsp;corruptum humanis decretis doamp;inr genus propofitum, ac pro Cœna domini Mirfa y°'° papalis celebrata eft:in locum aliorum inditutorum dei, fubiit im, menfa inepurfimarum amp;nbsp;fuperftitiofarum ceremoniarum turba,

quibuS

DECAD. V. S ERM o IT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14

quibus bona pars hominum obnoxia,fedi fefe fubdiditRomanæ, Interca uero non fuit tn toto terrarum orbe extinâa dei ccelcfia, ne quecectdtt apud omnes fandum uerbi minifterium amp;nbsp;cultus dei uerus.Vbiq; enim terrarum difperfi, reperti funtnon pauci horni, nes,qui nec Papam amp;nbsp;conturaros cius, nec corruptionem cius in re bus ccdcfiæ approbauerunt.Adoraucrunt autem Cliriftum domi, num,quem agnoucrunt unicum eße falutis authorem, at$ iccirco mundos fe feruaueruntaPapifticis contaminationibus. Ac mifit deus fingulis prope'feculis tam indeaPaptfmi exordio utros gra= ues ptos amp;nbsp;dcdos,qui Papç regnum tyrannidemqjOicutolim pro pheta: Icroboami corruptelam idololatricam) grauiter accufarunt, poftulantes conftanter ecclefiæ repurgationem à coituprelis papiz fticis,doccntes etiam ueram falutis dodrinam,uetumty ufum facra mentorum. Vbiuero repurgacio pura puta impetrari non potuit per antichtifti tyrannidem,ibi tamen repertum cft indefeOum pu, ritatis Rudium,piumfy legitimi facramentorum ufus defiderium: quale diximus fuiffe in eledisuerx dei cccicfiæ membris,tempori, bus Ieroboami,Achabi,Achas,Manafris amp;nbsp;Captiuitatis Babyloni, cæ. Sicut autem his quo$temporibus ueri propheta: dei pro ueris aBaalitis faccrdotibus minime agnofcebantur,feddamnabantur pro fchifmaticis amp;nbsp;hæreticis:ita foculis aliquot Romanipont.cum fuis coniuratis,uiros pios amp;nbsp;dodos,ucrbum dei praedicantes amp;nbsp;re, formationem ecclefiz poftulantes, excommunicarunt, perfequuti funt,plurimosfyeorum ferro amp;nbsp;igne exciderunt. Id quodipfe do, minus nofter cum prophetis amp;nbsp;apoftolis futurum praedixit.

Praeterea potuit fibi haud dubie copiofam retinere ecclefiam do minus fub Papifmo.ficuti non dubitamus fub Machometifmo fer uatam effe maximam.Quis enim exiftimet nulla fuperelfe cedefiae det membra uera per totam Afram amp;nbsp;Aphricam^ An no potuit fibi amp;us mifericors poienti manufua,in illa podrema ecclcfiae dei cala mitate amp;nbsp;ruina,rurfus retinere feptem (ut quondam)uirorum mi, lia,quotum nullus adoraueritbeftiam aut beftiæ charaacrem acca petirlQuid fatium fit in Turcia, aut quid hodie fiat,dicantqui re« amp;ius amp;nbsp;melius poffunt.Quidapud nos fafium fit feeulisiam ul, timis,negate nemo poteft. Infigni bonitate dei uidemusaccidi0c; ut quemadmodum Circuncibo fignum faderis dei quondam in media defeaione dabatur populo dei, ita hodie quoq? m prefun« dilfimisantichtifti tenebris, factofanÓum baptilma datu eite Chri dianis in obfignationem remiffionis peccatorum hzteditatisty fi* liotum dei,Sane dQannæ puritas infinitis amp;nbsp;cialfiifimis uaditio.

DE VNITATE ECCLESIAE.

Ilibus à coniuratis Papæ eft prophanata,interim tarnen no fuit nul la prorfus.Vtcnim nihil eorum repetam quæ modo dixi de miffiS à deouiris pifs amp;nbsp;doftis reformationem ecclefir poftulantibus, amp;nbsp;plurimum proficientibus apud omnes dei filios, an non confenfu quodam uniuerfali pro certilfimoindubitatofy receptum fuit, Dee calogo omnium praeceptorum deiabfolutifhmum compendium fuppeditari! Oratione dominica pleniffimam tradi prccadi deum formulam? Symbolo autem apoftolico contineri perfe^iffimam credendorum uel fidei regulam:'Certe' excedentibus ex hoc Caeculo ferme omnibus,ac in ipfo agoneiam Iaborantibus,recitari confuC' uit fymbolum uelutperfeairfima faluantis fidei regula. Nec dubi tamus mifericordem deum amp;nbsp;patrem mifericordiarum(qui amp;nbsp;La, tronem illum in cruce Cub extremo uitæ exitu feruauit) opprefTorü tyrannide Antichrifti mifertum, immenfa fua gratia letigirfe amp;nbsp;ui^ uentium amp;morientium corda, ac per fpiritum fandum docuiiïe, confitentesty unum deum patrem conditorem omnium, amp;nbsp;unum lefum Chriftum dei filium mundi redemptorem parfum amp;nbsp;refufei tatum, amp;nbsp;unum fpiritum fanélum, deni$ fandam ecclefiam ca, tholicam,fandifica(recondonatis peccatis omnibus,animasty fide lium in uitam aeternam (lïcuti crcdiderunt)trâftulifl-e,quo amp;nbsp;in fine fæculi refufeitandam carnem noftram credimus transferendam. Habent hic quoq;refponfionem interrogantes, An ne omnes ma, iores noftri ante hæc ultima reuelati euangclijtempora mortui,fini damnatie Difpiciantuiuentes potius, ne propter uerbi dei contem ptum,atq; propter contentiones eötra uerbum dei fufceptas,difpa, rem à maioribus fuis finem fortiätur.Quanquam ergo papifticam eccleliamnon agnofcamus ueram effe ecclefiam, inde tarnen non (equiturnullam omnino elfe aut fuilfe in terris deicCclefiam.Illam cnim neram dei ecdefiam elfe dicimus,quaein Chriftum credidit, amp;nbsp;uerbum eius non deferuit.quam amp;nbsp;fufe fatis defcripfimus. Sci, mus præterea,nos ipfos qui hodie Chrido credimus, ueram effe Chrifti dominiccclefiam.Nam ut fide unico capiti Chrifto omni' busfy catholica: ecclefia: membris cohxremusgt;ita ucris uerar dei e' defîæ fignis non deftituimur.

Caeterum non legimus,inquiunt, fub ludaicae ecclefiae pontifi' cibus,facerdotibus amp;nbsp;principibus,uel prophetas, id eft fidelium du tl:ores,uel ipfos fideles defeiuiffe à pontifice, à rege uel ab uniuer^ fali eccle(ia,ac noua libi feparatafy facrilificia inftituitfe, ficuti uoS hodie facitis.Deficientes enim â Romano pontifice,a regibus,prin cipibus,amp; ab uniucrfali ccclcfia,ecdcfiam nobis ipfis congregatis.

amp; predicationc amp;nbsp;(aeramentorum celebratione ab illa diuerfiffi, mam. R.c(pondeo,uetercs ante Chrifti domini aduentum prefcri, pta decaudatemplo idololatria occupato amp;prophanatO |non nolt; ua facrtficijs qurfiuilfe loca. Nephas enim erat extra templi fepta immolare.Id quod uidete eft Leuit. 17. amp;nbsp;Deut.ix,cap. Necalia de caufTa populus Babylonica captiuitate per annos 7o.detentus, nul la obtulit Sacrificia. Certiffimum eft tame amp;nbsp;prophetas dei, fanamp;os amp;nbsp;ueros dei cultores feparaße Ce à cultu amp;nbsp;facrificijs, contra uerbü dei ufurpatis. Certe Termonibus prophetarum omnibus,amp; facrifi' cia illa amp;nbsp;ecdefiam legimus erfe damnatam. Quo nomine amp;ipfi uiciffim damnabantur à pontificibus amp;nbsp;facerdotibus Baal, tangui hæretici amp;nbsp;fehifmau'ei eXeerabiles : quemadmodum hodiequoque anathematis telo confodimur, quod cum Papiftica ecdefia amp;nbsp;facris eius comunicare nolumus, facra$ipfareqcimus. His accedit quod impletis per dominum amp;nbsp;iam abrogatis legalibus, apoftoli mani, fefta defeâione defeiuerunt non modo à pontificibus amp;nbsp;Hicrofo, lymitana ecclefia,fed infuper nouam Chrifto per praedicationem euangelii, amp;nbsp;facramentorum conterferationem collegerunteede, fiam : quam in Aftisapoftolorü habemus deferiptam : amp;nbsp;ad cuius formam meritireformari debentomnes eedefiæ,quotquot Apo, ftolicxuoluntappellari. Quid ergo hodie peccauimus reformant ApoßoÜQ tes cccldias ad apoftolicæ imagine eedefiæ, prophanatas iam olim tcdtf% dfede illa Romana ac membris eius?Sæpe legimuseedefiam dei ante aduentum Chrifti in carnem deturpatam Ferdis pollutionibus à corruptis hominibus, eandemty repurgata renouatam$effe ad uetcris eedefiæ imaginem,fecundum uerbum dei.Curautem illud ipfum eadem in cauda noftro feculo non imitaremur!

Extant pneterea uaticinia Chrifti fcruatoris,fandorum apofto, Drfedfo} lorum amp;nbsp;prophetarum, graphicedepingentia grauem hanc eccle. Romand fix Chrifti fub antichrifti tyrannide, extremo hoc noftrofxculo fe ecdefa ,uientis,oppreffionem:extantprxeepta grauirfima,iubentia fugere proripi* antichriftum, idololatria,amp; pseudoprophetas. Dominus enim di, tur. Kit in euangelio iecundu Matthæü,Surgent pfeudochrifti amp;nbsp;pfeu: Mdtthz*. doprophetæ,amp;dabüt ligna magna amp;nbsp;prodigia, ita ut in erro, rem inducantur, fifieriporfit,etiam eleAi. Ecce praedixi uobis. Si ergo dixerint uobis, Ecce in deferto eft,nolite exire, Ecce in pene, tralibus, nolite credere. Et iterum,Cauete uobis a pfeudoprophe, Mdtih.7* tis, qui ueniuntad uos in ueftitu ouium, fed intrinfecus funtlupi rapaces. Item,Nunquidpoteft caecus cæcum ducere! No'nneam, Lt««,. bo in foueam cadunt! S. Petrus magna cum grauitate, Seruemi,

DE VNITATE ECCLESIAE.

Aamp;o.t. ni,ait,à generationeifta praua. Copiofiffima idem haedere tradu in fecunda fua epiftola, capite 2, amp;,. Sed amp;nbsp;S. Paulus peromnii cum fando euangelio, amp;nbsp;beato Petro congruens, amp;nbsp;antichriftuffl amp;nbsp;poftrema illa antichrifti tempora.homines^ corruptiffimos, no lumina,fed faces ecdefiz,depingens, iubet fandos ab his recedere, amp;nbsp;ad Chriftum ac ueritatem eius fynceram aggregari. Loca fi quii rcquirat,inueniet2.Thef. 2. i.Timoth. 4. i.Timoth.;. amp;nbsp;4. cap, i.Cor. 10. Idemalibi, quemadmodum amp;nbsp;beatus apoftolus loanncs dixit, F# 1. loan. 5. gite idololatriam.Et in 2.ad Corinth, s.cap.difertis uerbis,amp; lucM' 3,Cor.6. lentiffima oppofitione dcmonftrat,non po0e conftare ullum cone fenfum inter Chriftum amp;nbsp;Beiiai,inter tenebras amp;nbsp;lucem,inter idt» Ia amp;nbsp;templum dei. Ac fubiungit mox. Quapropter exite de mediO illorum, amp;nbsp;fepareminiab illis, dicit dominus, amp;nbsp;immundum ne ^pocaS. tetigeritis:amp; ego fufeipiam uos. Huc pertinet quodbeatus loatquot; nes apoftolus reuelatione fibi à domino Chrifto fada, uidcns fata Babylonis, fimul etiam uocem ccclo delatam, audit in hane fenten tiam praecipientem. Exite de illa populus meus,ne participes fitiS delidorum eius,amp; de plagis cius neaccipiatis,. Idem non femel nd natur æternum exitium beftiam adorantibus; uitam autem amp;nbsp;gio' riam afpernantibus fugicntibusfy beftiam, adhaerentibus autcffl unice unico mundi feruatori Icfu Chrifto.Proinde difceffus ille no ftcr afede uelab ccclefia R.omananon modoIicitus,fed amp;nbsp;neceffa' rius cft, quippe mandatus nobis ab ipfo domino per fandosapo' ftolos,quibus nifi obediamus,faluari nequaquam poterimus.

Défraie, Alloqui non ignoramus abominandas ac culpabiles prorfuS nugmerd. erfe defediones, inter quas tamen nifi diftinguamus,non appare' bit luculenter guid uel prObemus ucl improbemus,quiduefequa' mur aut fugiamus. Eft defeaio apoftafe.qua fidei uel religionis odio,cx mera impietate amp;nbsp;contemptu numiuis,athcicum LucianO fuo impio,ac luliano apoftata,à fide orthodoxa amp;nbsp;catholica, de' nity à communione fidelium deficiunt,amp; ueritatem praeterea Chd ftianam conuitijs blafphemijsfy impetunt,ac ipfam dei ecclefiaffl uel irrident uel perfequuntur. Eft rurfusdefedio haeretica,qua ui' dclicct cum Valentino, Marcione, Ario, Manichro, Artemone, fv milibus$ monftris fuperbiamp; confidentes pertinacesty nequam, uel ipfam fcripturam repudiantes uel interpolantes contemnutu 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;calcant, uel certos fidei articulos, fanaty eedefiæ dei dogmata nc

gant,fubucrtuntacoppugnant,contrariaafiruunt,at$ ita ecclc6af fibi haereticas conftruunt, à ucra autem orthodoxa amp;nbsp;catholica rc' «dum. Eft praeterea difeerfus fchifmaticus, qualis erat Donatifa,

bECAD. V. SERMO TT. 1, ram reparantium feab ecclcßa dei uera,praetextu abfolutioris con, fequendæ fanaificationis. De quo abunde fatis diximus pauld ante hxc. Et fuperiores quidem defeamp;iones duae prorfus funtab,• ominabiles amp;nbsp;nephariae : quemadmodu amp;nbsp;tertia nullo modo de, fendi poteft. At nulla quidem iftarum nobis hodie a Romana ec defia deficientibus imputari poteft. Vacat enim omni crimine illa (cce(fio,quaefit non à uera, fed falfa eedefia: non à populo dei, fed iperfecutoribus populi dei: non ab articulis fidei amp;nbsp;fanis dogma# tibus eedefiae , fed ab erroribus fidei articulos obfcurannbus, amp;nbsp;i prauis hominum traditionibus amp;nbsp;corruptelis: quae denicp fit non feuitate aliqua,fed neceifitate; non nouandi, fed ucrae religionis ftn dio, propter utram fidem recuperandam, fecundum teftimoniz tternæ ueritatis, ut relido tenebrarum cofortio recoUigamur cum Chrifto ucralucc, amp;omnibus membris cius. Ita ucro hodie defc, ruimus Romanam illam fedem, falfa dodrina, idololatria, amp;nbsp;in. noxio martyrum fanguincredundantem : amplexi fumus autem doftrinam euangelicam amp;nbsp;apoftolicam,ideolt;p Chriftum ipfum caput ccdefiæ,quæ cft communio omnium fandorum Chrifto cre dentium.Ethre quidem per digreffionem haamp;nus dixi, redeo ad traftationem Ecdefiæ catholic* , ut abfoluam quæ dicenda fu, perfunt.

Etenim quo plus lucis roborisfy his accedat,quae diximus hucu uf$ de ecdefia,pro feram nunc parabolas aliquot ex feripturis fan« Ais,quibus illa nobis ueluti depila ob oculos ftatuitur.Ac facile erit cuilibet interftinguere inter internam amp;nbsp;externam ecclefiam, agnofcerety quae cui$fint uel propria,uel minus propria. Primu Ecdefa depingitur nobis ecclefia fub fpecie amp;nbsp;imagine domus. Domus efl domui conftruimrin hunc finem,ut inhabitetur ab hominibus: amp;con, dei.,% ftruitur quidem ab archicedis, ex omnigena materia, ex lignis, la, pidibus,cœmento, fundamento primum collocato:cui deinde im, ponuntur muri uel parietes, qui angulari compingunturlapide: poftremo additur uel fuperinducitur tedium, fine quo totum ædifi dum paulatim corruptum collaberetur atty periret. Domumd.ei diximus elfe ecclefiam, cuius architeélus fummus ipfe deus eft, qui in typo,nempe in Tabernaculo Molis , amp;nbsp;templo Solomonis, amp;nbsp;Mofi amp;nbsp;Dauidi formam templi exhibuit,ad quam ipfum extruät.

Deus enim ab initio angelos ne labcrentur,retinuit,hominem ue, to in peccatum amp;nbsp;mortem prolapfum,reparauit,ab ipfo rerü exor* dio protinus ecclefiam fibihnftificans,quam amp;nbsp;uerbo fuo circus fcribcns,dcfignauit.Hanc autem formam cedefiæ omnino oportet g 2

DE VNITATE ECCLESIAE.

tenere,non recipere aliam,uel ab Imperatore,uel à Papa,aut ab alio quouis homine traditam. Verus hic ueri domus dei architeélus in MatMt'* euangelio dicit, Super hanc petram aedificabo ecciefia meam. Ipfe enim dei filius facit nos regno fuo dignos, ipfe fidem infpirat, per quam fiamus ecclefiæ deiuera membra. Quamuis auteipfe domi nus fit unicus amp;nbsp;fummus ecclefiæ fuæ architeamp;us,operam tarnen ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hominuin cxtruendo nonafpernatur,imdadiungit fibi in extrucn

da ecclefiahomines,quos amp;nbsp;architeeftos appellate dignatur. Pau, a.Corje lus enim,Vtfapiensarchite(ftus,inquit,fundamttum pofui. Et ite, rum, Quis eft Paulus, quis Apollos,niliminiftri, perquos credidi, ftis:amp;ut cuiep dominus deditŒgo piantaui, Apollos rigauit, fed deus dedit incrementum.Italt;p non quiplantateft aliquid, necpqui rigat,fed quidatincremctum deus.Rurfus, Dei fumus cooperarij, dei agricolatio,deiædificatio eftis Exemplo rem proponemus, Cu 18,10. deus inter gentes fibidomuexcitareuellet,primum gratia fua pergt; fudit Cornelium legionis Italicae apud Cæfaream prarfidem, uel ducem ac centurionem,mox mirfo apoftolo Petro,domum illa fibi praeparat amp;nbsp;adoptat.Petrus enim docet amp;nbsp;baptizat,Cornelius cum fuis aufcultat,credit, baptizatur, amp;nbsp;fit domus dei, ecclefia uera, qua amp;dominus per fpiritum fuum inhabitat. Sicutenim domus inquot; habitaturab hominibus, ita ccclefiam inhabitat deus, Paulo teftäte et dicente, Templum deifaneftum eft,quodeftis uos.Item,An nefei tis quod corpora ueftra finitemplum eius qui eft in nobis fpirituS fanhi'^amp;c. Huius domusfundaments eft Ghriftus. Dominus ent apudIfaiam dicit, Ecce ego fundo,feu mitto in Zion (nimirum in ecclefia) lapidem, lapide probatu, angulare, preciofum.folidiffimu fundamentum. Qui crediderit non feftinabit.Id uaticinij exponeS Mdtthi6. in euangeliofecundum Mattli.dominus,amp; fibijpficeu eedefîç fun damentoapplicans,ad Petrum confitentem lefum effeuerum ueri dei fiIiumgt;Mefïiamexpeaatum, dicit, Et fupec hanc petram ædifi, caboeedefiam meam. Et portæ inferorum non præualebunt adquot; uerfuseam. Accedititis amp;nbsp;beati Petri apoftoli expolitio, qui citans Pfal. ti7. hæc ipfa Ifaiæ prophetæ uerba , amp;nbsp;alludens ad illa Dauidis, Lapi' dem quem reprobauerunt aedificantes, hie fadus eft in caputanquot; ?,Prt.2. guli,diferte dicit,Chriftum lefum effe lapidem ilium uiuum, ab lio 18.4. nbsp;nbsp;minibus quidem reprobatum,â deo nero eleéfum, fundamentü fit

mum,cui qui innitatur, minime confundantur. Cofentit Petro etia vCor. 10. Paulus apoftolus. Dicit enim,Petra autem erat Chriftus.Et iterum, i,Cor. 3. Fundamentum aliud poninon poteft,quâm quod politu eft, quod BRhtf.fe, eft Icfus Chriftus. Ergo cum idem illc alibi hoc ipfum fundamen, turn

turn nominat fundamentum apoftolorum amp;nbsp;prophetarum, no ita accipiendum eft, quafiapoftoli amp;nbsp;prophetae fint fundamentum ec, clefißfcd quod hi iefum Chriftü {gt; fnndam«ocedefiç collocarüt, et totam ftruduram huic fundamento impofuerüt, etiam femetipfos. Nequeunt enim homines mortales obieélum erfe fidei, amp;nbsp;funda, mentum ecclefir,cuiinnitantur fideles.Clamat Dauid, Dei uia im Pfal,i8, maculata eft, amp;nbsp;eloquium dominieft examinatu, proteror cft ipfe omniuroin fe fperantium. Quis enim eftdeus prater dominum, aut quis PETRApraeter deum noftrum ^ Nam amp;nbsp;leremias, Sic jCTe,t7. dicit dominus,inquit,Maledicius uir,quiconfidit in homine,amp;po nit carnem brachium fuum,amp; cuius cor recedit à domino.Benedi, élus uir qui confidit in domino, amp;nbsp;cuius fiducia eft dominus. Ita fcriptura prophetica amp;nbsp;apoftolica concorditer oftendit nobis pe, tram,id eft fundamentum ecclefiæ Chriftum,amp; hunc quidem folum.0

Turpiter ergo errant,quicuq; diuinae hoc laudis, uirtutis,ac prx Petrus ud rogatiuç, quodfoli dei filio competit,tribuunt Romano pontifici. Rom.Pot. Quod fi cbiccerint,complures ex Graecis amp;nbsp;Latinis interpretibus nonefl/im per petram ipfum Petrum inteUexitfe,repudiamus humanam au, dumentum thoritatcm,prçferimus amp;nbsp;afferimus diuinam. Chriflus non dixit, «drfiœ.' Aedificabo ecdefiam meam fuperte,fedfuper Petram,amp;hanc qui, Matth 16 dem petram,quam confeffus es. Sed amp;nbsp;Petrus nomchabetà petra: fîcut Chriftianus à Chrifto. Quid quod ipfe Petrus per petram in, tellexit Chriftum^ Accedit his Pauli authoritas dicentis, Petra erat i.Cor.to. Chriftus. Et, Fundamentum aliudnemo poten ponere, prçter hoc quod politum eft,quod eft lefus Chriftus. Nam Dauid prior dixit.

Quis eft deus praeter dominum,aut quis eft petra praeter deum noe Rrum'^Hre teftimonia non tcmercrepeto : his enim longe clariffi, mis folum Chridum petram amp;nbsp;fundamentu ecclefiae attefiantibus amp;nbsp;collocantibus magis credendum fatebuntur omnes non omni, no infani,quam docentibus cum Chrifto amp;nbsp;Petrum et Romanum pontificem petras amp;nbsp;fundamina effe cedefiæ. Nihil nunc conra hos dicam atrocius,quod omnibus notiffimum fit, quales fint, in? dignidimi qui Petro accenfeätur,digniffimiautem qui Simoniacis annumerentur. Præuidit Petrus quales ifti erant futuri,ergo ne cui imponerent depinxit eos fuis coloribus iPet.2.N0S illis reliais,re dimus ad expofitionem affumpta : parabolae.

Materia domus, parietes amp;nbsp;reliquae partes funtipfi fideles ho' Doma dc^ mines,extrusi fuper fundamento Chrifto. Id quod admirandi amp;nbsp;qur/mt-praecipui huius Arudutac artifices Penus amp;nbsp;Paulus hifee teftantur

DE VNITATË ECCLESIAE.

i.Pef.amp; amp;nbsp;ilîuftrantuerbis.Petrus, Ad Chriftum accedentes, inquit,qui h' pis eft uiuus, ab hominibus quidem reprobatus, apud deum uetO tleaus ac preciofus, ipfiquo$ueluti uiui lapides aedificemini, do mus fpiritualis,facerdotium fandum, ad offerendii fpirituales ho, gphefiz. ftias.acceprabiles dco,per lefum Chriftum. Paulus uero, lam noti eftis hofpites amp;nbsp;incolae, ait, fed conclues fandorum amp;nbsp;domeftid dei,fuperftrudifuper fundamentum apoftolorum amp;nbsp;prophetari, fummo angulari lapidi ipfo lefu Chrifto, in quo totum aedificium coagmentatum crefeit in templum fandum domino,in quo et uoSi XnguUrh fuperxdificaminiin habitaculum deiin fpirim. Authoritate ergo Upir chria apoftolica difcimus Chriftum elle angularem in domo dei lapi' fas. dcm,qui ne dilabantur parietes, cos compingit amp;nbsp;retinet tota ftru'

duram.Idem efttedumecclefiæ,dcfenforuti$ amp;nbsp;princeps, fub cu ius przfidio tuta, felix amp;nbsp;beata uiuit ecclefia. Huc pertinet confide Tebenun ratio Tabernaculi Molis amp;nbsp;Templi Solomonis.Nam utrun$ap' culum er pellatur Domus dei. Diftinguebatur hzc in Sandum fandorum. Tempta f, in Sandum,amp; in Atrium: amp;nbsp;quamuis diftindæ hç partes comme, pur eerie# morentur,una tarnen domus domini nücupatur,quia eft una dum fa. taxat ecdefia uniuerfalis, quz interim fuas ueluti partes habet.

Sandum fandorum figurat ecclefiam triumphantem in ccrlis, ubi funt conferui dei amp;nbsp;francs noftri patriarch*, prophet*, apoftoli, martyres amp;nbsp;omnes fpiritus beati. Ibi apparet femper in confpcdu dei Chriftus dominus noftcr,arca noftra, in quothefauri ecclefir, quicftperfcdio legis,fœderis firmitudo,et propiciatio noftra.Inde redduntur nobis oracula. In hac parte tcmpI i omnia funt magni, fica,aurea amp;nbsp;gemmea. Abfolu^um enim in ccclis gaudium percipi tur.Sut in templo form* angelic*,palm* amp;nbsp;flores. Quiain futura Xpoe.,. uita clcdi eruntficuti angeli dei.Hic nidores perpetuo uirent. Vin ccnti,inquicdominus,dabo edere de ligno uit*,quod eft in medio paradyli dei. Hicomnia fpledida funt: quia in Chrifto amp;nbsp;in futura uita clarificabimur. Sandum repr*fcntat nobis militantem eccle fiam, amp;nbsp;interiorem quidem, fandificatam fanguine Chrifti, quX non habet fpeciem pietatis, fed ipfam pietatem. Fide enim adh*' rent deo,charitate conneduntur inter fe munio,feruiunt deo fpiri' tu,aufcuitantes uerbo dei amp;nbsp;participantes facramentis. In fando et go collocauit Solomon decem candelabra,decem menfas,amp; lute« res dccem.In ecclefia enim fandorum eft illuminatio, alimentum amp;nbsp;purgatio quotidiana per pœnitentiam. Porro Atrium recipic, bar totum coetum populi. Ecclcfia enim coetus eft omnium fidem profitcntium,adniixtos habens hypocritas. Inter fandum amp;nbsp;ania

DECAD. V. SERMO IT. quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1$

Rue ueftibulum occurrunt dur columnar in templo Solomoms, in fcriptæ Dauidico generi. Chriftusenim eft qui (uftinet eedefiam, per quem patet ingrerfus in cedefiam. Ex Chnfti beneficio amp;nbsp;uir, tute habet cedefia,fi in Chrifto mancat,ut amp;nbsp;ipfa fit columna amp;nbsp;ba fis ueritatis . Non eft autem ullus extra tabernaculum amp;nbsp;templum domini locus,in quo deus cultum fibi exhibitum,quam in cedefia, rccipiat.In fola ecdefia fandorum propitiuscft dominus. Faciant ergo ludari,Tureae amp;nbsp;Saraceni prxftantirfimain (peciem licet ope, ra,extta Chriftum ciusty confortium nemo deo placet.

Rurfus confertur ecdefia dei Vineae praeftätimma e apud Ifaiam, Ecefefa qui difertis uerbis dicit,Vinea domini exercituum cft domus Ifrad, rß um« amp;nbsp;palmes eius ddcamp;abilis uir luda. Nam amp;nbsp;in euangelio domi, domini, nus nofter in parabola uineae dare exponit homines ene huius ui, nerpalmites. Imdapud loanncm idem, Ego fum uitis illa uera, Jelt;nlt;ifr inquit, amp;nbsp;pater meus agricola eft. Omnem palmitem in menon ferentem fruamp;um,tollit:amp; omnem qui fert frudum,purgat,utfru. dum copiofiorem proferat. Sicut palmes non poteft ferre frudum àfemetipfo, nifi manferit in uitc : fic nec uos nili in me manfetitis. Ego fum uitis,uos palmites. Qui manferitin me, amp;nbsp;ego in co, hie fert frudum multum: quia fine me niliil poteftis facere. Si quis in me non manferit,eicdus eft foras,ficut palmes,amp; exaruit, amp;nbsp;colli, gunt eos, amp;nbsp;in ignem conijeiunt amp;nbsp;ardent. Vna ita$ cft ecdefia, quia uitis una eft. Ex illa cxiftunt propagines frugiferae partim, partim infrugiferæ. Etenim boni hue pq ucri dei cultores amp;nbsp;mali, hue hypocritaerecenfenturin ecdefia. Hypocritae tamen fuo tem, pore refecantur amp;nbsp;in aeternum conijeiuntur incendium. Quod bo ni manent in uitc,nec refecantur,fed frudum profcrunt,id quidem Chrifto cedefiæ fundamento, capiti amp;nbsp;conferuatori debent, qui fuccofuo fpiritali amp;nbsp;uitali cos reddit bonorum operum feraces.Âp parethic illuftrirfime capitis amp;nbsp;membrorum, Chrifti amp;nbsp;fidelium connexio : de qua prius diximus, de qua item in euangelio domi, nus fubqcit, Si manferitis in me,amp; ucrba mea in uobis manfcrint, quicquid uolueritis petetis, amp;nbsp;fiet uobis.

Pneterea appellatur ecdefia fidelium Regnü dei. Rexenim ec Eultfare defw.id eftomnium fidelium, cft ipfc dei filius Chriftus lefus, qui gnunt dch fpiritu amp;nbsp;uerbo fuo gubernat ccdcfiam, amp;nbsp;hare fc ipfi gubernandi fpontefubijeit. Nec plura inueniuntur régna in orbe:quia unus duntaxat eft rex gloriaeChriftus.Dc hoc rege amp;nbsp;regno diffcrui Du adis4,Sermone7.

Dl VNITATE ECCLESIAE.

facfefa lam amp;nbsp;Corpori humano ammilari eedefiam fzpe diximus, IA Mibratur corpore primastenetoput,quod nufquamabeftäcorpore. Decu' ?rr Corpus fum,relinquitexanime amp;nbsp;fînefenfu corpus.Huicluet fint membri tatanum. plurima,omnium tamen eftinter ipfa confenfîo puldierrima.Con gruunt amp;nbsp;confpirantinter feomnia, condolentfibiinuicem, iuuat fcmutuo.Hocuidelicei fibi inuicem praedantomnes fideles, quod membris membra. Vniuntur capiti Clirifto perfidcm,ipfum caput coniungttur membris per gratiam amp;nbsp;(piritum. Nunquam fepara' tur ab ecclefia Cliriftus: nequehxc aliunde uiuitqudm exChriftO* Quitametfi corpore abfens fît eedefiæ militanti, prarfentiffimusalt; deft tarnen ei fpiritu amp;nbsp;operation?, at$ gubernatione : ita ut nullo indigeatin terris uicario,cum folus præfideat,amp; unicum taput,uni eus rex,unicus pontifex amp;nbsp;faluatot ecdefiae fur maneat in æternü; Exech;#. Dominus enim apud Ezechielem dicit, Sufeitabo fuper oues mea' paftorem unum,quipafeat eas,fcilicet Veruum meum Dauid:ipfe pafeet eas,atq;ipfe erit eis in paftorem.Ego autem dominus ero eiS in deum,amp; feruus meus Dauid princeps in medio eorum.Ego do minus loquutusfum. Hocpoftremum adiecit,nequis dubitaretde fide amp;nbsp;certitudine eorum,quæ difti funt. DeUS eft aeterna ueritaS: et is ioquutus ecquod ergo loquutus eft,non potcft non effe ucrif fimum.Quid autem loquutus eft'^Vnum fore amp;nbsp;elle ecciefiæ pafto rem amp;nbsp;principe.En Vnum dixit fîgnificanter.Quis uero ille unus? Id exponit amp;nbsp;ait,Seruus meus Dauid,nimirum Cliriftus lefus (get men illud Dauidicum)quem euangelica authoritas ubiep appelli' tat filium Dauidis.Hicnon erit paftor nomine duntaxatfeu titulo, Mdtthts. fed reipfa.Pafcet enim oues,adcoty erit in medio eorum. Nam in euangelio diferte dixit, Vbicun$duouel tres fuerint congregaquot; MdtthzS. innomine meo,ibifum in medio eorum. Et iterum, Ecce egouo^ bifeum fum omnibus diebus,uf$ ad confummationcfzculi.bni Bedefa fipræfens adeft fur ecciefiæ, nullo liæc indiget Vicario. VicariuS dei nullum enim abfentis uicem gerit. Vbicun$ ergo uicarius Chriftiagnofd habet uk4s tur,ibi nullus eft Cliriftus, ibidem ergo regnat anticliriftus. Id fiquot; riuni. multo adhuc darius amp;nbsp;firmius,fiexpenderimus quid illud fit quod Caput tc, Chriftus dicitur effe caput ecciefiæ. Caput eft,uita,falus, amp;nbsp;hix,fiue dtfue. illuminatio ecciefiæ,princeps fupremus fidelium, qui toti fando, mm eertui,omnium temporum, amp;nbsp;per totum orbem difperfi, poP fit amp;nbsp;uelit fempcradeflc,precestt uota eius audire,auxilium denig ferre in rebus quibusliberbreuiter, qui uniucrfam ecdefiam perfe' éUrfime gubernare,amp; omnia eius farcire, amp;nbsp;in omnibus perficere porfit.Hancautem prærogauuam non tribues ulli,opinor,creaturf duà

DECAD. V. SERMO IT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1,

titra blafphcmiam amp;nbsp;facrilegiu: folus ergo Chriftus deus amp;nbsp;homo 'A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Uerus,cft amp;nbsp;manet caput eedefiæ unicü.Qui Papa Romanüagno,

ui(cuntcapuiede militantis ecclcfiæ,uel quid agaat amp;nbsp;dicat nclciüt, Papanen '0 udfeientes amp;nbsp;uolentes filium dei blafphemant,quem noluntfo, eflcaput gt;0lum regnare fuper ecclefiam fuam. Sed audiamus modo diuiapo, ecclejie. ra' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftoli Pauli de hac re tcftimonia.Deus, inquit, cxcitauit Chtiftum ex Epheßh

Dquot; mortuis, amp;nbsp;federe fecitad dexteram tuam in cœleftibus, fupra om, lUfnem principatum, amp;nbsp;potcftatcm,amp; uirtutem,amp; dominium,amp; om 1'ne nomen quod nominatur,tam in præfentiquàm in futuro freu' 0'lo:amp;omniafubiecit fub pedes eius, amp;nbsp;eum dedit caputfuperom, aquot; niaip(ïecclefiæ,quæ eft corpus illius:compiementum eius, qui om 1°nia in omnibus adimplet. En caputeft Chriftus,quia omnibus in ni cocio amp;nbsp;in terra prxfidcr, omnia gubernat, omnia fibifubiefla ha, |U; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bet,ipfamcp perficitecclefiam corpus fuum,complensea quripfi

a' dcfunt.omniaty adimplens defideria eius. Rurfus idem apoltolus, Ephefft ife nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftus caput eh ecclehr,inquit, amp;nbsp;idem dat corpori falutem. Ca,

dSpitis eft incolumitatem dare corpori, amp;præfidcre Id nemopræftat 1°nili (olus Chriftus, folus ergo ecclcfiz fur caput manet: prrfenim d ccum ecclefia corpus (it ChriUi fpirituale , amp;nbsp;ea de cauda non podit 1% habere caput carnale, nili libeat cx ecclefia monftrum tacere poetis rßcum. Etenim Chriftus ecclefia caput eft, non quia homo eft , fed 10 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quia deus amp;nbsp;homo th.Ceterum fi Romani idoli defenfores, pro*

1$! pugnatores^ Romanæ monarchia:, per caput intelligunt princic r dpern in terris , ficut Saul nuncupatur in fcriptura caput Ifratlis, li'adeoty intelligunt primum eplfcopum in prima fcde przfiden, O item,audiantrurfus ipfam fcripturam, fœdiffimü ipforum errorem ioconfutantem at$ dicentem,Fafta eft autem contentio inter apofto, Lucam id nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;los, quis eorum uidcretureffe maior. Dixitautem eis lefus. Reges

o'gentium dominantur eis : amp;nbsp;qui poteftatem habent fuper eas,be 0 nefietuocantur: nos autem non fie. Sed qui maior eft in uobis,fiat o'ficut iunior:amp; qui princeps eft,Geut qui miniftrat. Nam uter maior rd eft,qui accumbit,an qui miniftrat'! Nonne qui accumbitAt ego in quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;medio ueftrum fum.utqui miniftrat.

'dPrimatus ergo ille Romanæ cccltüæ ex hominibus eft, non ex 1' dofttinaaut ex traditione Chrifti,imó pugnatexdiametro cu in, ,' ftitutione,cum doarina, amp;cum exemplo Chridi : qui non unit quot;nbsp;apoftolos amp;nbsp;apoftolicos uiros regnareinftar principum huius fx' 0 Culi.Minifiros inftituit eccleliæ, qui feruiantecclefir. Hrcaccumia ^bit ad menfam, miniftri cibum à domino acceptum apponunt, amp;nbsp;tefte fccantuerbum domini.Quid quod ipfc Chriftus coronamin

DE VNITATE ECCLESIAE.

terris fugit,ipfefy, qui dominus omnium eft, miniftrauit! Quid quod non uult miniftros uel propter fenium prærogatiuam fibi fumcre^Qui maior eft in uobis, inquit,fiat ficut iunior. lubet ergo Hierony. omnes efïe æquales Proinde redeiudicat beatus Hieronymus; du in Cornent, cens, humana confuetudine, non authoritate diuina, unum aliqui «d Titum, presbyteris elle praelatum, qui dicaturepifeopus, cumabantiquo c in epiß, presbyter amp;nbsp;epifeopus eiufdem fuerinthonoris, dignitatis amp;nbsp;po' ad Eua, teftatis.Obferuandum eft autem beatum Hieronymum non loqui grium. de Romana monarchia,fed de epifeopis lingulis, in urbibus fingu lis fuper presbyteros cotiitutis.Id quod no ideo proferimus,ut hu' manç authoritati innitamur, fed ut oftedamus uel humano teftimo nio euinci pofcfe maioritatem illa, ut uocat, non ab ipfo dei filio amp;nbsp;exuerbo dei oriri , fed ex arbitrio hominum: ideoly amp;nbsp;Chriftum manere unicum ecciefiae fur caput, amp;nbsp;Romanum epifeopum ni' hil minus effe quam caput militantis eeelefiæ. Simul autem firmiP fime inhaeremus facrofanao euangelio amp;nbsp;indubitat* apoftolo' rum doa:rinæ,quæ tollitomnem primatus fuperbiam,fidele(p nO' bis minifterium amp;nbsp;minifterij aequalitatem humilitatemty comen' a.Cor.4. dat :apoftolo rurfus attenante,ac dicente,Sic nos æftimet homo,ut miniftros Chrifti,amp; difpenfatores myfteriorum dei.

Etclefia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Huc pertinet totum fere'caputloan.lo.in quo dominus fe ftatuic

ouileeß uerum uniuerfalis eeelefiæ paftorem,amp; unicum quidem.Ouile hu Chrißi. ius paftoris unicum eft,ipfa ecelefia catliolica, collega per uerbuin ex ludæis amp;nbsp;Gentibus. Proindeones huius cauiæ funtomnes in toto orbe fideles, audientes amp;nbsp;fefetotos regendos praebentes fum' mo paftori Chrifto ; qui tametfi miniCtris ad minifterium ccclefit deputatis, nomen quocppaftoris c0municet,ipfctamen folifibien ram paftoralem fummam,poteftatem$ amp;nbsp;dignitatem primam red net.Paftores eeelefiarum homines,omnes funt aequales amp;nbsp;miniftri: Chriftus dominus uniuerfalis paftor, paftoruq; princeps ac domi' nus eft. Pallores diligentia amp;nbsp;fides præftantior excellentiores facit. ,0471,21. Ergo cum Petro dixit dominus, Pafee oues meas: no comifit PetrO imperium,uel in orbem, uel in ecelefiam , fed minifteriu in eiusr« demptos.Doce,inquit,et guberna uerbo meo meas oues,meas in' Iflo.zo. quam, quas fangume meo redemi. Paulus enim,Attendite uobis, inquit, amp;nbsp;eundo gregi, in quo uos fpiritus fandus pofuit epifeo# pos,ad regendum ecclefiamdei,quam acquifiuit fanguinefuo. Fal litur itacp Rom.pontifex,qui uerbis domini ad Petrum didis, arbi traturfibi plenam omnium in ecclefia poteftatem elfe traditam.A« q.Ptt.r. ^auripfcapoftQlusPGuuscum presbyteris coUoquens, amp;nbsp;uelud

cnanOT

bËCAt). V. SERMO ÏT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g.

enarrans illa domini ad fedifta uerba ^Presbyterosqui inter uot funt obfecro,ait,quifum amp;nbsp;ipCe presbyter acteftis affliffionu Chri fti,at$ idem confors gloriaequæ reuelabitur, pafcite quanta in no, bis eft gregem Chrifti,curam illius agentes,non coafte, fed uoien, tes, non turpiter affedantes lucrum, fed propenfo animo,neq; ceu dominiu exercentes aduerfus cleros, fed fic ut (itis exemplaria gre# gis. Non meminit Petrus ullius imperij amp;nbsp;dominij, imo difertis Paforale uerbis prohibetdominium. Sicutenim ipfe adomino conftitutus munut non eft minifter ac presbyter,non princeps amp;nbsp;fummus pontifexrita ipfe eft domi* nullos principes conftituic in ecclefia,fed miniftros amp;nbsp;presbyteros, nium. qui uerbo Chrifti pafeant gregem Chrifti, idty fponte amp;nbsp;legitime, artibus prauis femel repolitis omnibus. Huc pertinet integrum can put Ezech.34.quod paulo ante citauimus.Nifi autem incraßacum effet cor,oculity obriguiffent Rom.Pont.amp; fuis, uidiffentiam du, dum fe nulla in parte, aut modo ullo inter paftores eedefîæ Petrify difcipulos numerari pofTerobferuaffent faltem illam fui illius Gre, gorij fententiam , quam hifee propemodum uerbis recitat apud Imp.Mauricium, Ego fidenter dico, quia quifquis fc uniuerfalem facerdotem uocat,antichriftum pracurritEt mox, Sed quoniam ue ritas dicit, Omnis qui fe exaltat, humiliabitur, fcio quia quaelibet elatio tanto citius rumpitur quo inflatur amplius.Hxc ille.

Poftremo adumbratur negotium Chrifti amp;nbsp;eedefîæ per para, Eccltfa bolam Coniugn mariti amp;nbsp;uxoris. Chriftus enim eedefîæ fponfus: eft fponfa eedefîa Chrifti fponfa appellatur. Beatus loannes ad difcipulos Chrifti. fuos dicit,[pfiuos teftes eftis quod dixerim,non fum ego ChriftuS: Zodn.;. fed minus fum ante illum.Qui habet fponfam fponfus eft: amicus autem fponß, qui ftat amp;nbsp;audit eum, gaudio gaudet propter uocem fponfi. Hoc ergo gaudium meumimpletum eft : illum oportet ere, fcerc,me uero minui. Et in prophetis frequentiffimaeft hæc allego ria. Alicubi fingitur puella negledla amp;nbsp;forda iacere in fordibus:ap, Eìh.iC. properare autem principem uirum,qui ccœno extraham purga, tamfyà fordibus,necnon fplendide ornatam, fibi in uxorem dele, gerit. Quanquam uero hæc allegoria explicet diuinum illud bene, ficium,quod deus populo fuo in Aegypto capto,per mirabilem liberationem amp;nbsp;adoptionem in populum peculiarem , exliibuit: quis interim non uideattotum genus humanum ex prima fua ori= gine peccatis fceleribuscp cfTedefœdatum.cœnoq? infixum inferni: Quis ignoret filium deicclo defcendiffe.totumfy genus huma« Rum lauiffe fanguinc fuo,purgatamfy fibi adiunxiffe ecdefiam glo ciofam, nec maculam,nec rugam, nec tale quippiam habentem.

h 2

DE VNITATE ECCLESIAE.

Certe per connubium fit mutua inter contrahentes omnium bo' notum communicatio , amp;nbsp;quaedam ueluti concorporatio indirfo' iubilis. Ergo cum ChriOus noftram affumpfit carnem, amp;noftet fatius eû per omnia,amp; nos quoquefumus membra corporis eiufi Ephrf.s. d€m,cxcarne cius,amp; ex offibuseius.In nobis eft infirmitas,pecca' tum amp;nbsp;mors:ea mfequoque recepitfponfus nofter, utipfa nobiS redderet innoxia.In Chrifio fponfo noftro eft iuftificatio, fan^ifi/ catio amp;nbsp;uita ,eadem nobis fponfar tuaecommunicat, utin ipfofo musiuftiamp; fanamp;i.uiuamusfy peripfum.

Ecdefa Ex coniunaione dla domini amp;nbsp;ecclefiar legitima, naCcuntur Ic m.:tergene gitimi fili) deo.Vnde ecciefia mater amp;nbsp;libera,id eft,matrona amp;nbsp;do' Tat filios, mina appellatur.Nam beatus Paulus, Qiiçfurfum eft Hierufalem, Ga\At, . inquit,libéra eft,quæ eft mater omnium noftrum. Etenim fit uti cX coniunélione uiri amp;nbsp;mulieris,per feminis propagationem, nafeuß tur liberi Ita adiunxit Iibi Chriftus ecclefiam, inquam depofuitfc' men ueibi fut. Per uerbum generat mater eccleßa liberos (quod amp;nbsp;fupra monui,cum de origine dicerem eedefiæ) dum uidelicet ipfa femen uerbi retinens, per uerbi pradicationem nos format amp;fO' 2. Cor.;, ueiin utero, deinde amp;nbsp;in lucem edit,quos poftea laie nutrit, amp;nbsp;ci' Ephtf.4.. bo folidiore alit, donec crefeamus in uirum perferum. Quemad' modum uero fine fponfo, fine fide amp;nbsp;femine,nulla mater eft : ita e' clcfia fine Chrifto,fincfyncera fide amp;nbsp;femine uerbi dei, non eft ma ter libera amp;nbsp;domina illa nodra. Didicimus autem ex his obiter,cut ecclefia dei,mater dicatur. Eadc nihilominus amp;nbsp;Virgo appellatur. Eccltfia Ab hac enim fanamp;a matte ecclcfia requirit dominus ante omnia fi quot;irgo. nbsp;nbsp;nbsp;dem amp;nbsp;integritatem. Nam apoftolus Paulus, Adiunxi uns uni ui'

2. Cor. 11, ro, inquit, ad exhibendam uirginem caftam Chrifto. Ergo fponfl cft uirgmitatem in dorem afferre fponfo, eandemlp feruare illiba' tam.Qualis uero illa uirginitasffyncera in Chriftum fides, quæ u' ni Integra uehota mente ætern um adhaereat: quod fircum foluró fponfum audimus, neep alium quam ipfum folum amamus , bre' uitercum in ûmplici'.ace euangelij perfeueramus.Sequitur enim in uerbis apoüoli, Sed metuo ne qua fiat, ut quemadmodum ferpenS Euam decepit uerfutia fua,ita corrumpantur fen fus ueftri ä fimpli' citatequa: eft in Chrifio. Simplicitas illa Chriftum agnofcit com' pendiumfdlutis,recapitutaiionem uita:,omniumfy bonorum cale ftium : extra quem nulla fitfalus, nullum bonum. Quis uero cafta dicat matronam,qua: lenonibus aures praebeat, amp;nbsp;cor fuum alqS queep adamandis difpertiatur, nec in unico marito fuo acquiefeatf amp;inon omnes feonum amp;nbsp;adulteram clTedamabunt,concumbet

tem cum alieno,parientemfyex alieno femineliberos? Et multus Adultmu quidem ufus eft in faipturis fanamp;isadulterij amp;nbsp;fornicationisfpiri, ofornuai tualis. Omnes prophetarum fermcnes huiulmodi fcatent allege, tio. rqs. Adulteros,korta,et fornicariosappellant ifti ecclefias,uelhomi nes alienum femen, id eftalienam adci uerbo doarinam fufeipi, cntes.Talcsenim fornicantes a deo, non folidco adhzrent,nö (0= Ium ex toto cordcamant, non folum adorant, colunt amp;nbsp;inuocant: imo alios fibi deligunt,quos uel pro deo, uelcum deo ucnerentur amp;nbsp;inuocent. Huc peitinet bona pars cap. g. leremiæ, amp;nbsp;integrum cap.x.Ofee.Intcr alia dicit dominus,Filiorum eius non mifercbor, quoniam filij funt ex feortatione fufecpti. Siquidem mater eorum

'fcortata eiFquia dixit,lbo, fcquar amatores meos.Et reliqua.

Hlt;ccum ita habeant,fratres,non eftquodhodiequifquam Ro Rom.eccle manam,ecclefiam, fanamp;æ matris ecclefur titulo amp;nbsp;decore ornantis fia noneft fe,reuereatur.Etenim hæc fania mater ecclefia non eft, hare macro fanamp;ama# lia amp;nbsp;incorrupta uirgo no eft. Vbienim eft fponfus,qui fithuic ma OT «cltfa tronæcaftæ omnia folus^Vbi eft fides feruata Iponfo amp;nbsp;integritas^ An non alieno fe commaculauitfeminc? An non nouam amp;nbsp;aliéna auerbo dcidoamp;rinam recepit amp;nbsp;tradirfatcy eo modo non Chrifto, fed antichrifto generat liberos plurimos^Beatus loancs iuflo titulo hanc ornans ecclefiam, appeUauit Babylonem magnam, matrem Apoc. i,, fcortaiionum amp;nbsp;abominationum terræ : item mulierem ebriam de fanguinefandorum,amp; de fanguine martyrum IcfuChrifti. Säamp;a mater ecclefia incorrupta uirgo eft, folius unice adamati fponfifui uoccm uel doórinam audiens, in ipfo folo omnia uitar amp;nbsp;falutis collocans, amp;nbsp;ab hoc uno duniaxatdependens in omnibus. Multis quidem allegorijs alijs depingit feriptura myfterium Chrifti amp;nbsp;ec clcfiar:fcd de ea hçc haaenus dixide fufficiat. Dominus lefus uerus amp;nbsp;unicus ecclefiæfuæ paûor, errantes ouiculas placide in caulam Tuam reducat,amp; in cedefia congregatas ættmü confcruet. Amen.

DË MINISIT. VËRBI DEI.

De minifterio amp;nbsp;mmißrisuerbi dër.ffiire et in quem finem à deo fat mßituti. Ordines d ChriJlo ecclcfut traditos, olimfwffe œ# quales.Vnde o quomodo exorta fit minißrorum prœrogatiud, «cd« Rom. Pont, primatu. SERMO III.

ÏÏ^5^ XPOSITlodeEcdeßa dei regius inteUgeturfri | tres,ex his qua: de minifterio amp;nbsp;miniftris eedefiar, eX 1ucrbo domini,dicenda reftant, Dixienim eedefiam dd I uerbo dei extrui atœ conferuari, id$ perminiftros,ad hoc per dominum deputatos : unde confequcns eft, ut nunc dica' mus de miniftris eedefîæ eorum^ minifterio, id eft de ordine quO fuam ecdefiam deus gubernat.

Et minifterium quidem ecdefiafticum extenditur ad preces pub ticas amp;nbsp;excitandas amp;nbsp;fouendas, amp;nbsp;ad facramentorum adminiftra'

donem,praecipue autc uerfatur in praedicatione uerbidei.DepriO' ribus dicetur fuo loco et temporecde minifterio uerbi differemusiquot; praefenti.In eius confiderationein primis infpicereconuenit,quarC deus in erudiendis hominibus opera uel minifterio hominum uta tur, amp;nbsp;quid in ipCo minifterio homines praedent amp;nbsp;efficiant, quid Qjidre de. deus.Hic certe pro immenfa fua in nos bonitate amp;nbsp;mifericordia cU ut miniße, pit fetotumeffunderein nos (id quod fæperepetendü ccnfeo,qu0 rio hominü altius noftris infigatur animis, amp;nbsp;nos quo$ quid deo debeamus utatur in cogitemus) ut amp;nbsp;ipfo firmemur beatify fimus, amp;nbsp;uoluntatem ciuS extruenda erga nos,deni$officium noftrum,quo ipfi fumus obftridi,plenir' ccclefia. fime intelligamus.Sicutergo in omnibus diligentiffime falutc nO' ftram promonet, ita ne quid doftrinr uerr defit, ipfe ad erudien' dum homines prodit. Czterum quæ noftra eftimbecillitas amp;nbsp;cor' ruptio ex peccato,non fuftinemus congrerfum aeternaretimmense Exod. 19. illius maieftatis. Id quod ex multis quidem colloquys dei cum pa' ° tribus noftris habitis,tum maxime ex congrelfueius cum uniuerû Veut g. Israelis ecclcfia inSina monte apparet. Cum enim non fine gloria amp;nbsp;maieftate diuina defeendiffet in montem,amp; ore proprio recital fet totius religionis omniumfy legum compendium(quodDeca^ logum appellamus)territus diuina maieftatepopulus,dixitad Mo fen, Loquere tu nobifcum, amp;nbsp;audiemus: amp;nbsp;ne loquatur nobifcum deus,ne forte moriamur.Deus autem conditionem hanc recipiens, dixit,Audiui uocem uerboru populihuius,quæ funt ad te loquuti, reae amp;nbsp;probe loquuti funt,quardixerunt.Vtinam fît tale cor in cis, quod me timeat amp;c. Porro hunc modum docendi per homines, quem fibi ipfimethomines elegerunt, deus quoque perpetuum amp;

inuiolabilcm crfc uoluit:adeo,utcum filium in orbem mitterer, car ne indueret,amp; fie loqueretur nobis per ipfum.

Porfet fane deus per fpiritus fui arcanam illuminationem abf$ Per mmiquot; hominum opera (ficuti eius poteftas nulli creatura: alligata eft) to^ fleriiun uer tum mundum regenerare, amp;nbsp;ipfam gubernare ecclefiam : fed ficut bi agit do.* creaturas fuas no rescit,nec opus fuum détruit,at$ ordine omnia nimusin ec agit,ita à rerum initio protinus loquutus eft mudo per patriarchas, drfiafdi^ deinde per prophetas, hinc per apoftolos, nec hodie cerfatdare mu tem. do doftores amp;nbsp;padores. Ita ucro decet nos non tentare deum,id eft non expedare occultam infpirationem cum Enthufiaftis,fcd agno feere iuftum ordinem,ipfumq; nobis dominum loqui per homi, nc$,a quibus nos unit difcerc religionem,Scripturas factas legebat Candaces reginx Aethiopum cunuchus,ac potuirfet ipfum occul, Arto.?. ta infpirationc docere dominus fidei negotium,fed datur ci dodor amp;interpres Philippus. Similiter Paulus dodor gentium,raptus in Atio.,. ccrlum tertium, amp;nbsp;ab ipfo Chrifto,non ab hominibus inftitutusdc Galat.t. omnibus religionis noftrç capitibus,nihilo minus rescitur ad Ana niam hominem. Mittitur ad Cornelium legionis Italici centurio, AtloAe. nem amp;nbsp;Cæfareæ agentem angelus domini,qui potuißet de omnia bus religionis ueræ negotijs ipfum erudire, fed iubet accerfire Pc, trum apoftolum.Is,inquit,dicettibi quid te oporteat facere. Ea de cauffa appellantur miniftri faluatores: dicuntur conuercere horni, nes:ucrbumipferum non hominum,fed dei uerbum nuncupatur: qui hos contempfit,deum ipfum eötempfiffe uidetur: illi ipfi ligare amp;nbsp;foluere,peccata ite tenere amp;nbsp;remittere pridicantur.Abdias enim propheta commemorat feruatores afeenfuros in montem Zion: id quod deapoftolis nemo non interpretatur. Paulus apud regem Aamp;o. 2lt;amp; Agrippam uerba faciens, uerbafydei ad ipfum delata recitans, di« cit,Mitto te ad gentes, utapperiasoculos eorum, ut conuertantura tenebris ad lucem amp;c. Etenim archangelus Gabriel prior dixit,lo, Lucci. quens deloanne. Praecedetdominum in fpiritu Heliæ, utconuer, tat corda patrum in filios,amp; inobedietes ad prudentiam iuftorum. Praeterea apoftolus ad Theifal. Gratias agimus deo, inquit, quod i. Thefr, cumacciperetisfermonem à nobis, quo deum difeebatis, accepiCtis non fermonem hominum,fed ficut erat uere,fermonem dei, qui amp;nbsp;agit in uobis credentibus. Item, Qui reijcit nos, non hominem re, a. Tbƒ4* ijeityfed deum qui deditfpiritum fuum fandum in nos.Nam amp;nbsp;in cuagelio dixit dominus,Qui nos audit, me audit. Qui uos fpernit, Luc« to. mefpernit. Et iterum, Quiequid folueritis in terra, erit folutum in Matthiä cclis ;. amp;nbsp;quiequid alligaucritis in terra, erit alligatum amp;nbsp;in cclis.

DE MINTST. VERBI DET.

lodn,to. Item, Qiorumcunq; remiferius peccata,remittuntur eis : quorum' cunqi rctinucritigt;,retenta funt.

Suu ruif. nbsp;nbsp;nbsp;Detorquentes autem hre feripturr fanbar loca contra natiuum

deo injud renfum,miniftris propemodum aquam cum Chrifto potefiatem et mini/iro, partiuntur,ac quod huius folius eft, etiam ilhs communicant. Ad' tribuatur, dunt autem, ita ornari oportere minifterium. nc inter prophano' uilefcat homines. Alijrurfus fic loquuntur de occulto fpiritus tra' amp;, ut externum illud minifterium uelutieuacuare autabolereaC ci prorfus nihil tribuere uideantur. Circumferibi itatp fuis oportet terminis minifterium,ne hominum affedibus cupiditatibusue huC aut illuc rapiatur,eity uel nimium uel minimum tribuatur. Ornquot; tur fane minifterium amp;nbsp;retineatur in authoritatc,fed citra dei igno' miniam. Neque enim decet minifterij praetextu operi humano tri' buere quod foIius dei eft, à quo folo dependere,amp; in quem foluffl refpicerc ceu unicum omnis beni fontem amp;nbsp;datorem,omnes de' bent homines Fideles ergo miniftri dominilefu id unice curant,ut Ciirifto fuam gloriam amp;nbsp;authoritatem illibatam,fuum facerdon^ omni parte integrum conferuent. Ipfe enim dominus kfus fedeu' ad dexteram panis,in tabernaculo uero,quod deus fixit amp;nbsp;non ho mo,manetfacerdos, imo fummus pontifex ecciefiæ fur unicusin aeternum,obiens adhuc in ecdefia omnia facerdotis munia. Docet cnim unicus in ecdefia doamp;or amp;nbsp;magifter difcipulos fuos, hoc eft fidelium ecdefiam,donans ipfam fpiritu fanao.regenerans amp;nbsp;irae henSyfanamp;ificans amp;nbsp;abfoluens Id quod fcriptura diferte ubicp do' , . . „cet.Hanc gloriam,hanc poteftacem nemini contulit, nec quifquaffl . mquot;quot;j^ miniftrorum, ni(i diabolica cacatus fuperbia, illa fibi arrogat, quali riiun perti jpfe pro ciirifto, aut Chrifli loco, aut fimul cum Chrifto.Chrifti net cUth propria operetur opera. Apoftoli Chrifti fidcliffimi miniftri amp;or' COT'gana dei feledi0ima,non contuleruncfpiritum fandum,non aura xeruntcorda,non inunxerunt mentes, non regeneraruntanimat, non ipfià peccato,morte,diabolo amp;nbsp;inferis hberauerunt.Hçc enim Io4n.u omnia dei funtopera incommunicabilia. Vnde fanAilTimus ba' ptifta diferiis uerbis negauit fe Chriftum effe,negauit fe fpiritu ba' ptizare,Ego,inquit,ba ptizo aqua,ille baptizat fpiritu Ianamp;o EgO fum uoxclamans in deferto,parate uiam domino:et Paulus coram iRo. %lt;. Agrippa caudamfuam agens, optat a deo, ut talis fit Agrippa rtx, qualis erat ipfe Paulus uinculis exceptis. Ài huiufmodi uoto nihil • fuidet opus, fi ipfe potuiffet trahere, fanaificarc amp;nbsp;abfoluere. Infi nita funt alia huius generis in feripnuisobuia.

Interim tarnen non eft inane minifterium ecdefe. Senatores amp;nbsp;Non faune miniftti regis non habent æquam cum rege poteftatem,neq; cum minifleriu, tege aut pro rege reges Cunt,(cd ea de cauffa non eft inane ipsorum mimftcrium. Ergo quod Chriftusdci filiusfummus, optimus amp;nbsp;maximus eedefiæ fuæ pontifex, in eedefia catholica intus ac in ani mis , utpoie unicus cordium fautator,operatur,id foris annunciat ac tcdificatur per fuos miniftros, quosferiptura ideo teftes, praeco, ncs,fiuenunctos appellat.Vos,inquit dominus ad apoftolos, eritis Imi'M tcftcs,quiaab initio mecum eftis.Et Paulus,Politus fum egopraeco A euangelii,ait,amp; apoftolus amp;nbsp;dodiorgentium. Ergo idem alibi ip, LTquot;quot;,#. Cum euangelium, amp;nbsp;teftimonium amp;nbsp;praeconium appellat domini noftri kCuChriftu Et loanncS apoftolus arcuerat fe relegatum elfe /^poGi. in Pathmos infulam propter uerbum dei amp;nbsp;teftimoniu lefu Chri, di. Idcoly cum miniftri teftimonium reddunt dci filio, amp;nbsp;ex ipfius uerbo promittunt uitam rtemam, fermo eorum non hominum, (cd dcitermo appellatur, ipfity feruare. amp;nbsp;à peccatis Coluere dicunt lur.Suntenim nuneq amp;nbsp;pœcones regis libttatoris ueri,quiipCos mifitnunciatum rcmi(fionem:unde etiam omnia uitx falutis amp;nbsp;Ii, berationis unico attribuunt liberatori Chrifto, Paulus alibi mini, i.Cor. h ftros dicit dfc cooperarios dei: amp;nbsp;mox,difpenfatores myfteriorum O4. dei.Nam falutem quam operatus eftdeifilius.quam amp;nbsp;largitur fo, lus, miniftripredicant fiue difpenCant, at$ ita cooperarij Cunt. Ide apoftolus exdoamp;rinaeuangelica,quæ dolorem ccdefiafticum af, Mittth t; fimilat feminanti, mmiftros confert hortulanis amp;nbsp;arborum plan? tatoribus. quibus cultum tribuit externum,Chriftodomino refera Uan$ Qpemtonerninteriorem.Qiisjnquit.cftPaulusfQuis autem Apollos, nifiminiftriper quos credidiftis, amp;nbsp;utcui $ dominus de. dirfEgo planiaui,Apollos rigauit,led deus dedit incremetum. Itaq, non qui plantat eft aliquid,necy qui rigat, fed qui datincrementü, deus.Quo fcripturæ icftimonio inftruélus Auguftinus de minifte, rio eedefiæ fie loqui amp;nbsp;fcribcre didicit, ut nihil decederet gloriar in, tus commonentis amp;nbsp;docentis dei, interim amp;minifterium non tol, letetur aut contemni potfettanquam inutile. Ad Circenfes enim cpiftola.qur ordine numeraturi;o. loquens dettadiu numinis oc culto ac externohominum miniftcrio,Non funthre opcia noftra, fed dci(inquit)nonhxc humanis operibus om nino tribuerem,nec fi cum apud uoseffemus,tanta conuerfio multitudinis nobis lo, queatibus amp;nbsp;hortantibus proneniret.Hoc agit ille amp;nbsp;efficit,qui per mimftros fuos rcrü lignis extrinfecus admonet , rebus autem ipfe per fcipfum muinfecus docct. Hlt;ciUc. Pond nccuiuideretur nie

DE MINI ST. VEREI DEY.

mis accife amp;nbsp;parce,nec fatis digne loquutus effe de miniferio cede fiæ,fubi}cit mox idc ille,amp; air, Nec ideo pigrius nos moucri opor, tet ad uirendos uos,quoniâ quicquidin uobis laudabile eftfaélquot;, non à nobis,fed abtllo fadum €ft,qui facit mirabiha folus. Multo cnim alacrius debemus accurrere ad fpedanda opera diuina quäm noftra.Quia amp;nbsp;nos,fi quid boni fumus,opus illius non hominum fumus.Vndeapoftolus dixit, Nec, qui plantateft aliquid,nelt;, qui rigat,fed qui incrementum dat deus. Idem feriptor de eadem icloi quens Tranatu in loa zcOmnes regni illius homines,inquit,do' cibiles det erunt,non ab hominibus audiennetf, ab hominibus au' diunt,tamen quod intclliguntintus datur, intus corufeat , intus re' uelatur.Quid faciunt homines forinfccus annuncianteslt; fQuid fa' cio ego modo cum loquor! Strepitum uerborum ingero autibuS ueftris: nifi ergo reueletille qui intus eft, quid dico,aut quid lo' quorlt; Exterior cultor arboris, interior eft creator. Qui plantat amp;nbsp;qui rigat,exterius operatur : boc facimus nos. Sed nec, qui plantai eft aliquid, neq; qui rigat, fed qui incrementum datdeus. Hoc eft, Erunt omnes doaiadeo. HxcAuguft.

a.COT.34 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Proinde cum alibi S.Paulus dicit,Eftis rpiAola ChriA^fubmini'

nitrata à nobis,infcripta non atramento, fed fpirini dei uiucmis, non in tabulis lapideis, fed in tabulis cordis carneis,amp;c. diligenter diferiminare oportet inter opus fpiritus amp;nbsp;opus hominis uel mini lt;ftri.Hicnon arrogat fibi honorem dei amp;nbsp;opus fpiritus,fed opuS ruum,id eft, miniftcrium.Prardicai Pauhis,fcribit atramento, fed fpi ritus dcicommouetcor, amp;nbsp;fcribit in ipfum cor gratia ucl unaione fua:ita cooperatur deo, Paulo fuü, fpiritu quo^ fuü opus agente. Miniftri funtapoftoli,amp; praedicatores tuangelij,non liter*, fed W ritusmon quod ipfident fpiritum fangum, fed quod prædicatoreS fint euangelii, id eft, Chrifti fpiritu conferentis, imo effundentis if credentes:non autem praedicatores lirerar Iegis,non conferentis gra liam amp;nbsp;peccatorum remilfionem , fed operantis iram amp;nbsp;proferen' lis peccata. Declauibus amp;nbsp;potedate clauium alibi erit opportunior dicendi locus. Praeterea uidentur Itic quo$locum habere congrui: ea quar difputata funt primo huius Decadis fermone de poteftated minifttrio cedefiar.

Ru fus cum hominum utitur opera dominus in docenda ecclc fia, nobisqi cooperarijs in perficienda falutc, luculentiffime often' dit quam amet amp;nbsp;quanti nos faciat,qui tantum thefaurum in argil Iaera deponit uafcula,acin nobifipfis przftantiffima quarep opera' iur,ac uindiomnem mundigtoicmcm ucdlcntiä.Vndc iterum di'

D^CAD. V. SERMO tit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;§4

fämusomnem Chrifto tribuere gloria, Paulo rurfus docente nos, amp;nbsp;dicente, Non neßpfos praedicamus,fed Chriftum lefum domi, i.Cof. ç, num, nos autferuos ueftros propter Icfum.Quoniam deus eftqui outfit c tenebris lucë illucefcere, qui luxit in cordibus noftns ad illu minationem cognitionis gloriae dei, in facie lefu Chrifti. Habe« mus ante thefaurum hunc in tcftaceis uafculis, ut uirtutis eminent tia fit dei, amp;nbsp;non ex nobis,dum in omnibus premimur, at non an# xij reddimur,amp;c.

Praeterea cöglutinantur mirifice omnia corporis ecclefiaftici mea bra minifterio ecclefiaftico.Nam ad concordiam faciendam unica« temfy retinenda, hoc in primis conducit, quod mutua egemus in, ftitutionc,amp; cedefir cui$ peculiaris amp;nbsp;unus præfidet paftor,uelu= ti fidus aliquis paterfamiliâs, uniiierfam regens amp;nbsp;conferuans fa, miliam. Certe negari non poteft,quonda toiu illum tabernaculi 8C templiinftruftirfimii cultum, amp;nbsp;tribum Leuiconfecrata facerdotio. in hunc finem etfe à deo inftituta.qux fimulat$deferuiffetper ne, phariam audacia leroboam rex impius, regnü in partes difeerpüt, ac domü foam at$ uniuerfum regnü funditus demücucrtit. Scd amp;nbsp;S Paulus de finibus facri minifterij à deoinftituti loquens, non ta, cet unitatem corporis ecclefiaftici,cui amp;nbsp;alia praeclara coniungit bo Finir miré* na. Verba cius fiquis requirat, hæcfunt, Inftituit miniftros adin* fterÿ. ftaurationem fandorum,in opus difpenfationis, in aedificationem Ephefi4. corpoiis Chtifti,donee perueniamus omnes in unitate fidei amp;ag, nitionis filq dei,in uirü perfedum,in menfura aetatis plene adultæ Chrifti,ut non amplius (imus pueri, qui fluduemus amp;nbsp;circunfera* murquouis uento do^rinae , per uerfutiam hominu, per aftutiam, qua nos adoriuntur ut imponant nobis, fed ueritatem fetantes in charitate adolefcamus in illu per omnia,qui eft caput,nempe Chri, ftus.Etreliqua.Pctfpicuifunthi fines minifterij ecdefiaftici in uergt; bi dei prxdicatione.lndituit deus minifterium in eccleda, ut omnia membra reducantur ad unitatem corporis, amp;nbsp;fubijeianturadhzre, antep capiti Chrifto, ut in hoc adolefcamus, euadamusty in uiros perfectos, ne femper fimus pueri,ne pateamus omniu impofturis amp;nbsp;hzreiicorum fafeinationibus.fed in uera fide amp;nbsp;cliaritate coglu' tinati ueritate retineamus Chridiana, puram amp;nbsp;fimplice, Chriftoty feruientes fyncere in hoc fæculo,mortuiregnemus cu ipfo in cœliS.

Ex his illud quo$ deriuamus,minifteriü ecclefiafticum,licetad' Origo mi, miniareturab hominibus,humanü tamen,id eft ab hbminibus in, nifler%c uentum,non effeOrigo enim eius êcœlo eft,acauthorem feu indi: distas, 'tutorem habet ipfum deum ;ideo$ dignitas eius maxime excellit, i 2

DE MINIS T. VERBI DEI.

Primus condonator in paradyfo fuit ipfe deus ,imóspfe dei filiuS, qui intercedente fpiritu fanfto femper locutus eft patrii,us,ticuti amp;nbsp;incarnatus poftea toti mundo a patre magifter amp;nbsp;dodordatus cft. Hic Adr amp;nbsp;Euz parentibus noftris prxdicauitpeccatorii remigio' nem amp;nbsp;penitentiä, inftituit amp;nbsp;reuelauitfacrificium iacramenti ui' ce,in quoreprafentaretur ac obfignaretur tpfis pretium redemptio nis perfemen promi(rum,aliquandoexoiuendum,amp;c. Succeffitin minifterio Adam cum filqs amp;nbsp;nepotibus Seth, Enos, Enoch, Noc, Sem, Abraham cum fuis Blijs amp;nbsp;nepotibus,uf$ad Mofen:quo gu bernantecedefia amp;nbsp;poft ipfum daufunt propheta: amp;nbsp;facerdotesad tempora u fep loan.Baptidç amp;nbsp;lefu feminis promifli.ChriRimquä, regis amp;nbsp;potificis noftri.Hicrurfus mifitin muudii difcipulos fuoS, apoftolos uidelicet, qui fucceffores ordinarunteptfeopos amp;nbsp;doao res.De qua realias didum eft prolixius. Deus ergo ipfe auditur in noce ueldoélrina miniftrorü fuorum. Vnde amp;nbsp;iubemur miniüroS euangeliü prçdicates tanquä ipfos dei angelos,adcocpuetuti ipfum C4l4t.4. dominii audire,Laudantur enim Ga!atçhocnomine,PauIodiccte, Non refpuiftis infirmitate meam in carne, fed me ueluti angelum fufcepiftis,uclutChnftülefum.Vnde amp;nbsp;S. AuguftTraft. in loan. Qyomodo $, Nos audiamus,inquit, euangelium tanquâpræfentem dominib «dien^ nec dicamus , O felicesqui illumaudirepotuerunt. Quia multi in ■mq/bi cisquiuidcruntamp;etia occiderunt,mulnetiaminnobisquinon ui derunt.amp;tamencrcdiderunt. Quod enim prenofumfonabat dc ore domini,amp; propter nosfcripiu eft, amp;nbsp;nobis feruatum eft, amp;nbsp;prO pter nos recitatur.amp; propter pofteros recitabitur, donec fxculu fi« niatur.Surfum eft dominus,fed etiam hic eft ueriras dominus. Cor pus enim domini in quo refurrexit, uno loco effe poteft, ueriiaS cius ubupditfula eft. Dominii ergo audiamus amp;nbsp;quodipfc dona' uerit de uerbis eius.Hæc Auguft.Loquitur ergo nobis etiam hodie dominus nofter pontifex fummus per miniftros uerbii ipfius prc dicantes. Imo habemus omnia quæcunty locutus eft deus per pa« triarchas, prophetas amp;nbsp;apoftolos in facris literis expofita, quae no' bis praelegunt amp;nbsp;enarrantecdefiarum miniftri. Quis ergofpcrnat Itontrfc porihac minifteriiiac miniftros Chrifti fideles, in primis cum ipfe Hebr.;. dominus amp;nbsp;feritator nofter minifteriii fubierit, ac fadus fit apofto' lus amp;nbsp;minhler ecetefiæ ludaicæ'^Quid quod primi illi miniftri talc' fuerunt,urnulla faecula,nulla religionis doamp;rina, fanamp;imonia amp;nbsp;cxcellhia,habuerintpares,nediifupiores.Hodiequia funtextremi tepora, in quibus illuforesamp; Epicurei late imperitat, uile cftuerbi ddminifteriii.Veruholafaeculaad exordium ufg miidi percurras ^cx,«

DECAD. V. SERMO IFT ^5 amp;nbsp;excutias,inuenies rapienuffimos,iuftiffimos amp;nbsp;optimos in toto orbe homines nihil antiquius habuiffe uerbo dci ct prophetis ac a, poftolis deifandis.

PriuCquam uere ad alia huius negotiiprogrediamur»refponde/ Minifleriu bimus nonnullis etiam fandarum feripturarum pertextu minifies uerbi dei rium uerbifubuettereannitentibus.Nam citat illudleremix,Non manerem docebitquif$ proximum(uum.omnes enim cognofcent me.Nos ccdefia. autem non negamus leremiam fieferiptum rcliquifefed addimus Ierc.31. co ioquutionis genere,amp; dicendi figura aliud nihil infinuade, qua maximeuulgarem fore in uniucrfo mudo dei amp;nbsp;return diuinarum cognitionem. Id quod amp;nbsp;loci futuru praedixit, quod amp;nbsp;Penus ad* duxit in Adis cap.2.Interim duo illi prophetx, Acuti amp;nbsp;alq omnes perfrequenter mentionem faciunt dodorum ecclefiæ,quos domi, nus miffurus fit populo fuo:quod non feciffent.ü intellexiffent om nes ëmedio prædicatotes fore tollendos. Quod alij obijciuntom^ Quomodo nibus ex aequo docendi officium elfe impofitum,uidelicet ut paren omnes pofe tes libctos fuos erudiat amp;nbsp;quif$ proximum fuum admoneat: ergo fint docere, nihil opus erfe uctbi dei miniftcrio in ecdtfia,fophifticum eft. Pri= uatim enim omnes decere amp;nbsp;admonere pofCumus ac debemus li, betos amp;nbsp;proximos noftros:fed ideo fuperuacaneum non eft publié cum uerbi dei minifterium. Idem enim deus qui praecepit parenti, Dcut.6, bus amp;nbsp;nobis omnibus, ut iUiliberos in pietate inftituani, nos au, tem omnes proximos noftros doceamus amp;nbsp;admoneamus, mini* ftros publicos cedefiae dedit. Horum eft palam feu publice docere in ecclefia.nec hocpctmrfum eftquibuslibet, fed tantum legitime ordinatismih forte docentes,non refla ingrediatur. Tuc enim cui, libet fpiritu dci inftruao, licet fuo loco, tempore, amp;nbsp;fobrie con, tradicere,ueriiatemty affcrere.Manet ergo nihilo minus amp;nbsp;quidem perpetuoin ecclefia publicum uerbi minifterium.

Haecin genere diximus de miniftcrio et miniftris uerbi dci,por, tóper fpecies at$ partes,quod reliquum huiuseft negotij,excutie. tnus,acpr(ncipio indicabimus quos ordines, aut quæ munia ipfe dominus ab initio inftitucrit,uel quosnam miniftcrio ecclcfi^ facro prrfcccrii:dcinde quales amp;nbsp;quomodo nobis miniftros conueniat ordinatc:poftremoqualcnam fitordinatorum ecclefix officium. Et ne longe repetito exordio iaminde a' patriarchis dcduâo,uobis Qy molefti fimus,abipfo domino noftro Chrifto exordiemur: de quo nes mquot;d' loquens Paulus apoftolus, Qui defeendit, inquit, idem ille eft qui famflhut? afcedit fupra omnes eerlos,ut impleret omnia. Et idem dedit,alios rit demi# quidem apoftolus,alios ucro prophetas,alios autem euangeliftas, nus.

BE MTNIST. VERBI DET.

@^0!autem paftores amp;nbsp;dolores, ad inftaurationcm fan^loruffijn opus dtfpenrauonis,in ardincationem corporis Chrifli. Et reliqua, quç legunturad Ephcf.cap.4 . Ergo dominus nofter ordinauitapo ftolos,prophctas.euangelrêas, pallores amp;nbsp;dolores, quorum opera eedefiam amp;nbsp;aedificare amp;conferuareatq; gubernare inftituit.

ApoJklh nbsp;nbsp;nbsp;Videamus iam quid fcriptura de illis nos doceat.Apoftolus nO'

uum eft uocabulum,ab ipfo domino duodecim illis inditum,quo' ipfe peculiariter elegerat, deftinarat$ nationibus dolores ac ma' giftros. Nam Lucae u.fic legimus, Dominus uocauit dtfcipuloS fuos, amp;nbsp;elegi t duodecim ex ipfis , quos amp;nbsp;apoftolos nominauit. Significatautem Apoftolus milfum, nuncium,legatum uel orato' lodn.tj. rem.Namin euangelio fecundumloannem legimus,Non eftapo ftolus maioreo qui mißt ipfum.Et miffioni s quidem perfrequens eft mentio in prophetis, amp;nbsp;in antiqua hiftoria:unde uidetur domi' nusid uocabuli mutuaffc.Apoftolis nulli certi fines dati leguntur. Murci 16. Dicit enim dominus in euangelio,[te in orbem uniuerfum, amp;nbsp;pr# dicate euangelium omni creaturae. Hifunt primae dei ecclefirar' chitedli,a quibus apud ueteres nomen acceperunt Apoftolicr ecd' fiae.tllr inquam, quas primum fundarunt apoftoli : qualis Antio' chia fuit,Ephefus, Corinthus, amp;nbsp;aliae multa:,quarum mentio fit in Adiis apoftolorum.

Prophet« Prophetç uocabulum patet latifTime.De qua re didum eft alias, Propheta: in praefenti funt qui lingulari excellunt reuclatione, a' per quos futura ecclefiae prodicit dominus:qualis fuiffe legitur Ag! Aamp;o. 11. bus ille,qui amp;nbsp;futuram famem, amp;nbsp;uinculaS.Paulo praedixit. Dice' CTzi. bantur quondam prophetae uiri fapientes amp;nbsp;diuini, lingulari do^ no feripturae interpretandae prxditieiicut claret ex uerbis apoftoli'' C0r.i4.cap.

Euageliflc Euangelifta, cfteuangelq lefu Chrifti praedicator cum apofto' lica midus authoritate. Talem fuilTe legimus Philippum amp;nbsp;TimO PdJlorc:. theum.amp;c. Paftores gregi dominico inuigilant,cura gerentes p° ,pulidei,pafcentcs ecclefiam uetbo ueritatis, luposty ab ouilibusde 10411.10. pellctes.Horum princeps eft bonus ille paftor Chriftus, ad Petrum CT„. dicens, Pafee oues meas. Vnde is fe quo$ aggregat palloribus, Doamp;ore^. Dolores nomen habent à docendo.Nec uideo quid differantà p3 , ftoribus, nili illi docuerint duntaxat, amp;nbsp;cura interim paftorali nou fuerint onerati:quales fere' funt interpretes feripturarum, amp;nbsp;mode ratores fcholarum Chriftianarum.

@fcopi. Occurrut amp;nbsp;alia in feripturis gubernatorum ecclefiae uocabulS' Ad Paftores in concilio Miletano coUeftos dicitapoftolus Paulus, AttCA^

DECAD. V. SERM O IIT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;36

Attenditeuobis amp;nbsp;cunâo gregi,in quo uosfpiritus fandus pofuit Aamp;.:o. epifeopos ad pakendu ecdefia dei.Appellaturautcpifcopi fupcrin tendentes,(peculatores,cuftodes, uigiles amp;nbsp;przfedi. Athenienfes quos ad ftipcdiarias fubditas$ urbes mitterct,ut quid in quag age retur diligcter infpiceth obferuarentty,epifeepos dixere ac çv ow. Apoftoliepifeoposappellarutuigiles amp;nbsp;cuftodes gregis dominici,' ac oeconomos Chrifti, uel difpenfatores myfteriorü dci in eedefia. Porro Presbyter ab aetate uel fenio nomen habet. Olim fenioribus, PreJyrti utpote multijuga experientia,diutino'$ rerum ufu exercitatis,com, mittebatur cura reipub. Gubernatores enim urbium amp;nbsp;feniores amp;nbsp;fenatores nuncupati funt Sicut autem refpublicr habet fuos fena, tores,ita ecdefia habet Tuos presbyteros : quemadmodum daretin Adis cap 14.15.20.amp; 21,Videtur autem conftitutio presbyterorum ex Cynagoga defluxiffe in ecdefia.Eienim ita legimus in libro Nu' Numeri ii merorum. Congrega mihi feptuaginta uiros de fenioribus Ifrael, quos tu nofti quodfenes populi amp;nbsp;prrfedieius fint.amp; fegregabo defpiritu tuo,amp; ponam fuper eos,amp; portabut tecum onus populi, ne tu folus ferre cogatis. Proinde Presbyteri in ecdefia Chriftiud epifeopi fut, uel altoq prudetes amp;nbsp;dodi homines, epifeopis additi, quo onus impofiiü cpifcopi pottent facilius,amp; melius comodius qj regatur ecdefia dei.Nam Paulus, Qui bene præfunt presbyteri,in, quit, duplicihonore digni habeantur.maxime illi qui laborantfer mone amp;doârina. Eram ergo alij quidam in munere ecclcfiaftico, quitametfinon docerct :ontinueficut epifeopi,docentibus tamen aderantin omnibus negotijs.Fortarfis appellantur alicubiab eodei. Cor.œ apodolo Gubernatores, prafeâi uidelicet difciplinac amp;nbsp;alqs cedeo fenegotijs.

Et quoniam huc præfenti diflertationefumus delati,explicabi# mus amp;nbsp;alia fundionis ecdefiafticæ uocabula. Multus fit in facris Diaconorum fermo, amp;nbsp;apud feriptores ccdefiafticos Sacerdotum. Diaconis commendata eratin primitiua ecdefia pauperum cura. DMconk Sicuti clare colligiturex 6.cap Âamp;uum apoftolorum. Extant prae, terca teges his præferiptæ ab apodolo in prioread Timoth.epiftola cap.3. Diaconorum funamp;io fegtegata erat à munere pallorum: iœ circo non recenfemus cos in ordine paftorum. Veteres ad minifte rium non facerdotium retulerunt. Iam amp;nbsp;mulicrcs,non maritatae, Didecnißfe fed uidut leguntur primitiuæ miniftraffe ecdcfæ.lnter alias fami* gerata extitit Phoebe illa Cendireen apoftoli celebrata encomio. Rom.i6. Athic uetat mulieres docere in ecdefia amp;nbsp;publica obire munia, i.cor. 14.. Quomodo ergo aut qua in te miniftrarutmulicrts ecdefia^ Haudi Tim^fy

DE MINTS T. VERBI DEI.

dubie pauperibus offices inferuieruni muliebribus. MiniAraruni aegrotantibus,amp; cum niartha Ghridi hofpira,ChnAi membra fum ma fide amp;nbsp;diligentia fouerunt. Quæ enim alloqui officia obite potuerunt

Sacado, Porro Sacerdotis uocabulum uidetur ex fynagoga deriuatuM ter. erfe in ecclefiam. Alioqui enim non reperias in nouo teftameniO uerbi dei ecdcfiaruml p miniftros appellari facerdotes,nifi ea ratios lt;,Prt,gt;. ne qua omnes Chriftianifacerdoteseffe dicuntur ab apoftolo Pquot; tro. Apparet autem noni teftamenti miniftros ob fimilitudincm quandam, quam cum ueteris teftamenti miniftris habent, diaol elfefacerdotes ab ecdcfiafticis fcriptoribus Sicuti enim iftifuo od^ tabernaculoinferuierunt: ita Iii quocp Tuo modo amp;nbsp;fua ratione dd cedefiæ miniftrant.Alioqui ipfa uox Latina eft deriuata a facris : amp;nbsp;fignificat miniftrum factorum,hominem inquam deo dicatumamp; confecratum ad facienda facra.Sacta autem funt non tantum faetb Sdmi ficia,fed quæcun, ueniuntfubreligionis cenfum,unde non exd# °dimus ipias leges et dodrinam fanamp;im.In hiftoria uettri legimd filios Dauidis didos elfe facerdotes, non quod miniftri effent fa' crorumlt;(Non enim licebat de tribu luda defcendentibus inferuifé tabernaculo:fed Leuitis duntaxat) uerumquod fub magifterio amp;nbsp;difciplina facerdotum uiuentes, bonas artes amp;nbsp;fanélam thcolo' giam difcerent.

Communi,Hic minime dülimulandum uidetur, quod inter uocabula ilb utiofitm, enumerata frequens fit in fcripturiscommunicatio. Perus enim ter illas Chrifti dominiapoftolus femeripfum appellat presbyterum. Idem uocet. nbsp;nbsp;nbsp;in Adis apoftolorum,apoftolatum uocat epifcopatum. Nam amp;nbsp;$'

Paulus Miletum conuocans presbyteros, amp;nbsp;cum hts ipßs collo' quens,epifcoposeffe dicit.Et in epiftola ad Titum mandat oppida' timeonftituere presbyteros, quos protinus nuncupat epifeopof' Eofdem amp;nbsp;dolores amp;nbsp;paftores appellari, nemo tam craffus efli ut neget.

Qpalit or Ex hisautem omnibus conftareputo,quosabinitioordines ipfc domanferu dominus inßituerit,amp; quos ecclefirminifterio facro ad gubernaquot; in «dcfia. damecclefiam Tuam confecrauerit. Fundauit tedefiam abinido perapoftolos,euangeliftas amp;prophetas,eandem prouexit amp;c°n^ feruauitper paftores doéèoresfy. His adminiculo fuere presbyicquot; atep diaconi.Hi quidem in curandis pauperibus. Illi uero in dodquot; na, in difciplina amp;nbsp;in alqs grauioribus eccleüæ negotijs fudinen' disadminiftrandisfy. Apparet tarnen ordinem apoftolicum,add' amp;nbsp;cuangelifticum amp;nbsp;propheticum ab initio ccdcfix à domino ad tempuf

DECAD. V. SERMO ITT. g, tempus, pro ratione rei,petfonarum amp;nbsp;locorum, fuiCTe inftitutum. ißtNam feculis iam mulus, amp;nbsp;mox à fundato Clirifti regno in terris 10 defieruntapoftoli, euangeliftæ amp;nbsp;proplietx , fubierunt autem in iff locum eorum epifeopi, paftotes » doctores atque presbyteri : quo, ram ordo in eedefiaconftantirfimepetdurauit : ut iam nihil dubi, 10 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tare poffimus plenum eedefiæ ordinem,amp; abfolutam fore guberz

10 nationem,fi hodie quoque maneant in cedefia dei epifeopi fiue pa o' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftores,dolores item fiue presbyteri. Interim uero non diffitemur

W ab apoftolorum morte fepius excitatos elfe à deo apoftolos, qui :0 gentibus barbaris amp;nbsp;impqs euangelium praedicarent : fatemur 0 deum etiam hodie excitare polfe apoftolos,cuangeliftas, amp;nbsp;pro' 10 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;phetas, quotum opera utatur ad falutem hominum. Agnofeimus

jdenim apoftolos amp;nbsp;cuangeliftas appellari poRe uiros fanélos amp;nbsp;fia g deles, qui primum ueritatem euangelicam predicant infideli ali, g cui populo. Agnofeimus uiros lingulari afflatos gracia fpiritus fu* gil tura præuidentes atque prædlcentcs,excellentesq; feripturarum in« j# terpretes uel theologos illuminatos,appellari porfc prophetas. Si, 0 cuti amp;nbsp;alias copiofius edendi.

(a, Cxterum in ordine epifeoporum atg presbyterorum abinitio Aequalrtdt rffumma fuit humilitas, charitas atey concordia,nulla lis aut concer, inter epi« g tatio de prxrogaiiua autticulis dignitatibusue. Omnes enim ag, [coposo (, nofecbant fe effe unius domini mmiftros , coaequales per omnia in preibyte.

munere. Inaequales faciebat, non in munere, fed in donis, dono, ros. Iit tum excellentia. Interim tamen excellentiora confecuti non afpcr, i0 nabantur mediocres, ney hi illis fua inuidebant dona. S. Paulus, t. Cor.4. :0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sic nos homo arftimet,inquit , ut miniftros Chrifti,amp; difpenfatores

g myfteriorum dci.Idcm praedicationem euangelicam non uno lo, o 'co appellatminifterium. Altirfimis nimirum fixum radicibus in, fél haerebat antiquis illis epifeopis, quod dominus contendentibus tf, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;difcipulis de exccllentia,amp;,utaiunt,de maioritate.produao in me,

^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dium ipforum puello dixit. Arnen dico uobis, nifi conuerfifueritis, M4tth.it.

amp; efficiamini Geut pueri, non ingrediemini in regnum cœlorum.

/c Certe S.dei martyr Cyprianus in Synodo epifeorum Carthagini 30 ftans.difertis uerbis dixit. Neque quifquam noftrum epifeopum fe jO effe epifeoporum conftituit, aut tyrannico terrore ad obfcquendi 0/necefritatem collegas Cuos adegit:quando habeat omnisepifeo, gi pus pro licentia libertatis amp;nbsp;potedatis Cuae, arbitrium proprium. ldtanquam indicari abalio non poffit, cum nec ipfepoffit alterum n 'indicare : fed expediemus uniuerfi indicium domini noftri lefu 0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chrifti,quiunus amp;nbsp;Colus habet poteftatem, amp;nbsp;praeponendi nos in

sdk 0

DE MINIST. VERBI DEI.

lt;eedefix fuæ gubernatione, amp;nbsp;de aamp;u noftro iudicandi. Tantum ille.Illo ergo tempore contenderunt epifeopi non de primatuam patrimonio Petri, nefeio quo, fed ut dodrinæ puritate amp;nbsp;fandi' monia uitæ alter alteri præluceret, adde amp;nbsp;mutuam fibi inuicem operam conferrent. At tunc quidem feliciter procedebant res ecd' fix,ita ut quamuis potentiffimi orbis principes, Cliriftiecdcfiam ferro amp;nbsp;igni perfequercntur, lixc tamen ntlulo minus aduerfm omnes fatlianx amp;nbsp;mundi affultus immota fubfifteretuiarix,fcd amp;nbsp;in dic redderetur amp;nbsp;audior amp;nbsp;illuftrior.O felices nos, fi ordo p$ ftoralis non fuiffet immutatus, fed auita illa miniftrorum fimphei' tas,fides,humilitas amp;nbsp;diligentia permanfiffetincorrupta.

Prærood« nbsp;nbsp;nbsp;At proceffu temporisomnia fynceritatis ,humilitatis, amp;nbsp;fimpli'

riu4ep%coi citatis antiquaeeuanuerunr, dum alia quidem inuertuntur, alia ud poruqudm Sponte obfolefcunt uel arte abrogantur, alia adqciuntur. Certe do captrit non ita multis poft mortem apoftolorum fæculis uifa cft in cede' O quomo' fia longe alia hierarchia,quam fueratab initio. Quamuisprind/ do, pia illa uideantur tolerabiliora fuiffe, quam fint hodie iftius ordi' nisomnia. S.Hicrony. Quondam , inquit, communi presby terorum confilio ecclefir gubernabantur,poftea decretum eft, u' unus de presbyteris cledus, fuperponcretur exteris, ad quem offl' nis ecclefiæ cura pertineret,amp;fchifmatum femina tollerentur. Ha' ille.In qualibet ita$ urbe amp;nbsp;regione przftantiifimus quif$ cztC ris proponebatur. Eius fundio erat fuperintendere presbyteris amp;nbsp;uniuerfo gregi. Non habebat (quod modo ex S. CyprianiuerbÜ intelleximus)in collegas uel presbyteros dominium: fed fuut Coquot; fulin fenatu partes habet interrogandi colligendify fuFragia,!quot; gesitem amp;nbsp;iura tuendi, accurandi nefubnafcanturinterfenaiord fadiones: ita non aliud in ecclefia epifcopo officium fuit: per (lt;' tera communia oronia habuit cum facerdotibus. Nifi uero lon' gius procediffet confequentibus temporibus facerdotum audacis amp;nbsp;epifeoporum ambitio,ne ucrbo quidem reclamaremus. Coffl' memoratautem beatus Hieronymus illam prolaturam epifcopo/ tum,non diuina,fed humana efle exortam ordinatione.Hoccom' memorauimus, inquit, utoftenderemus apud ueteres eofdem dl' epifeopos, quos amp;nbsp;presbyteros : paulatim uero, ut diffenfionum plantaria euellercntur,ad unum omnem folicicudinem effc deb^ tam. Sicut ergo presbyteri fciunt fe ex ecclefiæ confuetudineei qui fibi propofitus fuerit effe fubiedos : ita epifeopi fe nouerintmagi' cofuetudine quam difpofitionis dominiez ueritate presbyteris dquot; maiores,amp; in commune debere cedefias regere, imitantes Moidh

qui cum haberet in poteftate folu$ praede populo Ifrael/eptuagin U elegit , cum quibus populum indicaret. Hæc ille in Comment, ad epiftolam Pauli ad Titum

At ne in his quidem fubftiteruntuetereres .Defignati Cunt etiam Epifcopoœ Patriarchae Antiochiae, Alexandria:, Gonftantinopoli amp;nbsp;Romae, rum digni# Defignati funt archiepifcopi,uel metropolitani,pracfides uideli, tax er pree cet epifeoporum per prouincias. Ac epifeopis urbanis uel inferiori rogatu« bus additi funt Chorepifeopi, quando uidelicetlatior erat ager aut creuit. regio,quam fufliceret urbaniepifeopi cura ac infpeéUo.Addeban* tur enim ceu uicarq ac fuffraganei, qui muniaepikopi per regio, Rem obirent. At longe aliam funaionem feculis aliquot hiCce po ftremis fuffraganeorum uel uicariorum in epifeoporum cutqs amp;nbsp;diocerfibus fuide nouimus. Sed amp;nbsp;Diaconis fubditifunt Hypodia coni:amp; cum opes augerentur, creati funt etiam Archidiaconi,om, nium uidelicet bonorum ecclefiafticorum curatores. Hi nondum mifeebantur facerdotum aut epifeopotum docentiumfy ordini,fed œconomiuel procuratores manebant opum ecclefiafticatu. Sicuti ne monachi quidem ab initio facerdotio ecdefixue minifteriofun Mondehi. gebantur.Pro laicis enim non clericis habiti, padorum curz erant fubicai.At non quieueruntinaufpicatae illr aues,donec poftremis illis feculis in fummum euolarunt templi faftigium,capitibusg qpifeoporum ac paftorum infederunt. Monachi enim fuerunt ac' funt amp;nbsp;pontifices, amp;archiepifcopi,amp; epifeopi, amp;nbsp;quid non^ Cita, turex Regiftro Gregorij, quodis qui tamen monachis admodum propitius fuit,eum fe noluerit clericatu abdicare, qui fufeepiffet of, ficium abbatis,quodalterum impediat alterum.

lam uero Clerici(quifunt de forte amp;nbsp;hæreditas domini,uel quo Cltfid. rum fors eft dominus ) appellabantur quondamftudiofi amp;nbsp;candi, dati theologia:, feminarium uidelicet paftorum ecclefix , amp;nbsp;fuccef, fioniin minifterio ecclefiaftico ueluti confecrati:qui uidelicet in di, fciplina uiuebant,amp; fub doctorumat $ presbyterorum magifterio bonas artes amp;nbsp;fandas literas difcebant.Vetus cft illa non noua nee hominum inftitutio.Quondam enim in populo ueteri Nazarei uo cabantur. Sed amp;nbsp;fcholas illuftrcs femper habuiffe prxftantiores ec, defias, iam inde ab apoftolorum tempore, locuples teftis cftEufe, bius. Studiofis autem illis, rebus ecclefir iam aliquo uf$ progref, fis,uidetur mandata cura aperiendi amp;nbsp;claudendi templi , parandi Horit mm omnia in templo , praelegendi deni$loca fandae feripturae in po, tiofit in pulo,quac indicaffet epifeopus, Vnde fortaffis exorta funt uocabu, Carthagi, la Oviariorum amp;Leamp;orum, quae commemorantur hodie inter or nen. Gone, k 2 iiii.

DË MINIST. VPRBI DEI.

dines ecclefiafticos. Qui uero epicopis aderant familiarius, eosty comitabantur, ac habebantur pro ijs qui epifcopis decedentibus fuccedere poffent,appellabantur Acoluthi, qua fi tu dicas Confer Corruptio quentts.Eft enim uocabulum Graecum. Vtautem tempore om, omnis uau nia fere' deteriora fiunt, ita amp;nbsp;hzclogiusaprima inftnutione turpi, fatis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ter deflexa funt. In qutbufdam nihil uideas relitum praeter inane

nomen : quaedam penitus amifîa, quaedam conuerfa funtin ufum prorfus alium. Tcftes hic cito Ifidorum,Rabanum, Innocentium, Durandum, amp;nbsp;huius generis feriptores alios. Faciunt ecclefiaftica, rum perfonarum duo genera: aliud quidem dignitatis, aliud ordi, nis.Dignitatis,ut Papa,Patriarcha,Primas. Archiepifeopus, Archi, presbyter, Archidiaconus,Præpofitus. Ordinis,ut presbyter uel fa. Ordiner cerdos,diaconus,amp;c.Ordinrs uero numerat alq fex,alii oAo.Oms minorer er nes concorditer recenfent Oftiarios ud lanitores. Levores uel Pfal tnaiora. miCtas.Exorciftas,Acolythos.Subdiaconos,Diaconos, PresbyteroS ucl Sacerdotes. Hos deinde diftinguuntin maiores amp;nbsp;minores or, dines.Inter inaiorcs funt Sacerdos fiue presbyter,diaconus amp;nbsp;Tub, diaconus.Reliqui appellatur minores Ex quibus fere nihil fuper, eft prrter inanenomcn. lanitoruni officium deuolutumeft ad aquot; diruos,quos vocant Sacriftas. Lepores nulli funt. Ledio enim an, tiqua illa obloleuit. Pfalmiftæ nihil minus quam quod récitantaut FxorriJlœ. QuuntinteHigunt. De Exorciftis hare commémorant. Refert lofe, phus regem Solomonem modos exorcifmi,id eft coniurationis, inueniffe, quibusimmundifpiritus ab homine obfeffo, per Eleae zarum exorciftam pellebantur, ita ut reuerti ulterius non auderet.

. Huic officio niicupati Exorciftar uocati funt. De quibus in euange Matth.ii. Iro legitur,Si ego in Beelzebub eijcio darmonia,filij ueftri,exorciftæ uidclicet,iii quo eijeiunt^ Hare illi:qua r in hoc comemoro, ut omni bus appareat iftos homines , illos ipfos effe de quibus apoftoIuS X Tim 4. prædixir,fore utfanam doamp;rinam non fuftineant, fed conuertane tur ad fabulas.Quis enim nefeiatfabulofifTimum erfe quod de So, lomone referturi Quis nefeiatapoftolos domini non fuiffe exorcie ftas,ncc ullts unquamufosexcaniationum autconinrationum mo dis 1 1Nam fpiritus immundos eiecerunt uerbo,id eftinuocatione amp;nbsp;uirtute nominis Chrifti, Ea gratia cerfauit iamdudum in eccle, quot;amp;.t,, fiadei.Exorciflrfuiffe dicunturin Aamp;is apoftolorum filfj illi See ux facerdotis, quos daemon malus, etiam Iefu amp;nbsp;Pauli nomina uocantes , inuadit, difcerpit,amp; ita uolente deo omnibus pate, facit qurim placeant rterno numini exorciftæ. Et hos tamcnifti Mobis obuudunt adhuc. DcAcolyth$ucro (ficilli fcribunt)au, dite

DÉCAD. V. SERM 0 IIT. 39 dite obfecro, quam eleganter différant. Acolythi exroferarij Tunt, inquiunt,à deportandis cæreis.Quandocnim legendum eft euan, gdiurâ aut laetificandum,accendutur circi ad fignificandam ani, milætitiam. Quis hæc audiens dicat idos parumerudite nulla tra, flare myderiat^Subdiaconi amp;nbsp;Diaconi non iam ampliusfuntpau perum curatores, fed Fadi miniftri fuperftitionis,Mife feruiunt pa piftiœ.Huius partes funteuangeliu,illius uero epiftolam accinere. Paucis non poffum comprehendere,quæ de his ineptitfimeineptif fimi homines cornicätur.His impofucre Archidiaconum,quoddi# gnitatis amp;nbsp;eminentiae uocabulum eft.

Sacerdotes qui amp;nbsp;presbyteri uocantur,diftinguüturuariæ.Sunt Sderdotes enim facerdotes ReligioG amp;nbsp;Sarculares.Per Religiofos monachos Pdpißiei intclligut: cum hi nihil minus fint,quam quod elfe dicuntur. Certe rebgiofi. ueteres monachos nullafui parte referunt. Bona pars iftotum fibi ipfis regula funt amp;nbsp;lex. Ex his alijdoéfores funt, deftinati quidem praedicationis muneri, fed magis tarnen horis dicendis, aut canen, dis,amp; midis celebrandis. Atq; hifuperftitionem ferunt amp;nbsp;tuentur pcrtinaciflircc,amp; ueram religionem petfequuntur acerrime.Alij amp;nbsp;potior quidem monafticorum facerdotum turba nihil aliud quam canit in renphs amp;nbsp;mi0at,idfy uihffimo pretio. Libycas enim liare nas citius iiumeiaueris,quam iftos.Sedet dco,amp;ecclcfiç,deni$ fibi ipfis funt inutiles,hominesplané indofii, ac uentres pigri, impia, cabilcs intérim euangelicae ueritatis hoftes.

Inter Saeculares facerdotes primas tenent Canonici,quifcre funt Sdeerdete homines octofi,uolupiuarij,epulones,ac reuera fæculares.Hi exifti Pdpifthi mant fcfuo funamp;os elfe officio, fi Horas quas Canonicas vocant, facuUrtt. abfoluant,amp; fpeftateres miffe affiftaut,cultum^ diuinum(utuo, cant) fua honorent omentfy prifentia . Seucriores amp;nbsp;minime fe, culares effe uidentur, qui eoam miffas pro uiuis amp;nbsp;defundis cele, branc. Numerantur in fecularium faccrdotum turba amp;nbsp;Parochi, quos Plebanos nuncupant, nimirum plebi deftinatos facerdotes, qui foli umbram aliquam ucteriS inftituti rcfcrut,in hoc,quod pram dicant amp;nbsp;(aeramenta adminifirantiquar tamen ipfa probare non queas,quodhaec iuxta traditiones papifticas,non fecundum doftri nam apoftolicam adminiftrent. Plurima amp;nbsp;alia ex fuo faciunt offi, cio,qua e pictas modis omnibus improbat. Adduntur iftis Mercena rij,Adiutoces ucl Vicarij. Accedunt his amp;nbsp;Saccllani,quos Capella, nos uocant,quorumimmenfuseftnumerus. Hi ficutamp; monaftid facerdotes potiffimas office fui partes collocantin recitandis horis, præcipucautcmin miffando,doâtinæ nihil tribuunt. Ex hoecnim

k 5

DB MINÏST. VERBI DEI.

rege inuenias, qui omni Tua uita nunquam fint concionati.Nam condonandi munus ad folos parochos amp;nbsp;uicados eorumreijeiüt, ipfi Dqs, quibus ara uelfacellu eorumconfecratü eft, feruiumamp;c. Ex quibus omnibus uel cæcis apparet luculcntitfime, quam fade corruptaamp;inuerfa fit presbyterorum uclpaftorum prima inditu, Arcbiprefi tio. Presbyteris archipresbyteros praeficiunt. Eo uocabulo ufus byten. fum in præliminari cpiftola decadis prim^ac audio fratres aliquos eo elfe offenfos,quafipapiftici fermenti aliquid adhuc apud nos hç rear, quafi dignitatis indigna: aliquid in eedefiam reducere cogite, mus. Verum fecuros iubeo effc fratres illos. Nullifuntapud nos archipresbyteri papiftici: nec dignitatem ullam Papæ eo uocabulo intellixi,fed munus infpeéUonis, quod uifitationis alij nuncupat. Curam enim hi gerunt omnium in agro noftro clafTium, in admo nendo amp;nbsp;corrigendo: nullam gerunt praelaturam, nulla inde cone fequntur praemia amp;c.

Sed redimus ad noftrum inftitutum. Presbyteros uel facerdoteS dcriuantà LXX.difcipulis, quos dominus in euangelio elegidc le Bpfeopo, gitur,epircopalem ordinem ab ipfo Petro amp;nbsp;reliquis apoftolis. Et nigenert. ordinem epifcoporum mox diftinguunt in tres partes. Numerant enim Patriarchas, ArchiepiCcopos amp;nbsp;Epifcopos. Patriarchas in, telligunt patres principum feu himmos patres. Eofdem amp;nbsp;Prima^ tes nuncupant. Ac Primates, inquiunt, tribus archiepifcopis prae, funt,ficut amp;nbsp;rex tribus praefidet ducibus. Hiclocum habentopinor Cardinales, in quibus ccclefia Romana ceu in cardinibus lanua uoluitur. Nam in Dccretal. Greg.de officio archipr.fic legitur, Cardinales diditur à cardine : quia ficui in cardine regituroftium, ita per cardinales regitur uniuerfalis ecclcfia. Archiepifeopi funt ueluti principes epifcoporum:Metropolitant quo$ cognominati, quod praefideant in urbibus primarqs. Reuera menopolis ueluti matrix quaedam urbs dicitur Graecis,exquacoloniae deduélæ. Vn' de metropolitanus epifeopus nominatur, qui prouinciac alicui prae eft,alios$fibi fubieAos habet epifcopos. Hi uero amp;nbsp;pontifices amp;nbsp;antimites amp;nbsp;pr^fules appellantur. Si uero haec omnia conferas cuni qsquæantea dixi deprimitiuae ecclefiæ epifeopis amp;nbsp;gubernatori, bus.diuerfirfima inter fe effe dices.

p4p4ud nbsp;nbsp;nbsp;Illud uero quod dePapa feu fummo pontifice tradunt,i fcriptu'

fammut ra euangelica apoftolica^, amp;nbsp;à prima miniftrorum ordinatione ab pentifa. ipfo faluatore noftro faéUquâm alieniffimum cft.Ulosomnes, in, quiunt,dignitatcamp; poteftate antecellit fandiffimus dominus no, (1er Papaqui Papa,id cftpater patrum,uocatur;et Yniucrfalis,quia tiniuerfe

DECAD. V. SERMO III. 40 Uniuerfæ cedefiæ princeps cft:amp; Apoftolicus,quia principis apofto lorum uice fungitur,amp; fummus pontifex. Hiceftenim Melchize, dck,lt;uius facerdotium non eft exteris comparatum : quia ipfeeft caputomnium pontificum:à quo illi täquam à capite membra de, fccndunt:amp; de cuius poteftate omnes accipiunt,quos ipfe uocat in partem folicitudinis,non in plenitudinem poteftaiis. Definiunter go Papam.effe fummum in terris eedefiæ caput,amp; uniucrfalem tc, tius otbis paftorem unicum,qui errare non poffit,ne$ ab ullo hoquot; mine indicari debeat. Ipfum enim iudicem effe omnium cumpo, teftate plenaria. Nam Innocentius Papa 9.quxft.,.Neg ab Augu, fto,inquit,nclt;y ab omni dero,neg à regibus, neg à populo iudex indicabitur. In quem locum Gloffarius fie feribit, Concilium non poteft Papam iudicare:ut Exttau.de Eled.Significafti. Vnde ft to# tus mundus fententiaree in aliquo negotio contra Papam, uidetur quodfententix Papae ftandum fit. Huc pertinet uulgata illa iurifpc ritorum parafitaßrorum Papae axiomata in Curia admodum plau fibilia amp;nbsp;authentica,Omnes leges pontificis perinde ut ipfius Petri ore proferas, erfe recipiendas ab omnibus. Maiorem effeauthori, tatem Papae quam fandorum. Papam effe omnia amp;nbsp;fuper omnia. Dei amp;nbsp;Papae eße unum confiftorium. Id quod Hofticn.affirmat in C.Quanto deTransl.prxl.A nemine cogi Papam, etiamfi dicatur haereticus. Apud ipfum effe fupremam poteflacem, nec habere pa# rem lbiuniuerfalem eife fynodum,ubi fit Papa.Habere illum om, nia iura in pedore. Habere utrun$ gladium:underede dici Im, XW An» peratorem.imdimperatore effe maiorem. Solum deponere impe e ton. de RO ratorem : amp;nbsp;fententiam imperatoris declarare nullam. Solius erfe fcUhm parcere cui uelit,ius item unius auferre amp;nbsp;alteri conferre, denig pri Traa.de uilegia auferre. Breuiter, Dominus eft,inquiunt, dominantium,amp; ^t.Pdp£ habet ius regis regum in fubditos,ct plenitudinem poteftaiis etiam et Imper. in temporalibus in terris . Sed amp;nbsp;totus mundus eftPapæ diocerfis, in qua ipfe eft ordinarius cundorumieflfy dc necerfitate falutis om nem hominem fubeffe Romano pontifici. His corrollarijuice adlt; ijeiam Gloffatoris uerba, qui in Ca. Quanto de Transi, epifcopi Tit.7. Papa,ait,diciturhabere cœlefte arbitrium: amp;nbsp;ideo etiam na„ turam rerum immutat,fubftantialia unius rei applicando alteri. Et de nihilo poteftaliquid facere:amp; fententiam qur nuHa eft aliquam facere.Quia in his ei quae uult eftpro ratione uoluntas. Nec eft^qui ei dicat,Curita facisrIpfeenim poteft fupra ius dirpenfare,amp; de im iuftitia facere iuftitiam corrigendo iura amp;nbsp;mutando. Nam pUnim dinem obtinet poteftatis. Hxcille.

DE MINTST. VERBI DEI.

Quis autem iftaabfcp totius amp;nbsp;corporis amp;nbsp;animi horrore audiat! D^. 7.a. Quis non inteUigat illud Danidisimplemmerfr^Putabit fetem, pora amp;nbsp;leges mutare poffe. Quis non inteUigatillud quoqgt; Pauli Aamp;o. sot impletum efe,dicentis, Ego nouihoc,quodingrelfuri fint poft di, fceflum meum lupi graues in uns,non parcentes gregi Et ex nobis ipfîs exorientur uiri loqucteS peruerfa,ut abducant difcipulos poft fe.Exepifcopis enim et promouctibus epifcopos prodijt liic homo peccati,qui Ce collocatin federn agni, eatyfibi ufurpat quæ unicë agni propria funt,qualeeftfummum in eedefia magiftcrium, facet dotium,dominium,ac poceftas plenaria.De quibus fatis dixi in fu, perioribus.Quis iam non tangat illud Pauli effe impletum^ Reue fabituraduerfarius uel Chriftizmnlus, amp;nbsp;efferetur aduerfus om, nem qui dicitur deus aut numen: adeo ut ipfe in tcplo dei ceu dcuS fedeat,oftentans feipfum elfe deum.

An Utile fit nbsp;nbsp;Porto difputant Papçfatellites,ë re amp;nbsp;ex faluteimó necerfarium

entceffa* erte eedefiæ ut unus aliquis epifcoporum amp;nbsp;dignitate amp;nbsp;poteftate riumunum præcmineat.Difputent autem amp;nbsp;ornenthoefuum idolum ut libet; alique prœ qui ueritatem (impliciter fateri notent, ingenue confitebuntur Pa, eminere epi pameffeantichriftum. Quod enim ifti garriunt de primatu Papr, fcopirf nbsp;nbsp;dodriOæeuangelicæ amp;apoftolicæ ex diametro repugnat. Quid

enim euidentius eötra illorum difputationes proferri poteft,quàm Lucœ 22. quod dominus dixit ad difcipulos de primatu contenderes, RegeS gentium dominantur eis,amp; quipoteftatem habentfuper eas, bene fici uncantur.Vos autem non fie: fed qui maioreft in nobis,hat fi' cut minor: amp;nbsp;qui dux eft, Ocut qui miniftrat. Nam uter maior eft, qui accumbit,an qui miniftrat?N0nne qui accumbit^At ego in me dio ueftrum Cum ut qui miniftrat. Hunc locum adduxi amp;nbsp;excudi obiter etiam proximo Sermone. Hreueritas fimplex amp;nbsp;perfpicua perftabit inulta aduerfus omnes iftarum harpyarü difputationcs.

i. Oor. I, SanélilTimiapoftoli domini noftri lefu Chrifti nolunt cuiqua do, t'Pet.f. minari praetextu fidei,imo S.Petrus difertis uerbis prohibet domi' nium in harreditatem Clirifti, iubet autem epifcopos exemplaria elfe gregis.

Quod obijeiunt Chriftum fando Petro dixiffe, Tu es Petrus: amp;nbsp;fuper hanc Petram aedificabo ecclefiam meam : amp;nbsp;tibi dabo clautf regni ccelorum.Et rcliqua.Item, Pafee oues meas : ideoty fandum Petrusapo Petrum defignatum fuirfe omnium apoftoloru,amp; in his omnium folorum facerdotum presbyteroru m epifcoporumty apicem feu principem, princepr. adeo$totius orbis monarcham.nihil prorfus facitad dominatio' Item eorum ftabilicndam,Libenterconcedimus S. Petrum cheapo dolorum

DECAD. V. SERMO ITT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4|

ftolorum principemjibenter ipfiquoque appellamus beatum Pe, Irum apoftolorum principem, fed eo fenfu quo appellamus Mo, fen, Dauidem, Heliam uel Ifaiam prophetarum principes, nimi« rum przftantiora exteris dona consecutos.At principem fuiffe Pc, trum ea ratione qua ifti uolunt,negamus amp;nbsp;pernegamus conftan, tiffime. Simul autem tuemur S. Petrum. amp;nbsp;repurgamus ab afper, ginibus, quibus ifti uel mortuum contaminare contendunt. Non permanfitfet dominofuo fidelis,fiimperium autdominium adfe rapuitfet. Par autem ubiqy Petrus alqs difcipulis, nullibi in facris eorum dominus fuiffe legitur.Et S,Paulusin principio epiftolxad Galatas multis oftendit in apoftolatu fe nihilo inferiorem effe Pe, tro. Ncquedum Hierofolymam uenit,eadecaurfa uenir, ut pedes ofcularetur,aut fubiedionem profiteretur, fed ut ex congreffu amp;nbsp;collatione amica omnes in omnibus ecclefqs intelligerent inter Petrum amp;nbsp;Paulum in dogmatibus fummum erfe confenfum amp;nbsp;parem apoftolatu. Ibidem lacobum, Petrum, amp;nbsp;loannem, colum, nas appellat Paulus, non uni Petro id prærogatiuæ tribuit: quod tamen feciffet meritó,6primatum,utifti arfeuerant, accepiffet à do« mino. Quid quodipfe Petrus nihil fuoagit arbitrio, fcd negotia ecclefiaftica ad reliquos difcipulos,ueluti collegas , referti Id quod in Aaisapoftolorum uidere licet. Alibi fe appellat compresbyte, tum,non principem facerdotum. Miffus ab apoftoliscum loanne in Samariam,non poftulat alium mitti, ne primatus eius uideatur diminutus, fed fponte obedit. Vtuerodonemus Petrum ita fuifle apoftolorum principem, Ikuti contendunt ifti: an ideo confeque, retur Papam elfe principem totius ecclefe imo uniuerfi orbis! Nam ut Papa non eft Petrus : ita duodecim aut undecim apo« ftolinon funt totus orbis. Praeterea non potuit dare Petrus quod non habuit. Non habuit imperium in totum orbem, ergo non dedit.

Sed Conftantinus Sylueftro dedit, inquiunt. Vt maxime done« DeDonde mus ueram effe,nonfiftam amp;nbsp;ementitam (quod tamen dodiflimi tione Con« quiq;contendunt) Conftantini donationem, attamen Syluefter fantini. ille oblatum imperium non accepiflet. Plus ualuiffet apud eum Chrifti principisfummi amp;nbsp;cœleftis uox. Reges gentium dominan tureis. Vos autem non fic, quam terreni imperatoris ftolida affe, dio. An credimus Petrum apoftolum accepturum fuiffecumim, perio fxcularem poteftatem,fi eam obtulirfet Nero Cxfar! Mini, me gentium.Imisenim uifecribus infixum hzfitdomini uerbum.

DK MINIS T. VERBI DEI.

Vos autem non fie. Priufquam accepirfet fpiritum fanélum, cum reliqua [udæorum turba cæcutiens, imaginabatur regnum Chri/ fti in terris terreftre futurum : poftquam fpiritum fandum acrepit, intellexit Cluilii regis amp;iummiimperatoris fedem non efle in ter, risjedinedo collocatam, ac regnum eius non elfe exhoemun, do.Scicbat Cliriftum dominum aufugite in derertum,cum popu, Reg. ,. lus cogitaret ipfum creare regem. Sciebat Helifeum faluberrimo confilio donationem Naamani principis repuliffe , left autem miquot;

niftrum in aeternum probrum ac fubuerfionem incolumitatis pro, priæ,repetqffe. Noluit beatus Petrus curam in fe pauperum reci, pere,ne minus expedite amp;nbsp;oraret amp;nbsp;praedicationi uerbiinuigila, ret,id quod Aaa apoftoiorum teftantur: cui ergo uerifimile uidea, tur eundem abiero apoftolatu etiam orbis imperium fufeepif, fe ;Negat eundem amp;uerbi minifterio feliciter prxeffe, amp;nbsp;mend miniftrare pofle. Qiiem uero illi nobis Papam dabunt, qui Petro ampliorem habeat fpiritum ƒqui id poCTit prxftare quod non po, tuit PetruS'^qui non iam menfis, fed toti orbi præeffe pomt^ Nugæ ergo funt,quas ifti nobis récitantde Donatione Conftantini. Inte, grior fuit Conftantinus quam qui talem donationem inftituerit, quam no nefeiebat cu Chrifti doctrina pugnare. Integrior fuit Syl, fter quam qui receperit quod citra minifterij uerbi fubuerfionem recipi non porfe intellexit. Quod fi Conftantinus donauit omnis no quod donaffe dicitur,amp; Syluefter donationem non repulit, peC canit uter$.Quia contra uerbum dei egit uterep.

Vidi quæfuperioribus annis pro donatione Conftantini con, tra Laurentium Vallamfcripfit, doamp;us alioqui amp;nbsp;multae legionis uir Augufr. Steudius ucrum nulla profert argumenta folida,talt; metfi mirifice tingatur, amp;nbsp;omnes uires eloquentia exerat, deni, undiqua, omnia quz aliquo modo hanc cauffam iuuare uide, bantur operofe congerat. Ac dignior quidem uidetur is liber qui proculcetur pedibus, quam qui bonorum hominum manibus te, ratur.Vt enim non comemorem quodregnum illud ecdeßafticum Romanenfe æternum fubindc uocat: cum regnum Chrifti amp;nbsp;fan. aorum folum fit æternum:an non manifeftiflime Papam collocas in fedem Chrifti domini? Poftquam enim cuiufdam Nicolai pon, tificis teftimoniumrecitaffet, fubiungit protinus, Audis fummuffi pontificem à Conftantino deum appellatum,habitum pro deo. Hoc uidelicet faftum eft cum ilium præclaro illo ediamp;o decora, uit,adorauit uti dcum,uti Chrifti amp;nbsp;Petri fucce«brcm.Diuinos ho, notes

DECAD. V. SERMO IIT. 4±

,nores ei, quoad eius potuit,contulit, uelutuiuam Chrifti imagine ueneratus eft. Hæcilie feamp;ione libri 67. Nec his difparia fcripfit ScdUone 38. Commemoransenim imaginationem quanda fuam de Papa conceptam, fingit nefcio quem fruéium inde exoriturum, fi apud extremos Indos referatur,omnia regna mundi nutibus Pa, pxregi, illum adorare reges, utquibus perfpediffimum fit hunc dfe fucceflbrem Chrifti, ideoq; hos illum fufpicere non tam mor, talem hominem,quam in eo deum ipfum,qui eum fibi fuffecerit interris, ideo$amp;dmalediamp;is abftincre, liquidis uthomo peccet; propterea quod in eo uenerentur filium dei. Hos applaufus im, pios, amp;nbsp;has uoces adulatrices, imo facrilegas tulitfet Petrus, fclicet, qui Cornelium procumbcntem,amp; adorare uolentem,erexit, amp;nbsp;di, aCT.io. xit. Surge, amp;nbsp;egoipfe homo fum. Nam amp;nbsp;ad loannem ad pedes angeli adorantemjegimusi pfum dixiffe angelum,Vide ne feceris: Apoc.n. conferuus enim tuus fum, amp;nbsp;fratrum tuorum prophetarum. De Herode autem Agrippa feripti i eft, quod adulatrices populi uoces acclamantis concionanti, Vox dei amp;nbsp;non hominis,non copefeue, rit,idcolt;y percultus fit ab angelo dei,ac computruerit, erofus à ucr, mibus. Nos ergo cum feiamus ipfum Chriftum dei filium adhuc regnare in eedefia, utpote cui foîidata fît omnis gloria amp;nbsp;poteftas, neep hic (ibiquenquam fuffecerit in tcrris,in quo colatur amp;nbsp;adore= tur, Chriftum lefum dei filium fblum colimus amp;nbsp;adoramus. Pa, pam utantichriftü amp;nbsp;deum Stercutium,fiue malis Cloacinum,uni cum facrilegis fuis cncomiaftis amp;nbsp;affentatoribus blafphcmis exe, cramur.

Dixitfane dominus ad beatum Petrum,Tu es Petrus:amp;fuper Tue: Pc hanc petram aedificabo cedefiam meam : amp;nbsp;tibi dabo claues regni trur,cc. coelorum. Et extera. Sed quid haec faciunt ad ftabiliendam Papae' monarchiam praerogatiuam amp;nbsp;fublimitatem^etrus adomino lau datur à fideiconftantia : unde amp;nbsp;nomen accipit, Petrus à petra di-tus,in quam fe uera fide collocaucrat.Chriftus petra eft,cui innite batur Petrus.Audit is hoc perpetuum ccclefiac fundamentum futu, rum,omnes inquam in ecclefir confortium recipiendos, qui uera fidecum Petro confitentur lefum Chriftum dfe uerum dei filium, ipfilp ut unicae petrae amp;nbsp;faluti innituntur. Promittuntur praeterea Peno claues regni dei:fed cum praedantur, non uni Petto,fed om, nibus apoftolis dantur. Sunt autem Claues non dominatio amp;nbsp;iu, rifdiamp;io quaedam ( fîcuti ifti nugantur ) fed minifterium aperiendi amp;nbsp;claudendi regni calorum, intromittendi in ecclefiam amp;nbsp;exclu.

DE MINIST. VERBI DEI.

dendi,quod fit praedicationeeuangelij .• uti mox copiosus dicetu r. Ad eundem modum cum Petro dominus dixit, Pafce oues meas, non monarchiam orbis amp;nbsp;dominium in omnes creaturas tradidit Petro,fed curam comifit paftoralem. Qua de re dixi Sermone pro, ximo : ut amp;nbsp;alias fæpe amp;nbsp;Fufius contra primatum Rom. Pont, Veteret de Ad uetcres ecclefiæ fcriptores quos illi nobis obijciunt, nefcio quid primatu de primatu Petri teftificantes,uno uerbo refpondemus, non perin, Petrie de nos curare quid hie fenferintueteres,qua'm quid inftituerit Chti Rom pont, ftus dei filius,quid item apoftoli(quorum authoritas ueterum iiio, rum fcriptorum authoritatem multo excellit)ufurparint, amp;nbsp;fcriptiS atque exemplis fills fentiendumjmitandumq; nobis reliquerint. De qua re dixi etiam Sermone huius Decadis 2. Longius fere fu mus progredi quam inditueramusgt;ut ergo receptuicanamus, dixi, mus de ordine fiue munere quod in ecclefia fua inftituit dominus, amp;nbsp;quos huic przfeccrit, quorum opera cedefiam fundare, guber, nare,prouehere amp;nbsp;conferuare uoluerit. Quæ fuperfunt dicenda, differemus in craftinum.Prolixiora enim funt quam quæ hac hora abfolui queant,digniora autem amp;

pradantiora qua'm quæ paucis perftringi debeant, amp;c.

DECAD. V. SERMO HIT. 4;

De rotatione ddmmiflerium uCTamp;idd. Qyalef e quomodo oporteat in ccdcfia uerbimmißros ordinäre. De Clauibus ec, defiœtquodnam fit ordinatorum officium. De ratione docendi ecckfiam,amp; uitapajlorum fanda. SER. 1111.

ERMONE præfenti,dco iuuäte,qua porfumus bre uitate amp;nbsp;perfpicuitate exponemus C.V.quales amp;nbsp;quo modo hodie miniftros nobis conueniat ordinare,non __iterum loquentes de munere, fed de perfonis muneri idoneis, Necp enim arbitror aut necefle autoperæpreciü effe multis demonftrare,ordinefeu functionem in ecclefiaa Chrifto mftitutä, etiam fine ordinibus illis quos pofterioribus feculisinftituit noua adinucntio,fufficere uel hodie ad excitanda,gubernandam,confer uandamfy dei ecdefiain terris.Nam id res ipfa clamat,euincit(ypri mitiuæ eedefix abfoluta perfectio. Vtaüt perfpicue intelligatur ab omnibus,quos eedefiç miniftros hodie ordinare cöueniat,dicemuS paulo copiofius de Vocatione miniftrorü eedefiæ. Vocatio aliud no eft,quam idonei miniftri legitimaconftitutio,Eadcamp; ordinatio De Voca» amp;nbsp;elenio dici poterat: quanquä alia uox alia latius pateat. Elcamp;io tient ad præit natura. Nam quos eligimus,eos uocamus. Ordinatio com, nißtriu, prehenditutrunep. Numerantur autem ab omnibus fere quatuor uocdtionie uocationis genera. Priora duo funt légitima, pofteriora illegitima, generibus. Etprimum quidemeft, quo miniftri neep ab hominibus, neqj per hominem,fed per deum uocantur.Sicuti uocati leguntur Ifaias pro pheta,amp;apoftolus Paulus. Hæc fere'lignis aut miraculis confirma tur,amp; diuina arcanacp appellatur. Secundu uocationis genus fit à deo quidem,fed per hominum ordtnationcm.Quo genere creati leguntur miniftri eedefiæ beatus Matthias, Lucas, atep Timotheus. Hoc ordinarium,publicum,humanum et hodie uulgare eft:in quo deus quidem uocat, dona miniftris neceffaria conferens, amp;nbsp;legéS fuppeditans ijs qui eligunt:hi nero leges illas fequentes, ordinarie cum deligunt,quem ex fignis à deo prius uocatum effe conijciunt. Per fignaintelligo dona miniftris neceffaria.

Tertium ucro uocationis genus quod inter illegitima primum Vocation eft,proficifeitur quidem ab hominibus,fcd non à deo:quando ui, fauore er delicct ex fauore amp;nbsp;propter munera indignus aliquis ordinatur, largitione. Peccatur hictam ab ordinandis, quam abipfis ordinationi præfelis.Ab ordinandis,cum fe minifterio prafici cupiunt,cui fe parum idoneos, quippe donis neceffarijs deftitutos, uel non intclligut uel intelligere noiut. Velcum fatis quidem inhiuamp;i funt feripturarum

1

DE MINIST. VERBI DEI.

rerumfy peritia,fed non redo pede ad hanc funaionem accedunt: quando uiddicet non fpeaant dei gloriam, fed lucrum. Requiri' tur enim ab ordinandis confcientiæ propriæ teftimonium, amp;nbsp;uo' catio arcana,nimirum qua nobis probe fimusconfcij excitatos noS cffe ad hoc muneris capefcendi non ambitione, non auaritia, non pafccndi uentris gratia, non alio aliquo affe^u prauo, fed fynccro dei timore atcp amore, amp;nbsp;ædificandæ eccldîæ dei ftudio.De qua re degantiifime amp;nbsp;fandiffimefcriplit beatus Paulus in i. ad Theifal. cap.z. Requiritur praeterea teftimonium aliorum eruditionisiuftx peritiæ$ rerum. Omnes enim nobis ipfis placemus amp;nbsp;iudicamuS nos dignos ede,quibus comittatur gubernanda ecclefia, cum nosquot; metipios decipiamus fœdiiTime. Peccant autem praefeci ordina, tioni, cum in ordinandis miniftris non fpediant quid deusjlegibuS editis hic fieri noluerit, amp;nbsp;quid ratio incoiumitasfy ccclefiz poftu' let,fed quid e' re fit ordinandi.Frequentercrgo ordinantur indigni. Vel qui funtindofti amp;nbsp;parum fynceri. Vei qui fatis quidem doéh funt, fed non admodum integri. Vei qui fimplices amp;nbsp;boni Chri' ftiani funt,fed mali amp;nbsp;parum prudentes paftores.Huc autem per, pelluntur fauorc, uel muneribus.Qua re grauifTimam in feomniquot; potentis dei iram prouocant, omniumq ; peccatorum fefc reddunt participes,quorum authores funt parum dextre adminiftrantes de' SimonU. mandatam fibi prouintiam. Vctuftas hoc fcelus appellauit Simo, niam,nunquam delendo probro amp;nbsp;morte fempitema piandum. Anthemius imperator Armafio fcribens inter alia. Nemo gradum facerdotij uenalitateprecij mercetur.Quantum quif$ meretur non quantum dare fufficit, æftimetur. Cettet altaribus imminere pro, phanus ardor auaritiæ, amp;nbsp;à facris adytis repellatur piaculare flagi, tium. Ita caftus amp;nbsp;humilis noftris temporibus eligatur epifeopuS, utquocun$locorum peruenerit, omnia uitæ propriæ integritate purificet, non pretio, fed precibus ordinetur antiftes. Tantum ab ambitu debet erfe fepofîtus,utquæratur cogendus,rogatus recedat, inuitatus effugiat,fola illi fuffragetur neceffitasexcufandi.ProfedO enim indignus eft facerdotio,nifi fuerit ordinatus inuitus. Hçc ille, qui fi hodie Romam ueniret,putaret fe haud dubie in alienum ue, niffe mundum,imd in emporium Simonis, non Petri,fcd Magi amp;nbsp;Samaritæ amp;nbsp;lefi Ifraelitae.

Quartum uocatio nis genus illud eft, quo quifg priuato fuo ar, bitrio fe implicat minifterio, non à deo ordinatus, ne$per horni' Zere,23. nem. De his dixitapudleremiam dominus, Ipfi currebant, amp;nbsp;ego non mittebam cos.Cyprianus ad Antonianum, tales,epifeopatum uiddfo

DECAD. V. SERMO IUT. 4, uidelicet fibi ufurpantes. neminedante, nominat fchifmaticos. Et hoc uocationis genus improptie dicituruocatio. Proinde uocatiöe Opus uoc« ea$publica amp;nbsp;légitima in ecclefia opus elfe conflat, cum propter tinne in cœ multas alias causas,turn propter has potidimum, utinftitutum dei defia. non negligatur, utty retineaturdifciplina ecclefiaftica, amp;nbsp;omnes in ccdefia norint,qui fint mtnifterio præfedi ecclefiaftico. Tametfi er go apoftolus amp;nbsp;dolor gentium Paulus ab initio non ab homini* bus, neep per homines, fed à folo deo miftus effet, idem tarnen iu* bente fpiritu fanamp;o ab Antiochena eedefia in minifterium gen, Aamp;lo. i,. tium fegregatur una cum Barnaba.Ad eundem modum miffiuel uncatià deo fuerunt multi alij, quos tamen etiam per homines or dinari oportuit. Na Paulus alibi,Nemo hoc fibi iplihonoris ufitr, Heb.ç. pat,inquit,fed qui uocatur à deo,ficuci Aaron.Et iterum,Quomo, Rom4,iQ. do audientabfey praedicante lt;nbsp;!Quomodo autem praedicabunt, nifi miffi fuerint^Et reliqua.

Circa fecundam illam uulgarem amp;nbsp;in eccleOahodie receptam, idomino autem traditam uocationem,tria confideranda uidentur. Quinam uocent, id eftquinam habeant uocandi uel ordinandi mi niftros ius amp;nbsp;poteftatem.Dcinde qui uel quales fint ordinandi. Po ftremo quomodo uocati fint initiandi.

Ac principio dominum dediffe poteflatem ecclefiae fuç ius amp;nbsp;po Q^i eUg^ teftatem eligendi amp;nbsp;ordinadi idoneos miniftros,fuperius in fecun, in «dtfia do huius Decadis Sermone oftendimus exemplo uetuftiffimarum minifiros. in mundo ecclefiarum Hierofolymitanx amp;nbsp;Antiochenae: quarum illa non modo diaconos feptem,fedapoftolum Matthiam ordinal uithæc autem apoftolos Chrifti infignes, Paulum amp;nbsp;Barnabam in minifterium fegregauit. Quibus accedit quod eeelelîæ gentium inftruélæâ Paulo amp;nbsp;Barnaba collatis fuffragijs presbyteros, feu Ado.ifo gubernatores ecclefiarum delegerunt.Primas in hac panes habue, runt paftores ipfi. Preeunte enim Petto creatur ab ecclefia Matthias apoftolus.Hunc ritum annis multis diligenter cuftodiuit uetus cc' defia.Nam Cyprianus epift.lib.i. epift. 4. Ipfa plebs maxime po, teftatem habet,inquit,uel eligendi dignos facerdotes, uel indignos recufandi. Quod amp;nbsp;ipfum uidemus de diuina authoritate defecn, dere,ut facerdos plebe prifente fub omnium oculis deligatur,amp; di gnus at$ idoneus publico iudicio ac teftimonio comprobetur. Si, cut in Numeris praecepitdominus Moli amp;nbsp;dixit. Prehende Aaron fratrem tuum,amp; Elcazarum filium eius, amp;nbsp;impones eos in mon, tem coram omnifynagoga. Cora omni fynagoga tubet deus con ftitui facetdotem.Id cft, inftruit amp;nbsp;oftendit ordinationes facerdota.

DB MINÏST. VËRBT DET: les non nid fub populialliftentis cofcienua fieri oportere, ut plebe prçfcnte uel detegantur malorum crimina,uelbonorum prædieen tur merita, amp;nbsp;fit ordinatio iufta amp;nbsp;légitima,quæ omnium fuFfra' gio amp;nbsp;indicio fuerit examinata. Haec ille. Hicmosdurauit adliuC S. Augudinifeculo. Extat enim epiftola quæ ordine numeratur iio. quæ atteftatur acclamante populo, Auguftinum fibi Eradiunt ordmaffe fucceforem. Pofterioribus fæculis Cum populus tumui' tuaretur frequentius in eledionibus paftorum, ordinatio relata eft ad deleftos ex pavoribus magiftratu amp;nbsp;plebe. Hi tres uiros egre, gios propohiebant uel nominabant,ex quibus qui uidebatur opti^ mus deligebatur. Extat huius aliquid in luftiniani Imp. NouclL Conft.ns.

Epifcopo: Qiiibus autem uidetur omnem Ordinandi miniftros poteftateiri folosno ha effe penes epifeopos diocœfanos, uel archiepifeopos , his utuntur bere pote, locis feripturæ,ideo reliqui te in Creta,ait ad Tuum Paulus, ut coU flatem ordi ftituas oppidatim presbyteros. Et iterum, Vide ne cui cito manum ndndi. impofueris.Nos uero dicimusapoftolOs in eccleftjs non exercuiife Titanii. tyrannidem,amp;eleaionis uel ordinationis omnia foios peregirfe, t.Tim.g. exclufis alqs in ecclefia hominibus.Creatuntenim apoftoli Chrifti episcopos uel presbyterOsin eCclefia,fed comunicato cum ecclefijs confilio, adeoc pex populiconfenfu amp;nbsp;approbatione. Id quod da' ret ex eledione feu ordinatione Matthiæ, quam iam femel amp;iteru Deute, ts. citauimus. Dixit fané in lege Mofi dominus, Indices eöftitues tibi. Exod. 18. Verum alibi idem,Prouidebis eX omni populo,ait, quos praeficias. Deuten. Etrurfus Mofes ad ipfum populum, Dateexuobis, inquit,fapien' tes,qui praeficiantur amp;c. Quemadmodum ergo Mofes proprio ar' bitrio nihil egit in eledione magiftratus,licet audiffet,ludices con' ftitues tibi.fed omnia communicato Cum plebe confilio. Ita haud dubie beatus Titus,quamuiSaudiffet, Conftitues oppidatim presquot; byteros,intellexit tarnen fibihic nihil permifTum inconfultis ecclc fijs, quodipfi priuatim uifum eßet agere. Proinde nihil peccant, qui exeuffo iugo amp;nbsp;tyrannide Romanentum epilcoporum,ius il' lud priftinuma ChriftO concerfum,ecclcnjs, rationibus iuftis amp;nbsp;*' quis,recuperant.Neq; admodum refert ordinetidoneos miniftroS, uel delevi uiri graues ab eedefia, uel ipfa ecclefia tota, idty ucl per fuffragia,ud perfortes,uel alia aliquaratione commoda amp;nbsp;fanfta. In his enim non rixatur pietas, modo omnia fände amp;nbsp;fecundum ordinem fiant.Nolo autem hic comemorare artes, infidias amp;nbsp;gra' uia bella propterhoc ordinandiius gefta multo cum fanguineamp; regionum direptione ac incendijs funeftiilimis. Hiftoriæ de rebus Hciniydquot;

DECAD. V. SERMO IIIT . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4$

Heinrychi 4. amp;nbsp;ç.itë de rebus Friderychorü faris aperte teftantur,q impudeter amp;nbsp;nepharie fe cu coniuratis fuis epifeopis geiferint Ro, maniprxfules. Fortaffis dabitur occafio haede re alibi cop10fms dicendi.

Nuccomemorabimus quales oporteat ordinare, uticp no quof, Qyala libet,fed feleaiOimos, uiros religiofos, facultatibus omnigenis in, fmt ordi, ftruaas,exercitatos in fcnpturis,tenentes myfterium fidei,fortes amp;nbsp;nandi mi^ conftantes,fedulos,laboriofos,diligentcs, fideles, uigiles, modera, niftri. tos, uiœfy fanar amp;nbsp;probatae, ne propter corruptelam uitz amp;nbsp;fa, mam parum integratorum uilefcat minifterium, amp;nbsp;quod fana do,-irina extruxerunt, praua uita rurfus fubruant.Canone apoftolicu recitabimus,omnia huius negotij pleniffimecoplelentem.Confli Tltmi, tues presbyreros hue epifcopos,inquit, fi quis eft inculpatus, unius 1. Tim,;, uxoris uir,liberos habens fideles,non obnoxios crimini luxus, aut qui non fmtintraftibiles. Quod fi quis propriç domui præeife no nouit,quomodo eedetiâ dei curabit Oportet enim epifeopii incul patum elfe.tang dei difpenfatorem (illud aure requiritur in difpen: 1.COT.4. fatoribus,ut fidus aliquis reperiarur)non prrfralu, non iracundu, nöpercuiïorë.fcd zquü, alienum a pugnis,non uinofum,alienum ab auaritia. non turpi lucro deditum,fed hofpitalem,bonaru rerum ftudiorum,uigilantcm,fobriutn,iuftum,pium,tempcraiitem,mode ftum,aptum addocendu, amp;nbsp;tenacem eius qui fecundum dolrini cft.fiddiS fermonis,ut potens fit etiam exhortari per dolrina fana, amp;nbsp;contradicentes conuincere,acqs obdurare os. Non nouitiu , ne inflatus in condemnatione incidat calumniatoris. Oportetautem illum amp;nbsp;bonum habere teftimonium ab extraneis, ne in probrum incidat amp;nbsp;laqueii calumniatoris. Haec omnia funt apoftoli uerba exepiftola priore ad Timoth. amp;nbsp;ea quae ad Titu feripta eft, recitata.

Proinde iudicio hic erit opus exaâo, amp;nbsp;diligentia magna, quæ Centura omnes dolrinx amp;nbsp;uitae partes excutiat .Opus,inqua,erit feuera ui amp;nbsp;examen, tæ cefura amp;nbsp;examine eruditionis accurato.Ne$ enim haec res parui eftmomenii.Omnis ecclefiae incolumitas hinc dependet Si ordine tur indignus amp;nbsp;mdolus aliquis,tota fere negligitur,imdperuerti# tur,fubuertiturtyecclefia. Examcaute inteUigimus non puerile amp;nbsp;fcholafticii, fed graue amp;nbsp;exalt^de fcriptura amp;nbsp;eius interpretatione uera,de cura pailorali,de fidei fanat myfterijs, delyalqs id genus ca pitibus.Ac ueteres quondam in hisdiiigenti«imos fuirfe, uel inde claret.quod Aelius Lampridius in uita Alexandri Seuericomemo. rat, Chriftianis moris fuiffefuoruepifcoporum nomina toti propo nere ecclefiae priufquä fuerint recepti, fi forte aliquis cplebe indi, m

bE MINIST. VERBI DEI

tare uoluiffetindignum huncerfe qui tali præerfetofficio. Vndc amp;nbsp;luftinianus Imp.C0nftit.12; Si tempore ordinationis,inquit, accu fator aliquis exortus fuerit, qui dicat indignuede ordinatione, dif' ferantur omnia, amp;nbsp;praecedat examinatio ac cenfura. Nec giauabor Qiafe fue in præfenti recitare Decretum fuper hac re Carthaginen. Concil, ritexamen u1iquod ita habet,Cii epifcopus ordinandus eft,antea examine, utterum tur, fi natura fit prudes,(i docibilis, fi moribus tcperatus,fiuitacaftus, cpfcopru, fi fobrius,fi Temper fui negotij cauens,fihumihs,fi affabilis,^miferi cors, fi literatus, fi in lege dni inftrudus,^ in fcripturarum fenfibuS .cautus,^ in dogmatibus ecclcfiafticis exercitatus: amp;nbsp;ante oia fi fidei docuioenta uetbis duplicibus(fimplicibus forte) aderat,id eft patre amp;nbsp;filiu,amp; fpiritu fanamp;unumdeum ede confirmans, totaq; trinita lis deitatem coedentialem amp;nbsp;confubftantialc, amp;nbsp;coaternalc, amp;nbsp;co/ omnipotentem prædicans , fi lingulas quaf$ in trinitate perfonaS pletiu deum,amp; totas tres perfonas unum deum, fi incarnationedi' uinam non in patre,neep in fpiritu fanamp;o fadfa, fed in filio tantum credat : ut q erat in diuinitate dei patris filius, ipfe fieret in homine hominis matris filius,deus uerus ex patre ,homo ucrus ex matre, carne ex matris uifceribus habes, amp;nbsp;anima humana rationale fimut in co utriufe, naturar,id eft deus et homo una pfona,unus filius,ire nus Chriftus,unus dominus creator omnium qu* funt,amp; author, dominus amp;nbsp;reamp;or cum patre amp;nbsp;fpiritu fando omniu creaturaru: qui padus fit uera carnis padione, mortuus uera corporis fui mor' te: refurrexit uera carnis fur receptione, amp;nbsp;uera anima: refumptio' ne, in quauenietiudicare uiuos amp;nbsp;mortuos. Quarrendu etiam ab eo fi noui amp;nbsp;ueteris leftamenti, ideft legis amp;nbsp;piophetarum amp;nbsp;apo' ftolorumunum eundemfy credatauthorc amp;nbsp;dominum,fidiaboluS non per conditione, fed per arbitriü fa ófus fit malus. Querendum etiä ab eo fi credat huius quam geftamus, amp;nbsp;non alterius carnis re, furreamp;ionc, fi credat iudiciu futuru, amp;nbsp;recepturos fingulos prohis qua: in carne gerferunt.uel pcrnas,uel præmia, fi nuptias non pro' hibeat,fi fecunda matrimonia non damnet,fi carnium perceptione non culpet,fipœnitentibus reconciliatis cömunicet,fiin baptifmo omnia peccata,id eft tam illud originale co tragum, quam illa quae uoluntarieadmira funtdimittantunfi extra ecclehä catholicam nul lus faluetur. Cum in his omnibus examinatus fuerit, amp;nbsp;inuentuS plene inftruaus,tunc cum confcnfu clericoru amp;nbsp;laicorum, amp;nbsp;con# uentu totius prouinciæ epifeoporu, maximcfy metropoiitani, ordi netur epifcopus.Conciliü hoc celebratu dicitur anno domini 40°'

DECAD. V. SERMO ITTT. 46 Ifa autem non ideo comemoro, quali Conciliorü hominuiy decrc tis innitar , autexiftimem non omnia quæ ueræ (alutis amp;nbsp;perfeaio nis funt. tradita eße facris literis,fed ut admoneam aduerfarios no, ftros,mores amp;nbsp;faftaipforü hodie non modo cü apoftolicis doari' nis amp;nbsp;exemplis,fednecum ueterü quidem decretis cogruere,fi forte in femctiplós defeedant, acreliamp;s hominum narijs doéfrinis, red piantomnium uctuftdfimam traditionem amp;doarinam certißimä (anxorum apoftolorum.

Venio iam ad poftremü caput explicandü, qmodo uidelicet uo, Qyomodo cati fint initiandi.Apoftoliin ordinationibus fuis adhortabaturec= uocau fmi defiam ad ieiunia ac preces:uocatos aut ipfos (latueruntin confpe, initiandi. amp;um eedefir,impofitisfp manibus in capita ordinatorü comitte, Xamp;o.i;. bant ipfis ecclefias. DeImpofitione manuum diélu eft alias. Sym, Aamp;o. t. bolüerat delegatimuneris. Nec legitur ulla alia apud ueteres fuif' 1 Tint.4. fepaltorü cöfecratio. Sicut amp;nbsp;omnia alia fimplicia amp;nbsp;minimefum a.Tim.i. ptuoia fuerunt in primitiua apoftolica$ ecdefia.Sequentibus tem* poribus creuerunt ritus, fed ita tarnen ut per initia quibufdam mo, dum nö omnino exceifirfe uiderentur. Mihiautc nimium elfe uide tur, quoddiuinz inftitutioni humano adijcitur arbitrio. Et quid obsecro necerfe eft inftitutis apoftolicis affuere fentimenta amp;nbsp;cofue ludines humanas.'Cur non Sufficit tibi manuüimpo(ïtio,quæ fuf* ficiebat beatisapoftolis te ionge fanamp;oribus amp;nbsp;rerü diuinaru peri tioribuslt;Acce0it poftea oleü,acceffit liber euagelicus. Sic enim de, cernitCarthaginen.Synodus l ili.Epifcopus cum ordinatur,duo cpifcopiponant amp;nbsp;teneantcuangeliorü codice fuper caput amp;nbsp;eer, uieëeius, amp;nbsp;uno fuper eum fundentebenediétionë, reliqui omnes cpifcopi qui adfunt manibus fuis caput eius tangant. Pofteri his amp;nbsp;pallium addiderunt.Cæterü hodie nullus eft ceremoniaru, imo in. Pallium, eptiaru finis. Si quts horum ritus conferat diligenter eu Aaronis amp;nbsp;ludaicorü facerdotü cultu, iurabit totum Aaronifmüeffe ab illis re, duftum in ecclcfia.imó hunc illo multo effe inftruéèiorc amp;nbsp;onero, fiorem,idtycontra do^rinä euangelica. Vt iam non comemorem confecrationc illoru luxu,fuperbia amp;nbsp;offenfione plane effe amp;nbsp;infa# mem amp;referciffima, ideocy intolerabilem. Accedit his aliud,quod apud ueteres confecratio licet creuiffet ritibus adieAis.gratis tamen conferebatur,ne$ erat aliquid in ipfa uel in toto Chrifti templo ue nale.Quanti uero hodic à Rom.Chananço diuen dantur pallia, amp;nbsp;quantis fumptibus fiant confecrationes,iurpe eft uel dicere. Grego Gratir e» cius in Synodo Romana fub Mauritioamp; Theodofio celebrata, lim colla# inter alia fie decernit, Antiqua patrii regulam fequens,nihilunquä turn paU m 2 Uwn.

DE MINIST. VERBI DEI.

deordinationibus accipiendue(fe conftituo,neq; ex datione pallif, ne$ ex traditionechartarü. Quia enim ordinando epifcopo ponà tifex manum imponit,euangelicam uero iedionem minifter legit, confirmationis uero huiusepiftolam notarius feribit: ficutpontifi' cem manu quam imponit,non decet uendere: ita minifter uel nota rius non debet in ordinatione uocc Tuamautcalamufuum uenun' dare. Quod fi quis aliquid comodtinde petere przfumpferit, in di' ftriamp;o omnipotentis dei examine reatui fubiaceat.Addittamcproi tinus,Cæterum fi ordinatus.no exadus,fed fua fponte,gratiætan, tummodo caufla,aliquid offerre noluerit,concedimus.

Curordi, Expofui hactenus quales amp;nbsp;quomodo oporteat in ecclefia dei ner non re, ordinare epifeopos tine patores : amp;nbsp;quamuis ex ijs nullo poffit coI cipiatur ab ügi negotio cur hodie non fuftineamus ordinari ab lUis qui uocan epicopis tut amp;nbsp;foli uidentur fibieffe legitimi ordinary , utpote in Romana PapJlkk. eeclefia.fucceffione perpetua delcendentes abapoftolis, dicam tagt; men aliquanto, fi porfum,6gnificantius De fucceffione epifeopo, rum fiue pallorum continua, amp;nbsp;de ecclefia di^um cft alias, utfu' peruacuum fit hic repetere amp;nbsp;inculcare eadem. Euicimus etiam no ftras ecclefias ueras effe dei ecclefias, tametlicum Romana nupera non confentiant.Ac ecdefias ueras conftat ius habere ordinandi pa ftores,fiue lioc fiattotius cedefix fuffragijs, ßuedeleaorüab ecclc' fia iudicio legitimo. Vndeconfequens eft, legitime e(Te ordinateS, quos noftrximoChridi ordinarunteedefiæ.Ac graues funteauffe cur ab ordinäres papifticis fuos miniftros ordinari detrefientfan, CAUtm (ftæ deieedefræ. Etenim S.Paulus,Etiaml inos,ait,aut angelus e cC lo prædicauerit uobis euangelium, ptxter id quod przdicauimuS uobis,anathemafit. Prodicant autem ifti euangelii:pratter id quod à Paulo prædicatum cO: id quod de fenfu (in quo plus eft periculi) no de uerbis intellecti nolumus. Proinde calitus perculfi funtidi anathemate. Quis uero fuftineat ordinari ab anathemate percutis! Praeterea praecipuum in ordinatione ed doCrina euangelica. Cuin in hoc maximeordinentur miniftri ecclefiar,ut purum Chrifti euan geliuro fyncere amp;nbsp;cina admixtionem traditionuhumanarum po' pulo annuntient Hoc autem ipfum ifti ordinandis non modo pro hibcnt fcucri(Ttmc,fcd amp;nbsp;iuramenti formula exhibita abiurare com peliunt.Suntenim ipfi non Clirifto/cd Papæ contra Chriftü iura, mentoimpijffimo obftriCi. Inter alia enim ftc iurantepifeopidde Turarnnv Ci,Ego N.electus N. epilcopus ab hac hora in antea fidelis ero amp;nbsp;tum fpijeo^ obedtes beato Petro fanCçfyapoftolicç Rom.ecclefiç et dnc noftro porum. nbsp;nbsp;N,Papa: fuisfy fucceflonbus canonice innantibus. Confiliü quod

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mild

DECAD. V. SERMO IIIT. 47 mihi crediturifun t,per Ce aut nuncios,feu literas,ad eorum damnü, me feiente,nemini pandam,Papatum Romanum amp;nbsp;regalia S.Pe, triadiutor cis ero ad retinendum amp;nbsp;defen dendum contra omnem hominem.Iura,honores, priuilcgia amp;nbsp;authoritatem Romanar ec' defiæ domininoftri Papx amp;nbsp;fucceiforum prxdiamp;orum conferua, re,defendere,augcre amp;nbsp;promouerc curabo. Nec ero in confilio, in faao feu in traftatu, in quibus contra ipfum dominum noftrum uel eandem Romanam ccclefiam aliqua finiftra uel præiudicialia perfonarum, iuris, honoris, ftatusamp; poteratis eorum machinent tur. Et fi talia à quibufdam machinari cognouero uel procurari, impediam hoc pro po(fe,amp; quantoeyus potero commode lignifie cabo eidem domino noftro, uel alteri per quem ad ipßus notitiam poifit peruenire. Regulas fandiorum patrii,decreta, ordinationes, fentcniias,di(pofitiones,refcruationes,prouifioncs amp;nbsp;mädata apo# ftolica totis uiribus obferuabo,amp; faciam ab alijs obferuari. Haere, ticos amp;nbsp;fchifmaticosamp; rebelles domino noftro, pro pofle perfe, quar amp;nbsp;impugnabo.Haec illicumadhunc modum iurent,quis ob fecrolefu Chrifti,ecclefiae eius,ucr*ty fidei, adde amp;nbsp;reipub. fidelis amans, à talibus ordinari fuftineat^ £uangelijamp; ipfius domini noftri lefu Chrifii in iuramento nullus fit fermo.Scripturarum fan diarum nulla, fed regularum amp;nbsp;ordinationum paternarum dili, gentilfima fit mentio. Nominatur Penus,fed non apoftolus ille Chrifti dicens,Aurum amp;nbsp;argenmm non habeo,uerum alius nefcio quis regalia habens. Nominatur quidem apoftolica ecclefia, ueru mox per interpretationem qualem intelligiuelintfubijciunt, amp;nbsp;pa patumappellant.Papatum hunc, non eccleliam dei,papatum in, quam amp;nbsp;papatus honores, priuilegia amp;iura contra omnem ho, minem,en contra omnem hominem promittunt fe defcnfuros. Pa pam enim agnofeunteffe dominum fuum,contra quem nolintun quam machinari quicquam,imófiintelligant alios aliquid contra Papam amp;nbsp;papatum moliri,indicium amp;nbsp;auxilium fidum ftipulan, tur.Non arbitror autem quenqua fe ulli ardiius obftringere polfe. Nec obfcurum eft quos ifti appellent hzrciitos, nonhoftes fidei Chriftianar,non dolores alienorum à fcripturis dogmatum, fed rebelles Papz:cos inquam, qui ut iura amp;nbsp;decreta Papae negli, gunt, folas fcripturas praedicant, ita Chrifto omnem gloriam tri, buunt,tanquam unico capiti amp;nbsp;fummo Sacerdoti ecclefn, at$ ic, circo Papam docent nec caput, nec fummum cffe ccclefix facerdo, quot;m.Qiiis autem uerç pietatis amans talife obfttingat iuramentod Quis amicitiam renuncict ChtiQo,mancipium autem amp;nbsp;fubpedam

m 3

DE MINISÏT. VERBI bET^

neu fefefubftematPontifici Romano! Quis deniqiab illis qui hoc frccrüt,Chrifti atque Chriftianæ eeelefiç minifter ordinari poftulcrf His acceditquodin confiftorio Romano omnia ordinis facri fint corruptirfima, adeo ut uix aliqua inftitutionis Chrifti indicia appareant. Non commemoraboin præfenti quodconftitutiones hominumnouracceperunt plursquodnullum fere reftatecdelîç in ordinandis paftoribus fuffragium, nullus deputatorum eedefiæ deledus Ius enim prxfentationis,collationis amp;nbsp;confirmationis ad plurimos difperrum,apudquofdam faaum eft etiam hzreditariu, ut amp;nbsp;fatuiaut femimoriones fieri poPintepifeopi : illud autem prx terire non poffumjperrjPcapud illos iuftum examen et paftoralem feueriorem^ difciplinam. Equidem reftat examen,fed puerile prot fus, in quo fere ordinandi roganturquod in ludo triuiali folent fcholaftici,an quis poPit bene legere, conftruere, canere at$com' putare!Negare hoc non poliunt, ut ne illud quo$quod facerdo' tes magis ordinantur ad legendum, pfallendum amp;nbsp;minandum, quam ad gubernandam uerbo det ecclefiam. Vndc potior fere uos cis ad canendum idoneaeratio habetur,quam peritiae fcu experieO tix in facris literis. Egregie ucro rem exidimantconferam,fi mu' neripaftorali præficiatur non ineptus aliquis iurifpentus. Nam fe Iiciter litigare in foro pro augendis amp;nbsp;conferuandis opibus utilius propemodumerfe uidetur, quam bene concionari in templo pro lucrandis animabus. Quidquod ex curia,ex regum amp;principum aulis uidemus ad occupandas ecclefias mitfos homines,ad quiduiS potius quam ad regedas dei ecclefias apttores/Munia enim ecclefia ftica ca:pcrunthaberi ceuprincipum donatiua:unde amp;nbsp;beneficia funtappellaca.Ipfï Romani Pontifices coquis fuis,cupediarijs,mi' litibus,tonforibus amp;nbsp;mulionibus contuleruntfacerdotia, amp;nbsp;hone' dius quidem hoc quam cum contulerunt lenonibus. Bona pars fa cerdotum adminifterium fangum uiolcntia amp;nbsp;per Simoniam pe netrauitjn quo tarnen bene mimftrare nee potuit,nee uoluit. Qui uero honeftiore titulo recipiuntur,per commendationem amp;nbsp;fauO' rem recipiuntur. Valet hic plurimum uel affinitas, uel agnatio amp;nbsp;confanguinitas. In his omnibus maior habetur uentris quam mi^ nifterq ratio, magis profpicitur ipfis facerdotibus nö facerdotibuS, quam ecclefiar dei amp;nbsp;faluti animarum.Hoc autem modo corruunt omnia in ecclefia amp;nbsp;opprimitur grex dei pondere amp;nbsp;ruina paftoru. Pluntfrd sHuc pertinet pluralitas,ut uocanr, beneficiorum. Vnus aliquis tacfaiOTU uel miles uel curtifanus fexaut plura no raro beneficia ad fe. Papa ipfi obijeiente, rapit, quorum curam non habet ullam, nifi in reci' piendo.

DECAD. V. SERMO TIIT. 48 piendo.Nunquam enim docet, imoraritfimeadcft gregi,nilidum tondit.Interea grex dcmininegligitur et perit. Nam qui præficiun tur uuarq ab illis,indoamp;ifere amp;nbsp;mercenarii fuut. Qui minimum accipit,proficitur gregi qualis qualis fit. Et fatis quidedoaus efle ui detur,fi polfa legere, canere,mirfarc,confeffioncs audire, inungere, amp;nbsp;euangelium ex codice dtedominico recitare. Quæ retant præ, lerea,iliis leuicula effe uidentur.

Pudet autem ac piget commemorare qualis in ccciefia morum lemanferit cenfura. Res clamat, amp;nbsp;experientia teftatur,indignos non elfe exclufos ab hoeminifterio fanôo.Admirfi enim font proa mifeue omnes,amp; tolerantur adhuc forn carij.ebrq.aleatores amp;nbsp;ua, rijs flagitijs coinquinati, imo cooperti, homines. Sedne lue nihil facere uidercntur,rogauit in ordinatione epifeopus, Qui digni fint honore!^Acrefpondit protinus is epifcopo qui antea non uiditaut non nouit quales fint de quibus teftificatur, Digni funt. Præterea tot amp;nbsp;tales in confecraiione caeremonias ufurpant, ut euangelicae ueritatis ftudiofus iHas recipere incolumi confcientia non poffit. Har amp;nbsp;aliæ his non diilimiies causar faciunt, quo minus luftinea, mus ordinari a Romanae eccicfiar ordinairjs uel epifeopis.

Reftat ultimum quod initio huius traamp;ationis expheandu pro, Qpodndm pofuimus,quodnam fit ordinatorum in ccciefia miniftrorum offi= fa officium tium.Id uno UCIbo efferreposumus. Gubernare dei ccckfiam,uel ordir^tor* pafcere gregem Chrifti.Paulus enimapoftolus fermonem habens in «dtfia. ad paftores Afianos, Attendite uobis,inquit,amp; (üäo gregi,in quo Aamp;o. 20. uns fpiritus fanans pofuit epifcOpos, ad regendufeu pafcedum ec clefiam dci,quam acquifiuit Sanguine fuo Regutautem ecclcfiam dei paftores uerbo dei, uel doéirina fana, amp;nbsp;fanóo uirae exemplo. Ruifusenim S.Paulus ad Timotlicum, Efto forma fidelium in fer 1. Tim. 4» mone,in conuerfatione,in dileftione, in fpiritu,in fide,in puritate. Eadem feribit amp;nbsp;ad Titum cap.x. Quoniam uerd Pontifici) de offi lt;io uel munere epifeoporum löge alia comminifcuntur, ealp ficud amp;nbsp;alias nugas fuas confirmant clauium auchoritate feu poteftate, ficuti commemorauicum digererem de poteftate ccclcfiaftica, di= cam ante omnia nonnihil,amp; quantum huic negotio faris effe pu* . iaucro,dc Clauibus.

Clanis inftrumenium ed omnibus cognitiffimum,quo ponr, pe cbufe odia amp;nbsp;arer uel clauduntur uel recluduntur. Transfertur arebns/wec corporeis ad fpirituales,diciturfy Clauis feien tiç amp;nbsp;regni edorum, defwe. Dominusenim in euangelio Lucar, Vz uobis legisperitis, inquit, Zu«% qui tuliiUs dauern kUnuaciEfi non tnttoiftiS;amp; cos qui inuoibaua

DE MTNTST. VERBT DET.

Mdlth.m uetuiftiS.Eindem fcntmtiam beatus Mattheus fie effert, Væ uobfo feribæ amp;nbsp;pharifæi, quia clauditis regnum cœlorum ante homines. Vos enim non intratis,nec aduenientes finitis intrare En quod Lm • cas dixit auferre dauern fcientir,id Matthaeus exponit per Cœlunt daudere. Eft ergo clauis Cctentiæjpfa inftitiitio de uita beata,quO' modo eius participes fiamus. Aufertdauern,qui populum non im fticuit de uera beatitudine, uel obftatquo minusalq rede mftitufc Proinde Claues regni cœlorum, aliud nihil funtquam miniheriu praedicationis euangelq feu uerbi dei,a deo miniftris fuis commit (um,ut omnes erudiantur qua uiatendaturin cœlum,qua defeen' datur in tartara.Has Claues promifu Petro et in ipfo omnibus alijs MdtthiG. apoftolis dominus,cum dixit,Tibi dabo claues regni cœlorum. B quicquid alligaueris in terra, eric alligatum in cœlis: amp;nbsp;quicquid folueris in terra,erit folutum in cœlis. Inquiramus ergo ubi Petro amp;nbsp;alqs traditae fint claues. Et concors quidem omnium confenfuS eh datas ede in„dte refurreélionis. Condat autem eo die cömiffuni erfe apoftolis minifterium feu funfiionem praedicandi euangelq. undeconfequens eft,Claues nihil aliud elfe quam minifterium ptÇ dicandi in omnes gentes euangelij. Hoc enim mundo annunciae tur,partam per Chriftum falutcm communicari credentibus,mere, dulis pateretartara. Sedaudiamus iam fandorum euangeliftarum Io4n.%o. teftimonia.Ioannesapoftolus amp;nbsp;euangelica, Vcnit,ait,ad dTcipU' los fuos dominus amp;nbsp;dicit illis. Pax uobis. Sicut me mif n pacer, ia ego miteo uos Hæc cum dixirfet,flauitin eos,amp; dixit,Accipite fpiri tum fandum. Quorumcumy remiferitis peccata, remittuntur cis: quorumcunty retinueritis.retenta funt. Congruunt hre cum ucr' bis quibus claues promifit.Ibi enim dixit, Quicquid alligaueris in terra, eritalligatum in cœlis. Hic dicir, Quorumcuncp remiferitis peccata,retenta funt.lbi dixit. Et quicquid folueris in terra,eritfolu tum in cœlis.Hicdicit, Quorumcunq; remiferitis peccata,remiitun tur eis. Proinde ligare eft peccata retinere, foluere eft peccata remit' tere. Dicis, Quomodo remittunthommes peccata, cum fcriptum fitfolum deum remicterepeccata^ Adhibeantur ergoalia aliorum • euangeliftarum teftimonia,eandem hiftoriam in die refurreamp;ionis Luca 24. fadam contexentia. Lucas, Tuncaperuit mentem illorum domi^ nus,inquit, ut intelligerent fcripturas, amp;nbsp;dixit eis, Sic feriptum eft, amp;nbsp;fic oportebat Chriftum pati amp;refurgereà mortuis tertio die:amp; praedicari in nomine eius poenitentiam amp;remiffione peccatorum Marti 16.inomnes gentes.Marcusuero,Difcumbentibusapparuit,ait,amp;exi probuuitincredulitatem eorum, amp;nbsp;dicebatillis, Item mundum uniuct'

DECAD, V. SERMO 1111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49

uniunfum, amp;nbsp;predicate euangelium omni creatur*. Qui credide, rit amp;nbsp;bapWatus fuerit faluus erit ; qui non crediderit,condemnabit tur. Solus ergo deus condonat peccata credenbus in nomine Chri ftifld eft propter meritum amp;nbsp;propitiationem Chriftifed peccata re* mißa eße certo an nunciant miniftri praedicatione cuangelij, ac ca praedicationeligantamp;foluunt,remittunt amp;nbsp;retinent peccata. Ex, QyomoJ. cmplo uno aut altero res fiet illuftrior.S.Petrus ad Hierofolymita' dpoftoli fert nos clues ucrba faciens, Refipifeite, inquit, amp;nbsp;baptizetur unuP lauermt c quiftpucftrum fub nomine Icfu Chrifli in remiffionem peccato, ligarint. rum,amp; accipietis donum fpiritus fandi. Sic autem Petrus apofto, Aflo.z. Ius clauibus (ibi creditis ufus eft:fic foluit in terris,hominibusq; peccata remifit, promittens uidelicet certam peccatorum remiifio» nem per Chriftum credentibus. Qiiod nuncium ratii habuit deus, conferens fidelibus peccatorum remirfionem, ficuti crediderunt.

Praeterea cultos carccris Philippici, Silae amp;nbsp;Paulo perculfus dicir, A^OaG. Domini,quid me oportet facere ut faluus fiamlt;Refpondcruntapo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

ftoli, Crede in dominum Icfum : amp;nbsp;faluus eris tu amp;nbsp;tota domus tua.Abfolueruntligatum apoftoli,amp; remiferunt ei peccata,per da, Ues,id eft per praedicationem cuangelij : cui cum credidiffet in ter, ris,abfolutum iudicauit dominus in cœlis.Hæc petita funt ex Adis apoftolorum. In nrdem legimus exempla contraria huiufmodi, lu AR,!;, dari repleti zelo,contradicebant his quæ dicebantur à Paulo,ac con nictabantur. Paulus autem amp;nbsp;Barnabas fumpta fiducia, dixerunt. Vobis oportebat primum loqui fermonem dei,fed quoniam repei litis illum, amp;nbsp;indignos uos indicatis uita aeterna, eccc conuertimur ad gentes. Rurfus cum idem Paulus Corinthus ludaris Chriftum prardicarfet,amp;ht reclamantes conuiciarentur,apoftolus ucftibus excuffis.Sanguis,inquit, ueftet fuper caput ueftrum. Mundus ego Aamp;oa'. pofthacad gentes uadam. Sic autem ligauit incredulos. Et deus praedicationem Pauli ratam habuit:quia ab ipfo deo erat profeda. Acnifi propria ueramlp ferae claucm infcras,ncutiquam aperies. Vera amp;nbsp;genuina clauis eft purum uerbum dei,adulterina amp;nbsp;furti, ua clauis eft dodrinaà uerbo dei aliena,traditiolp humana. Satis claris opinor feripturae teftimonijs euici, claues apoftolis amp;nbsp;pafto, tibus ecclefiaeadeotyipfi ecclefix datas,aliud nihil elfc quam mi. nifterium docendi ecdefiam.Dodrina enim euangelica ueluti cla, nibus quibufdam aperitur regni cœlorum ianua,cum certa amp;nbsp;ex, pedita oftenditur ratio amp;nbsp;uia per fidem uer a perueniendi in par. ticipatum Chridi amp;nbsp;gaudia uitae aeternae. Diuino teftimoniohu, .manumaccedit. Nam beatus loanncs ChryCoftomus in Matth.

DE MINIST. VERBI DÉT.

cap.23.CIauis, inquit, eft uerbum feientiæ feripturarum, perquam aperitur hominibus ianua ueritatis.Clauicularij autem funt facet' dotes, quibus creditum eft uerbum docendi amp;nbsp;interpretandi feri' pturas. Alia ucterum feripturr interpretum tcAimonia.ab his no' ftris nihil diferepantia, ftudio amp;nbsp;breuitatis cau0anon adduco.

Hxc cum ita habeant fratres, amp;nbsp;difertis tradita fint nobis feri' pturis, non magnopere curabimus porro quid garriant Pontificii de poteftate CIauium,amp; qua * inde deriuent officia,dignitates,pré' laturas,amp; nefcio quid aliud amp;nbsp;quam poteftatemfacerdotum. Nos didicimus,non ex hominum fermontbusautopinionibus, fed eX ipfo uerbo dei aperto, Claues effe minifterium uerbi dei prçdicané di,amp; Claues datas effeapoftolis amp;nbsp;eorum fucce(roribus,id eft,prx' dicandi funaionem deremiffione pcccatorum,de pernitentia ac Vnae pe, uha beata commiffam.Vnde illud iam concludimus, praecipuum paftoris ecclefïaftici officium effe, illas ipfas claues, quas dominuS doarma, apoftolis tradidit, amp;nbsp;non alienas ufurpare , hoc eft, folum amp;nbsp;pu' rum uerbum dei prædicare, neque aliunde quam ex ipfo uerbo dei dodrinam petere. Eftenim perpetua inuiolabilts$ lex hodie no' (iris quoque impolita paftoribus, quæ legitur impolita fuiffe etiam 7 - nbsp;nbsp;uetuftirfimis ecclefia:gubernatoribus,ipfo dominoattcftantc apud M4l4cb,2. Malachiam,ac dicente, Fœdus meum fuit cum Leui uitæ amp;nbsp;pacis, amp;nbsp;dedi ei timorem, amp;nbsp;timuit me, amp;nbsp;à facie nominis mei expauit. Lex ueritatis fuit in ore eius, amp;nbsp;iniquitas non eft inuenta in labijS eius.In pace amp;nbsp;reamp;itudine ambulauit mecum,multosfy ab iniqui' täte aueriit. Labia enim facerdotis cuftodientfeientiam, amp;lcgcm requirentex ore eius:quia angelus domini exercituum eft. RurfuS E%«h.3. Ezechieli dicit dominus,Audies ex ore meo uerbum, amp;nbsp;annuncia'

Iere,23, bis eis.Apud leremiam dicit dominus,Propheta apud que eft fom' nium, narret fomniü:amp; qui habet uerbum meum,loquatur uetbu meu, Diftinguitdiferte inter diuina amp;nbsp;Iiumana, inter ea qur ex dei uerbo funt,amp; ea quæhominü eleélionc finguntur,qur uti incerta amp;fomniaomittere iubet. Mox cnimfubiugit, An nonuerbu mdi eft ficut ignis,dicit dominus, amp;nbsp;licut malleus coterens petra? Et ite' rum, Neaudierilis uetba prophetarum qui uobis ptophctant:de' cipiuntuos, uihonem cordis fui loquuntur, non cx ore domini. Omnes itacpueri dei prophetæid continuoin ore habent, Hzc di cit dominus, Os domini locutu eft. Proindenihil alienum à uetbo dei tradiderunt populo.Erat fcriptura quocp populo ueteri Et proe phetae nihil aliud erant q interpretes legis, applicantes hanc loco, tempori, rcbus amp;nbsp;perfonis. Sed amp;nbsp;dominus nofter Icfus ChriAus non

DECMD. V. SERMO ŸÏIÏ.„ ROn femel dicit do-hinam Tuam non erfe Tuam, fed patris, ld (iad tterbum intelligas, haud fcio an aliquid magis abfurdum dici poP fît . [ntelligit ergo dominus dodrinam luam non effe humanam, fed diurnam.Qtiid quod ipfe ubi$ ad fcripturam legis amp;nbsp;prophet tarum relegat, amp;nbsp;fua ex illis confirmai.? Eft autem ChriAus unicus religionis dodor, amp;nbsp;uitæ magifter uniuerræ adeo patre propofi' tus ecclefir.Huic amp;nbsp;ipfe dolores mittens, amp;nbsp;quid ipfi eedefiæ tra' Ndttb.it. dant,oftendcns dicit, Docete eos fcruare ca quae ego praecepi UO' bts hem,Ite in orbem uniuerfum. amp;nbsp;praedicate euangelium omni Mdrc.iu. creaturae. At Paulus apoftolus teftatur euangelium promiffum efle Rotn.i. per prophetas dei in feripturis fandis. Hanc autem dodrinam à Chrifto acceptam,nationibus tradiderunt apoftoli,ntliil ei adijcien tes,nihil detrahentes: fimul autem expofuerunt feripturas prophe, tarum ueteresrfed ne hic quidem fuo aliquid indulgentes ingenio, aut fuo permittentes arbitrio. Nam apoftolus Petrus, Vt quif$ ac, t.Pet.4, cepit donum, inquit, alius in alium illud miniftrantes, ut boni di-fpenfatores uarir gratiae dei. Si quis loquitur, loquatur ut fermo, nes det. Sed amp;nbsp;Tertullianus in Praefeript.haeret, (quod alibi quo$ citauimus)difcrte dicit,Nobis nihil ex noftro arbitrio indulgere ii-cet,led nec eligere quod aliquis de arbitrio fuo induxerit. Apofto, los domini habemus authores, qui nec ipfi quicquam ex fuo arbi, trio quod inducerent elegerunt, fed acceptam à Chrifto difciplini fideliter nationibus affignauerunt. Italt;p fi etiam angelus de coelis aliter euangelizaret, anathema dicetur à nobis. Haec ille. Praeterea dcmonftrauimus in fermonibus de Fide amp;de Ecdefia,a folo dei uerbo penderefidem.amp; unico dei uerbo unice inniti fidemtuerbo item dei non doftrinis hominum conftruiamp; conferuari ecclefias dei:qua e omnia huc pertinere uidentur.

Neque enim permiffum eft epifcopis ecclefir Chrifti,ficuti falfd Non per, gloriantur Papiftici paftores,nouas ftatuere leges,ac noua proferre miffumeft dogmata.Doarina enim Clirifti apoftolis tradita fimpliciter eft re- epifcopis cipienda ab ecclefia,amp; fimpliciter ac pure tradenda à paftoribus ec, nouas con-tlefir. quæ eft catus Chrifti uerbo credentium.Quis autem ncfciat dere leger, pronunciatum elTe à prophetat Omnis homo mendax,folus deus uerax.Et ecclefia eft columna amp;nbsp;bafis ueritatis, quia ut ucritati feri' pturarum innititur,ita non aliam quam fcripturis traditam profert, aut prolatam recipit doftrinä. Quis uero gloria foli deo debitam, fibi etiam ufurperfSolus deus totius generis humani,in qs maxime qurattinentad religionem amp;uiiam beatam,legislatoreft. Ifaias enim,Dominus,inquit,eft iudex noftcr;dominus legislator nofter: Ifaie n 2

DE MINIST. VERBI DEI.

I4fobi4. dominus rex noftcr,ipfc feruabitnos.S.Iacobus item,Vnus,inquit; eft legislator qui poteft fcruare amp;nbsp;perdere. Deus hoc fibi uclut pro' prium aserit, ut legibus uerbifui re^at fuos, in quos folus habet ius uitæ amp;nbsp;necis.Quinimononpoßunt piæ leges ciïequæfuo ar' bitrio fidem docere amp;nbsp;cultum dei prarferibere przfumunt. Dodri' na fidei amp;nbsp;cultus dei, nili diuina fît, nihil minus eft quam quod effc dicitur. Solus deus docet nos quz fit uera fides, quis ei placeat Matth, ifi cultus.Idcofy apud Matthæum ex Ifaia filius dei pronunciauit, Fru ftra me colunt, docentes dodrinas præcepta hominum. His accequot; dit amp;nbsp;illud, quod ex nouis hominum conftitutionibus femper ena fcitur mirus uerbi dei legumfy diuinarum negledus, adde amp;nbsp;con' temptus. Nam propter traditiones noftras, quod amp;nbsp;in euangelio dixit dominus,præuaricamur amp;nbsp;parui pendimus præcepta dei.

Poftquam autem conflat unde fit paftori feu dodori petenda do amp;rina, non aliunde quam ex fcriptura noui amp;nbsp;ueteris teftamentf, quæ eft certiffimum amp;nbsp;ueraciffimum uerbum dei, ideo^ liane do' éteinam effe certam amp;nbsp;definitam, dicendum porro erit nonnihil amp;nbsp;de ratione docendi, quam fequatur dodor fiue paftor ecclefiafti' cus. Atque hic fummasduntaxatrerum perfringam. Ante omnia Scopus pd autem requiritur à paftoribus, ut perpetuo id fibi didlum exiftimet, florum cc, quod Archippo inculcare iuffit apoftolus,Vide minifteriumquod elefue. nbsp;nbsp;nbsp;accepifti à domino, ut illud impleas : denity a' paftoribus ne unqua

Colof.4., oculos detrahant a uiua illa boni amp;nbsp;mali paftoris pidura,quani Ezechiel illuftris propheta ad liunc modum propofuit,Sic dicitdo' Z%quot;h,;4. minus deus, Væ paftoribus Ifrael qui pauerunt feipfos. No'nne paftorum eft pafeere gregem ipfum lt;nbsp;fPinguedinem comeditis, amp;nbsp;lana induimini, amp;nbsp;quod craffum eft madatis, oues autem ipfas non pafeitis. Dolore correptam non confolidaftis, aegrotam non fanaflis , confradam non ligaftis, propulfatam non reduxiftis, amp;nbsp;perditam non quxfiuiftis, quin amp;nbsp;cum duritia amp;nbsp;feuitia domina, ti eftis eis. Et iterum, Ego pafeam oues meas,dicit dominus deus. Perditam requiram, propulfatam reducam, confragam fanabo, infirmam roborabo,pinguem uero amp;nbsp;firmam conercebo , amp;nbsp;pa/ fcam in iudicio.Hinc colligimus boni paftoris effe pafeere non dc' uorare gregem ,miniftrare non dominari, falutcm ouium non priuatam rem quaerere, Perditam item ouem requirere, id eft, eoS qui abliorrent à ueritate amp;nbsp;uerfantur in tenebris errorum in cc' defiam amp;nbsp;lucem ueritatis pertrahere : propulfatam, nimirum fc paratam à confortio fandiorum, priuati àicuiusaffeâus gratia, rcftitucrc

DECAD. V. SERMO Illi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$1

reftimfre amp;nbsp;rcduccrexonfraää fanare fine obligare.Vulnera enim i;peccatorum notat:quæ amp;nbsp;lercmias curare præcipit : deni$ infirmä /eres. -' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;languentem roborare non prorfus conterere:ac firmam,id eft, et,o.

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;homines in uirtutibus florentes cohercere,ne fuperbiant in donis Ifa.4u

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dei,ac excidant. Cogitet autem hzc non poffe perfici nifi fana amp;nbsp;Matth.o.

'perpetua dodrina deriuata ex uerbo dei.

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Docendiratio extedit fe ad publicas do^rinas amp;nbsp;priuatas. Pub De ratione

l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lica doârina inftituit paftor publice ucl Catechumenos uel Perfe, docendi ec

1 étiores. Catechumenis quidem tradit elementa uerx religionis, defam.

• Comprehendit enim Catechefis rudimenta fidei amp;nbsp;dodrinz Chri 8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftianæ,nempe capita faderis,decalogum,fymbolum apoftolorum, 'Orationem dominicam,amp; breucm facramctorum explicationem. gt;nbsp;Veteres ecclefix Catechiftas habuere peculiariter huic muneri con, fecratos.Commedauitautem nobis dominus in utro$teflamemo ? miris obteftationibus pubem,praecipiens ut ipfam tempeftiuc amp;nbsp;di , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ligenter in uera religione inftituamus. Magna infuper praemia amp;nbsp;'grauiffimas pernas proponit. Nullus certe fruamp;us ab auditoribus Ccatechefi non probeinftruamp;iscxpeélari poteft in ecclefia. Nefeiunt 'enim qua de re loquatur dolor cedefiæ, cum audiunt nominari । Fœdus,Pr£ceptum,Legem,Gratiam,Fidem,Orationem, Sacramen i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ta.Proinde maximam hic,fîcubi aliâs, adhibere decet diligentiam. 1Perferiorum dodrina uerfatur praecipue in expofitione feripturae Interpreta 1 fanamp;x. Ex ueterum epifeoporum fcriptis conftat in primitiua illa tio feriptu* i felici amp;nbsp;fanélifTima ecdefia moris fuirfe,non partes aliquot librorii rœ. 'canonicoru, ne^ locos aliquot deletos ex his,fed libros integros : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tam nouiquam ueteris teftamenti enarrare ecclefijs. Nccp hinc mo ! dicus ad eccleiias redibat frudlus Sicuti hodie quc$experimur ec, 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defias non polle erudiri melius, amp;nbsp;has non polle affici uehemen, । nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tius,quam ipfis dei uerbis, fidelity interpretatione librorum euan, 'gdij, legis,prophetarum amp;nbsp;apoftolorum. Vbi obiter monemus 'interpretationem feripturarum non elle quiduis confingendi amp;nbsp;• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quolibet detorquendi feripturas libidinem, fed feripturarum reli, , giofam collationem amp;nbsp;donum lingulare fanamp;i fpiritus. Nam S. '•Pquot;.'. 'Petrus, Scriptura prophetica non eft,ait, priuatæ interpretationis.

' Proindenemohabet poteftatem feripturas exponendi pro fuo ar, 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bitrio. Ne$ alligatur maiori parti melior expolitio, quali melior

ifit interpretatio quzplures habet confentienies. Ita enim Chriftia, 'nifmum multis parafangis procederet Arianifmus amp;nbsp;Turcilmus. ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Melior expolitio eft, quæ non pugnatcum fide amp;nbsp;dilcamp;ione, nec

, detorquetur ad defendendam ac ptopagädam liominum gloriam '. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n 5

. DE MINIST. VËRÊI DEL

amp;auirithm. Verum dixi de Interpretandi, fcripturii Sermone to Appüaüo Decadis prime. Niliuero commode applicetur fcriptura pro ra' tionelocorum, temporum,rerum amp;nbsp;perfonarum cuiuslibet cede, fiç,amp;tn hunc finem(quod amp;nbsp;j.Sermonehuius Decadis inculcaui) ut aedificetur eedefia, non ut dodior auteloqucnnor uideatur do, aorecclcfiafticus, nullo fane cum fruau enarrauerit plebi libroS feripturæ canonicos. Commendat nobis dominus prudentem di' fpenfatorem amp;nbsp;ait, Quis nam eft fidelis difpenfator amp;nbsp;prudens, quem coftuuet dominus fuper famulitium fuum, ut det illis in tem poredemenfum cibum Ecquae fequuntur Lucar 12. Paulus quog amp;, Tim, x. fcribens Timotheo epifcopo dicit,Stude teipfum probatum exhi^ bere deo,operarium non crubefecntem, reifte fccantem fermonein ueritatis Cibus inutilis cft,nifidiffecetur in partes. At hic nouit pa, tcrfamtlias quas partes miniftret fmgulis in fua familia, non illud fpecTls quid quemuis deleter,led quid cuicy maxime profit. Idem apoftolus omnia doélons ecclefiaftici ad aedificationem dirigenda erfe docens dicit,Qui prophetat hominibus,loquuurçdifïcationem amp;nbsp;exhortationem amp;nbsp;coniblationem.Ergo ad perferiorum doäri nam pertinet non tantum feripeuræ fand* expolitio, fed amp;nbsp;dilu, eida uel maxime perfpicua dogmatumuel rerum Chriftianarum demonftratio,in primis autem clara de Pœntirntia amp;nbsp;RemiiTionc peccatorum in nomine Chrifti doftrina : item obiurgatio oppot' tuna amp;nbsp;acris,uel grauis fed prudens feelerum aceufatto. Nam do' Natth. r. minus apoftolis loquens,Vos eftis fal ierræ,ait, fi fal infatuatus fuC rit,quo falietur Œuc pertinet confutatio quo$ errorum amp;nbsp;harre, Tituffl 1. (um oppreffio,affertio$ doiftrinç orthodox*.Paulus em ait,Opor tet uantloquis amp;nbsp;mentium fedudoribus obdurare os,amp; redargue, re feueriter. Neep enim fatis eft (impliciter docere religione ueram, nifi eandem quo$ conftanter inculcando urgeat, defendat atque conferuet doAorecclefiafticus. Huc maxime pertinent hæc Pauli t.1'im,4' uerba,Obteftor te coram deo amp;nbsp;domino lefu Chrifto, qui iudicatU rus eft uiuos amp;nbsp;mortuos in apparitione fua amp;nbsp;in regno fuo. PrX' dica fermonem, infta tempeftiue, intempeftiue: argue,increpa, eX' hortarccum omnilenitate amp;nbsp;doftrina. Nam erit tempus cum fa, nam doamp;inam non fuftinebunt, fed iuxta concupifeentias fuaS coaceruabunt fibidodores ij quibus pruriunt aures, amp;nbsp;aueritate quidem aures auertent,ad fabulas uero conuertentur. At tu uigila in omnibus,obdura in affliAionibus.opus perage euangelift*,mi nifterium tuum ad plmum probatu reddito. Opus eft Ita $ adhor, utionibuscicbcnimis,ut quod cedefia per doftrinam frequentem

DECAD. V. SERMO IIII. $1 amp;nbsp;perfpienam intellexit uel perfequendum efrc,uel fugiendum, ad hortatione feruenti aclt;€nfa amp;nbsp;impuifa conftanter profequatur uel refugiat. Ac löganimitate hic opus erit epifcopo,neüatim omnem abijdatfpem fi uideatres non protinus ad uota Succedere, amp;nbsp;fortes aliquot aut impudentes etiam aduerfarios pertinaciter rcluéiari.. Paulus enim, Seruum domini, inquit, non oportet pugnare,fed 2. Tim. a; placidum effe erga omnes, propensum ad docendum, tolerantem malos cum manfuetudine,erudientem eos qui obfiftunt,fi quando det illis deus poenitentiam ad agnofeendum ueritatcm,utrefipifeat e diaboli laqueo,captiab co ad ipfius uoluntatem. Opus eft præ, terea confolatione blanda ac uiuida.Sunt enim afflidi multi,uarijs exerciti lentationibus, quos nifi fideliter confolcris, fuperantur a fa thana. Hxc amp;his fimilia alia pertinent ad dodrinaperferiorum.

Hic commemorare licet etiam Curam pauperum.Pertinecenim Curdpdi, hre maxime adepifeopum, amp;nbsp;ad publicam epifeopi dorrinam, petum. qua ditioies perpetuo urgeat ad mifericordiam, ut faciles fint ad im partiendum. Egregia huius rei exempla reliquit nobis apoftolus Paulus in omnibus fuis fere' epiftolis, præfertim autem inis. cap. adRom.amp; prioris ad Corin.denitp in 8.amp; geap.pofteriorisepifto lat.S.Penus,lacobus et loanes cura pauperu S.Paulo diligenti^ime commendarunt, quemadmodum ipfe Paulus commemoratio 2. tap.ad Galat. Et quamuis Petrus difpenfationem alicubi recufat.in Afio.c, hoc tamen eft totus ut pauperibus dentur difpenfatores pn amp;nbsp;fide, les. Iccirco pertinet ad paftores maxime cura pauperum ne negli, gantur,fed ueluti Chrifti membra foueantur humaniffime.

Ptiuatum doârinæ genus nihil differt reipfa à publico illo,fed Priiidtum priuatum appellatur propter difeentes. Accedit enim aliquis pa. doering Rorem,Nicodemi indar, amp;nbsp;cupit ab ipfo maxime familiariter de re genus, bus ipfum peculiariter urgentibus crudiri.Deniq; ipfe pallor priua tim adit et indruit eos quos certis indicijs didicit priuatis colloquijs facilius poffe lucrari Chrifto.quim publicis concionibus.Praeterea admonet priuatim: amp;nbsp;in tempore cauet,neimprudenticres profun dius malis immergantur. Huc pertinet uifitatio amp;nbsp;aegrotorum amp;nbsp;captiuorum, quos omnes fidelis pador no negligit,fed inuifit Iioc diligentius,quograuiusipfostentari intelligit.Vigilat enim paftor bonus fuper uniuerfum Chiidi gregem,cui infidias ftruit faihanas circumcurfitando,quaerens quos deuoret. Huic obfiftunt orando, admonendo, docedo amp;nbsp;adhortando.Quod fi quaelibet ecclefia pa ftorem talem habeat, qui gregem non deferatfacile,quantum obfc CIO fperabimus fiuftum^ Proinde non immerito iubemurindefu

DE MTNIST. VERBI DEI.

Orario pro nentor Bardeneer orare dominum; ut isecclefîæfuæ det paftorel fijir pdjlo# fideles,prudentes, pios amp;nbsp;fedulos.

Tibur. Hrc haftenus dixi de doftrina epifcoporum in eedefia dei.Niß 0,4 con, uero doceat ad hunc modum epifeopus, amp;nbsp;ea faciat quae doftrinl iunamp;d da, coiunfta funt.epifeopi aut paftoris aut doftoris nomine indignus firing. eft,utcun$praetexatapoRolici titulum. Adhaerentautem doétrinX ecdefiafticæ quaedam,quae amp;nbsp;ipfa requiruntur à paOore euangelico ae funtoffieij eius, cuiufmodi funt congregare certum facrum ifl quo praedicetur amp;nbsp;oretur, amp;nbsp;adminiftrare facramenta. Sed de his fuo loco dicetur.

De tutafan Porro infpiciendum uidetur quomodo epifeopi fanfto uitæ eX' élu et incul emplo regantcedefiam Clirifti. Dominus in euangelio ad apo' pdtd epi/co ftolos fuos dicit,Vos eftis lux mundi.Non poteft oppidum abfeon porunt. di lupra montem fîtum,nc$ accenduntlucernam,amp; ponuntillam Matth.5. Tubter modium,fed fuper candelabrum, amp;nbsp;lucet omnibus qui funt in domo. Sic luceat lux ucftra coram hominibus, ut uideantueftra bona opera,glorificentty patrem ueftrum,quieftin cœlis. Proinde paftorcs non tantum doftrina, fed amp;nbsp;uita fanfta przlucent eede' fiæ: qupuidens uitam congrueredoarinæ,commonetur amp;nbsp;ipfaad innocentiam uitæ colendam,Plurimum enim poteft exemplum ui ri boni fanftum ad proganda ftudia uittutum, In contrarium te' ftatur feriptura plurimum potuidc corruptum filiorum Heli anti' ftitum religionis exemplum ad corrumpendum uidelicet populo a, Sdm.?. Scriptura enim dicit,Eratautem peccatum filiorum Heli grande ni mis coram domino, quod homines abhorrereinciperent a facrifi' eqs domini. Videntes enim homines corruptam miniftrorum eC elefiae uitam.fubdubitare incipiuntde tota doftrina, clamantes. Si uera eiTe crederet paftorquæ nos docet,non ipfe ita di0blute uluc' ret.Huiufmodi ergo dolores uita praua fubuertere dicuntur quod fana doftrina ædificarunt. Proinde Paulus requirit epifeopum ud populi paftorem,qui fit irreprehenfibilis, id eft qui iure amp;nbsp;meritoà fidelibus reprehendinö poffit. Alioqui enim quo quifq, fynceriot amp;nbsp;integrior fuerit epifeopus, hoc magis erit impiorum calumnijs amp;nbsp;contumelijs obieftus,domino hoc ipfum praedicentein euangc Mdttb.io. lio,Si ipfum patremfamilias uocauerunt Beelzebub,quanto magiS loan.tf. domefticos riliuslt; Item, Si meperfequuti funt, amp;nbsp;nos perfequen' Matth. $, tur.Et iterum,Beatieftis cum probra in uos iecerint homines,amp; iquot;' feftati fuerint,amp; dixerintomne malum uerbum aduerfus uos,men tientes propter me.Gaudete amp;nbsp;exultate:quonil merces ueftra mul' ta eft in cœlis.Curabit ergo paftor fummoftudio,amp;quanta in ipfo

DËCAD. V. IZRMO IIIT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5;

tâ,ut domi amp;nbsp;foris uiram fc amp;nbsp;Cuauocationedignam uiuat. Cafte tiiuatum exta quam in ipfo coniugio. Floreat m epifcopo tempe nntia,(bbrietas,parfimonia uel frugalitas, hofpitaiitas, amp;nbsp;reliquae uirtutesquas fuperius ex apoftolo commcmorauimus. Familiam fuam prudenter gubernet,amp; fanae inftituat, acita coherceat,necri mine luxus aut alijs fccleribus offenfionem ecdefe obijeiat. Sic enim amp;nbsp;apoftolus Paulus precepit (qui rurfus formans ftudia epi (copi) Donec uencro,inquit,attende lectioni, exhortationi doari, t. Tirtt. 4' nx.Requiritdiligentem à Timotheo ledionem.id eft, ftudium af, fiduum,quo poffit euidentiul exhortari amp;nbsp;docere. Atftudium affi, duum ab eo requirit Paulus, de quo altbi feribit, ipfumà puero fa« cras nouilTe literas. Quantam ergo diligentiam requiritapoftolus ab illis, qui ut tantam fpiritus gratiam arfecutinon fount,quantam affecutus fuerat Timotheus, ita non à pueris in facris funtexercita, ti literis^udeat ergo multos fur inertiæ, pudeat iHiterati otij, amp;nbsp;ne gotiofionj Vtenim multi nunquam quiequam legunt,fed otian« lut perpetuo,otiocp ueluti computrefenneita innumeri alq in ijs oc cupantur quæ cpifcopos minime decent. Rurfus ita$ apoftolus. Nemo qui militat implicatur uitæ negotijs, ut ci qui fe in militiam delegit,placeat. Eilet hic locus dicendi de ftipcndio paftoribus de, bito:feddifleremusin locum alium. Foris autem apud populum, fiquando ob negotia prodeantepifeopi, catibusty hominum ho, neftis interfint, non fcgniore opera anniti debent, ne dido aut fa, fio ullo,neamiau,ne fodalitio,aut uniuerfa denity conuerfatione uitr iuftum ecdefix praebeant offendiculu. Confpiciatur in pafto, ribus ubity amp;nbsp;femper fanda integritas, maturitas iufta,honeftas de ccns,prudenna, modeftia, humanitas, humilitas amp;nbsp;authoritas dei miniftris digna. Abfint autem his contraria uitia fiue flagitia. His pauculis comprehenfa puto, quæ alij fufe tradarunt differentes de difciplina amp;nbsp;honeftate clericorum. Omnia enim faecula inteUexe, runtin omni gradu amp;nbsp;hominum genere malam elfe uitam diffoln tam,in miniftris autem ecclefiaru peffimam amp;nbsp;intolerabile. Quid enim efficiatin cedefia ecdefiz minifter,cuius omnis interciditauu thoritas^Requiritur ergo in paftoribus authoritas.

Hanc concidiffe queruntur multi, amp;nbsp;collapfam fulcris nefcio Authorl quibus, titulis inquam,ceremoniis^ fubleuare cotendunt.Verum tdrpdflo non paratur authoritas rebus liuiufmodi leuiculis amp;nbsp;uulgaribus. rum. Paratur potius dei gratia, ueritatis amp;nbsp;integritatis ftudio : fi uidelicct deus corda tangat hominum,fi hiintelligant deum per miniftros unquam perorganafua operarioperafua in medio cedefix: fifen 0

DE:MINIST. VERBI DEI.'

liant fpiritus fcruoicoon frigide miniflros negotia dominiagere, nihil metuere in cauda bona,nihil timere impios amp;nbsp;potentes hu/ ius ffculi/edhis obfifteremihil tamchicindulgere odio,fed animo paterno,forti,coftanti amp;nbsp;prudenti agere omnia. Quibus fi iam ac cedat non hypocritica , fed uere fantfta amp;nbsp;integra uita,mores intea gri,fuaues amp;nbsp;iucundi, fatis authoritatis paratum Tenuent fidelimfo niftro omnes uiri prudentiores.

Propter ui Nollem tamen his uel tantillum Donatiftis amp;nbsp;Anabaptiftis pa' tamno bo= trocinatum. Contendunt uerbi amp;nbsp;facramentorum minifterium,â nam doamp;O' miniftro impurioris uitæ adminiftratum, effe inefficax.Tametfi c rh nonreij=nim uita a miniftro fanda requiritur,non inefficax tamen redditur cienda de minifterium, miniftri uita exiftente impura, modo dodrina fit in' Irma bo; tegra atep fyncera. Dominus enim in euangelio iubet audire do, nd. centes in cathedra Mods, uetat autem imitari ipforum opera. Do, Kauho3, cere enim bona,fed non facere. Dixi hacde re Sermone huius Dc' cad.2. Nazianzenus pulchre ait eundem effe figilli typü, fine ferro infculpatur fine auro. Vnum atq; idem eft euangelium, unus atig ide eft cœleftis à patre miffus thefaurus, Hue hic à bono fiueà malo afferatur nuncio.Interim uero impura miniftrorum eeelefiæ uita no di0imulari,fed coherceri,incurabilesq; ê gradu fuo deijci debet, ne perpetuo offendiculo infame reddant fandum minifterium.

Cæterum cur haec tradas,aiunt multi,pro concione publica:pri uatim haec dicenda fuerant facerdotibus.Refpondeo ipfas leges ad facerdotes prçcipue pertinentes, quondam principibus populi effe communicatas amp;nbsp;prxledas ipfi populo. Praeterea conftat Chriflu dominum noftrum ea quae peculiariter pertinebant ad dodores pa ftoresty populi in publicis tradarfe concionibus. His accedit quod a.Tim.fr S. Paulus loquens de presbyteris. Peccantes coram omnibus ar' gue,inquit,ut amp;nbsp;exteri timorem habeant.

Scriptura fanda,quae fumma diligentia bonos amp;nbsp;fidos paftoriS dodores^ defcribit,non minore fide amp;nbsp;fedulitate etiam pfeudodo dores amp;nbsp;depaftores depingit, in hoc ut agnofcantur ab omnibuS fandis,amp; caneantur. Obuia ueniunt haec ubi$in feriptis prophe' tarum amp;nbsp;apoftolorum.Singulares tamen locos fi qui uelint cogno fcere, extant Deut.i;. amp;nbsp;i8.Ifaiae $6. Iere.2;.Ezech.34.Danielis quot;, iMatth.7. amp;nbsp;2;. Paulinæ epiftolæ in his defcribendis amp;nbsp;confutari' dis funtdenfiffimæ. Et S. Petrus in his conuellendis bonampaf tem epiftolæ pofterioris infumit.

Eorundem prophetarum amp;nbsp;apoftolorum teftimonia atty exem pla uaduntminiüros fandos amp;nbsp;fidos paftorcs omnigenis diucxan doS

DËCAD. V. 8ERM 0 ,71111. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$4

dos foreafflidionibus pcrfccutionibusglUa ipCa interim manifc Re tcftantur.miniftcrium nunquam opprimendum fort, fed mini, tiros perpetuo triumphaturos uel morientes.Semper enim dat do, minus cedefiæ fur miniftros, qui etfi ut aurum igni probantur, uincunt tamen per illum qui mundum amp;nbsp;principem mundi fu$ perauit. Poftrema fecula corruptiffima erunt, ficuti fuiffe leguntur tempora Noe amp;nbsp;Loth : ucrum ficuti tunc quo$ in extrema illa de, prauatione hi duo uiri excellentiffimi cum nonnullis præftantiK in omni pietate uicis uerisly dei cultoribus florui(fc,amp;fuum officii fedffe leguntur,ita in fine ufg feculi durabit amp;nbsp;minifteriü ucrbi,8C florebunt dolores paftoresfy egregii,oppugnantes amp;nbsp;perfequen, tes omnem impietatem amp;nbsp;luxuriam.Cedcnt holles ucritatis fpera, re excidium amp;nbsp;minifterij amp;nbsp;miniftrorum uerbi dei.Ero,inquit do, minus in euangelio,uobifcum, omnibus diebus, uf$ ad confum, mationem fæculi.Mcntiri nefcit qui hæc dixit.Idem Spiritu oris fui antichriftum conficiet, inquit apoftolus, quem mox abolebit glo, tiofo fuo aduentu in iudicium.Erunt ita$, uelipfis portis inferori inultis amp;nbsp;infanicubus, miniftri ecclcfîæ,amp; praedicatores ad finem ur$feculi.

Ifta autem de minifterio uerbi amp;nbsp;miniftris ecclefiarum Chrifti. qua potuibreuitate complexus fum haâenus.Noftrum uero non Stales formare uel dare paftores. Dei gratia amp;nbsp;beneficio dantur boni paftores,amp;auferuntur e medio mali. Deum ergo inuocemus omnes,orantes utipfe nobis fideles amp;nbsp;fandos det epia fcopos,quo nomen cius fandificetur femper,amp; cedefia dei felicitergubernetur adlalu tem omnium credentium.

O 2

DE ORATIONE.

De modo C ratione orandi deum, hot tß, dt imiocdriont non* nis dom%i, ubi o Oratio donunita exponitur amp;nbsp;ode cantu , de gratiarumafiiont ac uirtutt orationis didtur. SER. V.

°STtraAarionc minifterij uerbi dei in cedefia Cbri' Kfti.cömodidimc difturus uideor de Oratione fidelium, ad quam miniûrifiddes ceddiam nunquam adiioria' ri delinunt.

Oratio Vocabulü Oratio patet latiffimeapud feriptores, amp;nbsp;in ufu quO quid fit! tidiano: in præfenti ufurpamus ad eum modum,ad quem ufurpa« uitpropheta Dauid, dicens, Exaudi deus orationem meam, amp;nbsp;da? mor meus ad te ueniat. Eft enim oratio (upplcx amp;nbsp;ardens fiddiS animi expofitiogt;quaà deo ud bona petimus, uel pro acceptis gra? lias agimus.Etenim duæ funt ponlTimum partes Orationis, InuO' Orationi: caiio uel Petio, amp;nbsp;Gratiarumaamp;io. Petitione ccrdi s noftri uota amp;nbsp;porter. defideria deo exponimus,poftulantes ut det nobis bona, amp;nbsp;aurnat à nobis mala, pro gloria amp;nbsp;bona uoluntate fua, amp;nbsp;,p nece«itate nO ftra.Comprcliendtmus in inuocanone uel petitione CbfccratioiG quæ uchementior cd oratio,amp; Interpellationem, qua aliotü nego, liacömendamusdomino. Preces enim offerimusdomino deo no' ftro, non pro nobis ipfis dunraxar,fed amp;nbsp;pro fratribus noftris,amp; pro fratrum narijs neceditaiibus.pro laborantibus in periculis, pro ægt orantibus,pro perfecutionem fuftinentibus,aut alijs calamitati bus ac tentationibus fere'oppress. Ergo nec Deprecatione exclut dimus,qua mala à nobis uel ab alijs auerti poftulamus.Sunt etiam querelae quibus cum deo fanamp;i in precibus fuis fände ex populat. Gratiarumadio amp;nbsp;laudes diuinas continet,amp; uirtures dei eximias, beneficia^ à deo accepta alacri fpiritu celebrat. Hucreferturbona pars Pfalmorum,quorum alia ad inuocaiionem pertinet. Etfunt quidam didaditi, quida exegetici. De quibus iam non eß dicendi locus. Has uero orationis partes agnofcens beatus ChriOiapofto' Coloff. 4. Ius Paulus,fcribens Coloffenfibus,Orationi inftate,inquit,uigilan Phil 4, tes in ea,cum gratiaruadione. Etad Pliilip. In omni precatione amp;nbsp;obfecratione cu gratiaruadione petitiones ueftrçinnotefcant apud %Ttai. deum Et rurfus ad Timotheum,Adhortor utante omnia fiant de, precationes, obfecrationes, interpellationes, amp;nbsp;gratiarumadioncS pro omnibus hominibus.

Speciei ot Species orationis br funt. EA oratio priuaia cuiufcun$ fidelis, rationis, eft amp;nbsp;publica totius eccicfiæ. Priuata oratio fit ad deum à qucuis fi ddihominqquoui s in loco, huc domifiuc foris,in condaui cordis amp;nbsp;propiq

DECAD. V. SERMO V.„

amp; proprii corporis templo.Nam S. Petrus afcendensad fuprriores Aio.,.. domus partes orat. S.Paulus, VoloJnquit, in omni loco orare ui, i.Tim.i. ros , furiollentcs puras manus. Ipfc quoque Chriftus dominus frequentius ex ipfo templo in montem orandicauffa fecerit, amp;nbsp;in euangelio dixit. Tu cum oras, introitoin conclaue tuum, amp;M4uhc. oedufo oftio tuo,ora patrem tuum qui eftin occultoamp;c. Publi, ca oratio eft ecdefiadica,quae fit ad deum in coctu facro, iuxta rece, pium cuiuf$ecclc6x ritum. Porro patorum eft, quod amp;nbsp;Paulus monuit i. Timoth. ^acnos in Semone praeterito proxime dixi, mus,conuocare,tnflruere amp;nbsp;confcruareccrtus, in quibus fupplica, tiones uel prece, publier fiant.Et culpadi funtualde, qui Iiac parte negligcntiores funt, nec ferendi plane qui raro aut nunquam ferio docent,amp; ptecandiftudiu frigidius urgent. Homines natura igna, ui amp;nbsp;ad ftudium religionis fegnes funt: unde (limulo acuto indige inus.Datum eft autem officium excitandi amp;nbsp;urgendi padoribusce defiarum.Clamantaiicubi prophetat,Clangite tuba in Zion,indici tc cetum. Etenim in Cetu facro tria potiffimum exercetur, doamp;ri P' Can, na euangelii,oratio fidelis, amp;nbsp;rcligiofa facramentorum celebratio nbsp;nbsp;fami.

ueladminiftratio. pit nonnunquam amp;nbsp;collatio in fufteniationem pauperum amp;nbsp;eccIcfiæ.Hæc non hominum beneplacito,fed djuina authoritate,amp; ab ipfa mox origine rerum inftituta amp;nbsp;â fanailfimis dei cultoribus ufurpata effe icftatur feriptura facra.De Patriarchis il lis longe uetuftilfimis amp;nbsp;primis diluuium praecedentibus amp;nbsp;mox confequentibus nihil reftat de bij: cum de ipfo lacobo nepote Abra Cmtog. hami feriptura manifede comemoret quod aram erexerit in Bethel ad quam collegerituniuerfam domum fuam, copiofirfimam alio, qui, ibidemc p cultum exhibuerit deo. Sub Mofe per legem fignifi, cantiffimis praeceptis catus factos inftituit. Imoin decalogo dili, Exod.io. gentiflime praecipit fanamp;ificare fabbatum:id quod amp;nbsp;coetus facros comptehendieSanai dei prophetat ubi$ amp;nbsp;ornarunt amp;nbsp;commen darunt catus populi dei ecclcfiafticos. Nec hos improbauit in car, nem ueniens Chridus dominus Sicut enim in catibus frequentif, fimis feOisq; fmgulari docuit diligentia, ita ipfe in catum recolle, git amp;nbsp;populum amp;nbsp;difcipulos fuos : quibus fingularitermandauit nedifcedctent Hicrofolyma,fed utexpt(ftarent promiffum panis: Luce t». id quodin catu colleamp;is amp;nbsp;precan tibus przftiiu legimus in Aâis Aflo.i. cap.i ibidem amp;nbsp;catuspopuli fidelis commendatur nobis, fcut amp;nbsp;in n.amp; 14 cap.prioris epidola Pauli ad Corinthios. Supplicatio, nes quas idem fieri mandat pro omnibus in eminentia ccnftituiis, Uicaubns maxime factis Eût. Certe Plinius, author cthnicus,non

O 5

1

DE ORATIONE.

obfeuram facit (herorum cœtuum medonem Traiano imperatori fertbens. Olim habuerunt Cetus facri promiffioncs prædantiflî' mas,fient uidcre licet in oratione Solomonis,quam descriptam tibi exhibet prior liber Regumcap.s. Hodie ucro nihilo minores prO' M«th!$' miriones habet Chrifti eeclefa,dicente Chrifto domino,Dico uo' bis,quod fi duo ex uobisconfenferintfuper tcrrä,de omni re quam cunq; perierint,fiet illis à patre meo qui in cœlis eft. Vbi enim funt duo uel très congregatiin nomine meo, ibi fum in medio eorum? En ipfe dominus eft in medio cœtus fandorum.Vbi autem domi' nus eft,ibi amp;nbsp;plenitudo amp;thcfaurus bonorum omnium eft.Ideo^ ipfa return experientia docet efficaces elfe fupplicationes ecdeß#. Exaudit enim preces eedefiæ dominus, amp;nbsp;liberata malis,illos quo rum falutem ecdefia domino commendat. Srpe experti fum us ca ipfa hora prxfentiffimum fenflffc auxilium in difetimine politos, qua preces fuas domino obtulitcœtus. Praeterea permouctexem' pium plurimos,alloqui duros amp;nbsp;barbaros. Cernunt enim CcrniS (acri religiofam pietatem fiddiumq , in cœtibus ardorem,amp; com' monentur,ut in feipfos defeendentes agnofeant fe miferos cfre,cu' E'Car, 14, pianti huius cœtus crfe confortcs.S.Pauius, Si conuenerittota eC elefia in idem,amp; omnes linguis loquantur,ingredianturautem in' dodi aut increduli,nónnedicamp;uosinfanire^Quod fi omnes pro' phetetis, ingrediatur autem incredulus,autindodus,coarguitur ab omnibus,di]udicacur ab omnibus: amp;nbsp;fic occulta cordis eius mani' fcfta fiunt, ac procidens in faciem adorabit, renuncians quod deuS reuera inuobis fît.Qua ergo confidentia quóuc pudoreaudentno nulli Cœtus factos negligereet negledos fuggillare.quad fine fm dhi colliganturtDauid aftus in exilium,de nulla te perinde dolet, quam quod cortibus facris cxclufus,perdeferta oberrare cogeretur» Promittit aut cdomino fe in conum herum ingreffurum, Gquidem reftituatur. Certe cum dominus in euangelio dicat,Qui ex deo d^ uerbum dei audit,confequcns eft diligentes certum in quo annun^ ciatur uerbumdeigenuinam habere filiorum dei notam.

Orandum nbsp;nbsp;Quoniam ucro multi non tantum factos cœtus faftidmnt,fcd d efr, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;preces in uniuerfum aiunt effe fuperuacuas, inanes, amp;nbsp;inefficaces,

priufquam progrediamur,demonftrabimus orandum effe fanais, orationes^ fandorum amp;nbsp;efficaces effe amp;nbsp;utiles,adeofy necelfarias? Prouidentia deiomnia fiunt, inquiunt; ergo preces funt inutiles? Quod enim pnfduit deus,id omnino eo modo in effedum dedu cit,ficut przfduit, nec impediri poteft precibus. Carterum ifti abu' tuatur deiprouidentia, urpete ex qua colligunt quod non dotent coÜb

colligere eloquia facra.Nam in Deut. difertis uerbis Mofes feript u Dtute.g. reliquit, Decreuerat uos dominus delere, Orauiigitur ad dominii, amp;inueni grauam.Ionas Niniuitis denunciauit excidium adeo cer JonœpC tum à domino,u[etiam dierum numerum ediceret. Sed cum uiri 4.c4p. Niniuitæ crederent domino, amp;nbsp;pernitentiam agerent, redqt cum ipfis m gratiam dominus,nec pernitentes excidit.Dixerat praeterea Ifaias Ezechia c ex ore domini,Morieris tu,amp; non uiues.Cum uero Ifa^s. cx imis prpeordijs domino preces funderet rex,mutauit deus latam fententiam. Nam dominus ipfeapudieremiam. Repente loquar Iere. iS. aducrfus gentem amp;nbsp;regnum,tnquit, utexcindam illud Sipeniten tiam egerit gens illa, conia quam loquutus eram, à malitia fua, iam amp;mlt; mali pernitebit quod ci facere conftitueram, Et extera.Pro^ inde efficaces funt fidelium preces,irata dei iudicia retardantes,acte de amp;nbsp;e'medio fuftollcntes. Nam quod rurfus obijeiunt,orationem c0e expolitionem rerum, quaspoftulamus à domino, Dominum autem omnia praefeire,eidem ergo inutiliter amp;nbsp;fuperuacueea quæ nouit exponi,ideofy inutilem effeorationemiab ipfo diluitur Chri fto domino,quicum diferte dixiffet, Nouit pater uefter ccclcftis,qui Maub, 6 bus rebus opus fit uobis,priufquam petatis ab eo, nihilominus ta* men formulam precandi fubijeiens docet nos orare. Alibi praecipit amp;nbsp;urget utfrequenter oremus. Vigilate amp;nbsp;orate, ait,ne intretis in tentationem. Et Paulus, Semper gaudete, inquit,inceffanter orate. Huius generis ubi^ multa occurrunt praecepta. Nc$ uero res no* ftras ut nefeienti exponimus,led uota cordis noftri feienti propos nimus,amp; nos ad pedes maieftatis eius humiliamus. Petimus ab il« lo,quodfeimus nobis dee(fe,fedab ipfo,utpotc omnium bonorum authore,certo dandum.Credimus enim certis amp;nbsp;infallibilibus cius promrfis: interim preces non funt fuperuacanex, quia dominus certo daturus erat quod petebamus.Promifit deus liberationem po Iere, 2^ puli fui,de qua fandi nihil dubitarunt prorfus, attamen indefeflis precibus fupplicarut domino, clamantes, Libera nos domine deus noftermee exiftimarunt fe inutilem nauare operam. AnabaptiOis praetexentibus purificationem plenam, amp;nbsp;ideo puros no porfe nec debere orare,Remitte nobis debitanoftra,cum nulla reftent debita: refpondet fandiffimus euangelifta ctapoftolus Ioannes,acdtcit,Si a. loan, dixerimus peccatum non habemus,nos ipfos fallimus, amp;nbsp;ueritas in nobis non eft. Si confiteamur peccata noftra, fidelis eftamp; iuftus, ut remittat nobis peccata noftra, amp;nbsp;emundet nos ab omni iniqui, tate.Si dixerimus non peccauimus,mendacem facimuseum, amp;nbsp;fee mo cius non eft in nobis,Donee cnim in hoc fæculo uixerimus^rc

DE ORATIONE.

manent reliquiae peccati, omnibus amp;nbsp;fingulis momentis eluendi tun,,, per gratiam Chrifti. Porro obijcientibui,Scriptu eft,Samus quod peccatores deus non audit. Sumus autem omnes peccatores: nerai nem ergo nofttum audit deus, at$ ita inutiles inueniuntur horni' num preces:refpondemuspeccatores quidem alios effe prorfus inquot; pios amp;nbsp;contemptores numinis,hos nö audit deus:Sunt rurfus pa' nitentes amp;nbsp;timentes dei homines,qui tamen peccatores funt amp;nbsp;requot; amp;e fic nocantur,propter peccati reliquias: hos audit deus. Id quod odendi poterat exemplis Dauidis, Manarfis, Petri, Latronis cum Chrifto crucifixi,et multorum aliorum,quifimul amp;nbsp;peccatores fu' runt,amp; ora ntes exauditi funt.

Neceffa' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ideoly dicimus preces fidelium no modo utiles amp;nbsp;efficaceselfe,

rids effe fed etiam neceffarias hominibus. Homines enim peccato corrupts prerer. omnis boni egeni amp;nbsp;inanes fumus,Omnis donatio bona et omne lacobi x. donum perfe^u, efupernis eft defcendensà patre luminii. Is iuffit orare, amp;nbsp;promiffiones ampliiTimas orantibus propofuit. Vndeamp; patres noftri frequentirfimi amp;nbsp;ardentiffimi fuerunt in precibus,fuO nos exemplo docentes neceflarias erfe preces. Scriptura item dili' genter amp;nbsp;copiofe commemorat,quanta fuis precibus in rebus amp;nbsp;di (criminibus maximis, in rebus utiq; maxime neceflrarijs,impettaue rinià ueradfTimo amp;nbsp;benignirfimo domino amp;nbsp;deo notiro. Poftu' lant fpiritum fandum,fidem amp;nbsp;fidei augmentum apoftoli,amp; acci' piunt poftulata non parce fed liberaliter, participantes omnigeni Chrifti gratia.Clamat in temploapud euangeliftam publicanus amp;nbsp;Lucœ 18. ait,Deus propitius efto mihi peccatori: acfentit protinusclemcttffl dominum.Quid amp;nbsp;quanta precibus fuis impetraritàdomino Hc lias,commemorathiftoria facra. Porrri exemplu cius nobis quo, IdcoUi f. accommodauit beatus lacobus apoftolus.ut et nos fideinuocemuS dominum. Id quod commemoro ne quis illud nih^ad nos perd' nere exiftimet.Rurfus quantum potuerint fideles preces Molis, D' uidis,Iofaphat,Ezechiae amp;nbsp;aliorum herou in bcllis,in fame, in mor bis,amp; in alijs difcriminibus fummis,longum effet recitare. Probit autem lire exempla orationem amp;nbsp;neceffariam effe femper horni. Monetur nibusamp; maxime efficacem. Nam palam cernimus moneri deuni deus precii precibus fuorum fidelium. Etenim bonus eft amp;nbsp;mifericors:dihgit Uurno/iris. nos .'incarnatus eft, utpodet fenfu infirmitatum noerarum affici: ne abhorreremus ab ipfo.uerax amp;nbsp;fidelis eft, fideliter quæ promi' fit feruans. Quid quod ubicp liberaliter amp;nbsp;benigne omnes horni' nes ad fc uocat,totum fc offerens in fideinuocantibuslt;

Cxtcruni

Ceterum quod orantes non femper accipiuntperita, non ruin# QudreM rit orationem prorfus e0e inanem. Prodeftenim non raro oranti renter ramp;0M populata non accipere.Sunt praetereacauffe plures cur deus petita fctyr pe« uel différât,uel non concedat.EA genus hominum precantium, de tita accipi« quibus feriptum legitur, Qui obturat aurem fuam ad clamore pau ant. perum,damabit amp;nbsp;ipfe,amp; non exaudietur.Iiem, Cum multiplica« Prou zs. ueritis orationes ueftras, non exaudiam.Quia manus utftrx plinx Ifa t. funt fanguine.ha m Solomoneruifus clamat Sapientia, teft.ficans Prcucr.i. feinuocantes non auditurum,eóquodamp;ipfiprius audire nolut, rintin tempore admonentem.Hxe fereex perfona orantium petita funt:ex re illud deriuaturquod fequitur, Dicit beatus lacobus,Pcti, laco.n tis amp;nbsp;non accipitis, eo quod male petatis, ut in concupifcentias ue, ftras infumatis. Ni amp;nbsp;dominus duobus alioquileleamp;is difcipulis Mattio* poftulantibus primatu in regno Chrifti, refpondens dicit, NefeitiS quid petatis. Praeterea cum fanai res petunt fandas amp;nbsp;necerfarias, autcerte no iniquas,aut malas,quas tamen nihilo minus non acci» piuntà domino,cogitant,ptinus deum iudicij amp;nbsp;iuftitir elfe deu, ideoty no protinus liberare porteex affliaionibuS, liberatione con tinuis petentes precibus.Quos diligit corripit.^ quos corripitnon Protter.;. ideo ut perdat,fed ne cü impio mundo condemnet,corripit.Licetau Hebr.o. tem in talibus difficultatibus orare cum Dauide,Domine, ne iti fu. Pfal.m rore tuoarguas me,ne, in ira tua corripias me:amp; cii leremia, Do, mine, corripe me in injicio,non in furore : samp; cum Abakuk,Cutn irafceris recordare mifericordiæ tur Nihil dubitant fandi de po, tentia amp;nbsp;bo litate dei erga homines. Qtioduultdeus, amp;nbsp;prodeft fi, Iqs dei,deus poteft facere Exempla huius rei innumera Suppeditat nobishuloria uctus 81 euangelica. Proinde cii non liberamur, cum non accipimus uota noftra,certiltimu eft hoc bc uelle deu, amp;nbsp;fic con uenirenobis.H1C ratione exaudit uotanoftra cu non exaudit. Vo, ta enim noftra huc unice tendut,ut benefit nobis.Deus aut cum fo, lusfapiens norit quid proderit,quid obeCTequcat,et nö largitur no bis quod petimus, nonlargien loreuera cöcedit, tit bene fit nobis. Semper itacy efficax eft legitima fideliü oraiio,ac femper fine fuum aflequitur,domino fuis concedente quod bonum efe nouit.

Pored differt præftare dominus quod rogatur,adeofy amp;nbsp;preces Qiare noftras aliquoties prorfus negligere uidetur: fed id facit ut differen dcus diffc do fuosd?bet:ut fide ilagrantiorc reddat.dona quoep fua iucundio rat dure ta faciat,quætanto maiore fuauitate percipiuntur, quanto arden, qua datu. itoridefidcrio expedita funt.In hactentatione cöfoletur illud pro, rus eft. phcu,Nanquidobliuifcctut mulier infantis fui,ut non mifercatut Ifasn

Dl lORATIONE.

filij uteri fui? Et fi ilia poterit ipßus obliuifci, ego tame tui nunqua obltuifcar. Dixerat enim eccleba, Dereliquit me dominus, amp;nbsp;deu§ oblitus eft mei.

Qpisinuo, Confideremusiam qualis effe debeat oratio inuocantis domi' undus fit num.Non poteritea quæftio explicari commodius,quam circum' orantibus, ftantiarü præcipuarum penfitatione. Videamus ergo primum quiS inuocandus fit orantibus: nemo uti$nifi unus amp;nbsp;folus deus. Ni tria requirunturab eo qui inuocatur. Primum, Vtaudiatomnium hominü in toto terrarü orbe preces, ut eorum corda penetret amp;nbsp;ex' aae teneat, adde amp;nbsp;regius amp;nbsp;melius omnia hominis uotanoritq ipG homines explicare potfint.Secundii, ut fit ubiq; prxfens,amp; om nium in cœlo, in terra , amp;nbsp;in inferis potens, qui teneat omnes ui;' et omnes modos iuuandi.Tertium,uteximie bona,prompta,amp;pa rata fit eius uoluntas,ut quod poteft uelu etiam. Cçterü in folo deO inueniuntur liæ conditiones. Solus enim fcrutatur renes amp;nbsp;corda deus:folusomnia auditamp; uidetrfolus plenius nouitea quæ intra amp;nbsp;extra homine funt,gipfehomo:folus ubiep prüfens cft: folus O' innipotens eftfolus fapiens : folius dei uoluntas perfcaiffima bo' nitate hominecopleaitur,amp; femper parata eft, amp;nbsp;fola quod horni' ni utile eft fideliirimerficurat:folus ergodeus inuocari debet. QuiS autem illas conditiones etiam feleamp;iflimis in ccelo animabus citri' blafphemia amp;nbsp;facrilegiu tribuerit f! Proinde animæ in cœlis cü deO uiuentes non funtinuocandæ. Præfertim cum fcripiura uerbis di' Ifag. nbsp;nbsp;fertis teftetur Abraha amp;nbsp;lacobum ignorarenos , amp;nbsp;praecipiatdeum

inuocare, prohibeatante ea quædei funt cemunicare creaturis, El ut nihil præterea c6memoremus,cuiobfecio fandorum ucl diuo, rum in cœlo agentium,dicere poterimus abfcp pudore. Pater noficr quies in ccclis,amp; ea quæ fequunturin oratione dominica' ^InuotC mus ergo deum folum patrem illum ccrleftem.qucm folum inuo' caruntomnes quotquot fuerunt in eeclefia fandi.

Per quem Quando uero nemo mortaliu, quantuuis bonus amp;nbsp;fanduseffe inuocetur uideatur,dignus eft prodire in confpeAu aeterni amp;nbsp;fanéliffimi dei: deus pater, id quod omneshomines uno ore confitentur, multi quidcamp; uarij patroni, interceffores amp;nbsp;aduocati, deledi amp;nbsp;recepti funtab orantis bus, per quorum interuentum uel ipfiad deum perducerentur, ud ipforum preces deo offerrentur. Protnde ali] delegerunt fibi ange' ios,alijapoftolos, alij fanóiffimam amp;nbsp;inter omnes mulieres bene$ didam illam uirginem matrem,alij alios, prout fpem bonam in hos uel illos defixerant, Atqui confinxerunt haec f:bi ex proprii cordis arbitrio» non didicerunt cx ore domini. Scriptura unica uni ratis

DECAD. V. SERMO V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;58

Utis regula,unicum nobis proponit mediatorem,intercefTorem, pa tronum amp;nbsp;aduocatü, per quem accedamus deum, amp;nbsp;per quem of, feramus preces noftras domino.Ingratx amp;nbsp;abominabiles funt om nes omnium hominu orationes,quæ non Hunt per lefum Chriftü. Nec patitur uera fides utaliü aduocatü pro Chrjfto,uel aliquc aliü cum Chrifto in confpeélu dei fingamus,aut ut ipfifoli fine aduoca to Chrifto in confpedü dei patris prorumpamus. Secernuntur hic ueri Chriftianià Iudçis,â Mahumeticis , adde et à Papiftis. Ifti enim filium deicontemnentes gt;nbsp;patre folii inuocant fine interuentu lefu Chrifti. Sed pronuntiatcontra ipfos uox dei per euangeliu, amp;nbsp;per apoftolos. In euangelio legimus dixiffc dominii,Pater omne indi, lodn,$' dum dedit filio,ut omnes honorent filiu ficuthonorant patre Qui non Itonorat fiUü,non honorat patre qui mifit illum. Et iterü. Ego loanAt. fum uia,amp; uerilt;as,amp; uita.Nemo uenitad patrem nifiper me.Por, rd loänesapoftolus amp;nbsp;euangelifta dicit, Quifquis negat filiü, is ne tJo4n,amp;t patrequidc habet.Hi uero non foliiagndfeunt Chriftü effe intercef forc/ed pro ipfo uel cü ipfo diuos,uti patronos,apud deü inuocati dos docent. C«terü idem ille loan, apoftolus aduocatü oftendens Chriftianis hominibus,non fe ftatuit,non diuos pro Chrifto, aut il los cum Chrifto proponit,fed, Aduocatü,inquit,habemus apud pa trem lefum Chriftü iuftü.Nec aliü oftendit Paulus in i.ad Timoth.

2,amp; ad Hebr.7.cap.Ad EphefPer Chriftum,ait,audemus accedere cum fiducia per fide in ipfum,amp;c.Sufficit Chriftus credentibus,ut, pote in quo uno repofuit pater omnia bona,iubens ilia in ipfo amp;nbsp;peripfum precibus poftulare. Sufficiunthæc minime rixofîs men, tibus.Plura qui uelint,requirant ex ^.Sermone Decad. 4.

Dixi quis orandus ucl inuocandus fit pqs dei cultoribus, amp;nbsp;per Qyecora que, foins deus per unicü dei filiüdominü noftrum lefum Chriftü; moucont infpiciamus modo quæ cömoueant hominead inuocandü deum: hominem praecipuequidem fpiritus dei noftri. Oratio enim reifte inter gratiae dd inuocan munera deputatur. Ne$ enim porfemus ferio amp;nbsp;ex animo deum dum dem noftruinuocare, nihfpiritu dei excitati at$impulfi. Tamethenim praeceptu dei orare iubeat,amp; pracfens neceffitas periculufy impellat, amp;nbsp;exemplu alioru inuitet ad orandum,nihil tamen illa omnia effi, cerent,nili fpiritus animos noftros ad fuum raperet arbitrium,amp; in oratione moderaretur ac retineret. Licet ita$ plures (intconcurren, tes caurfar ad orandum comouentes hominem, praecipua tamen eft origo orationis fpiritus fandus. Cuius impulsum amp;nbsp;moderatione ante omnes preces praefationefanda poftulat quicuq; cum aliquo frudu orant.Huc pertinent haec S.apoftoli uerba,Spiritus ctia opi, Rom. s.

P 2

DB ORATIONE.

tulatur infirmitatibus noftris. No enim quid oraturi fimus,quem, admodü oportet, noutmus. Veru fpiritus tpfe intercedit pro nobiS gemitibus inenarrabilibus.Qiti uero fcrutatur corda,nouit cogita, lionem fpiriius,quodfecundü dru intercedit pro fanétis. Equidem interpellare dicitur fpiritus dei, no quodipfe reuera precetur amp;nbsp;in' gemifcat,fed quod animos noftros excitet ad precandu amp;nbsp;ingemi* fcendum, efliciaify ut fecundü mente dei pro fandis, id eft,pro no' bifmetipfis intercedamus uel oremus.

QyiUur 01 Confideremus porro quibus debeat inflrudus elfe facultatibus portent in, qui orator addeü accedit. In primis exuatneceffe eft omne proprii jlruäüfflt digiCtatis amp;nbsp;iuftitiropinionc;agnofcatfc peccatore erft amp;nbsp;omniü facultati' bonorum indigum,atq; ita consciat fe in meri dei mifettcordiam, bus OTante. ab hac cupiens omnibus impleri bonis. Magnus enim ^phetadei D4n.9. nbsp;nbsp;Daniel,Non in iuftitijs noftris,inquit, effundimus deprecationes

noftras in confpedu tuo, fed in miferationibus tuis multis. Sed amp;nbsp;pares preces deo oblatas legis Pfal.79. Clamat enim populus do' mini,Adiuua nos deus falutaris nofter: propter gloria nominis tui libera nos: amp;nbsp;propitiuseflo peccatis noftris propter nomen tUu.Ne recorderis iniquitatu noftraru antiquarii, feftina amp;nbsp;przueniantnos Lucet,, mifericordiætuæ. In nonoteftamento apud Lucapharifeusconfi dens furiuditiæ,repellitur amp;nbsp;abneiturà domino: publicanus uero ingenueconfitens peccata, amp;nbsp;mifericordiam implorans dei, audiquot; tur amp;nbsp;ludificatur. nbsp;Nili uero agnofeamus nuditatem,infirmitate,

Natth.p. amp;nbsp;paupertate noftram, quis oro orabit ad dominum (^Non ualidi, fed infirmiOpus habent medico.Et dominusin cuagelio, Petite ait amp;nbsp;accipietisipulfate, amp;nbsp;aperietur uobis:quatritr,amp; inuenietis. Qui uero petere iubetur utaccipiar, non habet uti$quod petit.Qui pul fat,pulfando fe foris ftare Ggnificat.Qui uero quçrit,amifit utig qd quzrit. Excluf i ergogaudqs paradyfi, quodamifimusamp; non ha' inus,quaerimus amp;nbsp;petimus orando. Ergo cü Dauid amp;nbsp;Ezechias amp;nbsp;alij fandi dei fuam allegant orantes iuftitiam,obquä uidenturiurc exauditionem poftularr,non propriam quidem dignitate, fed ma* gis dei ucriratë refpiciunt. Promifit hic fe exauditurü fuos cultores. Dicunt ergo fandi,En tui fumus cultores, zquüeft ita$ nenos n' gligasfed afferas.Interim alijs locis de fua iuftitia iia loquuntur, ut dubitarenö poOimns in fuis precibus cum moderatione quadam amp;nbsp;limitatione mentionem fuæ fecilfe iuftitiæ. Non inires in ludi' Fide in pre dum cum feruo tuo,ait Dauid,n6 enim iuftificabitur in confpcamp;n misopus tuo ullus uiucns,amp;c.

^orantih nbsp;nbsp;Deinde amp;nbsp;quod primumomniü diffideuera amp;nbsp;ardenti opuseftorantibus.

DECAD. V. SERMO V. 59 orantibus. Doélrina ergo fideiin negotio orationis uclerimaru, tina Aelia praeluceat,amp; certa obtinendi fpe à deo petat orato* quod petit Poftuletcum fiducia, ait beatus Iacobusapoftolus,nihil hzfi lac.t. tans Qui enim hzfuatjs fimilis eft fluxui maris, qui uentis agitur amp;nbsp;impetu rapitur. Necy enim exifiimet homo ille fe quicquam ac* cepturumàdomino.Nam amp;nbsp;Paulus dixit, Quomodo inuocabunt cum,in quem non crediderunt.?Dixi de fide Sermone Decadi. Vt autem fides iuftis grandefcatauaibus amp;nbsp;floreat firmaty perfiftat, promi0ionibus amp;nbsp;exemplis undiqj colkamp;is elaboradum eft. Nos paucula recitabimus.ln libro Plalmoru legimus. Sacrifica deo lau, Pfalso. dem,amp; redde altiffimo uota tua: amp;nbsp;inuoca me in die tribulationis, eruam te amp;nbsp;glorificabis me. Item, Prope adeft dominus omnibus Pfal. 14s. inuncantibus eum,omnibus inquam inuocaubus cum in ueriiatc. Voluntatem timentiumfefacict,amp; clamorem eorum €xaudier,atcp faluabiteos.Rurfus apud Ifaiam dicit dominus. Et erit ut antequi Ifa.cs. clament ego cxaudiam:amp; adhuc illis loquentibus audiaeos.Apud Matthrum dicit dominus,Petite amp;nbsp;dabitur uobis. Quaerite amp;nbsp;inue nietis,Pulfatcamp; aperietur uobis Quifquis enim petit accipit, amp;nbsp;qui cun$quaerit inuenit,amp; pulfanti aperietur amp;c. In eodem euange/ lio dicit dominus,Omnia quar petieritis in deprecatione credentes, accipictis.Matth.cap. zi. Apud Marcum in n.cap. eadem fencentia ficeffertur,Quarcun$ orantes peiitis,credite, amp;nbsp;erunt uobis. Rur. fus in euangelio fecundu loannemait dominus, Si quid petieritis loan, 14. per nome meum,ego faciam. Item, Amen amen dico uobis, quæ, Zo4n.ilt;r, cun$ petieritis patrem in nomine meo, dabit uobis. Peiite amp;nbsp;acci? pietis.Ab exemplo patrum argumentatur Dauid amp;nbsp;ait,In te fpera? Pfal.zu nerunt patres noftri,fperauerunt amp;nbsp;tu Iiberafti eos. Ad te chmauc? tunt,amp; liberati funtrin te (perauerunt,amp; non funtconfufi.indecm colligit amp;nbsp;fe non deferendum à domino.In euangelica hiftoria exs tant exempla plurima quat mirum in modum fidem fuffulciunt amp;nbsp;confirmant fidelium.

Cum uero fides non fit opinio inanis,feduirtusefficax, operans Fit« oran perfpiritum fandum omnis generis bona opera(quamuis his nec tium rfpo fidant neq; propter ipfa fe exaudiri putent)nonimpudenter amp;nbsp;fine drat fidei, poenitentia tamen ingenio indulgent fideles precatores, uerbis tan tum agentes cum dotnino,fed uitam fandam coniungut cum pre, cibus. Solomon enim dicit. Qui fubducitaurem fuam neaudiatle Preurjs. gem,etiam oratio eius erit abominabilis. Et dominus apud Ifaiam, Cum multiplicaueritis,inquit,orationes ueftras,noexaudiam uos: Ifaic 1. quiamanus ueftræ plenae funtianguine, Dc huiufmodiimpani

P

DE ORATIONE.

toen.,b nbsp;tentibus hominibus illud in euangelio inteUigimus, Deu, peea'

torei non audit. Quinimd nihil impetrabunt fanai, fi pro talibuS Ictc,,.quot; intercedere pergant. Nam leremias diligenter orans pro populo fuo, alioqui pertinaciter impio, audit, Tu ne oraueris pro populo ifto,ne$ attollas pro illis clamorem amp;nbsp;deprecationem, nety inter, uenias apud me:quoniam nequaquam te exaudiam. An tu non ui des quid lûi faciant in ciuitatibus luda^Filq colligunt ligna, amp;nbsp;pa' tres incenduntignem,uxores autem farinam aqua confperfam fu' bigunt,ut placentas faciantreginæcœli, amp;nbsp;ut dqsalijs libentliba^ mina,meuero ad iram prouoccnt.Ad eundem modum apudEze/ E^u. i4. chielem dicit dominus, Si malum immifero in populum hunc, amp;nbsp;fteterint très uiri in medio eius, Noe, Daniel amp;nbsp;lob: uiuo ego did' dominus deus,non liberabuntfilium aut filiam, fed ipfi in iuftitia fua liberabunt animam Tuam. Iccirco confequens eft, fupplicatio-nesimpœnicentium hominum, impudenter^ in fccieribus perfc' uerantium,tametfi fine intermiffione clament, Adiuua nos deus fa lutaris nofter, Libera nos domine. Te rogamus audi nos,planciu' anes effe.Seruari enim cupiuntad uoluptatcs,amp; ad fcelera patran' da. Et quamuis gratis quae petimus donet deus, neceffe eft tamen affectum bene uiuendi tanta dei beneficia concomitati, Diligent tiffimeenim hic eft canendum, neexiftimemus nos exaudiri pro' ,pter noftras uirtutes,fed propter meram dei mifcricordiam in Cbd fto lefu.

EleudnJ dPraeterea eleuet cterrenis ad edeftia mentem quifquis cupit pte eft mes dd ces fuas deo effe gtatas. Ea de re eleganter amp;nbsp;fan^ie differens bea' caltftia. tus Chrifti martyr Cyprianus, Quando flamus,inquit,ad oratio' nem,uigilare amp;nbsp;incumbere ad preces toto corde debemus.Cogita' tio omnis faecularis amp;nbsp;carnalis abfcedat, nec quicquam tunc ani' mus,quam id folum cogitet quod precatur. Claudatur contra ad' uerfanum peaus, amp;nbsp;folideo pareat,nec adfehoftem dei temport orationis adire patiatur.Obrepit enim frequeter amp;nbsp;penetrat,et fub^ tiliter fallens preces noftras a deo auocat,utaliud habeamus in con de,aliud in noce: cum intentione fyncera dominum debeat,non uocis Conus, fed animus amp;nbsp;fenfus orare. Hrc ille. Cæterum utex terrenis in cœleftia eleuetur mens oratis,efficit maxime fpiritus uei ræ fidei,fpei firmitas, amp;nbsp;dei ardens chatitas : (i item cogitemus tre' mendam dei maieftatem coram cuius oculis orantes flamus. Ado' rant hunc amp;nbsp;reuerentur omnes creaturae in cœlo amp;nbsp;in terra: feruiüt ci millenaangelorum milia.Cogitcmusquam utiles amp;nbsp;neceflarias res à deo petamus : fine quibus felices effe non porfumus. Remo' ucamtiS

DB CAD. V. SBRMo V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6@

neamusprætcrea omnia ca quæucl retinentin hoc freule,uel de quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trahunt ad terrena,cuiufmodtfuntaccidia, auaritia amp;nbsp;crapula, de ^10 nig his alia fimilia crimina.Contra uero ftudeamus uigiliæ,fobric 1°tan,benignitati,liberalitatiq; . Certefcriptura ubi$ fereconiungit 1°orationiiciunium amp;mtrcticordiam.Hçcnim uirtutes alacriores amp;nbsp;f, expeditiores adorandum cfficiuntperfidem.Daniel,Pofui faciem, u' mcam,inquit,ad dominum dcum,utrogarem eum oratione amp;nbsp;ob a' fccrationibus,in ieiunio,amp; facco,amp; cinere. Ncchis diiïimilia na« 11' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dunt lonas amp;nbsp;loei.Imóin euangelio amp;nbsp;apoftolorum literis ubig; a' obuium liabcmus,Vigilate,orationiinftatc,fobrij ede. Nam pieno c'uentre,ucl nullr,uel pingues funduntur orationes. Vnde Augufti nus dixirfe legitur, Vis orationem tuam uolare ad deum.? Fac illi d 'duas alas,iciunium amp;nbsp;elcemofynam. Namin Aais apoftolorum 08dicit Cornelio centurioniangelus domini, Orationestur amp;nbsp;cice, Aamp;o.io. O 'mofynxtuxafeenderunt in memoriam coram deo. c 'Et fanc requirit i nobis orationem ardentcm:at non frigere non Cratio pro ^ 3poteftquz charitate non inflammatur.Crudeles ergo, amp;nbsp;franibus fidjeatur ^fuadeiida condonare nolentes,odijty fraterni retinentes,non poP ex charw 0 'funtorare coram domino, dicente. Et cum fteteritis orantes,remit, tdte. '0 tite fi quid habetis aduerfusaliqucm,ut amp;nbsp;pater uefter qui in coelis Merci n. l'cft remittat uobis deliba ueftra.Et iterum,Si remiferitis hominibus Matth.6. '^errata fua,remittet amp;nbsp;uobis pater uefter ccrlefiis Quod fi non remù 10 feritis hominibus errata fua, nec pater remittet uobis errata ueftra. Nam amp;nbsp;alibi, Itacp fi obtuleris munus tuum ad altare,inquit,amp; il, Matth ,. rt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lic recordatus fueris quod fratertuus habetaliquidaduerfum te,re, ; 'linque illic munus tuum coram altari, amp;nbsp;abi prius amp;nbsp;reconcilieris ''fratri tuo,amp; tunc ueniens offer munus tuum. Alloqui enim ingra i'ta eruntomnia tua munera deo.Condonemus ergo libenter,ames i' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mus amp;nbsp;bénéfices profequamur proximos noftros,fic oratio noftra I 'penetrabiteerlos.

fé His confine eft,ne ore duntaxat aut uoce,fed merite amp;nbsp;cordis in. Noere fin ri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;timo affeau fpiritu ac defiderio oremus. Nulla exaudiebatur Mo= nun fed« lt;nbsp;'fis amp;Annæ manis Samuelis uox orantium,fed fortiffimeuocifera, corde oron gt;0 banturfpiriiu ad deum,qui amp;exaudiuit,amp; ilium incolumem cum dwmef, 'S uniucrfo populo Ifraclis per mare rubrum ex cruentirfimis Aegy, 0 ptiorum manibus dcduxit,amp; hanc Herilem quidem,fecundam fe, C'cit.Conira ucro legimus dominum in euangelio exifaia hxceono ri tra pharifços protuli(re uerba,Appropinquat mihi populus hic ore Motthtto, ii'fuo, amp;nbsp;labijs fuis me honorat,cfteru corcorii proculabeftà me:fed

» frudra mc coluntdocentes do^rinas, praeceptahominum. Redc

DE ORATIONE.

lt;.Cfr. 14 ergo Paulus,Oubo fpirica,inqiih,fed orabo et menterfpfrfrum uO cans flitum animalem S' uoccm illam humanam. Condemnan' tut his diuinis teftimonqs eorum preces qui mirabili linguae uolu^ bilitate SC celeritate breui momento multa uerba eaq; fracta amp;nbsp;de' truncata deblaterant,nocet profundentes finefenfu. Abimus enim eorum interea peregrinatur. Nullum praeterea ab his fentitur defi' derium,nifihoc forte defiderium uideatur,quodaederando finem orationi imponere cupide anhelant In quo genere primas obtint monachi amp;nbsp;facerdotes, precio amp;nbsp;mercede precantes, id eftremni' hili magno uenditantes infano populo: non quod preces inanes fint per fe, fed quod ad eum modum ufurpatæ inanes fint. Deliis Mdtthi;. pronunciauit dominusin euangelio, Væuobis fcribæ amp;: pharifri hypocritae, quia comeditis domos uiduarum, dum fub praetextu precibus prolixis precamini:propter hoc plus accipietis condemns tionis. Sero quæhic logodedali ifti pro mercede conducis preca' tionibus afferant,atty obtendant: fed paucis hunc illis nodum cX' plicandum propono, Precatores ifti fidem amp;nbsp;charitatem habent; uel non habent: fi habent,gratis ex charttate orant:fi non habent, inanes funtipforum preces, ideoty falfa ipecie decipiunt ftolidam plebem,pecuniam expendetem pro orationibus luftis.cum ifti per, ibluantiniuftas.Et fi iuftr erant,minime tamen uel uendendx,ud emenda:fuerant.

Ne quU Requiritur amp;nbsp;illud ab orante,ne indigna deo poftulet,autlegi' deo indi, bus dei contraria petat.Nam beatus loannes apoftolus,Siquidpc gnwn ele tierimus,inquit, fecundum uoluntatem eius, audit uos : ergo cum gibu^adi indigna deo petimuS,non audituos.Przterea femper amp;nbsp;in omni' uerfampt . bus orationibus noftris noftra uolutas amp;nbsp;nota noftra,deo et uoluii tdnwr. nbsp;nbsp;ti eius fubrfeienda funt. Ita$ nemo conetur certis circumftantijs im

pie alligare deum.nemo præfcribat deo quo quid tempore, quo Io co,aut qua ratione faciat quod eft fafturus.Dcus folus fapiens op' portunitatem iuuandinouit. Sed amp;nbsp;fidelis amp;nbsp;omnipotens eft,am' pliora utiq, facere potens,quam uel iph petamus,autimeUigamuS' id quod amp;nbsp;Paulus dixirfe legitur. Ergo non præterrationem gra' Judith 8. uiterirafcitur uidua honeftrfimaluditlt Ohr facerdoti.certum fla' tuenti dierum numerum domino,quo abfoluto liberet, alioqui fa' Auros deditionem. Dicit autem Iudith,Qiiod cft hoc uerbum in quo confenlit Ofias ut tradat ciuitatem Ahyrijs, fiintra quinq; dies non uenerit adiutorium uobisCEtqui eftts qui tentatis dominum^ Non eft ifte fermo qui mifericordiam impetrct,fed magis qui iram prouocet,amp; furorem accendat, Pofuiftis uos tempus miferationis dominh

DECAD. Y. SERMO V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Gf

domini.amp; pro arbitrio ueftto diem cotiftituiftis ci: fed qnia patiens dominas eft, in hocipfo perniteamus, amp;nbsp;indulgentiam eius rufis lachrymii populemus. Religiofirfime ergo Dauiddixrft legi, cur in fummo difc(imine,Siinuenero gratia in oculis domini,redu z.Cdm.ift cet me:fin autem dixerit mihi,Non places,prüfte fum.Faciai quod bonum eft in oculis ipfius.

lam etii perfeuerantia multa opus eftin precibus. Petite,ait dO' Perfaers» minus in euangelio, amp;nbsp;dabitur : quæritc,amp; inuenietis : pulfate, amp;nbsp;dwn c/Jein aperietur uobis. Hac autem uerborum congerie inculcauit orandi prcG^ur. perfeucrantiam.Petite,inquit, feno amp;nbsp;conftanter, quemadmodum faciunt qui nectrfana petunnquatritc , ut folent qui abftrufa amp;nbsp;pre^ tiofa fcrutantur:puirate,utfolentquilummodefidetio ad amicum ingredi cupiunt. Hecenim omnia non modo deiiderium, fed amp;nbsp;pertinax ftudium confequendi petita fignificant. In euangelio fe, eundum Lucam propofuit dominus parabolam liuc pertinentem, quodoportcatfemper orare, neque defatigari unquam. Nam amp;nbsp;Paulus dixi^Semper gaudete, indefinentet orate, in omnibus gra, ,, Thtf f. tias agite.Nemo ante arbitretur his uerbis domini amp;nbsp;apoftoli Pfalz lianorum uel Eudiitarum errorem cofirmarUlli nihil aliud quant precabantur.Semper orareiuifit dominus,id eft, quanta fieri poteft adiduitatc,omnitempore amp;nbsp;loco,omnibus in rebus ereao elle ad drum corde,quodfemper expetet à deo bona amp;nbsp;pro acceptis bene fieijs agat gratias:quod item poftuletarfidue gratiam Tale ftudiu cbmendatur nobis in Anna illa Phanuelis filia, de qua commemo Zg«b rat Lucas,quodatemplo non di(Ccrferit,fed die amp;nbsp;noamp;ieiunqs amp;nbsp;precationibut feraient domino: non quod nihil aliud fecerit,nun, quam curauerit corpus, nunquam ederit, biberit aut dormierit, fed quodilludaflidue amp;nbsp;potilfimu fecertt. Hodie enim fic loquentes dicimus rufticum fine mtermiffione laborare, amp;nbsp;ftudiofum dies amp;nbsp;noftes legereicum interim omnes mtcUigant hoc locutionis gene. refignificaria(fiduitatcamp;diiy;entiam excellentirtimam operis 81 leftonts. Egregiumindefefe precationis aut inuocaiionis excra pium exhibet nobis Syrophcnirfa apud Matthau in cap.ir. Quod fidiutiusrqud negligere nos ud poftulata differre uidetur deus, cogitemus perpetuo prophetam dixiffc,Adhuc pufillum temporis.

amp; quiuenturus eft ueniet, amp;nbsp;non tardabit, luftus autem ex fideui« uet,amp;c.Hebrio.

Ex his facillimum erit explicare tempus orationis, de quo etiam QydnJe inquiritur,quadooporteat orare.Priuatim enim femper orare opor orandi fa. tet.Semper enim dum uiuimus uariaamp; multiplex offerturorandi q

DE ORATIONE

materia. Ora ergo quoties impellitfpiritusA' quoties ipfa necefß/ tas aut res te orare compellit. Nihil tarnen hic coadium fit: omnia hilari amp;nbsp;libero prodeant fpiritu. Publiez utro preces tempori funi aftriftr.Sunt enim horae precandi ftatz,funtcôceptiuæ. Statae fun' certae illae ab ecclefia receptae, quibus mane ucl uefpere tota coiteO elefia ad audiendum uerbum dei,ad orandum,amp; ad participatione facramentoru.Non eodem tempore, amp;i]fdemhoris in factum ca/ tum quonda coijrfe ueteres ecclefias,teftiseft Socrates in hifloria.Ei in liac quidcdiuerfitate nullum eft pcnculu. Conucniant ad culw facru ecclefiae,cum maxime ipfis opportunu,honeftum,dignum amp;nbsp;utile uidetur. Porro conceptiuae precandi horae fun t, quz pro pr=' fentineceflitateadcertu tempus fufcipiuntur autindicuntur abec^ clefia.Temporibus difficilibus,amp; in rebus grauioribus indixerunt fanaiapoftoli preces amp;ieiunia. Quod hodie quoqi fine fupetfti' tione amp;nbsp;cum iufta moderatione licet. EtantiquilhmumquidchoC Iodis %. erfe inftitutum liquet ex his loelis prophetae uerbis, Clangitc tuba in Zionfanéiificate ieiunium,indicite catu,congregate populum, i.Cor.7. Quid g, priuatim apoftolus iubet fecubare cöiugcs ad tempus,amp;i licitis bbi tcperareuoluptatibus,utoratio in neceflitate fit ardeuorf Deloco ora nbsp;nbsp;lam amp;nbsp;de loco orationis non difficile erit iudteare. Nam utpri'

tionit. nbsp;nbsp;nbsp;uatimomnitempore,ita ubiq; orare poffe fandos dixi in principe

huius Sermonis. Nulli enim loco alligatur uera fanamp;oru oratio, ne$ in hoc loco g illo melior effe indicatur. Bonitas enim fniepr# ftantia orationis non ex loco,fed ex menteorantis aftimatur. Nam dominus in euangelio ait. Veniet hora, amp;nbsp;nunceft,quando ueria' doratores adorabunt patrem fpiritu amp;ueritate, amp;c. loan. 4. cap. Ordre in Minimeautc hic praetereundi uidentur, quibus perfuafum eft piO' gamp;içulo. nullibi orare poiïc nifi domiin cubiculo. Quo detorquent illa fal' uaioris noftri uerba,Tu cum oras,introito in conclaue tuum, amp;o' clufo oftio tuo ora patre tuum qui eft in occulto, amp;nbsp;is qui eft in oc' culto,pcrfoluettibi in propatulo. Crteiü liabent hare antithefmad fuperiora. Nam prarceffit, Cum oraueritis noneriiis fituti hypoed œ:folentenim in conciliabulis amp;nbsp;in angulis platearufantes orare, quoconfpicui fint hominibus. His enim modocpponir, Tu utro cum oraucris introito in conclaue tuum. Quoniaauiein taxando orationis uitionon locu proprie damnatur,fed figurate Iioc porin' dixit, Pharifari precibus fuis in plateis faamp;is ucnantur laudemamp;af fentationcpopuli: ita ex contrario cubiculi mentionem facienS, no loeii proprie oratione ucl meliorem,ucl peiorem facere fertfhhd figuratofcimoncdocuit fynccro animo amp;nbsp;alicniffimo d captandis hominum

hominum laudibuscrfe orandum. Namqui mente ab afcftibus tranquilla tblum deum refpiciens orat, in cubiculo fuo orat,Guein templo fiuem platea orec. Alioquienim dominus cu difcipulis in templo,in urbe,in agro,amp; ubicuncp res poftulabat,orauit.Seqaitur item,Paterqui uidet in occulto,reddet tibi in propatulo. Id eft, pa, tercui probatur animusnöfuperbus,fed humilis amp;nbsp;ab ambitione alienus,rependettibi palam. Publier autem preces fiuntin templo aut in coctu fauaoru: quem fi quis contemnat, clamitans oratione nullt loco alligari oportere, neCeto an Ghriftiano nomme dignus fit,cum libertate ChrnUana fade abutatur. Porto de Cœtibus dixi paulo fuperius.Dicemus plura tortarfis ultimo huius Decadis Ser' mone.

Atrugendushicquocyuenit orantiu habitus. Abiitaute omnis Habitue luxus, omnis fupetbia, omnis immoderatus corporis cultus ab qs orantium, qui oraturi in templa Chrifti ueniut. Turpiter uiderctur fanao ma giftratuiillufinc,quifquis uenildchfti populaturus, politis pullis uelhbus, candidis aut fumptis ,in coferium fanait fenatus prodiret fuperbus.Dignus hic indicaretur qui non modo repulfam patere, tur,fed amp;nbsp;coneludereturin carcerem Quis ueto neget deo illudere turpius uenientes in templ u oratu ueniam,cum lint peccatorii pon dere opprefft,hic tamen adeo non humiliari,fedhuinfmodicorpo* ris cultu m confpcamp;u dei amp;nbsp;fanftorum prodire, ut et iram dei in fe denouo prouocent,amp;optimos quofey in ecclefia offendant gra, uiffimeProinde Paulus multis docet modedia, honeftate amp;nbsp;humili täte in templo elle feruandam.Locus extatiCor.u cap. Quodreli quum eft huius negotii, beatus Chrifti martyr Cyprianus, cöpre= hendens fie feribit, Sit orantibus fermo amp;nbsp;precatio cum difciplina, quietem continens amp;nbsp;pudore. Cogitemus nos fub confpeAu dei ftare.Placendum eft diuinis oculis amp;nbsp;habitu corporis amp;nbsp;modo uo cis Nam utimpudentis eft clamoribus ftrepere,ica contra congruit verecundo modeftis precibus orare. Quida inepte ex corporis con Corporis ftitunone oratione uel meliore uel peiorem indicat. Audiant ergo conflitutfo beatu Auguft.lib.z.adSimpliciani i Quæft.4. dicentem, Nonrefert nec peiore qmodo corpus condituatur , dummodo animus deo prüfens pera, nec meliore gat intentione fuam Nam amp;dantes oramus, ficut feriptu ed,Publi reddit ora, canus de longinquo ftabat:amp; fixis genibus,ficut in ABis apodolo tionem. tum legimus: amp;nbsp;fedentes ficutDauid amp;nbsp;Helias. Nifi autc amp;nbsp;iacen. tes oraremus,non feriptu effet in Pfalmis, Lauaboperfingulas no, ûes leftu meum. Cum enim quifep oratione quaerit,collocat mem bta ficut ci occurrerit accomodatapro tempore pofiti corporis ad

DE ORATIONE.

mouendu affeaum.Cixm autë non queritur, fed infertur appetitus orandi,cu aliquid repente ucnitin mente,quo fupplicandi mouea', turafleftus gemitibus inenarrabilibus, quocun^modo inuenerit homine, noneft uticy differenda oratio, utqurramusquo fedea' fnus,aut ubi ftcmns,aut profternamur. TertullianuscomemoranS habitu fur artatis Chriftianorum orantium in Apologetico contra Gentes,Ad calu fufpicientes Chriftiani, inquit, manibus expanfis quia innocuisicapite nudo,quia non erubchimus:dcniq; finemo' nitore,quia de penore oramus, precantes fumus cmnes fcmperjgt; omnibus. Vbi tamen in primis recenti memoria tenere oportet do irinam faluatoris in euangelio dicentis. Cum oraueris,non eris quemadmodu liypocritz Nam illi folentin conciliabulis amp;nbsp;in arf gulis platearum Rantes orare, quo confpicui fini hominibus. Am' dteo uobis, habet mercedefui. Caucndu enim nobis ante omnia, ne in hunc fine uel priuatim uel publice eremus,habitnq; corporis coponamus,ut auram hauriamuspopulate, ut magni amp;nbsp;fandiui' deamur effe apud hoIes.Sateft placere deo,accius iudicio ap^bari, Qpid orim In cofideratione orationis nemo dixerit effe poftremi ihire quid dumxd pt ores,quirem à deo petas,uel pro quibusprccetis,C0fidcrandr hic tended ticniuntpcrfonz amp;nbsp;res.Perfonæ uel publier funt, uel priuatz.Pu' deo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bher funt, epifeopi , dolores, magiftratus amp;nbsp;omnes in eminentia

coftituti.Pro his orare iubet A^phctica.euangelica amp;apoflolica feri' rpkrf6. ptura.Paulus non femel poftulatinterceffienes ab ecclcfia ad domi 3.Thc/Cs. num , ut libereturab abfurdis amp;nbsp;proteruis hominibus, amp;nbsp;utliberC 3,7im, z. loquipoffiteuanglt;liü,ficutloqui deceat.Pro omnibus in eminent tia conAitutis intercedere idem ille mandat,ut placidam ac quietam uicadegamus,cu omni pietate amp;nbsp;honcftate.PriuatrperfonrfurJ, parentes,uxor,liberi,confanguinei,affines, uicini,ciues, amici, ini' mici,rgroti,captiui,affliamp;i,deni(p proximi qui$:quoru falutem amp;nbsp;incolumitatem deo precibus commendare iubet natura et charitaS Cliuftiana,quibusaccedut amp;nbsp;tcftimonia ac exempla feriptura. Cz teru tes funtipfa bonaexpetibilia,quorum alia ccrleflia, fpiritualia, fiuertcmatalia ucro terrena, corporalia, fue temporalia: praeterea aliaquidcc0munia,alia rurfus priuata funt. Cemunia adeomunc ecdefiaamp;rcmpub pertinent, nec paucorufunt ficuti priuata.Spiti' tualta a'it numerantur hçc maxime, fides, fpes,charitas,perfeuerdtia, amp;nbsp;ehotus iileuirtutu cmniu, ecdefiæ ffîfe1us amp;nbsp;incolumitas, pec catoriiremigio,amp; uitz rterna Inter quz non inepte recefenturdo' na ingrnfyartes ingeni:æ,fcholæ bene inftitutr,fidi dolores, mV gitiums ranGla%kgcszquz. Corporalia funt, refpub.tranquilla, robufé

/ DEeAb. v. GERMO V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6;

tobufti in bello exercitus,bona ualetudo,robur amp;nbsp;forma corporis, ampi« uel fufidentes facultates , incolumitas amp;nbsp;felicitas uxoris, liberorum,amicorum amp;nbsp;ciuium,defcnfio,pax,integra fama,et quae' huius generis funtalia.Nemoautem ncfcitpotiorem haberiopora tere rationem fpiritualium, quam corporalium: amp;nbsp;ante omnia pc tendaeffe edeflia. Ac in corporalibus quo$habedus cft deleamp;uS, utpriuarisbonis communia anteponantur.Salua enim republica,• falui cKe poliuntciues. Scholis integris, fpes cftnunquam defore prudentes,amp; aequos gubernatores reipublicae. Sunt praeterea in bo nis temporalibus alia alijs prxftantiora. Haec ergo fanamp;iante alia poftulantâdomino,fedminus prtftantiatanicn amp;ipfaà domino . dan intelligunt,ideoty amp;nbsp;a domino petunt. Parum exercitati in ZY,quot;? fcripturis contendunt,non licere à deo precibus poftulare bona cor re a deo bo poralia.Verum confutantur multis feripturae cxemplis.Non enim na corpo, patriarch*, prophet*fy,fed amp;nbsp;apoftoli Chrifti adeo poftnlarunt r4uamp; bona tempotalia,dcfenfionem ab hoftibus, integram fami, amp;nbsp;alia corpori neceflaria. Id quod mox difeemus ex forma orandi, quam nobis tradidit ipfe dominus,diligenter quid petamus exponens.

Venit amp;nbsp;hoc in quaeftionem,qua lingua fit orandum. Quicon, Qua line tendunrLatina priuatim amp;nbsp;publice effe orandum, mihi infanire ui guaormt, dentur,niüloquantur de Larinç linguae do élis. Quando enim no dumfa. Ore tantum ac noce,fed corde amp;nbsp;mente orandum eft, quomodo ob fecro corde amp;nbsp;mente orabit, qui lingua utitur non inteUeélaé San, éh quidem uerba pronunciat,ucrum quid dicat ignorat. Nihil aut nunquam orare, amp;nbsp;uerba non intelleda profundere orando,in idem omnino recidunt. Oretitaty gens quzlibet ea lingua,quam maxime amp;nbsp;familiariffimeintelligit.Non minor infania eftjn publt; licis coetibus uti lingua peregrinalatg haec quidem res maximo, tum in ecclefia malorum feges fuit . Quaecuncp egerunt amp;nbsp;recita, runtueteri populo in ecclefia à deo ordinati facerdotcs, amp;nbsp;diuini, tus miffi prophetr,non Chaldaica,non lndiana,aut Perfica,fed Hc braica,id cft uulgari amp;nbsp;maternaegerunt amp;nbsp;recitarunt.Sed amp;nbsp;libros uulgari lingua feripferunt. Chriftus dominus una cii fuis apofto, lis ufus eftuulgari lingua.Apoftolos donolinguarum inftruxit,ut euig genti loqui poffent.Et quoniam eo fæculo lingua Graeca om nium fuit copiofimma,uulgaiiflirrafy,apoRoli non Hebraica, fed populari Graeca lingua feripferunt,Sane decet ea quae in communi templo pro certu facro fiunt, intelligiab omnibus. Alioqui enim fruftra coirenttot homines in coetum.Vnde luce meridiana clarius Cft,cos qui peregrinas linguas in templum dei induxerunt, omnia q 5

DE ORATIONE.

conrarbarfej'pfnm ardorem mentium extinxiife,adeoty orationem ipfam amp;nbsp;ufum orationis,adde amp;nbsp;omnem frudum asionum ecde fiaibcarumfuftulitfeex ecdcfia. Et Latinus quidem princeps Lati' namhancabominationem in templum dciinduxit.Clamathicim pqflimc facium ii Germania,AngUa,Gallia, Polonia, Panonia,amp; oruamp;omnia ecdefiafticaorficia peragat,lingua non Romana ud • nbsp;nbsp;Latina,fed Germanica,Anglicana,Gillica,Polonica,Pannonica,S,

t. Cora,. Paulus femel liane conirouernam dirimens,difertis uerbis,St orent lingaa,inquit,fpiritus(flatus)meus orat,at mens mea fru^u nacat. Quid ergo e(t^ Orabofpirnu,fed orabo amp;nbsp;mente. Canam fpiriiu, fed canam amp;nbsp;mente. AUoqui fi benedixeris rpiritu,is qui implet lo cum indofti, quomodo diauruseft Arnen ad tuam gratiarum' adlionem ƒ Qyandoquidem quiddicas nefeit. Tu quidem gratias agis,uerum alius non aedificatur. Ego quidem, deo gratia, magis quam uos omnes linguis loquoremdio tamen quinty uerba mente loqui in ecdefia,ut amp;nbsp;alios indituam,potius quam decem milia uct borumlingua Etliuncquidemlo um citaunluftinianus Impera' torin Nouell.Conft.i2; ubi dalrifte epifeopis ac presbyteris prae' eipit,nontacito modo,(eddaranoc^qux à populo exaudiatur, fa' eram oblationem amp;nbsp;preces in fandio baptismate adliibitas, recita' re,quo maiore exinde deuotione in depromendis dei laudibus au' dientium animi efferantur. Conftat prxterea ipfum Gregorium magnum lingua patria, fuis in urbe Romanis ciuibus effe loquu' tum:id quod ipfc tcftiturin Praefatione Comment. Ezcch.ad Mae rianum epifeopu.Dc Graecis epifeopis nemo nefcitomnia in ecclc' fiis fuis ficra, pan a peregiffeliugua,acin eade nobis fua reliquiae fcripta.Infaniergo amp;nbsp;amentes merito iudicabimur, nifinoftra quo • que in templo facra peragentes utamur lingua,cum tot amp;nbsp;i^ta prx cedant amp;nbsp;ecdefiirum przftantiffimarum amp;nbsp;clari(fimorum ecdc fir antiftitum exempla,utiam non repetam dilertiffimam S. Pauli apoftolt doftriiiam.

DeCatutc nbsp;nbsp;Poftulat hic locus ut nonnihil dicam de Cantu ccclcfiaftico, 81

dtfaftico. Horis canonicis.N emoautcexiftimetpreces uoce humana decan' tatas deo gratiores effe,qudm (impliciterrecitatas . Deus enim ncC uocis humanat fuauitate Beflitur.nec rauca recitatione precum of' fenditur. Fide amp;nbsp;pietate mentis,non ulla fpecie externa, commeii' datur oratio. Externa illa propter nos ipfos excitandos magis adhi benturiquanquam amp;ipfa parum emiciant,nili fpiritus dominicos da noftra inflammet. Et Canendi quidem ritum longe uetuftiffi' ivPxr.a,' mumefle nemo poteft negare . Leuitas enim in ueteri ecdefiadiu

ante

DECAD. V. SERM O V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;64

ante Chrifti tempora lt;rcini0c, amp;nbsp;mbentc quidem deo ceciniffe, reflantur faerr biÀcriæ. Rurfusueminem negare opinor opero, fam illam per Damdem in templum dei illatam muficam, amp;nbsp;carre, monijs accenfcri,amp; eandem una cum templo amp;nbsp;carremonijs difpa ruiffe Dedominonoftto lefu Clirifto,quicft Meffiasuerus amp;nbsp;con fummata legis pcrfeamp;io,non legimus quodufpiam cantarit,ucl in templo, uclextra templum,aut quod ulpiam difcipulos fnos do, cuerit cantare.uel praeceperit cantumccclefns tradere. Quod enim apud Matthaeum amp;nbsp;Marcum legitur, w vMvxcanu 'fi; defrui» o,„ Mdtthgt;«gt; TCpXraiQp, liuiufmodi eft,ut non cogat neceffario intclligere domi, Marc.i*. num cum difcipulis fuis cantauiffe. Poteft enim hymnus, qui cft laus deo debita, fine modulatione uocis fuppliciter recitari. Certe netus interpres utrobicy tum apud Matthaeum, tum apud Marcum conftanter uertit. Et hymno dido, exierunt in montem oltuarum. Erafmusin Matth.reddidit,Et cum liymnucecinifTent: at Marcum ueitcns, dixit,Et cum hymnum dixiffcnt amp;c.Vtrobicp ucro legitur vamp;vkemtf. Significat autem v/uriamp;laudo,aut laudes celebro, quod cantu quidem fed amp;nbsp;citra cantum fierifolet.

Quanquam uero nec ipfe dominus cantum prreepirfe difeipu Pdufurc« lis,nec hos eedefiæ cantum tradidiffe,autipfos in Adiis apoftorum renter non in ccciibus factis cedniffe legimus, Corinthiorum tamen ecclcfiam cohtfctt, uel fua fponte, uri immitationc quadam eedefiæ ucteris pfallerein cipientem non cohercutt Paulus,quodhuc a ueteri plurimu differre uidciet, Petmint ergo pfalmodiam, fed praetulit interim prophe, tiamfeu conctonzndtmunus,requifiuit irem modum amp;nbsp;mentem a pfallenttbustfine quibus ptoculdubio amp;nbsp;oratio amp;nbsp;cantus non mo doinutiiis,fcd amp;nbsp;noxius tft.Orabofpiritu,inquit apofiolus,orabo i. Cor.i4, amp;nbsp;menterpfallam fpiritn,pfallam amp;nbsp;mente. Necfcio fiufpia alias cantus in cortibus factis meminerit epofiolus nifihuc referre libeat quod Paulus feriptum reliquitin ;.cap.adColoffcnfeS:quanquam amp;priuata poterat uidcri mfiituno Nam quodinepiflolaad Ephe Eflicf.,. fioshis uerbis feriptum reliquit, Neinebriemini uino,in quo luo xus cft,fed impicamini fpiritu,loqucntcs uobis ipfis per pfalmos amp;nbsp;hymnos, amp;nbsp;cantiones fpirituales,canentes amp;nbsp;pfallentcs in corde uc ftro domino,gratias agentes femperde omnibus, in nomine do, mini noftri lefu Chrifti,deo amp;nbsp;patri, quale fit ex occafione amp;nbsp;con. textu uerbotum facile indicatur. Nihilenim dicit de cantu publico in tcplis fieri folito,fed de ptiuata ratione cantandi, Refpexit enim adconuiuia luxuriofa,in quibus fere folent à bene potis cantillari carmina parum uciccunda,Vos ergo nc inebriemini uino, inquis

on ORA TIONÉ.

apoftolus, ne amaucndi param pudicasa(ittlena,,quin potiusA cantare libet,pfalmo$fpiritualesg cantiones cantate,Quibus amp;nbsp;il' lud accedit, quod in his quoy magis cordis iubilum quim uociS modulationem requirit, tantum abeft ut unquam inconcinnos ud publicos uel priuatoS clamores ptobàuerit. Qùanquam fimpliciOt fenfus fuerit, fi intellexerimusin corde, diftum effe pro ex animo. Proinde nemo poteft uri debet moderatam amp;nbsp;religiofam pfalmo' diam ßue publice in cœtibus facris, fine priuatim domi ufurpenir, improbare.Ac plurima quidem teftimonia inueniàs in hiftoria ri' BcdefaJli clefiaftica,per Eufebium amp;nbsp;Sotomenum édita, perhibentia,orienta cur contui les ecdefîas, iamindeab apoftolorum artate pialmos amp;nbsp;hymnot uttuftiff. cantauirfc Chrifto domino. Inuenias amp;nbsp;illud, decretis aliquot iquot; Conciliis conftitutum efrc,nc quid in cortibus facris aliud uel leg' tur,uel canaturprêter feripturam canonicam. Mature enim in «' elefia nec modus feruabatur,necfola legebatur fcriptura canonia, nonnullis utdelicet fuafubijcienttbus carmina.

Qjidlh/ue nbsp;Hictamen duarum in hoc negotio excellentium rerum admO'

ritueteru nendam duxi C. V. Prioris, Cantum Urtens ecdefir longe alium cuntiit. fuiife,quam is fit qui hodie eft in ufu. Reifte enim Erafmus Rott' rodamus iudicat ueterum cantum aliud non fuirfe,quâm diftin^i amp;nbsp;modulatam pronunciationem.cuiufmodi hodie quo$ fuperfii modulatio Pfalmorum,Euangelri,amp; Orationis dominicæ . Gerte Plinius Afîæ Procos.didicerat ex diligenti rerum perueftigaiionG uel examine,Chriftianos ftatodie ante lucem conuenire,carmcn^ Chrifto qualideo dicere fecum inuicem. Locus Plini] extat in epi' ftola eius ad Traianum epift. lib. lt;0. Scd amp;nbsp;Rabanus Maurus lib, Inftit.clec.z.cap.4.S.Primiuua eedefîa,inquit,ita prallrbai,ut modi' coflexu uncis faceretrefonare pfalientem,ita ut pronuntianti uid' nior eifet quam canenti.Hçc mutuauit ille ex „.cap.lib.i0. Confd' S. Auguftini,quiibidem difcrte fatetur fe peccare fi magis capiatur uocum dulcedine quam fenfu uerborum,ideofy defiderareut om' ne mdos cantilenarum fuauium.quibus Dauidicum frequentatur pfalcerium,ab auribus fuis ipfiusq; ecclefiæ,remoueatur. TutiusC nimuideri quod recordetur fibi farpe diélum de Alexandrinoepi' feopo Athanafio. qui tam modico flexu uocisfecerit fonare leaot Catus liber rem pfalmi,uipronunciantiuicinior effet quam canenti. Pomerio/ fat, nugu4 ris,cantum,utcunt,uetus fit imlitutum,nunquam tamen fuilfe un' «ruuerfaliquot;. uerfalem amp;nbsp;neceflitate impolitum ecdefijs,fed liberum,nec in onquot; So%ome. nibfis ecclefijs femper ufurpatum. Quibus accedit,quod amp;nbsp;Sozo' k7,c4, 19 menus tcftaiur.eos qui cantarut,nonqfdcprecibus,udpfalmodiis,

DECAD. V. SERMO V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6$

tut leaionibus,auteodem tempore elfe ufos. Socrates hiftoriarum lib.5 cap.ziln fummaflu omnibus ubiq; regionibus, inquit, non poteris mucuire duas qux omnino cofemiantorando Etocciden, tales quidc ecclebas fero rccepide Pfalmodi aaut canendiritu,liquet ucl ex ipfo Auguft ceftimonio,qui lib.Confen.pcap.,. comemo, tat Ambrofiu prerfum luftinæ imperatricis Ariantmfidqsamp;per« fecuuone, fecundum morem Orientalium partium,inftituifle, ut hymni amp;nbsp;Pfalmicanerentur, ex quo retenta (it pfallendiconfue, tudo,amp; receptaabalqs quo$orbis partibus. Priiifquam tamen ca nendi ritum occidentales eccleliæ recepiiïcnt, habebanturab omni bus orientalibus pro ueris ecdefijs, nec cuiquam ueniebat in men tern,ideo haereticas aut fchifmaucas ,aut non rede indituras elle, quod cantu ucl pfalmodia deftttuereniur. Nemo collig€bat,Otien tis eedefiæ caniant,Occidentis non item:ergo non funt ecclcfiæ.

Hæc integritas amp;nbsp;libertas fi manfilfet incolumis amp;nbsp;intemerata, Concordia hoc cft, fi ueieri illa modulatione niliil extra canonicas fcripturas in cantu « effet cantatu,li libertas manfilfetecclelqs canendi uel non canendi, defajita profero nullum hodie in cedefia edetcertamen de cantu cedefia, ftico.Quxenim cantaret ecdefir, ueteri modulatione uerbum dei amp;nbsp;folius quidem dei laudes cantarent, nec hac parte fe alios excelquot; iere exiftimarent.necy nihil canentes eodemnarent : cum hæ quog non defpicerent fobtie amp;nbsp;pie cantantes.Si enim pq in ftudio pieta, tis,inly affiduis precationibus perfeuerent,licet non canant, filq dei nihilominus manent. Ne$uero omnes amp;nbsp;ubiq? cantus aedificat: netyomnes ecclefia:ad canendum funt idoneae. Quid quod Raba nus eodem loco, quem modo cnauimus H Propter carnales, inquit, non ppter ipirituales, in ecdefia eöfuetudo cantandiinftituta eft,ut qui uei bis no cöpungütur, fuauitate modulaminis moueätur, amp;c.

Cxterü Cantus de quo hodie contenditur,non eft uetus ille can tus, quinimóueteri amp;nbsp;materia fere amp;nbsp;modulatione per omnia con trarius. Vulgus Gregorianum uocat, non uricpamagnoillo Gre^ Catur Cre# gorio,quicaiituinon admodum propitius fuiife uidetur, uti daret goriamu. ex eius conftitutione,quæ legiturin Kegift.eius parte r.cap,44.Re ftius ergo fentire uidebimurfi referamus ad Gregotium vquife, diffe dicitur circa annum domini99$.amp; opera prçterea ufus, nefeio cuius Roberti Carnotenfis.Sunt tamen qui Vitahano.funt qui Ge lafioafcribant. Pigetcömemorare quæ inc contexit Durandus in Rat.diuin.lib.g.Nam hæc parum moror. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;QyæwfU'

Plurima in hoc ueniuntuituperanda.Principio enim multa,imo peranda in plerag cantantur contra ucram pietate, nec cantantur ex fcripturis cantu ecdlt; r faßko.

DE ORATIONE.

fandis omnia,fed ex legendis, nefcio qualibus,amp; ex hominu tradi tionibus.Etquæ cantantur ex fcripturis, ita fere'detorquetur amp;nbsp;cor rumpuntur,ut nihil genijdiuini maneat reliquumlnuocaturcrea, turæ ac homines mortui. Deinde praecipitur hic cantus, cantatur^ no fponte amp;nbsp;liberali fpiritufed coade : imo cantatur pro pretio,amp; ut beneficium ecclefiahicum,quod uocat,recipiatur. Cantatur dun taxataclericis ad hoc conducis, non à tota, ut quondam,ecclefia Chrifti. Neculluseftcantandi finis aut modus. Cantatur dies atg nodes. Huic inepto amp;nbsp;etiam impio cantui tanquam operi diuino meritoriofy tribuitur plus g uera fides admittat.Multiloquium dT' dicas quod dominus apud Matth.prohibuit at$condemnauit ceu ethnicam fuperftitionem. Cantatur przterea lingua peregrina, amp;nbsp;paucis nota , ideoly fine omni frudu ecclefir. Auditur diufonuS| fine uerbis fignificantibus, fufpenfus, amp;nbsp;furfum deorfumfy defle' xus. Certant non rarointer fe cantores uocibus,ita fit ut totum rem pium rauco detonet boatu,ac per uocum contentiones auditores quid canatur parum intelligant.Nihil nunc dico de mufica, quam figuratius uocant,amp; de muficis inftrumentis,quæ omnia pencor, gano ut uocant cotinentur.Nihil nunc dico de nænijs, hue oratio' nibus pro defundis.De quibus etiam alibi difputauimus.Hæcaut amp;nbsp;his fimilia ita occuparunt totum ecclefiaftici cultus tempus,ut mi nimuaut nihil cedere porfit ueris precibus amp;nbsp;fandae diuinzfy prX' dicationi uerbi dei. Iccirco iuftifhmis de cauffis euagelio credentes, huiufmodi cantu necufurpat, nec in templo dei ferunt.religiofiili' me autem, fimul amp;nbsp;prudentirfimeagere uidentur,qui optima tem' poris partem,autipfum etiam tempustotum ectuum ecclcfiafticO' rum ardentibus tranquillis!» precibus amp;nbsp;fanæ annuntiationi uerbi dei,intermino illo cantu,impendunt: przfertim cum difficile fit can turn tolerabilem alioqui fic circüfcribere ac cohibere, ne aliquando iuftas excedatmetas.

De Horis Porro fuifle ueteribus certas amp;nbsp;conftitutas horas, quibus priuaquot; canonicis, tim amp;nbsp;publice orarunt domi amp;nbsp;in catibus,tegatur multis locis tota feriptura fanda.Dauid non femelin Pfalmis fuis dicit, fe accerfuru D4n.6. dominii mane amp;nbsp;uefpere. Daniel tribus in die horis adorabat do' minum.Rurfus Dauid, Septies in die laude dixi tibi. AtperfeptieS Zeuit.gt;6. intellexit multoties. Sic enim alibi quocp legimus feriptum, Percu' Pron.z4. tiam uos fepties, propter peccata. Et iterum,Septies caditiudus, amp;nbsp;Luc« 17. refurgit.Item,Si fepties in die peccarit frater tuus, amp;nbsp;conuerfus fue, rit,amp;c. Septies ergo certis locis etiam.in hoc Dauidisponiturpro multoties. Chriftus autdominuspriuatas fideliu preces, quod fu, perius

DECAD. V. SERMO V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;66

perius quoq; diximus,ne$ loco neq; temporiaUigauit:publicas no fuftulitNonenim confufionis,fed ordinis eft dominus.Sed amp;nbsp;di, fcipuli eius cum agerent in gente Iudaica,obferuabant amp;nbsp;ipfi, liber täte non neceflitate, amp;nbsp;propter cœtus maxime, confuetas gentis ho ras precandi. Nam Petrus amp;nbsp;loannes afcendunt in templum ad Aflo.; horam precationis nonam. In die pentecoftes erant omnes fanfti Afio.fe. unanimiter congregati, ac fpiritum fanftum acceperunt ad horam diei tertiam. Legitur amp;nbsp;Petrus priuatim in fuperiorem domus par, Aamp;o. ig. tem circa horam fextam afcendrfe. Sublato templo amp;nbsp;difperfis lu, dæis,ecclefir ex Gentibus colleftæ horas collegarum uel coetuum non obferuarunt pares,fed pro libertate prout cuicp ecclefiz uideba tur maximeopportunu. Cuius quidc diueriitatis meminit amp;nbsp;eccle Trip.lib. fiaftica hiftoria.Fere ' tamen ufurpatæ funtad certus horæ matutinae g cap. jg^ amp;nbsp;uefperNhæS.Hierony.exponens non ritum uniuerfalis ecclefig quid faciat m coetibus facris, fed quid fua fponte chori folitariarum uirginü foleant.in epitapliio Paulæ,Mane,inquit,hora tertia, fexta, nona,uefpere,noamp;s medio per ordinem Pfalterium cantabat. Die tantum dominico ad ecclefiam procedebant, ex cuius habitabant Ia tere,amp;c.Ita ad priuatam inftitutionem pertinet,quod eiufdem gene ris legitur ad Læiam de inftit.fïliæ, amp;nbsp;ad Demetriade de cuftodien, da uirginitate. Ac maiores uel celebriores quidem ecclefiæ (quas hodie appellant Cathédrales, nimirü à cathedra, uel ab ordine pro phetarum ibi docentium aut profitentium,qualis quondam fuilfe uidetur eccleba Antiochena, Corintliiaca, Alexandrina amp;nbsp;fimiles) certis horis,nimirum matutinis ac diurnis uel etiam uefpertinis,ad traffationem feu excurfionem fanftaru canonicarum feripturarii conuenerunt. Fundamenta eius obferuationis collocata uidentur in ecclefia Corinthioru. De qua apoftolus i. Cor.14.cap. abunde teftatur.Eufcb.ecclef.hift.lib.r. cap.9. fcholæ ecclefiafticæ Alexan, drinæ mentione faciens,Ab antiquo,inquit,facrarü literum do ftri, na amp;nbsp;exercitii! apud eos uigebat : quae confuetudo etia ad nos ufq, perdurat, qua amp;a uiris eloquentia diuinaruep literarum ftudio po tentibus inftitutam effe accepimus, amp;c. nimirum ad exemplu Co, rinthiaeæ ecclefiæ. Veftigia huius faluberrimi ritus nonnulla appa rebantaliquando in occidental! ecclefia,ficuticolligere eft ex S.Am broftj amp;nbsp;Auguft. fcriptis. Athisquidemipfis amp;mox infequetibus teporibus, cO perpetuis bellis omnes rf,pc getes colliderentur, ac in ultione fanguinis Chrini,fanaorüapoftolorum amp;nbsp;martyru, iuxta uaticiniu Danielis amp;nbsp;beati loan, apoftoli amp;nbsp;euang Romanum im periii difcerperetur,amp; praeda fieretomnibus populis. Hinc irruent

DE ORATIONE.

tibus Gotthisuel Germanis , illinc in ceruicë Romæ inuolantibuf Hunnisalijsly barbaris militibus,dimpatæ funtoptimæfdiolæ,ar ferunt nobiles bibiiotliecæ, perieruntlionefta amp;nbsp;bona ftiidia,undc amp;nbsp;ecclefijs dati funt doéiores,ueteribus illis maxime drfimiies,qui ea non erantinftrufti facultate utposent facras tra(flare literas, fc licttate tanta quanta traéfauerant priores.In hac diflipatione, ne ni hit remaneret traamp;ationis canonicarum fcripturaru,apparetemer, fiGe uiros doctrina : canonicae non omnino négligentes,qui totam fcripturam canonicam nain partes amp;nbsp;per totum anni fpatium di' ftribueruni,ut licerer femel in anno Biblia uniuerta,Psalterium au, tem crebrius, imo nngulis Septimanis abioluere. Pfalmi orationis locum obtinebant:quibus Succedentibustemporibus amp;nbsp;aliae mult£ preces coniunéiæ, ac leAio ipla Scripturarum uidereturomniexpo fitione carere, patrii ledliones amp;nbsp;homeliæ poftremo adiedar Sunt: non utSoli Sacerdotes lizc fibi Secreto legerent (Sicut liodieferc fieri folet)autut haec precum loco feftinaniidima legione immurmura rentiSed ut palam in templo apudpopulii,amp; ad aedificationem ec^ defiat exercendo peragerent. Vt lam non comemorem huncritum non Fuiffe receptum ab omnibus,tantu abcft ut fuerit diOriamp;e pt%/ cepius.Cuius quidem rei nonnulla inSuntueftigia Dinina.ig fan ad Rom.Cæterum à legione Canonicarum Scripturarum, horX, quibus legebantur illae,canonicae uidentur appellatarficuti et canO nici a ftudioamp; leaionc canonicatiiScripturarum. Quo autem tem pore hoc, amp;aquibus primum autlioribus faaum fit,liquido non condat. Tribuunthuius quiddam alq Hierony.alij Damafo,alij u' ro Pelagio eius nominis Secundo,ahj Gelabo et Gregorio. Quonia nero homilç amp;nbsp;leaiones no paucæ Bedae,amp; alijs pofterioris Saeculi doaoribusafeributur, denicp multa alia in his predbushorarijs le gutur quænullâ plane uetuftatërefipiunt:certe longe ut uarie diner fisep contextu temporibus ita recentius eft inüiiutügPapiftæ exilii' ment.Nec deSuntqui tradantrogante Carolo magno PauludiacO nam, uel monachii CaSSinen. amp;nbsp;Ifuardu monachii Legiones, iHa! maxime quæ de ditiis Sunt, in horis iftis legi ebSuetas,fêleras tradi dife Vteune p uero hre habeant, certitfimumefthoras illas hodie prz ceptas amp;nbsp;canonicas appellatas, non diuinum,fed humaniielïc inuentii,amp; laceras corruptasty ueteris prophenæ reliquias uel um' brasrquibus praeterea multas fabulas amp;nbsp;ineptias e(Teattextas nega' ri no potcft.Certe talis hodie mixtura apparet,ut uideaturindignis' fima plané quçin eccleßa Chrifti porro uel uSurpetur uel toleretur, tufi magis uclimus uentribus quibuSdam quam toti ccclefiæ con' fultum

DECAD. V. SERMO V. fultum. De quibus hæc haiftenus.

Poftremoloco excunendü reftar quomodo orandum fit, quibus QjiomoJo Herbis,autqua fit utendù orandi formula. Forma: quidem orandi fitorandu. plures funt, fed nulla melior ea quä tradiditdominus nofter unice charus deo paui filius. Nec ulla ceitior eftquæ omnia breuibus co preliendit. Hac fumina przfcripfirquid fedignum, quid fibiacce, ptum, quid neceflarium nobis fir, quid deniep concedere ipfe iielit. Vnde beatus Cyprianus orationem dominicam explicans inter alia,Qtti fecituiuere,inquir,idem docuit amp;nbsp;orare,benignitate fcili, cet qua amp;nbsp;carrera dare amp;nbsp;conferre dignatus eft,ut cum prece amp;nbsp;ora lione quam filius docuit apud patrem loquimur, facilius exaudiam munuereq; amp;nbsp;fpirituahter adoremus. Quæ enim poteft magis fpi ritalis effeoratio,quam quæâCliriftonobis data eft,a quo nobis amp;nbsp;fpiritus fandus mißus eft il Quæ uera magis apud patrem pre, catio.quàmquæâ filio,qui eft ueritas,de eius ore prolata eft^Vt ali, ter orarequa'm docuir,non ignorantia fola fit,fed amp;nbsp;culpa quando ipfe pofuent amp;nbsp;dixerit,Reijcitis mandatum dci ut traditionem ue, ftram ftatuatis.Oremiis ita$ fratres dilediflimi.ficut magifter dcus docuit.Arnica amp;nbsp;familiaris oratio eft, deum de fuo rogare,ad aures eius afeendere Chrifti oratione. Agnofeat pater filij fui uerba cum precem facimus.Qui habitatintus in pedore,ipfe fit amp;nbsp;in uoce.Et cum ipfum habeamus aduocatumapud patrem pro peccatis no, ftris,quando peccatores pro delidis noftris petimus,aduocati no, ftri uerba promamus Nam cura dicat,Quæcuncp petieritis patrem in nomine meo,dabit uobis:quato efficatius impetramus, quod pe timus in Chrifti nomine,fi petamus ipfius oratione.Hæc ille.

Ex his contexitur quæftio, an ita uetbis orationis dominier alii Anaduer« gati fimus ut alijs omnino uerbis orare no poffimus lt;nbsp;!Refpondeo ba oratio, noluiOe dominum ita nos conceptis aftringere uerbis quafi alijs nisdominfe uerbis aut forma alia uti non liceatded propofuit uniuerfalia quæ cffimus 4 dam, ad quçomnes nofiras precesrefcramus.Nam amp;nbsp;Auguftinus ad Probam deotado dco,oftendit nihil ufpiam in facris literis effe oratum, quod non comprehendatur oratione dominica. Nam fi per omnia precationum facrarum uerba difeurras,inquit, nihil in, uenies,quod non ifta dominicacodudat amp;nbsp;contineat oratio. Qui, bus mox fubijeit, Vnde liberum eft alijs atq; alijs uerbis eadem ta, men in orando dicere,fed non debet effe liberum alia dicere. Con, fuliifftme ergo faciunt,qui omnes fuas orationes ad orationem re, ferunt dominicam,cui amp;nbsp;primas tribuunt, amp;liaitcpctpeiuoin ani mo retinentes meditanturany exercent.

DE ORATIONE.

QyîJnecêf Qyæri fokt amp;nbsp;aliud, Quid neceffe fu deo uerbis exponere nota fefit deouo noftra cum omnia prius norit' Diximus mox ab initio huius Ser, td nofira monis, orationem noftram elfe humiliationem coram maieftatedl uerbisa, uina, quibus infuperhaec adijcimus. Non exponimus deo uota no ponere. ftra ndutnefeient^aut ut ignorantem doceamus,aut ut operofa amp;nbsp;eleganti orationedeum flediamus,fed propter nos ipfos uerbis uti mur quibus nos excitemus. Et in hunc finem fanaiifimiquiepuiri dei prolixe uota fua domino expofuirfe leguntur in Plalmis amp;in hiftorijs. S. Hieronymus, Nos non fumus narratores, inquit, fed oratores. Aliud eft enim narrare ignoranti, aliud (cientem petere. In illo indicium eft, in hocobfequium. Ibi fideliter indicamus, hic miferabiliter obfecramus.Et beatus Auguftinus, Nobis uerba nc' cellaria funt,inquit, quibus commoneamur, amp;nbsp;infpiciamus quid petamus:nö quibus dominum feu docendum, feu fleélendum elfe credamus.

Qyo™do nbsp;nbsp;nbsp;Proinde cum dominus multiloquium uel battologiam in ora'

probibitwm done prohibuit,non ad modica amp;nbsp;fuccinamp;a uerba orationem fide muliilo, lium (impliciter aftrinxit,fed prohibuit necthnicorum more multa quiuni. uerba fine fenfu amp;nbsp;mete profundamus,amp; deinde exiftimemus noS exaudiri proptermultiloquium precumlp frequentem iterationem: quod hodie arbitrantur falfo ad numerum orantes, amp;nbsp;rofaria con' texentes.Subiungit enim dominus. Putant fore ut ob multiloquiu exaudiantur.S. Auguftinus diftinguit inter multum loquiamp;mul' tum precari. Multum loqui, inquit,eftin orando rem necelfariam fuperduisagere uerbis. Multum precari autem eft, adeum quem precamur diuturna amp;nbsp;pia cordis excitationepulfare. Nam plerüg hoc negotium,plus gemitibus qua fermonibus peragitur.Et mox, Non eft improbum uelinutile cum uacat orare prolixius. Nam de ipfo domino noftro fcriptum eft,quod pernoa:aritin orado, quod prolixius orauerit. Vbi quid aliud quam nobis praebuit cxemplu^ H*c illc. Qiiod fi cui difficile eft prolixius amp;nbsp;continue orare,inter£ rumpat orationem licet, fed ad eandem crebrius reparandam re, currat. Talis enim bremloqucntia in orando laudem meretur. Et uthunc locum finiamus, nemo exiftimetfe orando nefcienti deo narrareres noftras;nemoexiftimetfe exaudiri propter expolitione amp;nbsp;propter operofam quidem amp;exaéfam expolitione faepiusep re, petitam amp;nbsp;intenfiilimis clamoribus auribus diuinis inculcatam.ne moexiUimetad numerum certum elfe orandum, hoc eft oraiioneS dominicas deo noftro tanquam non bene memori et male fidei do minobaccis globulis^ collegis, amp;nbsp;quad ad calculü rcuocatis, effe annumquot;

annumerandas. Etenim talia non citra fœdirfimam fuperftitio, nem fiunt.

Quoniam uero dixi,quod amp;nbsp;omnes pij per totum terrarum or. Or^tionif bem confitentur,abfolutiffimam orandi formulam nobis effe tra, dommig ditam Oratione dominica ab ipfo domino noftro lefu Chriflo, re, expofitio. ftat ut fanftiifimam ilßm diuiniffimisty uerbis compostam uerbo tim ex ore domini, ficuteam nobis Matthæus apoftolus retulit, re. citemus,deinde eandem, qua fieri poteft breuitate amp;nbsp;perfpicuitate, exponamus,quo regius quifq; quod orat intelligat, afficiaturfy pe nitius.Orationis diuiniffimæ formula liæc eft.

Pater nofter, qui es in coelis. Sanctificetur nomen tuum Adueniat reonum tuum. Fiat uoluntas tua,(icutin ccclo,itain terra. Panem noftrum quotidianum da nobis hodie. Etre^ mitte nobis debita noftra : ficut amp;nbsp;nos remitti mus debitoribus noftris. Et nejnducas nos in tentationemifed libera nos à malo, Amen.

Sacrofanaa li£C domini lefu Clirifti feruatoris,doloris amp;nbsp;fum Ordrioni: mi pontificisnoftri oratio catholicae eeelefiæ tradita, ut fît catholica dominiez orandi deum formula,diftingui foletin Præfatiunculam amp;nbsp;petitio diftinamp;io. nes fex. Alij feptem numerant. Traduntquidam priores tres pc= titiones feruire præcipue gloriae dei propagandae, pofteriores no, ftri curam gerere, amp;nbsp;ea quæ nobis neceffaria funt poftulare.Vident tur autem plerae^ utrumq;continere. Praefatiuncula haec eft. Pater nofterqui esin coelis. Hacinuocamus amp;nbsp;confecrantes nos deo toz= tos conijeimus in eius curam amp;nbsp;mifericordiam. Ac fmgula uerba ingentia habent myfieria. Voluit enim dominus orare nosfenfu magis quam uerbis. Haec ergo admonent amp;nbsp;cogitanda fufficiunr, mens uero inftruda fpiritu fando, quem ante omniaoratibus ne. ceffarium diximus, eleuatafy in contemplationem dei rerumi^ di, uinarum, haec denote amp;nbsp;ardenter meditatur. Et Patris quidem Pat«. uocabulum multarum fimulrerum nos admonet. Principio enim docetnos omnes preces noftras, non alij offerendas effe, quam ci qui pater fît, hoc eft folum deum cfTe inuocandum, nec alium pro hoc,aut alium cum hoc. Vnus eft enim deus amp;nbsp;pater nofter,pleni, tudo amp;nbsp;fufficientia bonorum omnium,in quo folo fideles acquits

DE ORATIONE.

Icunt,amp; extra quem nihil serorum bonorum quaerunt. Etcerteno, poteft haec oratio ulli creaturae oiferri. Cui enim angeloru,aut fan' élorum, uel diuorum dixeris abfq; facrilegio, Pater nofter qui c' O,driodogt;in cœlisilamp;c. Deinde docet nos patris uocabulum per quem pa' minicapa, trem huncinuocemus, non perinteruentum amp;ora diuorum, fed tri per per lefum Ghriftum domiuum noftrum: per quem folum fadiüi' ChriJhun mus filij dei,quialtoqui nafcimur amp;nbsp;eramus natura filij irae. Qui' offertur, obfecro auderet prodire in confpcélu deiiummi amp;nbsp;aeterni, amp;nbsp;huUC appellare patrem, fe fibum, nifi in dileamp;o amp;nbsp;naturali Tuo filio no' adoptalTet in filios gratiae pateri Dicentes ergo pater, loquimur'% ore filij,quiita nos orare docuit, amp;nbsp;per quem cuedifumusin hanC dignitate:ut nihil fit neceifeadtjeere nomen Chrifti,acdicere:0ra' mus te pater cœleftis per Chridum:cum in prima uoce Pater,totuni myfterium filt jdei redemptionis^ comprehendamus. Quiaenioi pater eft, nos filij fumus,id$ per meritum Chrifti, pattern ergo in' uocamus amp;nbsp;appellamus per Chriftum ; ut iam non repetam quod fie oramus ex ore Chrifti. Præterea eximet nobis blandum patri' uocabulum omnem cordis dirfidentiam Patrem enim appellamu' non tam creationis uniuerh ratione, quim erga nos lingularis pa^ ternæcy beneuolentiæ.Vnde licet dominus lit deus,amp; magnus qul dem dominus amp;nbsp;deus omnipotens, nullam tamen ei harumappd lationum orantes tribuimus,red patrem uocamus,qui uidelicetbc ne nobis uelit,nos amet,in tutelam amp;nbsp;curam fufeiptat, noftriq; mi' fertus,omnibus bonis cumulare, amp;fpöte quidem bonaty tua erga nos uoluntate cumulare defideret. Huc pertinent prophetarumtC' Pfal.io;. ftimonia, Dauidis maxime tllud, Mifericors amp;nbsp;clemens eftdomi' nus,patiens amp;nbsp;multz miferationis.Non in aeternum irafcitur,nt0 perpetuo comminabitur. Non fecundum peccata noilra rependit nobis,necp fecundu iniquitates noftras retribuit nobis. Namquali' to interuallo diftat calum à terra, tantum prrualet mifericordia eius fuper timentes eum.Etquantum diftat ortus ab occafu,tantum remouit dominus à nobis fcelcra noftra. Eificut miferetur paiquot; liberorum fuorum,ita miferetur dominus timentium eum, Ipfe enim nouit conditionem noRram, recordans quod puluis fuinuS.

Lue« „. Huius rei praelegans exemplum uidere cA in euangelio fecundum Lucam,ubi miris affeûibus depingitur benignus paterin gratiam recipiens concolorem amp;nbsp;prodigum illum filium.

Nofter. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;His acceditdidlio Nofter.Idquod duorum admonet.Principio

enim parum eft deum agnofeere deum erfeac patrem omnium,aut aliorum,nifietiam credamus eum c0epatrem noftiu, nifi nos totos eiuS

DECÄD; V. SERMO V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^9

tins fidei amp;nbsp;tuteteconfecremus,tanqiiam patris noftri qui bene no bis uelitgt;nos amet,nos curet,nullibi nos negligat. Nifi enim fie ere damus, necfide nec dileamp;ione dei cömendabilis eft noftra oratio, ideoty parum grata deo. Atqui deum illum opt.max. noftrum effe deu,cum ex bénéfices multis,tum maxime ex myfterio redemptio, nis per Chriftum intelligimus. Dequa re alibi diximus. Deinde cum orare ludit Pater nofter, amp;nbsp;non Pater meus, protinus ab initio requirit à nobis charitatem. Vult enim nobis curae efte non no# ftramduntaxat,fed omnium hominum falutem.Sumus enim om, nes unius corporis membra : unde fingula non pro feipfis feor, firn orant,fed fingula pro omnium membrorum totiusq; corpo' tis incolumitate.Ea de re dixifuperius cum differerem de modo o, tandideum.

Adijciturmox, Qui es in cœlis:non quod deus cœlis concludas Qd'$quot;^ tur ceu carceribus. Eum errorem dudum confutans feliciifimus amp;nbsp;calis. fapieniiffimus regum Solomon dixit, Sicœk cœlorum te non ca= s.Reg'S* piunt,quanto minus domus hæc^ Quibus coniungenda arbitror quæ Stephanus eadem de re ex Ifaia adduxit in Adis apoftolorü. Ago,7' Ergo in cœlis ede dicitur, quod diuina eius maieftas ac potentia glorialy in cœlis maximerelucet. Cœlis enim in rerum natura ni, hil eft auguftius,nihil pulchrius. Praeterea in cœlis fe nobis exhibet fruendum pater. Cœlum eft communis patria noftra,ubi deum 8£ patrem noftrum habitare credimus , amp;nbsp;ubi deum amp;nbsp;patrem noftra adoramusdicet ipfum credamus ubiep amp;nbsp;omnibus femper effe præ fenum. Sicut enim coelum omnia ambit amp;nbsp;contegit, aequalibus^ ubicy fpacqs diftat à terra:ita prxfentia nos numinis nullibi defti^ tuit.Vbiq; habemns in confpeélu cœlum: ubiqj fumus in cofpeäamp;i dei. Cæterum admonemur praeterea cœlorü mentione noftrioffici} amp;nbsp;noftrae miferiar.Noftri officij eft,animis orando eleuari in cœ los, terrenorumty obliuifci, ac magis patre amp;nbsp;patria calefti, g exi, liohoc amp;nbsp;carceredele(flari terreno. Miferiæ eft,quod propter pecca tum eiediex patria, in hifce terris reptantes uarijs obnoxq fumus calamitatibus.ideolyneceintate adafti nunquam clamare ad patre definimus.In primis uero dicentes, Qui es in cœlis,fecernimus pa, trem quem inuocamus noftrum,â patre terreno,triburntes illi om* nipotentiam. Certe qui inuocatur amp;nbsp;exaudire debet, omnia feiat. uideat amp;audiat,adde amp;nbsp;uelitac porfit,oportet. Proindebonx uo, luntatierga nos,quam in uoribus Pater nofter exprenimus,coniun gimus iam omnifeientiam amp;nbsp;omnipotentiam,fubi]cientes, Qui cs in cœlis,His excitatur amp;nbsp;confirmatur fides orantium.

DE ORATIONE.

Sdnlifaft Sequunturmodo petitiones ordine fex Priroa eft, Sanaifiretut! tur nomen nomen tuum. Vocauimus deum patrem nofttum, nos filios ciuS.l tuum. At filiorum efthonorare uel glorificare patrem,iccirco moxab ini'I tio petimus ut nomen domini dei amp;nbsp;patris noftri fanfiificetur. id fane fandum amp;nbsp;impollutum eftfemperin femetiplo, nec illi quic'i quam ex nobis uel accedit uel deccdir. Vndepoftulamus,ut quod in feipfo fandum eftamp; manet, tale agnofcatur à nobis, amp;nbsp;temper

Nomen fandificeturanobis. Nomen eftcuiufeunep rei definitio,amp;nomi' dei. na funiinuenta ut res inter fe diftinguant. Cæterum deus infinitus eft amp;nbsp;immenfus, praeterea unus eft, ergo nome non habet quo dc' finiatur,nomine non indiget ut ab alqs dijs difccrnatur.Quæ ergo nomina in fcripturis ei tribuuntur, propter nofträ infirmitatem tri' buuntur,quo ratione amp;nbsp;comparatione aliqua intclligamus dida de immenfo amp;nbsp;infinito. Ergo nomen dei reuera ipfe deus eft cum Sdnamp;ifo imiuerfa fua maieftate amp;nbsp;gloria. Sandificare fignificat aliquoties eore. res ab ufu prophano ad ufum factum feparare. In prifenti fignifi' catcelebrare, laudare, glorificare. Petimus itaqueutipfe deus, qui natura fua bonus,fandus, amp;nbsp;in zternum benedidus,clemens,bc nignus amp;nbsp;mifericors pater eft,qualis in fe eft, à nobis omnibus ag' nofcaturamp; celebretur: utomnes gentes relidis erroribus amp;nbsp;hrrc' fibus, confecrentfe uni huic patri ac deo in ueritateutomnia quX polluunt nomen domini,cuiufmodi funt malar anes, impietas, Equot; picureifmus,uira fpurca, amp;nbsp;in primis dodiina corrupta amp;nbsp;antidiri ftiana tollatur, ut illuminati fandificemus tiomen dcmini. Proin' de hac petitione populamus fpii itum fandum., ipfiflimum omniS uerx fandificationis aiithorcm unicum. Poftuldinns ueram fidem in deum per Chriflum in toto orbe terrarum. Pcftulamus fandaS cogitationes, amp;nbsp;uitam puram,qua glorificemus nomen domini: quod fit dum qudq; fuum facit officium, dum exciturlaihanasom nis impuritatis autlior.dum tolliturdcdrina corrupta,amp; ceffatime poftura.dum impuritas mundi exulai. Hanc petitionem praftan' lirfimusrex amp;nbsp;proplieta Dauid his illuftratueibis,Dcusmilerea' tur nonri,amp; benedicat nobis: illuminetuulium fuumfuper nos, amp;nbsp;benedicat nobis. Vteognofeamusin terra uiam tuam in omni' nibus gentibus falutare tuum.Confiteantur tibi populi deus, con,j fiteaniur tibi populi omnes. Etqur fequuntur Pfal. 07. Huc per,' linet tota faluatoris oratio deferipta aloannecap.i,.

Adutnut Secunda petitio eft, Adueniat regnum tuum. Etenim nomen regnum dei amp;nbsp;patris noftri nequit fandificari, nifi ipfe in nobisregnet.1 iwn. nbsp;nbsp;nbsp;Regnum aliud quidem dei: aliud daemonis eft. Porro regnum dei

aliud

tliud glorir,aliud reac dicitur elfe gratiæ. Gloriar regnum, non huius, fed alterius eft fæculi. Gratiæ regnum, Chrifti regnum eft in hoc fæculo,quo per fpiritum fandum regnat Chriftus in fuis fidelibus,qui fe ei gubernandos fponte fubqciunt, dicentes amp;nbsp;fa? cientes quæ Chrifttanos decent ac ornant. Diabolus nero regnat in filijs diffidentiae, qui fe ei fubftemunt gubernandos pro impie, täte amp;nbsp;nequitia eius, facientes quæ non tantum carni libent, fed quxin diuina : maieftatis contumeliam uergunt:quos poft hanc uitam,iufto dei iudicio daemon rex impiorum rapit ad tartara , in regnum mortis amp;iudicii,utardeant femper. Porro regnum ter, renum quodregunt principes huius fæculi, uel dei uel diaboli re, gnum dicitur , prout alteri iftorum fe applicuerit. Hæc omnia bre# uiffimis perftringimus,quod alicubi de qfdem differuimus copio, fius.Proinde poftulamus petitione hac fecuda, ut regnet amp;nbsp;uiuat in nobis Chriftus, nos in ipfo,ut regnum Chrifti propagetur amp;nbsp;in, ualcatin orbe terrarum,utdodores amp;nbsp;magiftratus ecclefiaftici, de, ni$ principes, adde amp;nbsp;fcholæ, amp;quicü$ promouere poffuntreg, num Chrifti , charifmatibus inungi amp;nbsp;irrigati floreant, fuperent, triumphent:præterea petimusut diaboli amp;nbsp;antichrifti regnum fran gatur amp;nbsp;diffipetur, ne noceat fandis, ut cum regno diaboli fupc, retur amp;nbsp;calcetur omnis impietas, attera nturdeniep amp;nbsp;perdantur o, mnia inftrumenta feu arma antichriftianifmi. Poftremo oramus ut podquam ex proceUofo huius fæculi euripo enauigaucrimus, recipiamur ac congregemur ad Chriftum amp;nbsp;ad omnes fandos in regnum gloriæ æternum.Sicut enim regnum dei uenire ad nos, amp;nbsp;deum in nobis regnare cupimus,ita nos in regnum eius uenire uel recipi,amp; æternum cum ipfo uiuere fandirfimc poftulamus.

Tertia petitio eft,Fiat uoluntas tua,ficutin cœlo,ita in terra.Non Hat uoltm regnatin nobis deus,nifiiph obediamus : petimus ergo poft reg, tar nu. num,obedientiæ abfolutæ gratiam. Etenim non poftulamus ut faciat deus quod uult. Semper enim fît dei uoluntas, etiamfi id nunquam petamus, amp;nbsp;omnibus uiribus noftris reludemur. Nam propheta dicit, Deus nofter in ccrlo eft, omniaquæcunque uoluit pfal.nj. fecit in coelo amp;nbsp;in terra. Petimus ergo ut quod ipfe uult, idem nos femperamp;uclle amp;nbsp;facere efficiat. Semper enim illius uoluntas bo, na eft,noftra uero propter corruptionem peccati mala eft. Ora, mus ergo gratia fua nobis adfit , quo noftra uoluntas regencre, tur, amp;nbsp;conformis fiat diuinæbonæ uoluntati , ut fe formandam fponte præbeat fpiritui fando.utueliteius gratia quod ipfe infpi, tat : ut quodbene in nobis coepit, perficiat, uires ad hoc amp;nbsp;patien,

S 2

DE ORATIONE, tiafaconferattutin omnibus cum profperis tum aduerfis bonam dci uoluntatem agnofcamus,nequid hic ex nobis ipfis uelimus, ac profperis efferamur,aduerfis demergamur, fed ut accommode' mus nos eius uoluntati gubernandos in omnibus amp;nbsp;per omnia, ad hunc modum fcilicet fubijeientes noftram uoluntatem eius uo' luntati. Præcerea fi quid petimus uoluntati eius contrarium,ne concedat,fed ftultitiam potius noftram nobis condonet, noftram^ uoluntatem non bona nobis infringat, in uoluntate fua bona noS erudiar,quo nihil dubitemus hanc femper eße fequendam,amp; fem' per effe bonam,omniag; in noftrum fieri ab illa profeamp;um.

Sicutm Maximum hac in parte certamen fentiunt in femetipfis fide/ calo amp;nbsp;m les,Paulo teftante amp;nbsp;dicente, Caro concupifeit aduerfus fpiritum, tOTd. amp;fpiritus aduerfus carnem. Haec autem inter fe mutuo aduerfanquot; tur,utpon quæcun$ nolueritis, eadem amp;nbsp;faciatis. Iccirco non qua lemcun$conformitatem uoluntatis noftræ cum uoluntate diui/ na poftulamus , fed fubiungimus, Sicut in coelo ita etiam in terra. Ld eft,concede pater, ut in nobis terrenis hominibus ita fiat tua uo/ Iuntas,uti fit in cœlitibus tuis beatis fpiritibus. Hi non reluébntut in cœlo fanamp;iffimætuæ uoluntati, fed unanimes hoc duntaxatuO lunt quod tu uis,imo in hoc uno beati funt ac felices, quod in tua Velle quod uoluntate confentiunt at$acquiefcunt. Certe in terris non mini/ uult deus» ma felicitatis pars eft, utile quod unit deus : extrema infelicitas eft, bona felici, nolle quod uult deus. At$ hoc quidem infinitis exemplis poterat tatis pars, demonftrari,uulgare duntaxat amp;nbsp;unicum proferam. Aegrotat ali/ quis grauiter, amp;nbsp;dolores tormenta^ fentit uix tolerabilia homini, at hic interim agnofeit fe haec pati ficiubenteamp; uolentt deo patre optimo,benignirfimo. amp;nbsp;iuftiffimo.quiipfi bene uelit, amp;nbsp;hanc cala mitatem grandem immiferit in falutem amp;nbsp;gloriam ipfius : an noH hic in medijs tormentis fubijeiendo fe uoluntati diuinæ refrige/ rium fentit?amp; quodhominiuidebaturacerbiffimum amariffimu^ deditionehacuoluntaria amp;nbsp;fpontanea reddit fuaue amp;nbsp;dulciffimult; Rurfus aegrotat alius non admodum graui morbo oppreflus, fed hic non agnofeitmorbum bonadei uoluntatefibi immiffum erf, imo arbitraturdeum ignorare morbum, deum non curare morbu, hunc ergo in alias at$alias reijeitcauffas, modosty comminifcinir amp;nbsp;quaerit medendi uarios,ac in his mirifice exercetur amp;nbsp;affligi' iur,nec tamen ficrelu^ando diuinæ uoluntati quicqua inde fentit refrigerii aut confolationis : quid ergo hic aliud facit, nolens quod uult deus, quam quodfolent malum naaleuitando conduplicaret Proinde fundamentum omnis felicitatis cft fidelis obediential qua

DECAt). V. SERMO V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;71

quinos amp;nbsp;noftra omnia plene Cubijcimus bonæ dei uoluntati: ideo^ maxima hac petitione nobis concedià patre oramus,regene rationem uclinncuationem mentis, obedientiam ueram, patient tiam perfeuerantem,mentemg deo in omnibus amp;nbsp;femper confen-lientem at$ fubicamp;am.

Quarta petitio talis cft, Panem noftrum quotidianum da nobis P^nem. hodie. Nam diuina uoluntas non potcft in nobis fieri,nifialamur amp;nbsp;confortemurpane dei.Panis fignificatHebrxis omne ciborum ; genus amp;nbsp;conferuationem feufuftentamentum humani fubüätii. ' Vndein ptophetis diélum legimus,Frangambaculüpanis. Con, flat autem homo fubftantia duplici,anima amp;nbsp;corpore. Animafpiri' 'tus eft:corpus ex terra amp;nbsp;elementis alqs cofe^um cft. Duplici ergo iconferuatur pane,fpirituali amp;nbsp;corporali. Spiritualis animi cibus, 'quo in uita conferuatur, eft ipfum dei uerbum,ex ore diuino proia 3 tumrin euangelio ex lege repetente domino, amp;nbsp;dicente, Non folo Mat^. 4. 'paneuiuit homo,fedomni uerbo quod egreditur exoredei. Et Dcut.s. • quoniam hoc unice proponit fidelibus uerbum dei aeternum amp;nbsp;in 'carnatum,ipfum inquam dei filium,reamp;ehunc agnofeimus cibum f। nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cffeanimx,imó totius hominis fidelis.Ipfe enim teftaturfe ctfepa,

' nem qui ecoelo defeenderit, ex quo manducantes non moriantur, 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fed habeant uitam çternam.Corporalis panis conflat elementis, amp;

'terrenuseft,accomprehendit cibum,potum,ueüitum,fanitatem cor poris profperam,defenfionem,breuiter incolumitatem amp;faluum l uitihumanae flatum. Ethunc quidem panem appellamus no, Nofrura 'Rrumtnon quod non fit munus amp;nbsp;beneficium dei,fed quod nobis , deftinatus,ad conferuationem noftri pertineat, nobisfy neceffarius e fit. Interim tamen amp;nbsp;quotidianum fiue 'movciop appellantes om, Qyotidi«, I nium ptzftantifTimum fignificamus, qui folus porfit fubftantiam r,*m.

I noftram,quantum fatis,amp; quam diu oportet, amp;nbsp;eo protfus modo ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;ea ratione qua neceffe efl, fuftentare uel conferuare. Diximus

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;enim fuperius,noftrum non effe deo modum agendi uel dandi pre

! feribere'Huc pertinent amp;nbsp;illa confequentia uerba, Da nobis ho, D#. । die: Solius enim deiefl dare.'nec congruit ulli creaturihæc peti, , tio.Dauid canit,Omniaa te expeamp;at,ut des illis efeam in tempore. , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dante te illis colligent,aperiente te manii tuam omnia implcbun,

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;turbonitate. Item,Oculi omnium in te fperantdomine,amp; tu das il,

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lis efcamin tempore opportunoAperis tumanum tuam,etimples

1omne animal benediâione. lam Nobis da,non Mihi da, oramus, Nobif. gt;I idquoditerum admonet amp;nbsp;charitatis amp;nbsp;coniunâionis fraternæ. ' 1 nbsp;nbsp;nbsp;Non enimnoftra duntaxat quaerere,fed amp;nbsp;omnium aliorum ho,

5 3

DE ORATIÓNE.

minum incolumitatem amp;nbsp;conferuationem petere debemus. Votai Hodie, bulum Hodiemodum nobis ftatuit.Hocenim dicimus, Sufficetu nobis quotidie amp;nbsp;momentis lingulis,quantum fatis nobisue necef farium eft:id quod tu folus optime nouifti.Admonemur enim obi ter ne immodica fluxarum rerum cupiditate ardeamus, amp;nbsp;cofequa tas prodigamus luxu,perdentes amp;opes amp;nbsp;noftras animas.Ideo uc ?rou.„. ro Sapiens ille legitur dixirfc, Duo a te poftulaui, ne deneges ante' quam moriar. Procul à me remoue uanitatem amp;nbsp;mendacium,Ino, piam amp;nbsp;diuitias ne dederis mihi:(ed fac ut habeam panem dimenfi mei,nefatiatus te negem dicens,Quis eftdeus^aut per inopiam fu' rer,amp; abiurem nomen dei mei.Hacitacy petitione quarta nos totoS tradimus in curam dei patris,ac prouidentiæ eius nos committi' mus,ut nos pafeat,defendat,feruet,qui folus feruare poteft.Nifi em ille benedidionem fuam in nos effundat, nifi uires conferat rebus illis medijs pertinentibus ad fuftentationem et defenfionem noftrb nihil omnia efficiunt. Oramus pro felici curfu uerbi dei, pro ipfis paftoribus ecdefiarum, pro defenforibus reipublicæ, pro ecclefil amp;nbsp;reipub.incolumitate.Petimus ut omnia fufficiat benignus pat« quæcunq; neceifaria furit ad animæ amp;nbsp;corporis fuftcntatioricm amp;nbsp;neceifitatem.

Et remitte Cæterum ne quis feindignum crederetparie quotidiano, quod nobis, filijs non canibus debetur,amp; ideo fegnius aut fiducia tenuiore ora ret, præoccupans hanc folicitudinem piorum dominus, quintam fubijcit petitionem, hanc, Et remitte nobis debita noftra: ficut amp;nbsp;nos remittimus debitoribus noeris. Petimus his peccatorum no^ ftrorum ueniam.Vt autem concedatur nobis deliAoru uenia,agno fcamus oportet nos effe peccatores. Nifi enim hoc faciamus,quo' modo delita nobis remitti poftulabimus'^Certe omnes fanAi haC orandi ututur formula. Omnes ita$agnofcunt fe eße peccatores. Reliquiae enim remanentetiam in renatis amp;fanai0imis homini'' bus,quæ quotidie erumpuncin cogitationes in diéda amp;nbsp;fafta pra' ua,non raro etiam in fcelera. Qualiacuncy uero fintdelima uelp« cata noftra,ea primum quidem deo patri humiliter confitemur,do Debita no' inde oramus ut remittat.Peccata noftra ipfo deo dolore debita ap ftra. pellamus, quod eorum peenam deo ceu preciu debemus. Ille uero remittit nobis debita,cum pernam no exigita nobis commeritam, perinde de nobis iudicans acfi ipfinihil debeamus. Allufioenim fit ad debita corporaliaqupfi creditor debitori remiferit,ius no ha' bet amplius,eum qui debitor fuerat,conijeiendi in carcercaut exi' gcndipœnam.Ergo remittitur nobis non tantum culpa, fed amp;nbsp;pC

ra Netpuero merita nefira patriobtendin'US:rcd,Remitte,uel di, mitte nobis dicimus,debita noftra. Rcmirfionisuocabulum gratui tam debétotum condonationem innuit. Etenim nobis remittit quod non fumus foluendo.Vnde in euangelio legimus,Cum de, Lucœ,. bitores non tfent foluendo.donauit utricy débita. Similia tradunt turapud Matth.in cap.18. Nullo ergo metno noftro, nulla fausfa, amp;ione noftra,fed diuiria benignitate propter Cliriftum petimus nobis condonari omnia delifia. Nec dubitant hic fanât de remife ficnis certitudine Dixtt enim in euangelio dominus, Quicquid pe tieritis credentes in nomine meo,accipieiis: propter Chiidum ergo nihil dubitant orantes fide omnia peccata libi effe remilfa.Sic cnim amp;nbsp;in fymbolo profitemur,Credo remiffionem peccatorum.

Adijeimus his protinus,Sicut amp;nbsp;nos remittimus debitoribus no Sicut C Rrisinon quod putemus ptopterrcmiffioncm noflram mereri uel nor remitti impetrare nos condonationem delidorum noftroruialioqui enim mus debito non conflaret ratio remilfionis. Qui cnim aliquid uel affert uel fa ribus noo cit, cuius gratia peccatum tollitur, autqui pro peccato fatisfacit, ei flrir. nihil rcmiitttur,fcd rependitur potius.Alijs ergo de cauffis haec adic amp;auidcntur. Principio, quia foliciti fumus de remiffione, de qna multi ?mbigunt,uoluitdominus folatinoftram infirmitatem,hoc Ueluti figno adiero, quo intclligercmus tam ceito nobis à deo di' miffa efle peccata, quam certdalijs fua rcmifimusautcondonaui, mus deliria,quibus nos offtndeiat. Dcinde uoluit nobis excutere uetcrnum,accbaritatis inculcare ftudiü,admonercfy noftri offieij, ut ft quid animis noßris adhzrefcat adhuc ueterum inimicitiarum, id fciamus omnino deponendum feu expeaorandum, imó iam nuntinuncandum elfe dominum,ui corda noftra commoneat,qui poffimus. Grauiierquidcm uetercs iniurias amp;nbsp;'offcnfas ponimus. Sedæquumeftut minora remittamus fratribus,qui maximorum peccatorum ueniam accepimus à benigniffimo patre ; nifi forte il, lius fortunam experiri Iibeaiqui m parabola euangelica et ipfc ma gnam dcminibenignitatcmei liberalitatem in donando expertus, interim atrox amp;nbsp;crudelis erat erga fratrem in exigendo debito mo, dico amp;nbsp;leuiculo.Notiffima cft parabola apud Matih.in cap is.

Sexta amp;nbsp;ultima petitio eft,Et ne inducas nos in tentationemrfed A ne indo libctanosâmalo. Nunquam enim ita remittitur peccatum,utnon lt;45 nor in remaneatin carne concupifcentia,quam excitant amp;nbsp;in uaria pecca, tentation,, lorum genera producunt tentationes.Eæ funtuariæ. Principiocm tentât nos deus,cum aliquiaobijeit, quo nos pro bat : ut cum iubei Abrahamum imolaic filium.uel cum adueifa immittit,ut amp;nbsp;fidem

DE ORATIONE.

noftram exerceat amp;nbsp;igne tenationis feoriam excoquat fceleruffl' Hætentationes diuinx tenduntad falutem fidelium. Proinde üm' pliciter non oramus,ne tentemur. Tentatio enim diuina utilislt;ft' Ixcobi n Bcatuscnim prxdicaturuir illcquifurfert tcntationem.Cumeniró probatus fuerit, accipietcoronam uitæ. Petimus autem ne induta' murin tentationem. Tentatenim amp;nbsp;diabolus, tentamurd mun' do,et à carne noftra.Sunttetationes à dextris amp;nbsp;finiftris,huc teden' tesgt;ut fubuertamur, ut demergamur in peccatorum barathrum, a' pereamusid cum fit, non tentamur tantum, fed amp;nbsp;in tentationeffl inducimur amp;nbsp;capimur. Tale ergo eft quod petimus, Si tuis falubfl bus tetationibus ô pater cœleftis exercere nos uolueris,præftaqu%' fumus ut probatireperiamur:ne autem patiare abduci nos per fa' thanicam amp;nbsp;prauam tentationem,utte reliao,hoftilp noftro man' cipati amp;fcelerum uoraginiimmerfi, retineamur amp;capiamurabil' lo in malo amp;nbsp;perditione noftra. lam enim fubijcimus membrum oppofitum,quod amp;nbsp;prxcedens exponit,id quodalij feptimam erf' Sed libéra dient petitionem,Sed libera nos à malo: d77o ri wovh?8,ab illo inquam nor 4 malo malo,nimirum afathana,qui alibi tentatorcognominatur. Liberi nos à fathana et ab omnib.malis quç ille imittitilibera ab infidijs,af tibus,deceptionibus,â bello,fame,captiuitate,pefte, ab omnibus ij' quæ mala,calamitofa amp;nbsp;noxia fuut.Ea qua: fint optime nouit pa' ter cœleftis,ad quem hic dicentes,Da nobis falutaria amp;nbsp;bona: aufer à nobis quæ tu nodi effe pernitiofa amp;nbsp;mala,colleaa breuitateora' Xmrn, nbsp;nbsp;tionem diuiniffimam concludimus.adrjcientesinfuper Amen. Vul

garis illa quondam confirmatio amp;nbsp;acclamatio fuirfe legitur, ut ui' dere eftDeut.z7. Nehems. i,Cor. 14. Exprimit ea principio no' ftrum defiderium. Profitemur enim illa quæ orauimus ex animo, nos defiderare. Deinde fidei noftra: certitudinem exprimit. Qua^ dicamus. Haec autem certo mihi concedenda à deo credo. Perinde enim eft Arnen,ac fi quis dicat,Fiat.Et dominus in euangelio fxpe clamat, Arnen amen dico uobis,id eft pro certo certam ueritatem d' co uobis. Vel indubitatam uobis ueritatem profero. Sic autem fide les poft oblatas deo preces,pacatis funt mentibus, alacres iam mu' nera dominiexpedantes.■ Qyidtui cPorro inferunt quidam ante didlionem Amen, mox poft ida/ eft regninn uerba recitata. Sed libera nos a malo,Quia tuum eft regnum amp;po cr potejlas teftas amp;nbsp;gloria in fecula,Arnen.Cæterum Erafmus RoterodamtiS 0 gloriam in fuis ad Nouiim teftamentum Annotationibus texatur illa uerba facula. non reperiri in ullo antiquo exemplari Latino: in Græcis quidem| inueniri adiefta omnibus, fed à nemine expolita interpretum, quot;iquot; ab

ibuno Chryfodomo amp;nbsp;cius imitatore Thcophylaflo. Sibi ergo adliu uideriorätionidominitß ficuti Ptalmis qutdäadpenderunç Gloria patri amp;nbsp;filio,amp;c Idc moxfubiuhgitiProindcnon ecquod Laurent. Valla ftomachetur bonam precationis dominiez partem fmtfe decurtatam.Magis taxanda fueratiUorum temeritas, qui noti ueriti finttam diuinx precationi Tuas nugas arfuerc. Nugas enim dixerim addimnam doftrinam, quicquid ab hominibus profeétii fuerit. Præfertim fiquodab hominibus annexum fît,ad ChriRum authorem conferatur Nec folus Erafmus de hac appendice addubi tauit. Codex enim Hifpanien.quem uocant Complutenfcm, ha, bet magis credibile uideri ida uerba non elfe de integritate oratio, nis dominiez, uitioty inferta effe feriptorum quorundam uel libra riorum.In eodem codice mox (ubiugitur,Licet uero beatus Chry« foftomuS in fuis fupcr Matth.Comment.Homelia 20 exponat ifta uerba,tanquam effent de textu,uerifimilius tarnen przfumitur iam fuis temporibus Originalia in itio palfu fuide corruptat ex quo nul lus Latinorum etiam exantiquiffimis interpretibus Oue traélatori bus legatur de his uerbis aliquam feciffe mentionem.Et uere quidc hoc dicitur. Dihgentiriimi enim interpretes qui fingulariter oratio nem dominicam uerbotim explicandam fumpferunt, quales fuere S.Cyprianus,Hierony. amp;nbsp;Auguftmus,huius appendicis ne uerbo quidem meminerunt.

Hxc dixihaftenus dc Orationedominica amp;nbsp;inuocationenomi his diuini,dc quofapientifrimus hominii Solomon ueriffime pro, nunciauit,Turris fortiffima nomen domini, ad ipfam currit iuftus, Prouat. amp;nbsp;exaltatur ,id eft, in tuto uct in alto loco extra teli iadum confiftit amp;nbsp;conferuatur. Subijeitmus his quaedam amp;nbsp;de altera orationis fpc cie Gratiarumaaione. Quanquam uero amp;nbsp;ipfa comprehendatur p, oratu, in oratione dominlca(omnia enim orationis uera:,ergo amp;nbsp;gratia- ruaffione. tuma(ftionecompleait'ir)fingulariter tamen amp;nbsp;pOftiUam expofi. ta uolui de ipfa diderere, ne ex comixtione rerii nafcaturin animis confufio Et requirit quidemànobis gratiarumadioncdominus: (Utusquidem ret euidentia in feriptuns fandis argumenta nec pau caexiant. Qyotenimin Pfalmis laudes gratulationes amp;gratiaru, adiones, amp;nbsp;à Dauide, amp;nbsp;ab ahjs prophetis conferiptx amp;nbsp;relidarle guniur^ Quia in lege quOty dominus peculiare oblationis uel fa« cnficij genus inituuit,quod Eucharilhcu diximus appellari, Qiid quod Cena illa pafchalis mhil aliud fuit quam granariiadio pro redemptione ex feruitute Aegyptiaca^ Certe dominus nofter lefuS Chriftus amp;nbsp;memoriam inlUtuens omnium beneficiorum, in prie.

quot;DE ORATIONE

mis autem redemptionis morte fua parta:, amp;nbsp;omnia facrificia re' colligens in compendium, Eudtariftiam ceckfiæ tradidit. Quem' admodum fuo loco dicemus,amp;' partim in fuperioribus Scrmonib, diximus.Ingenium humanum rebus fecundis luxuriar, amp;nbsp;raroun' de res fecundæ oriantur fecum cogitat; ita myfteria amp;nbsp;beneficia ilh fpiritualia non æftimat tanti quanti alias debebat. Porci ueronon homines effe uidentur, quinontantu non zftimantdei beneficia uti debebant, fed infupcramp; contemnunt amp;nbsp;pedibus conculcant Grande hos dei manetiudicium.

Soli deo de Porro folideo debetur facrificium laudis. Solus enim omniuM bemusgra* bonorum dator amp;nbsp;author eft:licet interim opera utatur intermedia tidrua^io, hominum amp;nbsp;aliarum creaturarum. Mittit tibi princeps aliquis mU nem. nusfanceximiu, amp;idquidem peraulicum non infimae fortis, fed feietkiffimum uirum.huic tarnen licet nobili,non agis gratias,fed principi, à quo munus eft profeiftü : etfiinterim agnofcas ingenue aulicumquoep fuam hictibicontuliRe operam.Non cöiuli0ct au' tem, nihiufliffet princeps. Ita ucro fumma benefieri redit tandcad Agenda ipfum amp;nbsp;folum quidem principem. Quemadmodu autem omnis deo gratie noftra inuocatio grata eft deo patri per Icfum Chriftum dominum per ehrt, noftrü.ita nulla gratiaruaftio noftra deograta eft, nifi oblata fit pet flum. lefum Chriftum. Hue enim pertinet myfteriü altaris thymiamatis, Ephef.s. De quo diftum eft in Ceremonijs legis.Sed amp;nbsp;apoftolus, Gratias, inquit, agite femper,de omnibus ,in nomine domini noftri lefu Hcbr.i;. Chrifti,deo amp;nbsp;patri Et iterum,Per ipfum,ait, offerimus hoftiam lau 'dis femper deo,hoc eft frugum labiorum confitentiü nomini cius. Agnofcera nbsp;nbsp;Vt autem pro omnibus dei bencficijs grati effe,amp; cöiinuas grquot;

ddda bene tiaruadioncs deo offerte poffimus. neceffe cfi ut priusagnofcamuS ficid. amp;nbsp;probe nobifcum expendamus dei beneficia. His enim nondum cognitis autreamp;eexpenfîs mens noftra noninardefcitad agendas gratias p bencficijs.Hæc plane uaria,imoimmefa funt. Sumenim priuata amp;nbsp;publica , generalia amp;nbsp;fpecialia, fpiritualia amp;nbsp;corporalis, temporalia amp;nbsp;xterna,ccclefaftica amp;nbsp;politica, fingularia amp;nbsp;eximia. Quis uero omnes fpecies amp;nbsp;partes cömemoretrCreauit deus, orna uit, illuftrauit amp;nbsp;fœcundü reddidit hunc mundü propterhomino Ad huius minifterium ablegat angelicos fpiritus, quos fibi creaue, rat miniftros.Dat nobis corpora amp;nbsp;animas:quæ infinitis inftruitamp; cumulatdonis ac facultatibus.'amp; quodreliqua beneficia excellito, mnia,hominem peccato implicitum explicat,diabolo mancipatu li berat. A0eritenim nosfilius dei in libertatem filiorum dei, mo, riendo nos uiuificaufanguinem profundendo purgat ac expiat: - -, fpiritu

DUCAD. V. SERMO -V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;74

fpidturuo nos donat, quo in hoc cxiho regamur amp;nbsp;conferuo c'mur,donec recipiamurin æternam amp;ueram illam patriam nofträ. fl/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hlt;cqui uera fide expendunt, non poffunt non rapi in laudem amp;

to nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;celebratione diuinæ bonitatis, amp;nbsp;in admirationem rei profero ftu

0/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pendæ,quod deus optimus maximus tam exactam habet ratione

fl# nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hominum,quibus hæc tellus nihil habet uel milerabilius uel ærum

III notius alias. Deftituunturhic uerbis fandi dei. Nequeenim uerba Qyomdde 0 Catis huic negotio tanto idonea fuppetunt. Clamat Dauid, Domi, agantur 0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne dominus nofter, quam admirabile eft nomen tuum in uniuerfa deo a pÿlt;

terra.Quoniam eleuata cft magnificentia tua fuper edos. Etquæ gratis.

M fequuntur Pfalmo.8.Et iterum idem , Quis Cum ego domine deusti jS amp;nbsp;quæ domus patris mei, quod me tantum euehisC Quid uero ul, ill tra poteft addere Dauid, ut ad te loquatur,cum tu noueris feruum 4 tuum domine deusŒt cztera quæ leguntur x.Samuelis lib. cap.7. 4 Extat eiufdem Dauidis elegantilTima benedicedi uel laudandi, aut i Cgratias agendi deo formula in Pfal. 10;.cuius initium eft. Benedic i, anima mea dominum,amp; omnia quæ intra me funt nomini fanamp;o d\ nbsp;nbsp;eius.Benedic anima mea domino, amp;nbsp;noli obliuifci omnium bene,

0 nbsp;nbsp;' fidorum eius.Qui propiciatur omnibus iniquitatibus tuis.Etreli,

n qua. Quid uero pluribus opus^Vnica oratio dominica poterit efle rfperfe^irfima laudandi dei, amp;nbsp;gratias agendi deo pro omnibus bc ; ,neficijs uicc multarum formula. Vt enim præfatiuncula amp;nbsp;petitio, h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nes omnes, in memoriam reducunt amp;abfolute proponuntmaxi,

i ima dei beneficia,amp; nobis ipfis amp;nbsp;omnibus alijs largiffimeexhibi® U ta:ita ficogitemus noftriofficij erfe pro his lingulis deo gratias a, ' ,gere,incipiamus$ mox ab ipfo dominicæ orationis principio no. / nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bifeum expendere illud maxime,quod deus pater pro ineffabili fua

f erga nos mifericordia miferos peccatores innumerum filioru ad, i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;optauit, per quos fandificari, amp;in quibus regnare, tandem amp;nbsp;in

f regnum fuum æternum transferre uelit : ut nihil de alijs petitioni, , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bus dicam, quam copiofa quæfo fubnafcetur laudandi dei, amp;nbsp;gra,

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tias ipfi agendi materia'! Sed intelliguntur hæcregius ex piare,

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ligiofag exercitatione,quam ex diligentiffimis etiam praeceptis.

। nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hancautem graciarumaélionem oblatam ex uera animi humi, Cratidrum

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;litate amp;nbsp;fide deo, tanti facit dominus, ut recipiat amp;nbsp;habeat pro facri aamp;io eftfa

, ficio gratiffimo.Huius rei frequentitfima fit mcuo in teftameto ue crifidum. ! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;teri,ut cum dicitur,Sacrificium laudis honorificabit me.Non in fa, Pfal,50.

fcrificijs tuis arguam te, nec accipiam de domo tua uitulos: Immola i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deofacrificium laudis, amp;nbsp;redde altiffimo uota tua.Inuoca me in die

,tribulationis, eruam te, amp;nbsp;glorificabis me. Item, Tibi facrificabo Pfa!.it„

-DE ORATIONE.

0fai4. hofthmlaudis,amp; nomen dominiinuocabo. Ofasquoq,,Tollit' uobifcum ucrbagt;inquit, amp;nbsp;conuertiminiad dominum, amp;nbsp;dicite ci. Omnem aufer iniquitatem, amp;nbsp;accipe bonum (nim red^t fdr giïO amp;nbsp;reddemus uitulos labiorum noftrorum.Ad quem modii amp;nbsp;Ma/ Mdldchi. lachias feriptum reliquit. Non eft mihi uoluntas in uobis,dicit do' minus exercituum,amp; non accipiam manus de manu ueftra.Ab on 1tu enim Solis uflt;y ad occafum magnum eft nomen meum in gen' tibus : amp;nbsp;in omniloco facrificatur amp;nbsp;offertur nomini meo oblatio mundaiquia magnum eft nome meum in gentibus,dicit dominuS exercitui:. Cxterum oblationem hanc mundaminterpretanturm^ gno confenfuomnes ueteres interpretes, in primis Irenxus amp;nbsp;Ter tuliianus,Euchariftiam,id eft,laudes amp;nbsp;gratiarumaa:iones,amp;' ora' tionem proferam ex corde puro,amp;'confeientia bona, amp;nbsp;fide noquot; fida. Certe non alia de caufïa appellarunt ueteres ipfam Eudiari' ftiam hue Cernam Chrifti myfticam facrificium, quam quodin ea offeratur deo laus amp;nbsp;granarüaéiio. Nam apoftolus Paulus often' dit Chriûü femel immolatu, fepiusautampliuspmolari ncpo0ß Dewtute nbsp;nbsp;Eft enim non laudis aut gratiarumaamp;ionis tantum,fed amp;tO'

erotionir. tius orationis,ipfius inquam inuocationis etiam, magna dignitaS amp;nbsp;uirtus.De qua etfinönihil dixerim,ubi oftendi efficaces effepre' ces noftras, paucula tarnen liæcadijcio. Fuitfanc omnibus fancis ardentiffimum orandi ftudium, propter orationis uirtutem mirifi' cam. Nam ut nihil dicam de uetuftilfimis illis patribus diluuium praecedentibus,amp; mox confcquentibus, an non Abraham acceptis promirfionibus orat, amp;nbsp;quoties fedes fuas mutât , deuminuocai! Idem cum orat liberatur à morte Abimelech rex, amp;nbsp;quod domui eius immiferat iratus dominus,curatur a uitio fterilitatis, Iacob at' dentirfimas fundit deo preces, amp;nbsp;beneficia a deo accipit inxftima' bilialn Exodo non femel orai Mo fes,ct aufert mala ab Aegyptijs, qua: iiifto eis iudicio intulerat dominus. Orante Mofe, terga uct' tuntAmalechitæ:cefrante eodem aut remittente, fugiunt IfraelitX' Rurfus cum ignis domini deuoraret extrema carrorum lfraelis,cla mauitliicadMofcn,amp;is rurfusad dominum, amp;nbsp;fubito abforptus eft ultor ignis. Iterum murmurat populus aduetfus dominum,amp; paratur ultiorfed Mofes blanda amp;nbsp;iugi deprecatione extinguitir, dei.Dicitur enim ;pfi,Dimißiuxta uerbii tuum.Moxubi recruduif' fet populi murmur aduerfus Mofen amp;nbsp;Aaroncm,ac dei uindi^a iam abfumpfitfer liominum milia quatuordecim feptingentos,iu^ bente Mofe incenditihymhna Aaron, ftans$intermortuos amp;nbsp;ui nos morti iam uicinosdeftirato$fy,ucniam exorat precibus,Innu'

merahuius generisalia de Mofe leguntur. Sucedfor Mofis lofuc precibustantifper Solis amp;nbsp;Lunæ curfum remoratuseft,donec ulci, faretur fe de hoftibus fuis. Tacite deprecatur Anna fterilitatis pro, brum,amp;protinus fitplurima fobolefacunda. Samuel Annæ piæ pijffimus filius oratione Paleftinos atterit, amp;nbsp;fubito meffis tempore excitatingentem tempeftatem tonitrui amp;nbsp;hymbrium. Non diffimi lia legimus amp;nbsp;de Helia.Ionas quolt;porauitin uentre ceti,amp; proie, élus eft incolumis in aridam.Iofaphat amp;nbsp;Ezeebias reges rcligiofifli mi, precibus ex fide ad deum funs, triumphant de hoftibus poten, tiffimis. Nihil à rege fuo poflulauitNehemias nifi prius compte, catus corii dominum, ita$ nihil non obtinuit. Fortirfima uirago ludithinfolentitf.populi dei hoftcm amp;nbsp;omniumgetium terrorem Holophernem precibus deiecit. Et ut Daniel omnia fua precibus apud dominum conficitrita Hefiher necerfarih populo dei facinus aggreditur amp;nbsp;feliciter perficit triduanis ieiunijsamp; arfiduis precatio nibus.In aufpicatirfima amp;nbsp;defideratirfima natiuitate dominilefu audiunturchori angelorum laudes concinentium domino. Quid quod ipfe dominus in fummo uitz diferimine ad preces confugit, ac mox audit uoces confortantis angelis Orant unanimes apoftoli cum reliqua ecdefia ad liotam diei tertiam,et accipiunt moxfpiritu fanélum.Cum uero in periculis uerfarctur apoftoli,fuppliciter dei auxilium implorat ecclefia,amp; fentit eueftigio. Accipiiit illi multam dicendi libertatem,amp; edunt figna amp;nbsp;prodigia in populo maxima. Petrus per angelu dei educiturex carceremunitiffimo Quid quod orantibus amp;nbsp;laudantibus in carcere dominii Paulo amp;nbsp;Sila terremo tu carceris fundamenta leguntur concuffa, amp;nbsp;per cam occafionem euftos carceris conuetfus ad deumlt;Cuius quidë generis innumera proferre pofTemmifihæc pijs fufficere credcrem. Et pij uires has no orationi ut noftro operi, fed tanquam ex fide profeaæ,adeotyipü deo promittenti amp;nbsp;fidelibus hçc exhibenti tribuunt. Notum cft em iudicium de his Pauli ad Hebrx.u.cap.et quod uni deo omnis de, beturgloria.Is dignetur omnium mentes fic illuftratr,ut oratio no ftra ipfifemper placeat.Arnen.

DE SACRA MENTIS.?

Defignk amp;fignorwm rarione.de Agriis facrammtalibut, quid fa farcamentum, d quo, ob quas cau£fas,cr quot facramtta tccltfiÆ Chrißung d chrißo mjtkuta ßnt:qutbut rebus conßent:quomo do conßerentur, quomodo ud (oniuntld ud difercta fint fignwm cfignatu vn facramtntis:^ de loquuttonibus facrament^bus.

SBRMO VI.

VPERE $ T trafbatio deSacramentis,quam uerbo ^^^ dei Rorationibus adiundiam effe audiuimus. DeSa' cramentis autema Chrifto rege amp;nbsp;pontifice maxime ____traditis,amp;äfanaa cius catholica^ eedefîa receptis, amp;nbsp;legitime ufurpatis,ipfo domino infpirante,diamp;urus,hunc feruabo ordinem,ut primum dc his generatim,deinde fpeciatim uel figiUaquot; tim differam.At$ hic primum de certa figni uel facramenti fignifi catione conftituam.In ea re fi fuero paululum prolixior,condona' bit id mihi C.V. Nam fpero hoc non omni fruftu cariturum.

Signum, SIG N VM appellant Latini feriptores notamjeprçCcntatio' nem,ueftigium amp;nbsp;indiciumrei fignificantis. Sic Tull. R Fab.Hic, Signum, ait, uocant cx/ufop, quanquam id quidam indicium, qui' dam ueftigium nominarunt, per quod res intelligitur, ut per fan' guinem cædes.D. Aurel. Auguft. feriptor ecclefiafticus nobilis,de Magiftro cap.4.Dicimus ea,inquit,ligna uniuerfaliter omnia,qu£ fignificant aliquid:ubi etiam uerba eneinuenimus.Idem dcDoamp; Chrift.hb.x.cap.i.dicit, Signum eft res prêter fpeciem quam ingamp; rit fenfibu$,aliud aliquid ex fe faciens in cogitationem uenirc: ficu' fumo uifo,ignem fuberfe credimus.

Diuifio ß, Diftinguit idem ille fîgna,in figna naturalia amp;nbsp;data. Naturalia gnorum a uocat , quæ fine uoluntate atty ullo appetitu fignificandi præterfe Augußino. aliquid aliud ex fe cognofci faciunt : ficuti eft fumus, fignificans ignem.Non enim nolens fignificare id facit.Data funt,inquit,quÇ fibi quæcy uiuentia inuicem dant,ad demonftrandos quantum pol

funt motus animi fui, uel fenfa autintellefta quaelibet. Et Data quidem figna rurfus diftinguit per fenfus.Alia enim ad oculos p« tinent.utfuntuexilla amp;nbsp;ligna ducum,motus manuum et omnium membrorum. Alia ad aures, ut funt tuba amp;nbsp;tibia, amp;nbsp;ipfa denique uerba,quæ inter homines obtinuerunt principatum fignificandi. Ad odorem refert illum odorem unguenti euangelicum, quo do' minus aliquid fignificare noluerit. Ad guftum retulit Carnam do' mini. Sacramento enim fanguinis amp;nbsp;corporis fui, inquit, prargu' ftato,fignificauitquoduoluit, Addit amp;nbsp;exemplum ad tadlum, Et cum

DECAD. V. SERM O VT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;76

Cum muliertagende fimbriam ueftimenti eius falua faâa eft,non. Mat*.9. nihil fignificatSic Auguftinus de Signorum generibus amp;nbsp;differen tia diffcruit.

Alij uero nihil diuerfi quidem ab illo afferentes,Signa iuxta tem Signa feen potum rationem diftinguunt.Dicuntenim Signa alia quidem effc dum tempo rerum prxfentium,alia rerum praeteritarum, alia uero rerum futu, r« difiinamp;A rarum. Prarfentium figna putant, quae fignificant res effe praefenr tes: uclutihzdera fufpenfa indicat uinum ibi uendiubi fufpenfz haeret. Signa quae patrabat dominus nofter,fignificabant adeffe Meffiam amp;nbsp;regnum dei à prophetis promiffum. Sub praeterita Matth.i» figna referunt omnia defunamp;orum monimenta,amp; lapides illos in lofa*. Iordane eremos àlofue, pofteritati fignificates quid praeteritis aamp;u fît temporibusFuturarum rerum 6gnum dat Vellus Gedeonisfa, ludie. ,• lUrae fcilicet uiDoriae fignum.

Carterum expenfts nec reieamp;s illis quidem, poterunt figna ple. Signorum nius amp;nbsp;dilucidius diuidi in figna, quorum alia quidem ab homi, «lio datu nibus data,alia uero ab ipfo deo inftituta funt.Ab hominibus dan ob homini' nir Signa ceu notae, quibus aliquid fignificantaut defignant, qui, bus, aliein bus deniq; aliquid apud homines in memoria retinent : aut quod flitutdà' certum amp;nbsp;firmum effe uolunt, obfignant. Hac rationeomnis de deo. feriptio amp;pi(fturadcmonftratiua dicitur Signum.Nam Ezcchielis Sigrid dd« 4.piâa Hi€rufalcm dicitur fignum:uetuftasquoq; imagines mor, db^ominu tuorum fignaappellauit, quodij^ueUetmemoriam eorum,quoe bur. rum figna dicebantur, refricare amp;nbsp;fuperftitem quali retinere;quin ipfa etiam feriptura fanamp;a idola appellat figna, ficuti uideri licet Ifaiæ 4f.amp;xParal „. Ita lapides quo$ ad fignifitandum aliquid politi,cuiufmodifunt limites agrorum amp;nbsp;omnia monimeta, figna funtRahab illa Hierichuntina ad exploratores Ivtaelitas dicit,Dagt; lofue» te mihi lignum ueritatis,quod faturi litis mecum mifericordiam. Et dederuntilli funem fufpenfum c fenefira En fidei amp;nbsp;ueritaiis li, gnum erat funis,quoilli uelutobfignabant fero amp;nbsp;uere,fe diligen ter curaturos ne perderetur Rahab.Germani huiufmodi figna fidei. amp;nbsp;ueritatis gratia uel data uel accepta, nuncupamus amp;nbsp;wengep' d)cn,quia ueibis adduntur,ac ea ueluti obfignant,amp; woijcy^cngt; quia his ueluti atteftamur bona fidc,amp; abf$dolo malo cxcquutu„ tos,quoduerbis promifimus.

Suntautem huiufmodi ligna uarij generis. Alia enim mura Sprotw» funt,amp; pertinent ad fenfum oculorum : cuiufmodi funt militaria b^me figna,cruces,fafciæ,uexilla,accenfi ignes : quotum mentio fit Nu, datoru i«, mcri a,Pfal.,j.amp;G Neg enim quifquam huius genetis enumera, riet«

DISACRAMENTIS.

ueritomnia.NaRümrenim noua fubinde pro hominum arbitrii' Mdtthis. ludas luis dabat fignum, Qtemcüq; ofculams fuero,ipfc cft,tenet'|

cum. Confernodat£dextrrqurad feufun tallus pertinet, fiJquot; auxilq amp;nbsp;communionis fignum eft,amp; ipfum fignü mutum: quad G4l4t.i. Paulus appeliauit fignum tocietatis. Hue pertinent uarq motus amp;nbsp;geftus. Alia ueroex lus Vocahafunt, qua e auditu percipiuntur, ædunturcy uel per humanas,uclpermaninatorum uoces. Humquot; na uoce aedutur uerba,ribilus,amp; quae alia font huius genetis. Oyo ludir.ii. pertinent uocales tenerae, qualis illa Indicum u. cap. Schiboletto Porro inanimes uoces funt,qux fiunt per tubas,tibias,cornua,tym pana,bombardas,per pullum campanarum, amp;nbsp;per indrumenta fo nora,quæ amp;nbsp;ipfa longirfimelatiifimely patent.

Signa à lam uero dantur tigna à deo in hoc,ut inftruant admoneant^ deo data, rerum futurarum,aut etiam prarteritarum.ucl utres ipfas quarum fignarunt,quodam modo fpeffatorum oculis fubijctant,amp; fimili' tudine quadam représentent, uel utpromiffiones amp;nbsp;uerba deiob' fignent,uifibili aliqua ceremonia, ab hominibus diuina inftitutiogt; ne celebrata,ut deni$fidem noftramexerceant, amp;nbsp;difperfos colli' farietat gantin unum aliquem coetum. Suniautem amp;nbsp;hre non eiufdem fignoruda, generis, ac manifeftaintcr fehabent difcrimina. Quaedam enim prud deo. oriuntur caurfis naturalibus, amp;nbsp;dantur tamen à deo Iigna,qux pt= teritas res,autetiam promilfioties renouent, hominesiy return ge' ftarum admoneant, cuius quidem generis eft Iris apud Molem, Gene.g, Nam perago diluuio, dum deus cum Noe repararetfa' dus,ac foederis fignum inditueret iridem, hanc non codit de nouo, fed iamolim conditam,amp;caurfis orientem naturalibus,noua indi tutione confecrat, ut diluuium in memoriam reducat, promito' nem$ dei ucluti reparet, nuquam uidelicet futurum porro ut terra abforbeatur aquarum inundatione. Interim no habet hoc fignum ullam ceremoniam, qua celebretur inter homines inftitutam, ne' colligit nos in ullius corporis ccetiisue focictatem. Imo refertur fi' gnum hoc ad deum maxime, dicentem, Erit arcus in nube, quem Porthal cum uidero recordaborfœderis æterni,inter me amp;nbsp;uos initi. Hui' ojlmtd. non dilTimilia prorfus funt portenta amp;nbsp;oftenta, ngnainquam in , Luae zi. Sole amp;nbsp;Lunaamp;ftellis, quibus homines cœlitus præmonemur fu,i turarii calamitatum, nifiemendentur per pamitentiamifed ne hxc quidem ullam uel ceremoniam habent inftitutam ad celebradum Miraculo, aut colligendum Sunt rurfus figna plane miraeulofa non natura fa/ignd. lia,licet in ipfis amp;nbsp;naturalia quaedam concurrant: cuius generis dfe jfaerf. uidcturGcdeonis ucllus, amp;nbsp;Ymbrahorologi] recedens in Solario.

'Ezedlix

DËCAD. V. StRMO VT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;77

Ezediix tegis. Hæc uero ut femel fa^a leguntur, ita nullam habet inftiturionem,quæiubcatimitatione amp;nbsp;in certum aliquem fincce, lebrare. Adhibebantur tuncad futuram uiéèoriâ amp;nbsp;fanitatem figni ficaudam amp;nbsp;atteftandam.Exintegro amp;nbsp;mere miraculofa funt,qux Marci ultimo ab ipfo domino lefu appellantur ligna,bcnefïciajn, quam, fanitatis amp;nbsp;linguarii, hominibus nulla humana uirtute aut medicatione,fed folius Chnfti potentia,tollata. Declarabatur ijfdë ueram amp;nbsp;indubitati elfe praedicatione enangelij. quaannunciatur Chriftus dominus erfe uniaerforum, dominus uiœ amp;nbsp;mortis, fata nar amp;nbsp;ipfiusen^ inferni. lam enim cum in nomine Chriftirefurgut mortui,amp; cedunt depulfi motbi,his ipfis fignis approbatur uerum effequoddicitur,Chriftii effe dominum uniucrforum. Sic Mofis amp;nbsp;Aaronis prodigia in Aegypto patrata,Exo. .a feriptura appellant tur Cigna.Erant enim teftimonia amp;nbsp;miffioni s légitimât a deo,amp; po tenti* contra Aegyptum exercendæ ingentis argumeta. Veru non habebant amp;nbsp;illa ullam ceremoniam,non colligebantin ullam fo,. cietatem. lam uero legimus amp;nbsp;figna quaedam paradigmatic elfe, S'gndpara exhibita quidem ab hominibus, fed non fine praecepto dei, ut poft digmatico. finthæcquoq; figna adeo data dici. Sunt iHaa miraculis prorfus aliéna, ac petita quidem non modo à rebus naturalibus , fed etiam Uulgaribus plane : qualia fuhfe legunturleremiæ fanai prophetae Ice.,,. iugum,hydria atque catena, qutbus,domino iubente, res fermone t9.%'. copiofe exportas, nuncctiam hypotypofiac fuffigurationealiqua, figno,inquam, uifibili, hominum oculis quafi infpiciendas uoluit fubijcere. Paria uiderc licet amp;nbsp;apud Ezechielem in cap.t7.et 14, Ha bentautem hæc figna paradigmatica fimiliiudincm quandam cum Chrqsaftiuis, imó funt Chriæ quaedam mixtae. Chriam adiuam Chrif. finijtAphthonius,quat axione aliquid declarat aut demonftran Ueluti cum Pythagoras interrogaretur,quanta nam effet uita mor, talium ? is autem breui momento fc confpiciendum præberet,mox autem fubfidens fe fubduceret à confpeAu hominum : eo modo ea$ aftionefignificans, uitam hominum effe breuem amp;nbsp;momen, tancam. Cxterum in facris proponuntur ferme Chriae mixœ, fer, mone amp;nbsp;aftioneconfiantes : ueluti cum dominus produdoin me dium puello,hæcinfuper uerba adijeit,Amen dico uobis,nifi con^ N4tih,ih uerft fueritis, amp;nbsp;efficiaminibeut puelli, non ingrediemini in regnü calorum. Huiufmodi autem Chriæ aut figna non habent inditu# tionem amp;nbsp;praeceptum dei iubentis hanc ipfam axionem folenni celebrationerepetere. Habenttamen cum his cognationem ali, quam facramentaha figna, Baptifmus uidclicct amp;nbsp;Cena domini.

DE SAC'RA MENTIS.

Signa fa' CI. Nam diuinitus quidem nobis data, amp;nbsp;à rebus petita natura/ (ramenta* libus, citra ullum miraculum, imoin rebus naturalibus fenfibt' Uafreer, libusq?, amp;nbsp;maxime uulgaribus inftituta funt, aqua,pane amp;nbsp;uino. nuntur ab Habent hrc cum alijs à deo datis fignis communia,quod reno' «bjs fignis, uantres praeteritas,adumbrant etiam futuras,amp; fimilitudine rlt;prC cum quibus fentant res fignificatas. Habent peculiare quo differunt ab-alq$ multacomi quodadiunamp;shabent cum praecepto ceremonias, quasipfe doquot; munia ha* minus ecclcfia fuam celebrare iuffit: amp;nbsp;habenthoc peculiare, quod bent. obfignando promirfa dei, nos deo amp;nbsp;cum omnibus fandis uifibi' liter coniungunt, amp;nbsp;facrofandis myfterijs fidei in Chrifrum dediquot; cata funt.De his porro differemus paulo fufius amp;nbsp;diligentius.

Sacrament signa facramentalia Chrifti amp;nbsp;ecclcfiæ Chriftianæ,quæui/ sum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;delicet Chriftus dominus ccclefiar fur tradidit,ecclefia autem Chri'

ftiana ab ipfo accepit, amp;nbsp;religiofiffimeeuftodit, à fcriptoribus Lad' nis appellantur Sacramenta. Atuocabulum hoc nullibi extaiin to ta fcriptura fanda, nifi quod co ufi leguntur interpretes: uocabu« Ium autem figni frequens eft,ac quod noftrum attinetinftitutuni fignificantiffime ponitur Gene. 17. amp;nbsp;Roman. 4. interim uoceffl Latinam Sacramentum nec abhorrentes reijcimus. neque reijcien' tes nonamcomminifcimur. Placet nox Sacramentum,modo quis ca utatur legitimeSAuguftinus epiftola ad Marcellinüg.Longum effet difpuiare,inquit, de uarictate fignorum, quæ cum ad res diuiz nas pertinent, facramenta appellantur. Hinc petita eft haud dubie vulgaris illa defcriptio aut confignatio , Sacramentum eft facrx rd fignum: quæ quidem ut reijci non poicft, ita nemini obfeurutn eft ca rci naturam plene non comprehend! exprimiuc,aut ab ns qut amp;nbsp;ipfa facra funt figna,diftingui. Profertur ergo alia, certeexadiot definitio,Sacramentum eft inuifibilis gratix uifibtlis forma. Quoquot; niam uero amp;nbsp;lire non ufquequa$ rei naturam exponit, mdi« multis uifa eft, quæ fichabet. Sacramenta funtcerlt;moniæ,quibuS exercet populum fuum dominus,ad fidem primum excitandam fouendamtp: deinde amp;nbsp;ad teftificandam apud homines religio« nem. Reamp;equidem hoc dicitur. Quid uero fipaulo copiosus h' Qkdfitfa berius^fic defcribas^ Sacramenta funt axiones facrar, uerbis fue eromentu. promiffionibus euangelicis amp;nbsp;ritibus prarferiptts conftantesiecdquot; fiæ diuinitus in hoc traditæ, ut euangelicam praedicationem aitc ftentur atque obfignent, fidem exerceant, rcbuslp terrenis amp;nbsp;ulli/ bilibus magna dei myfteria reprzfentent, amp;nbsp;ob oculos ftatuanu deniep utecclefiam uifibiliter colligant, fui$ moneant officq. ER Unc longe pctiia,difiu(a,amp; multiplex,multis inquicx panibuasd

IDËCAD. V. SËRMO VT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;78

. I lcaa,dcfïnitio:uerum libetaperte agere, amp;nbsp;rem totam femel oculis a' confpiciendam proponere : lingula deinceps per partes iUuftrabi' gt;1' mus,amp;rcripturarumtcftimoni)§confirmabimus.

O' hm ut de Vocabulis huic rei inditis plenius dideram,uideo La, Sderdmeu 0' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tinos feriprores (aeramentum dixiffe iufiurandum ,autreligiofam tumproit«

rë nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obligationem: quod haec quibufdamgt;opinor,ceremonijs peragere reiurondo.

jSr tur. M. Varro lingua: Latina: lib,x. explicans quid fit facramento 0quot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;contendere. Qui petebat,inquir, quilp inficiabatur de rebus alijs

,d utrity quingentos iris ad pontem deponebant, de alijs item rebus ii'certum numerum a«ium:qui ucro indicio uicerat,fuum facramen, [i' tum à facro auferebat,ui^i adzrariu redibat. Quia itacp facris in, terpofuis, deo amp;nbsp;omnibus fandis per participationem (aeramento 1? tum obligamur,adeotyamp;ipfe deus (aeramentorum tehimonio fe d' nobis ueluti iureiurando obftringit,Sacramenti uocabulum appo. j/fitirfime fignis noftris indiium apparet. Legitur apud Latinos (eri, tOptoresamp;de Militari quodäfaenmento. Non cnim pugnare phas Sderdmén# J 'erat, nili facramento adagiis. Conceptis autem uerbis iurabant (e tum milite ffl omnia flrenue fafiuros (ut ait dere mtlirari Vegetius ) quæ praece, re. m pitfetimperator, nunquam defecturos militiam pro republica Ro, fl' mana.Dabatur donatiuum ueluti pignus amp;authoramentum; da, lifbant nomina: lignabantur notis, lam quia nos noftris facramen, m tis,bapti(mo maxime, recipimur amp;nbsp;infcribimurin militiam Chri, 10 ftigt;amp; facramentis fumptis nos profitemurattcftamurfy effe Chri, ii'fti milites, inde nec abfurde nec pratter rationem ligna Chrihi amp;nbsp;dcedefix facramenta appellantur. Interim nolo pertinaciter conten ifldere uocem Sacramentum illa cauffa potirfimum (acris illis (ignis i#noftris à ueteribus elfe attributam. Nam Era(mus ille Roteroda. o Smus linguarum pcritilfimus amp;nbsp;in facris uctuftisty (criptoribus, fi , lt;quis alius,feduld uerfatus, in Catacheli (ua (ymboli , Qui exadi ofUS loquuti funt, inquit, (aeramentum appcllantiufiurandumaut j S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obligationem numinis ac religionis intcruentu confirmatam. At

M maiores nodri uocem eam accommodarunt ad fignificandum id , 0quod Grzei dicunt Myfterium,quod religio(um arcanum poliis i'dicere.Quia ab his tranandis (ecludebatur uulgus. Hæc Eraf. Fue j' runt ergo ueteribus (criptoribus ccdcfiafticis (acrameta dida qualï t'mydetia.

C nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eade enim ligna appellantur à (criptoribus ecclefiafticis Graecis Myfifrium

P Mvçipia.Quæ Latini ferè interpretantur (aera amp;nbsp;religio(a arcana, ar quid.

it, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cana inquam (aera, à quarum celebratione (ut modo didium) ex,

Ifteludebatur prophanum uulgus . Nam Gcclius in Legionibus

DE SACRAMENTIS.

antiquis dia# arbitratur myftcria rf« pvcootr? Txpep Uov, quod oportet occludentes, fiue qui conclufi ea peragunt, cuftodire intuS ac nulli proterre prophano:underefteuocauerimus Myftcria fc dufa amp;nbsp;arcana facra. fotis initiatis cognita, folisty celebranda fan' amp;is.Videri tamen poterat /uvsipiop dcriuatu à^vswt amp;(uvu, ficut 'i^quot; 4Rv7up?op, ex ano amp;nbsp;/vo,utetymon apud Graecos non magis ualeat g icftamenti apud Latinos, quod fumentisconteftatio. Quanquam non nefeiam quid hic quoq; nonnulli difputcnr. Certe Myftcria dicunturSacrameta quod inuolucro tegant res alias magis tacras. Libenterautem hac uoce in epiftotis fuis utitur Paulus. Ac ratio pa tet curattributa Iit hæcuox facris Cliriftizhæ ecclefîæ fignis. HxC Mdtth„, enim Colis nota Cunt fidelibus,exciitduntfy prophanos. Certe prf Bphef). dicatio euangelica dteitur amp;nbsp;ipfa m yfterium regni dei, nimirum quodexduhsimpuris,perlpeaum fit Colis dei filijs.Dixit enim my Mduh. 7.ftagogus dlc nofter, Neproieccritis margaritasanteporcos,nequC dederitis quod Canaumcft canibus. Et Paulus, Quod fiadhuc uc' latum eft,ait, euangelium noerum, in hisquipereuntuelatum cft, in quibus deus huius Caeculi excarcauitfenCus incredulorum, gt;, Co rinth.4.

Symbolum Porro ex Grateis ecclefir doloribus picric, facramenta no' quid. ftra appellaruntev^fo»,qur uox amp;nbsp;à Latinis recepta cft, amp;nbsp;uCuré patur frequentiOime Deduciturea à avMCahAamp;,id tftconfero. Colla' tionecnimilluftrantur amp;nbsp;reamp;c perfprciunrur Cymbota. Significa: ergo Cymbolum fignum quod relationem habetadaliud: quem' admodum dicimus fignum militate Acuarius quidem fuit olim fymbolorum apud Graecos uCus. Habebant enim in facris fua fymbola,figna,inquam,allcgorice aliquid infinuantia: utin facriS Bacchi Cymbolum erat, quod circunfercbant bacchantes cribrum, fignificantes utiqi ebrios effe funlcs. Quid quod fententir recon' ditioris aliquid CenCus comprehendentes, per allegoriam aut X' nigma, Cymbola dici ceperunt ^Nam nota funt fymbola Pytha' gorr. Ita myftica theologia nuncupari cepit fymbolica , nimi, rum myfterijs implicita fecretioribus. Inde fymbolicum cft,quod amigmaticum amp;nbsp;allegoricum cft,longe aliud habens in rccerfii, quam fronte promittat RurCus fymbolum dicitur,quod interfpon fum amp;nbsp;Cponfam ex mutuo confenfu interponitur, fidei munuS, nt liceat à pafto recedere. Deniep dabantur militibus fub ijCdcm fignis merentibus, Cymbola Dabantur item in quibuCdam ure »us,amicis, ad uiemas amp;nbsp;fodas urbes concedere nolentibus, fymbola.

DECAD. V. SERMO VT. 7, fymboîa, hoc eft tefferr, quibus uifis inteUigebant efferentem hu, inaniter elfe tranandum,ueluu focium amp;nbsp;amicum lingularem.Vc teres itaqueSymboli uocem (aeramentis noftris accommodarunt, quod Iiæcnobis maxima dei myfteria repœfentanr, allegorica amp;nbsp;ænigmanca funt,quoddenny ipfe dominus facramentorum infti® iutionefenobi$,nos illorum communione, ipü amp;nbsp;omnibus fan, dis obftringtmus, teftificantes amp;nbsp;palam profitctes nos flrenue fub fignts domimmihtaturos. Praeterea admonent nos facra Tymbola dileftionis fraternae, urmeminerimus cos qui nobifcum de cadem menfa participant, amp;nbsp;eodem abluuntur baptifmo,impenfiihme ut filios dei amp;nbsp;fratres noftroserfediligcdos. Hæcdc (aeramentis quid fint, quibus uocentur nominibus, amp;nbsp;quare fic nuncupentur,con, fignarfe fufficiat.

EXPONENDVMautem ante omnia uidetur,aquo au, Solui deus thore proféra fint facramcnta,amp; quas ob causas inftituta Confeß facramtn-fum cd apud omnes ferë, folum deum inftitucre porte facramenta, toraauthor non homines,non ipfam quoep ccckfiam Eftenim inter Seholafti, cos,qui fubmonet cedebam,ut meminerit fe non eße dominamfa cramentorum, fed miniftram,nccporte hanc magis inftitucre for, mam facramcta[em,quam legem aliquam diuinam abrogare. Sed amp;nbsp;Aquinas parte,, quzft. 4amp;. articulo x. Ille inftnuir, inquit, ali, quid, qui datei robur amp;uirtutcm ;frd uirtus facramcnticftà folo deo : folus ita$ deus pouft inftitucre facramenta. Et reuera folus deus cultum legitimuminftitucre potefr Pertinentaute facramenta adculium,unde folus deus facramenta itiftituit. Siquis inueteri tc, Ifaiœ uit. ftamento obtulirtct facrificium non pneccpium àdomino,ncc ob, tulißct co modo quo iußeratimmolare dominus,non modo nihil utilitatis inde percepirtet, fed infupercomifitfetpiaculum perna ex piandum longe funeftirtima. Quis enim ignorat filios Aaronis Zeuit. io? ignem alienum offerentes, cœlitus delapfa flamma horribiliter erte concrcmatostDifplicct ergo domino ceu prophana : necp légitima facramenta dici merentur,quç non habent ipfum dominum autho rem. His acceditquod facramenta diuinae erga nos uoiuntatis amp;nbsp;bcneuolcntir tcAimonia amp;nbsp;quali figilla funt. Ai quis oro melius rtaius amp;nbsp;certius de diuina uoluntate tcftabitur,qurim ipfe deus! Sigillum dei nemiquam appellati amp;' haberi meretur, quod ab ipfo deo non eft appenfum,autimprertum,ingt;d adulterinum eft ß, gillum quod à dec non eft profectum, interim tarnen dei nemine uenditatur. lam amp;nbsp;S Augußinus, quod omnium iir orc uerfatur, fixiffc legitur,Accedu ucibum ad elementum, amp;nbsp;fit factamentum:

1^ 3;

DE SACRAMENTIS.

wnde colligimus in facramenus potimmas partes habere ipfum do uerbum:ucrbum inquam dei,non uerbum hominum,nö ecclcfix: unde denuo fequiturfignum proficifci oportere ab ipfo dco, non Eliis hominibus,heet numero multis,eruditionedoais,amp; uitat in' nocentia fandisoutiam alius author facramentorum effe nequeat, quam deus folus.

SdfrdmZtd nbsp;nbsp;nbsp;Qtemadmodum uero recipimus uerbum (alutis amp;nbsp;gratir,ita

uelutiex nccefleeft nos accipere amp;nbsp;ligna gratiae. Licetautem uerbum deino mortibus bisannuncietur ab hominibus,non tamen illud ampleamp;imurtan' ChriJliactiquam uerbum hominis,fed ueluti uerbum dei,iuxta illud apoftoli, dpenda. Cum acciperetis i nobis fermonem,quo deum difcebatis,accepifti9 t. Thef. 3. non fermonem hominum, fed ficut erat nerefermonem dei. Spe' fiare enim nos conuenit primum auihorem, qui ablegatis difeipu Marci lt;6. Hs fuis dixit,Itein orbem uniuerfum, amp;' praedicate euangelium om Mdtth.z3. ni creaturx,docenies eos feruare omnia quaecunep praecepi uobis: Luca io. amp;nbsp;baptizantes eos in nomine pahis, amp;nbsp;nlij,amp; fpiritus fanai. Qu' autem uos audicrit,meaudiuitquiautem uos repulerit,me repulit» Ideoq;tameifihominum manibus adminiftrentur facramenta,à rc ligiohs tamen illa non percipiuntur tanquam ab hominibus,fd uelut c manu ipfius domini, primi facramentorum authoris. HuC cnim pertinet quod in euangelio legimus quxfiuitfe dominum, Matth.ii. Baptismus Ioannis c coelo nean ex hominibuserat? Certe Ioann6 qui baptizabat,homoerat : fed quod baptizabat,ex inftitutionc dd bapiizabat:erat ita$ baptifmus Ioannis ccœlo. licet aqua fluerctcX abylfo in alueo Iordanis, ipfely loanncs uerfareturin terris. Hu' t.Cor. 11. præterea pertinet, quod Paulus diferte pronunciauit,Ego enim aC cepi à domino,quod amp;nbsp;tradidi uobis. Quaquam ergo homo erf« Paulus, amp;nbsp;homo quidem peccator, quod tarnen tradebat cedefir, non ex feipfo, aut ullo inuento humano tradcbat,fed ex tradition' Chrifti,ut iam traditio,Ghrifti fit traditio,diuina amp;nbsp;cœleûis. Pœ«' rea operatur uel hodiein ecclcfia fua fummus ille amp;nbsp;artemus pon' tifex nofter, cuius minifterio funguntur, id eft cuius iulfu baptizat, amp;nbsp;cuius inftitutionc facrum exhibent conuiuium, qui funt difpen' fatores myfteriorum dei. Opus ergo illius ingenue agnofcendum eftà nobis omnibus. Hæc autem de Sacramentorum author' haftenus.

Cur fera. Caudas inftitutionis facramentorum, cur uidelicet res fpiritui' mtto nobis les amp;nbsp;cœleftes nobis traditaeaut commendare fint,fubfignis aut irflitutd in fpeciebus ritibusty uifibilibus,Lombardus in fententijs tres num'' Tamp;us uifibi rat:quarum prima ita friget,ut cam pigeat commemorare,Menium lifar. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;enim

tnim in eo conftituit,qucd dei imperio,ut ait, falutem homo qux, rit in inferioribus fe. Quibus tamen mox addit,Etfi non ab illis.fed per illa à deoflatis quidem amp;nbsp;illudipfum effuties inexpenfum. Re liqua : duæ,nempe quod propter eruditionem, amp;nbsp;propter exercita» donem,inuenta (int,non prorfusabfurdx effe uidentur. Veri0ima amp;nbsp;maxime propria cauffa,cur facramenta fintinftituta fub lignis uiribilibus,uidetureffe diuina partim bonitas, partim Iiumanaim= becillitas Difficulter enim inteliigimus res diuinas arg calefies, fi ab($ inuolucro aliquo,ita ut natura Tua funt,puœ amp;nbsp;illuftres,pro. ponanturreâius autem faciliusfy intelligütur, fifuffigurentur no» bis per terrena,hoc eft per ligna nobis familiaritercognita Proindc ficuti parabolis benignus dominus ncgotiüregni dei obtexit, imo illuftrauit ornauit^: ita fymbolis quoq; idem ipfum negotium ob oculos quodamodo ftatuere,amp; quali in piamp;a tabella demonftrare, refricare, renouareamp; rcprxfentare uoluit. Hanc utmaxime pro-priam cauffam agnouit amp;nbsp;loannesChryfofiomus, qui Homelia Chryfoflo. in Matth. $;. Nihil fcnlibile, inquit, tradidit nobis dominus. Res deauffa quidem fenfibiles funt,omnia tamen intelligibilia Sic in Baptifmo peranun# per rem fenfibilem datur aqua:quod autem perficitur,nempe rege. torm. neratio amp;nbsp;renouatio,mcte percipitur. Nam fi tu incorporeus elfes, nuda tibi hxc tradidifietomnia dona:quia autem corpori coniun» âa eft anima tua,in rebus fenlibilibus ea quæ mente percipiuntur, tradidit Id quod non ideo adduco,quodhumanoinnitar teftimo, niorfed quod uideam D.Ioannem Chryloftomum obferuato feri» pturarun)more ita elfe loquutum. Quis enim nefeiat facras literas parabolis, fimilibus,allegori]S fymbolicisfy fcatere loquutionibusC Quibus fane dei Ipiritus utitur, non propter fcmetiplum,fed pto= pter nos. Notiffimum cft enim illud domini in euangelio cum Ni lom.,. eodemo de regeneratione ccclefti, per inuolucra aeris amp;nbsp;aquar di» (putantis atq; dicentis,St terrena dixi uobis amp;nbsp;non creditis,quomo dofi dixero uobis caleftia,credetis lt;nbsp;Atqui appellauit Terrena, dex irinam illam fuam de regeneratione ccclefti per terrena fymbola aquar amp;nbsp;ipiritus fiue aeris ac flatus fuffiguratam:pcrCcrIefiia uero illam eandem intellexitdolrinam de regeneratione ccclefti, fed ci» tra imaginationem fimilitudincm aut fymbola nude traditam. Si» gnificauit ergo dominus facilius capi ab hominibus dolrinam rt rum caleftium inuolucro aliquo telam, quam nude amp;nbsp;fpiritua» liter plane naditamrut facillime ex collatione rerum no admodum difparium colligi poffit,non alia caufa amp;nbsp;(aeramenta diuinitus elfe inucnta,quampcrfamp;icuac dcmondianonis amp;nbsp;illudrauonis rerum

bE SACRAMENTIS.

4Mtog4, cœleftium gratia. In q^i re obCeruanda nenit Analogia, quieft iptitudo gurdam,proportio, feu ui Cicero uocauit conuenientia, rerum,in quamagnis d;agnatarum,ut fine ta kuiter tranfmirfa ta lio (aeramenti plene non intdligatur, excuffa autem amp;nbsp;ad plenum ob(cruata,àmgt;â,gt;b,p hoc eft inttliigentiam reconditiorem, fine iabo, re orferat contemplanti,Exemplis id forte in rerum tradatu illuftra bitur diligentius.

Ldidadur nbsp;nbsp;Quifquis ergo exade hanc(aeramentorum inuentionc expend

d^nmur deric, non poteritnon laudibus inGgnem domini uchere bonita, propter in, tem,quae myftcria regni dei non tantum miferis recludit mortali, flituta fa, bus, fed rationem quoque habet infirmitatis humanat fingulareffl, cramenta. qua nobis condefcendens,nobifcum quodammodo balbutit,dumi uidelicet myftcria cœleftia terrenis adoperta fymbolis, pro captu noftro formans, amp;nbsp;declarat fignificanti0ime,amp;quafi oculis cotem' Sapientia pianda fubijeit. In eadem liac facramentorum inftitutione laudarc dei relucet etiam licet diuinam fapientiamiGmodo paruis licet coponcre ma' mfacramh gna.Nam hic mos in mundo quafi pro legereceptus eft, quod fa' torum infli pientirfimiquiqj maxima lapientia: myftcria, no uetbis modo, fed turione. amp;nbsp;Tymbolis adiunftiS'fuis commendaruntauditoribus, nimirum ut duo fenfus nobilirfimi in homine, auditus amp;nbsp;uifus, fimul pcrcd Icrentur amp;pcrmoucrentur grauiuserficaciusfy. Plena funtexem' piisphilofophorum gentilium uolumina. Quid quod ueteri quO« que dei populo huius generis cederunt amp;nbsp;abipfo deo data funi „plurima/

Mot fande Rutfus quando in foederibus fanciendi s autin ferijs magnity dorumfa, momentipollicitationibus confirmandis,homines figna ucritatis, derum. gratia fidei concilianda: promirfis interponunt: iccirco dominuS hacquoq; in rehumanum morem imitans, fœderi fuoæterno, amp;nbsp;promirfionibusuit=,fignaadiecit fidei amp;nbsp;ueriiatis, ipfa inquamfe cramenta,quibus promiffiones fuasipfamty euangth] fui doari' Hamp;.g. nam obfignatNcchoc ipfirarum autnouumeft. luranthomineS pec ipfum dominum,dum alios deueritatepromiffionum fuaruffl uoluntreddere certos atepfecuros: iuraffe ergo legitur amp;nbsp;dominu, ipfein Geris literis, amp;nbsp;iuralfe quidem perfemetipfum, cum uiddquot; cct promiffionumhxredibus eximie uellet oftendere, ut ait apoflo lus,confilt i fui firmitatem. Prat terea mos fuit prifeis hominibusfc dera ferientibus, hoftiam diffecarein partes,atq; per partium dirfe Qarum medium tranfire,eafytcftari ceremonia, fubijccre fc dirfquot; Gene.ts. clionis pernae aut fupplicio,nififtent paais firmiffime. Ad cu uerô modiidominus cum Abrahamo foedus initurus aut reparaturus, quod

DECAD. V. SBRMO ŸT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8(

quod Mofes copiofe defcribitGene.if.cap.iubet Abrahamum bu. eulam,capram amp;nbsp;arietem,triennes,dißecare, amp;nbsp;partes ex oppofito collocare:quodcumfecifletAbraham, ipfc dominus, fubfpecie lampadis aut facis ardentis, per partes illas medius trantiuit, ut inde intelligerct Abraham terram Chanaan femini ipfius certo fore tradendam, neque quicquam eorum quae ea padione promis feratdominus,irritum futurum.Quando ergo bonus amp;nbsp;uerax do= minus femperfuifimilis eft,amp;tuncquidem eo quo diximus mo, do fe fuæattemperauit ecdeliæ, quid mirum autnouum obfecro, fi nobis hodie quoq; fub rebus uifibilibus Ggnacula uel figilla fuæ gratiae amp;' myfteriorum regni dei reliquit^Atq; Inchavenus de fa, cramentorum cauris prçcipuis,ob quas inftituta funt, differuimus.

IAM uero de fpecie amp;nbsp;numero (aeramentorum,qui locus pre Specie: fire cedenti proximus eft,uaria difputata funt à feriptoribus,poftremi cramento, temporis maxime. Prifcis enim res illa, utpote planiffima perfpe, rum. amp;iirima$ paucis abfoluebatur. Atqui feripturas perueftiganti, ui, dentur alia quidem ueteris, alia uero nouiteftamenti ac populi elfe facramcnta.Et ueteris quidem populi (aeramenta fuere Circunci, Numerus fio amp;Pafcha,quibus acceffcre facrificia. De quibus copiofe dixi, facramen. mus Decadis 3. Sermone 6. Similiter autem noui, id ch Chriftiani torum. populi (aeramenta numerant literx apoftoliœ duo,Baptiimum amp;nbsp;Cenam dominicam. At Petrus Lombardus (eptem numerat, Ba, ptifmum,Pa:nitcntiam, Euehariftiam, Confirmationem, Extrema unftionem.Ordinem amp;nbsp;Matrimonium. Hunc (equitur totus grex interpretum amp;nbsp;turba theologorum fcholafticorum. Cæterum pri, fcidodores ecclefir fereomnes duo præcipua commemorant fa, cramentarinter quos Tertull. primo amp;nbsp;quarto libro conea Martio, nem,amp;in libro de Corona militis (ignificanterduo tantum recen, (et, Baptifmu uidclicet, amp;nbsp;Euchariftta. Auguftquo$libde Doft. Chrift.;.cap 9.Dominus (ignis nos non oncrauit,inquit,(cd quæ, dam pauca pro multis, eademl y faélu facilima, amp;nbsp;intelleau augu, ftiirima,amp;ob(eruationecafti(fima,ip(e dominus amp;nbsp;apoftolica tra, didit di(ciplina:(icuti eft bapti(mi(acrementum amp;nbsp;celebratio corpo ris amp;nbsp;(anguinis domini.Idem rur(us ad lanuarium epift. 11s. Sacra mentis numero paueirfimis, ait, obferuatione facilimis , fignifica, tione przftantirfimis,focietatem noui populi colligauit,ficuti eft ba ptifmus trinitatis nomine confecratus, communicatio corporis amp;nbsp;(anguinisipfîus, amp;nbsp;fi quid aliud in feripturis canonicis comenda, tur,exceptis his, quæ(eruitutc populi ueteris, pro congruentia cor. dis illorum amp;nbsp;prophetici temporis,onerabant,qua in 5,libris Mo,

X

DE SACRAMENTIS.

fis leguntur.Obferuandum autem uideturquod no dicit. Et fi qui alia in fcripturis canonicis cömendantur ; fed, Et fi quid aliud, amp;G Id quod palam arguit ipfum non de facramentis loqui, fed de ob' feruationibus quibufdam,amp;ufurpatis amp;nbsp;receptis ab ecclcfia:6cud amp;nbsp;confequentia in Auguftino ucrba declarant. Fateor tarnen inge nue eundem alibi amp;nbsp;facramenti Ordinis mentionem facere: ubi ta men illud quoq; mihi expendendumuidetur,quodidcmilleamp; Chrifma,amp; Prophetiam,amp; Orationem, amp;nbsp;alia quaedam huius no œ,non minus gOrdinem,facramenta appellat,amp; quod fcriptura, rum facramenta idem fubinde in ore habet: unde claret facramenti uocabulum in illius fcriptis aliter ac aliter ufurpari.Hæc enim fact# menta uocauit, quod Tacrofanéla fint, cfpiritu deifanao profeamp;a, quod fan(fta fint dei inftituta ab omnibus obferuata fandisruthrC iam differantab ijs facramentis, quæadiones facræ funt, uerbis amp;nbsp;ceremoniis confiantes, confortes^ in unam colligunt focietatem. Rabanu: Sed amp;nbsp;Rabanus Maurus diligens Auguftini lucubrationü leder, Móiuriu. amp;epifcopusMoguntinus,lib.de Inftitut.clericorum 1.cap.14.Sunt autem facramenta, ait, Baptifmus amp;nbsp;chrifma, Corpus amp;nbsp;fanguis: qua: ob id facramenta dicuntur, quia fub tegumento corporalium rerum, uirtus diuina fecretius faluiem eorundem facramentorum operanir: unde amp;nbsp;a fecretis uirtutibus uel facris, facramenta dicunt tur.Floruit hic circa annum domini S3O. ut uel hinccolligere liceat prifex apoftolicæ eeelefiæ non fuiffe plura, quam duo facramenta. Ambrofij hic nullam mentionem facio,licet amp;nbsp;ipfein libris fuis de Sacramentis, non tot enumeret ficuti numerauit fcholafticorum grex : quod libri eius non recipiantur ab omnibus dodis pro ge nuinis Ambrofij libris. Ita nihil moueor Dionyfij librorum au thoritate, quibus quid dodimmus optimusfyquifq? tribuatin a' pertoeft. Vtcunq; ueroilla habeant, Scriptura facra unica uineamp; omnium in ecclefia return gerendarü certiffima regula , Baptifmu amp;nbsp;Cernam nobis tanquam folennia Clirifti inftituta amp;nbsp;facramere ta commendat.Ea ergo fufficiuntnobis,ut nihil nos moueat,quiamp; quid tandem contra aut præterhæc afferatingenij humani acum^ quod nullam unquam poteftatcm accepitinftituendi facramenta. Salubre: ri Interea falubres ritus , amp;nbsp;falutaria dei inftituta , obferuationes^l tut «chfiœ religiofas eeelefiæ Clirifti non contemnimus. Diximus alias quid noncontem fentiamus amp;nbsp;doceamus de Poenitentia, amp;nbsp;de Ordine ecclefiaftico: Wintur. dicemus fuo loco de reliquis illis , quæ neoterici uendiiantpro f# cramentis.Ita etia alibi,quantu fatis erfe putauimus,differuimus de fimilitudinc amp;nbsp;diTerentia factamtutorum ucurisamp;noui populi.

VIDEA'

DÉCAb. V. SÉRMO VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;81

VIDEAMVS modo quibus rebus facramenta confient. Seri, pturarumamp;omnium fandorum teftimonio confiant duobus,ê figno amp;nbsp;re fignata, èuerbo amp;nbsp;ritu,c promiffione euangelica amp;nbsp;ce, remoniarère externa amp;nbsp;interna, ere, inquam, terrena amp;nbsp;cœlefti (ut babet martyr Chrifti Irenaeus ) ex re uifibili amp;nbsp;inuifibili, c fenfibili Lib.contra amp;intelligibili.Huccnim pertinetquod D.loan.Chryfoftomus in hœrtfa«. Matth. ov/w gt;èp, inquit, oIamp;xtw wapUtoxy, i/uw o }^isof% am aiôxrà O' rça^piaia wavia ft voxT% Czterum appdlauit ouôxà fcnfibilia, quæ ui* dclicetexternis fenfibus, utpote uifu, auditu, guftu amp;nbsp;tadu perci, piuntur. „xra uero intelligibilia aut mentalia, quæ mente uideli, cet,intelledu,confideratione amp;nbsp;animi difcurfu aut ratiocinatione, non carnis quidem,fed fidei,percipiuntur.Scripturarum demofira. Signo e tione res fietlUufirior. Dominus dicit in euangelio difcipulis fuis, refignata Ite in orbem uniuerfum, amp;nbsp;praedicate euangelium omni creaturæ: confiant fa qui crediderit amp;nbsp;baptifatus fuerit,faluus erit. Baptizabitis autem in cramenta. nomen patris amp;nbsp;filij amp;nbsp;fpiritus fandi.Eadem feriptura euangelica deIoanncBaptifta dicit,Baptizabat[oannes in deferto, praedicans Marci r. baptifmum poenitentiae in remiffionem peccatorum.Ita amp;nbsp;S.Lucas icftatur D. Petrum ad Ifraelitas dixiffe, Refipifeite, amp;nbsp;baptizetur u, Xfloru 2. nufquifq; uefirum in nomine lefu Chrifti, in remidionem peccato rum,amp; accipietis donum fpiritus fandi. In baptifmoitacyaquauel aquxalperfio in nomen patris amp;nbsp;filij amp;nbsp;fpiritus fandi, amp;nbsp;totum il ludquodfitabecclefia,eftfignu, ritus, ceremonia , ac res externa, terrena atq, fenfibilis, fenfibus, inqua,patens amp;nbsp;expofita : at remif, fio peccatorum,participatio uitae,conforiium cum Chrifto amp;nbsp;mem bris eius,dona item fandi fpiritus,quae conceduntur nobis per gra tiam dei,in fide lefu Chrifti,res eft fignificata,interna,cœleftis acin, tdligibile illud, quod mente fideli percipitur. Adeundem modum teftificans feriptura et de Coma domini altero ecclefir facramento, Dominus, inquit, lefus accepto pane,gratias egit, fregit, difiribuit Matthz«. difcipulis fuis,amp; ait,Accipite,edite,hoc eftcorpus meum, quod pro Lucoh nobis traditur. Similiter et poculo accepto dixit porriges. Bibite ex hoc omnes , Hic eft fanguis meus, qui eft noui tcftamenti,qui pro multitudine effunditurin remiffionem peccatorum. Hoc facite in mei commcmorationem.Iam itaq; in Corna domini tota illa adio qut fitabecclcfia ad exemplum fummipontificis Chrifti, fradio inquam panis,diftributio,adeoq; conuiuium ipfum aut perceptio panis amp;nbsp;uinifgnu eft,ritus, ceremonia,ac res externa hue terrena, ipfum illud fenfibile quod patet fenfibus. Crterum intelligibilc amp;nbsp;res fignificata, interna et ccclcftis,cft ipfum corpus traditum pro no

DE SA CRAMENTIS.

bis, amp;nbsp;fanguis eWufus in remiffionem peccatorum, adeofyredem' ptio noftra amp;nbsp;comunio quam habemus cum Chrifto amp;nbsp;omnibus fancis,amp; quam habet ille in primis nobifcum.

Ex his facile licebit certum conftituere de uocabulis iam iam huic inditis negotio. Externa enim appellantur figna,quod fint Signa exe corporea, foris incurrentia fenfibus, quibus hauriuntur. È diuerfo terna et res appellamus ipfas res fignificatas internas, non quod res ipfis inclu interne, fæ lignis Iateant,fed quodinternis animi facultatibus per fpiritum Signa terre dei concerfis percipiuntur. Ita quoq? eadem figna nuncupanturamp; na c wfibi terrena amp;nbsp;uifibilia,quodrebus condent c terra fumptis, aqua uideli Ha.rcs cal ccet, pane amp;nbsp;uino: amp;nbsp;quod in his fpeciebuscoram uideantnr.Porrd fles O mui cœleftes amp;nbsp;inuifibilesdicunturres fignifïcatæ,quod fruamp;us ipfarü fibiles. fit cœlcftis.quodty oculis animifeu fidei, non corporis, cernantur.

• Alloqui enim ipfum domini noftri lefu Chriftt corpus amp;nbsp;fanguis, quæ in cena fpecie panis amp;nbsp;uini repræfentantur fidelibus,fuapte natura no funt cœleftia aut inuifibilia.Corpus enim domini noftri fua fubftantia amp;nbsp;natura noftrocorpori confubftantiale eftt caleftc quidc amp;nbsp;ipfum ,ppter liberatione à corruptione amp;nbsp;infirmitate, aut propter clarifica tionc,nô naturç euacuationcautdepofitionc,appd latu. Idipfum uifibile eftno inuifibile fua natura, refidens in calis: uidetur tamea fandis cœna celebrantibus, non corporis quide, fed animi oculis, ideo propter nos inuibbile dicitur,quod in ieipfo no Verbum et eftinuifibile. lam Verbuin facramentis dicitur, amp;nbsp;eftdiuinaeuolun ritur. tatis teftificatio,beneficioru amp;nbsp;promiffionu dei comemoratioamp; rc nouatio,inftitutio icë amp;nbsp;præceptü dei,quod(aeramentiauthoremo dum amp;nbsp;fine oftendit.Verbum enim in baptifmo illud eft,quodniO do recitauimus,Itein mundu uniuerfum,amp;c.In Corna domini,uct bum dei illud eft, Accepit lefus panc,amp;c. Ritus autconfuetudo amp;nbsp;mos eft,petitusabexemplodominiprçeuntis axione facra, in qua amp;nbsp;preces amp;nbsp;ea quæ recitantur euerbo Chrifti,cöprehendimus. N^ ut ille pane fregit Sddiftribuit, fimiliter amp;nbsp;poculu diuifit:ita fanamp;a imitatione amp;nbsp;ritu facramentaliidem imitamur in axione facra: ut ille gratias egit,ita amp;nbsp;nos agimus gratias. Inuocamus fuper bapti' fandos certis precibus auxiliu amp;nbsp;gratiam domini : recitamus locos quos ad negotiu baptifmi pertinere credimus certos ex euangelio. Idem folemus amp;nbsp;in celebratione Cœnæ dominiez cxequi. Veru no eftinftituti noftri fufe amp;nbsp;exaae nunc de Ritibus facramentorü diP ferere: quos tarnen optimos effe arbitramur,!)fint petiti ex facris,amp; Promiföo modum non excedant.De quibus fuo loco.

eCcremo Alqæuerbo reponüt(pmifrionë,fp ritu ceremonia. Acin uoca' W« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bulo

DECAD. V. SERMO VI. 83 bulo guide Ceremoniæ non uidco ullu periculiï;fiquidem per Ce 'emoniam intelligatur externus ille cultus amp;nbsp;ritus, quem ipfe dns Tuo nobis exemplo commendauit,amp; celebrandum reliquit. Et re^ uera figna facramentalia non funtfimplicia figna,fed ceremoniae feu adiones religtofe.Ita nullum periculum elfe uidctur amp;*! uo' ce Promirfionis,modo per Promiffionem intelligamus praedicatio ncmeuangelij, amp;nbsp;commemorationem promi0ionum diuinarum, quas in praedicationeeuangelij amp;nbsp;celebratione facramentorum re citantes ufurpamus, Deum uidelicetnos propter Cliriftum in fide recipere in fuum confortium,abluere à peccatis,donare narijs cha, rifmatibus : Cliriftum pro peccatis noftris traditum, erfudirfe fane guinem ad expianda omnium peccata fidelium. Nam in celebra, tione baptifmi ufurpamus illa domini uetba. Sinite paruulos ne, nire ad me,talium enim eft regnum dei amp;c.In celebratione couiuij fandorum recitamus hzcfacra domini uerba,Cenantibus eis ac# cepit lefus panem, amp;poftquam egiffet gratias, fregit amp;nbsp;dediteis,di cens, Accipite edite,Hoceft meum corpus,quodpro uobis traditur, Hiceft fanguis meus qui prouobis cfhinditur,in remiffionem pee# catorum. Hoc facitein mei commemorationem. Et reliqua. Sunt cnim illæ commemorationes, amp;nbsp;recitationes, promiffiones euan, gelicæ pollicentes peccatorum remiiTionem credentibus, annun, ciantes pro ipfis domini corpus traditum, amp;nbsp;pro ipfis effufum effe fanguinem:quæ fane fides unica ^certiffima eft uitæ amp;nbsp;faiutisap prehendendæ ratio. Chriftus eft uis amp;nbsp;fubftantia facramentorum, perquem folii efficatia funt,extra quem nihil porfuntaut efficiunt.

Cæterum fi quis per promiffionem intelligat padioncm,qua fc dominus fingulariter obftrinxerit, ac uelut affixerit fign is, in qui, busaut cum quibus uelit corporaliter,effentialitcr amp;nbsp;realiter effe prrfens.iam plus dicit,quam fcripturis demößrare euincercty pof. fît.Nullibi enim promifit fe Chriftus in fignis aut cum fignis cor, poraliter,hoceftuerofuocorporeaffuturum. Alioqui non nefeio deum alicubi patribus noftris apparuiffe fub figura corporali, id eft fpecie aliqua uifibili.ueluti dum lacobo Izraeii fcalae incumbens amp;Mof iin foramine petrae ceu in fpecuia conftituto feexliibct ui^ dendum. Verum ea huc proprie non pertinent, qui de corporali Chrifti prxfentia,amp; de fignis facramentalibus differimus. Quia uero no pauci uerba domini Hoc eft corpus meum,Hic eft fanguis meus,huctorquent ut corporalem corporis domini præfentiam ire Corna ftatuant:rtfpondemus uerba illa domini non rigide adlite, tam exponenda cric,quafipanis amp;nbsp;uinum effentialiter aut corpo*

x i

DE SACRAMENTIS.

raliter fintcorpus amp;nbsp;fanguis Chrifti; fed fymbolice amp;nbsp;facramenU' liter,ita utcorpus amp;nbsp;fanguis Chriftim fua fubftantia amp;nbsp;natura, amp;nbsp;in loco fuo, in certo inquam aliquo cœli loco maneant, panis au, um amp;nbsp;uinum fignumuclfacramentum fînt, teftimonium aut ob' fignatio,memorial celebris traditi pro nobis corporis ac effufi fan guinis. Verum hac de re fuo loco copiofius differemus.Ex ijs qui diximus fatis darctquomodo facramenta condent duobus, figno amp;nbsp;re fignata,uerbo dei amp;nbsp;ritu uel ceremonia facra.

SV NT tamen qui arbitrantur uerbis eam effe uim à deo in, dita, ut pronunciata fuper figna, ipfa famftificenc,immuter, adeoty res fignificatas aduehant uel præfentes faciant, amp;' fignis ipfis infe, rant,uelincludant,aut certe coniungant. Hinc enim exaudiuntur uoces huiufmodi. Aquam baptifmi uirtute uerborum regenerare: amp;nbsp;uirtutcuerborum ipfum panem amp;nbsp;uinum Corna fieri carnem

amp; fanguinem domini naturalem.Ac uerbo quidem amp;nbsp;figno con^ ftantfacramenta Chrifti amp;nbsp;cedefir. At diligenter difpiciendum ui' Qyid m ne detur quid intelligioporteat per uerbum.Modo dixi Verbum in fa gotio facra cramentis effe diuinx uoluntatis teftificaiionem,ipfum^ dei prx, mentorum ceptum aut inftitutionem dei, quæ facramenti authorem,modum inuUigd, amp;nbsp;finem oftcndit.Hoc inquam uerbo amp;nbsp;praecepto dei, hac uolun' turper uer täte amp;inftitutionedei,fana:i ficantur facramenta, non quod uerba bum. à miuiftris fie pronunciantur,ficuti leguntur prius ab ipfo domino recitata,aut ab ipfis tradita apoftolis: fed quod deus fie uoluit, fecit, amp;nbsp;facere luffit Quod enim deus facit,aut facere iubet,ipfo dei præquot; cepto aut faifto eft fanaificatum.Nam omnia quæ fecic,ualde bo, na funt:ergo qua: facere iubet, non poffunt non effe fandia : quia , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipfc fandus eftamp; fanaificator unicus. Proinde ex natura, uolun, tate,faa:o,autiu(ru dei,non ex pronunciatione ullorum uerborum

cft famftificatio facramentorum. Cuiiam, ut homini quoepapphquot; cetur ac profit,fidelis hominum obedientia accedat necefle eft: qui uidelicet omnem fiduciam defigatin mifericordiam amp;nbsp;potentiam dei,quæ denity non contemnat aut refpuat inftitutionem dei, licet in fpeciem uilis amp;nbsp;contempta uideatur. Apparebithoc clariusinex emplo Naamani magiftri militum regis Syriç.Is audit a propheta, haud dubie ex praecepto domini, fepties lauetin Iordane: ficenim futurum,ut mundetur a lepra. Audis hic uerbum, uoluntatem in, quam amp;nbsp;praeceptum dei:non audis autem ulla uerba recitari uel fu per Iordane, uel fuper Naamano, uel ulla uerba Naamanoapro, pheta prarfcribi,quripfe recitet,quibus uidelicet aquae indatur pu, rificandi uis.Obtëpcratper fidem praecepto dei Naaman, amp;nbsp;mun, datur

DECAD. V. SERMO VI. 84 datur a lepra, non fuo quidem merito, aut aquar Iordanis benefi, cio,fed uirtute dei amp;nbsp;fideli obedientia.Mundantur amp;nbsp;in euangelio leprofi non pauci, uirtute inquam amp;nbsp;uoluntate Chrifti domini fidcilp gratia,non ulla pronunciationeuel recitatione uerborum. Dixit fanc dominus. Volo,mundus efto;cartcrum (i quis hodie ca, Matths. dem recitarit etiam ccties fupcr Icprofo aliquo,niltil effecerit. Vnde perfpicuum cft,uerbis nullam elfe uim inditam fanitatis effearice, fipronuncientur.

Dixeruntfancapoftoli ad rgrotos languentes et claudos,In no Innenine mine domini lefu furgite et ambulate:acfurrexerut quidem fanati: donuni fa, fed non uerborum beneficio feruati. uerum nomine, potentia in* ndti L#quot; quam amp;nbsp;uirtute Chrifti. Petrus enim qui ad claudum Hicrofoly guentes. mis dixcrat,In nomine lefu Chrtfti Nazareni (urge amp;nbsp;ambula,co= /Ilo,, ram Cenatu Hierofolymitano, Examinamur hodie de eo, inquit, quod benefecerimus infirmo,qua ratione ifte faluus fa6us fit: no= tum fit ergoomnibus uobis, quod per nomen lefu Chrifti Naza, reni,ifte aftat coram uobis fanus. Êt ad populum idem. Per fidu, dam nominis eius, inquit,hunc quem uidetis ac noftis, confirmai uit nomen ipfius, amp;nbsp;fides quæ per eum eft, dedit ei integritatem iftam Præterea legimus in Aamp;is apoftolorü,filios cuiufdam Sceuæ Aamp;i% facerdotis exorciftas inuocare nomen domini Icfu fupereos qui ha bebantdzmonia:hxcuero adeo non cerfiffe exorcifmis,ut magis in exorciftas infurgentia illos ferèad mortem ufep mulftarint. Vbi apertilfimum eft exorciftas cadem ferè ufos elfe formula, qua ute, banturapoftoli(nam per nomen domini lefu tentabant erjeere dæ monem)hocautccum non potuerunt,quis non uideat uerba pro, nunciata nihil pclfeïNcc obftat hie quiequam, quod cxorciAz illi luerunt increduli. Nam apud omnes receptiffimum cft,facramenta non minus cfficatia eße per malos adminiftrata miniftros quam per optimos.

rit obijcitur hic nobis illudapoftoli, Chriftus expofuit femet, Expricdtw ipfum pro ecclcfia, utillam fanétificaret mundatam lauacro aquar locus Paw per ucrbum,uel in uerbo. Siquidem, En,inquiunt, mundantur ho fäEpbef% mines aqua baptifmi,qur ex uerbo uim habet fandificandi indi/ cap, tarn: uetbis ita^ uim fandificandiinerfe neceffe cft. Cçterum euin cemus perfpicua dcmonftratione,nöhocfcnfiffe apofiolum, quod illi putant.Præfcribit apoftolus Chriftianis coniugibus officia fua: ad quam rem illuftrandam utitur exemplo Chrifti amp;nbsp;ecclcfiæ,Chri fti erga ecclefiam commendansinfignem illam dilcaionem,qua inflammatusexpofuedtfefe pro ipfa, in hoc ut purgatam amp;nbsp;gloj?

DE SACRAMENTIS.

riofam fibifponfamadiungcret:ubi obiter mundandi modum iri' dicat.Namipf edominus lefus,inquit,illam müdauit. Soliuscni, Chrifti cft purgare.lam fequitur modus, Lauacro aquar per uerbw quod quia breuiter di^um eft,nonnihil obfcuritatis habet.Duoau tem commemorat, quæ dominus fuis adhibet mundandis, LauS' erum aquae amp;nbsp;Verbum.Lauacrum aquae baptifmus cft,externa ui' delicetadio,interna: purificationis,gratia amp;nbsp;fpiritu det fadæ, tefti' Titwn;. ficatio:iuxta illud. Secundum fuam mifericordiam fatuos nos fecit per lauacrum regenerationis ac renouarionis fpiritus fandi, quem effudit in nos opulente,per lefum Chriftum feruatorem noftrum. Per interpretationem enim fubrjeit, Ac renouarionis fpiritusfandi, cuius quidem fymbolum cft lauacrum aquae. Porro Verbum cft ipfa euangelii praedicatio, tefticans gratia amp;nbsp;mifcricordia patris da tum nobis elfe filium unigenitu, qui traditus pro peccatis noftris, credentes effecerit haeredes uitae xternae: ut iam haec Pauli uerba ad Ephef.g. congruant cum hoc praecepto domini apud S. Marcum, Ire in orbem uniuerfum, amp;nbsp;praedicate euangelium omni creaturi: qui crediderit amp;baptifatus fuerit, fatuus erit amp;c. Nam his quog adubratdns falutis modum amp;nbsp;ratione, quod ipfe folus fit, qui pun get per fidem:uelit interim,ut credentes baptifmo contignentur, amp;nbsp;palam praedicetur in orbe,quod ipfe fit qui condonet peccata,amp; do net etiam gratis uitam aeternam.Haec autem omnia quid oro faciut ad illorum inftiiutum, qui Paulinis uerbis euincere uolunt, verbis locn,\s, ineneuim fandificantem baptifmumŒlucidant noftra adhuc dagt; rius haec domini uerba ad apoftolos fuos didla, lam mudi eftis pro pter fermonem,quem dixi uobis. An enim hicdicemus propteruet ba Chrifti recitata purgatos effc Chrifti apoftolos .quid ita$opuS erat ipfum poftridie crucifigi amp;nbsp;mori lt;An ut uerbis illam potefta, tem impecrarerfOmnis itaq, gloria uerbis porro vindicabitur . An uero non magis difflat fides amp;nbsp;pietas per Sermonem domini illud intelligendum e(fe,quod praedicatione domini explicatur,mors amp;nbsp;redemptio Chrifti,cui quoniam crediderunt, purificati funt. Alibi Aamp;o.ig. enim dicit,Fide purificans cordaipforum,Proinde error in co uer, fatur,quod non reéle indicantde verboaut fcrmone.Dominus em - loquitur de prædicato amp;nbsp;credito : illi incelligunt de pronunciato, quali fie uim habeat ex domino fanaificandi. Nobifeum facit amp;nbsp;S. Auguftinus,qui Traaain Ioan.3o.Vndeiftagt;inquitgt;tanta uirtuS aquae,ut corpus tangat,amp; corabluat,nifi faciente uerbo.Non quia dicitur,fed quia creditur.Nam et in ipfo uerbo aliud eft fonus tran Rom. 10. liens,aliud uinus manamp;.Hoceft uerbum fidci quod praedicamus, ait

DICAD. V. SERMO VI. 8$ ahapoftolus,quiafi conferfus fueris ore tuo, quod dominus eft fe, (us,amp;credideris in cordetuo,quia illum excitauità mortuis.faluus eris. Corde enim creditur ad iuftitiam, oreautem fiteonfeffioad fa lutem. Vndein Axibus apoftolorii legimus,Fidemundans corda eorum.Ettnepiftola fua beatus Petrus,Sic amp;nbsp;nos,inquit, bapnfma Aamp;.iç. faluos facit,non carnis depolitio Cordiu, fed confcicntir bona: in, t.Plt;t.„ terrogatio. Hoc eft uerbu fidei quod praedicamus, quo line dubio ut mundare polfit confccratur amp;nbsp;baptifmus. Chriftus quippe nobi Ceum uitis, cum patre agricola, dtlcxitecclcfiam, amp;nbsp;femetipfum tra didit proea.Legeapoftolu,amp; uidequidadiungat, Vteam fanélifi, caret,ait,mundans earn lauacro aquar in uerbo. Mundatio itaep ne. quaquam tribueretur fluxo amp;nbsp;labili demento niliadderetur in uer bo.Et reliqua.Hucufey cnim S.Auguftiniuerba recenfui, no quod humano innitar teftimonioauthoc quequa urgere urlim,autipfe humano premifuftincam teftimonio,fed quod his teftimonia aliqt feripturæ de uerbo teftificantia collegit, ex quibus intelligere poilu mus uerbu fideiprçdicatü.amp; non recitatum aut pronunciatü,accipi oportere.Hoc,inquam,uerbum nere purgat,id eft gratia Chrifti, in quam unice amp;nbsp;uerbum amp;nbsp;fides intendit,purificat.ldeo enim ille di ferte dixit, Non quia dicitur, fed quia creditur. Deinde Verbü fidei eft,inquit,quod ptædicamus. Praeterea, Verbo fidei,inquit,cöfecra, tur bapufmus,ut mundare polftt.Qiod quid aliud eft, quam fi di, Xiffet,lpfum fidei negotium efficit ut baptifmus fit efficax/Sequitur enim. Mundatio ita$ nequaquam fluxo elemento tribueretur, nili adderetur,in uerbo.

lam fi prifea quocy infpicias fandorum myfteria,non legas in quot;'rM re, celebratione Circüci(ionis,Pæ(æ amp;nbsp;Sacrificiorum ulla elfe recitata citata non uerba,quibus ea formarentur,acueluticrearentur facramenta, red, formare ct derencurlp efficacia. Quo accedit, quod Baptifta non tantum uul, efficacia 'gus promifcuum,fed ipfum etiam dominum Iefum,aqua Iordanis redderefa, baptizauit,nullis interim uerbis recitatis, quibus gratiam cœleûem cramenta. ieuocaritfuperaquam baptifmi. Rurfus dum in euangelio Cerna

inftituit pontifex nofter Chriftus, nihil iubet recitare aut pronucia, re, cuius pronunciationis uirtute,uel elementa mutentur,ucl figni, ficatae res ccelitus detraékæ adferantur aut coniungantur fymbolis: fed (impliciter quid fecerit dominus, amp;nbsp;quid à nobis fieri uelit, hoc eft,quomodo amp;nbsp;in quem finem cœnam inftituerit, expofuerunt euangeliftæ.Nullibilegimus dixi(fedominum,Quoties hxc uerba mea recitaueritis. Hoc eft corpus meum,Hic eft fanguis meus, fiet uictute uerborum meorum, utfubftäcia fignieuacuciur amp;nbsp;incipiat

DE SACRAMENTIS.

in punao recitationis fubfpeciebus panis amp;nbsp;uinicffe ucru domin' corpus, amp;nbsp;uerus fanguis.autmanëtibus fpeciebus et figniueritate, incipiat fimulctiä cffe cü pane ctuino ucru corpus et uerus fanguiS* Proindenulla eftuirtus in recitationeuerbori i dominiincana ud deuocandi uel tranfmutandi. Supcrftitionëhæc magis g pietatem alere uidentur.Quafi uero uerba,concepta formula recitata,uim ha beant cuocandi,deduccndi,fanandi,attrahendi,depellendi aut träP formandi.Diuus Aur.Auguft.inter fuperftitiofa numerat ligaturas amp;nbsp;remedia,quæmedicorü quoep,ut ait,difciplinacodcmnat^ue ffl praecantationibus,fiue in quibufdä notis,quas uocant charaderes, tiue in quibufdä rebus fufpendendis,amp;c.Locusextat cap.20.lib. dc Dod.Chrift.i.Et Chryfoft. grauiterfuccenfens ijs, qui euangelio fcriptu fufpenduntecollo, Vbi (inquitin Manh.23.cap.) uirtus cft euangelij, in figuris literaru, an in intelleamp;u fenfuii^Si in figuris,be ne circum collum fufpendis. Si in intelieftu, ergo melius in corde pofita funt. Haec ille. Atqui eadem eft ratio figurarum amp;nbsp;pronufl' ciationis literarum autuocum euangelij. Sicut ergo nihil poteftfi' gura literarum:ita nulla uirtus eft amp;nbsp;in pronuciatione uerboru, ud in fono. Quid quod Plinius fcriptor gentilis multa quidc gentilitii profert exempla,quibus oftendit uerbaeffe efficacia: idem tame in' ter alia,Quæfitum eft,inquit,ualeant ne uerba amp;nbsp;incantamenta car minum'Sed uiritim fapientiffimi cuiuf$ refpuit fides. Locus extat libro 28.cap.2. Merito autem his omnibus ipfum dei uerbü praefer tur,quod apud Mofen Deut.18.omnis generis fuperftitiones amp;nbsp;im cantamenta magna cum grauitatc condemnat at$ prohibet.

Scio quid mihi hic obijeiantaduerfarij,Benediamp;ionem feu con' Æbenedii fecrationem,non fuperftitionem effe quam perficiant. Afferunt fliene reru praeterea plurima e' facris,pofita in Decret.canonicis excpla,quibu5 nature mu ineptirfime profcao demonftrare conantur benediaione, ut aiunt, teneur. return naturas mutari : unde colligunt amp;nbsp;panem uerbis benedic; Num. 10. Bionis uel confecrationis conucrri in carnem. Huius autem gene Exod.7. ris funt,aqua manans êpereuffa petra, Nilus conuerfusin fanguiquot; Joan,i. nbsp;nem,aqua innuptijs Canae Galilaeae mutata in uinum,aquama,

Exod. ।f. rath conuerfa in aquam dulcem,uirga Molis in colubrum. Cxte, Exod.,. rum quid haec oro faciunt ad Cenam dominicam,cum qua nihil fimilitudinis habent^ut ineptiffima iam fit collegio, Nilus conuer, fus eft in fanguinc,ergo panis conuertitur in carnem :aqua in nu, ptqs Cananaicis mutata eft in uinum,ergo uinu in cerna domini conuertiturin fanguinem Chrifti. Dum enim aqua proflueret ept uapcrcurfa,dum conucitcrctur Nilus in fanguinem,dum aqua in nuptiis

DECAB. V. SERMO VI. 86

Itfpms uino commutaretur, dum dulccfcerentaquæ marath, dum deniiyuirga Motis uerteretur in ferpentem,certeconuerfa nempe aqua,(anguis,uinum, aqua dulcis, amp;nbsp;ferpens, non erant (ub fpecic tarum rerum que fuerant, ntep fimul erant quod fuerant amp;nbsp;quod fida erant:fed aqua Nili erat uerus eruor,non aqua amp;nbsp;eruor fi, mul , neq/fub uifibili fpecie aquæ erat fanguisinuifibilis. Ita habet res amp;nbsp;in reliquis exemplis. Nihil igitur congruunt cum fignis fa, cramentalibus, ac dirfimiliafuntnon fimilia. Præterea quis facile dixerit qua prolatione uerborum Mofes aquam elicuerit e (axo. Ni Ium conuerterit in fanguinc, amaras aquas reddiderit dulces ; qua item uerborum forma ufus fit dominus dum aquam conuertitin Uinum^lneptirfimeitaq;acc0modantur illa exempla benediftioni conuertenti reru naturas, cum non porfit oftendi qua benediftione ufi fint fan^i. Similiter non legimus Mofen aut lofue ulla pronun ciaffe uerba benediftionis, quibus dirfecuerint aquas aiuci maris Erithrei amp;nbsp;fluminis Iordanis. Nil legitur benediélionis recitalTe Helifeus dum natans ferrum manubrio attraheret. Diuina inhis 4. R,*'» omnibus operabatur potentia. Atab ea no colligendum eft quid' Omnipotm libet. Impotentia eft enim non potentia quæiuftitiæ repugnat, amp;nbsp;tUdei. contraria ueritati diuinæ patrat. Sed amp;nbsp;potentia domini opera hu, iufmodi funt,utnemo non intclligat, amp;nbsp;manifefte talia erfe cernat, qualia e0e dicuntur. Dixit dominus, Fiatlux, amp;nbsp;héla eft lux* hu, Gnie.t. iufmodi,inquam,lux,quæ amp;nbsp;lux dicebatur, amp;nbsp;pro natura lucis lu, cebatmon autem dicebaturaut fiebatlux,quæ lux reuera effet, amp;nbsp;ta , men non luceret:ficuti panis dicitur corpus Chrifti,quitamen cor, poris Chrifti ne pilum quidem habet.

Porro Benediaionis uocabulum nullibi in feripturis ita ufur, Deuocata patur,uti ifti inducunt. Benedicere in fcripturis eft confiteri, lauda, fo Benedic te,falutare,ualedicere,bene loqui amp;nbsp;bene precari, gratulari, magni flionir. fice celebrare,gratiasagere pro beneficas, augere, ditare, multipli, carc,aut fecundare. Porfem de lingulis proferre exempla fi neceffe foret: nullibi uero legas benedicere perinde cffc atque dci,ucl alio, quibonis uerbis precationibusly certa formula pronunciatis , regt; tum conucrtere naturas. Legimus,inquiunt, in euangelio domi, num accepiffe panem, amp;nbsp;benedixiffe: fed amp;nbsp;Paulum eo nomine lt;. Or. te. panem amp;nbsp;poculum appellate panem amp;nbsp;poculum benediftionis, confecrationis haud dubie,qua confecratione fubftantia fignorum commutatur mirabiliter. Ego autem refpondeo,uerba amp;nbsp;euange* lica amp;nbsp;apoftolica torqueri uiolenter ad fenfum qui in mentem no uenitunquam uel domino uel apoftoiis. Nam quantum attinet

Y 2

DE SACRAMENTIS.

ad locum euangelii, Benedicere non eft pingere geftu manus fig^ num crucis, amp;nbsp;adhibito ore ad panem aut poculum anhelare di' ftinftas etiam fyllabas uerborum confecrationis : fed laudes deO canere,fiuepro beneficas agere gratias. Quod dixi probabo uerbiS euangelicis amp;nbsp;apoftolicis. Naapoftoli amp;nbsp;euangeliftx utuntur indi Euchari, ferimmatim uetbo benedicendi amp;nbsp;gratias agendi. Vbienim Mar' ftiac Eu, cus habet wao}%m,Maithrus,Lucas amp;nbsp;Paulus habent uhapisBcarqua togid. uoce amp;nbsp;Marcus paulo poft utens, fcribit, Et accepto populo 'v^api' silear,cum fcilicetgratias egiffet,dedit eis. Eft itacp uel ipfis apoftoliS interpretibus benedicere,gratias agere:cum alterum pro altero po' nant. Idipfum non ofcitanii leamp;ori palam cernere licet amp;nbsp;in lotO Pauli qui eft i Corin.10.ca.qucm nos in fequeniibus tranabimus ex integro Nondum itaque probaruntex fciipturis aduerfaiijBc nedicere perindeeffeatqueresmutare,uelresipfas fignificaias u«' bis, pronuciatione recitationcue uerborii adducere. Myfticar bene ditionis quidem meminerunt ueteres, fed longe alio fenfu quint1 ifti confecratores.Et de Confecratione ucra mox dicemus: confuta bimus amp;nbsp;alio loco quae adferunturde bencdidionc autconfecra' tione baptifmi:nunc quod cerpimus abfolucmus.

.Adqwd Verba per fe in lioc mftuuta funtadeo, ut fignificent, amp;nbsp;fignifi' turba infli' cando tedenturatepadmoneant.nec habet praeterea ullä uim laten' tuta fmt,lt;t tem conuertendi rerum naturas autres ipfas ut corporaliter adfin' quid ud eadducendi:necy illis fanni unqua ficufileguntur: peccant ergo amp;nbsp;amp;4nt. nbsp;nbsp;nbsp;imponiit hominibus,qui ipfis aliter g inftituca funt utuntur. Agno

uit hoc ipfum amp;nbsp;Aurei. Auguft. qui in Enchiridio fuo ad Laurent, cap,22 Et uti$ uerba,inquit,propterea funt inftituta.noperquxfe homines inuicem fallant,fed per qur in alterius quifg notitiamlt;0. gitationes fuas perferat.Verbis itacp uti ad fallacia, non adidquod inftituta funt, peccatu eft. Idem fumma colligens totius libri de Ma giftro inferipti, interrogat, Sed iam mihi dicas uelim, quid dehoC toto fermonc meo tenuas ƒAd quod mox refpondei, Ego uero di' dici admonitione uerboiu tuorum,nihil aliud ucrbis,quam admO' neri hominem utdifcat, amp;nbsp;perparumefle quod per locutioneali' quanta cogitatio loquentis apparet: urru autem uera dicantureum docerefolum qui fe intus habitare cum foris loqueretur admonuit. H*c ille de Magiftro cap.ult. Huc iam pertinent uerba fapientiffiquot; Ecclt ult. mi Solomonis in Ecclefiafta dicentis.Sapientum fermones funtue Floquhig lut Aimuli,amp; uelutclaiii plantati inter folia collcamp;iiia, tradita abu' ud. no paftere Vbi libenteragnofeimus magnaineffe uim eloquentix amp;nbsp;orationi iuKxficuti Graeci per HcrculciUu Gallicu fignificarur, Cicero

Cicero item multis ini.Ii.de Oratore expofuit. Atquod illicommi nifeuntur de Pitho fiue Suada aut Suadela,id reuera nos tribuimus fpiritui fanamp;o,qui amp;nbsp;gratiam dat dicenti, amp;nbsp;auditorii animos præ parat atq; comouct. Ex his autem omnibus perfpicuu effe arbitror Houum effe commentum hominum, non doamp;rinam oracularem, atfercre uerbis recitatis in facramentoru celebratione eam effe uim inditam,ut res conuertant, aut res fignificatas faciant prarfentes,fi, gnisfy ipfis uel indant,uel coniungant.Docebimus prçterca paulo poft,figna non mutari uel commifeeri cum rebus fignificatis,fed utrumtp in fua natura amp;nbsp;proprietate permanere. Satis autem fuerit fiuerbisid tribuamus, quod attribuitfcriptura,fignificandi amp;nbsp;ad' monendi,excitandi,commouendtlt;y ex deo officium. PoUuutcnim non decorant uerba dei,qui alienis amp;nbsp;ementitis ornant laudibus.

Agnofeimus quidem Verbo dei attribui omnem deiomnipo, Qjiomedo tentis uirtutemfed quis non intelligat id dici amp;nbsp;intelligi de æterno utrbo dri dei filio,qui in fccipturis appellatur Verbum dei lt;nbsp;Quis tam hebes attributa ut non ualear rite diftinguere inter aeternum dei uerbum, quod eft omnipoten. filij dei perfona fecunda in trinitate adoranda : amp;nbsp;inter uerbum re,quot;4° citatum,autpronunciatum ab homines Verbum dei aeternum in fua manet fubftantia atlt;y natura, creator non creatura;non mifee, tur, non inditur aut incorporatur uocibus humanis. Verbum ab homine prolatum creatura eft non creator, et creatura manet. Nam eftfonus tranfiens.Fit tamen nirtus manens, fi fyncerum non adul teratum fit,recipiaturfy fide. Sic enimferuat, non fua quidem uir, tute,autquia ab homine eftrecitatum.fed propter uirtutem eius qui reuelauit uerbum,qui uerax eft, ideoty ea fetuat quaeper uerbum promittit: ut iam reuera ipfc deus feruer, qui per uerbum fefer, naturum dixit credentes.Ergo uerbum quodreuelauit nobis deus per feruosfuos prophetas amp;nbsp;eletftosapoftolos, non ideo uerbum dei eft ac dicitur,quod fyllabr fonus,uerba amp;nbsp;uoces fint natura fua uerbum dei,hoc ipfum fcilicet,quod fua fubftantia eft filius dei: fed quia reuelatio uerbi faéla eftàdeo in fpiritufanifto per uerbum uel fapientiam dei:unde licet origo diuina fit non humana, uerba tat tnen quibus ufifunt prophetae amp;' apoftoli humana funt, nec aliud quam fignificare ponunt. Quibus interim nolo externi uetbi dei uim iuftam clcuatam Agnefeoomnia eaqur uerho det fano intel leau tribuuntur. Verum ea de re alias fufius difpuiaui.

At dicat iam aliquis,Si ex uerborum dei recitatione nonfanélifi Deutra cantur facramenta,unde ergo habenrquod funt amp;nbsp;dicuntur facra, fanamp;ifird, menta (iucfacta figna^Vana ne amp;nbsp;nullius uirtutis eft confecratio? tionc,/iuca y j fcaaucn!

DE SACRAMENTIS.

Vana certe amp;nbsp;nullius uirtutis eftconCecratio illa quam finxeruntpl piftç.De Confecrationeautem fme fanaificatione ucra,dixiin prin cipio huius capitis,id quod nunc paulo luculentius copiofius^ e' differam. Sacrat literæ utuntur frequentirfime in commemoratio, ne factorum uocabulo W^pid quod Graeci interpretes fere reddi' derütperégt;iahLatini per fanéètfïco.confecro atq, initio. Laurfime autem patet eius uocabuii ufus.Significat enim Candificare offerre deo,purgare amp;nbsp;iuftificare, item feligere amp;nbsp;feparare, feparare inqui à prophano ufu amp;nbsp;rebus factis dedicare,nuncupare, applicare, de, ftinate, Dicimus itaq, Confecrare in praefenti aliud non erfe, quam (andificare,deo utiq, dedicare,adeoty amp;nbsp;fegregare,aut ere propha na facere facram. Quis autem hoc facit.?aut qui facit, quo obfecro medio amp;nbsp;inftrumento hoc facit^qui s oro confecrat,deus ne an ho. mo lt;nbsp;Deus utig non homo. Deus enim inftituens rem aliquam,amp; nerbo fuo,quid amp;nbsp;in quem finem inftituerit, teftificans atq; expo' neus, fua hac fanda uoluntate iufta amp;bona,fola inftiiutione in' quam fua,citra ullum aliud medium, rem iam âfe inftitutam con' fecrauit. Sicut enim ipfe fandus, iuftus amp;nbsp;bonus eft : ita quiequid ipCe iufferit,fandum,iuftum amp;nbsp;bonum eft. Et homo ex uerbo dei intelligcns deum fie in fandum bonum amp;nbsp;iuftum ufum aliquid in ftituilfe, ipfum inftitutum pro fando bono amp;nbsp;inflo habet, recipit, ufurpat : non ipfe demum uerbis recitatis fandum efficit atq; con' fecrat.Etquia inftituta deiomnia fanda amp;nbsp;bona effe credit,ideo amp;nbsp;hoc dei inftitutum,ita ut deus ordinauit, celebrat, gratias deo agit, amp;nbsp;totusàdeo amp;nbsp;regula uerbi eius dependet. De fandificatione a. Tint. 4. huiufmodiloquens apoftolus in alio quodam argumento, Spiri' tus, inquit, certo loquitur quod in pofterioribus temporibus exoquot; rienturfedudores,qui prohibebunt contrahere matrimonium,iu' bebuntg abftinere à cibis, quos deus creauit ad fumendum cuni gratiarumadione fidelibus,amp; his qui cognouerunt ueritatc,quod quicquid creauit deus, bonum fit,amp; nihilreijeiendum, fi cum gra' darumadione fumatur. Sandificatur enim per fermonem dei amp;nbsp;precationem. En fandificatur, inquit, cibus per fermonem dei amp;nbsp;precationem.EAautem fermouel uerbum dei in pratfcnti,ficutipfe exponitapoftus Paulus,teftimonium fcripturæ amp;nbsp;uoluntatis diui' næ, quo erudimur quod omnia quae deus condidit ualde bona funt, amp;nbsp;quod ea munda non immunda funt quae deus ad uefeen' dum amp;nbsp;ad noftros ufus condidit.Audit in Adis apoflolorum bet' Ade.ie, tus Petrus,Surge Petre,mada amp;nbsp;uefcerc. Vidit aute in uifioneante fe omnia terraecclity animantia. Refpondit uero Petrus, Nequa' quam

DECAD. V. SERMO vr. 88 quam domine, quia nunquam edi quiequam cömune amp;nbsp;immun, dum. Rurfus ergo audit, Qua : deus purificauit, tu ne dixeris elfe communia.Sed ubi quæfo purificaun^Dum condidit amp;nbsp;ufibus ho minis concerfit.Accedituerbo uel Termoni precatio, non impreca, tio quidem aut prxcantatio,fcd fidelis gratiarumaamp;io.Semcl enim amp;nbsp;iterum ipfe apoftolus gratiarumaamp;ionis meminit, ut per genus, id eft precationem aut orationem, aliud intelligere non liccat, quä fpeciem, ipfam inquam gratiarumaaionem. Eft enim oratio ucl precatio ueluti genus ad has fpecics Inuocationem amp;nbsp;Gratiarum^ adionem Ideo ergo cibus fandus eft,air,quia à deo qui bonus eft, conditus,amp; ufibus hominis deftinatus eft: deinde quia cum fide amp;nbsp;gtatiarumadioneab hominerecipitur.Cibus cnim multis non eft fandus amp;nbsp;bonus, non fuo quidem uitio, qui femper eft bona dei creatura,fed non agnofcentium fide dei beneficia, aut abutentium amp;nbsp;ingurgitantium fefe contra uerbum domini culpa . Sic inquam habet illa in caurfa negotium fandificationis,quod amp;nbsp;facramentis applicare oportet.Dcus ex bona fuauoluntate amp;nbsp;adhominum uti Qyomodo litatem facramenta ordinaturus, deligit fibicx bonis fuis creaturis, (ofecrentuT aquam,panem amp;nbsp;uinum, amp;nbsp;hre in certum aliquem finem infti, facrament« ftuens,prrfcripto aliquo ritu ufurpare uel celebrareiubetjam ita, noßra. iulfu deledui p diuino aqua,panis amp;nbsp;uinumconfecrata funt,mox eadem ucrbo fuo fignat,amp; quod ea pro facrametis haberi, amp;nbsp;quo* modo celebrari uelit,exponit. Confit ita$ confecratio facramen, torum,uolutate,inftitutione, deledu,feu praecepto dei,ucrbiq; con lignatione. Proinde aqua, panis amp;nbsp;uinum ufurpata uulgari more, aut non ita ut à deo deleda amp;nbsp;inftituta funt,infculpta quodammo, do nota uerbi,cömunia uti, fiue prophana funt: deledu feu iuflu demum diuino,ufu fando, amp;nbsp;uerbo ceu nota accedente, incipiunt iam erfe quod prius non fuerunt,facramenta, Subftantia quidem ipfis eadem manet,quæ fuerat antea,acceditautem nunc alius ufus amp;nbsp;finis,habent nunc notam uerbi dei imprerfam amp;nbsp;praeceptu dei, funtim, confecrata. Quibus omnibus accedit etiam ufus fandus, fide ueta celebrantium redemptionis beneficium, amp;nbsp;gratias agents tium benefico redemptoriprecibus fidelibus. Porfumus hic ex po/ liticis quaedam proferre exempla,in quibus etiam res quaedam,pro pter nouas accedentes causas, manente fubftantia fua, iam fiunt, quod antea non fuerant. Argentum enim uel aurum nondum cu, fum amp;nbsp;notatum magiftraius figno.nihil aliud eft quam argentum amp;nbsp;aurum, accedit autem,iubente magiftratu, noua forma perty, pum, amp;itnumifma,quod prius non fuerat, licet fubfianua fua

DE SACRAMENTTS;

idem maneatquoi fueratprius.Cera priufquam notetur figiUOó communis amp;nbsp;prophanaeft cera:ubiuero rege,fie nolente amp;nbsp;tuben te,charaaer figilli regq ceræ imprimitur appenditurty tabulis amp;nbsp;in ftrumentopublico, mox eo haberi loco incipit, ut Irfe matefraris reus habeatur, quisquis fignatam tabulam aut ceram utolarit. Ex quibus patereiam arbitror,ueram fanatficationem uel cöiecratiof nem (aeramentorum conftare uoluntate amp;nbsp;inftitutione dei,fine cer to,amp; ufu fanfto,qux nobis explicantur uerbo.De quibus hucuft, uerbofius fortaffis,quam quidam faciundum putet, difputaui.Sed condonabunt hanc mihi prolixitatem pijleftores, cum omnino omnia fideliter,diligenter amp;nbsp;fufe explicare cupiam.

VINDICATO iam legitimo ufu uerbi, amp;nbsp;expofira huiuS uirtute,declarata$ per occafionem uera (aeramentorum fandifia tionefeu confecratione,redimus ad propofitam amp;nbsp;cerptam difpu' rationem: amp;nbsp;quoniam docuimus facramenta conftare duobus, fi' gnis amp;nbsp;rebus fignificaus,reliquum eft, ut demonftremus partes il' las, naturas fuas difcretas proprietate incommunicata retinere: eX qua demonftrationeamp; praecedentibus amp;nbsp;confequentibus, adeoi, toti facramentario negotio mira,haud dubic,lux affulgebit.De C0 . municatione uero nominum dicam fuo loco.

SigntunO Quod autem difcretas naturas quaelibet partium incommuni' frenatum , cata proprietate retineat,hinc manifeftum eft,quod multi figno pat tnticipant,quitamen cum re fignificata nihilcommune habent. Atfi tir dijcrc naturae partium unirentur aut coirent naturaliter, neceife effet coS tarretinere requoq; fignificata communicare,qui figno participant.Exempla naturam, feripturae ut in promptu,ita perfpicua funt. Nam Simon ille m„ °°' g US in Adis apoftolorum accipit quidem fignum amp;baptifatur:rd quot;quot;nbsp;quot;' uero ne tantillum quidem uel habet uel accipit. ludas quoty liess riotes, domini proditor perfidus amp;nbsp;crudelis,edit quidem paneffl domini,at panem dominum non edit. Alioqui enim uixirfct felix, iuftus amp;nbsp;beatus in ztemum.Qui enim editme,ait ipfc dominus, non morietur in æternum. Perrji autem ludas morte æterna, ergo cibum uiuificum non edit.

Impiotin His claris fcripturr teftimonqsadijeiam modo amp;nbsp;quaedamad communie- idem inftitutum pertinentia S. Auguftini, qui Traftatu in loan %amp; ne facrame Accipimus hodir,inquit, uifibilem cibum : fed aliud eft facramcn' torum re tum,aliud cft uirtus facramenti. Qiiam multi de altari accipiunt amp;nbsp;non partiri moriunturaccipiendo^ Vnde dicitapoftolus, ludicium fibi man' pare. ducat amp;nbsp;bibit. Nonne buccella dominica uenenu fuit [udælt;ï amp;nbsp;70

men accepit, amp;nbsp;cum accipit in eum intrauitinimicus;non quia ma lum

Ium 3CCepit,rcd quia bonum male malus accepit.Ec mox,Huius rei (aeramentum,id eft unitatis corporis amp;nbsp;(anguinis Chrifti de men, fa dominica fumitur.quibufdam ad uitam, quibufdam ad exitium: res uero ipfa cuius amp;nbsp;(aeramentum eft, omni homini ad uitä, nulli ad exitium,quitu, eius participes fuerint. Et iterii,Qyi non manes in Chrifto,amp;in quo non manet Chriftus,proculdubio nec mandu catfpiriiualitcr carnem eius,nec bibitfanguinem eius,licet carnali, ter amp;nbsp;uifibiliter premat dentibus facramentum corporis amp;nbsp;fanguie nis Chrifti,fed magis tantz rei facramentumad ludicium fibi man ducat amp;nbsp;bibii. Et reliqua. Similia tradit amp;nbsp;libde Ciuit. dei %i. cap. 2;.Libro quo, de Doamp;Chrift.;. cap.,, oftendit in coniundionc Opus e0cdiftinaione,ne externo figno nimium inhæreamus.

Redimus ad teftimonia feripturæ,Apoftolus texatur in i. ad Corinth.io caomnes patres noftros baptifatos eife, amp;nbsp;omnes cun dem cibum amp;nbsp;potum fpiritualem edine amp;bibirfc: fed dominum pluses ex qs non approbate. Quod fifpiritualem cibum amp;nbsp;potum edilTent amp;nbsp;bibiffent fpiritualiter per fidem, proculdubio appro, baffet iilos dominus.Nam fine fide, ut idem ilic ait, impolfibile eft placere deo: fidem ergo habentes probantur deo. Proinde partici, paruntpatres noftri (aeramentis quidem uifibilibus, gratia autem inuifibdi caruerunt. Vnde confequens eft fignum atque figna, tum non confufas aut commixtas, (ed diferetas retinere naturas. Praterea habent uerba euangelicae praedicationis cum (ignis (aera. Cogito mentalibus cognationem amp;fimilitudinem (altem aliquam. Alio, w^ideiCT qui uerba (ignis longe praeferuntur• apoftolo dicente, (e praedicat facramtm tum non baptifatum effe miffum. Atqui audiuntpermulti foris ucr torum, bum domini, qui tamen cum fide deftituantur, carent interno ucr« bi frudu, Paulo rurfus dicente. Nobisannunciatum eft quemad, Htbr.4. modum amp;nbsp;illis:atnon profuit illis audilfe (ermonem, quod is non effet cum fide coniundius. Ita enim fit, ut plures percipiantfacra, menta uifibilia, carcant interim inuifibili gratia, quæ fide (ola per, cipitur.Vndcdenuo confequitur fignum non confundi cum figna to, (ed utru, (ubftantiam amp;nbsp;naturam fuam retinere dtferetä. Quid quod feriptura di(erte amp;nbsp;luculenter diftinguit inter externum ho, minis miniftcrium amp;nbsp;internum operatorem amp;nbsp;largitorem fpiritua lium donorum,deum' fNam loan. Baptifta, Ego quidem baptizo Matth,. uos,inquit, aqua, ille uero(Chriftus) baptizabituos fpiritu (anélo. Cum quo congruit illud Peni, Baptifmusuos (aluos reddit:non i.Pet.s. quo carnis (ordes abluutur,(ed cofcictiz bonae interrogatio in dcu.

Huc iam peninet cuidcntiffunii illud S.AugufUni teftimonium,

DE SACRAMENTIS.

Diflmgwt quod QueA.lib. in Leuit. ,. Quzft. S;.in hze uerba legitur, Ani' fcriptura in maduertendum eft quoties dieu,Ego dominus qui fanéhfico eum, minijlcrio loqui de facerdote,cum hoc etiä Mofi dixerit, Et fanftificabis cum* hominis amp;nbsp;Quomodo ergo amp;nbsp;Mofes fanalfiiatetdommus'^Noenin Mofcs operatione pro domino:fed Mofes uifibilibus facramctis per minihcriii fuum: fpirkus. dominus autem inuifibili gratia per fpiritum fanamp;u : ubi eft totuS fruiftus etia uifibihu facramentorum. Nam fine ifta fanamp;ificanonc inuiftbilis gratiar, uifibilia (aeramenta quid profunt^l Hæc Auguft. Quemadmodu uero inter fuu minifteriü baptifandi amp;nbsp;poicftatcni Chrifti diftinxit loannes Baptifla. ita idem ille difcernens inter mi' Joan. 1. cnifteriu eoncionandi amp;nbsp;interni doéloris traaü,Ego uox,inquit, da 3.cap mans in deferto:parate uiam domini. Et iterum. Qui c fupernis uc nit,fupra omnes eft. Qui ë terra profeaus eft, terrenuseft,amp; cterra loquitur. Qui ècœlo uenit,fupra omnes eft, amp;nbsp;quod uidit amp;nbsp;audi' a.Cor.j. uit,hoc teftatur,amp;c.Cöfentiens uero his S.Paulus, Quis,inquit,eft Paulus,quis autëApolloslt;nifiminiftri per quos eredidiftis, amp;ut cui$ dominus dedit.Ego plantaui, Apollos rigauit ; fed deus dedit incrementü Itatp non qui plantateft aliquid,ncq? qui rigat, fed qui dat incrementü deus. Quang uero prorfus amp;nbsp;per omnia non con, gruat(quod amp;nbsp;fupra fignificabamus) miniftrorü cum fignis colla, tio:quod miniftri fintcooperarq Clirifti, fecundum luam funaios nem: figna aüt inanimata non itc,nifi in ipfa xafifav/v träsferamus, quod miniftrorum eft: attamen ex alijs fans liquidum fieri arbitrer fignum amp;nbsp;fignatom difcretas in facramentis naturas retinere.

Cofutdtur Impugnathæc maxime, quibus perfuafa eft Papiftica illa panis dofmd Pdtin corporis Chrifti uinify in lubtbntia fanguinis translubftaniia, friflicum dequot;o.Hienim negant modis omnibus, panem ctuinum in myftciijs %dnsfab$ conrccrata,in fuis manere fubftaniijs. Has enim annihilari co nuet fiatidrione quot;$contendunt in ipfum domini corpus amp;nbsp;fangninem.utaconfe, '•craiione,poftaccidentia panis amp;uini,nihil fubfiantiar fupcifii pror fus. Nam aiunt dominudiferiis uerbis fuper pane amp;nbsp;uinopronun ciaffe.Hoc eft corpus meu.Hiceftfanguis meus.Pofte aure dominii nullo quidc negotio efficere tua illa omnipotctia. ut quod dixit, iti fiat ficut dixit. Ad hoc illuftrandu proferunt fimilia non pauca,do, minum uidelicet hominem formaffc ex Imio tertae : mox amp;nbsp;ex co, fta hominis mulierem : ex uxore item Loth ftatuam falis : eundem itacp eadem fua potentia efficere pofte ex pane corpus ,ex uiroau, tem fanguinem Et hæc quidem illorum firmamenta funt. Nosue ro alias abunde fatis difputamus de fenfu ueiborum dcmini, HoC eft corpus meum;ut fupctuauncum fit cadem hic multis repetere.

Oftendimus

Die Kb. V. SERMO Vt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,e

Oftendimusitem exomnipotenria dei, non quidlibet colligenda atg ftatuendum elfe : fed.amp; potentiam dei nihil tacere contra ueri, tatem,adeoty contra feipfam : neg, fideliquiequam fufeipiendum effe praetextupocentiæ diuinæ quod pugnat cum apertis Scripturis amp;nbsp;catholicae fidet articulis.

lam nero claritftmumeftpoft confecrationem manere in facra# Pdnemtf mento panis uinity fubftantiam. Nec aiijs hic opus habemus tefti, uinum ru' bus,qudm ipfis fenfibusiqui aliud nihil fentiunt,uident, guftant amp;nbsp;nere in fas palpantquam panem amp;uinum. Atqui dum terra conuertereturin fabfantys corpus hominis,cofta in mulierem, uxor item Loth in ftatuam fa, poft confet lis, non erantlicuti facramentum altarisquod fuerant prius, neq; (rationem, quiequam apparebat fenfibus terræ/oâæ,uxoris Loth.Ineptiffime ergo applicantur illa exempla negotio corna: dominiez, cum qua nihil congruunt. Qiam rem amp;fuperius attigimus. Scriptura euan gelica amp;nbsp;lacrolanéta Cœnæinftitutionem amp;nbsp;modum diligentiffi me defcribens,nullius meminit conuerfionis miraculofx : quin pz nem amp;nbsp;uinum à domino acceptum amp;nbsp;diftribut u difcipulis, adeo($ amp;ab his receptum,ac poft recitata uerba confecrationis, ut uocanr. panem amp;nbsp;uinum, ficutianteconfecrationem, appellat. Quid quod Matthaei xG.cap.dominus uinum confecratum, iam non uinii tan, tum,fed etiam genime uitis cmphatico quodam loquendi genere, nuncupat, nequis uinum ucre uinum effe amp;nbsp;manere ignoraret. Apud Marcii de poculo hzc legimus: Et accepto poculo,cum gra Mdre,:,, tias egidet,dedit illis. Et biberunt ex eo omnes. Et dixit illis,Hiceft fanguts meus nouitedamentt, amp;c. En biberunt, inquit, ex poculo omnes,priufquam effent recitata uerba,quæ uocant, cofccrationis, uinum ita, biberunt.Quod fiilli refponderint locum euangeliftz: explicandum erfeper hyderonproteron figuram,admiferunt tro, pos in negotium cœnæ:quod tarnen (impliciter et abfq; troporum auxilio contenderunt elfe intelligendum. Sed amp;nbsp;Paulus apoftolus ini.ad Corinth.io.cap. panem dominicu in facro ufu iam exiften Aamp;.i.œ tem,amp; ut fic dica confccratum,panem nominat. Et in t.ad Cor.ii. zc,cap. cap. tertiii panem nuncupat. His accedit quod Adla apoftolica te, Xnpanis flantur totam axionem myfticamab apoftolica ecclefia denomi, o uinum, natam effe Fraélionem panis, non fractionem corporis aut diftri, propter butionem fanguinis. Claret itaq; panis amp;nbsp;uini fubftantiam in fa? priorefub^ cramento Cœnæ dominiez manere in fua natura,amp; transfubftan, Dentiam, tiationem figmentum effe fophifticum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poft confe,

Eft amp;nbsp;illud fophifticum amp;nbsp;egregie Papifticum,quod dicunt pa^ cradonem nem amp;nbsp;uinüeöfecrau in Cena, ideo in literisapoftolicis appellari /ic nominee z 2 tur.

DE SACRAMENTIS.

pane amp;nbsp;uinum,quod antea fuerint panis amp;nbsp;uinum. Hocfflim m prxfenti fieri quod quondamlegiturfaélum m Exodo, ubi uirgl Maronis dicitur deuorarfe uirgas incantatbtu ,qur rame tunc non fuerint uirgi. fed ferpentes, uirgarautem nunc nominentur quod ante conuerfionem fuerant uirgr. qua r nunc erant ferpentes, noO uirgæ.Qiis autem rurfus non uideatexemplu illud nihil fimilitu« dims habere cum pane amp;nbsp;uino dominico! Virga enim dicebatur quidem uirga, fed erat interim amp;nbsp;uidcbaturclarc iamnon uirga, fed ferpenspanis uero dicitur panis,nec aliud eße apparet quam p3 ni$, nulla hic cernitur fpecies carnis, ficuti ibi uidcbatur forma fer' pentis. Dicitur praeterea uirga conuerfa effein ferpentem , amp;nbsp;prO miro aut prodigio oftentatur:nullibiautem legas panem conuer' fum in carnem,miracuio quodam: fed facramentu inftituitur,quod fanefacramenii nomen amp;nbsp;naturamamittit, cum fubuerfa autani' hilata fignifubftantia.nihil liic nifi res ipfa remane tfignificata. Na quod de accideabus fine fubieéio mtraculofe fubfidentibus lignify Ioco manentibus nugatur,nebulae funt. Quod fi prexerimus qux' libet noftta fomnia uendiiare pro miraculis, nihil porro tam ab, Turdum amp;nbsp;ineptum fuerit,quodnoftris figmentis mendaeijsty no colorauerimus Quid quod uocabulü ipfum transfubftantiationiS manifcde euincit, totum hoc nugamentum, non èfimplici apofto' lorum doélrina, fed êfpinofa lophiAarum fchola elle petitum!Ar Coloff.z. apoliolus Paulus pr*cepit,ut caneremus nobis cum à philofophia a.Tim.6. ipfa mm à ucrborum nouitatibus.Quanquam in prarfenit non tan rum de uocabulo nouo,fed noua itc re amp;nbsp;noua doftrina apoftolicç per omnia aduerfa agatur. Pugnat enim hçc doamp;rina de transfub, ftantiatione.cüdoamp;ina apoftolica amp;nbsp;euangelica de ueraincarna, tionedni, amp;nbsp;uera humani corporis eius natura amp;nbsp;proprietate, dc^ liera corpotu noftroru refufeitatione Coguntur enim hic plurima comentari plane prodigiofa de inuifibili corpore Chrifti,et de fub' tili corpore Chrifti,fua fubiiliiatr per corpus ianur amp;nbsp;Iapidis,oper culi,inqua,fepulchri,pencirante,decorporc dni uero,ct tamefimul amp;nbsp;femel in pluribus locis exiftente,omnia$implente : amp;nbsp;qux hu, lolt;m. Sto, iusnotæ abfurda funt amp;nbsp;impia innumera.Iam amp;nbsp;loan. Scotus do tus d6amp;Qr aor fubtilis fcripto fuo in Sentent.Diftinftnlib.4,Qua:ft 3 au, fubtdis. nbsp;nbsp;thoreft articulQ Transfubftantiancnis nee in fymboloapoftoloru,

nee in prifcis illis fymbolis effe exprerfum: fed declaratum demum definitumty ab eedefia (fie ille loquitur, Romanam intelligens) Annodœ fub Innocentio tertio in Confilio Lateranenli. Vnde eoUigimuS anmiuis. dodiunam de Transfubftandaiione plane neotericam fcunouam clic:

DECAD. V. SERMO VT. ,1 effeioiius biftoriam alicubi copiefius corexuimus. Iftis autem de*, monftramm arbitror aperte amp;nbsp;cfficaciterfati,, figna non commi, fceri fignificatu rebus, uclin ipfa commutari, led difcrctis manere naturis.

Q_V A N QV A M uero urratp partium fuam retineat imper, mixta naturam, coeunttarnen illa duo in unum facramentum, amp;nbsp;coniunamp;a non diuifa, faciunt unum plenum aclegitimum facra, mentum Aqua enim fola amp;nbsp;priuatim quidem uulgaruerq; afperfa non eftfacramentum,nili accommodetur amp;nbsp;ufurpetur fecundum inftitutum Chtifti. Purgatio item fiueablutio peccatorum amp;nbsp;infere lio aut receptiom fcdus amp;nbsp;confortiumdet omnium$ fanéloru, per Ce non eft facramentum, nifi accedat amp;nbsp;aquæ in nomine bene, didar trinitatis afperfio. Pari ratione facramentum non eft fîeda, turin publico cerm panis, amp;nbsp;bibatur de eodem poculo uinü,more uulgari:ncc facramcntum cft fi fideli commemorationecontemple ris traditum pro te corpus domini fufumfy fanguinem, pro qui, bus amp;nbsp;gratias agas: nifi quatenus omnia dei amp;nbsp;falutis noOra rmy, fteria, (aeramenta generaliter id eft arcana amp;nbsp;fpirimalia dei amp;nbsp;falu' tis noflrar myfleria dicuntur. Nam in pleno legitimoty factamen, to concurrantneeeße cft amp;nbsp;adio facra corporalis, Hue Icnfibilis,8l fptritualis celebratio eius cuius gratia inuenta eft, peragiturtyadio facramcntalis. Arg litc nonnulli multa amp;nbsp;uaria difputant de Vnio De Vniont ne facramäali, pcrlonalis ne,realis,an rationalis fit Ego quoniam latrans» nihiUiuiuS uideo anxie traditum abapoftolis,adeofyrem planam '«4 per fe,huiufmodi fophifticationibus reddi contortam,implicatam, obfcuram amp;nbsp;difficultatibus plenam, fimplicuer amp;nbsp;clare dico fignu amp;nbsp;lignatum in facramentis coniungi inftitutione diuina, contem, piatione amp;nbsp;ufu fideli, fignificatione denig rerum$ fimiiitudine: nego autem modis omnibus duo illa uniri naturaliter, ita ut fignii in (aeramento id effe incipiat,quod fignatum cft fua fubftantia ai, natura negorem lignatam corporaliter cum figno coniungi,ita ut fignumin fua quidem maneatfubflantia atq, natura, interim cao men nihilo minus rem lignatam corporaliter fecum habeat con, iunâam,ut quifquis figno participer,pariter amp;nbsp;rei ipfius,per fignu aut cum figno,fiat particeps.Id cur tam contanter negem apparet, opinor, ex iis quz haaenus difputaui,amp; quæ mex fubiungentur. Expbcdmr

Porroinftuutionecöiunaa dico fignum amp;nbsp;lignatum : quia qui quorrodoin (aeramentum Baptifmi amp;nbsp;Cœnæ inftituii, non in hoc inftituit, ut facramftis aqua corporis fordes ablueremus, uticonfuetum eft fieri quottdia, tceartfa no balneorum ufu; neiy ut pane amp;nbsp;uino nos fauarctfed ut redem*%nunc

7 3 Pgncuwm.

BE gACRAMENTYSé

ptionis amp;nbsp;gratiae fuç,dcni, falutii noftræ myfteria nobis commet! daret lignis uifibilibuSiCacy reprçfentando renouaret, obfignädoty confirmaret. Contemplatione fideli coniunda dico, quia reli' giofe participantes facramentis, oculos fuos non in fcnlibiha tan' turn,fed magis in res infcnfibiles in fignif i catas amp;nbsp;cœleftes defigut: ut in feipfis quidem duo illa coniunfta habeant, quæ in figno aut cum ligno alioqui nullocon nebuntur uinculo. Corporalitercm amp;nbsp;fenfibiliter figna percipiunrrfpiritualiter uero res poffident,ueramp; fant.renouant atc^ exercent fignificatas. Significatione uero rc, rumq; fimilitudine coiunda dico.quia fignum fignati lignum eft: ac nifi figna fimilitudinem haberent cum ijs rebus, quarum figna funt,ligua uti$ non effent. Habentergoapportirfimam coniun, amp;i0imamfy inter fe cognationem. Sicut enim Aqua abluit fordeS corporis:ficut Panis amp;nbsp;Vinum exatiant exhilerant$ cor homini,, ita gratia dei purgaturpopulus dei:ita corpus amp;nbsp;fangui s domini pronobis tradita, fide haufta,amp; Tatiantamp;cxhilerant totum horni' nem,ut totum lefein gratianimaaionc amp;nbsp;obedientiam dei effun' dat. Dicerem hiccopiofiusde Analogia figniamp; fignati,nificom' modiore loco meidpofteafacere polle uiderem. At pluribus feri' pturx locis ut hreeuidemius demonftrenturopus efle non arbi' iror;cum fponte faa confequanturex q^quæ hadenus fcrtptura' rum teftimonijs confirmautmus, amp;nbsp;porro copiofius confirmaturi fumus.

Signa mu, Cxtcrum propter fimilitudinem ligni amp;nbsp;rei fîgnaœ communi' tuare rcrilcantur uocabula, aut nomina rernmipfis lignis. Id quod cuiden^ fignaturum tiffimis feripturæ teftimonrjs dcm0nftrabimus.Gene.x7. fic dicit ad naTrine. Abrahamum dominus. Et tu cuftodies foedus meum,tu inquamet femen tuum poft te in generationibus fuis. Hoc autem eft ferduS meum quod obferuabitis inter me amp;nbsp;uos,circumcidatur uobis om nis mas. Circumcidetis uero carnem præputij ueftri, quod erit ü' gnum fœderis inter me amp;uos. Hæcdixit os domini : quis uerbutn Circ^t/ie. dei fuggillabit^ Verbum dei appellat Circumcifionem fœdus;ergo ligno datur nomen rei. Nam circumcilio reuera non eft ipfum fœ# dus. Fœdus enim eft ipfum panium amp;nbsp;conuentio inter deum amp;nbsp;homines,certas habens conditiones,certaty capita.Proinde perin' terpretationem mox Circumcilio eadem appellatur lignum fœde, ris, At quis hanc interpretationem dei reprehendet«! Accipiunt ergo Agnus p4, ucl deo interprete figna rerum nomina. Ita legis Exodi tx. Come ph^lifo detis agnum cum feftinatione, Pzfa hue tranfitus liic domini. Et mox, Etfanguis ille erit uobis in lignumin domibus ucftds amp;c.

Itero,

DECAD. V. S ERMO VT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,1

Item, Eritautem uobis dies illa monimentum amp;c. Quid denuo darius,quam quod agnus appellatur Prfa,fiuetranfitus^ Quid au um eft ptoptie Par lalt;Audiamus hicrurfus dominum fefe exponen um atque dicentem, Tranfibo per terram noamp;c illa, amp;nbsp;percutiam omne primogenitum in terra Aegypti,tam in hominibus quam in iumentisrubi autem uiderofanguinem agni,prçtetibofcutranfib. uos,ncc eritin uobis plaga internecionis. En Parla , ipfo deo inter, piete,cft illa tranfilitio uel praeteritio, qua angelus domini practe riens rdes izraeliiarum fanguine agni notatas, ipforum pepercit primog€niiis,carfis interim Aegyptiorum primogenitis. Agnus ue ro fiignoras quisaurqualis fuerit,audirurlus dicctem dominum, Decima huius mcnfis tollant finguli fibi pecudem pro familia.Pe, cus feu agnus fit integer, mafculus anniculus,quem ex ouibusaut capris accipietis. At hic agnus aperteappellatur pafa uel tranfitus. Quis autem non uidcatagnum non effe tranfitum lt;nbsp;attamen quia fignum uel monimentum eft ttanfitus, ut ait os domini, certe no, men accepit ttanfitus aut ptarteritionis. Rurfus legis Numeri 19. Sacrifaid, Sic dicitdominusad Mofen, Loquere ad filios Izrael,ut ducantad te buculamtuffam fine uitio,tradctisq; eam Eleazaro facerdoti,qui educat ipfam extra caftra,ubifacrificeqaity totam comburat Colli, gatautem uirmundus cineres illius buculi,amp; reponat extra caOra in locum müdem, utreferuemr ab ecdefia Izraelicica ad aquas fpar foriasfue luftrales. Peccatum enim eft. Vide iterum morem logt; quendifcripiurarum.luuenca uel bucula eft peccatum, hoc eft facri fiejum pro peccato:ficut amp;nbsp;Chriftus dicitur faâus pro nobis pec. Gakt.?» catum,ut de peccato condemnaret peccatum,nimirum ut unica cor Rom. 8. poris luihodia oblata,expiaretpeccamm. Huc pertinet,quod apo. Hchto ftolus queep ad Hebiæos de faenfieijs loquës.Aiquiin iftis,inquit, comncmoratio fit peccatorum quotannis. Non enim poteft fan, guis taurorum aut hirtorum peccata auferre. Quoties ergo faerfe ficia,ueluiluutnczjnrci,tauri amp;nbsp;ouiculæ, fanamp;ificationcs aut pece cata appellantur, figna return nomina accipiunt. Fuctunt enim ZaeBd. ;. hic typi quidam uenturi facerdotis amp;nbsp;hoftiz Chrifti,cuiimponun 1^,53. tur peccata noftta. Hicenim eft agnus ille dei qui tollit peccatum Joan.i, mundi. Venimus iam amp;adnoui tcAamenti factamenta, quorum i.Pft.i. figna amp;nbsp;ipfa return participantnominibus. Petrus enim in Aamp;is Bapjfmus. cap.2. Baptizetur unulquifcpueftrum, inquit,in nominelefu Chri Oi,in r(mi0ionem pcccatotum. Et Paulus in illisipfs Aaisapofto /iamp;o.i» licis, audit, Exurge amp;nbsp;baptizare,amp; ablue peccata tua,inuocato no. Illinc Wu.ldcQ uao appellatur bapufmus purgatio amp;nbsp;ablutio peo

DE SACRAMENTIS.

Citorum,At Petrus alibi dicit,ßdptirmas uos fatuos reddit, quonS carnis Cordes abijeiutur/edquo iït,utbonaconfoetia bene refpon: a.Ctf.6. deatdeo.EtPaulus quo,,Ablutieftis, ait, Canaifiati eäisjuftifia ti eftis per nomednilefu, amp;nbsp;per fpiritü dei noftri. Euincit ergo iufta horum inter Ce locorü collatio,quod figlt;io bapnfmi,aqu£utdelicet; imponitur nomen rei fignificatr.Ad eundem modum habet amp;nbsp;ne Cmu do* gotium Cœnæ dominicae uel euchanfttæ. Panis appellaturcorpus eiini, Chrifti,uinumfanguis Clirifti. Verum cüfides aera,credat ucrum corpus Chriftiex hoc elatum mundo,agere nuncin cœlis,ncq,redi redominum in hunc mundum amplius, donec uematin nubibuS cœli indicaturus uiuos amp;nbsp;mortuos.nemo non intelligii,figno,puta pani amp;uino, attribui per communicationem nominum, rerum ipfarum,corporis uidelicet amp;nbsp;fanguinis nomina.

Sacrament Sacramentalibus loquutionibus funt non admodum difCimileS tales erfix amp;nbsp;multa: alir in Cacris literis amp;nbsp;tn ufu quotidiano. Legimus enim guratœ to Chriftum effeamp; dici leonem,agnum,paftorem, uitem,oftium, uti, quunona, fcalam,dicm,lumen,Colem,aquamfontem,panem,petram : quæfi quis rigide urgeat hodie, eötendens Chriftum erfe agnum realem, oftiumCubftant:ale,uitem naturalem autfimilia, quis oro difpuran tem feratil Exploderemus talem tanquam infanum amp;nbsp;peruerfotem oraculorum dei.Legimus fanc,Pctra autem erat Chriftus: confide, randum interim, quid conCequatur. Si enim petra realiter fuiffet Chriftus,nemoeorum,qui de petra biberunt,fui«ct reprobatus.Pla cet enim deo,qui Cunt participes Chrifti. Flures autem illarumqui de petra biberunt, non approbauit dominus. Proilrati Cuntenim in dcCerto:crgo bibentes de pena,quæ erat Chriftus, Chrifti partici rfa quo, pes faâi non funttproinde peua non erat realiter Chriftus.Videm tidi4n4rum tes quo$infignia regum, principum atty urbium, ligna appella' loquutionu. musregum.principum atty urbium nominibus, dicentes, Hic eft rex Galliæ,Htc eft princeps Germaniæ,Hoc eft Tigurum,HæcB« na.Ita cernentes annulum coiugalem,ueiimaginem aliquam prin cipis,nuncupamus fidem coniugalem, aut cöiugem,deni$ipfuin principem. Proferentes enim matronae annulum dicunt, Hiceft meusille coniunx. Démontrantes ftatuam uel imaginem princi' pis Saxoniæ dicimus,Hic eft princeps Saxoniae. Qiod fiquis per' geret pertinacius contendere, lignum reipfa effe rem lignatam, quod huius nomen gerit.-an non omnes clamarent, talem deihtui fenCu communi, amp;nbsp;pertinacem rixatorem omnibus modis effe con temnendum?

IntcUis

DUCÄD. V. SBRMO VL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9;

Intelligunc ita$ periti rerum,catholicum,receptum ab omnibus Defacro amp;orthodoxü fuirfe femper, quod multis modo oftendimus,figna menti: nul. rerü mutuare nomina,nöautctranfircin illa. Ideo uero prifcis nul lœrixœ ua læ fuerunt de (aeramentis rixæ amp;nbsp;altercationes,quales inter nos ho teribuf. dieuigent. Vtenim ligna rerum ornabantnominibus, ita genus loquendiagnorcebant,necrigide urgebant uerba, quali ipfa ligna realiter amp;nbsp;corporaliter illud ipfum effent,quod fignificabant. Ideo uero amp;nbsp;apud Aurei. Auguftinum haec regula uel hic canon. Signa ufurpare uel mutuare rerum nomina,toties repetitur amp;nbsp;inculcatur. Eodem canone obfcura quaeda loca illuftrat : cuius rei iam aliquot fubijeiemus teftimonia. De Baptifmate paruulorum ad Bonifaciu epift.2;,Si facramenta,inquit, quandam limilitudinem caru rerum, quarum facramenta funt non haberent, omnino facramenta non effent,Ex hac autem iimilitudine pleru$ etiam ipfarum rerum no, mina accipiunt. Sicutdeipfo Baptifmo apoftolus, Confepulti, ait, fumus Chrifto per baptifmum in morte. Non ait fepulturä fignilï, camus , fed prorfus, ait, confepulti fumus. Sacramentiï ergo tantae rei non nilieiufdem rei uocabulo nuncupauit. Etin Trada.fuper Ioan,G3.Excuntcimmundo omnes mundi rcmanferunt. Tale ali, quid erit,cum uiausà Chrifto tranfierit hie mudus , amp;nbsp;nemoin po nbsp;nbsp;nbsp;,

pulo Chrifti remanebitimmüdus,cum zizanijs à triticofeparatis iu fti fulgebuntficut fol in regno patris eorum. Hoc futurü prçuidens dominus,amp; nunc fignificatu effe conteftans, difcedente luda tang zizanijs feparatis,remanentibus tanquam tritico apoftolis fancis, Nüc,inquit,datiheatus eft filius hominis: tanquä diceret,Ecce in il la clarificatione mea quid erit,ubi maloru nullus erit,ubi bonorum nullus perit^Sic autem non eftdidu, Nunclignificata eft clarifica, tio filqhoministfeddian eft. Nuncclarificatus eft filius hominis. Quemadmodu noneft diéliï,Petra fignificabatChriftum,fed Pctta No didtur erat Chriftus:nec diélü eft,Semëbonü lignificabat filios regni : fed Petra figm diftü eft.Bonum feme, hi funt Blij regni, zizaniaautc filij maligni, ficat Chrw Sicut ergo folet loqui Scriptura,res lignificätes tanquä illas quæ fig flumjed nificantur appellans: ita locutus eft dominus dicens. Nuncclarifié Petra eft catus eft filius hominis,poftquä feparato inde nequiffimo, amp;nbsp;fecu Chriflut» remanentibus fanatis fignificata eft glorificatio eius,quando fepa, ratis iniquis manebit in aeternitate cum fanefis.

Idem in Epift.ad Euodiü iO2, Sonitus ille nods et colübæ fpecies corporalis,amp; linguae diuifæ uelut ignis,qui infedit fuperunüqueq; eorum,ficutilla in monte Sina,quæ terribili fpecie fadia funt: amp;nbsp;ha cut collinailla nubis per diem,amp;flammae per noéfc figniHcatina

DE SACRAMENTIS.

operationeaamp;aatq; trafaéla funt. Illudin his maximecauendu eft, ne cuiquä dti natura uel patris,uel filrj, uelfpiritus fanôi ccmuiabl lis amp;nbsp;conucrubilis elfe credatur. Necmoucat quod aliquando reS quæ fignificat,nomen eius rei, qua fignificat, accipit. Spiritus fan, àus diamp;us eft corporali fpecie tanquä colüba dcfcendiße amp;nbsp;man, firfe fuper eum. Sic enim amp;nbsp;Petra Cliriftus,quia fignificatChriftü. Error corii Ex Iiis autc amp;nbsp;recenfitis feripturarü exemplis perlpicuü eft ligna qui nolunt rerum mutuare nomina, non naturas a tq; fubftantias : unde indu, Jacramen^ bitaiii eft,eos toto errare cœlo, quibus pcrfuafiffimum eft facramen tales lo.u, tales locutiones, non uttranslatinas amp;nbsp;figuratas, fed maxime pro, riones expo prias elfe exponendas : ideo$aqua, panem amp;nbsp;uinü non iam ligna ni facrame autfymbola duntaxat e0eregcneraiionis amp;nbsp;corporis Chrifti fan? talistr. guinisty pro nobis traditi atty eflufi : fed ipfam met regenerations ipfirfimü domini noftri lelu corpus amp;' fanguinc. Sic enim fentien, tes peccant contra omniü feculorumcömunem amp;nbsp;loquendi amp;nbsp;in, terpreiandi ratione,pugnant amp;nbsp;cum uera fide adeofy amp;nbsp;cum fenfis cömuni. Quibus actedit,quod fua illa fignilignanq; cofufione fere uilem infirmitate,camalemfy, ui Auguftini uerbis utar, fcruuuiem inducunt.Hic enim ltb.de Dodr.Chrift3 cap.p.de Sacrametis dif, ferens Chriftianoru,Pauca,inquit, ,p multis, ea q? faóu facilima, 81 intelledu auguftinima,amp; obferuatione caftiffima, ipfe dominiis et apoftolica tradiditdtfciplina: ficuti eft Baptismi facramentum,amp; Celebratio corporis amp;nbsp;fanguinis domini. Quæunufquif$ eu per Cdmdlir cipit,quo referantur imbutus agnofeit, ut ea non carnali feruiiute, ferunus, c fed fpirituali potius libertate uenct eiur.Vtautc literä fequi,amp; figna fcruilis in pro rebus quæ hts fignificanwraccipere,feruilis infiimitatis cft,it2 frnitas, inutiliter figna interpretari male vagantis erroris eft. Et adhucfig' nificantiuscap 5. Principiocauendum eft, ne figuratam locutione ad literam accipias.Ad hoc enim pertinet,quodait apofiolus, Lite' ra occidit,fpiritus autem uiuifilt;at. Cumemm figurare diamp;u ficac, cipitur, quali proprie diaum fu, carnal iter lapitur. Neq; ulla morS animz congruentius appellatur,quam cum id etiam,quod in ca be ftias anxecellit,hoc eü intciligentia,caini fubijcitur fequendo lucri. Qui enim fcquitur literam,translata uei ba ficut propria tenet: neg id quod proprio uctbo figntficatur,refcrt ad alia fignificationc: fed fifabbatum audierit(uerbigratia)non intelligit nifi unum diem de fepie,quicotinuo uoluminerepeiuntur : amp;nbsp;cum audierit facrificiu, non exceditcogitationeillud quod fieri de uiamp;imis pecorum terre nisty frugibus folet. Ea demum eft miferabilis animi fcruitus, lig na pro rebus accipere, amp;nbsp;fupra creaturam corpoream oculum men tisad

D^CAD. V. SERMO VT. 04 tisad hauriendum ætcrnum lumen leuare non polfe.Hæc Auguft. Colligimus autem ex his S.Auguftini ucrbis, eos facramenta liber, täte fpirituali uenerari,quineq; literr inherent, ne$ res uifibiles et dementares,aquam puta,panem amp;nbsp;uinum,uelutiipfas res fignifi' catas colunt amp;nbsp;uenerantur:fed per ipfa potius admoniti amp;nbsp;excitati, animis in illarum contemplationem efferuntur.

Idem ille in eodem lib.cap.^.docens, quando amp;nbsp;quomodo reci Qféomodquot; piendus aut agnofeendus fit tropus, Seruabitur. inquit, in locutio- recipienda nibus figuratis regula huiulmodi,uttam diu uerfetur diligenti con Crapno* fideratione quod legitur,donec ad regnu charitatis interpretatio de fanda ora, ducatui.Siautem hociam proprie fonat,nulla putetur figurata lo; tiofigiv cutio.Etadhuc planius in fequenti i6.cap.fubtungitgt;Si præceptiua r4t4. locutio eft, aut flagitium aut facinus uetans, aut utilitateaut benefi centiam iubens,non eft figurata. Si aut flagitium aut facinus uide, tut iubere, aut utilitatem beneficentiamue uetare, figurata eft. Niß manducaueritis carnem filq hominis, amp;nbsp;fanguinem eius biberitis, non habebitis uitam in uobis,facinus ud flagitium uidetur iubere: figura ergo eft przeipiens parfionidomini efe communicandum, amp;nbsp;fuauiter atey utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro eius crucifixa amp;nbsp;uulnerata iit. Ait feriptura, Si efurierit inimi= cus tuus, cibaiUum.Hic nullo dubitante beneficentia praecipit. Sed quod fequitur. Hoc enim faciens carbones ignis congeres fuperca put eius,maleuolentiæ facinus putes iuberi: ne igitur dubitaueris fil guratediftum. Et reliqua. Hrcuidelicet omnia illor uredarguunt crrorem,quifacramentales locutiones ceu proprias interpretantur, amp;afiguris auitropo,in negotio cœnæ potiffimum,abhorrent.

Non nefeio tamen,quidhuicpoftremoS. Auguftiniteftimonio perGa do* opponant. Verba faluatoris loan.6, nihil facere ad interpretatione mini loan: negotii facramentarii, ergo amp;nbsp;locum S. Auguftini non congruere g,faciunt noftro inftituto.Gæterum clarum eft: S. Auguft. co libro difpucare ad expli# de Signis amp;nbsp;de locutionibus facramentalibus. Clarum eft amp;nbsp;illud canda uer. ex multis alqs Auguftini locis, hunc frequenter ad illuftrandum 64Cans. Cœnæ negotium adducere uetba faluatoris ex cap,6.Ioan,Quare uero illa ad negotium Cœnæ nihil faciuntil An de alio corpore lo, quiturin Cerna,de alio uero apudloan.in ca.a. Ergo'ne credemus dominum fuiffe amp;nbsp;elfe bicorporem'^Vnümodo eft corpus domini Iefu,quod ut corporaliter cömeftum nihil prodeftapud Io3. in ca. G.ita illudipfum corporaliter cömeftum nihil prodeft apud Matth, in cap.26.Verum hanc rem attigimus alias. Nihilo plus falis habet

amp; illa eorundem obicaio,Vitiofamuidelicet confequentiam elfe

A 2

DE SACRAMENTIS.

At^vtc cum colligimus,Circiïcifioeftfadus, Agnus eft tranatus,Sacrificia taridfacra funt peccata amp;nbsp;fanélificationes, amp;c. locutiones funt facramenta, mentis ue, lesfymbolicæ ac figuratæ : ergo illa quo$,Hoceft corpus meum, tcrumad eft Locutio fymbolica amp;nbsp;figurata. Cum enim par fit ratio factamen nojlra. torum, cur non liceret ab uno argumentari ad alterum? Quodau' tem par fit ratio facramentorü,receptum eft ab omnibus uerttatem reéleagnofcentibus, amp;nbsp;probabiturpoftea qiiocp plenius. Quodfi non licet à facramentis ueterum argumentari, amp;nbsp;per ilia collatione quadä noftra interpretari,noftrisfy illa illuftrare, peccauit certe apo ftolus,qui uitidfa confequentia per collationem abiliorü facramen tis ad noftra argumentatus legitur in i. ad Cor.io. amp;nbsp;ad Coloff,2t ca p.Sed redimuSfr

Sderdment nbsp;nbsp;Ergo ut finiamus tandem huncIocu,locutioncs^funtracramen'

talibus lo= tales amp;nbsp;fymbolicæ,cü legimus amp;nbsp;audimus,Pane effe corpus Chri eutionibus hi, Vinum eßefanguincChriftiiac corpus et fangninc Chrtfti man tuidieet, ducare amp;nbsp;bibcre,quiedunt amp;nbsp;bibunt facramentum corporis amp;nbsp;fan guinis domini :purgariitema'pcccati$,amp;reg€nerariinnoua uita, qui baptizantur in nomine Chrifti: amp;nbsp;baptifmum effe ablutionem omnium peccatorii. At$ hoc modo loquunturferipturæ, hunclo' quendi modii feruarunt amp;nbsp;ucteres ecclefiæ doctores: quos hoc no, mine nemo prudensuituperar, ne$ nunc quifqua quequam uitu' perare poteft qui fie loquitur,modo hic quocp in ea maneat fynce' ritaie,qua fandos illos der uerfatos conflat. Nam ut libenter amp;nbsp;fm pliciter locutionibus illis utebantur,ita rigide literam amp;nbsp;locutiones non urgebant, interpretabatureafdc,ut nemo tam rudis effet, quin intclligeret figna non eße id ipfum,quod fignificabant ,fed figna Sderdmetv ufurpare rcrii nomina. Vtebatur ergo uocabulis fignificatiue, my, taliter.. ftice,fymbolice,facramentaliter. Ergo quod nonnulli noluntfacri mentales exponi,quafi plus authoritatis,maieftatis,grauitatisfy in' explicatae habeant,ingens trahit fecü periculü noxiüq? fcandalii pO nit,pugnatitem cum canone apoftolico,cii fana ratione amp;nbsp;cii uete, Sdcrdmengt; ^rum cöfuetudine.Cüenim huiufmodi locutiones,Panis eft corpus tales locw Chrifti.Cum uinü bibis dominicü,ipfum bibis dhi cruorc.Baptif' tiones expo musnosfaluos facit,amp;c. inexplicatæ fimplicibus ^ponutur, quid nende oro aliud glaqueus carnalis feruitutis , fed amp;nbsp;fcandalü idololatriae font. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;periculofiflimüjpponitur'V erbis hic pluribus opus non eft,ciïexpc

rientia quid fadü fir,amp; quid fiat in dië,abüde fatis hue locü illuftrer. Canon neroapoftolicusiubet oraculadiuina interpretari in eccle, fia,ctad fanüintelïeaiïomnia feripturç myfteria rf^ferre,^cut uidere heet m À.ad Cor.i cap, Ratio q$ipia diäatrebus nö inteileamp;is, parum

DECAD. V. SERMO VT. 9$ parum aut nihil moueri mente hominis. Quis ergo fruélus erit fa, cramentoru apud fimplices,ad quos nulla explicatio facramentoru peruenitfReAius ergo ueteres omnia regni dei myfteria,facramen torum in primis,non explicarunt modo,fed amp;nbsp;exponenda effe do, cuerunt.Quod quanquam ex praecedentibus clare colliquefcat, ad ijcia tamen duo S.Auguftini hac de re teftimonia.De catechifandis rudibus cap,26.De facramento quod accepit,inquit,cum ei bene co medatum fuerit Ognacula quidem rerum diuinarum eife uifibilia, fed res inuifibiles in eis honorari: nec fic habenda efle illam fpeciem benediaione(an(ftificatä,quemadmodü habetur in ufu quolibet. Dicendum etiamquid fignificet amp;nbsp;fermo ille quem audiuinquid in illo condatur,cuius res illa fimilitudinem gerit. Deinde monendus eft ex hac occafione,ut fi quid etiam in fcripturis audiar,quodcama liter fonet,etiamfinon intelligit,credattamen fpiritaie aliquid (igni ficari,quodad fandos mores futuramepuita pertineat. Etquæ fe, quunturldem lib.de Dolt;ft.Chrift.4.cap.$.prohibet omnino do, Doribusecclefiafticis.ne ideo fe putent obfcure loqui oportere de myfterijsfcripturarum,quiauidenth£cpauldintricatius tradita effe in fcripturisgt;luc €magis perfpicuhatetypoftulat. Verba eiusfi quis requirat,hre funt,Si nosde literis canonicorum noftrorum autho, rum doamp;orumty, quæfine difficultate intelliguntur nonnulla fu, mimus eloquutionis exempla,nequaquam tamc putare debemus, imitandos eos nobis effein his quæ ad exercendas amp;nbsp;elimandas quodammodo mentes legentium,et ad rumpenda faftidia atq; acu enda ftudia difcere uolentium, zelandosquocp hue ut ad pietatem conuerrantur,fiHeutamyftcrijs fecludaturanimos impiorum,utili amp;falubri obfcuritatcdixerunt.Sicqui^e illi loquuti (unt,utpofte riores,quieos redie intelligerent amp;nbsp;ex^nerenqalteram gratiam,di fparem quidem uerutamen fubfequentem in dei ecdefia reperirent. Non ergo expofitores eorum ita loqui debent, tanquam fe ipfiexa ponendos fimiliauthoritate proponant:fed in omnibus fermoni, bus fuis primitus ac maxime ntintelligantur elaborentea quanti: poffuntperfpicuitate dicendi, ut aut multum tardus fît qui non in, telligittautin return quas explicate atq; oftendere uolumus difficul tate acfubtilitace,non in noftra loquutione fit cauffa, quo minus tar diusue quod dicimus poffitintelligi.Hæc Auguft.Et hæc haaenus de loquutionibus facramentalibus dixiffe fufficiat. Laudemus do* minum.

DË SACRAMENTIS.

R.tl!^ofedffir'ndwme/Jede facrammtis. Ea per fcnon tön' ferre gratiam, neep hanc in fe ipfis inclufam continere. Rurfut qu£ fit uirtutfluit finis amp;nbsp;ufusfacramentor urn legitimus. Hœc fine fide non prodeffe,eadem fidem habentibus non effe fuperuae caneamep ipfa pedere a dignitate,ud indigetate nünißrantiu. SERMO VII.

ËR1 c.V. expofui quid fit facramehtum, quo au' thore fint proféra,amp; quas ob causas inftiruta facramc ta,quibus rebus conftent,Ggno nimirum amp;nbsp;re fignata, __quid item fignum fit,quid res fignificata,amp; quibusin' figniantur nominibus,quomodo conferrentur,quod fignum cum re fignata non commifeeatur, fed utru$ in fua natura natur^q; pro prietate maneat,quod fignum no annihiletur, aut miraculofe con, uertatur,necita cum hoc lignatum coniungatur, ut quicun$ illiuS fit particeps amp;nbsp;huius habeat communionem ; expofui deni$quo' modo aut qua ratione coniunfta fint fignum amp;nbsp;lignatum, ut ple,I num amp;nbsp;legitimum facramentum conftituant, ubi amp;nbsp;de facramen' talibus locutionibus dirferui: iam ergo reflat ut etiam de natura,uir sute amp;nbsp;efficacia facramentorum,amp; de ijs qurcum eis coniunda amp;nbsp;cognata funt,confequenter dica: ita enim ratio ordinis in finitione propolita requirit.

Religiofe Deuirtute amp;nbsp;natura facramentorum, quid uidelicet in homine uerfandum efficiant,uarie amp;nbsp;copiofe deputatur à fcriptoribus: mihi uideturin in cauffafa hacdifputatione uerfandumreligiofe, cauendumty ne in dextram cramento« uel finiftram inclinem,hoceft,ne illis tribuam nimium in euange, rw. licæ amp;apoftolicæ doamp;rinæ derogationem: neue qs detraham aut adimam, quodipfis tribuit feriptura, uerbum dei,in meam ipfiuS condemnationem.Abunde uero fatis magnam laudem et gloriam inftitutis dei tribuerimus,!:id de eis prædicauerimus, quod tradidit in facris fpiritus deitplura ueile ijs tribuere,non modo error eft hu^ manus,fed peccatum grande,afferens exitium atq,interitumhorrii Xrca fade bilem.Exemplis memoradis id nobis in facris cft expolitum. Area rir. teftificationis,populo Izraclitico,per Mofen data,teftimonium erat diuinarin populo præfentiæ, foederis item amp;nbsp;amicitiæ inter deum Lenit, xs. amp;nbsp;hominem. Nam in hæc uerba pepigeratcum populo deus, In* habitabo in illis,amp; inambulabo,amp; ero illorum deus, amp;nbsp;ipfi erunt mihi populus. Ex ea inftitutione ac paéUöe appellabatur arca ipfa, Dominus deus exercituum,fedens inter cherubim,ut uidere licet%. Samuclis §. amp;nbsp;in libro Paralipomcnon;appcllabatur amp;nbsp;area foede, rd do

D^CAD. V. SERMO VIT. gG

ris demini. Hare autem cum ipfifacramento dei prophet* deitrie, buerent, abunde fatis amp;nbsp;magnifice de facramento dei fenferunt amp;nbsp;Ioqhuti(unt:ubiuero indoamp;i amp;nbsp;malitioß facerdotes,amp; per hos corruptus populus,longe maiora arcæ feu facramento dci tribue, rent,quid oro faamp;um eft^Audi prius quid arcæ tribuerint Clamat Nimiu trU feniorcs IzraeliSi Quare ftrauitnos hodiedominus coram Paiefti, buerefacr« niS ' Adducemus ad nos de Silo arcam foederis domini, ut iHa ue. mentir, niens inter nos,feruetnos de manuhoftis noftri.Audifti quid arcæ tribuerint,auditam quid fecerint. Mißt itaq; populus in Silo,amp; au tuleruntillinc arcam fœderis domini exercituum,led€ntis inter ehe rubim.Etfaamp;meft cum uenitfet area faderis dominiin caftra,uo eiferatus eft cunnus Izraeliubilo magno,ut terra tremeret. Quod cum audiffent Palcftini,dixeru nr, Quid fibiuuli clamor ifte^Et au, dientcs arcam caftris illatam Hebraeorum,clamant amp;nbsp;ipG, Væ no« bis,Venit deus in caftra,quis eruct nos c manu deorum iftorum for tium,qui percuderunt Argyptumt^Sed audi modo quid faftum fit;

amp; quomodo declararit deus arcam illam non ede deum,ficuti dice batur amp;nbsp;ab imperitis return factarum habebatur, quomodo item puniuerir peccata populi fui,id quo$quod nimium tribuerunt fa, cramento. Sequitur ergo,Pugnauerunt ita $ Paleftini, amp;nbsp;Izraelitæ carfi funi, fugerunt finguli in tentoria fua, amp;nbsp;erdes faamp;a eft uehe, menier magna,ut caderent ex Izrade triginta milia peditum:fed amp;nbsp;area dei capta fuit,ac crfifuntduo fili) Heli. Hæc omnia leguntur i. SamucliS4 Rutius cumirrcligiofus tranaretur facramentum Gradi ptn dei à porcis Palcflinis. percutiuntur amp;nbsp;hi plaga amp;nbsp;forda amp;nbsp;exitiali, cdigncmtri Gloriabantur quod dn fui amp;nbsp;religio Palcftina uicidet deum Iztaeli butre tantu tarum amp;nbsp;religionem Iziaeluicam, fed cadunt amp;nbsp;confringuntur dij faàamhh, Paleftini, confunditurty rcligio ethnica. Quid quod Izraelitæ iam quantu tri, leuius connedantes facramentum à Palcftinis reduiStum in Bethfa luitforia mes. cunofiusq; illud contra legem dei Numeri 4. fcrutantes, gra, piiiramp; uiori plaga nunc quam prius conciduntlt; Percudit enim dominus feptuagmta uiros,amp;' quinquaginta milia hominumiSamucIis 6. Cum Mofes negligentius diftulidet circumcifioncm in liberis fuis, in graue incurrit periculum. Sichimitæ ob temere receptam Circi cifionem delentur.Et Simeon ac Leuipropter prophanarum facra? mentum graues accipiunt à patre fuo fententias,Gcne49. Quibus congruit quod apoftolus de indigne celebrantibus cernam dicit; Propterhocmulti inter uos imbecilles amp;nbsp;inualidi,ctdoimiuntmul ti. Huc pertinet etiam exemplum Ozæ uirinon omnino mali, fed Don légitime hoc ipfum facramentumuaääiis, unde amp;nbsp;fubitau0

DE SACRA MENTIS.

morte conficitur a domino, idiy non priuatim in tabernaculo, fed in celebri pompa. Dequofaélo dei poftea in fynodo amp;nbsp;eccleßa Izraelitica pronunclans Dauid dicit ad Leuitas,Dominus conftituit ut portetur arca à Leuitis (non uehatur nouo plauftro à bubus)fan élifïcate ergo uos et transferte arcam domini deiIzraelis ad locum, quem parauiei. Quandoquidem enim hoc ab initio non feciftis, rupturamin nobis fecit dominus deus nofter, quia non requifiui^ mus eum,fîcuti oportuit. Etfequicur mox, Sanftificati funt igitur facerdotes amp;nbsp;Leuitæ ut adducerent arcam domini dei Izraelis: por' No,4. taruntty filij Leuitarum arcam dei,ficut præceperat Mofes iuxta uet bum domini,humeris fuisimpostis ueêfibus. Extant hzcomnia r.Paralip.incap.Ex quibus colligimus nolle dominum noftras bo nas intentiones amp;nbsp;celebrationes magnificas in celebratione facra, mentorumrfed illud requirere unice,ut ita iudicemus amp;nbsp;loquamur de racramentis,ficutiipfe per uerbum iudicat amp;nbsp;loquitur,amp; ut ipfe inftituit amp;nbsp;celebrauit,ita nos ufurpemus at$ celebremus. Proinde abunde fatis tribuit facramentis, quifquis id eis tribuit, quod ipfe deus in fcripturis fandis tribuit.

Docetur fa Excutiamus ergo ante omnia quid noftro fere feculotributum cramenta fît facramentis,utinde regius quid tribuendum uel non tribuendu cofrrregra fit intelligatur. Docuit uulgus facerdotum amp;nbsp;monachorum facra' tiam. menta nouæ legis non tantum erfe figna gratiæ,fed fimul etiam gratiae caudas, hoc eft quæ habeantuirtutem conferendi gratiam. Ede enim illa ceu inftrumenta,organa amp;nbsp;infundibula quaedam paf fionisChrifti,perquxin nos gratia Clirifti transfundatur: at figna ueteris tcftamenti patribus data, figna tantum, non caudas quoty gratiae fuide, utpote quae uim duntaxat fignificandi no conferendi gratiam habuerint.

Xugufl.no nbsp;nbsp;Videntur autem iddogmatis haufide ex uerbisquot; Auguftini perpe

docuitfai ram intellegis. Scribit enim is in Pfal. 73.Sacramenta nouæ legi' CTument dfalubriora amp;nbsp;feliciora ijs,quæ in ueteri lege:ed quod illa promittat, conferre haec dent. Atqui non uoluit his uerbis aliud dicere S.Auguft.quàm gratidm. quod alibi fic protulit, Sacramenta ueteris legis Chriftum prxnun ciarunt,noftra annunciant.Nam amp;nbsp;contraFauftumlib.x9.cap.14. facramenta ueterum uocat promidiones rerum complendaru, no^ ftra nominatindicia rerum completarum.Proindein Pfal.7;.Dant dixit pro eo quod eft datum teftantur,aut exhibitum fignificant.Fa teor quidem illum non femel dixide,noftra ede feliciora amp;nbsp;uirtute prædantiora : atqui id dixit non alia ratione quam quod præftito nobis Media in nouo teftameto omnia noftra pleniora,illuftriora,

DECAD. V. SERMO VII.„ Gaeluculamp;iora funtChriftus enim pleniffimeomnia abfbluicun# de reuera noftra plenius fignificant, amp;nbsp;quodammodo uiuidrora funt. Ceterum fi Auguftinusomnino in cafuiffet fententia, quam fequuntur ifti,an non fuaderetipfa pietas,ut deferta hominum au, thoritate,uerbo ueritatis adhaereremus^

Videamus ergoquid colligatur ex uerbo ueritatis,id eft, ex feri, p, fmilit« pturis canonici$,de facramentorum ueteris amp;noui tcftamenti fimi dine çdif ütudine amp;nbsp;differentia.E feripturis habemus hoccertiffimum, unii ferentia fo elfe utriuf, eedefiç aeternum amp;nbsp;immutabilem deum ac dominum, cremento, unam per Chriftumin iHu utriufcp erdefiae fidem,unam in utra$ rum uete cedefia propofitam prorairiionibus falutis rationem, deniiyunam ritenoui unius perpetuo dei ex utroqj populo colledam ecdeliam .Non ar teßamp;nenti. birrorautem copiofa ex fcripturis confirmatione horum opus ede, quod DecadiSj.Serm 8.111a Fufius traélaui. lllis uero ita præftru, âis,amp; feriptura apoftoltca confirmatis, ita demum, non ex noftris capitibus, fed ex authoritate diuinacolligimus. Quorum unus eft perpetuoætemus amp;nbsp;immutabilis deus,Una omnium (alutis ab çtec no in Chrifto propotita ratio, una Edes, una ecdefia, unus baptif, mus,idem Tpiritualis cibus amp;nbsp;potus,eoru non podunt e(Te nihea, dem quod iubftantiam attinetfacramen ta. Atquiludxorü amp;nbsp;Chd ftianorum eft unus deus,una fides, amp;nbsp;una falutis per Chriftum ra. do,una deniq, eedefianuntitatp eadc quog(aeramenta:nifi quod noftra fub alqs data funt fignis, amp;nbsp;quod propter exhibitum folem iuftitiæ Chriftum multo funt illuftriora amp;nbsp;euidentiora. His addo fcripturam teftari facramenta ueterum amp;nbsp;noftra idcufqueadcó ua, lere,ut Paulus dicat circücifos qui funt baptifati,baptifatos qui funt circumcifi^Docet idem ille panes nodros eandem nobifcum efeam fpiritualem ediffe, amp;nbsp;de eodcm potu fpiritualibibifTe, nimirum de petra.Sed addit mox,Petra ueroerat Chriftus. Verba apoftolinotif fimafunt, amp;nbsp;leguntur t. Cor.io. Idem ad Colo(f. cap. 2. In Chri, fto, inquit, eftis completi, per quem amp;nbsp;circücifi eftis circumcifionc quæ fit fine manibus, dumexuiftis corpus peccatorum carnis per circüdfîonem Chri(fi,confepulti fimul cum illo per bapiifmu, amp;c. Quidhis oro darius didpotuit^ Circücifio quæ fit fine manibus, eft arcucilio Chriftiana,baptifmus uidelicct.Cxterum in fuperiore loco Pauli ad Corinth, obferuandueft(quod amp;nbsp;altbi monuimus) In Molen Baptizari, non idem effe quoded in Chriftum baptizari. Nam In Mofen baptizari,perinde eft ach dixilfet per Mofen bapti^ zari,autminifterio Molis. Confiât enim Mofen fuæ fidei creditum populum unice deo adduxiffe.

DE SACRAMENTIS.

Anguß. Non diuerfa his legas amp;nbsp;apud Aurel.Auguft.non uno loco,ÙV quo (p de, cunq, aduerfarij differentiam illam Tuam inter ueteru amp;nbsp;noftra fa^ cuit eadem cramcnta indutam ad Auguftinu referre cupiant.Nam contra liic e/Fe facra, ras Petilianilib.x.cap37 Fueriit,inquit,in fignis diuerfa, in rcqul menta uete fignificatur,paria Item in Traft in loan.26, in hunc Iccii, Hic e« rum c no panis qui de cœlo defcendit.)Hunc pane Ggnificauit manna:hunC panem fignificauit altare dei.Sacramenta illa fuerunt. In fignis di' uetfa funt,fed in re quæ fignificatur paria. No diflimilia IcglS coA tra Fauftü Manichçum lib.19.cap.i;.16.17. Rurfus Traft, in lofy 4$.Ante aduentü domini noftri lefu Clirifti, quo humilisuenit in carne, pr*cefferütiufti,üc in eum credentes uenturu quomodontf credimus in eum qui uenit.Tempora uariata funt,non fides.Et re/ liqua. Et mox, In fignis diuerfis eadem fides , fic in fignis diucrfc quomodo in uerbi; diuerfis : quia ucrba fonos mutantper tepora, amp;nbsp;uti$no aliud funtuerba g figna. Significado enim uerba funi: tolle fignificationc uerbo, ftrepitus inanis eft Significata funtergo omnia. Nunquid non eadem credebant per quos lire ligna mini' ftrabanturper quoscade quæ credimus prophetata pramuciaban' turf Vtiçp credebant, fed illi uentura elfe , nos autë uenifle. Item in Pfal.„.Idem in myfterio, inquit, cibus amp;nbsp;potus illorü qui nofter, fed fignificationeidenon fpccie. Quia idëipfe Chriftus iilis in pc tra figuratus,nebis in carne manifeftatus.Scd non in omnibus illiS beneplacitu eft deo, Omnes quidem eundem cibüfpiritalcm man, ducauerunt,amp; eundem potu fpiritalcm biberunt,id cft,fpiritaiealit quid fignificantemifcd non in omnibus illis beneplacitum eft deo, amp;cum effentomnia cömunia facramenta, non cömunis erat om, nibus gratia,quæ facramentorü uirtus eft. Sicut amp;nbsp;nunc iam reue lata fides,quæ tune uelabatur,omnibus in nomine patris amp;nbsp;filij amp;nbsp;fpiritus fanéli baptifatis cömunecft lauacrü regeneratiöis , fed ipfa gratia cuius ipfa funt facramenta,qua membra corporis Chiiflidi fuo capite regenerata funt,non cömunis eft omnibus.Hçc Auguft» docens eorum figna, temporis diuerfitate excepta, non impariaaut diffimilia effe,quorum eadem eft fides amp;nbsp;religio.

PER STRICTA autcm fimilitudineamp; differentia facramento rum ueteris amp;nbsp;noui teftamenti, idfy ex occafione dogmatis recepti facramenta nouæ legisconferre ex fe gratia,expendamus amp;nbsp;ipfum quale fit. Aedeuocabulo quidem gratiæ primo paucula hæc ad' monemus,Gratia fauor eft numinis amp;nbsp;bcneuolentia,qua deus pa. ter nos propter Chriftum compleaitur,purgat,iunificat, donis ino Riun amp;nbsp;faluat, Nam apoftolica feripta gratiam aperte uocant, qua Uluamut

DECÀD. V. SERMO vit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,8

fatuamur amp;nbsp;iuftifïcamur ex fide lefu Chrifti. De hacfcriptum eft; Non irritam facio gratiam dei. Nam fî per legem eft iuftitia. ergo Chriftus gratis mortuus eft.Dehac fcriptum eft, Chriftus nobis fa, amp;us eft otiofus.quicu, per legem iuftificamini, a gratia excidiftts. De hacfcriptum etl,Si autem gratia, iam non ex operibus : altoqui gratia iam non eft gratia. Quid quod ipfe dei filius gratia amp;nbsp;donu deiappellatur.?Ioan.4.Tit.2 cap.Iam uero Conferre quidaliudeft qdare, uel rem aliquam, quam prius nö habebas,donate ^S iergo facramenta conferunt gratta fumentibus, profero eas res non ha, bentibus dant,quas fignificant,ipfum,inqua, Chriftum cum omni bus eius donis,id eft, gratos amp;nbsp;acceptos deo faciut, iuftificant amp;nbsp;fat uant,idfy ex feipfis,utpotequz uirtutc ex partione Chrifti accepiffe dicuntur fanaificandi,amp; non tantu fignificandiautiuuandi, com mendandi aut prouehendigratiam,Sed amp;nbsp;perceptione gratiae atui buutnofteo opi quo ipfa fumimus facrameta.Veru quantühæc dos 'trina pugnet cu ueritate prophetica etapoftolica nuc demoftrabo. Vetus fuit error ludaici populifacramenta iuftificare.Hinceftquod Sdcrdmen fanai dei prophetae cum populo fur fidei credito,falfis tamen im, tanoncon butoopinionibus, concertantes,clamarunt, Frurtra illu niti fuisti, ferunt ur« tibus amp;nbsp;facrificijs: deuaut edelevari obedientia fideli, fide, inqua, tiam. chaiitate,innocentia,uera uti$ pieiaie.lnterquos leremias dicit,Sic Icrcm,7. ait dominus exercituum deus Israelis , Holocaufta ueftra addite ui, fimis ueftris, amp;nbsp;comedite carnem : quonia nihillocutus fum cum patribus ueftris, necy praecepi eis ,eo tempore quo educebam eos è terra Aegypti de ratione holocaufti amp;nbsp;facrifictjfed hoc uerbu prae, cepi eis dicendo. Audite uncem meam,et ero deus uefter,uos autem eritis populus meus:amp;ambulate in omniuia quam praecepi uoc bis,ut bene fit uobis.Similis locus eft amp;nbsp;apud Ifaiam in cap.i Non reiecit dominus, neep damnarunt diuiniuates in uniuerfum om, nia facrificia,cum ea ipfe dominus per Mofen inftituilfet: fed fal, fam opinionem uanamfy in ipfa fiducia oppugnabant. Vana fidu eia amp;falfa opinio eft, facrificia per fe acppter opus noftru reddere nos gratos domino.Na fides acceptos efficit nos deo per Mertiam. Et dominus facramenta uel facrificia non inftituerat utgratiä ob, lata conferrentaut iuftificarent, fed ut teftimonia ertent gratiædei, amp;nbsp;ut in ordine retinerentpopulum, utipfum retraherentab idolis amp;nbsp;cultibus ethnicorum,ad Chriftu autem fummum pontificem, amp;nbsp;unicam totius orbis hoftia deducerent Paedagogia enim fiueexer, citia fuerunt, Paulo hoc approbante atq; dicente, Lex paedagogus Calat4. nofter fuitad Chriftum, ut exfide iuftificaremur. At poftquluenit

B 2

DE SACRAMENTIS.

fides,non amplius fub paedagogo fumus. Iccirco facrificia ueterii facrificantibus non conferebant gratiam,luq; ludificabat, fed fym bola amp;teftimoniacranrdeumfanamp;ificare, amp;nbsp;iuUificare quidep« hoftiam omnibus feculis dedinatam, per Meffiam, ad cuius fidem ueluti pzdagogus quidam deducentia dirigebant.

Errorm Ac praedicantibus quidem apoftohs purä dodrinam euangelij, tcdtfia fola dei gratia per Chriftum feruari credentes, auitus ille errortam dpftoli«. alte ludaicis infedit animis, ut illi quoq; qui Chrlftum receperant contenderenttamen, Ghriftii non poffe plene, nili facramenuslu, daicis accedentibus,fanamp;ificareauiiuftificare. Cotta quosapoftoli magna grauitate amp;nbsp;ualidiffimo fpiritus impetu difputantes, euice' runt hominem Chriftianum nullis legalibus interuenientibus,nul lis deniep operibus adiuuantibus, fed fola amp;nbsp;mera hue gratuita dei gratia mifcricordiaue per Chriftu fantftificari,purificari,iuftificari, atq; faluari. Quae fanc prora,quoddici folet,et puppis cft dodrinx euangelicz amp;nbsp;apoftolicr, quamqui negat, nuilä haud dubicfort^ habetin harreditate Chrifti amp;nbsp;euangclryipfius. Nec obfcuru autdti 4ff04i, lt;bium eft quod modo paucis his propofui. Quis enim nefeiatme, motabilem illam concertatione maximori iapoftolorii Chrifti Pau li ac Bamabæ inftitutam,contra eos quidoccbant,nificirciicidercn, tur Chriftiani iuxta legem Mons,nullo pacfto faluaripoflc^Contr: quos amp;nbsp;Petrus concludit, Fidepurificaricorda, amp;gratia domini lefu Chrifti faluaricredentes.

Cratit etm Verum quidem eft,abrogata apoftolorum aduerfarios reducere forigra, uoluiffe, intérim ueroindubitatu cft amp;tHud, apoftolos non alio a' tunbrecipi riete inculto aduerfarioru de factamentis purificantibus débilitait ?cr fidem- ualidius,adeofyamp; fubuertiife felicius g hoc, Gratia det per Chrifti iuftificaricredentesrcumfy ubi$ fere' adijeiunt non legenon cere' monijs autuUis ritibus, an putamus illos in participatuadmifluroS facramenta, quae fub cenium ucniunt ceremoniarum autrituum! Fides Chrifliana grattam dei.remiirioncpeccatoru, fandificationt amp;nbsp;iullificationc tribuitin folidu gratuita: mifericoidia e dei, adeoty amp;nbsp;merito parfionis Chrifti, amp;nbsp;ita tribuit, ut praeterea admittat nihil prorfus in participatum.Quod ergo Lombardus dixit,Sacrament: uirtutéconferendi gratiam accepiffe ex merito palfionis Chrifti, lt;% fe finxit.Nam ut Chriftus gloriam fuam no datulli uelfanamp;is fine homini.nedum inanimatae creaturaeita qui credirfe iuftificatu pk^ ne per morte amp;nbsp;refurreélioncdomini, is in nulla alia re amplius g in folo Chrifto qngrit gratia autiulhtia,in q acquiefcir,qucerin fide per fpiritüfanâü ilfcniit incordeucl mctc uircs fuas cxercre. Hue enira

DECAD. V. SBRM O VIT. 9, enim pertinent illa ex euangelio, Vade in pace, fides tua te faluam Luce fecit. Item,0ronis qui bibit exaqua hac, fitiet iterum, Qiiifquis au=Zcdn.4. tem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non fitierit in æternü, amp;c. Huc pertinet amp;nbsp;illud Pauli, luftificati ex fide,pacem habemus er,Rom.f. gadeum per dominumncftrumlefum Chriftu, per quem amp;con* ligit nobis, ut fide perduceremur in gratiam hanc,in qua flamus amp;nbsp;gloriamurfubfpegloriæ dei.

Non nefcio quorundam futelascommentandum effe genera, Cofatatire lem quandam deinde amp;rpecialcm fidem. Generalem uocant.quacomrntum credimus nos morte amp;nbsp;rcfurreélione Chrifti uere iuftificari.Specia toru qui fin Icm uero,qua credimus perfymbola amp;nbsp;opus noftrum peculiaritergimt fidem amp;nbsp;cuilibet noftrum fingulariter applicari dona dei . Verum quor,generale c (um attinebatè terrain qua licebat uefci manna, refpicere ad ollasfecialem» amp;nbsp;allia Aegyptii Quid Chriftianis,oro, negorij cum didinaionio bus fophiihcis^ Aut unde probabunt nobis hac fua diftindionem^ Vna modo fides eft,cafy nonalia in ufu racramentorum,quam ex' tra ufum. Extra ufum credimus nos morte amp;nbsp;refurredione Chrifti fanamp;ificari.In baptifmo amp;nbsp;Coma dominica non aliam exercemus fidem,quam qua credimus domini gratia amp;nbsp;mifericordia purgari nos a peccatis, eiufdemfytradito corpore amp;nbsp;effufo fanguine nos re dimiamorte amp;nbsp;haeredes fieri uitae aeternae. Applicant haec nobis non facramenta,fed fides per fpiritumfandum. Id quod uniuerfa teftatur feriptura apoftolicagt;quam huiufmodi commenta obfeurät. Breuitcr,Vnus eftomninadeus amp;nbsp;faluator, una falus, una redem, ptio amp;nbsp;purgatio, una fides, qua recipimus quidem oblatam nobis falutem adeo in Chrifto perfpiritum fanäum. Eadem annuncia, tur aut praedicatur nobis in ucrbo per minidrum, amp;nbsp;repraefentatur cbfignaturip perfacramenta.

lam uero quis ncfciat Paulum apoftolum in omnibus fuis ferio ptis unicecontendere fide in dominum Iefum,non per ulla opera iuftificari credentes!Rurfus quis ignorct,fub cenfum operum no, ftrorum uenire amp;nbsp;perceptionemaut celebrationem facramentoru, Quibus amp;nbsp;illudadqciam,illud (aeramentanon date quod non ha bct;gratiä et iuftitiä donaue cccleßia non habent,ergo no coferunt.

Hincuero exoritur nobis noua quaedam difputatio. An gratia An gratia dei amp;nbsp;uirtus quaedam diuina fymbolis fit indita indufaue amp;nbsp;uelutdeimfacra in ipfis contenta nt ex eis in fumentes deriuetur! Vulgus facrifico, mentis core rum amp;nbsp;monachorum tam uerbis quam faults fuis prodit fe fenri tineatur^ tire, ipfs fymbolis diuinam elfeinclufam uirtutem,adecfy deum telum ijs contineri. Non enim alia origine emergunt anxiat illogt;~

B^

DE SACRA MENTIS.

rum difputationes de co quid arrodat mus, cum (aeramentum cot potis Ghrifti arrodit.Innocentius Papa libro de (aeramento altariS 4.cap.ii.Miraculorereuertuur fubftantia panis, inqquot;it,nöilla quæ transuit in carncm.fed quod eius loco altus pants mtraculofe créai tur,qui corroditur amp;c. Vide acumen amp;nbsp;miraculofam quandä theO logiam.Omitto hieftudio alia huius generts permulta . Adde his, quodchara^eribus imprerfts,amp; mirificis quibufdatBuerbis,gefti' bus amp;nbsp;exufdationibus,quæ omnia benedtdionis titulo ornant; Céngtur il aquam baptifmi confecrant. Ac inter aha canunt, Deus aquam lambencdi hanc regenerandis hominibus prçparatam,arcana fua luminis ad' amp;iontba= mixtione fœcundet,uifan(ftificaiione concepta,ab immaculato di' ?ujni,vnfe uini fontis meroin nouam renata creaturam,emergat Sithzcfan' rÿs PaJehœ amp;a amp;nbsp;innocens creatura,libera ab omni impugnaioris incurfu,no infidiando ctrcumuolei,Sit fons uiuus,aquaregenerans,unda pugt; rificans, uiomnes hoclauacro (aluofero diluendi, operante in eiS fptritu fanifto,perfera e purgationis indulgentiam confequantur. Vndebcnedico te creatura aquæ, per deum uiuum, per deum ue^ rum, perdeum fandum;per deum qui te in principio peruerbum feparauitab arida amp;c.Rurfus fufflando in aquam ter,hçc protinus fubiungit uerba, Tu has, domine,fupplices aquas tuo ore benedi' cito,ut praeter naturalem emundationem, quam lauandis potfunt adhibere corporibus, fint etiam purificandis mentibus efficaces. Deinde accipit minifter facrorum cereum ardentem. amp;nbsp;impofitum aquæ baptifmi ter dicit,Defcendat in hanc plenitudinem fontis uir tus fpiritus fandi.Addit,Et totam huius aquæ fubftantiam regene' randi fœcundet effedu. Et reliqua. Haec omnia fine tropis fimpli' citer dida intelligunt amp;nbsp;exponunt.Id quod fatis euideniereuincit, quid homines ifti aquae confecratae tribuant, amp;nbsp;quod fig nis res fa' Bonduentu eras contineri fentiunt.Torfit fe hac in re mirum in modum Bona' radidtgra uentura,qui fcripto fuo in 4. Magiftri Diftindio.r quift.;. inter tu non con alia,tandem. Non eft aliquo modo dicendum. inquit,quod gratia tincrim fa contineatur in facramentis erfentialiter, lanquam aqua in uafe, ud eramentif. medicina in pyxide.imóhoeintelligereeft erroneum Sed dicuntur continere gtatiam.quia ipfam fignificäi,amp; quia nifi ibi fit defeduS ex parte fufcipientis;in ipfis gratia femper confertur, ita imelligen' do quod gratia (it in anima,non in (ignis uifibilibus. Pro tanto di^ cutur etiam uafa gratiae. Poffuntetiam dici uafa alia ratione. Quiz fîcut quod eft in uafe.non eft de ipfo nee ex ip(b, fed tarnen ab ipfo hauritur:fîc gratia non eft a facramentis.nec de facramentis, fed ori turafonteaeterno, amp;nbsp;ab ilio hauritur ab ipfa anima in ipfis facra' mentis

DE CAD. V. SERMO VIT. loO mentis.Et ficutquis recurrit ad uas cum requirit liquorem, fie quæ, renti liquorem gratiæ amp;nbsp;non habenti recurrendumcftad ipia fa, cramenta. Hæc Bonauentura, qui reâe gratiam retulitad fontem omnium bonorum deum:uiïnam purius amp;nbsp;fimplicius reliqua etii fubieciifet.Reéie is quoqi fcdem feu receptaculum gratiæamp;dono rum dei animam homini#, non figna infcnfibilia elfe fenfit. Scri= Seder gro pturaenim fan(fia ubiq, docet,mentem Iiominis, non elementum quot;'defo ullum, aut quicquid humana eft conditum arte, domicilium elfe gratiæ dei, amp;nbsp;hanc non peti aut coli ceu inclufam in ulla reinfen, fibili.Si coeli coelorum, inquitSolomon, te non continent, quanto 3.R%' minus domus hæcfAd quç alludens conftantilftmus Chrifti mar, AfiorK7. tyr Stephanus,Non is eft excelfilfimus ait,qui in manufaffis tem* plis habitet,ficut propheta dicit, Cerium mihi fedes eft, terra autem fcabelium pedum meorum : quam domum aedificabitis mihi, dicit dominus,autquis locus requietionis meae cftfNo'nne manus mea hreomnia fecitfQuz fequuius magnus ille ChriftiapoftoiusPau lus dixit,Deus qui fecit mundum amp;nbsp;omnia quae in eo funt:hicccc, Aamp;o.t7. Ii amp;nbsp;terrae cum fit dominus,non in manufaéfis templis habitat,ncc manibus humanis colitur,indigcns aliquo,cüipfc det omnibus ui tam amp;c. Vndeipfe dominus in euangelio fignificantiffime pro, nunciauit,Veniihora quando neep in monte hoe, ne$ Hierofoly, loan.,* misadorabilis patremrfed uenit hora,amp; nunc eft,quando ueri ado ratores adorabunt patre fpiritu amp;nbsp;ueritate . Fideles itacy animi ocu los à terrenis rebuslp uifibilibus attollunt in cœleftia. Viide amp;nbsp;fan, di maiores noftri Cenam celebraturi illud facris myfterijs con, gruentilfimum audierunt Tibi occini, Surfum corda, refpondente toto populo. Habemus ad dominum. Quid quod ipfa rei abfur, ditas plane euincit gratiam fymbolis no contineri.Si enim per gra, tiam intelligis fauorem amp;nbsp;beneuolentiam dei;fiindulgentiam pec catorumty ucniam,purgationem inquam et iuftificationem credere tium : fi dona deni$ amp;nbsp;charifmata fpiritus, quid abfurdius quatfo fingi poterat,quam res tantas incluras contineri aqua, paneamp; uie no' Signis profero nulla opus eft gratia,nulla indulgentia amp;nbsp;ue„ nia peccatorum. Ad quid ergo contineretur gratia in facramentis! Quis oro fruamp;us ad homines redibitf Aut quis ignorat omnia dei inftituta ad utilitatem hominis effe ordinataftAn uero dicemus gra tiam ideo inclufam teneri (aeramentis, utindein nos trasfundaiur tanquam per canalesf Atnon ita loquitur feriptura. Gratia enim, quod fæpe iam repetitur, eft fauor amp;nbsp;beneuolentia dei, qua ille in nos non pcrfcnfibilia,fcdfuapte propenfione potentia amp;nbsp;uircutc

DE SACRAMENTIS.

fertur. Spiritualia hæcfunt : ergo fpiritus munere amp;nbsp;interuentionc perficiuntur. Spiritu fuo coniungitur nobis deus, nos illi fide,fpi' ritus donocopulamur: id quod in euangelicis apoftolicisty literis nufpiam non obuium eft.

Cdnon Ni, nbsp;nbsp;Proinde uerba Canonis Cons. Niceni,Baptirma noftrum non

cenuGde fenfibilibus oculis,fed mentalibus confiderandum eft. Aquam ui' Baptifmo. des,confideta diuinam uim,quxin aquis latet amp;c.non ita crarfcamp; ruditer intelligendafunt. Nam oratio fymbolica ecquam nemO non eo quidem tempore intelligebat: ficuti amp;nbsp;nobis hodienouuni/ amp;nbsp;difficile non eft,fi quis dicatin (igillo effefidem amp;nbsp;ueritatem: in annuloconiugali fidem amp;amorem coniugalem:in fceptro amp;nbsp;C' rona regiam poteftatem. Nam nemo tam ineptus eft, ut propter huiuCmodiloqutionem contendat res ipfas in fignis contineriin' dufasJoqutionis genus amp;nbsp;confuctudmem quif$agnofcit.i Apoftoliba Huciam pectinetquod loannes Baptifta in Iordane flumine, pti%4rüt in quodapoftoli denies ipfi baptifaruntaqua non cofecrata parataue aqua non ullis excantationibus,infufflationibus et charaéleribus ad recipien GonfcCTata. dam et transfundenda deigratiam in baptizandos.Vtdit Aethiops in Aais apoftolorum fontem,nullo delibutum oleo,nec ullis coni fecratum carminibus facris,nullis denig exufflationibus,cereorum immilhone, amp;nbsp;crucium pisaris formatum,nihilo minus Philippo apoftolo dicit,Ecceaqua,quid uetat quo minus baptizerAt Philip' pus fidem requifiuitin dominum lefum, amp;nbsp;confitentem protinus baptizauiçnullafontis confecratione prxmiifa, quauidelicetgra' tiam fpiritus fanamp;i amp;nbsp;uim regenerantem in aquam deuocaret,prO tinus$ Aethiopiad purificationem affunderet.

EkmmrirQuodfi perrexerimus elementis indere ipfam dei gratiam,amp; gratiam ini res ipfas fignisrepræfentatas,quis non uideat,quanto cum peritu' dtrejdoloa lo,apud fimplices maxime,id faturi fimus^His enim fuppediiabi' latriam tur occafio idololatriæ, inhzrendity fenfibilibus:aquibus etiam re gignit. quirent amp;nbsp;poftulabfit.quæ eleuatis in cœlum mentibus ab authore omnis boni Deo fuerant petenda. Quodein obijeiturdiuinaqua' dam pactione ficconftitutum effe diuinimsgt;utin fe habeant facra' menta gratiam,amp; exfeipfis ueluticanales aquam gratiae transfun' Sdamp;iprius dant in fitientes,(ine feripturarum auihoritate amp;nbsp;contra ueram teli' iuflificati gionem dicitur. Id quod ex difputatis hucuf$fatis patere arbitra' réceptif in mur.Quibus amp;nbsp;illa fubijcimus, gratia qua nbsp;nbsp;nbsp;Sanamp;i amp;nbsp;eleamp;idei non turn primum gratia dei donisqi cœlquot;

initiati fa, ftibus participant,cum facramenta percipiunt. Etenim rebus prius eradentis; quam lignis participant. Nam aperte traditur nobis,quod Abrahl pater

DECAD. V. SERMO VIT. tel

pater noftcr prius fuerit iuftifîcatus, quam circucifus. Inde utro RoMt'O quis non colligat, circüciOonis (aeramento ipfinon coIlatam SZ exhibitam efife iuftificauonem, fed cam quam fide prius poflide, batobfignatam potius ^ Qy is praeterea inde non colligat nos, qui filijAbtahæ fumus, non ana rationeiuftificari, quam patrem iu^ Rificatum conftat, acfacramenta noftra in nobis non aliud efficere quam quod in ilio effeccruntfprxfertim cum cadem fit ratio facra, mentorum uetcrum amp;nbsp;noftrorum. De quo paulo poft dicemus co piofius,expolituri locum apoftoli ad Rom.«. Eunuchus ille,cuius Aamp;o.U modo meminimus ex Adis, uifa ex itinereaqua,dicit Philippo,Ec ce aqua,quid uetat quo minus baptizer! Oixit autem Philippus, Si credis ex toto corde,licet. Et refpondens ait,Credo filium dei effe le nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,,

fum Chriftum. Poft ea demum fequitur, Et defccnderuniambo in aqua,amp;baptizauiteum. Credidit, inquiteuangelifta,eunuchus ex ioto corde,id eft,uere amp;nbsp;non hypocritice. Videamus iam quid feris ptura de huiufmodi fide prrdicet.S.Ioannes apoftolus amp;nbsp;euange, Ïifta, Omnis, inquit, qui creditlefum elfe Chriftü, ex deo natus eft. t.TodM.f.« Idem,Qiiifquis confelfus luerit quod lefus eft filius dei, deus in eo i.loan.4. manet,amp; ipC e in deo. Sed amp;nbsp;Paulus eledum illud organum amp;nbsp;do dor gentium. Si confeifus fueris ore tuo, inquit, dominu [efum,amp; Rom.to. credideris in corde tuo quod deus iliumexcitauit à mortuis ,faluus

cris. Rurfus autem beatus loan.in epiftola fua dicit, Quicreditin t. loan. ,• filium dei,babet tcllimonium in leipfo.Et hoc eft teftimoniu,quod uitam zternam dedit nobis deus : amp;nbsp;haec uita in filio eius eft. Qui habet filium,habet uitam:qui non habet filium dei, uitam non ha, bet. Ex his porro omnibus ita colligimus, Eunuchus credidit pri, ufquam accepilfet baptifmum: ergo ante acceptum baptifmum na tus erat ex deo, in quo manebatiple, amp;nbsp;deus in ipfo, iuilus ac deo

acceptus erat,adde quod uitam habebatin femctipfoJdeocp fubfe'r quens bapiiCmus eunuclionon coferebat quod habebat prius : fed ceflitipliin teftimonium ueritatts, amp;nbsp;in obfignationem iuftitiae fi, dei, adeoly in donorum continuationem amp;nbsp;incremetum.Adeun, dem modum legitur de Cornelio centunonein ijfdem apoftoloru Aamp;to. Aais,quod przdicationi Petri apoftoli credens acceperit fpiritum fandum etiam fpecieuiiibili, ficutiapoftoli acceperant Hierofolya misin die pentecoftes. Petrum ueroea rec0peria,dixiffe,Num quis prohibere poteft,quo minus aqua baptizentur hi, qui fpiritum fan dum perinde acceperunt uti nos! Quoniam ergo Cornelius cum fuis ante baptifmum accepit fpiritum fandu, manifeftirfimum eft quod eundem nö primum per baptifmum aut cum baptifmo ex, C

DË SACRAMENTIS.

4Æ.amp;. hibitum confecutus fit. Rurfus legimusin Aftisapoftoloru, Qui Übenteracceperunt fermonem Petri, baptizati Tunt: priufqua ergo tingerentura Petro,erantconfecuti gratiam dei per fidem Auteur obfecro baptizamus infantes noftros^an quia corde credunt amp;nbsp;orc confitentur^Non arbitror.An no ideo baptizamus,quia illos deus fibi adducere iuffit ^quia promifitfeamp;noftrü amp;nbsp;feminis nodrideü futurum? deniq? quia nos credimus deum ex mera fua gratia amp;nbsp;mi fcricordia in fanguine lefu Chriftt illos mundarfe ac adoptate, amp;nbsp;lizredes uitat æternæ confcripfiffc^ Ex his ergo caurfis baptifanteS infantes, abunde teftamur baptifmo eis non primücöferri , fed ob' fignari quod habuerüt prius. Coniungamus hisquo$teftimoniü g.COT. 11' de cana domini. Apoftolus docens quomodo fanaife præparent cöuiuio dominico,Probetautem homofeipfum,inquit,amp; ficdepa nchocedat,amp; de poculo bibat. Cæteriï probare fignificat ferutari, quantum ab homine fieri poteft,cor uel mentem,diligentify exa, mine excutere confcientiam. Dicitur amp;nbsp;deus probare corda noftra. Itemus. Etidem apoftolusiubet nos probare quæ fit bona feu beneplaces dei uoluntas. Difcu0io autem illa fieri non poteft citra feiennä amp;

indicium.At feientia amp;nbsp;indicium Chriftianorii fides eft: ergo quiP quis fe probatantequa ad canam ueniat, fidem habet. Si fidem ha, ber:ergo iliis non caret quæ cum fide coniunefia funt. Proinde in cerna ilia non primum accipiuntur diuina bénéficia , fed pro acce, ptis aguntur gratiæ.Effcci his,opinor, euicity facramenta non con ferre gratiam.

Opponunt his, fat fcio, (quibus perfuafum eft (aeramenta eöfer re gratiä,ac in feipfis inclufas cotinere res fignificatas) cuaenareud exinanire nos racramenta,amp; docere fideles, in his aut per hæc nihil nili nudam aquam,nudumfy panem amp;nbsp;uinum percipere:atq ; ea ra tione deum pernos redargui falfitatis amp;nbsp;mendacij. Refponde, mus paucis. Si uacua pknis(ut fic dicam)opponunt,ut uacua fini quæ res ipfas in fe non habentinclufas,fane uacua quam plena in, genue confiteri malo.Si uero uacua dicunt amp;nbsp;prophana intellie gunt, quæ uidelitet à prophanis fignis nihil differunt ; ft per nuda intelliguntinefficacia,palam profitemur nos facra non prophana, efficacia non inefficacia,diuinitus exornata non nuda,et iccircople na non uacua aut inania habere facramenta. Sacra enim funt non

propliana, quia adeo amp;nbsp;pro fanéfis non pro prophanis inftituta funt hominibus.Efficacia non inefficacia funt. Näin ecclcfia apud pios feu fideles eum cofequuntur efferum amp;nbsp;finem,ad quem in, ftiiuia funidiuiniiuSiDcquo mox fluid, Diuinitus nem exernata - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nora

Dvexn. v. SÉRM0 VIT. 101 non nuda iure dicuntur,quæipfum dei uerbum habentquo exor, nantur pulcherrime.Iracp amp;nbsp;plena non inania funtfacrameta, quia ea habent quæ plenum conftituuntfacrameniü. Repetimus hic pa raboias, quas fuperiusquoq;de confecratione differentes fere' ad, duximus, quo plus lucis huic tractationi affulgeat. Cera cum fidei Saerœ non aeftimonqly gratia literis uel tabulis non appenditur.uulgaris, ua, prophanae cua amp;nbsp;nuda eit cera,hoc eft,nihil aliud quam cera. Vbi uero figna, rafacra, tur amp;nbsp;apponiturinftrumentis, necuacua nee nuda cft iam cera: na mentd. fides amp;nbsp;ueriias appellatur. Signum principis uel reipub. alicuius dum pingiturin feneftris autpariettbus,nudum eft ngnum:atfi ida ipfum appendatur tabulis, aut imprimatur literis, magnum hoc ab illo habet difcrimen. Nunc enim principis aut reipub.uoluntatem declarat amp;nbsp;obfignai, iccirco earn apud omnes exiftimationem ha, bet, uthoc uiolaife aut praeter principis autreipub.uoluntatem al, teri alicui diplomatiapplicarfe,crimen reputetur falfationis amp;nbsp;lar, femateftatis. Lapis cum nondum eft terminus amp;nbsp;limes agrorum conftitutus,nudus amp;nbsp;uacuus, id eft,uulgaris eft lapis, quem pedis bus proculcaffe aut loco moutffe nihil habet piaculi : at dirimendis agrorum finibus adhibitus amplius,non eft uacuus aut nudus la, pis, fed teftimoniü légitima: diuifionis amp;nbsp;iuftæ poffeiïionis, quem mouirfeloco iudicaturcrirnen capitale. Itaq; aqua,panis amp;uinum extra inftitutionem amp;nbsp;ufum facramentalem,nihil aliud funt quam aqua,panis amp;nbsp;uinum,cæterum in ufu facramentali ab illis longe lately difcrepant,amp; facramenta funt à Chrifto fignata uerbo amp;nbsp;ad falutem fidelium inftituta.

Ideo^ qui (aeramentis participant,non nihil, utifti dicunt, per. Nonnihil cipiunt,nifi pro nihilo uideaturhabenda dei inftitutio. Inftituit hic percipi, (aeramenta ut fïntgratiæ cius teftimonia, amp;nbsp;ueritatis promiffionu mur in fa« eius figilla. Id quodmoxcopiofc demonftrabimus. Vc ergo deus crumentir. ueraxeft,nec mentiri poteft: ita ueriffima funt promiffionum cius figilla.Promifit ille fe noftrum futurum,amp;in Chrifto (e nobis cum omnibus donis fuis communicaturum. Talem ergo fe nobis certo præftat amp;nbsp;comunicat: licet id faciat non nunc primum cum facra, mentis participamus, ueluti fe nobis per illa ut canales amp;nbsp;in his ut uafis inclufum effundat.Statim enim à mundi exordio fuam nobis gratiam promifit: ftatim atey credere ccrpimus , talem ille fe nobis praedare ccrpit, amp;nbsp;praedat magis magisty peromncuitam nodra: nos fideacfpiritualiter ipfum recipimus atq; haurimus. Ergo cum participamus facramentis, pergit is fe nobis lingulari modo, id eft, Aeramentis proprio communicare,adeog nos, quidudum par#

C 2

'DE SACRAMENTIS.' iïdpes faaifumus Chrifti,communionem illam in facramentorfi celebratione fide ac fpiritualiter continuamus atty reparamus,can dem nobis obfignantibus fignis fenfibiiitcr. Quisamc pofthac di' xerit fie fentientes defacramentis amp;nbsp;hacfide his participantes ina, nia habere fpe(nacula,amp;in his nihil percipere; licet nee fignis in# eludamus gratiam,neqj ex illis hanc deriuemus^Si quis uero aliam de deo amp;nbsp;eius inftitutis opinione concepit,id non magis deo frau, di fuerit, aut ipfum mendacij arguerit,quam fi quis uiro iufto men daeium impingatquodid non prçftet quod ille expeamp;auerat: cum interim id quodexpedauit, hic non promiferit, fed ille pro corru' pta amp;nbsp;erronea fua opinione fibi promiffum fomniauerit.

ET haaenus per occafionem oftendimus, quæ fît fimilitudo amp;nbsp;differentia (acramentorü ueteris amp;nbsp;nouiteftamenti, amp;nbsp;quod noftra facramenta neep conterunt,neq; continentgratiam,red^irus modo ad id quod ccrperamus,ad capur,inquä, huius difputationis prima rium: ut quandoquidc quid illa non efficiant diximus, tandc quid reuera efficiant adijeiamus, explicates uidclicet quae fît uirtus, quiS finis amp;nbsp;ufus facramentoiu legitimus, ad quem a deo inftituta funt. Attigi quidccaußaru Iccii fere' in principio Serm. 6. cçterü modo amp;nbsp;alia adiungä, qui huc pertine, amp;nbsp;fingula trada fufius amp;nbsp;plenius, S'derdmen Praecipuus facrametorum finis ille ed, quod ueritatis tedimonia tafunt tefri funt,per quædns in ecclefîa fua etiä uifibiliter teftificatur res euan' menid uerigelica praedicationeannuciatas promißionibusty ab exordio mun anis. nbsp;nbsp;nbsp;dl rpmiffas fidelibus,ita omnino gefaseffe amp;nbsp;certo fie habere,que,

admodüannuciamur amp;nbsp;,pmi(fa funt uerbo ueritatis. Ita BaptifmuS diuinü amp;nbsp;publicü in ecclefia Chrifti teftimonium extat,quo teftifi' catur dominus,fc eum elle qui recipiat homines in gratia gratuito, amp;nbsp;qui purgetab omnibus maculis,deniq7 participes hçredesty noS faciaromniü bonoru fuorü.Ad eum enim modü Circücifio quon^ dam publicü amp;nbsp;diuinüfuit teftimoniü, deum effe qui purget amp;nbsp;ad' opter.Ideo enim Mofes Dcut.30.Circücidet, inquit, dominus deus tuus,cortuü amp;corfeministui,ut diligasdominüdeü tuum ex toto corde tuo,amp;c. Eadc ratiöe ipfe dominus inftituta in ecclefia Cana fiera , palam attexatur fignis exhibitis,corpus fuücertdæ nobis tra ditü,amp; fanguinc fuum uere in remißionc peccatorii noftrorü erfu' fumeßefe item uiuificum erfe cibii,qui reficiat ad uitam æternam. Iccirco legimus apud Chryfoft. homclia 83. in Matth, in hæc ucr, ba, Sicutinueteri eodem hic modoin beneficio reliquit, memo, piam myftcriorum colligendo, amp;nbsp;hinc hrreticorum ora frenando, Namquando dicunt,Vnde patet Chriftum immolatu fuiife,amp; alit multa

DECAD. V. SERMO VIT. 1°; inulta myftcria.Hæc enim afferentes ora eorum cöfuimus. Si enim mortuuslefus non eft,cuius fymbolum ac fignum hoc facrificium cft'fHzc ille.Intelligis,opinor,ut hie fcriptor fymbolum Cœnç pro teftimonio ueritatis,uerx inquam mortis dominicae, contra hrre, licos proferat. Quemadmodumitaep euangelium appellatur tefife Eudngeku monium,amp; prædicatores euangelij teftes, fic facramenta nuncupa ußimamp;niu. inus ueritatis eiufdem teftimonia,muta quidem illa, fed uifibilia ta men:quo nomine S. Auguftinus eadem appcllauit uerba uifibilia. Euangelij enim prædicatio,quæ conftat uerbis quæ hauriunturan ribus,teftimonium eft loquens : facramenta uero quæ lignis con, flanr,amp; percipiuntur uifu,teftimonia funt muta amp;nbsp;quali appendi, ces amp;nbsp;monimenta euangelicæ praedicationis.

Imdinuenta funt diuinitus facramenta, utbonam amp;propen, SdaAmha lam erga nos dei uoluntatem,adeofypr^dicationem euangelicam bmcuolcn, at, omnes promifiiones uitæ amp;nbsp;falutis uifibiliter oblignent,fint^ tudeierfa euangelio amp;nbsp;promiffiombus diuinis uelutappenfa ligilla,quæ te, nos obfi, ftificentur at, confirment fidem in Chriftum ueram elfe iuftitiam. gnant ui/ibi Quod dixi feriptura approbabo apoftolica. Docuiautem fuperius liter, tandem eOe rationem facramentorum ueteris amp;nbsp;noui teftamenti, pauculis modo exceptis,ut iam iure optimo poflimus ex collatio, ne utrorumep, noftrorum uim ,finem amp;nbsp;ufum æûimare. Paulus ergo ad Roman. 4,cap.Dicimus,inquit, quod impurata fuerit Ab: rahæfides ad iuftitiam. Quomodo ergo imputata eft^cum effet in circumcifione,an cum effet in præputio!Non in circumcifione,fed in præputio. Et fignum accepit circumcifionis,lignaculnm iuftitiæ fidei, quæ fueratin præputio: ut elfer pater omnium credentium per praeputium,uidelicet ut etiam ipfis imputaretur iuftitia,fimul amp;nbsp;patercircumcifionis cffet,nö eorum modo, qui ex circumcifis funt, fed amp;nbsp;corum,quiingrederentur ueftigijs fidet, quæ eratin præpu, lio patris noftri Abrahæ. Hæcomnia Pauli funt. In quibus primu quidem uoces aliquot explicandae uidentur:deinde indagandus fenfus uerborum apofloli: poftremo adaptanda illa noRro nego* tio facramencario.

Vtitur in præfemiapoftolus duabus uocibus Signi nidelicet amp;nbsp;SàCTamttœ Signaculi.Signumaxii^op generalius en,amp; patet latiffime.Signacu figiUafunt, lum uero (,c,agt;/r,fingularecft(aeramentis obfignatibusNc, enim e quis fit omnia figna obfignant.Nam quaedam fignificando duntaxat ab= ufas figilto foluuntfuum officium.Eft autem ciprotfei v proprie obfignare fidei rum. faciendae confiimandarq; gratarunde lt;,ero/rf:gil!umcrir,cuod fi, dei feruandx confirmandaeue caucndisfy fraudibus adhibetur.

:' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c3

DESACRAMENTTS.

Imitatur hic quo$,utalias fepe,morem humanum dominus. So' lemus enim homines fcripta fcdcra,fcu uerbis datam fide, appen' fis roborare figillis. Et figtUorum inftuuttone amp;nbsp;ufum huiufmodi femper fuifle, colliquefcit ex his feripturar teftimonifs, Cum filif Izraelfub Ezra fœdusinirentcum domino, mox fcedus inliteras referunt,amp; fcripturam in ueritatis teftimonium obfignantficut ui' dcre licet Nehemix p.cap.Haggei i.cap.legis,Affumam te Zoroba bel filiSalathiel,feruemi, dicit dominus, amp;nbsp;ponam te quafiannu' lum fignatorium,quia te elegi. Quali dicat,In Salathielis filio om' nes certo diCcent/upereffeiper quem fit propaganda Merfiæ pofte ritas. Ita feribit leremias in 2z cap. Vino ego dicit dominus,quia fi effet Ghonenias filius lehoiakim regis Iuda,(igillumin manu mea dextra, tarnen inde auellam te. Id quod perinde eft, ac fidixitfet; Quamuis ille fis,in quo promirfiones meas feruabo,attamen in Ba Mdtthiz. bylonem abduceris.Hue pertinet illud ex Mattharo de ludaris feri' ptum, lUiautemabeuntes munieruntfepulchrum obfignato lapi' de,nimirum cotra fraudes,adhibitis cuftodibus.Liquet ergo ex hiS, quis fit ufus figillorum.

Exponitur nbsp;nbsp;nbsp;His fieexpofitis,perquiramus iam confilium ^fenCum uerbo'

locus Pau, rum apoftoli. Demonifrat Paulus iuiUficationem hominibus ob' ZiRom.4. tingere nullorum operum, nuUarumueeeremoniarum uel facra' Et accepit mentorum uirtute^edfolius Chrifti beneficio per fidem. Adhoc fignum cir =confirmandum adducit exemplum Abrahæ, de quo fcriptura prO' cifrmd.oc. nunciauit, Credidit Abraham deo amp;nbsp;reputatum eft ei ad iuftiiiam' Inde colligit Abrahamum effe iuftifïcatum fide,imóhac illi impu' tatam effe pro iuftiiia. Vbi amp;nbsp;ex uocabulo aut ui imputationis, amp;nbsp;ex tota Molis fententia,præualideargumentatur, demonftrans gra tiæ per fidem effe iuftitiam. Quibus coniungit amp;nbsp;ex Dauidctefti0 monium,deimputatiHaiuftitia. Traftaui eumlocum Decadis 4' Sermone1. Deinde redit iterum ad Abrahæ exemplum, amp;nbsp;locum adduélum ex Geneli applicat fuo inftituto, excußis cicumftantijs moditemporisfy,acdicit, Quomodo ergo imputata eft,cum elfe in circumcilione,an cum effet in praeputio' Non in circumciiione, fed in præputio.Quæ quidem apertiorafunt,quâm ulla expolitio' ne indigeant.Quia nero Iudæusobijeere poterat,Inanis ergo et ua cua,inutilis amp;nbsp;uana fuit circumcilionis inhitutio amp;ufus. Sienim prius ludificatus quam circumeifus fuit Abraham, quid potuit illi amplius conferre circumciliolt;l amp;nbsp;fi nihil contulit, certe fuperuaca' nea amp;nbsp;inutilis fuit:Paulus per anthypophoram refpondens, Et fi' gnum accepit,inquit,circumctfionis, lignaculum iuftitiae fidei amp;c.

Circum

DECAD. V. SERMO VIT. |e4 Circumciso,aù,ncc inutilis fuit,nc$uacuaeft. Licet enim non in, Rificer, purget,dona dei applicet, ideo tarnen non fequitur, nullum cius ufumeffe amplius. Alium enim finemliabet.Nam fignum cir cumcifionis aecepitin fignaculum quoddam iuftitiæ fidet Hoc eft, deus inftituit circumcifionem,ut effet figillum ratificans atq; confie mans,adeofy uifibiliter ctiam tcftificans,fidemeffeiuftitiam,homi, nesfy fideiuftificari,ita inquam,uthis quoep fidcs imputetur adiu^ ftitiam,Scuti Abrahç imputata fuit.Nam fequitur,Vt effet pater om nium credentium per præputium,ut imputaretur amp;nbsp;illis iuftitia. Et reliqua. Etquamuis hare luce clariora fint, conabor tarnen eadem illa magisiHuftrare parabola. Finge enim principem aliquem cxParaVola gratia amp;nbsp;mera munificentia fua, feruum aliquem in aulam adeoty res illuftra in participatum omnium bonorum recipere, inluper beneficium tur. hoc ad liberos quocp pofteritatemfy adoptati extendere ; mox uero iubereuttransaamp;io, priuilrgiumamp; gratia illa confcôa uetbis ui, uis,referatur in literas,quas amp;appenfofuofigillo roboret,quo iftr pofteris certum finttcftimonium contra omnes teigiucrfarores,gra tiam illam ad ipfos queq ; pertinere, principemfyin bona amp;nbsp;pro, penfa fua uolutate perfeueraturum erga pofteros adoptati, fi amp;nbsp;ipfi fideles principi eße perrexerint. Ad hunc enim modum deus opti, mus maximus,rex regum amp;nbsp;principum munificctiffimus,grati samp; nullo præcedente nofiro bono merito,cuocat Abrahamii, in quem cumulatim innumera congerit beneficia, cui amp;nbsp;ferdus communio nemfy offert bonorum omnium,nec ipfi modo,fed et cmnibus po fleris eius,dicens, Fgo deus omnifufficicntia,cro deus tuus amp;nbsp;femi nis tui poft te.Bencdicam tibt amp;nbsp;femini tuo Imo in feminetuo be, nedicentur omnes cognationes tcrræ Priuilegium hoc etiam iuta, meto interpofito firmans facrauit, mox amp;nbsp;patres liberis ceu per ma nus,uice feripturae tradere,deinde uero feiuos fuos prophetas in lie teras referre iuffit, ipfedenies circumcifione infiituta,uelutiiam lite ris aut traditioniappreßo figiUoaut diplomateobßgnato,totipo, SeritatiobSgnare amp;nbsp;toberare uoluit, quo certó ad fequoep illud pertinere (cirent. Vbi tarnen illud non uidctur nobis dißimulan, Sderdmëtæ dum,facramenta diplomatis fgnatis aliquid maius amp;nbsp;uiuidius ha aliquid ui, bere.lnfcrtbunturenimpriuilegia principum membranis,fgillaty uidiut babe (criptisappenduntur membranis : deus uero ipfisluorum corpori, r? tabuÜt busfuum imprimit figilium Membro enim genitali,unde pofteris obfignatis. tas propagatur, circumcifionem indit, ut ueluti nota impreifa ipfis corporibus,plus iam quam obfignaret teftaretuilt;Bbenedrâionem amp;nbsp;communionem bonorum omnium pertinete ad cncumctfo%

; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE SACRAMENTIS.

fi pergant fideles effe domino deo hominibus confœderato. IdeO cnim figatfinancer circumcifio à Paulo non fignaculum iuftiuæ di citur, fcd fignaculum iuftitiæ fideitid cft ratificatio,quod fides ficiu ftitia,quod fideuidelicec mftificati iam fumus, quod credentibus debeaturiuftitia,quod deus fidelibus certo benedicere udit,histyfi dem imputare ad mftitiamrâcuti amp;nbsp;Abrahaeimputauit.

Qyomodo nbsp;nbsp;nbsp;iam cum par fit ratio facramentorum,licet hæc quoepnoftris af

cbfignet ba plicarefacramentis. Chriftus ergo domini, redempto per mortem pufmu^. innoxiam mundo à poteftate fatanæ, amp;nbsp;iam afeeufurus ad pattern Merci 16. in cœlos.uocatis ad fe difcipulis fuis dicit, ite in orbem uniucrfum gt;' nbsp;nbsp;amp;nbsp;predicate euangelium omni creaturæ qui crediderit amp;baptifa'

. tus fuerit amp;C Euangelica praedicatio explicatingens.pretiofum/s lutare,uiuificum et munificum,regium at$ diuinum priuilcgium, quodfilq dei ex filijs diaboli fafti fumus, haeredes inquam dei, cO' haeredes autem Chrifti,quifanguine fufotantam nobis falutcmps rauit.Hac gratia dei nemo exclulus eft, nifi qui fe fuo uitio amp;nbsp;cul' pa per inobedientiam excludit. Nam deliberis Que infantibus cre, Nerei io. dentium idem dominus in euangelio pronuncians ait. Sinite pud los ueniread me, amp;nbsp;ne prohibueritis illos.talium enim eft regnum Netthit. dei.Et iterum,Arnen dico uobis,nificonuerfi fueritis amp;nbsp;efficiamini ficutpueri,non ingredieminiin regnum calorum Etquirecepe, ritunum puellum talem,me recipit. Videte,ne contemnatis unum exhis putillis. Dico enim uobis, quod angeli eorum in corlisfemquot; per uident faciem panis mei, qui in caliseftamp;c. Nety uerifimilc cft,exhibito nobis Chrifto, deum inclementiorem faftum, quam erat dum nondum effet exhibitus. At tunc dixit. Ero deus tuus amp;nbsp;feminis tui poft te.Valet ergo id ipfum nunc magis, cum dominas uenerit quærere amp;nbsp;feruare quod perierat, gratiam dentcp amp;nbsp;dona fua liberaliffime in omnem effundere carnem. Ergopriuilegiuin illud regium, ampliffimum amp;nbsp;diuinum,primum quidem ipfiuS Chrifti domini praedicatione,mox amp;nbsp;apoftolorum eius annuntia, tione mundo expostum eft: deinde uero deo fic uolente idem ab ■ apoftolis amp;nbsp;euangeliftis relatum eft in tiieras, facramentum utrO ipfe dominus ceu appendicem amp;nbsp;figilium adiecit praedicationiaut , feripturx, baptifmum fubftituens circumci6oni;quam,quia eruent ta, denicp fignum uencuri feminis benedici erat, quod tum exlii' bitum fuerat,abrogari oportebat. Baptifmus autem fuccedens cire cumcifioni amp;nbsp;ipfeeft fignaculum iuftitiæ fidei, teftimonium amp;nbsp;di, plomaobfignans,deum certo nos mundare amp;nbsp;hæredes conflitue, rc uitae ætcmæ,totamgcuangdi j gratiam ad baptifatos pertinet, fiin

DBCAD. V. SERMO VIT.

Ain HJeuera confidant. At non credunt, ais, infantes Chriftiano, Baptuegm, rum baptizandi. Fateor. Carterum non credebantludæorü infan, tur mfav tes,qui nihilominus circûcidebantur,erantq; in federe dei amp;nbsp;com- ter non cre munione omnium bonorum: ut idem naftris tribuereinfantibus dent«, ucra lubeat pietas. Vbiadolcuirfet fernen ludaicum, amp;nbsp;præuarica, returimpie, excideratfedere dei:unde amp;nbsp;Ghnftianorum infantes euangelica gratia exciderunt, quando adultiimpie agunt »recipi' Untur tamen rurfus in eandem per fidelem pœnitentiam Sed redis mus. BapnlmusIgilium luftiiiæ fidei, non apponitur membra, næ aut fcripto euangelio, fed accommodaturiphs filiorum dei cor portbus, qcep uelutiin figiturimprimiturty. Toti enim corporibus noftns immergimur,aut toti afpergimuraqua baptifmi : quzlanë utlibilis obfignatio eft.confirm ins deum uerum, elle deum noftrü. fanftificantem ac purificantem, purificatione^ amp;nbsp;omne bonum det nobis tanqua haeredibus dei deberi. At, Iiuc lam pertinet cui, dens ille Pauli locus,qui in epiftola ad Gala.fie legitur,Omnes filij GaUt-p dei eilis,e6 quodcredidiftis Chrifto lefu N1quicü, baptizati eftis, Chrutum induiftis. Et reliqua. Similis eft ratio Cœiæ dominicae, quae amp;nbsp;lpla eft figiUü iuftitiæ fidei. Moritur enim filius dei, morte Qyomoda fua redimit credenres,corpore itcfanguine$fuo cibat amp;nbsp;potat nos «na domi aduitam aeternam.Ac fingularequidem exceUensty hoc priuilegiu nifafigill» fidelibus daiu,aonuuciaiur amp;nbsp;fcribiturabapoftolis.fed ab ipfo do- iußiti« mmo confecratur amp;nbsp;oblignatur facramento corporis amp;nbsp;fanguinis fidei. fui,quo obfignat fide nos in traditum dominum luftificari, cornu« nicari nobifeii omnia Chrifti bona. pafei amp;nbsp;uegetari nos Chrifto. Porro utobfignatio uiuidior effet, figiUu non apponit membranae feriptae, fed infertur at, adeo mäducandü praebetur corporibus no ftris. ut te(hmoniu intra nofipfos habeamus, totu uidelicet Chriftu cuomnibus donis fuis ad nos fflprie pertinere, fi in fide perfeuere« mus. Naipfe dominus in euangelio, Qui edit me,inquit, uiuei amp;nbsp;loan.'. ipfe propter me. At edir,qui credit. Ibidc enim dicit dominus. Ego fum panis uitæ,qui uenit ad me non efuriet,amp; qui credit in me, no fitiet unquam.

Ex his iam fumma rei colligimus,facramenta obfignare diuinas cuägelicasty promifftones: ac proinde toties in ecclefia tabulas feu literas aut diplomata atq; figilla praedicationis euangelicae diuina* rum, promiflionu proferri , at, adeo amp;nbsp;totum faluiis noOræ ne, gotium renouari amp;nbsp;continuari, quoties axiones illae diuinitus in« Ilitutr,facramenta uidelicet,in ecclefia celebrantur.

Huc pcrtincrc arbitror, qugfidelis Chrifti minidcr Zuinglius dc

D

ÙE SACRAMENTIS:

Zumglm: Sacramentis in hæc uerba tradidit,Sacramenta teftimonium rei gamp;i defacra* ftæ præbent.Vniuerfæ enim leges,mores acinftnuta authores fuoS mërir tcfä, initiafy praedicant. Baptifmus ergo cum Chrifti mortem ac refunC frantibus Dionem fignificando praedicat,eas ueregeftas eße oportet. Extai 1 ceritfaan, haec in Expolitio, fidei ad Regem Chnftianum.Idem ad Principes tibiufo nbsp;nbsp;Germaniae c0traEggium,Cumhomo ille nobilis,inquit, abituruS in regionem longinquam,panem acuinum praebens, longe uiui' dius amp;nbsp;peculiarius fe(e nobis dabat,cu diceret, Hoc eft corpus meii, quam fi dixiffet. Hoc eft fymbolum corporis mei : etiamft naturale corpus fuum ablaturus ac cœlo illaturus effet. Nihilotame minus fefe totum,quod ad fidem amp;nbsp;gratiam pertinet,lus ucrbis donat. Quali diceret,Nunc in mortem pro uobis eo,paulo poft ex integro hinc migraturus. At nolo de amore amp;nbsp;cura in uos mea ambiga, tis. Totus uefterfum,quantus quantus fum. In cuius rei leftimo, Ilium, huius meae traditionis amp;nbsp;teftamenti fymbolum uobis com, mendo, quo memoriam mei, meotumty beneficiorum excitetisul cum uobis hunc panem amp;nbsp;hunc calicem exhiberi uideatis in me' moriali Corna, non aliter (itis mei memores,quod fcilicetme pro 'uobis tradiderim , qua'm d uideretis me coram : quemadmodum nuncuidetis amp;nbsp;uobifcum conuiuari,amp; mox adfupplicium prouo bis à uobis rapi. Havenus Zuingli j uerba recenfui, recenfeboautf rurfus alia pauld poftnon quod illis aut ullis humanis teftimonqs innitar,fed ut perspicuum fiat, uirum ilium non conteinpfiffe, utia quibufdam falfd putatur,facramenta.

Interim agnofeimus haec fanamp; facræ feripturar teAimonia,Qui confirmat nos una uobifeum in Chriflo, amp;nbsp;qui unxit nos deus eft: qui etiam oblignauit nos, deditfy arrham fpiritus in cordibus no' ftris.2 Corintli i Item, Poftquam credidiftis, oblignati chis fpiritU promiffionis fando, qui eft arrhabo hzreditaiis noftræ in redem, ptionem acquifuæ poffelTionisin laudem glcriçipfius Ephef.i. Fl iterum,Necontrifteiis fpiritü fandum dei,per quem oblignati cftiS in diem redempiionis.Ephef.4. Agnofeimus dei ucritaic per fe fa, tis folidam,ueram amp;nbsp;certam eße, nec aliunde quam ex feipfa melio rem accipere confirmationem• nifi uero undiq ianimus nofter cc n firmetur, fluduat:deus ergo fe attemperat noftrar imbecillitati, amp;nbsp;per facramenta quoq?, quantum fieri poteft,nos fulcit, ita tamen ut omneconfirmationis beneficium referamus ad ipfum fpiiitum amp;nbsp;cius operationem magis quam ad elementu. Quemadmodu ergo dodrina : atep dodoribus confirmationem tribuimus, ita obfigna# ponemfacramenus.Legimus autem iq Adis cap.i4.amp;18. Rcuem «bantux

DECAD. V. SËRMO VÎT. îoG tebanturapoftoli. amp;nbsp;dcnuo confirmabant animas difcipulorü,ex, hortantes,urperfeuerarétin fide.Rurfumt.Theft ; cap. MifimuSo lit Paulus, Timotheum fratrem noftrum,amp; miniftrum dei. ut con, Armaret uos amp;nbsp;confolaretur. Ceterum nitiinterior fpiritus uis ra, piat. amp;nbsp;cömoueaiauditorum corda, nihil efficietexterior doloris quamuuis bene indruAa oratio : ft uero exeratuim,ac cooperetur. firmiffimccorroborantur animi. Sic habet amp;nbsp;negotium facramen. tanuOT Sienim défit interior unaio amp;nbsp;obfignatio fpiritus fanéli, aftio exterior pro ludo ab incredulis habebitur, nec efficit tantilli! (aeramentorum oolignatio cum uero praecedit fides fpiritus fanifti donum,firmufima eitiacramentorii obfignaiio. Reéle alij quo% Sidéfît meiinbus, inquiunt, fpiritus fanftus, nihilo plus ipla prae, Qanrqcaecis oculis lubar folis lUuitriifimum licet Si uero idi per fpi ritus Illuminatione pateant,ualde adiciuntur diuino facramentoru (pefticuloEt Zuingliusin libello ad principes Germaniç, Nos no Orfendit,inquit,etiafi uniuerfa quae ipiritus operatur, ad externu (a, cramentum referantur: dummodolymbolice dicfa, quomodo pa, tres locuti funtsintelligamus.Hcc ilie. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\

Ei quauis facrametita incredulis noobfignet promirfioncs, qui, Tncredulk bus diffidunt , nihilominus tarnen facramenta ut obfignent diuini nihilobfiy tus inditura funt.Non recipitdoéfrina euangelica impius, ideo ta. nantfacr. men nemocolligibdoólrina à deo non elfe ad docendü inftitutam. mente. Eft qui obfignato diplomat! non credat: ideo tameuö (equitur, di, plomafignatii fidei faciendæaut côlïrmandæ nöferuire. Ergo eu doftrinaapud rebellé nihil efficit, cum facramenta prophanü nihil mouent,nec quicquam profuntimpio,id fanë non inftituentis, aut tierbi facramentorumue culpa fit, fed uitio increduli. Per fe interim inditura funt, ut profint amp;nbsp;ob(ignent,fuum$ in fandis fangum ufum amp;nbsp;finem habeant. Hxc autem hadenus de prima facramen torum uirtute attulimus,quod diuinæ ueritatis, adde amp;nbsp;beneuolen tiæ erga nos diuinæ tedimonia,amp; figiUa funteuangelicarü promit bonum omnium,obfignaniia fidem elfe iuftitiam,amp;omnia Chri, fil bona pertinere ad credentes.

EST amp;alius fignorum facramentaliiï finis amp;ufus, quod uide, Sderdmen licet fign fïcant amp;nbsp;fignifïcando repræfentant. Id quod fuperuaca= tareprœ. neum eilet pluribus approbare teftimonqs,eu hoc omnibus fit mai fentatra. nifefti(fimiï,faltem ex præcedentibus. Eftaute fignificare, indicare, notisfy 3C (ignis rem declarare aut demonftrare Reprçfentare uero non (ignificat rem ablata quondä nuncrurfus corporaliter,ut qui, dam nugantur, præfentc fidere, dare autfaccre,fcd fimilitudincamp;

D 2

DE SACRAMENTIS..^

imitationequadam referre,eamfy rurfus reuocare in animu,amp;oct lis uelutobqcere. Dicimusenim filiureprzfentareuel referre patr^ cum uidclicctforma amp;nbsp;motu fimilitudine paireexprimit : ita ut qui liunc uidet,putet feipfum patrem ueluti przfentem eetnere.

Sdcrdwen. Et hac quidem ratione excitant amp;adiuuant(aeramenta fideno. ta excitent Aram,dum uidelicct foris obijeitur nobis,quod animi i impellit,ex, Cinuant citat amp;nbsp;comonefacit, imo illudipfum quod animo iamdudu comt fidem. prehenfum eft,nuc etia modo quoda fenfibus, in fimilitudine,para bola,aut typo Icu inuolucro,conremplandüuolutandufy mere, uifl biliter offertur,utia mutua inter fc opa tuuetur. Similitudo ergo feti analogia figniad fignatü obiter amp;nbsp;in rräfeurfu hic eöfidetandaeft, De Analo' Dixifuperius Analogtam efteapntudinc, proportionem amp;nbsp;con gjamb«, uenientiâ quandä (igniad rem fignificatam: ita uthzein illo quafi pijmo. in fpeculo pcrfpiciator. Exemplis res fiet illuftriffura. Rceipitcx mera graiia benignus dominus genus mortalium in omnium bo norum iuorumcomunionem, amp;nbsp;adoptai fideles, ut lam nômodo fint fœdcraii dei, fed etiam filq dei. Id quod Cat,fia baptifmiaftio, ne,quæuice ftgni autipfum fignum eft, euideniiffime omnium oculis repræfentando obijeitur. Addat enim ad fontem facrum dei minifter,cui offertur baptifandus, qui ab ifto rectpiiur amp;nbsp;baptiza' tut in nomeuel in nomine patris et filij et fptritus ianamp;i.Nä utrüg eft inuenire,in nomen amp;nbsp;in nomine. Porro baptizari in nomen domini,eft in uirtutc amp;nbsp;potentiam (fignificat enim nomen dei po, tentiamin gratiam,mifcricordia,amp; auxiliu dei confignari,imo' in, feri,amp; deo ueluti agglutinari,dedicari, amp;nbsp;incorporari. Baptizari in nomine domini,cft iurfione autimperio de gt;baptizari, ex c6mi«o, ne,inqua,dei patris amp;nbsp;filij amp;nbsp;fpiritus fandi, recipi in conforiiu filiO rum dei,adeofy amp;nbsp;accenfcri familiar dei,utbaptifaii fint amp;nbsp;dicantur Chriftiani,nomineniur$ nomine Dei, appellati filij dei patris,amp;C. Refert ergo locutio illius non nihil, quod alibi legimus nomedd inuocari Tuper aliq,quod perinde eft, ac fi dicamus, alique nomine dei uocari,id eft.feruu amp;nbsp;filiu dei appellari.Ergo qui antea per gra« tiam inuibbiliterà deo recepti funtin confortiu dei,illi idem uibbi, Nomma liter iam per bapiifmum eidcm dei familiar infcribuntur à minidrO dare c ac dei : atqi ideo amp;nbsp;nomen fimul accipiunt, utfemper meminerint fe eipere in Chrifto nomen in baptifmo dedi(Te,uici0im amp;nbsp;accepifle. Ad hunC Lpdfrno. modum refert per analogiam accommodaiiffimam ipfum fignum rem (ignificatam. Fit denique Baptifmus per aquam. Aqua ueiO in rebus humanis duplicem habet ufum. Purgat enim (ordes, bommemg ueluti renouât: fed amp;nbsp;potat ac refrigerat afruantem.

Sic

DECAD. V. SERMO VIT. 107 Sicautem reprfentat gratiam dei, quü fideles Tuos emundatapec« catis,regenerat amp;nbsp;refrigeratfpiritu (uo. Porro afpergitaut affundit potiusaquam minifter Chrifti,autimmerfos extrahit ex aquis; qua re fignificatur deum hberalitcr dona fua effundere in fideles fuos; fignificaturdenig nos cum Chrifto frpcliri in morte cius, amp;nbsp;cum eodem refurgere in nouitate uitç.Suffocat finus erithrei maris Pha, racnem, transmittitautem populum dei. Nam uctus Adam fub, mergi ac extingui,nouusdedicin diem reuiuifeere amp;nbsp;emergere de bet .Pukhte ergo bapeifmoreprarfentatur mortificatio amp;nbsp;uiuifica, lio ChriOianorum.

lam in Cana domini Panis amp;nbsp;Vinum reprzfentantipfum cor De tmaloe pus amp;nbsp;fanguinem Chrifti. Ratio huius hre cft. Vt panis alit amp;nbsp;ro, gi«in nego borat hominem,uiresepTufficit ad laborandum:Sic Chrifli corpus tio Came, per fidem manducatum cibatamp;fatiatanimam hominis, toiumty hominem ad omnia pietatis officia infttuit. Vt uinum potat fitien. tes amp;nbsp;Iztificat corda hominum : Sic fanguis domini lefu hauftus fide reftinguirfitim zftuantis confcientix,amp; gaudio ineffabili per^ fundit corda fidelium. Frangitur ueroin Aetione cernar panis do. minirfunditur uinum.Confragum enim,id cft modis omnibus af fliélum cft corpus faluatoris noftri, cruorg largirfimus per hiantia erupit amp;nbsp;manauit uulnera. Ac nos ipfiquidem pane domini pro, prijs frangimus manibus.Nos enim ipfiin culpa rumus,quodille attrituseft. Peccata noftra uulnerauerunt illum, amp;nbsp;nosipfi crucifié ximuseumid cft,ille propternos, ut morte fua nos à morte liberae ret,crucifixus eftPriterea accipimus in manus noßras panem, acci pimus in manus noftras fimiliter amp;nbsp;poculum : eo quod ille dixit, Accipite,edite.Accipite,amp;diuidiie interuos:nccreponimus,autres condimus illa,nr^alijs modo porrigimus : fed accepta edimus amp;nbsp;bibimus in noftra trailcientes corpora, deinde ucro amp;nbsp;alijs commu nicanies offerimus. Qui enim legitime cernam domini celebrant, non tantum credunt Chriftum parfum rffe, aut pro alijsnon pro feparfum cffe:fed credunt illum proiphs erfe parfum,credut Chriquot; ftum omnia bona fua ipfis liberaliOime communicare, adeofy amp;nbsp;tommunicaffe. Ergo ficutalimentum panis amp;uini traicAum in uifeera mutatur in humani corporis fubfiantiam: ita Chtiftus fide hauftus a fanéfis,iis fpiritu fuo unitur, urunum fint cum Chrifto, amp;nbsp;hic unus cum illis Et ut cibus fplendide apparatus amp;nbsp;corpeaus duntaxatin menfa,non faiiatjra fi audias magnifice tibi praedicari Chriftum,non aurlt;m credas tuum trfrChriftvm cum omnibus botus, nilulprodcil quantumuis pulchre inftrufta fit oratio aut

D J

'B Ë 9ÀCRÀMUNrTlt;^4 menfaFaett amp;nbsp;ad amicitiam conciliandam reparandam amp;confeh tundam,quod de nno pane participamai, quod panem arferimus fratribas.qnodtyde mana fratrum poculum accipientes bibimus, fyuxit. Nan enim aliam ob caudam uidentur aeteres Cernam appeiladc S/naxim. Verum ea de re dicemus nonnihil alias. Ida uero exem, ph gratia de Analogia ligni amp;nbsp;ügnni attuli,plura diamp;lurus,ni( i hçc diligentibus fatis elfe confï ierem. Occafionem enim plura atque maiora cogitandi inucniendiq, fuppeditaui.

Q,„modo Ex hac autem perfunAana analogiae traélatione perfpicuuni ficrainentd erfcarbitror,quomodo (aeramenta excitent. amp;nbsp;adiuuent fidem fan federn œù ftjrum. Nam dum animus dei beneficia Chriltt,benediéèionem, tent. nbsp;nbsp;nbsp;redemptionem,amp;dgt;naanim,com,rehcdit amp;nbsp;uolui(,duin ijs ma

gna cumuoluptate ipiritus fru turjum in his gelbt amp;nbsp;exultai,aece dunt foris iam et facramenta,quae oculis adeoty omnibus tneurren na ienlibuS'Uifibiliter ea repræfentant,qtiæ animus interne compte hendit,agitat amp;nbsp;uoluit.Qioniamenim tota aélio.qua: uerbis amp;ri tu condat,ligno aceenretur.uident oculi fymbola amp;nbsp;omnia quae in traditione iynbolorum geruntur, qux quali loquuntur omnia. Audiuntaures uerba amp;nbsp;indituta Chridi. Tadus amp;nbsp;Giftus fentifr amp;ipfi,quam fuauis amp;nbsp;bonus (it dominus tutiam totus hornouei lut corpore amp;nbsp;animi in corium raptus,fidemexcitari iuuarity, fru, aim deniq;cx fide in Chriftum fuauiffimu fentiat at$ percipiat. Hecomnia in credentibus locum lnbent,apud incredulos inani' mata minentfignatergo fidei amp;nbsp;fpiritusin legitimo ufu (aeramen torum operantis uirtute illa fiunt,line fide amp;nbsp;fpiritu fando no lent

Energid in tinntur. N on dtrfimilis energia eft amp;nbsp;in prædicatione uerbi domi' prœdiratio nid.Cum enim hoc adhibitis parabolis,paradigmatis ac per hypo ne uerbi

DËCAD. V. SERMO VIJ. 10$ terit,quantum ad omnia fcnfibilia attincrfEAo cnim omnes crçatu. ra multentnos ad contemplaticncm numinis:at omnis ca inuiia? tio muta eûan faciamentis ueio uiua amp;nbsp;loquensinuitatio cft. Lo^ quiturenim dominus,loquuntur amp;nbsp;elementa ; aiç idem loquunz tur amp;nbsp;fuadcnt fenfibus,quod menti fermo amp;nbsp;Ipiritus. Adhuctarne haec uifibilia omnia nihil funt, nifi fpiritus fanflificatio ptacccdat. Hare copiofius tradit primum quidem in Annotationibus fuis ad Uigefimüiepumum caplcrcmiçdcinde m Expofuionc fidei ad rc^ gcm Chriftianum.

PRAETEREA legimus S.Augufinum contra Manichcos difpuiantem Iib. contra Fauftumip.cap ndixiffe, In nullum nc men religionis feu ucrum feu falluni coagulari homines polfunt; nifialiquo fignaculorum ucl facramentorum uifibilium confonio colligantur amp;c. Hanc Auguftini fententiam ex fcripiuris petitam agnokentes, de facramcnits docemus, his nos colligiac colligari in unitatem corporis Clirifti,fegregari(p ab omnibus alijs religio* nibus confortijs amp;nbsp;focietaiibus ; addc ijfdem nos ceu iureiurando obftringt in unius dci cultum ucrum,inq; unam religionem fyn, ceram,inquam nos confentire cum omnibus qui communicant facrameniis, palam profitemur. Vbi illud maxime obferuandum Comunamp;ô uenit,collrftionem a ut colligationem in unitatem corporis Chri, (üchnfta' fti,duplicem habere Icfpiäum. Vel enim cum Chrifto coniungi, Ciumcc, mur,uris iR nobis fit, nos in ipfo uiuamus, Vcl copulamur cum defio. Omnibus Chrifti mtmbris,nempecum fidelibus Chrifli, cum ipfa inqua ccclefia catholica. Forró Chrifto côneftimur fpiritu amp;nbsp;fide. Eedefiç ucro aut membris ChriAiconjungimurper fidei fpiritusfy unitatem amp;nbsp;uinculum eharitatis Qua: quidem omnia interna fpi, tuus dona funt, qux gratuito nobis per folum conferuntur domi, num,non pcr ullas creaturas, non per ulla elementa. Sacramenta ita$ inferunt nos uifibilner confortio Chrifliamp; farnorum eius, qui muifibiliter quidem per ipfius gratiam inferti fueramus,piiuS' quam facramenus participatcmus:participaiione autem nunc apo rimus amp;nbsp;manifeßamus, cuius corporis membra fmus atep cife ue, limus, domino (ignis aut notis fuis per miniftrum nos uifibiliter quocp pro fua familia prety fuo populo fignantc.Id quodferiptu* Sdcranfifr risiam plenius illuftrabimus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wftbilittf

Qui olim cxuifcrderis,cx gratia, mifericordia,amp; promiffione evl/igmwr dei, populus dci erat, circucifionc uifibiliter colligebatur in unam inundrelw «defiam amp;nbsp;unius corporis compagem. Apoftolus enim Paulus gkmefrp. adEphcfiosgt;Mcmcntote,inquit,quod uos quondam gentes in car. romur 4

DE SACRAMENTIS.

me aoctban^ni preputium, ab ca que urcatur circumdfio in car' nc,quæ citeum-ifio manibus fie quod inquam eratis in tempore ii Io (ine Chrifto.abahcnati arepub. Izraelis, amp;nbsp;extranei a teftamen, ÜS promiitionis amp;c Ex quibus facile quocy intelligtiur, quomodo ctrcumafioncfcgregatUiutab ahis religionibus amp;nbsp;focietatibus lu' druquodty circumcifio alibi hancob cauHam ponitur pro ipfis cit Philip.;. cumcifigt;;amp; cur Incircumciliuocabulum probro datum fit. Habe, Rom.17. bantur enim incircumcifipro imprisimpuristy hominibus,quibuS nullum crat confortium, nulia pars aut hereditas cum deo amp;nbsp;fan^ élis eius. De Baptilmo qui in locum Circucifionis fu bihtutus eft, diai Cunt quaedam in praecedentibus. Sed amp;nbsp;apoftolus fignifican' e. Cor. u. tilfime.Qyemadmodum.inquit,corpus unum eit, amp;nbsp;membra ha' bec multaiomnia uero membra corporis unius,multa cum rint,uiiii funtcorpus: fic amp;nbsp;Chriftus.Etenim per unum fpiritum nos omueS in unum corpus baptizari fumus,huc ludei, fiue Graeci,6ue ferui, fiue hbernetomnes unum fpiritum haufimus.Obftringimur ergo baptifmifacrameto tn unitatem corporis Chrifti, ita ut hoc rupife uinculum amp;in aliudconceifirfe confortium religionis amp;focieta, tis,facrilegiu atty proditio rite nocetur. Huc refpexifre uidetur apO' t.Cor.i, ftolus,cum interrogaret Corinthios,An non in Chriih nomen bat pttfatt eftis ^ Innuens utity bapufatos in nomen Chrifti palam lu' ralTe, fïdemep luam coram Chrifti ecclefia obftrinxirfe, utiam ncC portint, nee debeant de ullo alio quam Chrith nomine gloriari, in cuius familiam recepti fint per baptifmum. Sic inquam baptismo feparamurab omnibus alqs religionibus amp;nbsp;Chriftianæ duntaxa: confecramur.

Exponitur Similis per omnia locus eft de Cœna domini apud eundem in beur Pau, i.ad Corinth, cap.to Cum enim apoftolus Corinthus demöftrarc U i.Cor.lo ueilet,abomni pietate alienum indignum amp;facrilegum elle Chri' Panisquë ftianos in idolorum templis ad idolothyta accumbere facrisiy gtn frangimus, tilitijs communicare, aratione amp;nbsp;natura facramentt Cœnæ domi' nicae argumentans, Fugite,inquit,a fimulaclirorum cu tu Vt prue dentibus loquor:iudicate uos quod dico. Poculum benediftioniS quo benedicimus, nonne communio fanguinis Clirifti eft^ PaniS quem frangimus,nónnecömuniocorporis Chridi eft' ^Quoniam unus panis, unum corpus, multi fumus . Nam omnes ex eodem pane participamus. Videte Izraelem iuxta carnem Nonne qui ediit uiiftimas.cofortes altaris funt ^ Quid ergo dico,quod fimulaclirum aliquid firfAut quodimmolatu fimulachris aliquid bt^lilud potiuS dico,quod quae immolant genres,darmonqs immolant amp;nbsp;no deo.

Nolim

DECAD. V. SERMO VIT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10,

Nolim autem nos confortes dæmoniorum effe. Non poteftis po« culum dominibibere,amp; pocuiü dæmoniorü. Non poteftis menfæ domini participes elfe,amp;'menfæ dæmoniorü.Et cztera. Hæc enini omnia Pauli funt: quæ cum inftituto rioftro mirifice coueniant, amp;nbsp;dariflima fint,perftringam obiter. Principio ftatü amp;nbsp;feopum rei po nit,ad quem mox omnia fua dirigit. Fugite,inquit,fimulachrorum cultum. Intdligit aute idololatriae uocabuio, quiequid pertinet ad idololatriam,idolotiiytorum efum maxime. Staute nefcis quid fit Mos facn, idolotliytü.fcias uoccm ede Graeca,qua Paulus in liac caurfa utitur, ficandi Ce ac fignificarc idolo facrificatum,aut factificio publice idolo confer rinthiorm cratü. Fuitautemin ufu Gorindiijs facrificare adaras deorü fuotü in idoleis,id eft,idolorütemplis,ac ad facrificia illa fua uocare Chri fttanos: hl uero accedentes accumbebant ad idolothyta, promifcue edentes cum idololatris, extftimantes id citra omnem culpam fieri pode, quod euangelica luce corufeante clareret, ne$idolum, neg ipium deum,quem repræfentabat idolum,amp; iccirco ne idolothyta quicquaede aliud.quam nomina inania,res uanas amp;nbsp;nihili. Atco tra hos Paulus ab 8.cap. ufep adtz.difputäs, docet à Chriftianis crie alienilTimum facris cömunicare prophanis: ac dicit. Loquaruobi' fcumutcum prudentibus,qui,ueftigiis aliquot comonOratis, ipH Ueftri ingeniiperfpicacia,quid uerü, quid falfum, quo deniqj uobis inclinandü fit,intelligitis.Deinde femina quædam argumentorum fpargit, quæ illi mox fua excutientes induftria, excolant. Qiji, in, quit,cœna domini(in qua panis domini frangitur,poculumq ; do, mini hauritur) participant, eiufdem funtcommunionis certus aut corporis cum domino. Nam Miv^via, quo uerbo hic utitur Paulus, quot;dipevpfe amp;nbsp;quoduerteruntinterpretes communio uel communicatio(quan pro eam. quam melius fit communio quam communicatiofteuti amp;nbsp;in Gergt; manica uerfione melius eft gmeinb quam gmemfebaffO quot;o adii, Ue,ut fic dicam,pro difttibutione, exhibitione aut porrediionecor, ports Giirifti per miniftrum:fed palfiue proconlortio amp;nbsp;foctetate. pro corpore,inquam,ccclefiaftico accipitur : uelut cum ecclefia ap, pellatur cotnmunio,id eft, cetus, collcamp;io amp;nbsp;focietas fandorum. Porrohzc appellatur Koivuula fiue communio corporis amp;fangui, nis Chrifti.quia Glirifti corpore amp;nbsp;fanguinc redempta eft,ac parti, ceps Ghnfti,uiuit per eunde. Nam ipfe uiuii in fan^iis, omma fua uit* donaiplis cömunicans. Quodautem participantes cerna do, mini fint corpus aut communio Ghrifti, per fubiedam rationc de, clarans,dicit,Quia unus panis,unu corpus multi fumus. Gui mox amp;nbsp;altam rationem expofiuonis cauffa illuftriorcm fuppingit, Nam

DE SACRAMENTIS.

omnes ex eodem pane participamus. De uno, inquit,pane partiel pantes, palam teftamur nos eiufdë corporis erfe cofortes cum Chri fto amp;nbsp;omnibus fanamp;is.Qiibus pulchread analogiam refpexit. Vt enim ex multorum granorum adunatione, ficut Cyprianus ait, u/ nus fit panis:utde botris hue acinis plurimisuinum confluit:ita ex multis membris coalefcit corpus eeelefiæ, quod eft corpus Christ Veniunt autein his Pauli uerbis hzc obferuanda, Principio, quod nunc multitudinem fignantiore uocabulo nuncupat, quodpriuS communionem appellauit. Eft ergo communio nihil aliud, quam multitudo fmecœtus.Dixit enim,Panis eft comunio corporis Chri fti:iam uero dicit,Nos multi fumus unus panis,unii corpus. Mule ti,inqua,id eft,nos omnes, qui fumus multitudo amp;nbsp;ecclefia,Chrifti corpore tradito amp;nbsp;fufofanguine redempta. Deinde, Multi,inquit, unum corpus fumus:non dicit,Vnum corpus efficimur.Nam non primum per facramentoru participationen? (quodiam farpiusin' culcamus)inferimur corpori Chrifti: fed qui inferti eramus pergti tiam inuifibiiiter,n iinc etiam uifibiliter confecramur. Rurfus ex li' mili facramentorum ratione,fiue per exemplum feripturrd facta' mentis populi ueteris petitum,demonftrat factis participantes unu effe corpus,amp; cum eo cui offerunt, amp;nbsp;cum ns quibus cum offerunt, aut cum quibus de idolothytis edunt.Contemplamini mihi,ait, Ifs raelitas,carnales adhuc uidimas offerentes. No'nnequi edunt ui éiimas x,zva)pJ,ideft, cömunicatores foerj fine confortes funtfacrarty autarae^Complexus eftautem uoce facrarijaut aræ (dvOTasxpiamp;pha' bet) quicquid ad cultum amp;nbsp;religionem deiludæorum pertinet: ut fit fenfus. An non omnes ilii unum corpus funt, una communio, unus populus, amp;nbsp;cum deo Ifraelis, amp;nbsp;cum populo eius,qui edunt de uidimis deo Ifraelis, à populo Ifiaelitico immolatis ^ Quafi di' cat, Nemo eft qui id nefciat,aut neget,cum confeifum amp;nbsp;manifeftu fitapud omnes. Ex his fua fponte colligendum relinquit Corin' thijs . Proinde qui facramentis communicant ethnicorum,unum corpus amp;nbsp;una funt communio cum dijs ethnicorum amp;nbsp;ethnici' facrificantibus. lam per occupationem interponit, Propterea au' tem non dico, quodidolum aliquid ualeat,aut idolothytum ali# Membrd quid diuinæ maieftatis habeat. Qiibus mox addit, Hoc autem diaboli fentio,quodquæ gentiles facrificant, non deo fed diabolo facrifi' funt parti' cant.Hisintuliffetlegitime,Ergofiuos perrexeritis participare de ripantes fa idolothytis , eritis certe unum corpus amp;nbsp;una communio, amp;nbsp;cum Jis iUegt' ipfodiabolo, amp;nbsp;cumomnibus membris eius. Sed quia hocacer' ,; biusa multis fuiffet exceptum,reponit aliud paulo lenius amp;nbsp;ci'

oneAD. V. SERMO VIT. HO tKiuSiac dicit, Nolui autem uosxoivQyovr, id eft, comunicatores feu focios amp;nbsp;confortes ede daemoniorum. Poft quae mox collatis par, tibus contrarqs fummam rei infert,ad quam omnia direxit, amp;nbsp;ait; Non poteftis poculum domini bibere, amp;nbsp;poculum daemoniorum. Non poteftis menfac domini participes ede, amp;nbsp;menfae daemonio, rum. Sacramenta itaque Ceparant nos ab omnibus alijs cultibuS amp;nbsp;religionibus,^ obliringunt, atque confecrant, adeoty amp;nbsp;incor, porant nos uni deo uero amp;nbsp;fyncerae religioni Chriftianae. Quo, 'r niam qs participantes palam profitemur nos ede membra Chri,. Ri, quæ nemo(anus tollit amp;nbsp;facit fornicatiöis amp;nbsp;idolorii membra.

Huc pertinet, quod Zuinglius in Expolitione fidei Chriftianæ Zumgliui ad regem Chriftianum, Sacramenta, inquit, uice iurifiurandi funt. defacrame Nam amp;nbsp;(aeramentum Latinis pro iureiurando ufurpatur. Qui tisobflrin. enim unis eifdemg facramentis utuntur,una quaedam gens amp;nbsp;fan gentibur. ûaeoniuratio funt.in unum corpus, in$ unum populum coeunt: o-c. quemqui prodit,periurus eft. Populus ergo Chtifti cum eius cor, pus facrametaliter edendo in unu corpus coiungitur, iam qui peri fidus eft, attamen fefe huic focietati audet infinuare, corpus Chrifti ptodtt,tam in capite quam in membris,amp;c. Haec ille.

Ex his uero omnibus nullo negotio intelligere licet, quomodo Sdrt^neni (aeramenta nos noftriadmoneant officii:maxime(iobferuemus in ta fideles apoftolorum literis, quomodo ex rationefacramentorum fuas ex^ofui admo# hortationes tnftituerint apodoli. Vbi denuo analogia confiderata, nent offi, plurimum habet amp;nbsp;lucis amp;nbsp;uirium. Nos in tranfeurfu quaedam % huius generis attingemus. Putantur arbores, refecantur$exiplis arida,fterilia amp;nbsp;fuperuacanea:ita$ circucifione admonebantur cir, lt;ucifi,omniaea cultro fpiritus refecare, quae ex carne contra legem dei enaCcuntur. Hucrespexit Mofes,cum in Deut dixit, Circucidite Deute.ie. praeputium cordis ueftri, amp;nbsp;ceruicem ueftram amplius ne indure= tis. Quem imitatus [eremias in cap. 4. Circucidimini domino, amp;nbsp;auferte praeputia cordis ueftri,amp;c. Quae uero de pafehate celebran, t,Cor. y. do tradidit apoftolus, planiora funt quam hic referri debeant. Et Rosdeillis omnibus copiofe differuimus Decadis 3. Sermone 6.

Idc apoftolus in epiftola ad Romanos, An ignoratis, inquit, quod Rom. 6. quicune p baptifati fumus in Chriftum lefum, in mortem eiusba, ptifatifumuslt;Sepulti ergo fumus una cum illo per baptifmumin mortem : ut quemadmodum excitatus eft Ghriftus ex mortuis per gloriam patris, ita amp;nbsp;nos in nouitate uitar ambulemus. Et extera. Admonemur ergo baptifmi myfterio, ut renuntiemus fatanæ amp;nbsp;miido,ut mortificemus carnem noftram, fepeliamusty ucterc Ada,

E 2

DE SACRAMENTIS.

mum,quo nouus in nobis homo per Chriftu refurgat, Porro Cœ, na domini admonet nos duritatis fratern,,amp; unitatis cum omni« bus membris Chrifti: admonet nos puritatis amp;nbsp;fynceritatis in fide: utquoniä palam profeffifumus nos cü Chrifto,etomnibus mebris eius adunatos effe, diligentiffime etiä curemus,ne perfidi fimusin dominiiChriftu amp;nbsp;ecdefiä eius, ne nos peregrinis eötaminemusla cris:admonemur etiä gratitudinis,utlaudemus gratia eius, quinoS a.Cor.it, redemit,iuxta illud, Quotiefciiq; de pane illo ederitis, amp;nbsp;de poculo hoc biberitis,mortem dominiannunciabitis donec uenerit.

At$ ha^enus dirferui de uirtutc,fine,amp;effedu facramento' rum;quibus tantum, opinor, tribui, quantum debui, id eft, quan, tum ex feripturis demonftraripoteft. Inftiturafunt Chrifti,non ere go amantlaudes fucatas amp;nbsp;alienas : fatis laudum liabent, fieas ha' bent,quasipfis inftitutor eorum deus amp;nbsp;fummus cedefig catholici pontifex lefus Chriftus tribuit.' QVONIAM uero fidei toto hoc libro creberrima faamp;a eftmen tio, paucis oftendam porro fine fide non prodere facramenta, rut' fus fide illa percipientibus non effe Cuperuacanca. Hoc enim uide' tur adhuc ad plenam facramentorum explicationem confideratio' nemfy pertinere. Sine fide non prodeffe facramenta, facile eft often Smerde dere. Diamp;um eft enim facramenta effe appendices amp;nbsp;figilia euan' no prodeffe gelier praedicationis. Cæterïï fi praedicatio cuagelica audiaturcitra facramha. fidc,non modo nihil prodeft ad uita,fed cedit magis ad iudiciü,ipfo loan, igt;. dnoatteftan te atq; dicente. Si quis audierituerba mea, amp;nbsp;non credi derit,ego non iudico eum.Venienim ut feruem.non indicem muquot; dum. Sermo quem locutus fum,ille indicabit eum in extremo dic, IH4,4. Sermoni dominico quadrat hic apoftolicus,Annunciatueftnobi' euangeliu quemadmodii amp;nbsp;patribus.At no profuitillis auditfe fer' monc,quodis no effet fide coiunófus ijs qui audierat. Quis iam uf' queadeo ftupidus fit, ut no colligat facram^a fine fïde inutilia erf, præfertim eu idc apoftolus dicat,Quifquis ederit pane hunc,aut bi' berit poculiï dominiindigne, reus erit corporis amp;nbsp;fanguinis dni. Omnis aut dignitas noftra cora deo fide conftat,eodëapoftolo rut Rom.i. fus ex proplieta dicente,Iuftus fide fua uiuet.[tc,Patres fide meruc Hebr.uo runtteflimoniii. Qito amp;nbsp;illud pertinet, quodin euangelio legitur, Malhaz' Qui inuitati fuerat, non erant digni: unde cofequens eft dignitate fideli coftare obedientia.Huc referenda puto exempla,quorii etiam fuperius non femel mentio fada eft, Patres noftri omnes baptifati funt, et om nes eande ederuntefcam fpiritualem,fcd quida ipforü dt HJr.u. fplicuerunt deo,At Paulus itcrü,Sinc fide,inquit,impoffibile eft pi' cue

DECAD. V. SERMO VIT. Ill cere deo:unde fine fide nihil proficiunt facramenta.Nctiffima fünf Simonis magi amp;nbsp;ludæ proditoris exempla,quorü ille tindus.hic Canæ adhibitus, fruäucarucrunt omni: quoniam fidem neram nonhabuerunt.

His diuinis amp;nbsp;luculentis tcftimonijs adiungcmus iam aliquot AuguJlw S.Augudinilocos.Is contra Fauftum lib.ig. cap. 12. Petrus ait,ba, nux docet ptifmus nosfaluos facit.amp; ne fufficere putarent uifibile (aeramen^ facramen# tum,per quod habebant formam pietatis, amp;nbsp;per malos mores per, td fmt fide dite uiuendo uirtutem cius abnegarcnt,continuo fubiecit, Non car effemutilùt nis depolitio fordium, fed confcientiçbonæ intcrrogatio.Itcm con /utnetibio. tra literal Petilianilib.,, cap. 7. Non ideo, ait, putandi funt erfe in Chrifti corpore,quod cft ecclcfia, quia (aeramentorum cius corpo, taliter participes fiunt. Illa enim amp;in talibus fanda funt amp;nbsp;eis in, digne ttadantibus amp;fumentibus ad maius iudicium ualebunt. Ipfiautem non funt in illa eedefiæ Chrifti compage,quæ in mem, bris Chrifti per connexum amp;contadum crefcit in incrementum dei.llla quippe ccclefia in petra eft.ficut dominus dicit, Super hanc petram çdificabo ecdefiam meam:illi autem in arena aedificant. Si, cut idem dominus dicit, Qui audituerba mea, amp;nbsp;non facit ea,fimit labo eum uiro ftulto.Etrurfus Trad.in loan. ^.Non aliquid pro, funt fyllaba enominis Chrifti amp;nbsp;facramenta Chrifti,ubi refiftitur fi, dei Chrifti. Fides autem Chrifti amp;nbsp;facramenta,eft credere in eum, qui ludificat impium, credere in mediatorem,fine quo interpofito non reconciliamur deo.Hadcnus Auguft.

Obiicitur,fi facramenta fine fide noftra non profunt,pendenter Sdcrdtnen# go ànoftra dignitateud indignitate, utintegra non fint inter ma, ta non pen los amp;nbsp;infideles.Refpondeo,Per fe quidem facramenta ex inditutio dent a no, ne diuina fatis rata amp;nbsp;firma funt, nec pendet ipforum integritas ex fra digni, conditione communicantium,ut uel meliora fint inter bonos,de= täte ucl ira teriora inter malos. Manetenim firmum amp;nbsp;integrum,quod indi, dignitate, tuit dominus,retinetq; inftitutionem fuam bonam fempcr,utcunq; narient amp;nbsp;perduelles finthomines.Nam apoftolus,Num Incredu, Rom.^ litas illorum,inquit,fidem dei faciet irritam'! Abiit.Imo fit deus ue, rax;omnis autem homo mendax. Verum attigimus hoc negorij nonnihil amp;nbsp;in fuperioribus. Quia tamen aliud eft offerre,aliud ac, cipcre,offert quidem deus ex bonitate fua bona dona fua homini, bus in hoc, ut profit ipfis amp;nbsp;fcrueteos : quemadmodum amp;nbsp;medi, eus ægroto offert medicinam,ut fanet:quoniam ucro ineptus acuc fanus beneficium nonagnofcit,amp; ægrotus medicinam oblatam ré fpuit,nihil prodeft oblatum beneficiü inepto, nc$ ualet quicquam

E 3

DE SACRAMENTIS, medicina repellenti: non culpa offerentis benefici)aut medidnæ, fed repellentis ultio. Ad hunc modum difputauit hac de re amp;nbsp;fan, amp;us Auguftinus. Nam de Baptifmo cotra Donatiftas lib.icap.i« Necintereft cum de facramenti integritate amp;fanaitate tranatur, quid credat, amp;nbsp;quali fide imbutus fit ille,qui accipit facramentum: intereft quidem plurimum ad falutts uiam, fed ad facramenti quz' • ftionem nihil intereft. Item cotra litcras Petiliani lib.2,cap.47. Me, mento,inquit,facramentis dei nihil obeife mores hominum malo^ rum,quoilla uel omnino non fint, uel minus famfta fint: fedipfis malis hominibus, ut hæc habeant ad tcftimoniü damnationis non adadiutorium fanitatis.ldem Travat,in loan. xG.Sicarnaliter ac cipis,ait,fpirituale effe non definit, fed tibi non eft.

De Lepti, Eadem facilitate diluitur,quod obijcitur, infantibus non profu, faro infant turum baptifmum ,fi perrexerimusafferere fine fide non prodeffe tiw° facramcnta:infantulos enim non habere fidem. Sic illi loquuntur.

Refpondemus enim principió, baptifmü infantium gratuitae mile ricordiæ amp;nbsp;gratiæ dei inniti,dicentis, Ero deus tuus amp;nbsp;feminis tui. Item,Sinite paruulos uenire ad me,talium enim eft regnu dei, amp;C. Numerantur ergo cenfenturiy infantes ab ipfo domino inter fidc' les,ut his iam baptifmus debeatur,quatenus debetur fidelibus,Im, putatione enim det fideles funt infantes. Quo nimiru pertinet hoC faluatoris di^um, Qui offenderit unum de puhllis qui in me ere, dunt,amp;c.Manifefte enim appellat pufillos credentes : certe' propter imputationem, non propterconfeffioncm,quæ nulla adhuc eft in pufillis.His accedit amp;nbsp;illud, quod pater infantuli ideo cupit figno populi dei,baptifmo,fertum fuum in6gniri,quia credit promiflios nibus dei, infantulum uidelicetfuum ehe de familia dei : eft itatyin infantium baptifmo fides. Atqui non credit pater. Efto. Ne$uero id fraudi eft infantulo. Nam in fide eeelefiç afferturad baptilmum. Credit autem ecclefia infantes adduccdos effead dominum : credit iftos erfe de familia amp;nbsp;populo dei, ergo initiari myfterijs iubet:ut rurfus in baptifmo paruulorum inucnias fidem. His addit fan^uS Auguftinus de peccatorum meritis amp;nbsp;remirfionc lib. i. cap 19.di, ccs,Propcerea fideles reae dicuntur pucri,quoniam fidem per uer, ba gelantium quodam modo profitentur. Plura is eadem dere di, fputat in cpiftola ad Bonifacium,quæ ordine eft 13.à quo qui plura cupit,petat.

Cæterum hæc omnia, inquiunt, non euincunt, infantes habere fidem propriam. Nam aliena fides eft fides parentum,geftantium, autfides eccIefiz.Efto.CerufTimum tamen illud eft,quod dominu§ infaa

DE CAD. V. SERMO Vir. Ill infantulos inter fuoS|hoceft inter fideles numerarzut iamnon tan^ turn in aliéna fide baptizentur, fed in propria, quam uidelicet ipfis imputatdominus. Praeterea alienum noneft, quod eidem corpori commune eft. At funtin eodem corpore ecclefiaftico infantes,unde ipfis proprium non alienum eft,quod eeelefiæ eft. Neq; uero quiP quam hominum facile dixerit, quos praeterea habeant motus fpirix tus fandii infantes, amp;c, Quia enim dei funt, fpiritum dei habent: quem qui non habent,dei non funt.Rom.s.

Vtautem in finiftram nimium declinant, quibus uifum eft,fa, Sacram^u cramenta etiam fine fide prodeffe fumentibus: ita in dextram nix fidihaben, mtum recedunt,qui putant, eadem fidem habentibus effe fuperua, tibusntm canea. Fides, inquiut, pleneabfoluitnos,utpoft illam nihilpoffint efrfuper? addere facramenta,iccirco neceffe eft ipfa efle inutilia. Tales quon, uacan«, dam fuiffe leguntur Mcffaliani,qui amp;nbsp;Euchitat amp;;rf0vamp;/aramp;^appelx Iantur,diuini,fi dijs placet, amp;nbsp;afflati numme. Contendebantenim fidelibus poft fpiritum fandum acceptum,nullis opus effe facra, mentis.Carterum funt ifti in deum ipfum iniurij, qui uidelicet facta menta inftituit fidelibus, non fine magna caufa, nec inutiliter. Et Abraham quidem credidit deo, id quod ipfi imputatum cft pro iu, ftiiia,amicusty dei iuftus amp;nbsp;fandius, non utiq; fine fpiritu fan dio, habitus eftatidem ille circumcifionem acccpi^fgnaculum iuftitir fideiquæ fueratin praputio. Eide Abrahæ dicitur, Mafculus cuius Exodi,$ prfputi j caro circumcifa non fuerit, delebitur anima illa de populo fuo.quia padlum meum irriiu fecit. Certe angelus dominicardem intentans iminet Mofi,quod circucifionem iuftius æquo, ucl fua nc gligentia,uelMadianiticç uxoris cuipa,in liberis fuis diftulirftt. An ueroquifquam iuftior amp;nbsp;fanaiorinuenietur dei filio lt;nbsp;futpote qui plenitudine fpiritus accepta,utcaput,de illa in fua membra,diffudit liberalilfimei^attamen hic uenit ad Baptiftam, amp;poAulatabeoba, ptizari in lordanexumfy is tergiuerfaretur ac diceret. Mihi opus cft Mdtth, abs te baptizari, amp;nbsp;ego te baptizarem?audit,Sinc modo, fic opertet nos omnem implere iuftitiam. lufliua certe cuiqi fuii tribuit. Fides ergo quae Chriftianorum iuftitia eft, tribuit gloriam deo,creditep hune fumme fapientem bencuelle liominibus , atep ideo nihilinm^ tiliter indituiffe, fed omnia in falutem fuorum fidelium:utitur ergo omnibus dei inftitutis homo fidelis abf$difputationeac contra, didione.Nec quifquam hic,opinor,dix€rirnihil adfe pertinere fax amp;um Chrtfti , quo utiq; nobis exemplum praetulit, quod imitare* mur.Imdquod ipfe fecit,alios quo$ facere iuffit,dum difcipulos amandaret amp;nbsp;diceretjte in orbem uniucrfum,amp; pr£dtcatecuange#

DE SACRA MENTIS.

lium omni creaturæ, baptifantes cos in nomine patris, amp;c. Qiie' nim crediderit,amp; baptdatus fuerit,fatuus erit: contungens uoq; amp;nbsp;fidem amp;nbsp;baptifmum, quod haud dubie non feciifet, fi facramenta fdctdmetd fuperuacanea effent,ubi fides eft. Vbi manifefte daret amp;nbsp;illos erra nonfuntin. re toto cœlo, qui arbitrantur facramenta e(fe indifferentia, hoc eft, differetid. in noftro conftitutum arbitrio, fine illis utamur, hue non utamur. Nam ut de baptifmo iam apertum praeceptum audiuimu§:ita Cœi nam inftituens amp;nbsp;celebrans dominus ait,Hoc facitein mei comme morationem. Qui ergo hæc dei præcepta contemnit, non uideO quomodo fidem habeat, qua inuibbiliter fanaificari polfit. Huc iam pertinet,quod fidelis ille princeps Aethiopicus confitetur,fe to ro corde crederetn dominumlefum,nihilominus tamen uifa aqua dicit,Ecceaqua, quid uetatquo minus baptizer? Non dicit. Credo toto corde, amp;fentio meiuftificatum erfeat$purgatum.quorfum ergo aqua abluerer,qui nihil fordium habeo reliquum' ^Proinde ubicunty uera fides eft, ibi non contemnuntur aut repelluntur, fed petuntur magis facramenta. Nam amp;nbsp;Cornelius CenturioacccpiO fpiritu fando non cotradicit Petro dicenti, Quis iam prohibere po teft,quo minus baptizentur aqua hi,qui perinde ut nos fpinium aC ceperunt Fidelis erat euangelij praeco Petrus, peritus ueritatisdo' dor, neminem ergo fallit, amp;nbsp;fuo nos fado docet, fidem tum mari me ad communionem facramentorum incitare, cum uera eft in fi' delibus.Cui confeniiens collega Paulus,Probet feipfum homo,in' qutt,amp; deinde edatde pane, amp;nbsp;bibatde poculo hoc. At probatio illa fide fiefides ergo facramenta non tefpuit,fed perfidia.

Sine uipbh nbsp;nbsp;Sao pane plurimos circa ufum uifibdium facramentorum fan'

libus faCTd amp;ificatos erfe, amp;nbsp;hodie quo$fandificari : fed nullus illorum fprc mentis fan# uitaut contempfit illa:necerfitate adadi his non communicarunt; diftcdntur Ut hodie funt.qui tub tyrannide antichrifti amp;nbsp;Tureae captiui tenen 'quot;'lt;quot;• nbsp;nbsp;nbsp;tur,interea uero toto corde creduntin dominum [efum. Ergo ho,

rum aut fimiliü exempla ijs nihil patrocinantur,qutbus liceret com muntcare facramentis, fiinftituta dei curarent, tantiep æftimarent, quanti facerent merito. Afcribam hic in ledorum gratiam elegant tem fandi Auguftini de haere difputationem, quod in ftitutum nO ftrum pulchre lUuftrec. Qtiæftio.hbin Lcuit i.-cap 34. Merito, ait, quæritur,utrum etiam inuiftbilis fandificario, fine uihbilibus facrl mentis , quibus uifibiltter Iiomo fandificatur, nihil profité Qtiod uticy abfurdum eft. Tolerabilius emmquif$dixerit,fine illis illam non elfe,quam fi fuerit non prodeffe: cum in ifta fit omnis utilitas illorum,Sed euam hoc,quodfincdlis liiaeffe no pofTu, quomodo rede

DECAD. V. SERMO VIT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ii;

reae dicatur intuendu eft. Nihil quippe profuit Simoni mago ui, fibilis baptifmus, cui fandificatio inuifibilis defuit : fed quibus ifta inuifibilis quoniam arfuit,profuit,etiam uifibilia facramcnta perce# perunt fimiiiter baptifati. Nec tamen Mofes qui uifibiliter facerdo« tes fanütficabat, ubi fuerit ipfe uifibilibus facrificijs uel oleo fanfti ficatus oftenditur: inuifibihter uero fandificatum negare quis au, deat,cuius tanta gratia praeeminebat : Hoc amp;nbsp;de loanne Baptifta di ci poteft.Prius enim baptifator quâm baptifatus apparuit: unde eu fandifïcatum nequaquam negare poffumus: id tarnen in co faéiü uifibiliter non inuenimus antequam ad minifterium baptifandiue niret.Hoc amp;nbsp;dc Latrone illo,cui fecum crucifixo dominus ait, Ho, die mecum eris in paradyfo.Neep enim fine fandificatione inuifi, bili tanta felicitate donatus eft. Proinde colligitur, inuiftbilem fan, ftificationem quibufdam adfuifle atq; profuirfe fine uifibilibus fa, cramentis:uifibtlem uero fanamp;ificationc,quar fieret per uifibilia fa, cramenta,{ineifta inuiftbili poffe adefle,non po«e prodeffe.Nec ta men ideo facramentum uifibilc contemnendum eft. Namcontem ptor eius inuifibiltter Candificari nullo modo poteft.Hinc eft,quod Cornelius amp;nbsp;qui cum eo erant,cum iam inuiübiliter infufo fando fpiritu fandificati apparerent, baptifatifunt tarnen, nec fuperflua iudicata eftuifibilis fandificatio,quam inuifibilis iam prxcelfcrat. Hæc tile.

HViC difputationi affinis eft amp;nbsp;alia quæftio. An uidelicetfacra menta pendeant à dignitate miniftrorü, an eorundem indignitate impediantur!Cyprianus non unoloco contendit,eos baptifare no Cyprini pofl-c,qui carent spiritu fando.Qui error inde eft,quod baptifandi error de fa miniftcrio tribuit nimium,Arbitraturhocliomines purgarilcolligit crdmento , iti$hominem impurum purgare non polle, ergo nec baptizare, baptifni. baptifmumq; liominisimpuri nonerfebaptifmum : undetam de, tiuat anabapiifmum.Cæterum fi uir fandus rite amp;nbsp;religiofe diftin

_ xiffet inter poteftatem amp;nbsp;minifterium,deniq/ inter fignum amp;nbsp;figna tum, externam amp;nbsp;internam fandificationem,uidirfet haud dubie mera nos dei gratia fandifïcari inuifibiliter, amp;nbsp;interna illam fandi ficaiionem externa per minifterium repræfentari amp;nbsp;obfignari: ibi intellexiflet obfignatas literasnon minusa malo quam bono mi, niftro proferri poffe.Dei funt facramcnta, amp;nbsp;ad deum referenda au thorem,qui uerax amp;nbsp;fidelis eft in omnibus inftitutis fuis, utcunq; fallaces fint Iiomines. Quanquam fur effet ludas,docuit tamen, amp;nbsp;baptizauit,cuius dodtina amp;nbsp;baptifmus no minus Clirifti dodrina amp;nbsp;baptifmus erat, quam Pem amp;nbsp;Andrer, lacobi amp;nbsp;Ioannis. Ac dc

DE SACRAMENTIS.

integritate quidem cum doârinæcü baptifmi ludx minifterioad/ miniftrati,nemodubitauit unqua, quaf i nec defii nec baptifati tue 7o4n.6. rint, quos ille docuit amp;nbsp;baptizauit, qui intérim ab ipfo domino nó homo diabolicus, fed ipfe diabolus appellatur. Nam non fuo, fed Chrifti nomine baptizauit:non fua fed Chrifti deärinä attulit. De nicy dominus ex bonitate fua j^pter ucritatc fuam,non rfgt;ptcrlu^ . dam, opatus eft in fidelibus, quam operatione aliena infelicitas amp;nbsp;malitia impedire non potuit,ficut ne hodie quidc impedit. Conan dum quidc nobis modis omnibus, ut fandi amp;nbsp;innocentes fint mi' niftri, quantu uidelicetnoftra fide amp;nbsp;induftria indagare amp;nbsp;efficere posumus: imo gradibus fuis deijeiamus, quos deprehenderimus fe fua fundione indignos gerere : interim uero nihil dubitemus de facramenti integritate,quod illi nobis dum in officio fuerunt,admi niftrarunt ea ratione uidelicetmodofy,quo dominus inftituit. Ac fi deles quidem ut animos fuOs non defigunt in elementa,ita neqjin miniftros.Deum authorem omnis boni amp;nbsp;finem inftitutorum do' mini fpedantunice in omnibus.

Tradauithoc negotium diligenter S.Auguftinus,non ineffica, eia argumenta pulchre his accomodans.cuius uerba aferiba. Libro contra Donatifias deBaptifmo;.cap.lo. Non eft aqua prophana, inquit,autadultera, fuper quam nomëdeiinuocatur, ctiamfiàpro phanis amp;nbsp;adulteris inuncetur: quia nec ipfa creatura, necipfum no men adulterum eft. Baptifmus uero Chrifti uerbis euangelicis con fecratus,amp; per adulteros amp;nbsp;in adulteris fandus eft, quamuis illi im pudici fint amp;nbsp;immundi : quia ipfa eius fanditas pollui non poteft, amp;nbsp;in facramento fuo diuina uirtus affiftit, fiuead falutem beneu, tentium .fiuead perniciem male utentium. An uero folis ueletiani lucernx luxcum per cernofa diffunditur nihil inde fordium contra hit, amp;nbsp;baptifmus Chrifti poteftcuiufquam fceleribus inquinaris!Si enim ad ipfas res uifibiles quibus facramenta tradantur animum conferamus, quis nefciat cas ede corruptibiles s! Siautc ad id quod per illas agitur,quis non uideat non porie corrumpi: quamuis ho' mines per quos agitur pro fuis moribus uei præmia percipiantud poenasluantŒt cætera Porfem huius generis multa proferre fipu, tarem neceffaria. Arbitrorenim iliis copiofe amp;nbsp;dilucide fatis decia, ratum effe,integritatem facramentorum non acftimari dignitate uel indignitate miniftrorum,fed dei inftituentis ueritate,Ei fit gloria amp;

: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mperium in fzcula fzculorum,Arnen.

De

DBCAD. V. SERMO VlIt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;||4

Dtfando B4ptifmo,quid,a quo,quando mflitutu^,^ quoi dquœ unusdûtoxatfit.De Bdpti/mo ignis.Dcritu bdptifmi, quomodo, dquo,amp; quibus conferendus fit. De baptifmo obßetricum,cr ma fantibus fine baptifmo decedentibus. De pdruulorum baptifmo, contra andbaptijmum : o de uirtutt uel efficacia baptifni. SERMO V11I.

ESTAT ut GgiUatim differamus deianélo Baptifmo, amp;nbsp;de facra Cœna domini. Id quod tanto fuccinams N fieri poteft.quanto Fufius lam diximus in genere de Sa cramentis.Chriftus dns aperiatuobis mentes,et dirigat lingua meam in gloria amp;nbsp;laude nominis eius benedixi in fecula. Bapiifmus uox eftà Grxcis petita, qui utruep ficuti amp;nbsp;Latini Ba, Bdptifal«amp; ptilmus amp;nbsp;baptifma dicunt Eftautem Baptifmus tinamp;lio,qiia uoce libenter utitur Tertullianus. Significat enim ßa^* tingo uel intin, go,amp; 6atiiqu immergo: unde amp;nbsp;Baptizare ufurpatur pro iinergere, abluere uel lauare: cY bapufmatain Icripturis ponuntur pro laua, cris amp;nbsp;purificationibus,ficuti claret apud S. Alarcum in cap. ,. amp;nbsp;apud Paulum Hebr. g.cap.Eodem baptifmate baptizari proner, bialiter diûum eft,pro eo quod eft eiufdem periculi uel mali con, fortem effe. Et baptizari (anguine,eft perfundi fanguine.

Baptiimum finiunt fere fymbolum elle purgationis noftrar, Baptifmus imd initiationis quo recipimur in ecclefiam,ut inter filios dei re, quidfit, cenCeamur. Copiosus uero naturam eius defcribentes, dicimus baptifmum erfe axionem facram diuinitus inftitutam, ac uerbo dei riiuty facro condantem, quo dei populus in nomine domini aqua tingitur,quo deniq; ipfe dominus fuam nobis purgationem repræ fentat amp;nbsp;obfignat,in unum corpus congrcgat,amp; baptifatos fui ad, monet officij.

Circa Innc Baptifmi deferiptionem uidentur haec potiffimum effe confidcranda, Quis inftituerit baptifmum.Quibus rebus con, ftet.Simplex ne fit,an in partes diftrahatur.Qyis fic ritus baptifandi traditus.Quis finis quæue uirtus baptifmi.

Indituit Baptifmi facramentum non homo aliquis , fed ipfe Qpirinflfa deus,licet per liominem,nempe loannem, qui ex eo Baptiftæ no= tucrit ba# men inuenit. Hoc ut intelligerem us, euangeliftæ multis approba, ptifmum. runt nobis uocationem loanis fuiffe cœleftem. Inde enim colliget repoffumus,minifterium eius elle diuinum.Quid quod ipfe difer, tis uerbis , Qui mißt me ut baptizarem aqua,inquit, is dixit mihi, Super quem uideris fpuitum fandum,amp;ç,Ioana. Sed amp;nbsp;dominus

DE BAPTISMO.

noftcr in euangelio innuens baptifmum Ioannis non ex homini' Mätthzz. bus, fed ex deo protelum e(Te,interrogat Pharifeos, BaptifmuS Ioannis ex hominibus nean ex calo erat^ Proinde bapiifn'um fan éli etiam hodie accipiuntperinde utab ipfius dei manibus, liettho minum minifterio baptizentur. Dominus enim fpiriiu (uo fuis affiftens inftirutis operatur in elegis falutem. Vnde cenfequenS eft, per malum miniftrum non impediri uirtutem autcffcftuni ba' ptifmi De quo allas diamp;um eft atq; dicetur.

Qtijndo Eo tempore uero inftiiutus eftà deo,amp;' inceptus a beato Toanne inflitutus baptifmus,quo hic palam przdicaie cerpit tempus inpluvm.amp; baptijUMS. Chriftum orbi præflitum ede Atqui re exhibita, Cigna rerum fuiU' rarum uel exhibendarum non manere, fed mutari iii aha opor, tuit Circumcifio autem fuii fymbolum ucnturi feminis benedici, ipfius, inquam, Me0iæ,qui effufo fanguine benedictionem luam toti mundo collaturus crat.Eigo cum hic uencrat,amp; lam lam cffu, furus erat fanguinem,circumcifionem mutari oportuit in baptiP mum De quo poftea.

Qiibuf ro nbsp;nbsp;Conftarautem baptifmus figno amp;nbsp;re (ignata,uerbouel promif fiet baptif, fione dei,amp; ritu facro uel ceremonia. Signum eftadtio externa, ip' mus. fa,inquam,afperfioaqua:in nomen patris, amp;nbsp;filii, amp;fpiritus fanai, cum illuocationenominis diuini. Promirfio ueluerbum deleft,Ba ptifantes eos. Qui crediderit, amp;nbsp;baptifatus fuerir,faluus crn.Etrdi' qua.DequibusSermone Viabundefaiis diximus.

,nuf dun* nbsp;nbsp;Pleriq; ueterum dihinxeruntinter baptifmum Ioannis Baptiftr,

taxat ba* amp;nbsp;baptifmu Chrifti acapoftoloru. Etenim negantaliqui remilho« ptij/nuj. nempeccatorum comprehenfam fuiffebapnlmo loannis. Cxie' rum fi diligenter infpiciamus, amp;nbsp;expendamus feripturæ fanftzdo élrmam, deprehendemus loannis baptifmum, amp;nbsp;Chrifti, apofto' lorumfy unum atep eundem effe. Certe doiftrina Ioannis,Chrifti,« apoftolorum,una amp;nbsp;eadem eft ubi$.Omnes enim uno ore przdi' cant euangeliu, amp;nbsp;per hoc pœniientiam amp;remiffionem peccatorii in nomine Chrifti Conferatquiuelit ea quæloannes euangelica tradidit de doétrina loannis Baptiftæ primo amp;nbsp;tertio capite:amp; ca quæ Lucas traditin 24.eap.euangelieæ hiftoriæ, amp;nbsp;in Afris Apo, ftolorum,de doamp;rina Chriftiana amp;nbsp;apoftolica, amp;nbsp;dicet unam PnuiCT arque eandem effe omnium dodfrinam. Carterum defrinzap' Ucm baptif ponitur baptifmus , iicluti figiUum tabular. Quis ergo credat ciuf« nur loan, dem doôrinædiuerfa elfe figilla ueI baptifmatalt;ïS.Ioanncs aqua iiifr,Chrifli, baptizauit : non aliam materiam quam aquam commendauit trapoßo. difcipulis dominus , neque hi aliter quam aqua baptizaucrunr. ferkle nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Illi

DECAD. V. SERMO VIIT. 11$

Ilii ipfi baptizauctut in Chriftum, in pcrnitcntiam amp;nbsp;remimonem peccatorum.Ac de loanne baptifta fcribit S.Marcus, Baptizabatlo, anncs in deferto prçdicans baptifmum pernitentiæ in remrfionem peccatorum. Et S Paulus loqucns dc doórina amp;nbsp;baptifmo loams, loanncs, inquit, baptizauit baptifmo panitentiæ,populo loquens de eo qui uenturus eilet poft ipfum ut crederent, hoc eft de Chrifto lefu.Ex his ucro quis no colligat eundem omnino baptifmum effe Ioannis amp;nbsp;Chrifti.nifi forte hoc uidratur alicui aliquid difcriminis inducere, quod loannes in uennuum uel reuelandum bapiizauir, apoOoli in reuelaium. Sed non uideo rantillum temporis fpacium quidpiam pofTeadferre difcriminis:prxfcrnm cum tantum abini» tio praedicationis fuæ loannes loqueretur de reuelando.Moxenim amp;nbsp;prarfentem digito demonftrauit,ieftimoniumfy exhibuit præ, fenti amp;nbsp;reuelato,non uenturoamplius autreuelando.Huic accedit quod ChriAus non in alio quam S. Ioannis baptifmo lineus eft. Si autem bapiifmus Icannis alienus effet à Chnftianæ ecclcfiæ ba ptifmo, confequeretur neq; Chriftum in nofiro, netp nos in Chri, fti baptifmo baptizari Atqui Chriftus baptifmum Ioannis fanélifï cauit corpore fuo,amp; in eandem focietatem tingi nobifcum dignas tus eft,qui amp;nbsp;ipfi tingimur hodie in baptifmo,non loänis quidem, fed Chrifti, quipcr Ioanncm baptifmuminftituii, amp;nbsp;ipfe eundem confecrauit. Proinde dominus apud Mauhin zS.cap. amp;nbsp;apud Mar cum in 16.cap.non abrogat baptifmum a loanneccrptum,non in. ftituit nouum, fed eundem iubet continuare amp;nbsp;conferre credenti, bus in nomen patris amp;nbsp;filij amp;nbsp;fpiritus fanôi.

Quod autem ipfe loannes dicit,Ego baptizoaquaille baptiza, quot;De baptl, bit fpiritu fanamp;o, non difcreuit inter aquar baptifmum fuum amp;nbsp;fmo Chri, Chrifti : fed Chrifto amplius quiddam tribuit, quod nullus hemi, fti,qui c num uel miniftrorum ( erraruntenim qui quondam bapiizarunt ignis. igni)cu m ipfo commune liabct,fed folus confert, nempe baptifmü ignis, id eft lingularia dona fpiritus fanamp;i, in primis autem ufum linguarum fubfpecie ignis. Sic enim hoc negotium exponiturin Aais abipfo primum domino Chrifto, deinde per experientiam in ecclefia. Dominus enim dicit, Ne difcefferitis Hierofolyma, fed Aamp;o.t-expeÓate promiflum patris: de quo audiftis ex me, Quoniam Io, annes baptizauit quidem aqua: nos autem baptizabimini fpiritu fanao poft dies hofee non multos. Etconfequenter die ipfo pen, tecoftes baptifmo Clirifti baptizati funt,non aqua rurfus,fed dona, ti funt fpiritu fanélo, infidentibus fingulorum ipforum capitibus didetis linguis uclut igneisinceperunt loqui linguis diucifis.

F 5

DE BAPTISMO.

AfloréS. In Aais baptizari funtbaptifmo Chriftiin aqua legitime amp;nbsp;plent Samaritaniciues,â Philippo : fed illiipl i poftmodum baptizantur peculiari baptifmo Chriftt, dum per impolitionem manuum Petri amp;nbsp;Ioannis accipiunt fpiritum fandum.Non quod hadenus pror' fus caruerintdono fpiritus fandi. (Qiomodo ein fine fpiritu fan, do credere poiuiffcnrf) fed quod præccrea uifibili ignis baptifmO fint baptizari, amp;nbsp;linguarum donum acceperint, aliacp dona excel« Alio.'o Ictia.Stcut amp;nbsp;de Cornelio Iegitur,qui primum quidem igne,Chri, fti inquam baptifmo peculiar! baptizatus, linguis loquebatur, de, Xamp;o.r,. inde uero aqua tindus eft . Contra uiri tlli Epliefij duodecim,pri, mo Ioannis, adeol y Chriftianæ ecclefiæ aquæ baptifmo plene tin, dl, deinde uero imponente eis manus apoftolo Paulo, non rurfuS aqua fed Ignebaptizati funt,Luca tenante amp;nbsp;dicente, Venit fpirituS fandus fuper eof,amp; loquebantur linguis amp;nbsp;prophetabant.

Carterum hic baptifmus ignis amp;nbsp;uifibilis exhibitio donorum di fparutt,unà cum miraculis,nec hodie ufitatusaut uulgaris eft in ec« délia:manetautem baptifmus aquæ,qui unus atty idem eft,fiuead miniaretur Ioannis,fiueapoftolorum,fiue miniftrorum ecclefiædi uerfis manibus. Nam diuerfæ manus non faciüt diuerfa baptifma, ta. Redrfimeergo credimus uniïmodo amp;nbsp;limplex effe baptifml Ephcf.4. omnium temporu fidelium. Nam amp;nbsp;Paulus difertis uerbis, VnuS, inquit,dominus eft,una fides, unum baptifma, unusdeus amp;nbsp;pater i.Cor.i. omnium.Quo nimirum amp;nbsp;hocapoftoli eiufdem pertinet, Gratias ago deo quod nemine ueftrum baptizarim, nifi Crifpü amp;nbsp;Caium, ne quis dicat quod fub nomine meo baptizarim. Huic ueritati apo ftolicx innixi patres Conftantinopol. Synod.in fymbolo fuo con feßi leguntur. Credo unum baptifma in remiflionem peccatorum. Etenim una duntaxat eft ecclefia, unum corpus, unicum caput, amp;nbsp;unus rex,princeps, amp;nbsp;pontifex catholicae ecclefir.

Deritubd, Venimusiam ad ritum baptifmiexplicandum. Simplex hic fuit pti/mi. ab initio,amp; nullis ceremoniis immoderatis eedefiæ uel fumptuo, fus uelonerofus. Baptizauitloannesin Aenoniuxta Salim, quia aquar multae erant illic:amp;baptizauitin nomen Chrifti.Sic fecerunt etiam apoftoli.Vndcindubitatum relinquitur optima effe formam baptifandi,quæ fit aqua in nomen patris, amp;fili], amp;nbsp;fpiritus fanéli. Sic enim praecepit dominus Matth,xS. Rogas qui facium fit quod Lucas in Aais commemoret Petrum amp;nbsp;Paulum baptizate in no, men domini,amp; non exprimatcos baptizaffe in nomen patris amp;fi lij amp;nbsp;fpiritus famfti^Refpondeo fub nomine dominicomprehen, di trinitatis myHertum. Cum cnim dominus dixerit, Ego amp;nbsp;pater unum

DECAD. V. SERMO VIIT. 116 linum fumus,qui in dominum baptizatur, etiam in patrem bapti/ zatur,ita amp;nbsp;in fpiritum fandium,qui ab illis no diuiditur. Eft enim amborum unus atq; idem fpiriius. Vel certe in domini nomine ba^ pttzaios dixit Lucas ab apoftolis, quos apoftoli bapnzaucrüt iuxra inftitutionem domini, Alij,Cbriflus complementum eft,inquiunt, amp;nbsp;proprium obieélum baptifmi;unde mirum no efre,quod in no men domini baptizariït apoftoli, qui tarnen iufli fuerantbaptizare in nomen patris amp;nbsp;filq amp;nbsp;fpiritus fanâi.Omnia enim myftcria ba ptifmiin unico nobis dei filio proponi. Dicitur autem uuumg, Baptizare in nomedomini,amp; Baptizare in nomine dominiPriorc forma loquedi ufus legitur Matth.cap.iS. amp;nbsp;Lucas Aamp;o.ip. Vterg enim habet dr^ovo^a in nomen. Et ita interpretatur etiam Termin lianus contra Praxeam dicens, luffit tingi in patrem amp;nbsp;filium amp;c. Pofteriore formaW7Q 0WMa7, amp;nbsp;tel Tamp;ei/^ariin nomine, utituridem ille Lucas Ado.cap.io.amp;2. Porro quid fit Baptizarein nomen uel in nominedomini,dixi proxime prçcedenti fermone,nimirum in, P^fm fcribiin familiam dei, utbaptizatus recipiatia nomen dei,dicaturty nomme deo filius dei,adeoq ; inferibatur quafi in catalogum filiorum dei,ciuiu m™. regni ccrlorum. Vndeamp; nomina nobis imponunturuei dantur in baptifmo,ut quoties nominari nos audimus,baptifmimeminc' rimus amp;nbsp;myfteriorum eius. Necpnouii amp;nbsp;alienumeftà feripturis quod nomina dantur nobis in baptifmo. Ita enim tifurpatumeft

amp; in Circumcifione,quod uidere licet Luca: 2.

Quiritur praterca. An nudis hifee uerbis, Baptizo te in no= men patris amp;nbsp;filij amp;nbsp;fpiritus fandi, baptizare oporteat, an aliquid addere uel coniungere licear ^ Refpondendum ccnfeo,feruum do, mini nihiladdere inftitutionidomini fui, fed diligenter retinere g, ille tradidit,diligenter item obfcruare quid inter baptizandum ipfe dominus cum apoftolis fuis fecerit, ac illa fande imitari,utin ec, elefia omnia decenter amp;nbsp;fecundum ordinem, ita ut Paulus iuffir, fiant. Crterum poft maditam illam baptizandi formam fandiffi, mam cernimus duo apud fandum baptifma amp;nbsp;in eius ufu effe obferuata. Principio enim differucruntapoftoli amp;uiri apoft0Irci fignificanter de promiffionibus dei, amp;nbsp;fide in Cliriftum. Id quod claret in Adis apoftolomm.Licet ergo in adione bapiifmi recitare diuinas promi(riones,recitarefymbolum, amp;nbsp;requirere fidem, uel à baptizandis adultis, uel ab illis qui infantes affciutadbaptifmum. Deindecum baptizaretur dominus in lordanea Baptifta, orabat. Id quod de eo tradit Lucas in hiftoria euangelica. Licetergo itiufu Luce» baptirmi orare amp;nbsp;folcnnitcr inuocare dominum. Ab initio mode#

DE BAPTISMO.

ratirfimæ hr amp;nbsp;brcues fuerunt,non in immenfum extenfe preces: temporibus fuccedentibus nullus feruatus eft modus, non modo in prolixis benediaionibus,fed amp;nbsp;in narijs ritibus,quos adiecit po fteritas.De quibus aliquid ex ueteribus recitare non inutile prorfuS forc uidetur.

Cœrtmo, Tertullianus in libello de Corona militis,Aquam adituri,ibi, niœoUmba dem, inquit, fed amp;nbsp;aliquanto prius in eedefia fub antiftitis manu pifmo ad, conteftamur nos renunciare diabolo amp;pompæ amp;nbsp;angelis eiuS. ieamp;œ. nbsp;nbsp;nbsp;Dein ter mergitamur,non(quidam omittuntnon)amplius aliquid

rerpondentes,quam dominus in euangelio determinautr. Inde fu' fcepti laamp;is amp;nbsp;mellis concordiam præguftamus : exq; ea die laua' ero quotidiano per totam hebdomadam abftinemus. Audimus in his abnegationem uel abrenunciationem, ternam mer(ioncm,la' élis amp;nbsp;mellis deguftationem, amp;nbsp;abftentionem balneorum àhaptic: fmo per integram feptimanam.Libro primo contra Mart, meminit amp;nbsp;Olei. CerteLac conuenit infantibus,quibus etiam adulti bapti' zati affimilantur. Præterea in ueteri tcftamento frequentirfima dt mentio promilfe terrz lade amp;nbsp;melle fluentis.Ea iam prçguftanda baptizatis offerebantur, utintelligerent feduce lefu amp;nbsp;transmit Iordane, in terram promiHionis per fpem infallibilem erfe repoli' tos.S.Hicrony.laamp; uinum additum reflatur,amp; ait CommentJib, tr.ad [faiam. Dominus prouocat, ut non fotum emamus uinum, fed amp;nbsp;lactquod fignificat innocentiam paruulorum: qui mos acty pus in Ocetdetis ecciefijs hodie ufq? feruatur, utrenatts in Chrifto uinum amp;lactribuatur. Hodie neutrum tribuitur infantibus,etiam ab illis qui ueterum rituum feueri uindices uideri uolunt. Interim credunt Tuam illam omilfionem carere piaculo.Iam etiam collige re licct ex 6 lib.Auguftinidebapt.contra Donat.cap 24. uariasamp; liberas fuirfc circa baptifmum ufurpatas preces. Idem contra Pda' gium amp;nbsp;Celeft. libro 2.cap.4o.In pueris baptizandis,ait, prius cx' orcifatur amp;nbsp;exufflatur poieftas contraria. Cui etiam uerbis eorum a quibus portantur feferenunciare refpondent. Eiufdem ritus me, minit amp;nbsp;in lib.t.de Nupt.amp; concup.ad VaIer.cap.20. amp;nbsp;lib.2.cap. 1s. In ecclefiafticis dogmatibus dicitur illum ritum in uniucrfo mu do fandiam obferuare ecclefiam.Rurfus Auguft epiltad Bonif.i;. dicit fufeeptores fideiubere pro paruulis amp;nbsp;confiteri fidem.Interro gamus,ait,eos à quibus offeruntur amp;nbsp;dicimus,Creditin deum:(de illa artate quar utrum fit deus,ignorat) refpondent Credit: amp;nbsp;ad cx tera fic refpondetur fingula quae geruntur. Idem lib.de Trinit.lib. iF.capxrcuä olei meminitquo inungebantur baptizati.Sequutus deinde

deinde multa poft tepora Auguftinu Rabanus Maurus Moguntiz nuscpifcopus.multó plures baptifmiexremonias cömemorat.Na lib.de Inftit.cler.i. cap.27.In fronte amp;nbsp;corde fignätur,inquit,bapti, fandi cruce,ut diabolus hoc fignü uidës, uas illud à fe alienatu fciat. Datur puero item benediéiü fal in os:ut Cale fapientiæ conditus fœ tore careatiniquitatis, necàuermibus peccatorum ultra putrefeat. Tangunturillius aures amp;nbsp;nares faliua,addita faiuatoris uoceEph, phatha, ut uirtute fummi facerdotis Chrifti aperiantur aures eius ad percipiendam dei notitiam, amp;nbsp;ad audienda mandata dei. Hinc benedicitur puero amp;nbsp;inungitur pectus eius oleo fanéto : ut nuliæ in eo inimici latentes reliquiz relideant. Pofthæc in nominefan,

trinitatis terna merfione baptizatur. Etcap. 28. Baptifatus fta, tim lignaturin cerebro clirifmate,fequente fimul oratione,ut regni Chrifti particeps fiat, amp;nbsp;à Cliriftiano Cliriftianus po0it uocari. Et cap, 29. Poft baptifmum traditur Chriftiano ueftis candida defig, nans puritatem amp;nbsp;innocentiam. Scd amp;nbsp;liancob cauffam albis ue, ftibus induebantur baptilati,quo meminidcni fe iam manumiffos, amp;nbsp;e'feruis ac macipijs diabolt libertos fados lefu Chrifti. Erat præ terea candiduscolor quondam uidoriæ confecratus amp;nbsp;triumpho. Vnde uideri poterat ueftem candidam ideo bapeifatis datam, ut eo. cogitarent bbi perpetuo dum hic uiuuntin terris effe pugnandum amp;nbsp;uincendum in Chrifto. Nam militia eftuita hominis fuper ter,' ram. Certe quod donatiua baptifatis quoque dari capere à fufce= ptoribus uelpatrinis, amp;nbsp;ipfum petitum uideturamilitta. Nam do, natiuo feu authoramento (quod Heluetijnominamus 9teynbmo beten) admonetur baptifatus datae fidei in baptifmo, utfemper fit memor quem deferuerit imperatorem, amp;nbsp;in quae caftra tranfierit, in quibus fidem datam nouo imperatori Chrifto feruet.Multaalia huius generis apud poftremi faccuii fcriptores confignata uolens tranfeo,ne uidearabuti uedra beneuolentia. Quis autem non in, tclligatamp; alia huius generis innumera quotidie polfe affingi ba, pufmo^ Tutiffimum ergo fuerit primis infiftere beatorum apofto. Iorum fundamentis. Sienim uetuftas uidetur his pofterius inuen, tis patrocinari ritibus, quis negare audeat authoritatem apoOoli, cam multis modis excellerelt;ƒNam apoftoli praeceperunt illos om, nes,qui pofterius adinuencrunt ac tradideruntuarios illos in ba» ptifmo ufurpandos ritus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;An «qua

Venit amp;nbsp;hoc in quæftionem,An aqua pura,an confecrata opor, non confe, teatbaptizare : amp;nbsp;quare aqua iuPerit dominus baptizare? S.Cy* erata ba, prianus epiftol.lib.i,epift,i2. Oportet mundari amp;nbsp;Èmélificari , in, pijnde G

O

DE BAPTISMO.

^ult, aquam prius à facerdote, ut poCTit baptifmofuo peccatahomi nis, qui baptizatur,abluere. Cæterum plus apudmeuakntfcripiu ræ fanaæ exempla amp;nbsp;teftimonia quam S. Cypriani aut alterius hominis qualis qualis fit authoritas. Errauitalias quoqueoptimuS hicuir deiin negotio baptifmi, ut (cripta eius cum iudicio legere oporteat. Scriptura tradit nobis loannem Baptiftam, amp;' apoftoloS difcipulosip Chrifti fideles aqua non confecrata baptizauiGe.Quid enim clarius dici autlegi poterat, quam quodloannesin Iordane baptizauit^ Adde quod ipfum Chrihum in Iordane, amp;apoftoloS quoque baptizauit. Vbi,aut quomodo confecrauerunt apoftoli aquam baptiCmiin Adiis apoftolorum^Philippus eunuthu aquam cx itinere oftendentem baptizat ex fonte puro ac limpido. Praeterea fubindicaui Sermone proxime praeterito, quam parum fit pura for ma illa uulgaris qua confecratur fons baptilmiSt quis ucro fentiat • aqua confecrata baptizari oportere : ac per confecratam inteUexe, rit nec umftam,nec charaéleribus precaminibusfy paratam uel fan élificatam, fed factis deleamp;am ufibus, nihil cum eo contenderim. Aqua enim baptifmi reuera eft fanda, non propter uerba recitata, amp;nbsp;additos charaderes, fed ex inftituente deo, amp;nbsp;propter ufum fan, éfum,orationesfy fandorum. De qua rediffetui cum loquerer no ita pridem de fandifiicationeuel confecratione facramentorum.

Aqua autem iuffit fuos baptizare propter cauffas uarias. Prat' ququot; .Pquot;' ceffcruntenim typibaptifmuminaqua,ut diluuium,utmare ru, brum,per quod tranfrjt populus Ifraeliticus, ut ablutiones uarix ru omfé uelbaptifmata certa in lege tradita. Nec diffimulant illa apoftoli Chrifti. Petrus enim commemoratNoë feruatume«e aquæ diiu.

• uio, impios autem aquis præfocatos, Paulus aflerit omnes patres a. or. 10, noftros per Mofen baptifatos effe in nube amp;nbsp;in mari. Mortificatio ergo amp;nbsp;uiuificaiio praefigurata eft. Et primarium quidem noui teftamenti fymbolum eft baptifmus.teûifïcans plenariam ad noS peccatorum remiffionem delatam effe perChriftum. Hancautem prznunciantes ac promittentes ex ore domini fandi prophetg, libenter fummum hoc beneficium adumbrarunt per aquam :ideo oportuit baptifmum dari in aqua. Hæc item feruiebat myfterio pulchre repræfentando. Qua de re dixi proximo Sermone cum differerem de Analogia. Hafeeuero ob cauffas ponflimum opore tuit baptifmum in hoc,amp; non in alio dari elemento.

SemeZdnDifeeptatum cftamp; de hoc, femelnean ter mergendusautafper ter mergen gendus fit baptifandus Œquidem nihil de his praeceperuntapo# d^iinfai, ftoli curiofius. Proinde liberum eft uel afpergere uel immergere.

Afperfio

DECAD. V. SERMO VITT. 11$

Arperfio uidetur ufurpata ueteribus. Honeftas enim ac pudor ue, tabatnudarc corpora.Scd amp;nbsp;infantium conditio prohiber ferc im, merfionem,cum amp;nbsp;afperfio tantum efficiat quantum immerfio. Statautem in atbitrio dantis baptifmum, utpro confuctudineec, defiæ.cuius miniftereft, femel uel ter afpergat. Tertullianus aduer. Praxeam,Dominus mandauit, inquit, ut tingerent in patrem, amp;nbsp;filium,amp;fpiriturn fandum. Non in unum : nam nec femel, fed ter,adlingula nomina in perfonas fingulas tingimur. Gregorius uero Leandro refpondens epitropo, In una fide,inquit, nihil efficit fanftæ ecclefiæ confuetudo diuerfa. Nosquod tertio mergimus, triduanæfepulturæ (aeramenta fignificamus. Rurfus patres Sy, nodi Toletanae nii.approbarunt fimplam baptifmi merfionem: amp;nbsp;addunt mox cauflam hanc. Et ne cuiquam fit dubium huius fimpli myiiertum facramenti, uideat in eo mortem amp;nbsp;refurrcéfio« nem.Nam in aquas merfio,quafi ad in fernum defcen fio eft, amp;nbsp;rur fusabaq'ds emetfio,refurre4iio eft. Item uideatin co unitatem di, Uinitatis amp;nbsp;trinitatem perfonarum oftendi. Viiitatem, dum femet mergimus:nrinitatem,dum in nomine patris,amp; filij. amp;nbsp;fpiritus fan, ifti baptizamus. Hzenon proferimus quod humanis teifimonijs innitamur,led uthumano quoque teftimonio oftendamus libe, rum elfe fequtquod maximeædifïcationi ecclefiarum feruit.

De loco item baptifmi affertur quæftio, An non liceat alicubi Deloco quim in templo baptizare? Dicimus templum minifterijs amp;nbsp;cui, bapifni. tuidei confecratum effe, ideo$ ipfum decorum flagitare, ut ba, ptizemus publice in templo. Si autem neceffitas hoc non permife, ric,nulli loco alligatus eftChrifti baptifmus. Namaudiuimus Phii lippum baptizaHe ex fontein patenti campo. Canendum tarnen ne neceffitatem prxtexamiis prauis affeamp;ibus, Munda autem fint omnia in templo ad baptifmum pertinentia: abfit omnis luxus, abfintfordes amp;nbsp;impuritas.Omnia decenter, utinquitapoftolus, amp;nbsp;lecundum ordinem fiant.

DeTempore nulla præferibitur à domino lex,iudicio piorum Temput id relinquitur liberum. Quii crediderunt praedicationi S. Petri Hie, bapufrü. rofolymis in die pentecohes ,eunuchus item quem Pliilippus tin, xit, Cornelius quoque centurio, Paulus deniq; apoftolus Dama, Ici, fed amp;nbsp;Lydia purpuraria mulier religiofa,cuftos item carceris Philippici amp;nbsp;altj uiri ac mulieres fideles,fimul atque guftarunt do, na Chrifti amp;nbsp;crediderunt iierbo eius, protinus baptizari defidera® ruiit: non diftulerunt in ullum tempus proximum. Vndcreamp;ilfi, me faciunt, qui neq; in femetipiis,neque in fuis baptifmum fufei, G 2

DE BAPTISMO.

pere cunAantur, Male ceffit Mof i dilatio circucifionis in liberte fuis. Vt ergo tempus baptifmi libenter concedimus effe liberum, ita noftrum fuerit çauere ne abutamurnoftra libertate:memores Gene.17. femper diuinæ fententiæ, Anima cuius caro præputij non fuerit circücifa, delebitur de populo fuo : quia paulum meum irritü fecit. At non ignoramus in locum circucifionis fub ife baptifmu. Itaquc non eft libera baptifmiomiffio. Cyprianifæculo fuerunt qui con, tendirent baptifmum ad fimilitudincm circucifionis oaauademü die recipioportere.Ar Cyprianus amp;nbsp;qui cum ipfo fuerunt in SynO do epifeopi amp;nbsp;presbyrerÇbX Vl.diuerfum ftatueiuf,ncpe utquifç0 nulla interieâa mora bapiifmum accipiat, acin fuis procurer ma, ture.Locus extatepift.lib ;.epift,8. Porro Socrates hiftoricus lib.g. cap 12 Noui amp;nbsp;aliam, ait, Theffaliæ confuctudinem qua foils pa, fchatis diebus baptizant.Vnde fit,utprater admodum paucos non baptifati moriantur. Poft tempora nero aliquot lata eft lex de non baptifandis fidelibus, nifi in feftiuiiatibus Pakhr amp;nbsp;PentecofteS, Exceperunt repus necetfiiatis.Id legere licet in decretis Syrici jpont. apud IfidorumJtem in epiftolis Leonis Papradepifeopos Cam, paniæ amp;nbsp;Siciliæ,quæ ordine numerantur $7. amp;nbsp;6i.Quæautc iftoS huc permouerunt huiufmodi funt ut facile dilui poffint. Certe ab initio tempus baptifminon fuit ita citeuferiptum. Reparataeft ta, men illa lex de baptifandis fidelibus in fello pafehæ amp;nbsp;pentecoftes, à Pipino,Carolo,Lodeuico et Lothario Francorum regibus,ac late propagata,cum late imperitarent. Plurima canunturin factis Papii ftarum tempore pafclir amp;nbsp;pentecoftes,quæ non intelliguntur nifî per lianclegem amp;confuetudinem. Tandem exoleuit illa,ac bapti, fati funt fideles prima qua$occafione amp;nbsp;commoditate.

effi, Sedamp; in hoc controuerfum eft,quis baptizare debeat, amp;nbsp;quid ef riat bapti, ficiat baptifta. De pofteriore priore loco dicam. Ba ptifta confert uifibiliter facramentum regenerationis,amp;teftimoniumrcmtffionis peccatorum, dominus ante per fpiritü fuum inuifibiliter regenerat; peccatafyremittit,amp; regenerationem obfignat. loänes amp;nbsp;apoftoli aqua baptizant, Cliriftus baptizatfpiritu fanamp;o: non tantu uifibili figno ignis et linguaru dono,fed idc ille cofertfolusomnia fpiritua lia dona. Id ut diferte exprimerent ucteres diligeter fecreuetut inter poteftatcamp; minifteriu. Na AuguftTraa.in loan.g. Aliudeft bapti zare,ait,perminifteriu:aliud baptizare per poteftatem. PotuifletdnS nofter lefus Chriftus fi uoluiffet dare poteftate alicui feruo ufdaret baptifmufuu tanqua uice fua,amp;transferretà fe baptizandi potefta# tëamp; coftitueretin aliq feruo fuo,amp; tanta uim daret baptifmo tranfi lato

DECAD. V. SERMO VITT. Il, lato in feruum, quantam uim haberetbaptifmus datusâ domino. Hoc noluit ideo, ut in illo fpes effet baptizatorum,â quo fe baptiza tos agnofeerent.NoIuit ergo feruumfpem poncrein feruo.Ideoty clamabatapoftolus cum uideret homines uolentes ponere fpem in feipfo,Nunquid Paulus pro uobis crucifixus eft'fautin nomine Pauli baptizati cftislt; Baptizauit ergo Paulus tanqua miniftcr, non tanquam ipfa poteftas:baptizauit autem dominus tanquam pote, ftas. Et itcrumjoannes baptifta à columba didicit, Super quem ui lean.', dcris fpiritum defcendentem, ficut columbam amp;nbsp;manentem fuper cumjiic eft qui baptizatfpiritufanäo.Non ergo te decipiant ó co# . lumba feduÓores quidicuni,Nos baptifamus. Columba agnofce quod columba docuit, Hic eft qui baptizat fpiritu fando. Per co= lumbam difcitur, quia hic eft:amp; tu eius poteftate putas te baptizari cuius minifterio baptizaris? Si tu hoc putas,nondum es in corpore columbar: amp;nbsp;fi non es in corporecolumbæ,non mirandum,quia Perd firn' fimplicitatem non habes.Simplicitas enim maxime per columbam pUcitas. demonftratur, Per fimplicitatem columbçdidicit loannes, Quia Iiic eft qui baptizat fpiritu fando.Hæc ille.

Porro baptizare debet legitimeconftitutus ecclefiæ minifter. Do Qpide, natiftæ contenderunt neminem nifi purum amp;nbsp;fandum baptizare beat bdptw pofeinutilem amp;nbsp;inefficacem praedicabant effe illum baptilmum %dre. quem adminiftraffet minifter malus, uel fceleribus inquinatus. Contra iftos grauiter difputauit Auguftinus,amp; feripmrarum ueri, täte oppreffit.Is epift. 166. Videte, inquit, quam peruerfe amp;nbsp;impie dicatur quod dicere foleiis, Quia fi bonus fit homo,ipfcfandificat cum quem baptizat: fi autem malus fu amp;nbsp;nefeiat ille qui baptiza, tur,tuncdeus fandificat. Hoc fi uerum eft, optare ergo debent ho= mines utà malis ignoratis baptizentur potius,quam à notisbonis» Ut magis à deo quam ab homine poffint fandificari.Sedabfit à no bis ifta dementia. Quare ergo non uerum dicimus amp;nbsp;rede fapi, mus, quia femper eft deiilla gratia amp;nbsp;dei facramentum, hominis autem folum minifterium:qui fi bonus eft,adhzret deo amp;nbsp;opera,' tureum deo.fi autem malus eft, operatur per illum deus uifibilem facramenti formam,ipfe autem donatinuibbilem gratiam. Hoc fa piamus omnes amp;nbsp;non fint in nobis fehifmata. Idem contra lucras Petiiiani lib.3.cap.49.candem rem luculenter proponit.Quoniam Uero nos quocp eandem rem tradauimusin fine fuperioris amp;nbsp;pro Xinie præcedentis Sermonis,noneftquodidcm bisdicamus. Anobfatri

Obijeitur hic nobis quinio de baptifmo obftetticum. An obfte ces baptiza trices ferminx in articulo ncceffiiatis,ideftcum periculum eft ne in „e pofcint?

G

DÉ BAPTISMO.

fans moribundus in manus miniftri ecclefiaftid peruenire pofïir, baptizare debeant amp;nbsp;poatnt^Rerpondemus bapufmum erfe eccle» felacramentum:ammifterio autem ecclefiæ arceri mulieres, has ergo non porfe nec debere baptizare, quemadmodum amp;nbsp;docere m Tim. 20 nullo modo permittuutur.Notæfuntleges apoftolieç. Mulieri,in, quit Pauluc,docere non permitto,neep aurhoritatem ufurpare in ui ros, fed c0etn filentio. Eadem lex repetiturab eodem apoftolo t.

' Cor.i4 amp;nbsp;confirmaturlege diuina. Diuinis congruunt humana, Tertullianus enim de Virginibus uelandts. Non permittitur mulle . ri, inquit, tn ecclefia loqui, fed nec docere, nec tingere, nec onerre, nec ullius uirilis muneris, nedum facerdotalis officij forte fibi uen, dicare.Hocipfum repetitumlegitur tn Gocilio Carthagincn [iII. cuiinterfjiile dicitur etiam Aurelius Auguftinns Epiphanius Sala minæ Cypri epifcopus contra uarias h rrefes difputans,amp; Marno# nem confutans,Dat etiam tnquit.permiiïionem mulieribus ut ba, ptifmumdent. Idem dicitde QamtiUianis amp;nbsp;Peputianis. Contra Coliyridianos dilferens.Si mulieribus,inquit, præceptum erfet ia^ , crificare deo,aut regulare quiequam operari in ecclefia, oportebat magis ipfam Mariam facrifïcium perficere in nono teftamëto,quæ digna faffa eft in proprijs finibus fufeipere uniuerforum regem deum cœleftem dei filium,cuius uterus templum faftum cli, aedo' micilium ad domini in carne difpenfationem,per dei benignita, tem amp;nbsp;admirandum myfterium praeparatus eft. At no complacuit* Sed ne$baptifma dare concreditum eft. Alioqui potuiOetfiliusab ipfa potius,quam a loanne baptizari. Addit idem, Et miniftrarum quidem diaconidarum appellatarum ordo eft in ecclefia : Sed non ad facrificandum, neep ut quiequam aggredi permittantur : ueruffl reuerentiæ gratia muliebris generis, aut propter horam balnei, aut ftphord uifitationis,affe(ftionis,autlaboris. Qiiod Sephoræ uxoris Mofis dreumei# Madianiticæ filium circumcidentis in tempore necerfitatis obijei, dh. tur exemplum.id quidem nullam legem communem conftituit, pe rinde ut lingulare Delboræ exemplum,non efficit omnes mulieres iudices.Suntenim linguaria multa in feripturis fada, ex quibus fi quis colligere pergat generalia amp;nbsp;leges communes, infinitaindu' cetabfurda. Qud quod Mofes eo loco indignabunda: uxoris, amp;nbsp;non religiofæ,minifterium deo praedare uolentis facinus delcribit! Impotenter enim marito adeoty 3C deo obdrepens praeputium fi^ Iqrefefium ad pedes patris atep mariri abdeiens, non fine conuitio gt;it,Sponfus fanguinum tu mihi es. Qiiafidicas, Jeb bab trol ein Längen man on 9ir. Et quamuis dcfierit Moliimminere ange, lu»

DECAD. V. SERMO VITI. Ilo lus,quod muliebre facinus uelut deo bene placens opus approbare uiderur,nnfcricoidiæ tamen diuinæ id magis quam liumanæiuAi, tiæ imputandum eft.Valde difplicuit deo quod Dauid Vriam occi. x. S4n.n differ, amp;nbsp;Berfabeam bbiinfuper uxorem duxißer,attamen ex boni täte amp;nbsp;lingulari clementia Solomonem natum ex Berfabea appelé lare dignaturledidia, cd quod dominus diligeret eum. Ita bonus dominus amp;nbsp;Mofi,fiue propria negligentia, fiue culpa Madianitiœ uxoris circumcifionem in corpore filij contra legem pluszquodif fercnti,reccnciliatur,amp; circumcifioncm indignanonemagis quam religione à famina perferam recipit ac boni confulitinterim non uult ut ad hac, tanquam ad perferum exemplar,aliorum hominu circumcifiones fiant.

Cæteru m bapti(mo,ais,a'muliereadminiftrato,præueniendum Defalxte eratperici Ium mortis feti condemnationis æternr,in quod incurs infantram rit infans,fine baptifmo ex hoc fæculo decedens . Refpondeo,cum cxccdoitlu infantulusiam iam ex utero materno effufus praepropera more ex fine barf, (edit, utnon liceat parentibus, quantumuis defidçraniibus, illum nro. miniftro ecdefiæ baptizandum offerre,certe articulus hic neceffita, tis huic non cedit ad mortem,quippequi gratia dei receptus in fœ, dus,propt€r fanguinem filij dei,à morte liberatur. Nödeftituimur iuftis feriptore teftimonrjs , In legephas non erat ante odauam diem circumcidere infantulum. At certum eft plurimos ante oifta, uam migrate ex hoc fzculo: interim uero fiquis puellus niduo aut quatriduo à natali excediffet, nulla ei imputabatur condemna, tio. Alioquienim Dauid uir in religione integerrimus, amp;nbsp;liberoru amantiffimus,falutisfyluæ familiæ cupidiffimus.mortuo infantum lo fuo exBerfabeagenito,non potuiffet fe adeo hilarem exhibere aulicis fuis,quibus inter alia prædicabat fe abiturum ad puerum mortuiim,nimirum in regionem uiuentium.Quod fi femellis no trat fraudi incircumcifis morimam incircumcifæfaluabantur:cctte nec mafculis damnabile erit non baptizatis, in articulo neceffitatis, dccedere.Sxpe enim diximus in locum circumcifionis fuhirfe fan élumbaptifma.Huc pertinent illa ex lege atque propiletis teftime nia. In lege enim non femel protelatus eft fe infantium habere ra, tionem certiflimam.Apud lonam diferte profitetur fe habere ratiœ nem eorum qui nondum ad annos diferetionis peruenerunt. Pro, ptcr hos enim ex parte Niniue urbi famofrfimæ pepercit do« minus.

Ais hre ueteris teftamenti teftimonia nihil pertinere ad nos,qui uiuimusfub nouo tedamento . Refpondeo, deum nobis poB ad?

DE BAPTISMO.

ucntum Chrifti in carnem non feueriorem erfe faftum, quam fuit ante Chriftiaduentum. Alioquienim quid dicemus aliud quam . Chriftumuenirfe non ad implendas, fed abolendas auunfirman, das deipromiiïioncs:quando apud ueteres quondam gratia amp;nbsp;pro mirfio fine fignoin neceffitate efficax erat, nunc autem apud nos fine figno irritae amp;nbsp;inefficaces elfe cccperunt.Diuinæ ergo confifus mifericordiæ ac ueraci amp;nbsp;indubitatae promilfioni, credo paruulos praepropera morte priufquam baptizari porfint decedctes, mera dei gratia in uirtute ueritatis aut promirfionis diuinae faluari per Citri' Marc io. Aum, dicentem in euangelio,Sinite paruulos uenire ad meliorum Matth.is. enim eftregnum deijtem,Non eftuoluntas patris mei, qui in cœ. Got 17. lis eft,ut pereat unus de pufillis iftis. Dixitenim qui mentiri nefdt z Cor.,. deus, Ego fum deus tuus amp;nbsp;feminis tui poft te. Vndeamp;S. PauluS cos nafci fanamp;os, qui ex fidelibus nafcuntur, alferitmon quod eX carneamp;fanguincfandum quid nafcatur.Quodenim ex carne eft, caro eft:fed quod fandiras illa et fegregatio à communi hominum femine ex promiflione amp;nbsp;iure fœderis fit. Omnes quidem nafci' mur filij irç amp;nbsp;mortis natura amp;nbsp;propagatione naturalized fpecialc priuilegium tribuit Paulus fidelium liberis, quo gratia dei purifi' Rom.ti. canturqui natura fuerant immundi. Ita idem alibi ex radice fanda Komg. fandos colligit ramos. Idem alibi. Si unius delido, inquit, multi mortui funt, multo magis gratia dei amp;nbsp;donum per gratis quæfuit unius hominis lefu Chrifti in multos exuberauit.Ideofy non dubi tauit Auguftinus pronunciare. Sicut omnes qui moriütur non niß in Adam moriütur : ita omnes qui uiuificantur non nifi in Chrifto uiuifïcantur.Ac per hoc quifquis nobis dixerit quenquam in refur redione mortuorum uiuificari poffe nifiin Chrifto, tanquam pco ftis communis fidei deteftandus eft.Ad Hierony.epift.28.

Obijciunt, Hac ratione euacuatur amp;nbsp;è medio tollitur ufus ba' ptifmi:reuixit autem Pelagiaiiifmus,quern tanto cum laboreS. Au relius Auguftinus cum multis alijs uiris dodis et fandis oppreZit: Cene.t7' falfum pronunciauit qui dixit. Anima cuius caro præputij non fuc# rit circumcifa delebitur de populo fuo,quia padum meum irritum loan,;, nbsp;nbsp;fecitrfalfum pronunciauit qui dixit, Amen amen dico tibi, nifi quis

natus fueritex aqua amp;nbsp;fpiritu non poteft ingredi in regnum dei. Si autem uera ifta funt amp;nbsp;pueri non baptifantur, certe confequenS efteos fine baptifmo decedentes no feruari. Refpondeo,me nullo modo fandum baptifma extenuare,multo minus tolleree medio, cum conten do necerfitate interueniente, nec ullo accedente aut con temptu aut negledu prauo,infantcs fine baptifmo decedentes non damnari.

DËCAD. V. SERMO VIH. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ill

damnari. Sic enim alligaretur falus figno, amp;euacuareturdei pro# mi(lio,qua(ifola line (igno,in articulo neceffitatis,inanis nihil effi, cerct,manus(p dei abbreuiata, amp;nbsp;ueluti figno uinfta effet. Alloqui entm modis omnibus doceo infantes effe baptifandos, nec negle, aim aut malitiofe differendum baptifma : interim uero fipræpro, pera morte expirent non baptifati, bene fperare iubeo de ueritate amp;nbsp;mifericordia domini in lege amp;nbsp;in euangelio promittentis Ce dei: effe infantium,nollefy ut quifquam paruulorum pereat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,,

Cum Pelagio amp;nbsp;Pelagianis nihil nobis eft cömertij : nec ignora Pelagiam mus quid hacin cauffa feripferit S.Auguftinus. AdHierony.epift. negant pœ* aS Quilquis dixerit,inquit,quod in Chrifto uiuificantur etiam par d^apüfr uuH qui finefacramenti eius participatione de uita exeunt, hic progt; num,o fedo amp;nbsp;contra apoftolica praedicationem uenit, amp;nbsp;totam condem, quartf mat ecclefiam, ubi propterea cum baptifandis paruulis feftinatur amp;nbsp;curritur,quia fine dubio creditor aliter eos in Chrifto uiuificari om nino non poffe. Etcontra Pelagianos epift. io6. Apoftolica fedes contra Pelagiumagens anathematizaui t eos qui dicerent infantes non baptifatos habere uitam æternam. Idem de anima amp;nbsp;eius ori' gine lib.i.cap.,. ad Renatum diCputat contra Vincentium Vidio, rem,concedentem quidem paruulos originali peccato eße obftri, Aos,fed nihilo minus tamen faluari fi non baptizentur. Contra hunc producit hoc faluatoris, Nifi quis natus fuerit ex aqua amp;nbsp;fpi, ritu,non poteftingredi in regnum dei. Nos uero qui amp;ipfiPeIa, gium amp;nbsp;Pelagianos condemnamus, utru$quod ifti negabant affc nmus,nempe nafci infantes in originali peccato, amp;nbsp;ideo fanâifïca tionem Chrifti eis effe neceffariam,finequa non faluantur. Rurfus baptizandos,fi poffibile (it,eofdem illos contendimus, tametfi iure fœderis ad corpus Chrifti pertineant, amp;nbsp;fanguine Chridifanclifi. cati fint. Pelagius no baptizädos elfe paruulos docebat,quod noxa culpa uel peccato omni carere exiftimaret: ergo no agnofeebatim, pius uel corruptione noftram,uel beneficiu,quod deus præditit per Chriftum. Neutrüueroin noftra apertione amp;doarina inuenias, proindenihil nobis cömertij cum Pelagianis.S.Auguftinus diferte in eadem illa ad S. Hieronymum epiftola dicit, Non es ex illis qui :dicuntnullumreatum effe ex Adam tragum qui per baptifmum in infante Toluatur. Et cotra lulianum lib.i.cap.z. patru quo$ fan aorum fententijs aftruit originale peccatum, deinde colligit, ideo baptifandos erfe paruulos,quia peccatum habent. Nam Pelagiani lt;xcontrario colligebant,Peccatum non habent, ergo non funtba, quot;ptifandi. Concilium enim Carthaginen,adInnocent.fic fcribit,Pe

H

DE BAPTISMO.

iagianiparuulos negant baptifandos.Quia ifti, inquiunt, non pc rierunr,nec cft quod m cis faluctur : quia nihil cft in cis uitiatü, amp;c Nos ucro quia credimusparuulos in peccato nafci,adeo^ amp;nbsp;filios irx nafci amp;nbsp;uitiatos erfe, praeterea quia credimus filium dei pure ex illibata uirginc natum ad implendas confirmandas^ dei promina fiones,quæ infantes ex falutc non excludunt, fed in fadere indu, dunt, ideo eos baptifandos erfe contendimus. Iccirco amp;nbsp;collcdio. De peecdi. nem hanc Auguftini, Extra Chrifti confortiu ad uitam nemo per' merime uenit:baptifmoautcincorporamur Chrifto:ergo infantes non ba' remiff. hb. ptifati,funt extra confortiü Chrifti, ac condemnati, (impliciter pro, ,.c0p.4. bare no porfumus.Sicut enim no negamus nos inferi corpori Chri fti per facramentori i participationem: ficuti declarauimus proxime præcedenti Sermone de Sacramet.ita oftendimus alibi,amp; iam farpC . luculeniimme nonafacramctis primum fieri initium noftræ cum Chrifto unionis,fed cam ipfam quæin promitfionc fundata eft,amp; gratia dei per fpiritum fandum nobis amp;nbsp;noftris etiam ante facta' mentoru ufum cömunicata,pcr facramcntorum perceptioneconth nuari et obfignari.Tametfi ergo infans fine baptifmo difeedat, ncC uifibili fœderis figno, neceffitate exclufus , participer autobfigne tur, tarnen in uniuerfum no eft alienus a Chrifto,cui adharet fpiri tuali fœderis nexu, cuius uirtute faluatur.

Expo/itio Locus Gen.17.produâus de excindendis ê populo dei incircum loci, Ani, fis,pro ratione temporis,adultis,non infantibus cöpetit.ld quod in nid incira Mofe cernitur, quem ob negledam aut diutius iufto dilatä cireüd cucifaeœ fionëinuadit angelus domini,ficutipfe de fcipfo teftatur.Nec ign° emdaur. ro ucteres aliqt interpretes id non ad Mofcn,fed ad Eleazarü,Mofé filiolum,referre.Veruipfe hiftoriæ contextus,ipfæ circtiftantirifatto cuincunt periculum in patre non in filium incubuiffe. Quid quod in uerbis legis ratio fubijeitur, quçinfantibus nullomodo cogtuirf Ideo peribit incirciïcifus, ait, quia padum meum irritü fecit. Quod ficößderemus circücifîoncm eo ipfo loco non tantü infantibus, fd adultis ut Abrahæ Ifmaeli alijsty iam confortio dei uifibiliter con' iungi cupientibus praeceptam erfe,non mirabimurinteritü inob' fequenti etfe interminatü. Nam Equis hodie intclligat dominiiquot;' ftitutionem his eius coprehenfam uerbis, Qui crediderit amp;nbsp;baptiza tus fuerit, falus erit,nihilo minus baptizari nolit, fed iaamp;itetfibi fi' Expofrio dem fufficcre ad falutc, baptifmum ede fuperuacuum, ordination^ loci,Nifi dei contempfit,amp; pro rebelle amp;nbsp;hofte non amico dei cödemnatur. quirndtu: Porró locus Ioan.3. non eftinteUigendus de externo fanai ba' fuerit ex pufmi fymbolo, fed impliciter de regenerationefanfti fpiritus iM #gu4,cc, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terquot;

DBCAD. V. SERMO VIIT. Ill terna amp;nbsp;maxime fpirituali, quam cum Nicodemus no liquide in, teUigeret, parabolisaqua: amp;nbsp;fpiritus, id eft, uenti uel acris,per ele, menta, inqui,maximetenuia, fuffigurauit illuftrauitty. Mox enim fubqcit,Quod natu eft ex carne, caro eft,amp;c. Item,Spiritus ubiunit fpitat,amp;Ce Id quod de acre exponineceffe eft. Sequiturenim altera pars collationis,Sic omnis qui natus eft ex fpiritu. Praetereafubdit. Si terrena dixi uobis,amp; non creditis, quomodo fi dixero uobis cœ; leftia credetis^ Cæterum argumentum quod propofuit plane non fuit terrenum.Hoc enim eft totius difputationis argumentum,Ni, fi quis natus fueritcfupernis, non poteft uidere regnum dei : id eft; nifi quis per fpiritu dci,quièfupernis datur, id eft,diuinitus infun, ditur, fuerit innouatus, amp;nbsp;ueluti regenitus. non poteft faluus fieri. Hæcdoârina plane cœleftis eft. Sed modus quo hanedodrinam ccleftem tradidit,illuftrauit, ac propofuit,terrenus eft. Rebus enim t terra fumptis craifo hominiterrenoty rem fpiritualem amp;nbsp;cœlefte adumbrauit, amp;nbsp;ueluti oculis confpiciendam propofuit. Sicut aqua amp;nbsp;acre non raro corporum qualitates mutantur, amp;nbsp;mirus eft eh^e, élus in corporibus aeris amp;nbsp;aquz:ita etiam fpiritus fanamp;iin anima hominis,quam immutat, purgat,uiuificat,amp;c.Sic enim ipfe domi, nus poftea (quod amp;nbsp;modo dixi) parabolam fpiritus alteram illu, ftrat. Quonia ueroueteres pleriq, omnes per aqua intcllexerütfym bolicam,id eft,fandum baptifma,recipimus amp;nbsp;hanc interpretatio« nem. Libenter enim concedimus baptifmum tam in adultis, quam in infantibus ad falutem effe neceffarium, modo noninterueniat neceifitas. Alioqui enim fi pergamus cum S. Auguftino prxfrade codemnare per hunc locu infantes,cogemur profero etiam bapti, fatos, fed fine communione corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti dece« dentes,condemnare. Pari enim errore circuuentus S. Auguftinus, De peccat. contendit amp;nbsp;infantibus ingerendum effe facramentum euchari, meritae ftiæ, alloqui de uita periclitaturis : eo quod feriptum fit, Nid man, remiff, lib. ducaueritis carnem fili j hominis, amp;nbsp;biberitis eius fanguinem, non i.c4p.n. habebitis uitam in uobis. Eodëergo ordine collocathas duas fen, Io4n,6. tentias, Nifi quis natus fuerit ex aqua amp;nbsp;fpiritu, non poteftuidere regnum dei: amp;, Nifi manducaueritis carnem filij hominis, amp;c. Si ergo Auguftinianx fententiæ mordicus inhaerere libeat,damnabis certe totam ccclefiam hodie,quæ infantibus cuchariftiam negat. At fi hacin re admira eft comoda interpretatio, cur in altero amp;iïmili loco amp;nbsp;caulfa non difpari tam rigidi amp;nbsp;pertinaces eftis.'

Quid quod in hoc dogmate ne fibijpfi quidem per omnia fatis, facit Auguftinuslt;Putat ucniale peccatueffe laico, fiin tempore nc^

DE BATPISMO.

ceffitatis baptizet. Nefcitan quifquä pie dixerit laid baptifmu erf' repetendum. Quanto uero fatius amp;nbsp;tutius fuerat, preterita bapu' fandi necerfitate,quæ nullas légitimas causas habet, fenrireinfan^ iulos,fi à morte non prçoccupati fuerint, à miniftro ecclefiæ in eede fia procurantibus parentibus prima quaep opportunitate baptifan, dos effe:præproperam mortem autem(quâ nos neceffitatis articulé appellamus)noneße fraudiaut falutis impedimentum adbaptiP mum nondum delatis. Idem de pena patuulorum damnatorum propterbaptifmum non fufeeptum,definire trepidat,necquid certo dicat,habet. De Anima amp;nbsp;eius origine lib.i. cap.9. Non baptifatis paruuhs,inquir,nemo promittat inter damnationem regnumtyccc lorum quietis uel felicitatis cuiuslibet atep ubilibet quafi medium locum. At ea fentetia hodiecftrecepta fercaboibusiunde amp;nbsp;medio quodam loco inter prophanum amp;nbsp;factum fepeliuntur in cernite' rio innocentum. Rurfus autem idem ille Auguft. contra lulianum Pelagianum lib.g.cap.s.fcribitinfantulos illos in damnationeom nium leuirfima futuros.Ac mox fubiungic, quae, qualis, amp;nbsp;quanta erit,quamuis deffinire non porfim,non tamenaudeo dicere quod cis ut nulli effent, quam utibi effentpotius expediret. EtiterumiO epift.adS. Hieronymum 28. Cum ad pernas uentum eftparuulo' rum,inquir,magnis mihi crede coartor anguftijs,nec quid refpon' dea prorfus inuenio.Hisaccedir,quodIib.cont. Donatiftas 4.cap. 22amp;2;,delatronecum Chrifto crucifixodifputans,inter alia dicit, tuncimpleri baptifmuminuifibiliter,cum non contemptus religio nis, fed articulus neceffitatis, à uifibili baptifmo excludit : cur ergO nöcredamus amp;nbsp;in infantibus præpropera morte decedentibus bai ptifmuminuifibiliter perfici, quando non contemptus religionis, fed articulus neceffitatis eos à uifibili baptifmo excludiiŒtcum pl' ri$ hodie concedant, quemuis adultæ ætatis hominem citra bapti^ mum in articulo neceffitatis faluum fieri poffe, modo adfit baptif' midefiderium:cur ergo infantes iam recens natos pia parentum uota areatu non eximereneSed lurc hactenus.

Qpindm Deeoquoq;amp; olim amp;nbsp;noflra rtate rixatum cft acriter, quinam baptifandi baptifandi fint. Negauitolim Pelagius parnuloseffe baptifandoS.

Idqd modo audiuimus.Negauiteos baptifandose0e ante Pelagii Auxentius Arianus cu fuis Negaruntquida tepore beati Bernards ut ex cius feriptis colligere licet. Negat liodie anabaptiftç,genus ho miniiin pernicie euagelij à fathana excitatu At uetitas catholica in Scripturis fanamp;is nobis tradita fimplicitcr rt?nuciat,ocs eos c0ebapti fandos

DECAD. V. SERMO VIH. Il; fandos quos dewagnofeit^fuo populo, participes^ purgationis uel fanâificationis rcmiffionisue peccatorii iudicat.Nam tota hac ttaâationc de Sacramentis oftehdiamp; dcmonftro,baptifmum effe lignum populi dei amp;nbsp;fymboium purgationis noftrx per Chriftu. Ergo cum infantes fidelium fint in numero ucl cenfu populidei participes^ promiffionis de purificatione per ChriftummecefTario (equitur eos elle perinde baptizandos ficut adultos fidem pro, fitentes.

Inftituitur quidem difputatio acuta de eo qui nam fintpopuIusDquot;oqufo# dei amp;nbsp;participes remiffionis peccatorum per Cltnftum. Differitur fintpopu, ergo dearcanailla deieleamp;ione,amp; de aliis huic reteenlundis diffi iusdei. ciliimis quæftionibus. Verum breuius amp;nbsp;fimplicius hic nos cxpe, dire poffumus. Dicimus populum dei agnofci, uclex conferfionc fidei hominum,ucl ex liberali promiffione dei. Ex conferfione qui dem hominum.Nam cos pro filijs deiagnofcimus, qui iam adulti palam confitentur deum uerum,deum effe fuum, amp;nbsp;lefum Chri, hum faluatorem effeluum.Cztcrum ca confero ucl ucre,uel fide fit.Vere,utcum S. Petrus ait,Tu es Cliriflus filius dei uiui:cum Eu nuchus dicit, Credo filium dei effe lefum Chriftum.Fiae uero,ut cum Simon magus in Adiis apoftolorum dicit fccredere in lefum Chriftum. Siueuero uere, fiuefiamp;c quis credat, quando fidem in Chriftum palam confitetur (animi penetralia fobs infpicitdeus: hic enim folus rcamp;e crediturcordium effe fcrutator)ncflrum non eft reamp;econfitentem fepararc uel abijccre a populo dci. Nam amp;nbsp;Pliilippus Simonem magum non repulit, fed pro fideli confiten, tem recepit amp;nbsp;pro fideli baptizauit:licct is reuera amp;nbsp;coram deo effet hypocrita. Sermone huius Decad. t, oftendimus in ecclefia hypo, critas quocp numerari donecreuelantur. Quod autem adremirfiolt;i nem peccatorum attinet,foliinter adultos illieam obtinet,qui ucre credunt.Id quod aliâs fxpeoftenfum eft.S. Petrus Simoni licct ba^ ptizato, dicit. Non eft ubi pars,neq; fors in ratione hac. Cor enim Aamp;.s. tuum non eft reaum coram deo.

Porro ex promiffione dei gratuita amp;nbsp;liberalinon tantum ex con feffione hominum çftimamus uclagnofcimus deipopulum.Nam quibuscun$ promittit deus feipforum fore deum, amp;nbsp;quofeung recipit ipfeamp;agnofcitpro fuis, cos nemo hominum citra grande fcelusnumero excluferit fideliumPromitiitautcm deus fe non tan turn confitentium, fed amp;nbsp;infantium fore deum : promittit his gra, liam fuam amp;nbsp;rcmiffionem peccatorum.Quis ergodomino uniuer forum conuadicens porro negauexitinfantes dei efferae purgatio?

H;

DEBAPTISMO.

nis per Chriftum fieri participes !!Quod autem deus infantes pro fuis agnofcat, amp;nbsp;eofdem fandificet, uel ex fœderis fumma claret. Cm,!,. Statuam padum meum inter me amp;nbsp;te, ait ad Alirahamum domi' nus,amp; inter femen me u poft te,in generationibus fuis fordere fern, piterno, ut firn deus tuus amp;nbsp;feminis tui poft te. Addita eft Circum, dfiofymbolum fandificationis. De quo abunde fatis dixi cum ex ordine dilfererem de Circucifione. Nec eft quod quis metuat cum drcumcifione legalibus^ abrogatam elfe promiffionem, amp;nbsp;per Chrifti aduentu foedus etfe dirfipatum.Modo enim diximus Chrv tum uenilfe adimplendis dei promiflionibus, non diffoluendis. In euagelio ergo de infantibus, id eft nondum cofitentibus fidem, pronunciauit amp;nbsp;dixit,Sinite paruulos uenire ad me,nec prohibue, ritis eos. Talium enim eft regnum dei. Etquamuis Talium, non Illorum dicatur, nemo tamen ufepadeo rudis eft, ut non intelligat inter ea quæ inter fe conferutur elle fimilitudinem.Proinde fi adui, torum eft regnum dei, eo quod fimiles efficiutur paruulis.certe con (equitur neceffario regni calorum hzreditatem amp;nbsp;infantium ud puellorumerfc.Sequitur enim in euangelio,Quicung non accepe ritregnum dei tanquam puellus, haudquaquam ingredietur in ii' lud. Iccirco oportet prius effe regni dei haeredes infantes uel paruu, los. Quis autem nefciat, neminem nifi fan^ificatum purgatumue ingreditn regnum cœlorum'Pucri ingrediuntur regnum dei:ergo purgati funt, nimirum gratia dei : natura enim amp;nbsp;originefua im' mundi et peccatores,fed propter Chriftum purgatifunt:qui dixit fe uenilfe quæfîtum feruatumty quod perierat. Paulus quocp diferte teftatur per unius Adami deliftum, malum propagatum eft in om nes homines ad condemnationem:crgo amp;nbsp;per unius Chrifti iufti' ficationem propagari bonu in omnes homines ad iuftificationem nitar. Certum eft itacy infantulos purificationis uel remiffionis pec catorum per Chriftum effe participes,licet non confiteantur remif' fionem peccatorum. Quid quod in euangelio rurfus ait dominus^ No eft uoluntas coram patre ueftro, qui in calis eft,ut pereat unus de puellis iftts.Item, Qui receperit unum puellum talem.in nomi' ne meo,me recipit. Qui autem offenderit unum de pufillis iftis,qui in me credunt,expedit ei ut fufpendatur mola afinaria amp;c. Videte ergo ne contemnatis unum ex pufillis iftis. Dicoenim uobis,quod angeli eorum in cœlis femper uident faciem patris mei qui in cœlis eft. En quid dici poterat clarius^ Non eft uoluntas patris cœleftis ut intereat infantuli. Recepit ergo eos in gratiam gratuito, licet non' dum confiteantur. Deinde, Qui talem,qualem nimirum ipfe pro, duxerat

DECAD. V. SERMO VTIT. |14 duxeratin medium,recipit puellum, propter Chriftum,is ipfum di citurrecipcre Chriftum. En tribuit infantium receptoribus quod prophetarum. Addit, Qui autem offenderit unum dcpufillis iftis. Infantetro quim me credunt.Manifcfteparuulos nondum confiteri potcntcs,faenter ue! credentes uocat,co quod ex gratia eos pro credhibus reputet. Neccredenter. mirum autnouum hoceft, cum deus ipfis etiamadultis fidemim„ putet pro iuftitia. Vtrobig iuftitia, acceptatio, aut fanamp;ificatio,eft gratuita amp;nbsp;imputatiua,utlaudetur gloria gratiae fur. Praeterea non uult contemni,multo minus reijei cnumero fandorumparuulos. Quinimo angelos his additos affeuerateuftodes,qui tamerô fint amp;nbsp;uinæ maieftatis miniftri, cofdem tarnen illos Tuos ftipatores parum lis elle datos, hue conceffosut uel inde aeftimcmus quanti faciatdo minus infantulos,amp; ut difcamus illos non expungere ex albo po* puli dei,cui debetur uitae hxreditas.Nihil hic tribuimus carnalina# duitati,fed omnia diuinx gratia: amp;nbsp;promiffioni. Claret iam ex his omnibus amp;nbsp;infantes fidelium amp;nbsp;adultos fidem confitentes eife ba^ ptizandos.

Ex aduerfo autem anabaptiftæ contendunt,neminein crfebapti QyiBu: ar zandum, nili eum folum qui amp;nbsp;doceri amp;nbsp;credere, adde amp;nbsp;fidem gumentis profiteri poffit.Atlt;y in huius rei confirmationem adducut illas fal, Anabap. uatoris fententias. Ex Matth.Euntes ergo docete omnes gentes, ba doceant itu ptizantes cosin nomine patris amp;c.Ex Marco.Ite in orbem uniuer, fantetnon ium amp;nbsp;predicate euangelium omni creaturae: qui crediderit,amp; ba, effe bapti, ptizatus fuerit,faluus eritamp;c. Endocrina praecedit, inquiunt,ba, pandor. ptifmum.Ergo qui doceri non porfunt,baptizari nondebentPrar# terca praeit credere,fubiungitur baptizare.Infantes non creduntier. go baptizandinon funt. Ad haec omnia,coaceruant ex Adis apt» ftolorum exempla quae probant fideles, hoc eft fidem confitentes; effebaptizatos ab apoftolis. Commemorant amp;nbsp;Catechumenos ue tcrum:quibus nullusfane fuilfetiocus datus, inquiunt,fi baptizat fent infantes. Refpondeo, Si uerborum ordo aliquid facit in hac cau(1a,habemus amp;nbsp;nos quod pro cauffa noftra faciat.Nam in Mac co fic legimus, Baptizabat loanncs in deferto,praedicans baptifmu poenitentiae. Quo loco cernimus baptizare praecedere,fubfequiprç dicare.Sed amp;nbsp;illum ipfumlocum quem illi pro feadducunt ex Mat thæodemonftrabimus facere pro nobis. Matthaeus enim fic habet.

Data eft mihi omnis poteftas,aitdominus, in coelo amp;nbsp;in terra: cun«/ tes ergo Maemvoan id eft difcipulate ( ut fie dicam) id eftdifcipulos mihi facite uel colligiteomnes gentes.Sed ct modum indicat,quere modo colligantci ex omnibus gentibus,uel omnes gcntes,difcipM

DE BAPTISMO.

los.Baptizantes cos at$ doccntcs.Baptizando amp;nbsp;docendo compa rabitis mihi ccclefiam. Ac utrum $ pulchre amp;nbsp;breuiter figiUatim il' luftrat,dicens, Baptizantes eos in nomen patris,amp; filij, amp;nbsp;fpirituS fandi. Docentes cos feruare omnia quaecun$ praecepi uobis. lam ergo baptifmus praeit dodrinam.Verum nos inde non colligimus gentes,quae nunquam quicquam prius de deo amp;nbsp;filio dei ac fpiri, tu fando audierunt baptizandas effe, ne$ uero id fuftinerent : fed haec proferimus ut oftendamus quam non folido fundamento in' nitantur anabaptiftæ. Dicimus autem fimpliciter uerum non effe quod ifti fingunt,dominum iurfilfe eos duntaxat tingere,quos doquot; cuerintapoftoli. Ne$ uero hic defignatqui baptizandi fint in uni uerfum,(edloquitur de adulti^primis ty fundamentis fidei amp;nbsp;ecclc: fiæ collocandis inter gentes, rudes adhuc amp;nbsp;ignaras religionis. Adulti.non infantes, praedicationem ueldodrinam audire,credere amp;nbsp;confiteri potfunt.infantes non item. Nihil ergo hic loquitur de infantibus.Verum ideo nö excluduntur a baptifmo. Generalis lex eft, Qui non laborat,non manducet: uerum quisadeo barbarus ut ideo putetinfantes fame elfe necandos! Dominus mifitapoftolos fuos ab initio propagationis uerae religionis in omnes gentes, ad eos qui amp;deum ignorabant amp;nbsp;alieni erant à teftamentis dei, hoS certe non primum tingcre,deinde docere oportuit, fed primum do cere,deindetingere.Si hodie proficifeeremur ad Tureas conuerteii dos ad fidem Chrifti,primum certe' doceremus, deinde baptizare' mus feruos Chrifti deditiriosfy. Ita ipfe quo$dominus quondam cum ipfo Abrahamo primum repara uitfecdus, ac inftituit circum' cilionem obfignationem fœderis, deindeuero Abrahamcircumd' fus eft.At idem ille cum intellexilfet infantes quoq; pertinere adfœ dus,amp; circumcifionem elle fœderis obfignationem,non Ifmaelem duntaxat tredicim annos natum amp;nbsp;uernaculos domus fuæ, fed amp;nbsp;infantes,inter quos amp;nbsp;Ifaacum numeramus,poftea circumcidit.Ita fïdeles qui ex gentilifmo conuertebantur per praedicationem euan 'gelij,amp; baptizabantur confitentes, ubiintellexiffent infantes fuoS reputariin populo dei, amp;nbsp;baptifmum elfe fymbolum populidei, etiam infantes fuos baptizari curauerunt. Quemadmodum ergo fcriptum eft de Abraham, Omnes mares domus fuæ circumcidit. Ita no raro legimus in Aélis amp;nbsp;fcriptis apoftolorum patrefamilias CdtechiM conuerfo totam eius domum elfe baptizatam.Quod uero ad Cate meni, nbsp;nbsp;nbsp;cliumenos attinet,accedebantapud ueteres ex gentibus quotidie ad

ecclefiam,quos ifti in fide rudes inftituebant in elementis fidei,de' inde uero baptizabat. Sedilli ipfi ueteres nihilo minus amp;nbsp;fidehum infantes

DECAD. V. SERMO VÏIT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;11$

infantes baptizabantld quod mox demonftrabimus.

Nec legitime colligunt cum ita concludunt, Qui crediderit 81 baptifatus fuerit, faluus erit Pueri non credunt,ergo non funtba, pufandi.Rurfus;enim de adultis, fient amp;nbsp;apud Matthzum.conftat elfe locutum. Quoniam uero ab adultis fidem, fideity confeffione requirit, inde non eft confequens quod idem requirat ab infanti, bus.Hos enim pro fuis reputat etiam fine confeßione, ex mera fut gratia amp;nbsp;hberapromirfione. Vndc nos ex aduerfo fie argumenta« mur: Credentes funtbaptifandi.ld quodipfi quo$aduerfarij eon cedunt. Infantes funtcredentes. Nam deus reputateos in numero fidelium. Id quod fuperius manifefte probaui. Proinde infantes funtbaptifandi.

Obiiciuntinfantcs myfterium baptifmi non intelligere,acpro. Infantet inde cum ratione ac fenfu communinon modo cum religione pu- baptißra gnare, baptizare infantes. Perinde enim effetruncumamp;infantem myflerid baptizare,cum neutrum utatur ratione. Cxrerum laxantimpuras nonintdi, fuas linguas impuri nebulones in ipfam dei maieftatem. DeusiuO gentes, fit circucidere infantulos : amp;circucifio grandia continuit myfteria. quae infantuli non intellexerunt. An uero deus quicquam inftituit contra rationem amp;nbsp;fenCum communem' ^Abite quo digniedis tene briones cum ueftris blafphemqs.lmpuriffimum uero etplus quam barbarumeft, quodinfantes cum truncis confertis. Quantienim faciat deusinfantes.iam ante ex euangelio docuimus. Cxterutn diligentilfime amp;fedulo docendi amp;nbsp;comonefaciendifunthomines rationefana iam uti incipiamp;es,utmeminerint fe effe baptifatos, amp;nbsp;Utconentur dei inuocato nomine per omnia refpondere fuo uoto amp;nbsp;fur proferfioni Ita uero Abraham Ifaacum fuuminftituit, amp;nbsp;li, bcrosfuos fandii patres omnes.

Sed praeteritis furious,rabiofis.mfledicisfy illis rixatoribus,qui, -Baptifmum bus nulla unquam uerba deerfeaudiuimus,quantülibet fepeamp;fe paruuloru tiocum eis contulerimus,pergamus paucis,fedeuidentibus argu, cffeadco. mentis demonftrare paruuloseffe baptifandos, adeoly Chrifti do, o apoflo# mini apoftolos baptizaniffe infantes. Dominus iuffit baptizare o, lor bapti, mnes gentes:ergo 81infantes. Hi enim comprehendunturfub om KalF mfan nium gentium uocabuIo.ltem,Quofcunq , deus inter fideles accen ter. fet, fideles funt. Petrus enim audiuit,Quoddeus purificauit,tu ne Aélo.to, comune autimmundum dixeris. Paruulosreputatdeusinterfidcquot; lestfunt ergofidelesmdi malimus deo repugnare,amp; ipfo uideri for tiores. lam uero extra contrauerfiam ponimus , Apoftolos Chrifti cos baptizaffc,quos Chriftus baptizare iulfit. luiïit autem fiddes

quot; DE B APTISM 0. baptizareulaty apoftoli baptizaruntinfantes.

i.Cor.i, Euangelium maiuseftbaptifmo. Paulus enim dixit, DominuS mißt meeuangelizare,non baptizaremon quodhoc negaretabfo' lute fe ad baptizandü non effe mirfum, fed quod dodrinam prefer ret.Vtrü$ enim comendauitapoftolis dominus.Porró in dcarina euangelica recipiuntur pueri à deo,non repudiantur:quis ergo nifi cum ratione infaniens excludat ex minorif^ln facramentis confide, rantur res fignata amp;nbsp;fignum.Illa potior eft. Ab ilia non excludun' ^urinfantes Quis ergo fignum neget/ Etenim fanda dei facramen ta magis ex uerbo g fignoæftimantur.Ex uerbo colligimus,amp; mil lieres non excludicœna dominica. Quang ergo non legamus eaS in prima inftitutionefuiffe, amp;nbsp;ad prima domini menfam affediffe, neep ulla lex expreta extet quæiubeat illas admiuere adcœna, ni' hilo minus ad canam intrepide amp;nbsp;fine dubitatione ex fyilogifmO admittimus.

jfamp;.io, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S.Petrus iliis baptifmu aquae negare non potuit, quibus uiderac

datu effe fandum Spiritum certiffimu populi dei fignii. Dicit enim in Adis apoftoloru , Num quis prohibere poteft quo minus aqua baptizentur hi quifpiritu fandum acceperuntficut amp;nbsp;nos/Proinde no negauit fandus Petrus baptifmu infantibus, Certoenim agno' uit uel ex dodrina domini amp;nbsp;magiftri fui,ut nihil nunc dica de fer' dcre dei æterno,infantiu efferegnum ctrloru.Nemo autem recipi' turinregnu caloru,nifi fit amicus dei. Ethinodeftituuniur fpiritU Rom.s, dei.Qui enim fpiritu Chrifli non habet, hic non eft eius.Pueri funi dei,ergonon deftituuturfpiritu dei Idccfy fi perinde fpiritu dei ac' ceperunt ut nos, fi numeratur perinde in populo dei ut nos adulti: quis obfecro prohibebit hos aqua tingi in nomine domini'fOlim obftrepebantapoftolinondu fatis inftitutiinfantes ad dominiiap/ portantibus. Sedincrepabateos dominusacdicebat, Sinite paruu' los uenire ad me.Cur ergo non obediunt praecepto domini rebd^ les anabaptiftæ! Quid enim aliud faciunt hodie, qui pueros ad bv ptifmum adferunt,^quod feceriit olim qui ad dominiiinfantes af tulerut-Et dns quidcrecepit illos, benedixit eis impofitis manibuS: deniepuerbis amp;geftibus fignificauit luculentiffimepueros effe pO pulii dei,amp; deo comendatiffimos. Sed quare noeadeopa.inquifr, baptizauit eos/Quia feriptum eft,Icfus ipfe non baptizabat,fed di' fcipuli eius.Prxterea cu de re ufqueadeo liquide conflat, quid coiquot; tendimus adhuede figno/Haamp;enusuiris bonis fatisfaamp;ii eft, rixa' tores pergunt quæftiones nettere.Praeterea data eft in uetcri popU' lo dci circücifio infaniibustcrgo baptifmus debet dariinfantibus in nouo

DECAD. V. SERMO Vrir. |16 nouo populo.Nam baptifmus Cucccflit in locu circucifionis.Nam S,Paulus,P€r Chriftü eftis circücilïait, circucifione quæ fit fine ma^ Colofa. nibus,dum exuiftis corpus peccatorii carnis per circiicifionem Chri ft^conCepulti fimulcum illo per baptifmü. En appellat Paulus ba, pufmum circücilionem Gliriftianam,quæ fiat fine manibus : non quod aquanon adminidretur manibus, fed quod manibus nemo amplius circiicidatur, myderio circiicifionis manente nihilo minus in fidelibus.Ncc legas queng ueterum ecclefix interpretiinon con fe(rum,in locum circücifionis baptifmum fubqrfe'. Sed amp;nbsp;parilitas Uel fimilitudo utriufq; manifeftam fuccerfionemoftendit,

His aüt hæc atteximus,Serui dei femper fuerunt foliciti his ligna dare,quibus funtinftituta.Vtenim omnes alios prçteream,an non lofue diligentiffime curabat circilcidi populum priufquä ingrede, fofaf. returterrä promirfam^ Cum autc fideliami fuerint ferui lefu Chri fti praedicatores orbis apoftoli,cui pofthac dubium erit ipfos ba^ ptizalfe infantulos, cum baptifmus fubierit in locum circücifionis^

Certe apoftoliChrifti omnia fua attemperarunt ad typos amp;fï, guras teftamenti ueteris , ergo amp;nbsp;baptifmum anemperaße certum cft, ideolp amp;nbsp;infantulos baptizaffe. Quoniam lii fuerunt in typo baptifmi. Nam populus Ifraelis, amp;nbsp;mare rubrum, amp;nbsp;alueumlor, danis tranfijtcum liberis. Etquamuis hi non femper exprimantur, ficuti nec mulieres in fcripturis fandis, comprehenduntur tamc amp;nbsp;fubintelhgunturin his.

His accedit quod dariffimein fcripturis traditur,apoftolos totas domos fiue familias baptizatfe.Comprehendunturautem in domi bus in primis liberi:utpote præftâtidima amp;nbsp;chariffima domus pars. Baptizarunt ergo apoftoli liberos fiue paruulos,non tantum adul, tos. Quod autem domus in primis comprehendat infantes uel par uulos,nullo negotio demonftrari poteft. Primum quidem ex loco Gene.17.quem lam iam adduximus. Deinde quod lofeph lacobii patrem cum uniuerfa domoeuocatex terra Chanaanin terra Ae, gypti,ne fame uidelicet domus eius intereat. Plurima funt huius ge neris loca in lege amp;nbsp;propiletis, amp;nbsp;in uniuerfa fcriptura. Verum efto nofuerint infantes(quod rixatores ifti obijciunt)in domibus, quas baptizaruntapoftoli,nihilominus tamen ad domu pertinent, amp;in cacenfentur,ut fi fuiffentin domibus baptizarent eos utiep. Quod ergo nö baptifatos in familfjs illis contendut, eam quidcculpa nos dicimus nec in pueris haerere, quali indigni fuerintbaptifmo, nec in apoftolis, ut qui non foliti fuerint pueros baptizare, fed in eo,, quod non adfuerunt,Nam fi adfuiffent,baptizari fuiffent: eo quod

DE BAPTISMO.

apoftoli totas baptizaruntdomus,ad quas hberi pertinent.

Infantium nbsp;nbsp;lam uero ex ueterumfcriptis demonftrare posumus, infantium

baptifmut baptifmum durauirfeabapoftoloriï temporibus ad nos ufq, , neg durouità ullis concilijs aut Papæ aliorumue hominu decretis inftnutü elle, umporibu: fedabipfisapoftolis ex fcriptura ttaditum.Origcncs lib.enarratin «pojtolotu. epift.Pauliad Rom.5exponens 6.cap. dicit ecdefiam Chnfti par, uulorü baptifmum ab ipfis accepiffeapoftolis. S.Hicrony. memi' nit baptifmi infantium lib.,, contra Pelagianos, amp;nbsp;in epiftad Lx, tam.S. Auguftinus citat locum Chryfoftomi,im0äluliano citatu illuftrat lib.contra lulian.r.cap.i.ldcm ad S.Hicrony.epiüxS. Bet tus Cyprianusnon aliquod decretumnouueondens, ait, fed ecclo fîæ fidem firmiffime feruans,moxnatu rite baptizariporie cum fui# quibufdam coepifeopis cenfnit. Locus Cypriani extarin epift.ad Fidii} ßeuti fupra etia cum de tempore baptifmi loqucrem ur often, dimus. Idem Auguft. contra Donatiftas hb.4.cap.2,. amp;nbsp;14.arierit pxdobapufmu non ex authoritate hominti autconcihoru effe pe, titufed ex traditione uel dcamp;inaapoftoloru.Cyriiruslibroin Lc, uit. 8.amp; puerorum baptifmüapprobat, amp;nbsp;iterationem baptifmteon demnat. Id quod non in hunc finem profero ut humanis imponi Uftimonqs pxdobaptifmum.fed ut docea diuinis teftimonijs con# gruere humana,amp; uetuftatis ueritatem ftare à partibus noftris, men dacia amp;nbsp;noua figmetaà partibus effrontiu anabaptiftarü, fingentia pxdobaptifmuma Papa effe prarceptum.

Fi/Fori: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Videtur atttemoperxpretiücrie,utnonnihildicamus amp;deAnt

rtnabaprif baptifmo.Decij amp;nbsp;Galli Cxfimperio exorta eft in Africae partibus ei quæiïio de Rebaptifandis haereticis. Piacuitautem S. Cypriano amp;nbsp;reliquis epifeopis in Concilio Carthaginch.cogregatis anabaptif' mus.Idem Cornelio Rom.epifeopo,reuera fando amp;nbsp;dodo,adde amp;nbsp;martyri,una cum multis Italiae epifeopis difplicuit.Haereticos aU tem placuit poft abicdionem praui, amp;nbsp;confeffiotic redi dogmatis fola eosmanuuimpofitionepurgandos. Legere haec licet apud E* feb.Ecclef hift.lib.7.Extat eiufdem rei tradatio,amp; in Dogmat.ee, defiafteap fi Sdendueft autem S. Cyprianum in hac cauria nihil 'tfricruirieprrfradius.Infineenim epiftolxadlubaianufcribir, HçC tibi breuiter pro noftra mediocritate referipfimus frater chariri. ne, miniprxfcribentesaurprxiudicantes, quominus unufquifq; epi, fcoporu,quod putauerit faciat,habensarbitrij fut liberam facultate.

Pcft illa tempora rebaptizarunt amp;Ariani amp;nbsp;Donatiftæ. DeA, rhnis fcribunthiftcrici , amp;nbsp;in primis Sozomenuslib,6. Attingunt eandemrem alicubi amp;nbsp;fetiptores ccclcfiaftid, Contra Donatifias cum

DECÀD. V. SERMO VITT: nbsp;nbsp;nbsp;il,

cum alijs uiris doais difpuiauit beatus Auguftinus.Lata eftamp;lex Xeximm imperatoriaab Honorio et Thcodofio,nefan du baptifma iteretur, torii cotra Retulit earn in Cod.libro ?.tit. G.Iuftinianus Cæf. hifee uerbis, Si Anabapi, quis rebaptizare quempiam demmiftris eatholiœ feâæ fueritde* ƒ«, lcaus,unâcum eo qui piacularecrimencommifit (fi tarnen crimfa nis per aetatem capax fit ) amp;nbsp;hic cuiperfuafum fit, ultimo fupplicio percellatur. Porto Valentin. Valens amp;nbsp;Gratianus ad Florianum Afiæ uicarium in li£Cuerba praecipiunt: Antiftitem qui fanditatem baptifmatis illicita ufurpatione geminauerit, facerdotio indignum effe cenfemus. Ecruenim condemnamus errorem, qui apoftolorü praecepta calcantes, Chriftiani nominis facrameta fortitos, alio tur fus baptifmate non purificant, fed inceftant lauacri nomine pol'quot; tuentes.Haélenusilli.

Et reuera qui rebaptizant amp;nbsp;rebaptizantur,prophanant amp;nbsp;no, piaculum me domini, quod fuper baptizatos in priorebaptismoinuocatum rJaptifau. cft,amp; reprobant deiinftitutum uclut inane amp;nbsp;uitiofum. Non legi, tur Chriftus nifi femel effe baptizatus. Semel amp;nbsp;non iterum bapti, zati funtapoftoli.Semei diïtaxattindi funt omnes fanéli dei. Imo quos tinxerat femel ludas, non leguntur à digniore miniftro reba, ptizati. Proximo enim fermone demonftraui integritatem facra, mentorum non dependere à dignitate amp;nbsp;indignitate miniftri.Ne, que uero legas ullos apudueteres effe fecundocircumcifos,ne illos quidem quos conftatante Ezechiæ amp;nbsp;lofiæ regnum ab idololatris circumcifos miniftris,fed non in idololatriam,fed in fœdusdomi, ni dei Id quod amp;nbsp;alias monuimus,Ncphasergo eft repetere cærc, moniam baptifmi,amp;caretexemplo:ne$ ulla hic interuenit necen tas. Quorfum enim attinet iterum baptizare, cum baptifmusfemel datus ad totü pateatuitædecurfum^ Pratterca cum anabaptifmus nihil aliud fit quam compaftio, coniuratio amp;nbsp;contefTeratio qmrdi in nouum amp;nbsp;feditiofum, uel faltcm fupeiftitiofum confortium, in nouarn fchifmaticamfy ecclefiam, amp;nbsp;in nouum doarinr genus Chriftiano amp;nbsp;apoftolico ex diametro aduerfum, certe mirum non eft anabaptiftas pertinaces publicis coherceri amp;nbsp;puniri legibus.Na funtifta alioqui danabilia,amp; à Chriftiano magiftratu minimedife fimulanda aut ferenda.

Caterum duo in pratenti loca opponunt nobis anabaptiftar. Diffolmm, Priorem ex f.cap. lofue, ubi in hæc uerba legimns. Fac ubi cultros #lt;, folt;ipm lapideos amp;nbsp;circumcide fecundo filios Ifrael. En fecundocircum, Anabaptw eidi non potuerunt,inquiunt, niliprius quoque fuerintcircumcifi. fao addw Refpondeo Secundo circumcidere, uclitcrato facere, non fgnifi, amp;/,

DE BAPTISMO.

tat id quod prius Faktum fuerat fa cere.Semel enim fublato præpu' tto,quomodo femel ablatum iterum auferri poruilfer! Quod ergo aliquandtu interminum eft,id nunc iterum repetitur, amp;nbsp;fecundo fa aum dicitur. Refertur ita$ fecundo, non ad circumcidendos,fed ad ipfum tempus quo incircucifi circumcidebantur Primo enim cir cumcifi fuerantm Aegypto folenniter, antequa ederet pafcha,iam ingrelfuri terra Chanaan fecundo folenniter circumciduntur, qui haffenus in deferto amp;nbsp;profectionibus circumcifi non fuerant.At^ ita fequitur mox in code capite,mares Aegypto egreflbs,in deferto mortuos elfe omnes, filios autem horu fuilfe incircumcifos, unde cos iam oportuerit ut quondam patres eorum circumcidi.Nullum ergo in hoc legis teftimonio praefidium liabentanabaptiftæ.

Duodecim Poderius pro anabaptifmo teftimonium proferuntex t,. cap. wri Ephe, Altuum apoftolorum:ubiaiunt duodecim illos uiros Ephefios a, ßnanreba quæamp;Ioannis quidem baptifmofemel tinctos ab Apollo:fed eof bapu^ati. dem mox rebaptizatos efeà Paulo in nomine Chrifti. Refponde, mus duodecim illos non iterum aqua baptizatos effe à Pauio. Se^ mel fuerutaqua baptizati,id quod eis fufficiebat. Neq; uero alium baptifmum aquae potuilfet affundere Paulus,quam Ioannis. Do# culmus enim amp;nbsp;euicimus ab initio liuius Sermonis,Ioanis, Chrifti amp;apoftolorum aqux baptifmum unum elfe at$ eundem. Ibidem cxpofuimus baptifmum ignis uel fpiritus Cliriho e(fe peculiarem. Xdoru8 Viri ergo illi Ephefij bapiizati quidem fuerut baptifmo aquæ, ficut

amp; Samaritanià Philippo: fed nondum inftituti erant plene de ba' ptifmo ignis,nec baptizati erantigne,imo fatentur fe nefeire an ta' lis fitbaptifmus, hoc eft, an fit fpiritus famtus, qui uifibili fpecie ignis illabatur hominibus. Abfolute enim ignorare non potueriit erfe fpiritum fandum,fine quo utiep non crediderant,imo in quem crediderant,fiquidem recte crediderant: proinde baptifmum illum ignis duntaxat ignorauerunt. Quemadmodum ergo Paulus amp;nbsp;Io annes Samaritanis impofuerunt manus, atephi protinus accepe, runt fpiritum fandum.Ita Paulus Ephefijs imponit manus, amp;nbsp;acci piunc fpiritum fandum. Lucas enim,His auditis,ait, baptizati funt in nomine domini lefu. Et ne quis hoc intelligeret deaquæ bapti' fmo,moxfubijcit modum amp;nbsp;expolitionem illuftrem. Cum impo' fuiflet illis manus Paulus,uenit fpiritus fandus fuper eos. Hoc in, quam appellarat baptizari in nomine domini lefu.Sequitur enim. Etloquebantur linguis:amp; prophetabant. Hic autem femper fuit frudus amp;nbsp;effedus baptifmiignis in primitiua ecclefia.Sicutab ini' uo huius fermonis oftendimus. Proinde non habent Anabaptiftæ ullum

DECAD. V. SERMO VITI. llS ùllum ex fcripturis pro fuoanabaptifmo teftimonium.Deferendos ergo amp;nbsp;fugiendos effe bonis omnibus uident palam omnes fana ratione uti uoIentes.Satis autem uidetur cum his certatum : pergi, mus modo illa quæ in Baptifmoreftant explicanda,ne$poftrema funt,exponere.

De uirtuteenim amp;nbsp;effeau baptifmi differentes illum (equimur Dt'jürtutt ordinem,quem adumbrauimus in defcriptione baptifmi, perßrin, baptifira, gentes faltem fingula, quod copiofius de his diximus in genetali confideratione facramentorum.Præftat ta rnen ante omnia nouiffe quid hoftes cedefix aliquando fenferint de uirtute baptifmi. Mani, chæi neminem fuorum baptizauerunt.Nam docuerüt baptifmum nihil falutis conferre percipientibus. Seleuciani, qui amp;Hcrmiani, baptifmum fimiliter refpuetut. Meffaliani,qui amp;nbsp;Euchetæ hue pre catores (ficut amp;nbsp;in fine praecedentis Sermonis monuimus ) amp;nbsp;Én# thufiaftæ,numine inquam imo furore afflati, nuncupantur, fenfe, runt baptifmum neq? proderfe,neq;obefrecuiquam.Sic enim om, nia falutis fpiritus operationiinternæjmo precatio ni humanae tri, buebant,ucexterna omnia etiam doarinam tanquam inutilem amp;nbsp;inefficacem faftidirent. Id quod de eis commemorat Theodoretus hifteccles.lib.4.cap.ii. Verum feriptura docet ablui nos baptifmo à peccatis. Etenim baptifmus eft fymbolum, teftimonium, ac ob* fignatio purgationis noftrae. Deus enim promifit cedefiæ fuæ fan, âifïcationem,idemty pro ueritate fua, gratia fua per fanguinc filij fui purgatecdefiä fuä ab omnibus peccatis, amp;nbsp;fpiritu fuoregenerat ac mundat,quçquide purificatioobfignatur in nobis baptifmo col lato: atty ideo appellaturin fcripturis ablutio amp;nbsp;remiffio peccato* rum,purificatio,renouauo,regeneratio amp;nbsp;lauacrum regeneration nis:qucmadmodum circumcifio,fadus amp;nbsp;facrificia, peccata atque fanéfificationes nuncupantur. Legimus enim in euangelio fecund Baptiza, dum Marcum, Baptizabat loannes in deferto prædicans baptifmu „mr in re, pœnitentiæ m remiffionem peccatorum. Idem amp;nbsp;apud Lucam tra, miffioxem ditur In euangelio loan 3,cap,baptifmus purificatio appellatur.In peccatori, .Aamp;isapoftolorum dicit Petrus ad populum, quaerentem quid fa, Mdrc.i. dat!! Refipifeite, amp;nbsp;baptizetur unufquis$ nefrum in nomine lefu Luca 3. Chrifti, in remiffionem peccatorum. Ananias quo$ Paulo dicit, iolt;m.3. Surge amp;nbsp;baptizare, amp;nbsp;ablue peccata tua,inuocato nomine lefu. la iamp;o.to neto ipfe Paulus,Chrißus, inquit, dilexiteedefiam, amp;nbsp;femetipfum Aao.1.1. expofuit pro ea,ut illam fandificaret mundatam lauacro aqur,per Ephefcy^ ueibum.Proinde promiffio,imdueritas fanaificationis amp;nbsp;remif, fionis peccatorum gratuitae,inferibitur corporibus noeris cum ba.

DE BAPTISM o)

ptifamur. Deus enimfpiritu fuo propter fanguinem filij fuiank Pdet 643 mas regenuitacrepurgauit,regeneratatq; repurgat. Valettyamp;cffi' ptifnusin cax eft baptifmus in omniuita hominum, patet item amp;nbsp;refertur ad onmi WM omnia omnium baptizatorum peccata. Verax eft enim promifTio homirit, dei. Verax non fallax eft tigillum promirfionis. Semper efficax eft Chrifti uirtusad expurganda amp;nbsp;delenda omnia fuorum peccata. Quoties itaq; peccauimus inuita noftra, in memoriam reuocemus fallat baptismi myfterium,quo femel in uniuerfæ uitæ noftræ de curfum tinei fumus, utagnofeamusneçp dubitemus peccata no, bis noftra remittiab eo deo amp;nbsp;domino noftro, amp;nbsp;per fanguinem quidem Chrifti,cui femel per baptifmum fumusinfiti, ut hie fern, per operetur in nobis falutcm,uf$ dum recipiamur ex miferia in gloriam.Nec dubium eft quin tota uita fua Abraham circumciso, nis myfterium exercuerit,acin deo ipfo amp;nbsp;promino fibi femineae quieuerit.Obferuandum tarnen hic cenfeo id diligentiffime, quod fignificater inculcauit amp;nbsp;S.Auguftinus,peccata nobis in baptifmo dimitti aut purgari.non ut non fint,(fuperftes enim concupifcentia uiget amp;nbsp;parturit femper) fed ne imputentur: nec ut peccare liceat; fed ut peccarfenon noceat,utfît facets remigo non permirfio fa, ciendi. De fide amp;nbsp;operibuscap.20. Ac huius generis perplura citai amp;nbsp;Gratianus Diftinól^.deConfecrat.

Colligimur nbsp;nbsp;Deinde colligimur baptifmo in cæcum populi dei.Vndeà notquot;

baptijmoin nullis appellatus eft initiale uel initiationis fignum, per quod ui' popu/u dei. delicct pateatingrefTus in ecetefiam. Non quod ad ccclefiam non pertinuerimus prius. Nam adecdeliam pertinet,quifquis Chrifti eftfeederis illius aeterni amp;nbsp;promiffionum dei particeps. BaptiimuS ergo eft lignum uifibile amp;nbsp;teftimonium noftræ inferttonisin cor' pus Chrifti: amp;nbsp;refie diciturinfitio, incorporatio uel infercio in cor, pus Chrifti. Diximusenimin communi confiderationeSacramcn torum,primum nos baptifmoconiungicum Chriftp, deinde cum omnibus Chrifti membris,frau:ibusnoftris.Paulus enim,Q,icund CaUt.S' qut,ait,baptizatieftis, Chriftum induiftis. At Chriftum induere,eft idem cum eo fieri, adeoly iplicompingi amp;nbsp;incorporari, utipfe in nobisuiuat,amp; nos in ipfo.Solus enimtile per fpiritumfuum rege# neratacrenouatnos,etomnibus donis largi(time perfundit,quod Titum;. amp;nbsp;idem apoftolus alibi hifee uerbis pronunciauit,Deusfaluos noS fecit per lauacrum regenerationis ac renouationis fpiritus fandi, quem effudit in nosopulenteperlefum Chriftum feruatorem no, ftrum. Ideo uero amp;nbsp;Chriftus dominus in baptifmo noftro baptiza ZiKlt;j. tus cft, ut declararet fe effe fratrem noftrum, nos eius cohzredes.

Reae

DECAD. V. SERMO VTIT. 12, Refte ergo dixit beatus Auguftinus,ad hocualercbaptifmu.utba. ptifati Chrifto incorporentur, amp;nbsp;membra eius habeantur.Idem ba ptifmum appellauit Tacramentum Chriftianx focietatis. Recolligi mur enim uifibiliter perbaptifmum in unitatem corporis cum om ilibus fidelibus quotquot fuerunt,funt, atty erunt. Nam amp;nbsp;Paulus ''Cor.i#. dixit, Per unum fpiritum nos omnes in unum corpus baptifati fu, mus.Sequiiur autem hinc bapufmum feruire confeffioni noftrç, ac Baptifrmt tefferam reamp;e dici Chriftiana : religionis. Nam nota uel fymbolu ferait com eft,quo teftamur amp;nbsp;profitemurin Chriftianam religionem nos con fcfrioni ne fentirc;confitcmur nos natura impuros, amp;nbsp;peccatores erfe, fcd gra, fy«. tia dei per Chriftu fanélificatos. Sienim puri fuimus natura, quid erat nobis ablutione opus^Iam ucro cum abluti fumus,quis dubi, tet de ueritate dei'! Vere ergo amp;nbsp;libere confitemur baptifmum reci, pientes,amp;oeccatum quo cum nafeimur, fed amp;nbsp;gratuitam peccato, tum remirfionem.

Poftremo admonet nos recordatio amp;nbsp;confideratio myderij ba, ptifmatis officioru pietatis: nempe ut tota uita noftra expendamus apud noCmetipfos diligentirfime, cuius corporis membra {aai fi' inus,ut abnegemus nofmetipfos amp;nbsp;mundum hunc, ut mortifice, mus carnem noftram cum concupifeentijs eius, Cepeliamurty cum Chrifto in morte eius, utrefurgamus in nouitate uitx, amp;nbsp;uiuamus innocenter,ut amemus fratres nodrosjanqui membra noftra.cum quibus in unum corpus per baptifmum fumus compavi : ut ma, neamus in uinculo concordiae amp;nbsp;unitate ccclcfix, ne alienas feae, mur religiones, memores nosin Chriftum bapiifatoseffe.cui uni confecrati fumus,et longe feparati atq; diuili ab omnibus alqs dijs. cultibus, fiuc religionibus, denicyab omnibus haerefibus. Cogitc= mus praeterea conftanter amp;nbsp;fortiter pugnandum effe contra fatha# nam, amp;nbsp;uniuerfum fathanx regnii. Quoties ergo recordamur nos effe tinamp;os Chriftiano baptifmo,tones animis noftris haec fugge, runtur.amp;officijnoftri admonemur. Copiofius autem tradat hxc apoftolus in 6.cap.epiftolx fur ad Romanos,ubi diferte comemo rai nos per baptifmum infititios erfefaftos Chrifti, nimirum ut ck ipfo ceu palmites ex uitefuccrcfcamus,fentiamusq ; in animis amp;nbsp;cor poribus noftris amp;nbsp;mortem amp;nbsp;refurreaionem Chrifti. Quia enim fpiritu Chrifti perfundimur,amp; hic in nobis agit, corpus quidem in diem mornur,Spiritus autem uiuit,amp; in Cluifto exultât. Cui glo, na in fecula feculorum,Arnen.

D1^COENA DOMINT.

Defanamp;d domini cana,quid fit,a quo,quando, c quibusmßitui ta,quo ritu,quando,lt;, quoties celebranda fit,de finibus eius. De genuino Jenfu uerborum conia,Hoc eft corpus meum, De prajen tia chriftiin eana. De utra manducatione corporis chrifi. De digne amp;nbsp;indigne manducantibusto^ quomodo je quifep praparet adcanam domini, SERMO IX.

ANCTO Chrifti domini Baptifmo coniunamp;ueft fa^ • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(ramentum corporis amp;nbsp;fanguinis dominici, quodapquot; pellamus Ccrnam domini.Quosenim dominus rege, nerauit lauacro regenerationis, eos etiä epulo fpirituali cibat,aiitjuftinetfy ad uitam æternam: cofequenter eigo dicendum eft de Cerna domini fanamp;a.

Vocabula Varias hæc appellationes confecuta eft^cuti amp;nbsp;epulum pafeha, Cana do, tis,in cuius locum fubijt, dicebatur quondam Tranfitio, uel tranO' mini, tus domini, quod reuera erat tranfitus m€moraculu,Mtmoria,Sig' num,Solenniias, Feftum uel feriæ, Conuentus, Celebritas uel co:, tus facer, Cultus ob(eruatio,Cæremonia et Viamp;ima tranfitionis,Sa crificium uel oblatio. De qua re fuo loco diximus. Cana demini fie diâa eft ab apoftolo Paulo,ex eo nimirum quod li£C caeremonia à domino in ultima illa cana eft inftituta,amp; quod ipfa fpirituale Menfa doc nobis epuluminftruitur.Idem Paulus eandem appellauit Menfam mini. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;domini,haud dubie non diuerfas ob cau0as. Ab eodem rurfus nun Comunio. cupaturxoiyaw/a,communio,non tarn quodeömunionem habemuS cum Chrifto, amp;nbsp;hanc ille nobifcum habet, quam quodunus panis Fraflio pa amp;nbsp;unum corpus multi fiimus,qui de eodem pane participamusLu nis. cas appellauit Fraélionë panis, à parte totum Accoftat ueteres non exhibuiße cernantibus buccellas,fed mutuum fregiffe pane. Quon Memoria dam aramp;iflima foedera fraéiione panis coiecrabaniur Dicitur præ, pafsionis terea Memoria amp;nbsp;celebratio paflionis dominier, Dominus enim domini. nbsp;nbsp;dixit,Hoc facite in mei memoriam. Dicitur Euchariftia.ouonia Cœ Euchafi, nam domini celebrantes, gratias agimus domino ptoomnibus be ftia. neficijs,pro morte in primis,perquam redempti fumus. Dicituramp; Sacrament Symbolum,amp; myfterium, amp;nbsp;facramentum corporis amp;nbsp;fanguinis tum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dominici. Veteres nominaruntfereSynaxim Eft autem avvajts con, Synaxis. iuneiio,coaAio,coagmentatio,fiucconciliatio.Ecclefia enimChri ftoin facra Cana perquam araiffimo foedere coniungiiur ac ad, unitur,deniq;ipfa inter fe membra tenaciffimeconglurnantur. Di Conuetus. fia eft praeterea Conuentus fandorii.catus (acer,amp; eoilefta. Non cnim celebrariantiquitus confueuit, nili in catu publico cceUfr.

Quod

DECAD. V. SERMO TX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ip

Quod ex apoftolo claret i Corinth n. Porro nihil peccauerimus Tefldmev ft Cernam domini Teftamentum dei amp;nbsp;domini noiiri appellauc, tum. rimus. Inaemasenim hic qua : ad tetiamentum plenum pertineant pmnia. Teftaior enim Chriflus eft. Heredes inftituuntur omnes

Chrifti fideles. Legatumthipfa peccatorum remiffio.amp;uita Cem,, piterna, parta per traditum corpus amp;nbsp;effufum Chriftifanguinem.

Verum Iitera: Ceu tabulæ teftamenti huius funt uerba Cernat domi nicz, teftificätes ceu publico fcripto Chriftum fidelium eße cibum acuitam.Ipfa uero aamp;io feu ritus inftar figillieft. Quemadmodum itacy literas obfignatas teftamentum fcripto coprehendentes amp;nbsp;ob' fignantes,nuncupamus teiiamccum: ita ipfe dominus Cena fuam dixit teftdmentum. Hoc enim poculum,inquit,nouum teftamentii eftin meo fanguine.Alioquienim teftamentum nouu eft peccato, rum remisto. Id quod leremias diferte texatur cap. p. amp;nbsp;Paulus Hebr.s. Habet hoc Tacrum amp;nbsp;alia uocabula , fed lire maxime me, Rio abdia amp;nbsp;uulgaria.De aids alias.

Cernam domini definiuntfere epulii erfe fpirituale, quo domi- QyUfa nus amp;nbsp;mortem fuam in memoria retinet, amp;nbsp;fuos ad uita pafeit.Li, Cana do, ceatauiem amp;nbsp;mihi eius defcriptionem paulo copiohor c proponere mini, in medium.Cœna domini,eftaaio facra, diuinitus ecclefiæ inftitu ta,qua dominus pane amp;nbsp;uino in epulü appofito,fuam nobis pro, mißionem amp;nbsp;cömunionem atteftatur,donafy fua nobis repræfen, tat,amp; fenfibus fubrjcit,uifibiliter in unü corpus colligit,mortem de, ni$ fuam in memoria fidelium retineri uult, amp;nbsp;offieq nos noftri mon et, laudis amp;nbsp;gratiarumaaionis maxime.

Principio dicimus Cœna domini elfeadionem.Dominus enim Cerna ipfam inftiiuens gratias egit deo,panem fregit,amp; poculü diftribuit, aamp;to fa# ae dixit, Hoe facitein mei cömemorationem. Deinde nonquæuis cru. a^io eft(Adcibariäenim menfam benedicimus etiam deo, panem frangimus,et poculum diftribuimus)fedaa:io facra,quia diuinitus amp;nbsp;ecclefir quidem eft inftituia .Plurimum ergo differt à cibarijs amp;nbsp;iiulgaribus lUis cernis,cum quod {ingulariierafilio dei amp;eccle(iae inftitutaeft, tum quod uerbumdeiamp; peculiare Chriûi exemplü ha bet. S. Paulus ergo hanc ab epulis difccrnensprophanis. Si quis, inquit, efurit, domi edat, ne ad condemnationem conueniatis. Et iterum,An non habetis domus ad edendum amp;nbsp;bibendum^ Quad dicat, Hreutiep cœna myftica eft. Rurfus,qualis fuaaio. mox declaratur cum fubiungttur, Qua dominus pane amp;nbsp;uinoin epulum apporto,fuam nobis promiffionem amp;nbsp;communionem atteratur, amp;c. Habet itaq, peculiares fuos fines Cœna: de quibus,

K 2

DE COENA DOMINI.

ein dixerim cum dirfcrcrc generaliter de Virtute (aeramentorii, repe tam tarnen quaedam huc maxime pertinentia,cum ad finem prope huius Termonis peruenero.

Qyir dim nbsp;nbsp;nbsp;Circa hanc deferiptione autem.Cœnæhæc potiffimum ueniunt

thorcanf. confideranda amp;nbsp;explicanda. Primu quis inftitucrit amp;nbsp;fît uerus cor* næ dominicaeauthor amp;nbsp;hofpes : non homo aliquis, fed ipfedei fi' lius, patris fapientia,uerus deus amp;nbsp;homo. Vndenon ad hominum menfam,licet huic homo minifter prarfideat, nc$ de manibus mi' niftri tantü, fed de manibus ipfius domini facra percipimus fymbo Ia,ac(übentes ad menfam Chrifti domininoftri,cuius fumus hofpi tes,G fuerimus fideles.Hic confectauit nobis Cerna, amp;nbsp;confecratad hucuerbo uoluncate amp;nbsp;uirtute fua fanda. Dequare fuperius dixi' mus. Hæc quia intelligunt fideles, ad facras cœleftes^ epulas eunt Chrifto accumbunt,mente amp;nbsp;animo conucrfantes in ccrieftibus.

Qjidndo Ea autc node qua tradcbaturamp; poftera fanguine fufo morien' irßitiaa doty nouü teftamentü confirmabat,lt;a:na inftituit. Mox enim arg rand. nbsp;nbsp;nbsp;agnütypicücum difcipulis ediffet,acclare dixiffet eius cæremoniæ

nullü porro ufum fututu,in locum abrogatæ, cerna hanc repofuit. Vt quemadmodü agnus fanguinolentus Chriftum paffurü fignifi cauerat:ita panis incruentus teftaretur Chriftum cibum uitr,iam in crucetoftumacpaffum,fadum e0c cibum omnium credentium. Obferuabilis ergo fuit nox illa,et canahæc ultima myfterijs eft re' ferta. Solentalioqui dida amp;nbsp;fida,quæ proxime mortem præcc' dunt,chari(fimorü hominum nobis effe maxime commendata. Er' go ut omnia Chrifti nobis chara funt amp;nbsp;pretiofa, ita merito extrc' ma hæc cerna debet nobis eße charisma amp;nbsp;pretiofirfima.

Qyibur re Conftatautem cana uerbo amp;nbsp;ritu , promifhone amp;nbsp;cæremonia, lut confla Verbum eft,quodannüciatur Chriftus in morte traditus,ppter pec' cana, cata noftra,amp; fudiffe fanguinc in remi0ionc peccatorii noftrorum.

Promittiturergo credentibus remiffio peccatorii. Hæc eadem res et ritu repræfentatur.Ritü illu nobis diligenter tradiderunt literis con fecratum S. Matthæus, Marcus at$ Lucas, quos fecutus Paulusne tantillü quidem ab his uariauit. Ego ex quatuor illis omnia in unii Verbdcaa recolledd contextum iam C. V. recitabo, Vefpere fado ea node tadondni. qua tradebatur,uenitdominus cü duodecim,amp; cum effettempefii' uum, accubuit,amp; duodecim eu eo.Vefcentibus aut cis,accepitlefus panem, amp;nbsp;cum egiffet gratias,fregit, deditep difcipulis, amp;nbsp;ait, Acci' pire, comedite, hoc eft corpus meum quod pro uobis traditur (uel) frangitur.Hoc facite in mei rccordatione.Similiter amp;nbsp;poculo(poft' quam canauit)accepto,gratias egit,amp; dedit cis,dices. Accipite hoc, amp;di'

DECAD. V. SERMO IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;131

amp; diuidite inter uos.Bibiteexeo omnes.Et biberunt ex eo omnes. Er dicebat illis,Hiceft enim fanguis meus, qui eft novi teftamenti: qui pro multis effunditur in remitfionem peccatorum(Hoc eft po. culum nouum teftamentum in fanguine meo, qui pro uobis effun ditur ) Hoc facite quotiefeun^ biberitis in mei cômemorationem. Amen dico uobis,quodno bibam pofthac ex hoc frudu uitis ufep in diem ilium,cum illud bibam uobifeum nouum in regno patris mei. Hæc funtad uerbum lbiennia amp;nbsp;facrofanéla Canæ domi= ni uerba.

Summus Pontifex eeelefiæ catholiœ Chriftus dominus Cerna QyoruH celebrauic cum difcipulis fuis,ficutiam uidimus amp;nbsp;audiuimus citra crebrata omnem pompam,fimpliciter plane amp;nbsp;frugaliter. Abrogauitenim cinfliiWd legis paulooperofiotem cæremoniam, nouam fubftituit maximefit Cono, parabilem amp;nbsp;minimefumptuofam. Legis enim plencp fuerunt operofiora,euageliiomnia funt parabiliora amp;fumptuofa minus. Difcumbit ergo dominus cum duodecim fuis difcipulis. Vnde di, fcimus anieomnia certum erfe colligendum,qui Cernam celebret. In ectufuo hæc facit dominus. Principio diligentiffimccondona tur fuis,amp; de qs maxime, quæ attinebant ad myfterium paffionis amp;nbsp;redemptionis noftræ. Czterum ubicuncp eftdodrina amp;au, fcultatio uerbi dominici,uel euangelii Chrifti, ibi funt gemitus amp;nbsp;uota fiue preces fidelium. Proinde celebraturi Cernam domini, camante omnia ad exemplum amp;nbsp;inftitutionem fummipontificis Chrifti domi pridicationem euangelij audiunt diligemiffimc, amp;nbsp;precantur attentisme. Deinde ueroaccepit panem,benedixit amp;nbsp;fregit dominus, dedit praeterea difcipulisfuis amp;nbsp;comedere iuffit.Di ftribut t mox etiam poculum,amp; ex hoc omnes bibere mandauit. Sed amp;nbsp;difertum amp;nbsp;perfpicuum mandatum fubiecit,dicens,Hoc fa, citemimirum quod me facere uidiftis. Difcipuli ergo amp;nbsp;panem co mederunt amp;nbsp;de poculo biberunt omnes. Iccirco legitime Cernam domini cclcbrantes,mutuo inter fe panem domini de manibus mi niftrorum Chrifti acceptum,frangunt,diftribuunt amp;nbsp;manducant, poculum infuper domini de manibus miniftrorum Chrifti acce. ptum inter fe diftributum omnes potantEiGcut pontifex fummus Chriftus id facere iuffitin fui memoria,ita cernam celebrantes me, moriam mortis amp;omnium beneficiorum Chrifti peragunt. Prae, terea (icutdominus praeijt exemplo fuo gratias agens deo patri ,ita fideles graiiarumadlione facrum hoc concludunt, laudantes boni, tatem amp;nbsp;mifericordiam eius,quoniam bonus, quoniam in acternu mifeiicordia eius,Hic ritus Cœnç domini amp;nbsp;fimpliciffimus amp;nbsp;opti.

K

DË COËNA DOMINT.

mus eft, quem apoftolià domino Chrifto acceptum omnibus ni' uontbus cuftojiendum tradiderunt.

Znlicat Ergo cuMinterrogatur.an liceat alio ritu cenare, an liceat tra, ritui ali* dito ritui addere aliquid an adimere,aut aliquid in ipfo mutare, an quidaddez hacipfa iam tradita amp;nbsp;non alia forma oporteat celebrate cœnam re ce. dominrfftuititia amp;nbsp;temeritas non modica, quinimo impietas ma, xima proditur.Qiiorfum enim attinet fimplicilïima, optima,perfe éldfimacy cœnandt formula ab ipfo domino tradita,amp; ab apofto, tis eius accepta, comminifei aliam^ Quisquæfo meliorem tradet ipfo dei filio, pontifice ecclcfir catholica: fummolt; Qiiis oro fanx mentis addet, autadimet aliquid inftitutis dei . ?quis immutare au, deat tradita ab æterna dei fapientia^ Omnia Chrifticum diamp;a tum fafta funtperfeaiffima: ergo amp;nbsp;forma cœnæ dominiez,inftituti fingularis amp;nbsp;celeberrimi,perfeftiffimaeft. Perfc^iHimi fuerunt ris tus facramentorum ueteris teftamenii,fica prima eorum inditutio« ne traditi, ut his nihil à religiofis uel adijeeretur uel adimeretur euz poft multa fecula. Celebrauit enim pafcha Ezechias rcx,celebrauit amp;nbsp;lofias, fed non alio ritu, quam tradito à Mofe. Circumciderunt infantulosfuos patres,fed non alia ratione,non alio ritu,quam pri Xlt;ub. i,. mitus tradito. Homicidi j perpetrati accufa batur in lege quondam nquis non facrificaifet eo loco amp;nbsp;ritu, quern przferipferatdeus per Leuit.io. Mofen.Fulmine cœlitus demiffo feriuntur Nadab amp;Abihu,quod ,. Sam. 9. alienum ignemintuliffentin tabernaculum.Oza percutitur repen. Num,4. una morte.quod no eo modo tranareturarea dei exercituum, quo in lege iurfa fuerat tra flari.Proinde nobis quoq; ritus à domino in ftitutus Cena, amp;nbsp;traditus ecclefix ab apoftolis, maxima religione cuftodiendus ericnifi credere libeat facramentorum noftrorum in# ftiiuta et ritus imperfeffiores elTeueterum inftitutis,deum(y patrem hodie minus curare prophanationem, aut religiofam obferuatio, nem inftitutorum filq fui, quim olim patrum ac Mofis. Cxterum uas eleflioni s Paulus,inteUigens inifitiitionem Chrifti amp;nbsp;perfcftif fimam elfe amp;nbsp;eandem timpliciter abf$addidamentis retinendam uCor.ii. in eccleha, Corinihijs dicit. Ego accepi à domino quod amp;nbsp;tradidi uobis.Nam nephas puiaiiitaliud tradere ecclefiae, quim acceperat idomino. Teneamus ergo magna religione quod traditum à do, mino,accepimus ab apoftolis. Ntliil autem aliud Corinthijs tradi, dit apoftolus, etiam poft multos ab afcenfione domini in cœlum annos,quam quod feripto fideli tradiderunt nobis fanfii apoftoli amp;nbsp;euangelifte,beatus Matthaeus,Marcus amp;nbsp;Lucas.

Certe

DECAD. V. SERMO IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;13±

Certe faculis aliquotab obitu apoftolorum fimpliccilla ratione Qyomodo celebrandi Corna dcminiobieruatam crfeabccdelia conftat.Nam Canaquon prodibatin cccium facrum poftquam przdicaßet euangelium,amp; damcele, piwuia oratione publicas deo preces obtulirfet pallor uel minifter bratainece ccclcfiz. At in pro(pcamp;u populi flabatinftruamp;apane amp;nbsp;uinomen defa. fa, pone lianc aftans benedicebat populo, dicens, Dominus uO' bibult;n.Excipitbatpopulus,Etcum fpiritu tuo. Subdebat pallor, Surfum corda,adrr,cnens ecclefiam myfiica facra fore iam celebran da,ideoty menies à uifibilibus eleuandas ad inuifibilia.Refpondegt; bat populus,Habemus ad dominum Inde uero ad gtatiarumaélio nem inunans totam ecclefiam,clamabat, Gratias agamus domi#* no deo noftic Refpondebateeclefia,Dignum amp;nbsp;luftum cft Pallor iterum lubtungebat,Vere dignum amp;nbsp;iuftum eft,çquum amp;nbsp;falutare (amp; conuerfus ad dominum)nos tibifempcramp; ubi$ gratias agere domine lanfte pater omnipotens aeterne deus,per Chrifium domi num noftrum : qui pridie quam pateretur accepit panem, gratias egit.fregit,deditty difcipulis luis. Et reliqua quae commemorantur in Euangelio, His ex euangelio recitatis fubdebat pallor. Oremus praeceptis falutaribus moniti, amp;nbsp;diuina inditutione formati, aude, mus dicere,Paternofterqui es in coelis amp;c. PoI l recitata orationem dominicam populus facra percipiebat myfteria,communicabat(y, amp;nbsp;poft laudes deo oblatas dimittebatur. Atquehuius quidem ritus quædâ ueftigia cernere licet apudfcriptotesuetercs,S.Cyprianum, S.Auguftinum amp;nbsp;alios.

Porro fequentibus exinde temporibus creuerunt precationes amp;nbsp;Immutata bencdiâiones,creueruntin immenfumufq; ritus.Immutata eft prç forma Ca« terea mftitutio Chrifti, amp;nbsp;conuerfa in alienum ufum, confarcinata n« domi' eft denique Miffa, in qua parum uideas uetuOatis. Seddc his alias xicæ. differui copiofirtime,intel!igitfy totum hoc negotium C.Vperopti me. Nihil curamus qui Chriftidomini inftitutionem pcrfcäißi^ mam amp;nbsp;puriffimam ab apollolis traditam tenemus, quid quiq ; ho minum,amp; quandoquifty pontificum hoc uel illud ritui facro addi derit, detraxerit uel immutaueriefed quid, qui ante amp;nbsp;fupet omnes. eft, prior amp;nbsp;fecerit amp;nbsp;facere iulferit Si inllituentis auihoritas,doari na et fanéliias,fi uetuftas ualere debet,uicimus nos quiChrifiüpro nobis habemus eum eleiftidimoapoftolorum choro. Ab his enim habemus quod celebramus, amp;nbsp;omnibus celebrandum contendi, Qyare fab mus pijs. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;freie pd-

Cut autem myllerium hoc indituerit dominus fub fpecie panis nis o uim amp;lt;nbsp;uini,pcrfpicuum eft.Panis enim cöfortar,amp; uinum cxhiiciatccr irfihuta cana,

DB COBNA DOMINI.

hominis. Id quod monuicum diIrrerem de Analogia facramen' torum Præcerea ederunt patres noilri in typo manna,panem calo deplutum. Vd Ium amp;nbsp;in gratulatoriis fuis oblationibus amp;nbsp;Iibami' nibus pane amp;nbsp;umo. Crterum odiofa excitata eftcontentio fuper An panis materia Cœaxdommtcæxontendentibus his pane azymo,alijs ue «ymut,4n ro fermentato effe cenandum. Atqui apud ueteres quondam de fcrmitatus his nullae monebanturrixr.Nam ccclefir pro fua libertate utcban ufarpadus. tur utro$. Videtur quidem dominus in prima illa Cana ufus elle pane azymo,in menfa,ex ueteri more celebrandipafchatis,relifto. Vnde non pauca: eedefiæ infermentato pane ufæ funt: qua: tarnen fermentato utentes non damnabâthærefeos. Papa autem cum fuis non leui fcandalo Græcos leuiculam hanc ob rem anathemate percudit. Damnati funt interimaprifcis non nulla de cauffa Arto, tyritæ, quorum mentio fitab Epiphanio inter Pepuzianos amp;nbsp;Pri, fcillianos,in myfterijs contra inftitutionem Chrifti apponentes cu panecafeum.

Pino ne mi nbsp;nbsp;Difputatur praeterea, uinum ne merum an aqua dilutum in cœ,

fcenda nbsp;nbsp;na fit fidelibus propinandum. Cyprianus martyr propter myfte'

aqua. rium contenditnon merum, fed aqua dilutumene offerendum, id eft propinandum fidelibus. Sic enim fcriptum reliquit. Quia noS omnes portabat Chriftus, qui amp;nbsp;peccata noftra portabat, uidemus in aqua populum inielligi, in uino oftendi fanguinem Chrifti. Quando autem in calice uino aqua mifcecur,Chrifto populus adu natur amp;nbsp;credentium plebs eiin quem credidit copulatur amp;nbsp;iungi« rur.Sic autem infanamp;ificando calice domini offerri aquafola non poteft,quomodo nec uinum folum poteft. Nam fi uinum tantunt quis offerat.fanguis Clirifti effe incipit fine nobis : fi uero aqua fit rola,plebs incipit effefine Chrifto. Quando autem utrun, mifee« tur amp;nbsp;adunarione confufa fibiinuicem copulatur,tunc facramen. tum fpiritale amp;nbsp;cœlefte perficitur. His pulchrum fane myfteriuffl apentS. Cyprianus : uerum quare pergimus Chrifto erfe pruden' tiores amp;nbsp;plura cominifci myfteria quamab ipfo acceperimus^^Scri' ptura no meminit ullius aqu*,imdcommemorat dominum merO ufum ede uino.Nam dominus dicit, Amen dico uobis,quodpoft, hac non bibam ex hoc fruélu uitis. Significäter enim non uinum, fed ultis frudum dixit, ne ullam Irie comminifceremur mixturam. Quid quod ipfe fandus dei martyr Cyprianus modis omnibus contendit in celebranda Cena domini id dutaxat ede fequendum fidelibus quod traditum acceperunt a Chrifto domino' ^Quoniam uero illud tcftimonium facit pro tota hac tradatione noftra de Cœ

DECAD. V. SERMO IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1%;

na Chrifti fecundum uerbum euangelq celebranda, recitabohoc ex % epift.bb.epift 3 de uerbo ad uerbum.

Ab euagelicis praeceptis omnino recedendü no effe,inquit,amp;ea# Zn rend dem quæ magifterdocuit amp;nbsp;fecit,difcipulos qe yobferuare amp;nbsp;facere «lebrand« debere, contantius amp;nbsp;fortius alio in loco beatus apoftolus docet, nihil aliud dicens, MirorquodIic tam cito demutamini ab eo qui nos uocauit fiqutnduni in gratiamad aliudeuangeliü : quod non et aliud, nifi funt aliqui quam quoi qui nos perturbant amp;nbsp;uolunt conuertere euangelium Chrifti. Sed a Chrijlo licet nos aut angelus de cœlo aliter annuncict praeterquam quod deceponu, annunciauimus uobis,anathema fît Sicut praediximus amp;nbsp;nunc ite. turn dico,Si quis uobis annunciauerit præterg quod accepiftis,ana thema fit. C um ergo nec, ipfeapoftolus nee, angelus de cœlo an, nunciare poffet aliter aut docere,præterq quod femel ChriAus do# cuit, amp;nbsp;apoftoli eiusannunciauerunt,miror fatis unde hoeufurpa# turn fit, ut contra euangelica amp;nbsp;apoftolicä dtfciplinam qutbufdain in locis aqua offeraturtn dominico calice, quæ fola Chrifti fangui nem non poffir exprimere. Et iterü. Non cd frater charilfime quod aliquis exiftimetfequendam eflequorundam confuetudinq fi qui in præteritum iii calice dominico aquam (olam offerenda puiaue, runt Quærendü eft enim ipf iquem fint fecuti. Nam fi in facrificio. quod Ghriftus eft,non nifi Chriftus fequendus eft, utic, id nos au= dire amp;nbsp;facere oportet,quod Chriftus fecit amp;nbsp;faciendum elfe manda uit:cum ipfe in euangelio fuo dicat,St feceritis quod mando uobis, iam non dico nos feruos fed amicos.Et quod Chriftus debeat fotus audiri pater etiam de cœlo contcftatur,dicens.Hic eft filius dileéfif, mus, in quo benefenfi: ipfum audite. Quare f i folus Chriftus au, diendus eft.non debemus attenderequid aliquis ante nos faciendü putauerit: fed qd qui ante oës eft Chriftus prior fecerit. Nec, enim hominis confuttudinem fequi oportet,fed dei ueritatc Cum apud Ifaiam prophetam deus loquatur amp;nbsp;dicat,Sine cauda autem colunt ine• mandata amp;nbsp;dodrinas hommu docentes. Ei iteru dominus in euangelio hoc idem repetat,dicens, Reijenis mandatum dei ut ira, ditionem ueftram ftatuatis.Sed amp;nbsp;alio loco ponit,amp; dicit,Qui fole. uerit unum ex mandatis iftis minimis, amp;nbsp;hc docuerit homines,mi, nimus uocabiturin regno cœlorum.Quod fi nec minima de man, datis dominicis licet foluere, quanto magis tam magna,tam gran, dia,tam ad ipfum dominica: paifionis amp;nbsp;noifrae redemptionis fa, crametum pertinentia phas non eft infringere, aut in aliud g quod diuinitus inftitutum eft, humana traditione mutare. Et reliqua. Ea autccontra auilioicm ipfum uafere nemo negare poteft. Nam feri

DE COENA DOMiNf.

ptutis amp;nbsp;exemple Chrifti demonftrari non potcft,uinoac|U'd e0e mixtam in cœna. Quæ idem author profert teftimonia,nemonon uidet ad propofitum negotium nihil facere, adde amp;nbsp;à natiuo fenfu deflexa effc.Euangelium fimpliciter pronunciat,dominum fuis fru fium uitis propinarfe.Et cum S. Paulus toties meminit poculi,nuf piam tamen aqua uinoinfufam autinfundendameffe docet. Pro,' inde reamp;edamnantur aquatij, id eft,aqua pura utentes in corna: quales furfe comemorant Martionitas amp;nbsp;Tatianos. Pond indif' ferens eft, uino utaris in cana rubro an albo.

De utTd$ Rurfus cur non fub una uel panis uel uini fpecie, fed fuburtag fpectcin ca facramentum cœnæ nobis tradideritdominus, illudunanimiter in iM danda cauffa omnes dolores ecciefiarum effe arbitrantur, quod ita figni, oaedpim ficare, imo atteftari uoluit, amp;nbsp;animam amp;nbsp;carnem fe (ufeepiffe, ea, da. demq; impendite pro nobis, fed amp;nbsp;animam amp;nbsp;carnem noftram li berarfe ab interitu fempiterno Quamuis uero duae fint fpecies, unu tamen duntaxat conftituunt facramentum. Neq; enim feparandr funt.Ne$ probanda eft eorum fententia qui priuata,imólacrilcga quadam poteftate inftitutum Chrifti corruperunt, efferentes com, municantibus laicis unam duntaxat fpeciem panis, facerdotibus autem utracp concedentes,adeo^ amp;nbsp;folis his uendicantes. Etenim S.apoftolus Paulus ab ipfo domino accepit ius, omnes Chrifti fide les admittendi ad poculh dominicum:uideani ergo audaculi illi a quo acceperint praeceptum arcendi laicos, amp;nbsp;prohibendi his con, «flum a domino deo poculum. Nam Chriftus difertis uerbis, amp;nbsp;ueluti prophetico fpiritu prarnofeens quid futurum erfetin ecciefia, non ad pane adiecit. Edite ex hoc omnes : fed ad poculum addidit; Bibite ex hoc omnes.Marcus quoty non fine graui cauria fubiun« git,Et biberunt ex eo omnes. Quibus accedit quod apud Luca do, minus dicit,Accipite hoc,amp;' diuidite inter uos.Hoc luculcntu amp;nbsp;di' fertum Chrifti inftitutum fpeélansapoftolus Paulus terautquatet pani conneamp;it poculum,dicens, Quotiefeunq ; comederitis panem hunc, amp;nbsp;de poculo hoc biberitis, mortem dominiannuciate. Item, Quifquis ederit pane hunqaut biberit de poculo domini indigne, reus erit corporis amp;nbsp;fanguinis domini. Et iterum, Probet femetip, fum liomo,amp; fic de pane edat, amp;nbsp;de poculo bibat.Rurfus,Quiedit amp;nbsp;bibitindigne,amp;c.Multiplex efthoc teflimonium,dignum plane cui credatur, amp;nbsp;cui cedantomnes omnium hominum traditiones. Omnibus fidelibusinftituit dominus poculum canx:ergoapofto li eius omnibus fidelibus exhibuerunt. Etenim fifacramcntufani guinis Chrifti folis datum cftapoftolis,ccncrcsipf3,ncmpepcccaK torum

DECAD. V. SERMO IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|;4

torum remifTio per fanguinem Chrifti parta,ad fotos pertinetapogt; ftolos. Cæterü dominus diferte dicit,Hteeft fanguis nouiteftamet; qui effunditur pro multis in remirfione peccatorii, In alijs quoque feripturæ locis traditur diferte,languinë Chrifti effufum erierf, re, midione peccatorii omnium fidcliü. Proindecum laici rei capaces fint,quanto magis figni^Si nero aduerfarij perrexerint dicere,folos ad ccenäaccubuiifeapoftolos,(qui typum prçtulerint facerdotum) amp;nbsp;his Colts ufum calicis elfe conceiïum,ncc alqs nid in prima cœna præfentibus concedendu.interrogamus eos quo iure pane domini offerantlaicis,autquo iure ad cœna admittant mulierculas lt;nbsp;cum fa tis coftet nec has nec illos(uti ifti hac de re loquuntuOaffedifTe men fæ domini.Atty hic deprehenfiharent. Sed obijeiunt periculü call, cis,qui ft offeratur promifcueomnibus, fururü ut hominüineptia imperitia^ magno cum fcandalo effundatur in pauimentü. Quali uero aeterna dei prouidentia non præuiderit tantü fcandalü, quod Capientes ifti demü in fine fæculi perfpiciunt,gquod dei filio de, fuit/arciunt. Sufficere autem clamitantlaicis unam fpeciem,cum per concomitantiam ibideprehendatur eife fanguis Chrifti, ubi eft corpus Chrifti. Ita uero fequeretur alteram fpeciem fruftra effe infti tutam.Sed feparatim quidem primu obtulit dominus panë, deinde uero poculu: neq; quicquam eorum qua dominus inftituit redun, dat:proinde utratp fpecies omnibus debet,Gc iubente domino,fide libus diftribui. Id quod feciffe omnem uetuftatem ad tempora fer, meuCcy Concilij ConftantienCis teftabuntur,quotquot ueteru feri, pta perlegerunt. Ex quibus nonnulli nihil ueriti funt dicere non finefacrilcgio diuifionem fieri huius facramenti.

Poft materiam cœnæ explicatam foletquxftio texi de forma uel D' Confe deconfecratione panis amp;uini. Sed quoniam de hac dixi in gene, cretione, rali facramentorum confideratione, non eft quod cum faftidio au, p^nitc æ ditorum eandem rem repetam. Non agnofeimus ullam tranifubo m. ftantiationem ui uerborum amp;nbsp;charafterum fadä, fed pane amp;nbsp;uinü in fuis fubftantijs.id quod funt,mancre a(ferim us,accedere aut infti tutionc, uoluntatcm,ac uerbuChrifti, amp;nbsp;fieri facramentum,at$ fie plurimi i differre à pane amp;nbsp;uino prophano,ut fuo loco diximus.

Sequitur ia quzftio de eo, Quis adminiftret cœnâjd eft, An ali± An aliquk quis ex ccclefiaadionicœna: debeat prxe(fe,amp; quislt;!Certe res ipfa prœefje dn flagitat,amp; iubet natura,utomnia fiant decenterac iufto ordine:fla, beat aamp;ie, gitatreligio,utomnia cœnæ fiant ad exemplu Chrifti. At hie præ^ ni can«, fuit cœnæ.Idem miniftros ecclefiæ inftituit , per quos noluitadmi, niftrari facramenu,Quemadmodum ergo non quiuis baptizat,fed

L 2

DE COENA DOMTNT.

legitimus eedefiæ minifter: ita noneftcuiufuis inftruere facramcœ nam, amp;nbsp;adminiftrare/edädeo ordinati miniflri. Improbamusau, tem in præfenti doélrinam Papifticam approbantem Mirfas priua, tasjradentemfyfacerdotc offerre corpus et fanguinem domini pro aftantibus,amp; applicare per Mirfam meritu redemptionis factu hoc deuote contemplantibus. Vt enim nullu extat uerbiidomini quod racerdotes Tacrificare uel priuatim applicare iubeat canaproalqs, aut quod contemplantibus cana quicquam promittat, Hoc facite, inquit,edite amp;nbsp;bibite omnes in mei memoria, non autc dicit eden' tes aut bibentes folos facerdotes pro uobis,contemplamini : ita cor poraliter nöadeft pani amp;nbsp;uino Chriftus : animis noftris fpiritu fuO coniunamp;us eftnullo cum fru^u relideret in pane. Et ut adfit ma; xime,facrificari tarnen non poffer, cum quod ipfe femetipfum fe, mel in cruce obtulit, nec ab ullo homine peccatore deo patri uni, genitus amp;nbsp;dignirfimus deifilius amplius offerri poflic tum quod Hrbr.io. nihilneceffc fit eum offerre denuo, Paulo dtecte, Chriftus una pre peccatis oblata uidimaperpetudfedetad dextera dei, id quodfult; pereftexpedans donec reddantur inimici eius fcabellum pedum eius. Vntea enim oblatione perferos cffecitin perpetuum eos qui fanamp;ificantur. Et iterum idem,Vbieft plenaria peccatorii remiffio, ibinon eft amplius oblatio pro peccato. Atqui plenaria nobis colla ta eft remirfio peccatorii per morte Chrifli femel faamp;ä. Proinde nul lum eftamplius facrificiü ectiefîæ pro peccato. Celebrat iia$ cede' fia comemorationem facrificij femel in cruce peragii: non facrificat amplius uel cruente uel incruente. Eft quidc laus amp;nbsp;gratiaruaamp;io facrificium domino gratiffimu: uerum hoc non offert minifterpro alijs,fedcum altjs. Nihil ergo hic miniaro aliud tribuimus quam minifterium, ut in celebratione canar praeeat precibus recitandis,ac poft praeleamp;ionem facram uerborumty folenniu pronunciaiionc, ipfe,Chriftiadexemplu,pancdominifangete, amp;nbsp;poculum eius di fribuere incipiat,ipfequoqj ficut alij fidelesgt;amp; ut confors fidei pro fe facramenta percipiat, amp;nbsp;comunione perada, facram adiioncni gratiarumaamp;ione amp;nbsp;fanamp;a exhortatione concludat.

De loro ce Deloco in quo celebretur cana,nihil uideo rixatu apud uetuftif nodemini, fimeseeelefiæ miniflros. Dominus Icfus ufus legitur aula priuatx cuinfdam domus. Sed amp;nbsp;Paulus apoftolus Troadeamp;prædicat,amp; d^amp;.io, panem frangitin quodam canaculo Acuetus quidc ecclefia proxi mefequensapoftolorum mortem ad magni Conftantin ferctem pora ufq? uellarirfima uel nulla habuit templa augufta amp;nbsp;publica. Vix enim Chriftianis in tam atroci tempefiate licebatin publicum prorepere.

DECAD. V. SERMO IX. 1„ proreperc.Intcrim utebatur locis honeftiffimis,in quibus in certum coibantfacrum, habentes oratoria. Hodienon uidetur ullus locus amp;nbsp;dignior amp;nbsp;commodior effe Comar facræ,quàm idem ille qui de ftinatus eft dodrinæ amp;nbsp;precibus.Sic enim a' Paulo didicimus i.Co tinth.n.cap.Cæterum fi uis tyrannica non concedat templum,in ordibus priuatis,fedhoneftis,honefte cenare quid uetarei^ Dein De ara ud ftrumeniis quoty Canar facris nonnihil in medium proferre ipfa menfa dcQ pofcit res Apoftolica faccula menfis pofitis cernabant: ignorabant aras fixas amp;nbsp;extrudas lapide,qua e magis idoneæ funtfoucdis igni buspecudibusfy cremandis.Et portatilis quidem menfa magis co, gruit exemplo Chrifti. Altaria interim flata minime damnamus, modo legitimo ufui Cançduntaxat feruiant.S.Paulus in i.ad Co rinth aras ethnicorum,menfasappellauit,ut mirari non debeamus cur ueteres menfas noflras nuncupauerint altaria. Facilis eft enim tranfitus de altero ad alteru: uideturfy ab illis allufumadaram illa tabernaculi dei unicam. Inflernebantur menfe quondam mundo aliquo panno,linteo, uel mappa. Vndefortaffis mutuata funt quae appellantur corporaiia.Splendorem autem et ornatum illum mun danum tum quidem ignorauerunt aræ Chriftianorum. In lege e, nim cautum legimus,ne qua extrueretur ara lapidibus politis : qua lege omnis fumptus amp;nbsp;fplendor in religionibus prohibitus cft.

Vndenec uafa quidëCançquondâpreciofa fuilfe conftat.Vt e' De Vafe nim ChrifluS amp;nbsp;apofloli ubi$ frugalitatem docuerunt, amp;nbsp;luxum can-do, damnarunt,contemptum^ auri amp;nbsp;argenti inculcaueruntita facris mini, myfticis doârinam illam Tuam non fubueneruntaut occafionem przbueruntluxui.Cum pax poft diutinam perfequutionem reddi ta eflet ceelefiç, captum eft aureis amp;nbsp;argeteis uafis libari in templis. Sed tum quo$ non defuerunt quiiftudreuocarentad antiquam frugalitatem amp;nbsp;fimpliciiatem . Chryfoftomus enim clamabat (quod amp;nbsp;aliâs monui)in Cana domini peragenda non aureis ua fis,fed animis elfe opus. Et Ambrofius,Aurum, inquit, facramenta non quaerunt,neep auro placentquæ auro non emuntur. Ornatus (aeramentorum redemptio captiuorum eftLaudat S. Hierony. S. Exuperium Tolofanum epifcopum,quicorpus dommicaniftro ui mineo, fanguinem portabat in nitro, amp;nbsp;qui auaritiam cieceratex templo. Et quidem quafdam ecclefias poft oaingentos annos amp;nbsp;amplius a panionedomini ufas effeligneis uafeuhs in propinaire do Enguine Chrifti,ille'canon Concilq Triburnn conuincit, qui adhuc exiat in Decretis pontificiis, uetans ne quis facerdos facrum myftcrium in ligneis uafculis conficiat. Antiquiffima funt itacp po

L 3

DE COENA DOMINI.

culain cerna dnilignea. Rogatus olim Bonifacius archiepifeopus (quod etfi alibi adduxerim, cogortarnen hie propter argument! cotiuenientiam repetere) an liceret in uafculis ligneis facramenta conficere'refpondit, Qiondam facerdotes aurei ligneis calicibus utebancurmuncè contrario,lignei facerdotes aureis utuntur calici' bus.Quod fi quis ex alia materia parata,citra luxum amp;nbsp;fuperftionë proferat, noR contenderim odiofius,modoagnofcat nihil peccare ligneis ufurpantes calicibus. Nam quantum ad formam amp;nbsp;matc' riam poculorum attinet,ltbera funt omnia fideli ecdefiar.

Qyd utfle Porro condatipfum dominum noftrum in prima Cœna, adde utendum in amp;nbsp;apoftolos in celebratione Cœnæ ufos ede uefte uulgari amp;nbsp;hone Cana. fta. Aprimogenia ergo inftitutione non diferepat, fi minifter ad menfam domini prodeatréélus fuo,cæterum decoro amp;nbsp;honeftoue ftimento. Certe'qui percipiunt,non alio quam uulgari uefteindu, untur. Cauendum ergo ne hic fubrepat fuperditio. Veteres unico teéli uidentur pallio Cuperinduélo uulgari ueftimentoidq, non ex exemplo Chrifti,uelapoftolorum,fed ex traditione humana.Tan, dem fuppellex illa quç hodie uifitur,eximmitatione ueftitus facer, dotalis ueteris legis colieftaeft amp;nbsp;iniefta miniOris Cœnam celebs brare nolentibus. Nec dirfimulat hoc Innocentiuseius nominis IILin lib.de fac.alt.myft.4.cap. 4. At nos dudum didicimus Leuiti caomnia non tätum eße abrogata,fed à nemine rurfus reducenda in ecclefiam.Ergo cum in luce euangelica, non in umbra legis uer femur, merito reijeimus ueftitum ilium miffalem Leuiticum.

0^4 1.^, Lingua uero patria amp;nbsp;omnibus intelligibili, uel uulgari in eele, gu4 uten=brandis facramentis quamlibetgentem ab antiquo elfe ufam dixi dum. aliâs. De Gefticulationibus,quibus in Cœna celebranda utantur Gefliada# miniftri,ex euangelio aliud nihil dicere porfumus.qudm quod di, tioner. dicimus. Accepit dominus panem, benedixit,fregit, didribuit amp;c. Haec fi immitetur minifter, non ecquod de alqs fit folicitusgefti' culationibus. Quæ hodie in mirarum celebratione funt rece, pra hominum arbitrio, adeo nihil maieftatis addunt myfterrjs, ut plus contemptus concilient, ne quid dicam aliud quod uideatut atrocius.

Innunur nbsp;nbsp;nbsp;indifferens eft autem accumbendo uel adeundo Cœnam pera,

occipere eu gat eccleha, ac facra fymbola in manus proprias accipiat, uel in chorifl. ipfum os de manu praefidentium excipiat. Primogeniae hmplici, tati amp;nbsp;infticutioni magis congruit, amp;nbsp;federe, amp;nbsp;facramenta in ma, nus proprias accipere de manibus praefidentium, deinde uero fran gerc,percip€re,acahisimpartiri. Vtenim dominus admefam cum difd.

DE CAD. V. SERMO IX. |;6 difcipulis accubuit, ira dixit porteris fymbolis, Accipite, Diuidite inter uos. Praeterea ficut tranquillius amp;nbsp;minore turba cernaturfe, dendo, circunferentibus per ecdefiam myfteria facta minifiris : ita fatis conflat ex ueterum hiftorijs euchariftiam quondam datam effe in manus fumentium. Supcrftitioeftpugnans cumdcamp;rina apo, fiolorum,qua raduntur manus laicorum,attingentium facram eu, charifliam Quarc non radunt eodem iure labia,linguam amp;nbsp;fauces communicantium^

Retexiturex his amp;nbsp;alia qurAio,quid iudicare oporteat dereli, Rdqw«\ quijs Cœnæ dominicae,an aliquid recondendum de Cara, an re, Cenur. conditum uel redufum fitadorandum^Sed uideturharc qixftio ni hilhabere pietatis, fuperftitiofa autem amp;nbsp;perniciofa effe ptotfus. Quis enim nefeiat panem et uinum extra ufum facru legitimum^ non cffefacramcntum.An pergemus una cum fopliifiis inquirere, quid arrodat mus,cum arrodit panem dominicum^ Indigniiïimæ funt hæquæftiones amp;nbsp;obruendae obiiuionefanda. DeredudeniZnrecta da uero euchariftia ne uerbum quidem docet nos in euangelio dodendaC. minus, multo minus de adoranda. Accipite, inquit,edite, diuidite «dOTanda inter uos;non autem dicit,Recondite,adorate. Nam ueri adorato, eucborifl. res adorant patrem in fpiritu amp;nbsp;ueritate. Praeterea legimus difertis uerbis dixifle dominum in cuangelio,Si dixerint uobis,Ecce in de, ferto eft,nolite exire:ecce in penetralibus eft, nolite credere. Ratio, nem huius fui prxeepti fubiungit. Sicut enim fulgurexit ab ori, ente amp;nbsp;apparet ufep in occidentem, ita eritaduentus filij hominis. Gloriofus non obfcurus eritreditus, ait, in mundum filij hominis: nec ueniet amplius,nifiindicaturus uiuos amp;nbsp;mortuos,Paulus ergo Cotofi,, apoftolus docens nos ueram religionem, non in terris, fed menti, bus exaltatis iubetnos adorareChriftum in calis ad dexteram pa, tris Etquis obfecro tam uçfanus fit,quiadoretfignum facrum pro reipfa facrofanifta ^ Ex decretis recenter conditis palam conftat hu mano arbitrio illa e(fe inuenta. Certum eft,Feftum,quod corporis Chridi uocant, fero fub Vtbano papa demum effe inftitutum, an, nodemini 1164.Id uidere licetin Clement.lib.g.titiG.ca Si dnm.

Reflat iam excutienda quxftio temporis Cœnæ dominier, Quamp;foæ Quando celebranda f?tCana ChriAi,mane ncan uefperee An fî, Wrondé mul oporteatcanarcH An accipienda ieiunis an pranks ^ Quoties Cara, item celebranda fit cana,femel an multoties rariusuc^Conftatqui= dem aperte fatis,Chriftum uefpere cum fuis difcubuitfe, fed inde non fcquituralio tempore canam non po0e peragi legitime nifi uefpenino. Dominus enim ex occafione epuli pafchalis^ amp;nbsp;quo#

DE COENÆDOMTNT.

niam eaipfa nofte tradendus erat, uefperc cum fuis amp;nbsp;cenabat, amp;nbsp;cenam nobis inftuuebat. Liberum interim reliquit facrum hoc transferre ad horas matutinas: quod fobrij ad res gerendas omnes, religionis maxime, longe aptiores fumus, quim repleti dapibus. Ipfaiiac, res flagitatconuiuas ieiunosinon ita tamen ieiunos ne Ii ceat ualetudinis gratia præguftare aliquid. Paulus ein dixit,Quod fiquis efurit,domiedat. Idem apodolus non uult fimulinltruicoit uiuia cum cœna dominimyftica. Vnde nos dicimus,non oportere Agdpe. fimulcccnare. Docet quidem Tertullianus Chriftianos frequen, ter fimul cenitareconfueife: quodCœnæ genus dgt;aalw uocatuni tradit,à diledlione mutuato uocabuloquodibi ditiorii epulis pau' peres reficerentur. Verum his cibo potu alijtq, necelTarijs etiam ext tra templum poterat profpici. Paulus non uult eodem in loco amp;nbsp;conuiuia publicaagitari amp;nbsp;Cenam myfticam celebrari.

Qpotierce Porrd quoties fumenda fiteuchariftiaa fidelibus in anno, nihil Icbranda lege lata definierunt apoftoli. fed liberum reliqueruntin cuiufqt CoM. ccclehæ arbitrio. Quid enim clarius eft, quim quod Paulus dixit?

Quotiefcunq;commederitis panem hinc, amp;nbsp;de poculo hoc bibe, riiis,mortem domini annunciabitis donec uencrii. Nam dominus (eodem apodolo authore)prior praecipiens dixerat,Hoc facite,quO tiefcun$ biberitis,in mei commemorationem. Nemointerim ita Gbi liberam fa^am exiftimei cœnæ celebrationem, ut nunquam il lam peragat. Non ea effet libertas iufta,fed licctia iniquitfima. Qui certis uel ftatis in anno diebus cernam celebrant dominicam, fre, quentia quotidiana nolunteam abduciin contemptum auifafti, dium.Habentenim rationem fui populi amp;nbsp;cernam digne adeoty amp;nbsp;cum defiderio cupiunt peragi. Qj.ii uero eam creberrimerepe tuni,exiftimantiniquum eifefires bone frequentia abeant in de' fpeftum. Quanto enim meliores fune res,tanto aiunt ufurpandaS frequentius Vtriq; cupiuntinferuire domino,amp; multo cum frudu peragi quod liberum fecit dominus. Inter hos fi arbiter hue feque fterinifitueretur liodie beatus Auguftinus.nihil aliud pronuncia, ret.proculdubio, quam quod pronunciauit de eaipfa cauffa feri, bens lanuario amp;nbsp;dicens,Regius inter iftos quifpiam dirimitlitem, qui monetpræcipuein Chridi pace permaneat,faciatautem unufi quifque quod fecundum fidem fuam pie credit elfe faciundum. Neuter enim exhonorat corpus amp;fanguinem domini. Contem« ptum folum non uult cibus ille amp;C.

Qiibuf fas lam quibus inftituta amp;nbsp;exhibenda fit facra hçc Cœna etiam con flituidfit fiderandum eft. Videtur autem miheuta amp;nbsp;exhibenda omnibus Con«. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ciirifti

DECAD. V. SERMO IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i;,

Chrifti fidelibus, cuiufeunep fexus, uiris amp;nbsp;mulieribus,fummis amp;nbsp;inrimis. Ergo non eft fpargendum tantum myfterium porcis amp;nbsp;ca nibus ad contemptum amp;nbsp;conculcationem. Priulquam enim cele, bretur,ferio amp;nbsp;fignificanter admonendiCunt omnes homines, quo rum fit htc cibus, peccata agnofcentium, dolentium de commiffts, amp;nbsp;credentium in Chnftum .-admonendi Cunt omnes, utquiClt;y in femetipCum deCcendens CeCe probet, deinde uero de pane hoc Cacro edat, amp;nbsp;de poculo bibat, ne indigne ad indicium Cibi manducet amp;nbsp;bibat. Cæterum fi qui poft Ceueram admonitionem accedentes ac cumbant, accumbendoty quali profiteantur palam Ce amp;nbsp;effe amp;nbsp;cu, pere manere Chrifti cultores,a quo Cperent peccatorum remiffionG fanc non funtarcendià mmiftris, ne$ eis Cacra deneganda myftea ria. Nam ipCe dominus cordium Scrutator, Ceuere, diligenter, perCpi cue amp;nbsp;multisin corna ultima,etiam ante mysteriorum exhibitions admonueratludam hypocritam,furem,proditorem,latronem,imo parricidam, blafphemum amp;nbsp;defertorem, Ced cum admonitus nihi' lominus non difcederet à tabula, Ced maneret inter fanamp;os, non repulit eum uiolenter dominus,nec palam recedere iuffit, nec pa® nem dominicum eidem detraxit, fed perinde ut alijs obtulit, uteug certo Cciret qualis effet: id quod miniftri cedefiarum non itacertd de accumbentibus Cemper nouerunt. Nec peccauit hicquicquam dominus,nec Canaum canibus proiecirie uidetur. Nam diligenter admonuit cum dominus de omnibus,de quibus eratadmonent dus,ipCe ueroilla omnia audiens amp;nbsp;intcUigens. nihilominus inter fandos hxrei,amp; fe pro fideli,non pro porco,uenditat,amp; tanquam fidelis de pane amp;nbsp;poculo participat.Qua hypocrifîtamen graue tn Ce dei iudteium prouocauit. Quemadmodum hodie quo$ omni, bus hypocritis hic cibus amp;nbsp;potus Cacer cedit ad perniciem corporis amp;nbsp;antmæ.Neq; uero eötammauit hypocritae in cerna domini prae, fentia altos accumbentes fideles Chrifti diCcipulos : quemadmodii nehodiequidem fideles polluuntur, tameth cernant plurimos Ce, cum accumberehypocritas. Non enim cornant cum eis utcum hy pocritis,Ced lanquam cum fidelibus.Sibi interim no alijs nocet, fibi cadit amp;nbsp;perit. Cibiiudiciu manducat amp;nbsp;bibithypocrita, fidelis aute fide Cua uiuit Qua de re diximus in aliis Cermonibus.

Et quamuis infantes reputenturin numero amp;nbsp;eccleha fidelium. Infantibus cœnætarnen non Cunt capaces.Ea in re turpiteraberraueru nt uete, non inßiiu. res:idquod in Sermone de baptiCmo admonui. Non exciduntui^ te cana, ta ætcrna infantes, etiamfi decedant ex hoc Cxculo fine hoc cibo toyfticQ, Hic mfthutus eft adultis, non infantibus. Probet Cemetip,

DE COeNA DOMINU fiim homo, inquitapoftolus, amp;nbsp;fie edatdepane, amp;nbsp;bibat de calice. Et dominas,Hoc facite,inquit,in mei memoriam. Et iterum, Mot' tem domini annunciate donec uencrit Quælaneomnia in adultis, non infantibus locum habent.DiUgenter autem mox à pueris infti tuendifuntliberi noftri,ut myfteria mature intelligantamp; frequen, tent. Hoe ipfum filijs Ifrael praecepit dominus, dicens, Si fiIij ueftri dixerint ad uos,Quis hic cultus ueflerlt;iefpondebitis,Viaima trau' fitus domini eft, qui tranfiuit uel przternt domus filiorum Praei cum caederet Aegyptios,amp; domus noftras liberauit . Certe minime nobis committendum, ut in liberis noftris inftituendis fimus feg' niores, eum beneficium acceperimus praeclarius,quam ifti.

Huic quarftioni affines funtaliae,An torna quamuis ob cauffam uel necerfitatem priuatim (it inftituendalt; An deferenda argris uel decumbentibus 1 1An applicanda mortuis, ideft an offerenda pro An contra defundisad impetrandum cis refrigeriumi !Scio quid hte dicatur imminentid amp;nbsp;fiatuulgo. Incidit peftis, famts,bellum, autcali intemperies, mala fit ca mox celebrari iubetur cerna, ut hac uelut expiatione calamitas au' na ceto feratur.Rurfus,aegrotat aliquis,alius tabefcit fame, amp;nbsp;affligitur om brgndd. nium rerum inopia, petit amp;nbsp;hic à faccrdote ut cernet, quo morbus hac ceuprobatiffima medicina curetur,ac fames amp;nbsp;egebas tollatur. Cacterum haec non eft legitima cernar ccIcbratio, fed prophanatio foeda. Nam dominus non inftituit piacularem hoftiam contra om , nbsp;nbsp;nbsp;nes calamitates, qua placariuoluit, fed memoriam mortis fur,amp;

debitam gratiarumadionem. Nety uero ei quicquam offerimus cornantes,propter quod fit nobis propitius, ac hoc à nobis malum aucrtat,bonum uero defideratum nobis largiatur,uerum pro aece, ptis beneficijs agimus gratias. Licetalioqui calamitatibus opprerfiS uota,ideft preces,offerre domino,fed non licet myftica eius facra in alium couertere finem, quam ille inftituit. Nec habemus ulla exem pia, quç doceant ullos uiros fandos fic ufurpaffe unquam domini cernam,ficuti illi faciunt. Acceperant filq Ifrael epulum agni pafclm lis in commemorationem liberationis ex Aegypto, amp;nbsp;ut grati effe pergerent benefico domino : quantum uero admififfent piaculu,fi toties epulari inftituirfent,quoties calamitatibus preffi , liberatione ambiui(fent,amp; hoc quidem opere perfero ambiu (fent? Illi ipfi Ar cam ferderis à domino acceperantin fymbolum diuinarpræfentiæ amp;nbsp;certi auxilij, fed cum illam contra fineminftitutum in caftra de, tuliffcntin lioc utperipfamconfequcrentur uiamp;oriam,ipfiquide fugati amp;nbsp;erfi funt,et arca ipfa abduamp;a eft à Paleßinis in captiuitate.

Rurfus,fî cana dominicft publica totius cedefiz in unucoHc'

BECAD. V. SERMO TX. ,8 été epulum fairum, in quo debet fragio, diftributio, comeftio amp;nbsp;Priuatm potatio fieri, iliac; declarari amp;nbsp;obfignaricomunio corporis amp;nbsp;fan. nec doni gulnis Chritti:conlcquens eft, cernam domini nulli ne$ fano neq; «grir,n« argro, decumbcniiucaut moribundo priuatim uddomiuelin tern in templo pio ingruendam elTe, neq; pios cernam ad tales priuatos ufus ex=faris cana pofeere po«c. Nam inilitunonem Chriftt domini non oportet hut influueda. manaautlioritateaut confuetudine muiare. Certe Paulus requirit publicum conuentum eedefiæ, amp;nbsp;uniuerfalem quidem certum ad cenam reae obeundam.Conuenientibus uobis,inquit,in unum, Uel ad eundem locum,aut ad idem, nöeft cernam domini fumere, ideft,non editis cernam dommi. Ratio, Nam quifey priuaiam uel fuam aut propria præocoipatin comedendo.Proinde non uult liic priuati qutcq iam fieri. Idem enim in codem loco in condemnatio nem eos conuenire amp;nbsp;ederc cernä domini, ait, qui cernando fefti, nant,non expeélata eedefia,donee omnes eonueneriiii,amp; turn de® mum timuiederint amp;nbsp;biberint. Dicit enim,ltaq; fratres mei,cu con uenitis ad comedendum,alius alium expeàate, (quod fiquis efu, rit, domi edat, nimirumne propter fame praeoccupare cogatur) nc ad condemnationeconueniatis Ergo coma domini non cft priua, u,red publica cerna nulli priuatim danda. Et quoniam non cft pu blicus uel generalis cœtus,quando quatuor uel quin$ cum aegro c0municant,nibil dicunt qui aiunt apud aegros cœnainftrui poffe, fi alijquocp fimul cenent. Praeterea qui» neget exemplu Chrifti amp;nbsp;apoftolorum hic perpetuo effe Tequedumt^Atqui fatis conflat Chri, ftum in publico clt;rnaculo,in coliefta ad fe (uttunc temporis colli, gi potuit ecclefia)ccrnarfe Sed amp;nbsp;Paulus dicit ea in re fecutii fe exem plum domini.ecclefijs nihil tradidirfealiud, quam quod acceperit à domino. Nec; legimus ufpiam in facris literis alios Chrifliapofto los euchariftiam detuliffe ad infirmos,amp; priuatim cui$ pro fua ten satione fedanda cernam inftruxrfc facram.Vbicp uero apoftoli om nes aegros, amp;nbsp;conlcientia perturbatos,uerbo domini confirmareamp; erigere mandant:fed amp;nbsp;orationibus fcdulis docent afflidis fuccur, rere. S.lacobus diligenter fcripfit,quomodo gerant fe fideles apud Idcobi^ aegros amp;nbsp;moribundos, fed delationis adipfos aut celebrationis Eu chariftir non meminit uel uerbo.Ncc uerihmile eft.fideliffimos ec elefie dolores apoftolos,dirfimulaturos, fi credidiffent id maxime adfalutem noftram pertinere. Monuerutnos fæpe de rebus longe minutioribus. Ac certum eft,omnia illos cedefia docuifre,qux ue, t* pietatis amp;falutis funenunc huius ne uerboquidc meminerunt.

Obqciuntillud cx Acta apoftoloru, Et frangente^ per fingulas Ado.i.

M 2

DË COENA DOMINI.

domo, panem, inuicem Tumebant cibum cum exultatione amp;nbsp;fim' plicitate cordis laudantes deum.Czterum is locus pertinet ad cor, poraiem amp;nbsp;nutritiuum,non myfticum cibum. Sequitur enim, pvta ?amp;ß(avop TOlt;?it,Tumebantinuicem cibum uel alimcntum.Proinde ut apud Ifaiam in ,8.cap. panem frangere pro cibare ponitur, ita hic quo$. Ditiores enim fuppeditabant tenuioribus uiau,idfy facie' bant ditiores animo hilari,non fubtrifii: amp;nbsp;qui percipiebant benefi cia,laudabant deum. Quodfiquis pertinaciter contendat apofto' Iosin priuatis tedibus canaffe, refpondemusid nihil facere ad cauT fam præfentem ægrorum,acad priuatâc6munionc. Priuaiæenim irdcs tune illis templorum uice fuitfe dixi fuperius. Ergo non cero narunt in priuatis ædibus propter ægros cibandos pane Eucharilt; ftiæ,fed quodin eas confluxiffer uniuerfalis cius loci ecclefia : ficuti amp;nbsp;Aâo.2o.cap.apparet.Sicuti amp;nbsp;in perfecutionibus fieri cofueuit. Rurfus obijciu ntjuetcres Euchariftiam uindis ad carceres, amp;nbsp;deccT furis uiatici loco mififfe. Verum alibi diximus qua de cauffa id fece rintantiqui. His iam addimus humanäconfuetudinem non prar, indicare uerbo dei. Cômemorat beatus martyr Irenaeus,Romanos cpifcopos folitos fuifle euchariftiam tranfmittere epifcopis aliunde Romam uenientibusinfignum cofenfionis feu concordiae. Atqui is ritus non fuit omnibus epifcopis vulgaris, necufurpatur hodie in ecclefijs.Vndcconfequenscd multaucteribus fuitfemufu (qua, le illudquoq, fuiffeiamante diximus, quod Euchatifèiam dede, runt infantibus)quænobis nullam interim legcm conftituunt.PoT Tent uel hodie uiri boni priuatam admittere canam,ad tempus, his qui nondum plenum cœnæufum intellexerunt. Verum quis hinc eoilegeritiure ab omnibus fieri debere, quodindulgentia fit à qui, bufdam(Quod fiomnino amp;nbsp;cocentiofe perrexerimus affercre uia, ticum il!ud,renafccturcxeo(quod iam feculis aliquot receptu uidi mus)fiducia in ipfam perceptionem (aeramenti, quafî propter cam gratifimusdomino,difcedentesfy ex hoc fzculo,reaa cuolcmu, ad calcs,fine Euchariftia autem percepta deferamurrefla adinfc, ros.SubnafccntuF amp;nbsp;alqerrores plurimi. Ne$ uero ulla neceffitaS cogit aegris deferre Euchariftiam. Vtenim captiugeitra falutis periquot; culum abfuntà celebrationecœnrrfic etia ægri ac moribundi.Cæ, terum cum fîntinterim per fidem neram colligati corpori Chrifti, ecclcGæ, licet corpore abfintcœtui facro, mente tamen prarfentes, omnium bonorii fpiritaliu participes funt.Hiscnim fatis eft quod, ZW.a^fr dii ptrualetudincpotuetut, femperfacris adfuctut myfticis. Epulu pafchalc no ubilibet exhibebatur,fcd Hierofolymis diitaxar,unoin loco

DECAD. V. SERM 01X. 13, !oco.Atquotputamus per ualetudinem corporis male afferam,amp; propter feniu ex regnotam amploHierofolymas attingere no po, tuiffe/ Et quamuis nemohis in facculo quicquam deferret ex carni bus agni,nihilo minus tame communicabantenm tota Ifraelis ec, elefia. Quis autem dubitet per aduentum ChrilW, conditione Chri flianorum minime faôam erfe deteriorem!

Pro mortuis non eft inftituta Cerna myftica a Chrifto domino Promor, fed pro uiuentibus duntaxat:crgo pro mortuisnon eft celebranda tuis non g corumueapplicandarcdemptioni.Qui fine fide moriuntur,fubeut ferenda eft rcamp;a indicium condemnationis Qui uero mortui funtin Chrifto, Etubrè iam nunc choro feniorum inferti ante agnum ftantes concinunifà. remum Haleluiah.Nam certiffimam erfe falutem animarum fide hum à morte corporea, demonftraui in fermone de Anima.Quod nero n6nulliobijciunt,ueteres meminiffe oblationis pro mortuis, nihil ad nos pettinereputamus.Scripturæ enim Canonicae citra co traditionem credimus: patribus non credimus, nifi quatenus fut nobis approbantfcripturis canonicis. Nec ipfi (ibi aliter credi uo„ luerunt. Proinde fi ueteres fentiunt Cernam effe facrificium, amp;nbsp;hic pro refrigerio animarum defuntorum offerendam, non recipi, museorum fententiam, utpote non congruam fcripturis canoni, cis,docentibus Cernam à domino non in hunc finem effe inditu, tam,ergo abufu Cœnæ deum exaCperari magis quam placari:imd nullum effe opushominis quantumuis bonum,nedum uerbo dei aduerfum,quod fan tificare po(fit,cumea prxrogatiua fit folius meriti filq deirpræterca animas defuntorum noerfein huiufmodi flatu in alio illo feculo,ut iuuaripoffintaut debeant ullis huius fe euh operibus.Porro fi ueteres per oblationem inteUigunt facrificiu Iaudis,non repugnamus,quo minus fiant pre mortuis oblationes, hoc eft ut gratia: agantur dco,laudeturfy bonitas eius qui ucra fide donatos cuocarit ex hoc mifero fæculo,coniunxetitfy angelorum amp;nbsp;omnium beatorum agminibus in aeterna illaomnium gaudio, rum patria.At comam propter defunaosceicbrare,nulla iubet ue, ritas uel pietas.

Ac in Sacrificio uel oblatione diftinguimus. Eft enim facrificiu Sderifrm expiatorium,eft amp;nbsp;facrificiumeöferfionis uel laudis. Expiatorium dipte,a# offerturpro expiandis uel purgandis peccatis, adeofy amp;nbsp;pro fatisfa piatiemisc amp;ione pro peccatis. Id nequiteffe fine morte amp;nbsp;fanguine :quod confefok» apoftolus diferteoftenditin g.cap.ad Hebræ.Tale uero Chriftifa= nis. crificium eft (cui typum praetulere omnia omnium fandorum ue uris teftamemi facrificia)quiamp; faccrdos amp;nbsp;hodia femcL femet,

M

DB COENA DOMTNY.

ipCam deo patriobculit, dum in cruce piifus amp;nbsp;profufo fanguîne innoxio expirauit. Talc Tacrificium hodie Caena non eft,fed com± memorano mortis,uelfaertfieq femel peragi in cruce. Nc$ enim Chriftus iterum facrificari uel debet uelpoteft,qui femel oblatuS fuffidt expiandis omnibus omnium frculorum deii^hs . Quor, fum ergo Iterum facrificaretur'^ Neep à quoquam hominumfïliu9 deifacrifïcari poteft,qutea de cauifa femeiipfum femel deo obtu' Iit,quippefacerdos m aeternum fecundum ordinem Melchizedek.

Proinde mintfter eedefiæ Chrifti corpus amp;nbsp;fanguinem Chrifti incarna pro uiuentibus in eedefia non facrificat:fed cum tota cede fa commemorationem peragit facrifieq in cruce femel perafti. A quo alibi dixi amp;nbsp;Cœnam denominari poiTe facrificium, eó quod faenficq femel perafti à Chrifto facramentum fit.ficuti amp;nbsp;S Augu' ftinus fcriptum reliquit. Confdfionis uero facrificiumlaudis eft 81 gratiarumaaionis,quod nos deo offerimus pro redemptioneet be neficijs dei gratis ecdefiz collatis. Hiccum temper offeramus deo Orantes, maxime uero peragentes cuchariftiam.uel célébrantes Cœ nam, Crna à ueteribus appellata eft facrificium, eo quod in ipfa gratias deo agamus pro liberationeà morte amp;nbsp;pro hereditate do^ nata uiiææternæ. Offerri autem hocCacrificium deo promifeueab uniuerfali ecdefia comante,non a folo miniftro cedefir, pro uiuen tibus in ecdefia,fupra diximus.

De Finibus nbsp;nbsp;Cum autem haftenus,quantum neceffitati huius caulTz feruire

Cœnœdo, uidebatur,amp; quantum noAra potuit praedare exilitas ac inopia,ple miniae, rafep Cœnæ circumftaniias, uei quaeftiones de ipfa proponi folitas excufferimus.fupereft ut amp;nbsp;ad finem propter quem Corna domini à domino inftituraeft (qui locus fanc inter prarcipuos non temere numeratur) explicandum defcendamus.Eum uero indeferiptione Cœnæ ab initio protinus huius fermonis cnumerauimus. Domi' nus enim pane et uino in facrum nobis epulum appofito;fuam no bis promirfionem amp;nbsp;communionem uoluit atteftari, donalp fua nobis reprarfentare amp;nbsp;fenfib us fubqcere,uifibiliter quoep in unum corpus colligere,mortem deniq, fuam in memoria fidelium retine re,amp;oamp;er j nos noftri admonere, laudis amp;nbsp;gratiarum axionis ma xime. Atep haec quidem omnia figillatim exponentes profequti fuquot; mus tn generali confideratione uel tractatione Sacramenioruin:ea dem ergo in præfenti dunraxat refricantes perftringemus, ea paulo copiofius tradaturtqua rex illis difputanda proueniunt.

BotmutT Crterum per communionem intclIigofocietatem.coniunClio, romifM' nem uclparticipationem Chrifti domini, qua ipfe per fpiriium fuu (cio.

DECAD. V. SERMO IX. 140

fetotum nobis infinuat atty conjungit, nos^eius per fidem parti, ne c toxt, cipes efficimur,ac ipfi conneâimur : ita ut peripfum liberati à pec, „wnioiem cato amp;nbsp;morte,in iplo uiuamus haredts uitæ xtetnæ,ac ipfe uiuat /uam nobis .in nobis,ac totus nofter fit qutmadmodü ipfi fumuscius toti.Nc$ autflew.

aliud effe dicimus communionem corporis amp;fanguinis domini. Nam corpore in mortem pro nobis tradito, amp;nbsp;fanguine in rcmife fioncm peccatorum noftrorum cffufo,effelt;fium cft,ut purgati à pec catis,!pfius membra faamp;i fimus, ac ipfe iam uiuificct, amp;nbsp;ucluti ali, mentum uiuificum fuftentet nos : unde etiam ipfum,utpote cibum amp;nbsp;potum uitç.edere amp;nbsp;bibere dicimur.Itaty promiffio,cuius modo meminimus, amp;nbsp;ipfa aliud non eft, quam ipfum dei ucibum, quod nobis annunciat in folo Chrifto effe uitam.Chrifium cnim corpus fuum uadidifle in mortem, amp;nbsp;eftudifle fanguinem in remitfionem peccatorum noftrorum, ut credentes ipf i habeamus uitam aeterna. Cacterum hare promiffio amp;nbsp;communio Chrihi non nunc primura ad nos in Cernaaut per Canam defertur.Dominus cnim deus no fter mox à mundi initio uitam amp;nbsp;remiflionem peccatorum Adar amp;nbsp;femini cius pet Chriftum promifit : deinde eandem promiflionem cum Noe, Abraham, Mofeamp; Dauidc, alrjsqj patribus renouauit. Et patres communicate cum Chrifto, bonotumfy eius participes faamp;oseffe, teftis eft apoftolus cum uniuerfa feriptura. At non folis patribus tantum obuenit bonum. Faâaeftamp; nobis promiffio,amp; delata ad nos communio Chrifti,ac defertur fmgulariter in fanào baptifmo, adde amp;nbsp;in dariflima euangelij praedicatione: praeterea nos illam recipimus fide, per quam Chrifto coniungimur, mem. brafy eius efficimur.Ergo utante Canam, Chrifii non fumus ex® pertes autuacui, fed uiuificati ab co ac membra cius fiue confortes: ita in ipfa aâione,feu celebratione Canarreparatur nobis promif fio,amp; nos communionem illam Chrifti in quafumus,rcnouamus amp;nbsp;continuamus, corpore amp;nbsp;fanguine Chrifti fpiritualiter, uita amp;nbsp;donis cius omnibus uerepet fidem participantes. Atq? hocmodo corpus domini€dimus,amp; fanguinem eius bibimus.Portdcommu itionem illam fpiritualcm, amp;nbsp;promiffionem uita: per Chrifium, ipfc dominus fymbolis uifibilibus, epulo inquam panis amp;nbsp;uini, uerbouel promiffioni fuacadiunAis,uifibiliter attcftatur amp;obfi, gnat,fe uidclicet efe panem amp;nbsp;potum uiuificum:nos autem (fym? bolis, fide amp;nbsp;obedientia fufeeptis) obfignati in nobis promiflionc illam amp;nbsp;communionem Chrifti,fuftmemus, impreflo uel rraieao in corpus noftrum corporis amp;nbsp;fanguinis domini figillo, uel facrae mento.Dcqua rc apoftolus quo$difleruit in 3,ad Corintuc. cap

BE COENADOMTNT.

amp; adR.omin.4 amp;nbsp;nos ex ipCo pluri diximus in generali confide'' ratione faaamentorum.

Conitatur Priufquam de alqs Cœnæ finibus ponds in defcriptione eius. fmttuade dicam, commemorabo quæalq de promitfione amp;nbsp;communione OTpOTab Chrifti profcrunt.Damnant noftram doélrinamtanquam hæretiquot; rgjentid cam. Contendatenim dominum promifirfe corpus amp;nbsp;(angumem Chrißiin fuum uerum, Cub fpecie panis amp;nbsp;uini daturum in cibum amp;nbsp;potum COM. nbsp;nbsp;nbsp;fidelibus,ergo modis omnibus amp;nbsp;fine ulla connadidione credens

dum, ipfum panem naturale domini corpus, uinum fanguinem cfTe,amp; haec ipfa manducari amp;nbsp;potari oportere non tantum fpiritua liter,fed amp;nbsp;corporaliter.ad uitam aeternam. Quod autem ChriftuS corporaliter praefens fit in cœna, adeoty panis cius corpus, uinum (anguis fit, fie probat. Quod dominus dicit,falfum erfenon poteft, quia ipfe ueritas eft. Dicit autem panem effe corpus fuum,uinum erfe fanguinem fuumJtacp panis amp;nbsp;uinum euchariftiæ funtucre realiter amp;effcntialiter corpus amp;fanguis Chrifti, Cui quidem ue, ritati fimpliciter credendum aiunt, licet ipfa ratio, totus mundus, omnes fenfus, amp;nbsp;ipfa natura rerum reclamet. Refpondemus uera effeomnino quae dixit dominus qui ueritas eft : fed eo fenfu quo ipfe dixit ac intellexit,no autem eo fenfu quem nos uerbis eius ob, trudimus. Indagandum eftergo ante omnia quis fituerus uerbo' rum dominiin Cena, Hoc eftcorpus meum, Hiceftfanguis me, us,amp;c.fcnfus.

DegenuinoIfti quidem clamitantuerba domini fimpliciter ad literam erfe fafa uerbo exponenda. Elfe enim uerba tcftamenti : hoc autem non admittere ru domini, ut uerba cius exponanturpertropum. Nos uero dicimus omnes Ii Hoeeßear bros euangelicos amp;nbsp;apoftolicos recenferi fub titulo teftamcti. ergo plumeum, in omnibus amp;nbsp;lingulis feripturaelocis nihil corrumpendum, nihil adijciendum,nihil detrahendum,nifi malediéhoni dei fubiaccre Ib beat. Interim tamen fateri cogimur,infinitas effein diuinisferipm, ris Centen tias,quas fi pergamus fimpliciterad literam exponerejub uertemus cum fide uera, fcripturam uniuerfam,autmedacq amp;nbsp;con traditionis arguere nidebimur. Proferam huius generisunum amp;nbsp;alterum exemplum Scribit beatus apoftolus amp;nbsp;euangelifta loan, nes,Verbum caro fatum eft. At fi pergamus inhzrere uerbis,dice, mus deum mutatumerfe in hominem. Sed quia hic fenfus fidei amp;nbsp;feripturz cotrarius eft.Deus enim immutabilis eft:amp; ChriftuS deus amp;nbsp;horno uerus eft,naturis non immixtis aut conuerfis, fed in fuis proprietatibus permanentibus, admittimus expofîtionem.quçna, dit Verbum aflumpfiffe carnem, deum fatum elfe hominem. Et

DnCAD. V. SERMO IX. 141 hic quidem fenfus non eft alienus a feriptura: Paulus enim dicit fis lium Jet nufpiam arfumpnife angelos,fed fernen Abrahæ.Proinde uocabulum Ed,exponunt orthodoxi cum apoftolo per aCTumpfit. Qua de re pluribus egit beatus Theodoreius in Polymorpho fuo. Dialogo 1. Rurfus apudeundem loanncm dicit dominus, Pater maior me eft:inæqualitatemadorandæ trinitati obtrudemus,quot; coti tenderimus uerba domini abf$ interpretatione fimplicitereße acci pienda. Adhibitis autem locis alqs, amp;nbsp;in confilium aduocata fide, dicimus filium iuxta diuiniiatem patri zqualem erfe, fecundum hu inanitatem minorem,iuxta illud prophetae apudapoftolum quoq, Ufurpatum in hoc argumento,Minuifti cum paulo minus ab ange lis. Legimus in euangelio Chriftum dominum habuiffe fratres, amp;nbsp;loanncm apoftolum appellari filium Mariae, Matiam matre loan, nis.Quis autem, nifi Htluidiana labe infea:us,contcndit illa expo* nenda cneadliteram lt;nbsp;!pœfercim cumalq loci feripturar manifefte tcfteniur, fratresappellatos, qui reuera erantpatrueles amp;nbsp;ronfobri, ni,affines uel eöfanguinei : fed amp;nbsp;circüdantia loci apudloan.in 1,, capeuincat Mariam loanni ut matrem filio elfe commendatam.Si liero Ita tumultuarilibet,utillishaAenus licere experti fumus, da, mantibus, amp;nbsp;clamando repetentibus, Hoceft corpus meum,Hic cft fanguis meus,Hoceft,Hic eft,Hoceft,Hic eft.Eft,Eft,Eft, repete, mus amp;nbsp;nos. Verbum caro faaum eft, fatlum eft,faélum eft Pater maior me eft, eft, eft. ChriduS fratres habet, fratres inquam, fratres habet.Scriptura hoc habet Veritas fic dicit. Verum quis ex his mo, leftisamp;odiofis clamoribus amp;nbsp;pertinadrfimis rixis frudus redibit ad ecclefiam'Quomodoædifïcabuntur auditores! Quomodo pro, pagabiturgloria derfQuomodo illuftrabitur ueritaslt;!Nece0itas er, go cogit nos fateri alicubi recedendum efle à litera, fed non à Ten, fu,fcnfum autem adfcrendum quem ipfa fïdes, quem alij feripturæ loci cum hoc collati. quern denicy locicius circuftantir, præceden, tia cum confequcntibus fpontc fua fuppeditant. Interim à fimpli Qpdndi, citare uerborum non facile difeedendum elfe, clamamus etiam ipf recedenda amp;nbsp;inculcamus.Verum ubi cogitabfurditas. non rationis, fed picta à litera. tis,amp; fcripturarum repugnantia , amp;nbsp;cum articulis fidei pugnantia, dicimus,afferimus amp;nbsp;coiitendimus,pium,imdnccefrarium effe re, cedere a litera amp;nbsp;(implicitate uerborum. lam uero cogere nos illa ipfa quæ modo commemoraulmus recedere a litera in his domini uerbis, Hoceft corpus mcu, Hiceh fanguis meus, folidis feripturæ argumentis demonftrabimus, fi prius genuinum amp;nbsp;uctete fenfum uerborum folennium paucis cxplicauctimus.

DÉ COENA DOMINI,

pfluf ex. Dominus pane difcipulisfuis in eadem menfa accubens mand pofaio uer propria porrexit.Etcü unum modo corpus uerü,humanum amp;nbsp;na, borum ca= turale haberet,hoc ipfo utiep uero corpore fuo pan cm, non corpus nœ,Hoceft uel alienum uel hoc ipfum fuum difcipulis porrexit. Neqj obturbat corpui nbsp;nbsp;nbsp;quodS.Auguftinus enarrans Pfal „.ilIud de Dauide citat, Et fere* nicum. batur in manibus fuis: quibus moxfubiungit, Quis uero portatur in manibus fuis.Manibus aliorü poteft portari homo,manibus fuis nemo portatur.De Dauide ergo id non intelligitur,fcd de Chrifto. Ferebatur enim Chriftus in manibus fuis, quando cömendans ip' fum corpus fuiï,ait, Hoceft corpus meuro. Ferebatenim illud cor, pus in manibus fuis. His enim ucrbis S. Auguftinus non affinxit duo corpora CliriÜo humana, fed fenfir corpus liumanütulitfe in fuis manibus corpus facramentaie,id eft ipfum pane qui eft corpo, ris ueri facramentü.Significanter enim dicit, Commendans corpus Aium,ferebat illud corpus in manibus. Na Concione fecunda ijf, dem prope uerbis,pauculis modo mutatis,Quomodo,inquit,fere' batur in manibus fuis^ Quia cum comendaret ipfum corpus fuum amp;nbsp;fanguinem fuum,accepit in manus fuas quod norunt fideles: amp;nbsp;ipfe fe portabat quodamodo cu dicerct,Hoc eft corpus meum. Qui bus uerbis manifefte declarauit fe non fentire ipfum corpus Chrifti naturale,Chriftu corpore fuo naturali porrexifTc^ifcipulisifed hoc quod norunt fideles, nimirum facramentu uel ihyfteriu. Sequitur enim,Et ipfe fe portabat quodamodo (obferuate quæfo illud quo, dammodo) cum diceret. Hoc eft corpus meum. Proinde uerba illa folennia,Hoc eft corpus meum, quod pro uobis frangitur: amp;, Hic cft fanguis meus, qui pro uobis effundiuir,non alium fenfum ha« bere ponunt,quam hunc,Hoc eft memoraculü,memoriale uel me, moria,fymboiüuel facramentu corporis mei pro uobis traditi. Hic calix,uelipfum uinü potius in calice, fignificat aut repræfentat ucm bis fanguinë meum femel effufum pro uobis.Sequiturenimin uer bis domini folennibus,quod mire hunc fenfum confirmât. Hoc fa cite in mei cömemorationc. Quali dixerit, Nunc quidem præfens ante oculos omnium ueftrü obuerfor: moriar ante amp;nbsp;afcendam in

erunt traditi mei corporis amp;nbsp;effußeruoris pro uobis. Tunc frangite pane amp;nbsp;manducate, pocuiu diftribuite amp;nbsp;bibite, amp;nbsp;hæc in meime, moriam facite, laudantes mea in uos collata redemptionis amp;nbsp;uitx beneficia.

Quanqua uero hæc interpretatio calumnijs amp;nbsp;couitijs tantum Ron opprelfa,abominabilis ceperitefcplcrifcv?ucram tamen, ge, nuinam

(BËCAD. V. SERMO tX. 141 Ruinam,Somnium uetuftiOimäeffe conftat. Tertullianus Iib.con tra Mart,4.Chriftus acceptu,inquit,pane amp;nbsp;diftributum diCcipuks, corpus fuü iUü fecit, Hoc eft corpus meu dicendo,id eft, figura cor poris mei. S.Hierony.in euang. Matth. Quomodo in præfigura^ tione Chrifti,inquit, Melchizedekfummi dei facerdos uinü amp;nbsp;pa* nem proferens fecerat,ipfequog ueritatc corporis repræfentarct. Chryfoft.Homel.in Matth.8;.Si mortuus lefus no eft,inquit,cuius fymbolü ac fignü hocfacrificiu elK S.Ambrofius in t. ad Corinth, n.cap. Qyia morte domini liberati fumus, ait, huius rei memores in edendo amp;nbsp;potando,carne amp;nbsp;fanguine quae ^ nobis oblata funt fignificamus. S.Aurel.Auguftinus non uno loco in eandem locu, tionum clarfemconijcit has locutiones, Sanguis eft anima, Petra erat Chriftus,amp; Hoc eft corpus meum. Videamus ergo quid dicat de illis locutionibus, utintelligamus quid de uera huius, Hoc eft corpus meum,interpretatione iudicemus. Lib. Quxft, 3.in Leuit. quæft.57.R.eftat, inquit, ut illud appelletur anima, quod fignificat anima.Soletautcres quæ fignificat,eius rei nomine,qua fignificat, nuncupari. Sicut fcript ueft, Septe fpicæ feptë anni funt. Non enim dixit. Septem annos fignificant.Et feptem boues,feptem anni funt, Ct multa huiufmodi.Hinceft quoddiéfü eft,Petra erat Cliriftus.No cnim dixit,Pctra fignificat Chriftu, fed tanqua hoc effet, quod utiq; per fubftantil hoc no erat,fed per Bgnificationc.Sic amp;nbsp;fanguis,quo niam propter uitale quanda corpulentia anima fignificat, in facra, mentis anima didus eft.Tantii ille. Idem Auguft,contra Adiman# turn cap.tz.Sic eft fanguis anima,quomodo petra erat Chriftus. Et iterum ibidë.Polfum etiam praeceptu illud (de fanguine anima pe, coris,amp;c.)interpretariin fignoerfe politu. Non enim dominus dti bitauit dicere, Hoc eft corpus meum, cu lignum daret corporis fui.• Hçc ille.Obfcura aut dubia effe hçc Auguftini,ne Chorebus quide dixerit. Coniungat his qui uult quæ idem hic authorclare tradit de figurata locutione lib.z.connaaduerf.legis cap.9.

Sed delinamus humana proferre teftimonia de genuina amp;nbsp;netu ftiffima uerborum Chrifti,Hoceft corpus meum, expolitione, per* gamus potius folida ex fcripturis,quæ amp;nbsp;promifimus comemorare Démontra argumenta,quibus euincamus recedendu à litera neceffario, amp;nbsp;uer do tropici ba Chriftiad cum quem diximus modum explicanda effe p tropu. locutioni:

Principio conftat dominii in præfenti inftituiffe facramentum: in uerbi: unde manifeftu eft eo modo locutu elfe, quo folet fcriptura alias in canœ,Hoc negotio facramentario,utcum dicit Circücifionë elfe fœdus domi, eft corpus ni,Agnumeffe tranatum domini, Sacrificia effc amp;nbsp;peccata, amp;nbsp;fan, meum, N X

DE COENA DOMINT.

élificationes, Baptifmumefelauacrum regenerationis. At demon ftrauimus huius DecadSermone 6, has locutiones omnes admit' iere expolitione.Admittit ergo amp;nbsp;hzclocutio,Hoceft corpus meu, Hiceft (anguis meus,expofitionem,quia facramcntalis eft.Admit* lit autem unlgarc illam, quam certiffimumeft receptam amp;nbsp;ufurpa, tameffe àcatholica ecclefia ab apoftolorum temporibus,imo amp;nbsp;i patriarcharum farculo ad nos ufy.figna accipere rerum fignatarii uocabulauei nomina,ut interim de fubftantia earum nihil partici' pent, fed in fua natura propria permaneant.

Hue acceditquod dominus in euangelio fecundu Lucamcpulu pafchale coniunxit cum cernahae dominica noftra,adeoty amp;nbsp;hanc in illius locü fubdituit: ut nihil mirum fit fi in cana noftra dixerit, Hoc eft corpus mcu.Nam in epulo pafchaii dicitur, Agnus eft tran litus domi. Quod quidc locutionis genus non erat obfeutum apo' Boiisintelligcntibus agnum hunc memoraculum elfe tranfitus fc mei peraéli. Ex illa itaq intclligebantpane domini à domino ipfis oblatum corporis elfe memoraculum. Alloquienim m rebus mul, to minoris monentidiligenter percontabantur de genuino uetbo# rum fenfu dominii.Atin prarfenti nihil interrogarunt Erant enim omnibus fandis locutiones facramentales perfpeamp;iflimar..

Praeterea fi pergamus (impliciterad litera uerba canaeintellige' re,confequcns erit dominum nobis corpus amp;nbsp;fanguinefu^m cor, poraliter hauriendaobtuliffe.At in quem fine oro obtuliffct,nifi ut ea corporaliter haurientes uiuamus! Car tcru uniuerfa fcriptura ea, nonica doceruitam uel faluteamp; iuftitia noftra fola fide(quar amp;nbsp;fpic ritualis manducatio eft)in traditum corpus amp;nbsp;effufum fanguinem, nullo autem operenoftro, nedi i corporali manducatione corporis Chrifti,quam ipfe alibidocet nihil ptode(re,canftare. Cum autc no fit niliuna eaty fimplicilfimauiœ amp;nbsp;iuftitiæ parandae ratio, perfo* iam fide, non per opus manducationisnoftrae,ne$fibiipficotra' dicatferiptura , certe huiufmodi opus manducationis non inftituit dominus: amp;nbsp;iccirco expofitione recipiuntuerba folennia canae.

Si panis effet uerum amp;nbsp;naturale corpus domini, omnino fequet retur etiam impios hoc pane participantes, percipere corpus Chri' fti,adeofy carnem eins fieri cibum uentris: cum careant illi mente fidefy.Verum ab ea cogitatione utabfurda amp;nbsp;indigniffima omneS Ihndiabhonent.De qua re pauio poft dicam plufcula. Recipiter# go interpretationem lententia Chrifti,Hoc eft corpus meum.

Vniuerfa fcriptura canonica teftatur dominum Icfum Chriftum Æmpfilfe de intemerata uirgine corpus corpori noftro,id eßhu' mano,,

DECAD. V. SERMO IX. 14; mano, peremnia conrubftanuale,imó faamp;um elfe illum nobis per omnia fimilcm, excepto peccato. lam uero confiat ipfum de uero corpore fuo fenfibililoquutu,cum ait,Hoc eft corpus meum. Nam addit. Quod pro uobis frangitur,uel traditur. Veru enim, naturale, fenfibile,uclhumanum pro nobis traditum et mortuum eft. Athoc Rufpiam apparet in pane,uclfub pane. Recipiunt ergo ucrba do, mini interpretationem.

Certe fi domini fentenua fuiffet ex pane facere corpus, ex uin# fanguinem iuxtapotentiam qua uerbo condidit omnia,fimulat, dixi«ct,Hoceftcorpus mcum,panis fuiffct corpus Chrifti,amp; illud ipfum corpus quo de Ioquebatur,mortale, paffibile amp;nbsp;palpabile,ui fibilefy.Dixit enim amp;nbsp;funt: ipfe mädauit amp;nbsp;creata funt. Dixi^ Fiatlux.amp; faéla cft lux,amp; huiufmodi quidem lux, quæ amp;nbsp;fendre, mr amp;nbsp;luccreuCarterum in Coma nihil uidemus in manibusChrfo fti,quàm panent,nullum corpus.Proinde mens faluatorisnon fuit hifee uerbis,Hoceft corpus meum,condereautfacere ex pane cor, pus. Alioquicnim faaum fuiffer.

Nee eft quod hicnobisnebulas fuas fpargentesofiundant amp;nbsp;fit COS fuos allinantputridç ftruamp;uræ, utentes uocabulis Ineffabiliter, fupernaturaliter,inuifibiliter,non qualitatiue,non quantitatiue, nö utin loco.Hisenim omnia fua,aliud interim effeauri, miro dei iu dicio,fubucrtunt. Si enim myûerium hoc ipforum ineffabile eft, quare utuntur hifee uocibus cffentialiterjubftantialiter,realiter, cor poraliter'! Effantur certemodum præfentiæ,qui ficloquuntur.Si lu pernaturalicer eft panis corpus Chrifti,quare ipfi adijciunt natura, liter.Si uero panis eft corpus Chriftiinuifibiliter,nequit eflecorpo, raliter.nequit etfeuerum corpus, cuius proprietas eftuifibile effe. Quis non rideat,fiaudiarignem alicubiardere amp;nbsp;fplendere lumc, fed frigide amp;nbsp;fine luce lt;nbsp;Si non adeftqualitatiue,quantitatiue,amp; ut intoco,ergo corporaliter non adeft. An non corporum funt quan, titates, qualitates amp;nbsp;locust Audite enimquid Auguftinus dicat,ad Dardanum de præfentia dei, Spacia locorum tolle corporibus, in, quit,nufquam erunt,amp; quia nufquam erunt,nec erunt. Tolle ipfa corpora qualitatibus corporum,non erit ubi fint,amp; ideo neceffe eft ut non fint.Nos ergo ne fpoliemus corpus domini fuis proprieta, libus amp;nbsp;fic negemus ueritatem corporis eius : rurfus nein eadem fcntentia adducamus tot cotraria amp;nbsp;abfurda, exponimus uerba do mini,Hoc eft corpus meum, hoc eft memoraculum corporis mei: tael,Hoc fignificat corpus meum.

facm uocula ES T,fubftantiucaccipienda eft in uerbis doming N

DE COENA D0MINT.

Hoc eft corpus meum,confequitur panem conuerti in arne Chri' fti.Sed hoc non fieri omnes fenfus arguunt,manente fubftantia no uncum accidentibus panis. Neceffe eft ita$ utaduerfarq inteHigat inhoc,cum hoc,uelfub hoc effe corpus Chrtfti. Verum ita difceffe, mnt amp;nbsp;ipfià (implicitate uerborum domini,dicetis. Hoc cft corpus meum:amp;non. Sub hoc eft corpus meum.

Rurfus fi uerbis prælcriptis affixi ne latum quidem pilum ab qS citra facrilegium deflexerimus,cur obfecro aufi funtuerba quæ ca^ licis uocantalio prorfus modo recitare S.Lucas amp;nbsp;Paulus,quam S. Matthæus amp;nbsp;MarcusC Hi enim uerba facri calicis fie reddunt, Hic eftfanguis meus,qui eft noui teftamenti,qui pro multis effunditur in remiflionem peccatorum.llli uero fie commémorant, Hoc poen Ium nonum teftamentum per fanguinem meum,qui pro uobiscf, funditur: amp;, hoc poculum nonum teftamentum cft in meo fan# guine.An uero exiftimamus nihil differentiæ elfe inter fanguinem Chrifti amp;nbsp;inter nonum teftamentum ? Nonum teftamentum finit poft leremiam Paulus elfe plenariam omnium peccatorum remif, fionem.Ac idem ille dicitfanguinc Chrifti hanc peccatorum remif fionem erfe partam.Quis uero fuerit tam impudenter contentiofuS utaudeat afferereipfum poculum,aut uinum in poculo realiter amp;nbsp;fubftantialiter efferemiffionem peccatorum^ Quid quod poculum uel calicem,non uinum, non potum, cogemur fateri ucl fanguine Chrifti,uel nouum teftamctum, aut remiffionem peccatorum effe, fi pergamus literx inhaerere mordicus ^ Non enim dicit dominus. Hoc uinum,red Hoc poculum. Libenter autem hic propter abfur, ditatem uitandam admittimus tropum.quarc ergo in çquali cauffa fumus iniquiores^ Ergo ficut poculum uel uinum eft teftamentum uelremiffio peccatorum, ita poculum uel uinu cftfanguis Chrifti, eadem$ratione panis eft corpus Chrifti.Poculum autem fubftan, tialiter non eft peccatorum remiffio autfanguis, fed facramentum (anguinis Chrifti quo dedicatum eft teftamentum nouum,amp; no, bis obtenta plenaria peccatorum remiffio : ergo panis cftcorpus Chrifti,quia facramentum eftcorporis Chrifti.

Firmum quidem eft argumentum quod produximus,fcd non minus firmum futuru fperamus, quod modo produdluri fumuS. Dominus cernam facram peragens, Hoc facite, inquit,in mei me, moriam.Acea uerba non permittut, ut eorum prarfentiam realem ftatuamus, quorum meminiffe debemus. Quis enim eorum me^ minine dicitur,quæ coram prarfentia contcmplatur?Non debemus autem recedere afimplid fignificatione reminifeentiar, aut memo^ rix,

DECAD. V. SERMO IX. 144 fair, præfertim cum Paulus dicat, Mortem domini annunciate donec ueneritlnde enim fie colligimus,Cuius memoria peragitur do nec ueniatuel redeat,is certe non prüfens habetur fed uenturus ex, petatur ; ergo corpus domini naditum pro nobis,cuius memoria peragitur in canamyftica,non habetur przfens. Venturumenim expetatur.

lam amp;nbsp;loci illi qui de relinquendo per Chriftum mudo, de abelt; undo hinc Ioquuntur,non admittunt fimplicem uerborum cœnæ interpretationem.Expedit uobis.inquit,ut ego uadam. Si enim no loamp;hiC. abiero,confolatorille non ueniet ad uos.Sin autem abiero,mittam ilium ad uos.Itcm,Exiui à patte,amp;ueni in mundum:iterum relink quo mundum, amp;nbsp;uado ad panem. Et iterum. Et pofthac non fum in mundo: amp;nbsp;hi in mundo fount, amp;nbsp;ego ad te uenio. Pugnantfand hæc Abijfle hinc. Amplius non elfe in mundo,Reliquiae müdum: amp;nbsp;corpus fuum naturale elfe in mundo, adeo^ in cana realiter amp;nbsp;fubftantialiter exhiberi amp;nbsp;recipi.Nelt;y nero licet teftimonia exeuan gelio Ioannis de abitione Cliriftiadduda tropice interpretari.ApO ftoli enim fatentur dominum clare uel diferte citra parabolam effe loquutu. Quia ergo apoftoliteftaturhuncdominifermonem fim-plicem trfe,uel fimpliciter pronunciatum,necerfe eft alia illa oppO' fitahis Merba,Hoceft corpus meum, interpretari per tropum,ne fe« cum pugnet Scriptura. Praeterea loci qui teftantur poft ipfam refur regionem Chrifti corpus loco circumfcribi,uideri amp;nbsp;tangi, quae amp;nbsp;ipfa diferimen conftituuntinter corpus Chrifti darificatii, amp;nbsp;ange, licos fpiritus, (ubi obiter cernis cömentum modi definitiuinullu hic habere locij)minime admittunt nuda uerboru domini folenniu interpretationc. Angeli dicunt, Surrexit. Non eft hic.Ecce locus,ubi Mare. iamp; pofucriit eum.Item,Praecedct uos in Galilaeam. Ibi eum uidebitis.

Et iterumipfe ad difcipulos, Contredatcme amp;nbsp;uidete.Spiritus cat 1*« nem amp;offa non habet ficutuidetis me habere. Haec de corporeda rificato (quale eft quod afeendit, fedetty ad dexteram panis )pult; gnantprorfus cum ubiquitate cum infenfibilitate corporisChrifti: quam tarnen omnino ftatuineceffe eft, fi pergamus realem corpo-ris Chrifti prefentiam ex uerbis Canx fimpliciter intellegis urge.

re. Quibus acceditquod apoftolus de refurreftione difputans, Si t.Cer.i,. mortui non refurgunt,inquit, neChriftus quidem refurrexit. Re-furrexit autem Cliriftus primitiæ dormientium: ergo nos quoty re Turgemus. Ex noftris ergo corporibus refufcitatis apparet etiam quale fuerit, aut fit corpus Chrifti gloriofum, cui corpora nofira fiunt cöformia, Nofua autem futura funt utra neruis^uenis,carne.

DE COENA DOMINI.

cute amp;nbsp;offibus conftantia, uifibilia nöinuifibilia, amp;nbsp;in loco aliquo cœli certo,non ubhyiuadeconfcquctu eft,nedomini quidem core pus inuiGbile amp;nbsp;ubiiy eile . Quodnquis arbitratur uiciofum ede argumentum quod à corpore noftro refufeitato ducitur ad corpus dominirefufeitatum,aut contra, Pdulumaccufet qui hoe nos do, cuit fuo exemplo.Fides ergo catholica amp;nbsp;orthodoxa cogit nos pct tropum exponere uerba Cernr.

Cum deni$ Capernaitæ diiferentem dominum de manduca« tione corporis(ui amp;nbsp;potando eius cruore audiffent,amp;modum eo» gitarentimaginarenturty edendi bibendi^ carnalem,ille dixit fc afeenfurum in cœlum:uidclicet illis non efle cogitandum de natu, ralis fui corporistfu, quandoin eo ipfo corpore m cœlos afeenfu, rus edet. Nec, hic locum habetquorundam nouu amp;nbsp;elumbe com, mentum,confingentium,Arcendere in corium, aliud non effequi conditionem infirmam deponere,reciperefupernaturalem. Nam Lucas cuiomninoplus credendum eft,quim huiufmodi argurijs imo inepcqs,dicit dominumin altumeffe (ablatum, amp;in ccrlosd difcipulorum cofpedu Cubdudum, adde amp;nbsp;nubem fufeepiffe eius corpus:difcipulos item defixis in cœlum oculis euntem profequu, tos,donecaudirctab angelis, ad eum omnino modum rediturum, quo abeuntem uiderant. Quis autem ignoratipfum rediturum in nubibus cccli^Proinde cœlum in quod afccndit dominus, loci no, men eft,nonconditionis. Locum nobis quot, promittit apud fe, metipfum in euangelio dicens. Si abiero ad parandum uobis lo, cum,iterum neniam amp;nbsp;affumam uos ad meipfuin, ut ubi fum cgo amp;uosfitis. Qtud quodomnes mortalis corporis conditiones ud infirmitates in ipfarefurreaione depofucrat,ut eas niltil neccffe hl buerit in afcenfione fua deponerer!

Non negabit,opinor.quifquam fidelium,nihil inftituirfe nobiS dominum inutiliter aut fine luculento aliquo fru^u noftro. Cum autem in euangelio dixerit dominus carnem fui i corporaliter man ducatam non prodere; ubi non de alio corpore locutus eft,quàm de eo ipfo de quo in uerbis cœnæ, quod uideheet tradidit pro no, bis : irrefragabilitcr (equitur, dominum in cœna nobis non tradi, dille quod non prodeft. Tradidirfet autem quod non proderfet,^ corpus fuum corporaliter manducandum tradidirfet. Claret ergo uerba cœnæ omnino interpretari oportere.

His omnibus accedit illuftris prophetia acmandatum difertum amp;nbsp;minimeobfcurum domininoftri iefu Chrifti, dicentis in euan, gelio, Tunc fi quis uobis dixerit, Eccchic Cludius, aut illic,nolitc credere

DECÄD. V. SERM0 IX. 14$ Credere.Surgent enim pfeudochrifti amp;nbsp;pfeudoprophetr, amp;nbsp;dabunt figna magna amp;nbsp;prodigia, ita utin errorem inducanturfi fieri poO fit etiam eledi. Ecce praedixiuobis. Si ergo dixerintuobis, Ecce in deferto eft, nolite exire. Ecce in penetralibus (wrob w^u'm in dau^ ftris inquam. Ta^«* enim loca funtabftrufiora penitiorafy in ardi, bu$,in qux reponimusquaeuolumus eife tutiffima,quae German nice appellamus fcb:yn/ flt;b(ofl3vnbgßah) nolite credere. Sicut enim fulgur exit ab oriente amp;nbsp;apparet uf$ in occidentem,ita erit aduentus filij hommis.Quamuis ucro hic locus à multis foleatex, poni de ludaicis calamitatibus, negari tamen non poteft,quod amp;nbsp;ipfe fatetur beatus Hieronymus, eadem opera totius mundi ad fi, nem uf$ feculi fata contcxi.Concluditurlt;erte hic locus quem ad, duximus, fententia de ultimo Chridiin mundumfub diem iudi* cq aduentu prolata:præterea negari non poteRfimpliciter hic dam nari a domino dodrinam quæ Chriftum in terraru diuerfis locis, in ferinijs aut munitis locis commorantem uel prarfentem ,often, dit. Id quod tranlfubftantiationis doAores facere non libri modo ipforum/ed amp;nbsp;créai corpori Chrifti, quæ ubi$ locorum eernun, tur,tabernacula (quæ uocant ciboria) facclla item,at$ adeo etiä au guftatempla amp;nbsp;monafteria teftätur.In his locis omnibus amp;nbsp;fingu, lis, in his, inquam, locis commonftrant nobis Chriftum, dicentes, Ecce hic,ccce illic Chriftus, Ecce panisangeloru. In his hoftijs om nibus totus eft Chriftus,amp; m qualibet partium earum totus amp;nbsp;ple, nus, talis qualis natus eft de uirgine amp;nbsp;pependit à cruce. Idquod protinus adruunt miraculis amp;prodigqs, ornant item uerborum inuolucris,myfteriatanta non inquirenda erfe,fed credenda fim, pliciter. Ifta enim fieri incffabiliter amp;inuifibiliter peromnipoten. tiamdei. Necdiffimulaui tdominus quantum hic error profedu, tus fit. Tantus erit prouentits, tanta frequentia errorem recipien, tium,amp; poft Chriftum in deferta amp;nbsp;ad penetralia concurrentium, ut etiam cleéfi periculo inuoluancur.Sed quid interim in tanto pe, riculo rerum$difcrimine Tuos docet facere Chriftus't Secundum repetit. Nolite credere. Quid nolite crederet Chriftum hic aut illic in terris,in deferto aut in penetralibus,uel etiam in medijs urbibus, uel in agro effe. Addit, Nolite exire. Nefequamini turbam perdi, ftanciam locorum inquirentem Chriftum quali in terris adliuc con uerfantem. Proinde (ilamuniuerfus mundus, amp;nbsp;omnia in mun, do concilia,omnes reges amp;nbsp;principes,adde amp;nbsp;omnes angeli amp;nbsp;di, ui iubeant nos credere Chriftum corporaliter hic amp;nbsp;illic effe, fo, lius tamen redemptoris Chrifti filij dei fapientte patris , per quem

pE COENA DOMINI.

Omnia condita funt, præceptum,illud ipfum credere prohibentis, earn apudomnes pios habebit auilioraatem, ut fciant non na cte, ° dendum effe ficut praecipiunt creaturi, fed ficut mandauit creator.

Quinimo dignatur dominus in hoc ipfo euangelii loco rationem nobis reddere fur dodrinar. Quare enim non credendumeft Chri ftum in hifee terris conuerfariuel prarfentem eße corporaliter , Icd interim inuifibiliter^ Qiia ficut fulgurexit ex oriente, amp;nbsp;apparet ufque in occidentem, iia erit aduentus filij hominis. Id quod per, indeed ac fidixidet,Semel uenit humilis in terras filius deiad Ii' berandos nos per humilitatem amp;nbsp;mortem crucis, ea re perada re, liais terris afcendit in corium,amp; fedet ad dexteram patris: inde non redibitin has noftras regiones mfi ad indicium. Turn uero apparebic gloriofus, illuftris, omnibus cofpicuus uelutidariffimuS fol,im( )ueluti terrificumomnibus impijs fulgur. Proinde noncft quod illum ab afcenfione ufque ad reditum in indicium experte, mus inuifibiliter aduenturum, amp;nbsp;nobifeum tarnen corporaliter prarfentem futurum. S Hieronymus hunc ipfum locum enarrans. Hoc quoque dicendum eft,ait, quod fecundus faluatoris aduen^ tus, non in humilitate ut prius,fed in gloria demonftrandus fit. Stultum eft itaque eum in paruo loco uel in abfcondito quirere, qui totius mundi lumen fit. Hæc ille, Verum ne uidear humano inniti teftimonio,commemorabo qui Paulus nos docuitin epi, ÆZcUrftola ad Hebraeos.Chriftus femel,inquit, fub confummationem fe culorum ad profligationem peccati per immolatione fuijpfius ap, paruit. Et quatenus cöftiiutum eft hominibus femel mori poft hoc autem iudiciumtiia amp;nbsp;Chriftus femel oblatus,ur multorum pecca, ta tolleret, fecundoabfque peccato confpicietur iis qui eumexpe, fant in falutem. Quoniam ergo dominus noder femel uenit in mundum,femeloblatus eft, iterum autem uel fecundo uenturused in fine fæculi,certe non uenit quotidie iterum in hunc mundum. Et quoniam prohibuit credere,fiquis illum nobis in mundo hic amp;nbsp;illic prifentem commoneret: necedario autem fequcrcturip, fum hic amp;nbsp;illic,imo in omnibus locis ubi euchariftia celebratur commonftrari polle praefentem, fiuerbacccnæad literam inielli, gamus:ergo irrefragabiliter per collationem locorum confequi, tur,uerba ccrnæ dominici non iuxta literam interpretari oportere.

His puto fatisfaaum minimecontentiofis ingenijs. Intelliguni NirdciJd hauddubie de facramentis loquendum elle facramentalitcr, amp;lo, ComnipOi cutioncs facramentales facramentalitcr cfle exponendas. Praeterea „niM dcb contra aedendi regulam nihil oportere credi. Miracula uero amp;nbsp;omnia

BneAD. V. SERMO TY. 14amp; omnipotentia dei, quælue adornandam amp;nbsp;perfuadendam taufe (am malam producuntur, nihil probant poft tot amp;nbsp;tam euidentia argumenta ueritatis. Miraculaadiunguntur uerboueluti figilla. Id quod apudMarcum aiteftaturipfe dominus. Si ergo ilia pugnent cum uerbo, amp;nbsp;illud alfeuerent quod uerbum omnibus modis nez gat:quis non intelligat decorum elfe miraculorum genere, quode loquiturapoftolusin 2, ad Theffalonicen.x.cap, amp;nbsp;de quo iam au diuimus admonuilfe ineuangelio dominum.ne eis credamus. O, mnia quidem poteCt dominus, fed ideo non facit omnia. Omnia quæcuncp uoluit fecit dominus ,ait propheta, in cœloamp;in terra. Porto non unit uerbo fuo amp;nbsp;fideifuæ contraria facere: ergo ea non poteftquænon uult. Theodoretus in Polymorphi dialogo,. Dominus deus, inquit, nihil uulteorum,quae non libi fuapee na, tarainiunt. Poteft autem quzeunq; uult. Vult autem quaefunt fur naturae apta amp;nbsp;coiiuenientia. Natura autem cum uerax fit. deus non poteft quae uerbo eius contraueniunt. Addunt alij ortho doxi.Non quod omnia non porfit,fed quod id nolit quod contra naturam eius eft,neque deceat,ut contra femetipfum agat.

Interim diferte profiteor,me non omnem Chrifti præfentiam Depræ/ht in ecclefia, amp;nbsp;in ipfa quoqueadione cœnæ damnare autoppug, ja Chrifti nare {impliciter. Oppugno enim fignificanter corporalem illam incana, præfentiam Chrifti in pane, quam tuentur amp;nbsp;obtrudunt eeelefiæ dei Papiftæ. Fateor autem ingenue, pleno ore,amp; corde fynclt;ro,fpi ritualem illam diuinam amp;nbsp;uiuifïcam Chrifti amp;nbsp;in cccna amp;nbsp;extra cotnam domini præfentiam, qua ille fe non fymbolis quidem ina= nimis.fed nobis per fpiritum fuum infinuare, amp;nbsp;nos omnium bo, norum fuorum participes facere,iuftificare,uiuificare,alere, füllen, tare amp;nbsp;fatiare pergit : quam amp;nbsp;nos per fidem in nobis ipfis fenti= mus, perquam amp;nbsp;fuftentamur,alimur atque fatiamur. Eft enira ChriHus eeelefiæ fuæ caput:amp; nos cum ipfo communionem ha, bemus. At quomodo effet fine capite fuo corpus uiuumlt; !Quomo# do nos Chrifto participaremus, tiipfum in nobis non fentiremus prçfentem, imo uiuentem atq; operantem'^Verum de his fuo quoq, loco diélum eft copiofius.

His obiircpunt,fatfcio,alij quidam uericati alias non iniqui,cla, mantes lucratione modum præfentiæ Chrifti in ceena non plene fatis exprimi,prælertim cum ipfe dixerit alias quoque,Ecce ego uo Matth.:*. bifeumfum omnibus diebus ufque adeonfummationem fæculi. Ego,inquit,totus,non mea uirius aurdiuinitas,non meus fpiritus, aut mea uis. Praeterea periculum clfe ne Cliriftum uideamur difeer

Q X

DE COENA DOMINI.

irre,cum is totus nobifcu rfTc non poffit,nifi corpore perindeut dr Minitate nobifcum fit.Nos utro miramur illorum cogitationes.An non intellexeruntdominumin dimno illo fcrmonefuo, amp;nbsp;in ipfa corna amp;nbsp;protinus acerna liabito, nihtlperindeinculcalfeatcp illud ipium quodipfi impugnant, nempe Cliriftum abiturum corpO, re, præfentemautem futurum fpiritu :amp; hancquidem præfentiam eccidix utiliorem futuram,quam corporeanrfAn non inteilcxerut quare incarnatus amp;nbsp;cruci affixus fit,lioccft, quis fit tffeamp;us amp;nbsp;ufus torporis Chrifti; nimirum ut femel pro nobis litata in tetris heftia corporis fui ,hoc efferrerin cœlum, in argumentum quod amp;nbsp;cor, pora amp;nbsp;ammæ noftræ per eius meritum illuc poft mortem fini cudiendæ^ Poftquam ergo in terris expleuit corpus domini ad quod explendum uenerat, nihil eft quod amplius agat in terris. Sedetiam,amp;federedebet ad dexteram patris, ut illic nos omnes ad fetrahat. Legat autem doamp;rinam apcftoli Pauli in9.amp;lo. cap. epid. ad HebrxoSpfiquis hifeenoftris nondum plenecredit. Legal T4.amp; 16. cap. euangeliiicannis. St autem ißis uolupe eft conten, tionts funem trahere, amp;nbsp;his uerbis domini, Ego ucbifcum fum ufqne ad confummarionem fzeufi, perinde ut illis, Hoceft corpus meum,Hic eft languis meus,mordicus inhaerere,age explicentlire mihifanfta fanamp;£fcripturr teOimonia, Paulus dint habitare Chri Rum in cordibus noftris,Viuere inipfo Cliriftum, amp;nbsp;fein Chrifto ulucre Dcminus dicitad latrone. Hodie mccum erisin paradyfo; Etcuangelifta dicitde mortuo domino, Pofuerunteumin monu, mento Non dicit fcriptura,Pcfuciutcarne amp;' offa in monumento: fed pofuerunteuin monumento. Non dixitdominus latroni, Ani' ma tua dit cum fpiritu uelanima mea in paradYfo:red,Amedico ti bi,hodie mecu eris in paradyfo. Nec dicit Paulus Chrifti fpiritu amp;nbsp;uitam uiuere in ipfo,aut habitare in cordibus noftris: fed Chriftum fimpliciter dicit habitarem cordibus noftris. Quis autem tam ab, furdus amp;nbsp;rixis impexus,titpropterifta loca amp;nbsp;uerba feripturrcon tendatdiuinitatem fimulcum corpore Ghrifti ede fepultam, cor, pusChrifti 6muIcum anima fuiffeeodiein paradyfo, quo uterqi exceffit, Chrifti corpus fmul cum fpiritu habitare in cordibus fi, delium amp;nbsp;uiuere in Paulo,. amp;nbsp;Paulum uiuere in carne Chri, fti ^ Libenter admittunt cmnes catholicum catliolicæ ecclefiæ ex utrbodei fenfum,nempe Chriftum fpiritu fuo eeelefiæ fur in fi, nem ufque fzculi præfentem effe, corporeabfcntcm , latronis ani, mam in paradyfo cum anima Ghriftinon cu corpore fuiffecollc* aain,Siciudicat amp;nbsp;de reliquis. Quodfi quis mer interpretation^ difliditp,

DECAD. V. SERMO IX. 14, diffidirjudiat S.Augußinum Traft in loanncm ,o.ficdicemcm. Loquiturdcprxfcnua corporis crm dicit, Paupereskmpcrhabe bins uobifcum,mcnonfemperhabebitis Nam fecundum maiefta tem fuam, fecundum prouidentiaro, fecundum ineffabilem gratia impletur quod ab co diäumcft,Ecce ego uobifeum fum omnibus dtebus ufty ad confummationem fßuh. Secundum carnem autem quamuerbum affumpfir, fecundum id quod de uirgine natus eft, fecundum id quod à ludaris comprehenfus eft,quod ligno affixus, quod de crucc depofitus,quod linteo inuolutus,quodin fepukhro conditus,quodin rcfurreamp;ione manifcfiarus,non femperhabebi^ tis mcuobifcum.Quarc^Quoniam conuerfatus eft fecundum cor, ports prçfentiam quadraginta diebus cum difcipubs fuis,amp; cis de« ducentibus uidcndo,nonfequendo,afccndit in calü ET NON EST HIC. Ibi enim fedetad dextera patris. ETHIG EST. Non enim receffit pratentiamaießatis. Tantum Auguft. Porro fi his omnibus fpretis pergunt urgere amp;nbsp;inculcare illud domini ex Matthaeo,Ecce ego,ego inquam (,amp;'d' v,lt;a/v)uobifcumfum:oppo4 nimus eis hoc domini et ipfum ex euangclio,Expedit uobis ut ego (en habent hic quoqtego )abeam:opponimus item hoc angelo, rum tcftimonium ex Luca,Hic lefus qutaffumptus cft («p* v^ö/v) à uobis in talum amp;cCogentur tandem uclintnolinc in fpeciem pu gnantiaconciharelota,amp; uniucrfalc admittere fenfum quem ha, éfenusdefendèntes protulimus.

Negrullumeft hic diuibonis Chrifti periculummety diuidimus Nondiuidi? perfonara Chrifti cum Ncflorio,cum proprietatem utriufg naturg tx, chri» in Chrifto contra Eutychianos afferimus. Cum in terris corpore flus, adhuc uerfaretur Chriftus dominus,in coelis fc nihtlo minus etiam foiffe auteffeipfemee in euangelio teftatur. Etreuera Chriftus, qui amp;nbsp;deus amp;nbsp;homo pariter erat,tunc in coriis erar,quandocrucifigeba turamp; ucrfabatur in terris, tametfi in coriis minime crucifigeretur corpus eius.Qucmadmodum autem ipfe Chriftus femetiplum no diutdebatjicctin coelo exiftens,in terris tamen non in corio amp;nbsp;utre fabatur amp;nbsp;crucifigebaturin corpore;ita necp nos diuidimus Chri, ftum deum amp;nbsp;hominem, etiamfi ipfum cenantibus præfentem adeffe amp;nbsp;nos eicommunicate dicamus, nihilo minus tamen cor, pore fuo in corio ad dexteram patris manere affirmemus : atq; ita inna fines feripturæ confidamus. Ea de re pluribus difputaui,cum differetem de una perfona, amp;nbsp;duabus in. Chrifto inpcrmixdfr maturis.

DP COËNA DO mint:

Haaenusde fententia genuina uerborum Cœur domini, qua potut breuttate amp;nbsp;euiden[ia,dixi. Deloco Pauli i. Corinth io.Ca iix benediaionis cui benedicimus Ecquem illi quocp pro corpo' rail prxfentia afferenda proferunt,non eft quod pluribusagamfe melenim amp;nbsp;iterum is a nobis locus eft tranatus.

Deuerdmä nbsp;Reftatergo utexpendamus quid illi de manducationecorporis ducatione Chrifti tradant,amp; quid deipfatentiendum doceantferipturæ cano corporis nicæ. Illi, Quod promifit dominus, inquiunt, id præftat certiffimc chrifti. amp;nbsp;plenirfime. Subiungunt, Promifit autem fe daturum Tub fpecic panis amp;nbsp;uini,ueriim fuum corpus, amp;nbsp;ucrum fuum fanguinem, ad

cibum amp;nbsp;potum in uitam aeternam. Colligunt, Verum ergo cor* pus amp;nbsp;fanguinem fuum dedit fidelibus fiib fpecic panis amp;nbsp;uiniad cibum amp;nbsp;potumuitæ xternæ. Vndc amp;nbsp;talem omnino manducari oportet qualis eft,corporalis,corpcraliter. Ad quam rem cofirman dam adducunt fermonem domini, qui contexitur in euangelica hi ftoria apud loannem in cap.5. Refpondemus deum pleniffime amp;nbsp;perfediffimequod promifit prxftare, fed addimusipfum non ad eum quem ipfe nobis fenfum confingimus,fed quem uerbum eius uere habct,præftare. Videndum ergo ante omnia quofenfu promi Chriflus de feritdominus fecarnem fuamin panem.ct fanguinem fuum m po derit carne tum fidelibus exhibiturum:deinde quomodo edamus eius carnetn

faam nobis amp;nbsp;bibamus eius fanguinem. AUegorica funt plane, uel parabo' lica quae proferuntur hica domino propcomnia.Promittit domi^ nus fe carnem daturum in panem, uel ad cibum,fanguinem ad po

tum.Quoniam ucro cibus amp;nbsp;potus inftituta funt amp;nbsp;danturhomi= nibus ad uitam corporalem conferuandam, dominus autem loan nis 6.non de corporis, fedanimæuita loquitur, trän fitus certe fità rebus corporalibus ad fpiritualia.Iam ergo cum promifit dominus daturum decarnem fuamad pane, uel in cibum, fanguinem fuum adpotum,quid aliud promifitquam traditurum fe corpus fuumin mortem,fanguinem fuum erfufurum in remiffionem peccatorum^ Nam morte Chrifti conferuamur, ceu cibo in uita, amp;nbsp;liberamurà morte.Sanguine Chrifti abluimur à peccatis, amp;nbsp;ueluti potu inebri' anturanimae noftrae. Nihil ergo loquitur hic dominus de pane eucliariftiz, nec promittit fe ex pane in cœna effeffurum carnem (ham.aut fub fpeciepanis daturum fuum corpus.Commentitia au tem amp;faKa fithrc mea expolitio uerborum Chriftide corpore uel carne eius dando in panem amp;c. niliucrbis Chrifti expofitionem meam confirmauero. Dixerat in euangelio dominus. Operemini cibum qui non perit, fed qui permanetin uitam aeternam, quem filius

DECAD. V. SERMO IX. 148 filius bominis dabhuobis. Idem paulo poft per interpretationem fubdit,Et panis quem ego dabo,caro mea cft, quaro ego dabo pro mundi una. Dixt mc panem uel cibum ucbis daturun. (Panis cm domino more Hebraico cibum amp;nbsp;fuftentamentum fignificat)hic autem panis, uel hic cibuseficaro mea inquit, carnem ergo meara me uobis daturum promitto,cum panem uitç promitto. Habes cx, prede dominu perpanem no intelligere corporalem panem,uel eu duriûiæ panem Sed quomodo carnem promittit ad panem, id cft ad cibum uel ad uiuificandumlt; Repetit iterum dominus ueibum Dabo,amp; ait. Quam ego dabo pro mundi uita. Impendam nimirii cam in mortem,ut morte mea uos uiuificem. Moriendo itaq; ciba, bit.id eft uiuificabit caro mea.Hçc depromiffione carnis in panem: fcquitur de manducatione.

Sicutautem feriptura fan(fta ubiep citra tropum amp;' extra allego, Qpomode riam tradit nos mortis Chrifti, aut traditi eius corporis pro mundo edatur cora participes fieri ad uitam per fidem : ita amp;nbsp;in prifcnti per tropum pi« ebrifä uel allegoriam iubet nos edere amp;nbsp;bibere carnem amp;nbsp;fanguinem ebibatur Chriftiad uitam xternam.Proinde edere carnem Chrifti, ac bibcre eius ciuS fanguinc, nihileft aliud, quam credere corpus Chrifti pro no, oui$ bis traditum,ranguinem autem effufum e0e pro nobis in remi0ioz ° nem peccatorum,ac per confequens manere in Chrifto, amp;nbsp;manen tem in nobis Chtiftum habere. Fides enim de qua loquimur, non eft imaginatio autcogitatio duntaxat return præieritarum amp;nbsp;extra nos politarum,fed certirfimus arfenfusadeoty fenfus quidä return diuinarum,intra nos magno cum fruâu perceptarum. Ideo enim amp;nbsp;per allegoriam edendi amp;nbsp;bibendi, non modofides, fedamp; fidei uiriusa domino per loan, fignifïcatur. Cibus non fine uoluptatc tranfit in corporis noftri fubftantiam:fide ergo magno fpiritus de, fiderio coniungimurcum Chrifto,ut is uiuat in nobis,nos in Chri fto uiuamus, communicantes omnibus bonis eius. Spiritualis eft bate Chriftimanducatio:quine hilum quidem hiede crafTa uel cor porali manducatione,inutili plane,uel fomniauit. Verum cumin uocibus edere amp;nbsp;bibere carnem amp;nbsp;fanguinem domini cardo con, traucrfiz uoluatur, illis corporaliter ipfas interpretantibus, nobis fpiritualiter, demonfträdum uidetur, dominum per edere et bibere nil aliud intclligere uoluiffe,quam credere, amp;nbsp;per confequens ma, nere in Chrifto amp;nbsp;manentem in nobis Chriflum habere: proféré# mus itaq; noftræ affertionis per collationem locorum fcriptuiæ t©* ftimonia difcra fex.

DE COENA DOMINT.

g nbsp;nbsp;Dominus,EgoTurn panis ille uitæ,inquit,qui uenitad me,nOR

cCuriecet qui credit in me, noOtiet nunquam. Quis autem negabis relationem inuicem habere Edere amp;nbsp;non efurire, bibere amp;nbsp;non fi' tire!! Quoniamergo dixit dominus,Non efuriet, præmiiîfTet, Qui edit roeled maluit uti uerbo ueniendi, amp;nbsp;dicere, Qui uenit ad me non efuriet. Edereergo eftuenire, amp;uenire edere. Quid autem fit uenirc ad ipfum,ipfemoxexplicat amp;nbsp;air, Omnis qui audiuit a pa, tre amp;nbsp;didicit,uenitad mcJd eft recipit megt;amp;creditin me. Nam amp;nbsp;Hamp;ii. Paulus dixit,Oportetaccedentemad dcum credere, Hæcautem ir, refragabiliter euincunt Edere aliud non effequâm credere. Sequi' tur enim adhucclarius,Et qui credit in me non fitut unquam. Qui bibit non fîtit:pro bibereergo repofuit credere: ergo bibere eft ere, dere.Nam fides mentes noftras Matiae amp;nbsp;pacificat. Habent hicre« fponfionem qui obijeiunt. An non dominus ipfeuerba habuiffet, quibus explicare potuiffet mentem Cuam Equidem intellexiflet per edere amp;nbsp;bibere credere,Habentinquam apertum teftimonium quO alterum ufurpatproaltero.

2 Rurfus dicit in eodem fermone dominus,Qui edit carnem md amp;nbsp;bibit meum fanguinem, habet uitam aeternam,amp; ego fufcitabo cum in nouiffimo die. Idem in eodem fermone, Hæc eft uoluntas cius qui mifit me,ut omnis qui uidct filium et crédit in eum,habeat uitam æternam, amp;nbsp;ego fufcitabo eum in nourfimo die. En habeS iterum çquipollere, edere carnem Chrifti bibere^ eius fanguinem, amp;nbsp;credere in Chriftum.

I nbsp;nbsp;Item,Ego fum panis uiuus,ait dominus,quide cœlo defccndi,fi

quis ederit exhocpane, uiuetin aeternum. Rurfus autem, Arnen dico uobis,inquit,qui confidit mihi,habet uitam çternam. in idem ergo reciduntedere Chriftum amp;nbsp;confidere Chrifto.

4 Etiterum,Quiedit meam carnem amp;nbsp;bibit meum fanguinem,in me manet amp;nbsp;ego in illo. Porro loanncs apoftolus in fua canonica t.Todn. 4. dicit,Quifquis conferfus fuerit,id eft crediderit,quod lefus eft filiuS dei,deus in eo manet amp;nbsp;ipfe in deo.

f nbsp;nbsp;Item,Arnen amen dico uobis, nifiederitis carnem filij hominis,

amp; biberitis eius fanguinem, non habetis uitam in uobis. Et loan, s.dicit idem dominus,Sinon credideritis quod ego fum,moriemi0 niin peccatis ueflris. Et iterum, Arnen amen dico uobis, fi quis fer« monem meum feruauerit, mortem non uidebitin æternum.

lt; nbsp;nbsp;Rurfus dicit dominus,Sicutme mifituiuens pater, amp;nbsp;egouiuo propter patrem:iia amp;nbsp;qui ederit me,uiuetipfe quoq? propter me.Et loan. 5.cap. Sicut pater habet uitam in femetipfo, fie dedit amp;nbsp;filio uitam

DECAD. V. SERMO IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14,

Tuitam habere in femetipfo.Et in epiftola canonica,Qui creditin fïgt; üü dei, habetteftimoniü in feipfo. Et, Qui habet filiü, habet uitam.

Diuinis hifee amp;euidentiffimis teftimonqs fubiungimus modo humana, perhibentia amp;nbsp;ipfa Chriftum edere aliud nihil effe quam credere amp;in Chrifto manere Auguft. Trad.in loan.2$. hæcuerba domini,exponens Hoc eft opus dei, ut credatis in eum que mifit il, le,fic fcriptü reliquit,Hoceft ergo manducare cibum qui non perit, fed qui permanet in uitam aeterna. Vtquid paras dentes amp;nbsp;uentre^ Crede amp;nbsp;manducari. Idem iterum TraftzS. Credere in eum, in, quit,hoc eft manducare panem uiuum.Qui credit in eum,mandu, cat inuifibiliter,faginatur, quia inuifibiliter renafeitur. Et iterum in eodem Traa:atu,Hoceft manducare illam efeam,ait, amp;nbsp;illu bibere potum,in Chrifto manere,amp; illum manentem in fe habere: ac per hoc qui non manet in Chrifto,amp; in quo non manet Chriftus,pro8 culdubio nee manducat fpiritualiter carnem eius,amp;c. Idem iterum lib.de Doamp;r.Chrift.cap.i^.docens quando admittenda fit figura# :ta locutio, quando non admittenda, dicit,Si præceptiua locutio eft, aut flagitium aut facinus uetans,aut utilitatem aut beneficentiam iubens,non eft figurata, Si autem flagitiumaut facinus uideturiu, bere, aut utilitatem aut beneficentiam uetare,figurata eft.Nifi man ducaueritis carnem filij hominis, amp;nbsp;fanguinem eius biberitis, non habebitis uitam in uobis, facinus uel flagitium uideturiubere: fi^ gurata eft ergo, prçcipiens palfioni domini elfecommunicandum, amp;nbsp;fuauiter atq, utiliter recondendum in memoria, quod pro no, bis caro eius crucifixa amp;nbsp;uulnerata fit. Haec Auguftinus,qui pro, culdubio non tantum fuumfenfum protulit, fed totius catholicae quæ tuncerat ecclefiæ. Videant ergo quid agant aduerfarij, qui om nes fandos uoluntad hoc fcelusuel facinus adigere, ut uidelicet corpus Chrifti corporaliter manducemus.

His omnibus praeterea illud etiam accedit,euidentia amp;nbsp;perfpica, Cdr o noro tia fua omnia prope praecedentia excellens, quod ipfe dominus le, prodeß fus admirantibus,imo obmurmurantibus at$ dicentibus, QuO' quicqudm. modo potefthic carnem illam fuam dare ad edendum,poft expli* catam uerae fidei fummam,refpondet,Hoc ne uos offendit,quod di xi me panem cœlo delatum,carnem meam in cibum uitæ daturum credentibus' ! Non arbitror offendonem illam iuftum habiturum locum, ubi uideritis me in cœlos afcenfurum, unde ad uos defeen, di,amp;in quo cum patre ab æterno eram. Tunc enim exafeenfione diuina intelligetis me panem etfecœleftem, naturalem dei filium, amp;nbsp;uitam mundi;intclltgetispcætcra carnem meam non morfibus

DE COENA DOMINI.

corporaliter dilaniandam amp;nbsp;abfumendam fore,ut quæ fublata eft in cœlos in arrhabonem falutis humanæ.Quibus protinusfubiun git,Spiritus eft qui uiuificancaro non prodeftquicquam. Et adhuc darius, Verba quæ ego loquor uobis,fpiritus amp;nbsp;uita funt. Conftat autem carnem Chrifti permultum prodere,amp; multo plus prodeffe mundo,quam ulla poffit quantuuis eloquens lingua effari.Quin* imo prædixit dominus,nos non habituros uitam, nih manducata carneeius.Sicergo negauit dominus carnem fuam prodeflequic' quam,ut Capernaitæ intellexerunt manducandam, corporaliter. Corporaliter manducata non prodeftquicquam, fpiritualiterauquot; tem manducata uiuificatacde Spirituali manducatione,ex qua ui' ta exiftit,locutum fe dominus diferte dixit.

Iftis ad hunc modum expolitis amp;nbsp;confïrmatis,in breuem fum' mam recolligimus quod ad aduerfariorum obiedionem refpon, deri porfe exiftimamus. Vera eft propofitio, quæ afferit dominum certo quæ promifit præftare. Sed falfa eft fecunda propofitio, quæ enunciat dominum in fermone fuo loan. 6.cap.per panem intelle, xiffe materialem euchariftiæ panem,at$hunc fein carnem fuam conuerfurum promififTe. Nam per panem non intellexit materia, lem Euchariftiæ panem,fed ad idioma Hebraicum cibum uitalem, adeo$carnem fuam ueram,quam in mortem tradidit, in cibum inquam,ut nos per Chrifti mortem uiueremus. Sic ergo texenda fuerat argumentatio, Quod deus promittit præftat:promittit fe au' tem carnem fuam in panem, id eft,in cibum amp;nbsp;uitam daturum.De dit ergo carnem fuam in cibum ; id eft,impendit fe iri mortem,ut per mortem eius uiueremus.Quæ cum ita habeant, cibus certe quo de loquitur dominus, non eft corporalis cibus, licet ipfedominus nerum, humanum, amp;nbsp;naturale corpus noftro confubftantialeha, beat,fed fpiritualis:non quod caro conuertaturin fpiritü : fed quod fpiritualiter non corporaliter hauriendus traditur. Fide autem non ore corporeo fpiritualiter manducatur.Nam utefus uel manduca, tio cibi nos facit participes: ita corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti per filt; dem efficimur confores.

Reamp;leadi Sed qui facium eft, ais,cum panis cuius mentio fît loan. cap. e aptari ne, non fignifïcet panem cœnæ,quodomnes fere ecclefiarum doamp;o, gotio canœ res,interpretes, amp;miniftri hunc fermonem adaptaruntcœnæ do, domini uer mini'! Refpondeo adaptaripoffe hunc domini fermonem negotio 64 104,6, cœnæ domini propter alias cauffas.tametfi panis no fignifïcet Eu, chariftiæ panem. Imo confiteorhunc domini fermonem de man, ducanda came, amp;nbsp;bibendo fanguine eius, plurimum lucis inferre negotio

D1^ CAD. V. SERMO IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i$o

negotiocœnædomini.Auguftinus certe lib.de Conf.euangelifta, rumg.cap.i. Ioannes de corpore amp;nbsp;fanguine domini, inquit, hoc Ioco([oan.i;.)nihil dixit,fed plane alibi multo uberius hinc domi, num locutum effe teftatur.Hæc ille de capite nimirum loquens lo, an.6. Quia enim una at$ eadem caro amp;nbsp;idem corpus eft domini nofiri, de quo ipfe utrobiqjloquitur amp;nbsp;loan. 6. amp;nbsp;Mattli. 26. amp;nbsp;U' trobicyidipfum pro nobis uel pro uita noftrain mortem tradi di, citur: quia item non eft niliunica participandi Chrifti ratio per fi, dem in traditum corpus amp;nbsp;in fufum fanguinem, quia deni$ catho lica uel uniucrfalis ac indubitata dodrina eft, carnem Chrifti cor, poraliter manducatam non prodelfe,congruunt ac illuftrant pia, ne' negotium cœnæ dominier quæ præmilfa funt in cap. Ioan. 6.

Et ut hoc revins adhucintelligatur,cömemorabo quæ femper De duobus in ecclefia ex fcripturis de duobus modis manducandi Chrifti pro, mody mon lata funt. Manducatur corpus Chrifti, amp;nbsp;bibitur eius fanguis fpiri, ducadi cor tualiter, manducatur idem bibiturty facramentaliter.Spiritualis mo pus domi, dus perficitur fide, qua Chrifto connexi omnibus eius bonis com, ni. municamus. Sacramentalis modus perficitur duntaxat in celebra, tionecœnæ dominiez. Pijs fpiritualis manducatio perpetua eft, quia fides eis perpetua eft. Extra cœnam, amp;nbsp;in etna Chrifto com, inunicant, amp;nbsp;in hac quidem magis reparant amp;nbsp;continuant dudum cœptam:quod prius diximus; amp;nbsp;nunc quidem adiunéla axione fa era multo celebrius amp;nbsp;euidentius omnia fiunt.Increduliuero ac hy pocritz cum corypheo fuo luda, nunquam ipfo Chrifto comunia cant,ne(yante cœnam,ne$ in cœna, nety poft cana, quatenus fei, licet in incredulitate fua perfeuerant, facramentis autem dominicis participant fibi in indicium amp;nbsp;condemnationem.

Scio quid hic nonnulli doceant,amp; quomodo tertium quendam Tertius modum manducandi Chrifti cominifeantur, qui nec fpiritualis fit, maducandi nec mere facramentalis, fed mixtus ex facramentali amp;nbsp;corporali, modus. Contendunt enim ipfum domini corpus uerum ac naturale fui) fpeciebus facramentiab infidelibus percipi corporaliter. Cæterum commentum effe humanum,nullo apparebit negotio ex folidis aliquot fcripturæ argumentis.quæ ludæ adaptabimus proditori,ut in hoc uno exemplo omnes impq difeant quid in cœna domini manducent amp;nbsp;bibant. Indicio enim capitis reuelato,facileerit amp;nbsp;de membris iudicare. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?

Adfuilfe quidem in cœna ludam, dum diftribueret myfteria do, ludajuijje minus, in dubium uocant nonnulli, inter quos eft amp;nbsp;S. Hilarius, mcana do Cæterum hiftoria euangelica diferte comemorat,dominum accu, mw.

P 2

DE COENA DOMINÉ

Buiffecum duodecim.Sed amp;nbsp;Lucas narrationem fuam fic contexit;, ut dubitare non poffimusludam myfterijscomunicatfe etiam cum carteris apoftolis. Id quod amp;nbsp;Auguftinus contendit libj.de ConC cuang.cap.i.Tradatuitem in loan. 62 amp;nbsp;in Pfal.io. ac Epift. 163. Quibus acceditquod ipfe quocp Aquinas Hilario refpodens idem QyiJ dcce approbatnobifeu Parte 3.quæft. 81,art. 2; Cum autëcöftetluda ad, pent Judas fuiffe irr corna inter apoftolos, cognofcendum iam uidetur quid ac ddommo ceperità domino. Accepit quidem facramentum corporis Chrifti, incana., perinde utalij difcipuli,fed quoniam fïdem,ut reliqui,non Iiabuir, Clirifto non cömunicauit, corpus amp;nbsp;fanguinem domini nee edit nec bibit.Namquorquotedunrcorpus domini, amp;nbsp;bibunt eius fan guinem,non efuriuntaut fidunt:manenrenim in Chrifto,amp; Gliri ftus in eis: funrmembra Chrifti,neemoriuntur in æternum.Con, traria omnia apparent in luda amp;nbsp;omnibus eius focijs:ergoincredu li non eduntcorpus domini,nee bibunteius fanguinem. Praeterea indubitatumeftnullam effe conuentioneminter Chriftum amp;Be, aCor.6.. lial. Hocenim pronunciauitapoftolus ex fcripturarum unanimi confenfu: ludas autem ab ipfo Chrifto fatlianas appellatur: ergo ludas non communicauit Chrifto. Quod fi omnino contenderi, mus ludamipfum domini corpus manducaffe, profero adfïrma, bimus impie Chrifti corpus,non modo inutilem , fed amp;' noxium effe cibum. Cæterum pietas tradit, Chriftum femper omnibus ipfum uere manducantibus falutarem effe cibum.Negauit ipfe quoque Augufiinus ludamipfum ediffe corpus domini, amp;nbsp;bi, biffe eius fanguinem, Tranatu in loan.^g. Apoftoli, inquit, man« ducabantpanem dominum,Iudas panem domini contra dominu„ Illi uitam:hic pernam. Item Tranatu 26. Qui non manetin Chri,' fto,amp; in quonon manet Chriftus,proculdubio nec manducat fpi*. ritualiter carnem eius, nec bibit eius fanguinem tlicet carnaliter amp;nbsp;uifibiliter premat dentibus facramentu corporis amp;nbsp;fanguinis Chri fti:fed magis tanta: rei facramentum ad indicium fibi manducat amp;nbsp;bibit,amp;c.Similia amp;nbsp;propemodum clarioratraditlib'deCiuit.dcit 211cap.2,..

Opponunt his S. Pauli autlioritatem dicentis,indignemandu« cantes nopanis manducatiaut epoti calicis, fed corporis amp;nbsp;fangui nis domini fieri reos : hos item manducare amp;nbsp;bibere fibiindicium,, eo quod non dijudicent corpus domini: unde neceffario confequi indignos ipfum dhi corpus amp;nbsp;fanguinc manducare amp;nbsp;bibere, no tami i facramentaxorporis et fanguinis Clirifti.Refpondemus Pau^ OidifertisucrbisitaloguijQuifquis ederit pane hunc,amp; biberit de: poculo,

DECAD. V. SERMO IX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I$r

poculo domini,amp;c. En qui ederit pane hunc, inquit, amp;nbsp;de poculo biberit indigne:non autem dicit, Qui ederit carnem amp;nbsp;biberit fan, guinem indigne. Nam qui ipfum dominum edunt, non carent fide,ac manetChriftusin ipfis, amp;ipfiinillo. Si autem miraris ad, Qjiomodo huc quomodo increduli potfintrei fieri corporis amp;nbsp;(anguinis do, increduli mini,non nifi facramentaliter manducati, exalijshoefenpturæ lo, reifiant cor cis difcito.Apudloannem dicit dominus, Amen amen dico uobis, poris et fan qui recipitquemeunc y mifcro, me recipit: qui autem me recipit,rea guinirdo, cipit cum qui me mißt. Ergo quiapoftolum non recipit,nöin apo mini ftolum peccat,fed in ipfum dcum,licct interim ipfum deum nec ui, loan.!,. derit,nec repulifleuideri uelit.Iudex diaurus legitur ad co nftitutos in finiftra,Difccditea me maledidiin ignem xternu. Efuriui enim Mdithif.. amp;nbsp;non dediftis mihicibum.Sitiui amp;nbsp;non dediftis mihi potum amp;c.. Verum audi quomodo excepturi fint impijhacindicis icntentiam, Domine quando uidimus teefurientem, autfitientem, amp;nbsp;non mi, niftrauimus tibirSed audi uiciffim quid refpofurus fit iudex, Amen dico uobis, quatenus non feciftis uni de minimis his, nec mihi fe, cinis, Sicut ergo in ipfum Chriftum peccauit,qui peccauit in mini, ftrum,aut mendicum,etfi interim Chrifti perfonam nihil Ixferitiita corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti,reus fit,quifquis facramentum corpo ris amp;nbsp;fanguinis Chrifti indigne fumpferit, tametfi interim ipfum corpus amp;nbsp;fanguinem domini no hauferitS.Paulus alibi dicitapo. HcFr.6„ ftatas ab integro rurfus fibimetipfis crucifigere filium dei. Atque idem alibi negarmodisomnibus,Ghriftum ucl crucifigi, uelmo= ripoffe. Proinde non poteß iterum crucifigi Chriftusab apofta, iis,interim tamen foeda ipforum defeâio fic zftimatur, quafi cruci, fixitfent filium dei. Vteunty ergoimpijnon edantipfum domini corpus,amp; bibant eius fanguinem,rei tamen nihilominus fiunt cor poris amp;nbsp;fanguinis,proditi uidelicet quantum in ipfis eOXalcatrc= bellis aliquis principis aut magiftratus fui figillum amp;nbsp;literas difeer pit:hic etfi ipfum magidratum non attigcrit,aut conculcarit,dicitur tamen magiftratum conculcate, amp;nbsp;ateufatur no Ixfi figilli aut uiogt; latarum literarum,fed impingitur ei crimen læfæmaieflatis amp;nbsp;com culcati principis. Quid ergo mirumfi audiamus indignemandu, cantes panem domini, reos agi corporis amp;nbsp;fanguinis Ghriftii^Hu# ius enim facramentum amp;nbsp;figillum at$ obfignatio funt panis et po culum myfticum.

Hæc hactenus de manducatione corporis Chrifti amp;nbsp;potu fan, Damp;rcliquiez guinis eius difputauimus, fingula huius qua potuimus brciiitate Car« do» unâantes,,tranemus iam ad refiduos Cœnæ dominiez fines (in mini fini»

P 3, Kun

BE COENA DOMINI.

deferiptione Cœnæ politos ) perfringendos. Inftitutam diximus a domino Cœnam, ut dona dei uifibiliter eeelefiæ repræfentet, ocu lis$omnium fubijciat. Didicimus autem ex tota huius negotij di' (putationeipfum Chriftum omnium donorum dei acernum e«e pleni«imum,utpote exquo pro nobis in mortem tradito habemus omnia uitæ,remiffionem peccatorum, amp;nbsp;uitam æternam. Hçc cum fint inuifibilia hauriantur^ fide, uifibiliter etiam, id eft per facra, menta fenfibus repræfentantur prope omnibus, uifui, auditui,gu, ftui amp;nbsp;taaui,ut totus homo corpore amp;nbsp;anima commotus magno cordis iubilo facrum hoc iucundtrfimum celebret. Huciam perti' net analogia.DequadixiSermone huius Decadis ,. unde lixc ple nius difci nolo.

[nftitutam przterea diximus à domino Cœnam, ut uifibiliter in unum corpus colligat omnia in terris alioqui difperfa membra. Vnde amp;nbsp;foedus amp;nbsp;confoederationem alibi diximus Coenam à fan, élis cognominari. Fidei unitate amp;nbsp;fpiritus unius participatione in.

• uifibiliter cum Chrifto amp;nbsp;membris eius omnibus fumus connexi. In cœna autem coimus etiam uifibili coiundlione. Non enim iam uerbis,fed fadis quoty, fed contetferatione, fed facramento coale, fcimus ^connedimurarélifTime, ipfa Cœnæ adione aperientes demonftrantesc, omnibus amp;nbsp;nos erfe de eorum numero, qui cre= dunt fe per Chriftum redemptos,Chrifti membra et populum eife. Pariter autem obligamus nos Chrifto amp;nbsp;eeelefiæ, amp;nbsp;fidem fynee, ram nos feruaturos amp;nbsp;beneficetiam ac charitatem erga omnes ex, crcitaturos ftipulantes. Plura de his require ex Sermone huius De, cadis 7.Certe hinc probauit Paulus, confortibus menfæ dominicae non licere uefci idolothytis,amp; facris comunicareprophanis.Quod firedde expenderent hodie multi, minus frequentes confpicerentur in facris alienis feu peregrinis.

[nftitutam item diximus à domino Cœnam, ut ea morte fuam retineret in memoria,ne unquam obliuione obliteraretur. Eft autc mors Chrifti compendium omnium beneficiorum dei. Ergo uult in memoria retineri beneficium incarnationis, paffionis, redem, ptionis,amoris feu diledionis. Licet autem memoria pergatur rei præteritæ, nempe mortis,ea tamen ad nos maxime pertinet, amp;nbsp;ui, uificat.Neq ; putabimus hunc erfe poftremum finem.Nullus enim tam diligenter at$ hiceft exprerfus. Semel enim amp;nbsp;iterum dicit do minus,Hoc facite in mei memoriam. At ritus facer amp;nbsp;adio illa fa, cra,uerbis ucl prædicationi de morte Chrifti amp;nbsp;redemptione huma ni generis coiunda, mirum eft quam renouet fubinde beneficium, neg

DECAD. V. SERMO IX. 15! ne$ in obliuioncm ucnircatq; intercidere patiatur.

Inftitutam poftremo diximus à domino Comam, ut per ipfam admoneremur noftri officij,laudis amp;nbsp;gratiatumaaionis.Noftrum officium eft, fynccros effe in fideChrifti, amp;nbsp;omnes compleéèi fra, tres Chriftiana ciiaritate propter dominum, ac cauere ne corpora noftra coinquinemus mundi fordibus, quando fanguine Chrifti abluti fumus,Paulus apoftolus, Quotiescuncp de pane hoc ederis tis,inquit,amp; de poculo domini biberitis, mortem domini annun* ciate donec uenerit Annuciare autem mortem domini, eft laudare bonitatem dei,et gratias agere pro redemptione per mortem parta. Nam amp;nbsp;Petrus apoftolus dixit. Vos genus elcamp;um,regale facerdo i. Feta: tium, gensfanéla, populus acquifitionis, ut uires annnncictis il' lius qui ctenebris uos uocauit in admirabilem lucem.Sed de his a, liâs quo$ diximus.

Hæc paucis de finibus cernx uoluirepetere,quæ pq fpiritu fan, aoinftruéh fingula expendunt diligentius. Dimitterem modo C. V. nifiex utilitate publica fututu uiderem, erudire paucis,quo, modo fe quifty ad Cœnam domini præparet,nead ipfam indigne accedat.Operæpretium autem fuerit ante omnia inueftigare quidi Dione cin gne uclindigne edant amp;nbsp;bibant de pane amp;nbsp;poculo domini.Et gra Jione min. dus quidem eflein dignitate amp;nbsp;indignitate noftra, nemo eft,quiiu ductre er dicijs dei rite expenfis amp;nbsp;religionis natura penitius infpeaaiudi, bihre efé cat,negareporfit. Praecipuus quidem indignitatis gradus eft, fine fide accederead myOeria fidei. Digne acceditqui cum fide accedit: indigne qui fine fide. Digni penitentia fruâus in euangelioape pellantur opera pernitentes uel pernitentiam ptofeffam decentia. Quid autem decentius,rquius amp;nbsp;iuftius eft, quam ut celebraturus Cœnam domini, credat fe morte Chrifti in prætium pro mundo oblata redemptum,quo nomine amp;nbsp;Chrifto redemptori gratiasage re cupiat^ Quid contra indecentius amp;nbsp;iniquius eft, quam obfigna, lionem corporis Chrifti percipereac nullam interim cum Chrifto communionem habere^adgratiarumaamp;ionem accedere, amp;nbsp;nullas interim exanimo gratias effundere?Quid autem unit nos Chrifto, aut quid efficitomnium beneficiorum eius participes amp;nbsp;proinde etiam gratos, nifi fides ^ Quid difiungita Chrifto, amp;nbsp;fpoliat nos omnibus eius donis, redditq? ingratißimos, nifi incredulitas!Pro, inde fides uel incredulitas digne ucl indigne facit nos participare demenfa domini. Apoftolus Paulus in Aamp;is ad ludxos per incre, Aamp;ojn dulitatem euangelij prædicationem rescientes dicit,Vobis quidem primum oportebat loqui fermonem dei;fed quoniam repellitis iU

DE COENAD 0MINT.

Ium et indignos uos indicatis uita æterna,ecc€conuertimurad gen tes. Quomodo autem ludæi contra femctipfos fe uita æterna indi' gnos elfepronunciabantacueluti indices in femetipfos deferebant fententiam^ncredulitate fe opponentes uerbo dei, nec fide appre, hendentes Chriftumuitam amp;iuftitiam mundi. Proinde dignitaris amp;nbsp;indignitatis noftræ primaria amp;nbsp;maxima portio uerfatur amp;nbsp;con, 4amp;o.is. fiftitinfide uelincredulitate.Fide texatur S.Petrus purificari corda noftra:fides ergo uera eftChriftianorum munditia. Vndeamp;S.Au guftinus. Incredulus no manducatcarnem Chrifti fpiritualiter, fed magis tantæ reifacramentum ad iudiciumfibi manducat amp;nbsp;bibit. Qiiia immundus præfumpfit ad Chrifti accedere (aeramenta, quae aliquis non dignefumit, nili qui mundus eft.De quibus dicitur,Bc ati mundo corde,quoniam ipH deum uidebunt amp;c.

Deinde indigne edunt amp;nbsp;bibuntde Cœna domini, qui etfi fide non deftituantur, abufu tamen fuo peruertuntreaum domini in, ftitutum:qualis uideturfuiffe Corinthiacæ ecclefiæ error, mifeentis priuatum amp;nbsp;prophanum conuiuiumcum ecclefiaftico amp;nbsp;myftico, nec difeementis panem domini, qui dicitur Corpus Chrifti,a cibo uulgari. Nam Paulus, Qui indigne,inquit,edit amp;nbsp;bibit, iudicium fibi manducat amp;nbsp;bibit,non dijudicans corpus domini. Ergo non dijudicare corpus domini,eft indigne edere panem, amp;nbsp;bibere pocu Dijudicare Ium domini. Dijudicare autem (êiagfomp) eft cum iudicioanimity corpus do' facultate exafterem penfitarc, æftimare, acita ut decet difeernereà mini. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rebus alijs. Porro corpus domini eft non modo fpiritualeiUuddoi

mini corpus ecclefia fidelium,fed ipfum corpus quod dominusaP fumpfit de uirgine, ac pro nobisin redemptionem obtulit,quodty modo confidetad dexteram patris. Deniq; panis euchariftiæ in cœ naeft ipfum domini corpus, neriinquam corporis pro nobis tra; diti facramentum. Huncergo panem domini myfticum quifquis non difcemitäcibo prophano,fed ad menfam Chrifti ueluti ciba, riam accedit,necagnofcithunccibum diuinum multum ab illo hu manodifferre,neceo modo quo inftituit dominus accedit, fed fuas rationes fequitur,is certenon dijudicat corpus domini,amp; iudicium fibi manducat amp;nbsp;bibit, Paulo iterum fe explicante amp;nbsp;dicente, Italy fratres mei, cum couenitis ad comedendum alius alium expedate, ne ad iudicium conueniatis.Proinde qui praeoccupatcœnam pub# licam fua priuata,hoc eft qui no ita cœnat ut inftituit dominus, in, digne manducat amp;nbsp;bibit. Superius enim iudicium manducare amp;nbsp;bibere dicunturindigne manducantes Ebibentes: amp;nbsp;hicin iudi, dum conuenire perhibentur, qui non expeftaus fratribus feftinät:

BECAD. V. SERMO TX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Iff

acndemiUi non dijudicant corpus domini. S. Auguft. Traft, ira Ioan.62lt;De his fermoeft apoftolo, inquit, qui domini corpus uc, lut alium cibum quemlibetindifcrete negligenierly Tumebant. Hic ergo ficorripitur qui non dijudicat,id eft, non difcernit d exteris ci# bis dominicum corpus,quomodo non damnaretur (ludas) qui ad eius menfam fingens amicum acceffit inimicus^amp;c. Quanto uero grauius hodieuidentur peccare, qui fubuerfo domini legitimo amp;nbsp;primario uru,abufum fuu magna cum contentione ftabiliunt,adde amp;nbsp;nolentibus reclamantibusty grauem perperfecutione obrrudutC Praeterea cum reipfa experiamur in diem,fideinoftræ multa de^ elfe,unde uaria inter nos exoriuntur uitia,ex quibus deinde amp;nbsp;indi gnitas noftra, leuiffima quidem omnium exiftit: utpote quam do, minus gratia fua facile diluit,ac fere'cruce immiffa extergit,infirmi' tates huiuCmodi non imputans ad condemnationem. Alibi enim apoftolus pronunciat nihil condemnationis effe ijs qui infiti funt Chrifto [efumecambulant iuxta carnem,fed fecundum fpiritum.

Nec pari etiam fupplicio diuerfos hos indignitatis gradus punit Petnaire iuftiffimus dominus.Infpiciamus ergoquid nos doceat beatus apo digne ttwt# ftolus de pœna amp;nbsp;fupplicio indigne manducantium,Itaq; quifquis duomtiil ederit panem hunc,inquit, aut biberitde poculo domini indigne, reus erit corporis amp;nbsp;(anguinis domini.Qyæ fané inteHigit de præ, Cipua ilia amp;nbsp;omnium fœdiffima incredulitatis indignitate. Etenim reus fit corporis amp;nbsp;(anguinis domini, cui culpa imputatur mortis Chrifti,hoccft, cui mors Chriftiad mortem non ad uitam cedit: fi, cuti amp;nbsp;illis cerfit qui ipfum corporaliter ex incredulitate impietas tety crucifixerunt. His enim (anguis Chrifti prophanus tanquam pecoris autlatronis fceleratiq; hominis uifus eft, quad merito pro, pter deliéla effuCus fit. Et quid obfecro fentit aliud quam propham num erfe fanguine Chrifti, qui non credit ipfum pro peccatis mun dieffe effufum^Audet tarnen hic participate de cœna domini,ut me titd iam dicaturreus fieri corporis amp;fanguinis domini. Pigrande peccatum eft per incredulitatem indigne panem domini edere, amp;nbsp;calicem eius potare.Id quod uelluda: exemplo nobis ob oculos fta tuitur. Non credidit hicin dominum Iefum,imdcogitabat ipfum tradere in manus latronum, nihilo minus accumbebat amp;nbsp;participa bat de menfa domini, merito ergo ipfum fibi totum tandem uen, dicabat diabolus.Teftatur enim loannes diabolum fub finem ccr, loana;. næ ingreffum erfe in ludam : non quod priufquam ad cernam ue, niffet non fuirfet in ipfum ingreffus : dudu enim ipfum inhabitare Lu«m ac exagitareceperaufed quod poft tot Chriftidomini admonitio.

DE COENÆ DOMINA nes,amp; poft prophanata myfteria Chrifii, adeofy amp;nbsp;conculcata, toi, turn illum fibi ufurpaffer,ac plenrftme poffediffct.

Idem apoftolus Paulus corpus domini non dijudicantibus ue, lutiin alio gradu indignitatis conditutis interminaturiudicium, di cens,Nam qui edit amp;nbsp;bibitindigne,iudicium fibi edit amp;nbsp;bibit. Ra lionem autem hac fententia reddit, cur non temere, nec niliexeuf, fis animis ad menfam domini accedere oporteat;quod uidelicetad iudicium accedatur.Eft autem iudicium, perna uelfuppiiciü,quod dominus fuis irrogat fidelibus peccantibus,non in alio quidc mun do,ficut incredulis,fed in hoc fæculo. Sequitur enim in uerbis apo, ftoli,quod eu nobis fuppeditat fenfum,Propter hoc inter uós mul' ti imbecilles amp;nbsp;inualidi, amp;nbsp;dormiunt multi. Etenim finofipfos di^ iudicarfemus haudquaquä iudicati fuiffemus. At cum iudicamur, à dno corripimur, ne cum mundo condemnemur. Diftinguit aperte apoftolus inter indignemäducantes ferulæ diuinæ fubditos, amp;nbsp;in, ter müdanos,id eft incredulos homines, quibusuidelicet pana dh# differt in aliud iftud fæculum : fidelibus fuis , fed tarnen ex incuria peccantibus,amp; non omniparteinftruais,ad canam accedentibus, . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uarias inijcit calamitates, ut peftes, fame, morbos, amp;nbsp;huius generis

alia,ad excutiendum ueternum.Sequiiur enim, Si nofipfos dijudi, canemus,hoc eft,fi uitia noftra ipfi cohercuifrcmus,amp; nofmet a' ma lis feparauiffemus, haudquaquä iudicati , id eft,fupplicijs affeci amp;nbsp;correpti fuiffemus.Protinus enim fubijcit,At cum iudicamur,à do* mino corripimur. Iudicati ergo cft corripi, Difcimus autem ex his undein ecclefiam exundent uaria mala,nimirü ex indigno canæ dominiez ufu.

Qyomodo Refpondcat autem hicaliquis,Si fie res habeat, tutius fore, utin praprfre' uniucrlum abftineatur à cana domini. Cæterum fi in uniuerfum mustior ad quis abftineat, pcccat etiam fie contra dominum,amp; gtauiter quidc. canam do^ Contemnit enim mandatum dei dieentis,Hocfaciteiimdcontem* mini. nit amp;nbsp;mortem domini amp;nbsp;omnia dona dei. Proinde periculum no eua6t,quicanæeelebrationcomifir:id quod amp;fuperius diximus. Alia uia ingrediundum erit fi cupias amp;nbsp;periculum amp;nbsp;peccatum ui, tare. Audi eonfilium apoftoli Pauli miro copendio dieentis,Probet autc liomo femetipfum, amp;nbsp;hc de pane illo edat, amp;nbsp;de poculo bibat. Obferuandum autem quod in liac probatione nemine relegat ad alium,fed quemlibet ad femetipfum.Papiftæiubent te confeßorem auricularium accedere,confit€ri ,abfolunoncm fufeipere, amp;nbsp;adindi amp;am formam pro peccatis fatisfacere. Sic eriim abunde purgatum iubentte ad menfam domini accedere,Catterii Paulus doctor gen, num

DECAD. V. SURMO tX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|$4

tfum amp;uaselea:ionis, horum ne uerbo quidem meminit, fed firn# pUeiter, Probet homo femetipfum, ait, amp;nbsp;fie de pane illo edat,amp; de poculo bibat. Strut enim deu^cordium eftferutator, amp;nbsp;antmt affe, hum requirit, hypoertfim odit, ita nemo nouit quid fit in corde ho minis,aut quales lint erga deumarfedus noftri, quam nofipfi : nos ergo metiplos tubet omnia explorare in nobisipfis :hoc ed,iubet quemlibetin femeiipfum defeendere, amp;nbsp;fefe examinare. Examen hocfinefïde amp;nbsp;face ucrbi dei fieri non poteft. Praelucente autem luce uerbi dei, amp;nbsp;fide utres Tuas exerente, inquirit apud feipfum fi, delis , an peccata fua omnia multipliciter contra deum commifTa, agnofeat, an propter commina dolcar:an fyticcra cordis fiducia credat Chrtdumablunfc ac condonalle peccata omnia: an inge, nue confiteatur ore, licut corde credit, non in alio quam in tolo Chriilo elle lalutem amp;nbsp;uitam : amp;nbsp;an apud femetipfum conftituerit huic confelhoniimmori : an ad innocentiam amp;nbsp;lanaitatem fedu' Io amp;nbsp;terio afpiret:an omnia membra corporis Chrifti, cuius amp;nbsp;ipfe membrum eii, diligere, iuuare, amp;nbsp;pro eis ad exemplum Chriftife impendere params tit: an iras amp;nbsp;inimicitias omnes remiferit t an parfionem Chrifti.redemptionisq, myfterium uniuerfum recolere, amp;pro redemptioneomnibuscp dei beneheijs acceptis amp;accipien, dis gratias deo agere anhelet. Hæceftiufta probatio, amp;cœnæmy» fticæ congrua: hac faaa,licetin humilitate amp;nbsp;timoredomini cum gaudio adcenam Chrifti domini accedere.

Verum trepidant luc fideles, utpote confer fibifuæ imperfeaio, Confoldth nis amp;nbsp;infirmitatis. Neque enim ifta inueniunt in animis fuis fie affliftarü effe abfoluta , ut alioqui intelligunt perteâionem iuftam require, confäenü« re,Acceditfathanas, amp;nbsp;multas amp;nbsp;magnas remoras inijcit,quoâcœ rum. næ celebrationeretrahat. Ad ea dicimus, fiquis putet neminem ad cenam admittendum, quam eum qui fit ab omni repurgatus pec, cato amp;nbsp;infirmitate , is profero à cerna arcebit amp;nbsp;excludet omnes quotquot in hoc feculo uiuunthomines,imo abrogabit in uni# uerlum cenam domini iam non amplius homnibus peccatori, bus, led angelis inftiiutam. Meminerimus probationem illam eiii intra metas fuas confidere, amp;nbsp;deum hic quoqueut ubique fua erlt; ga nos uti dementia feu mifericordia. Nouit ille infirmitatem amp;nbsp;corruptionem noftram,acpoteil compati infirmitatibus noftris. Ifraelitæ fub Ezechia rege non ad plenum purgati participabant deagno pafchali. Orauitautem rex, amp;nbsp;dixit, Dominus qui bonus eft propitiabitur cunftis, qui in toto corde requirunt deum patrum fuorum ; amp;nbsp;non imputabit cis, quod minus fanaificati funt. Ac

Q 2

DE COENA DOMINI.

rubiungitur liis in facra hiftoria 2.Paralip,30 Et dominus exaudi* uitEzeduam, amp;nbsp;placatus eft populo. Dignitas quar per exadam probationem tnquiritur,non cft pcrfeamp;io abfoluta,fed uoluntas amp;nbsp;mens à deo infttuAa,quarhumiliter fuam agnofeit indignita, tem, tdeofyaugmentum fidet amp;nbsp;charitatis pofett fuppliciter, omquot; nemcy perfectionem in folo Chrifto requirit. In prima illa canl conuiux domini fuerunt apoftoli,amp; inter hos ludas: fed quoniam hic fide caruit,amp; proditor.imo parricida erat, reus faauscfteorpo, ris amp;nbsp;fanguinis domini. Cxteri apoftoli fuerunt amp;nbsp;ipfipeccato, res,fed non impij, habuerunt fidem in Chridum, amarunt Clui, ftum,amp; fe mutuo ut fratres: ergo non indigne ficut ludas, mandu, carunt de menf a domini. Licet interim ad illam ipfam mtufam M4tth26..rpecimina æderentmagnæ imperfeéùonis. Nam Petrus non fine lucre 22- contemptu amp;nbsp;contumelia fratrum præfert fe omnibus. Præterea contendunt ambitiofo certamine de eo quis inter ipfos uideamc maior futurus. Non enim nunccommemorabo,quodmoxamcn fa deferto domino turpiter fugiunt, amp;nbsp;multis modis feindignege* runt: fed haecomnia facile diluunturquodin ipfis fides eßet alufe fimis defixa radicibus.

Non pigebit liic recitare uerbotim confolationem D. IbanniS Caluini,uiri piiamp; dodli,magna cum laude etiamnutn ecciefia do' centis,iymmyftæmei, amp;fratris longe colendirfimi chariffimityr quam pro afflidis in hac cauffa fic protulit, Meminerimus has fa, eras epulas aegrotis cffepharmaium, peccatoribus folatium, pau, peribus largitionem,qur fanis,tuflis,amp; diuitibuS,fiqui reperiri pof fent, nullum afferrent operarpretium. Nam cum in illis Chriftut nobis in cibu detur, inteUigimus nos fine ipfo tabefcere,linqui,de, ficere Deinde cum in uitam deiur, intelligimus nos fine ipfo in no bis plane mortuos effe. Quare ea eft dignitas quam unam amp;nbsp;opti? mam afferre deo posumus , fi noftram ei uiliiatem,amp;utita loquar indignitatem afferamus, ut fua mifericordia nes fe dignos faciat: fi mimos in nobis defpondeamus,utnos in ipfo confolcmur: 6 nos humiliemus,ut ab ipfo erigamur : fi nos accufemus,ui ab ipfo Miftificemur. Præterea fi ad earn quam in fua tœna nobis com, mendat unitatem afpiremus: 8' quemadmodü nos omnes unum in feipfo erfe facit,ita unam omnium animam,cor unum,linguam uni nobis omnibus optemus. Hçc fiperpenfa amp;nbsp;meditata habueii mus.nunqua nos ill* cogitationes pturbabut; Nos bo notuomniü egeni amp;nbsp;nudi,nos peccatorum fordibus inquinati,nos femimortui quomodo corpus dni digne manducaremus CMagis cogitabimus nos

DECAD. V. SERMO IX.' 15, nos pauperes ueniread benignum largitorem,rgros ad medicum, peccatores ad faluatorcm.Dignitatem illam,quæ à deo mandatur, fide praecipueconflare,qnæ omnia in deo nihdin nobis reponit: deinde chariiate,amp; ea quidem ipfa, quam deo imperfefiam offer, re fatis fii, utipfam.in melius augeat, quandopræftari folida non poteft.Tantum ille.

Illa ucro dixiliaamp;nus de fanamp;iffima domini nofiri lefuChri, Ri Ccnafacramcnto Chriftianoium prxftantiffimo amp;nbsp;faluberri, nto,cuimox ab initio, amp;nbsp;uiucntibus adhuc apoftolis, faihan falue tis noflrz infenfrfimus hoftis,infidiatus,ipfam multis conatus eft adobruere contaminationibus: aquibus cum tempore iam aliquo fideliter Gt repurgata,non definit ille eam,quæ eedefiç cerfitin fym bolum ferderis nunqumrumpendi, ceu glomum aliquem litium ©bucere amp;nbsp;infinuare.Vnde ipfa res amp;nbsp;falus noftra requirit,ut uigiquot; kslocum tentatori nullum cedamus,fedomnes in Chrifto con cor, des amp;nbsp;in unum (per cœnæ celebrationem fidelem)corpus compa amp;i,amemus nos mutuo,amp; aeternas agamus gratias redem, ptosi noftro Chrifto domino;cui fit laus amp;nbsp;gloria

nunc amp;nbsp;ufçp in fxculum,Amcn,

Arnen.

Q 3

DË IN3TITVTÏS ECCLESrAjg.

De quibufdam ecckfiædâ mßitutu. De fcholit. De bonis eccle, fiafticis, c horwm ufu o abu/u. De templis amp;nbsp;m/lrumentig Chrißianorwm jdcris. De admotutione c correamp;ione minijlro' rum ecclefiæ, adeo'f totius ecclefiœ. De matrimonio. De Vi, duts. De Virgnibus. De Monachis. Qyid agat eu œgrotis ec, défia Chrißi,lt;, de funeribus O-Jepultura. SER. X.

ESTANT adhuc quaedam amp;nbsp;paucula quidem illa explicanda C. V. quæ partim pertinent ad miniftcrij eccleliathci inftitutionem amp;nbsp;conferuationem,paroni uero funtpeculiarta quzdam eeelefiæ inftituta, quibuS hæccarere non poteft. De quibus hoc Sermone Decadis huius uU timo,quæ loqui dederit dominus, quanta potero breuitate, ex' plicabo.

DominuiAnte omnia feiendum eft,dominum deum noftrum non one. no onerduit raffe in immenfum exten fis legibus et inftitutis,ecdcfiam Tuam,fed infinitis le» paucula feu numerata quaedam dedtlfe.eacy nö fumptuofa, necm, gibus faam tricata aut prolixa,fed frugalia, fimplicia, expolita amp;nbsp;fuccinéèa. Os tedefiant. lim cum legelata,populo fuo cultum alioqui fumptuofiorem infti tueret dominus, certa tarnen,numerata amp;nbsp;moderata erant omnia: nec uolcbat his addi uel adimi pro arbitrio hominum aliquid, uel aliter quam ipfeinftituilfetufurpari. Quis ergo crederet dominutn ecclefix noui fui populi,poftabrogatam Iegem,fumptuofam amp;nbsp;in immenfum extclam tradidiffe difciplinam^Sumptuofa ergo et ime menfa omnia in ecclefia fecit partim paftorum amp;nbsp;procerum eccle, fîæ auaricia,parcim prodigiofafuperftitio plebis. Teneamus nos, dominum deum noftrum admodum pauca, nec mft neceffaria fuæ inftituiffe ecclefir:ideo$omnibus nobis annitendum efîe,ne ados bruatur ecclefia traditionibus amp;nbsp;inftitutis nonabipfo deo profe, ais* Satis magnifice ornata amp;nbsp;inftrufla eft eccleiia dei, fi teneat dei amp;nbsp;domini fut inftituta.

Petifsima Præcipua autem amp;nbsp;primaria ecclefîæ dei capita pietatis funr,Do wræpietdi Arina fyncera legis amp;prophetarum,Chrifti amp;nbsp;apoftolorum,Orae tir capita in tiofïdelis uni deo perfolum Chriftum oblata,Rcligiofa item legi' Gcdefia. tima$facramentorum Chriftiadmmiftratio amp;nbsp;perceptio De qui^ bus haAenus per quin$ Decades dirferui. Acceditillis amp;nbsp;Charie tas,communicatio opum feu beneficentia De quanönihil diAum eft Decade prima, amp;nbsp;dicentur in hoc Sermone quory nonnulla. Nec alia commemorat beatus Lucas in Aais,defcribens qualis fue ripprimitiua Chrifti per apoftolos fundata fidelis cedefia, amp;nbsp;quæ poußima

DECAD. V. SERMO X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;156

pourfima eius capita,Erantautem perfeuerantes,inquit, in doamp;ri, Aamp;o.fo na apoftolorum,amp; communicatione,amp; fraflionepanis, amp;nbsp;precar tionibus. In his paucis capitibus uniueda pictas comprehenia coniiftit.

Cum minifterio ecclefiaftico runtconiunamp;a quxfequuntur.Pri De Schelfe mum autem locum habentfcholx Chridianr, uberem propheta, rum uel miniftrorum ccclcfiz fegetem proferentes. Intellexerunt omnes gentes non omnino barbaræ,fine fcholis nulla regna,nul. las rcfpub.feliciter coferuari pofle.Igitur Aegyptios ampliffima in® ftituifle facerdotum uel philofophantium collegia non modo Mo Ces in Genefi,fed amp;nbsp;Strabo Geographiae Iib.i7.author eft. Hiftoriæ quoep commémorant celeberrimos quofq; orbis uiros percipien, dæ fapientiæ gratia defeendiffe in Aegyptum: in quorum numéro , Plato ille philofophorum alpha numeratur.Nec temere fcribitur in libro Regum Solomonem lapientia excelluiiïe lapientes Aegy, ptiorum.Quid quod non foli Aegyptii,fed etiam Paleftini,gens a. lioqui bellis quam literis illuftriorgt;fuos habuiffe dicuntur fa cerdo, tes, quos in rebus dubijs confuluiffe author eft Samuel in hiftoria facralt;!Sed amp;nbsp;Daniel teftatur fcholas celeberrimas fuiffe Babyloniis. Medis ac Perfis,unde prodierint magi. Capientes inquam in omni parte philofophiæ illuftrcs. De Graecis amp;nbsp;Romanis non eft quod quiequam commemorcm,cum nemoignoret iftorum decantatiff, ab omnibus doamp;is Athenas, amp;nbsp;horum ampliffima pontificum amp;nbsp;augurum collegia,Sed omiflis exteris,proferamus noftratia uel ec, tlefiaftica. Deus qui abfolutirfimam dedit populo fuo, amp;nbsp;reipub. amp;nbsp;regni felicis formam, diflribuitfcholas per XLVIII. oppida re, gni.Oppida ea a Leuitis philofophantibus,Leuitica dicchatur.To, tam enim Leuiticam tribum confecrarat facerdotio amp;nbsp;ftudijs : non quod non liceret amp;nbsp;ex alijs tribubusingenuis hominibus philofo# pliariifed quod Leuitx fludijs facris peculiariterdedinati erfent. Ex tribu enim luda confiat fuiffe Ifaiam amp;nbsp;Danielem dariffima pro# phetantium lumina . Dederunt aliæ quoty tribus præftantiffimos in omni Capientia uiros.Ac dicebantur oppida illa amp;nbsp;Lcuitica amp;nbsp;fa cerdotalia,non quod in his Coli Cacerdotes agerent, fed quod in cis fynagogas haberent. Cacterum apud tabernaculum in Silo amp;nbsp;maximein Hierofolymorum urbe erat Ccliola omnium prxclarif, fima amp;nbsp;ueluti uniuerCalis,uthodienuncupant. Clarifiimos autem Reficra uiros fcholis prarfuiffe eadem tefratur facta hiftoria.Nam in Rama fcholarwm. legimus Samuelcm,apicem omnis fapictix, pietatis amp;nbsp;eruditionis, 1. Sim.»© przfuiiTc naioth,idcftburfamp; (ut uocant)uclcollegio prophetarum.

DE INSTITUTIS ECCLESIAE.

1 Reg,*. SchoIæ Hierichununæ amp;nbsp;Gilgal redores fuerunt Helias amp;nbsp;Heli« ,fe.cap feus darirfima lfracliticz eedefix lumina Subuenerat impurus le roboamfdiolas,amp;conculcantfacerdotalcm ordinem, in facerdo« . tium admits ex fece populi citra ddedum quibuslibet. Intellexe, tuntautem uiri dei Hdias amp;nbsp;Helifeus fine fcholis dodrinä fanant non pofte uel florere uelconferuari, toti ergo erant in inftauran' dis fcholis. Cumfy iufta his negarenturucdigalia,impqs regibus ca transferentibus ad adulatores,uentres,id eft ad facerdotcs idolo, rum uitulorum amp;nbsp;Baahs,fadum eft tarnen bonitate domini,ut uiri aliquotboni aliquid conferrent ftudiofis,ethi modico contentiui. du,fortiter fe gererent in deprauauffimo fæculo.Qui uero Scholis fie praeerant probatiffimiuiri,fapicntes ac prophetat,appellabantur patres .Vnde amp;nbsp;difcipuli uel fcholarcs nuncupabatur fïlij propheta Xmot 7. rum, Arnos amp;nbsp;leremias appellarunt amp;nbsp;Nazareos. Ille enim. Non fum ego propheta,inquit,ncc filius prophetç,nimirum liberalibus Amota, eruditus artibus. Etidemiteru,Sufcitaui de filijs ueftris prophetas, amp;nbsp;de iuuenibus ueftris Nazareos. Hic uero commendat etiam for, mam ftudioforum in Threnis, quam in captiuitate prorfus corru, ptam lamentatur. Præterea fïlij prophetarumappellabantur pro, pteraffedum in praeceptores tanquam in parentes, amp;nbsp;propter obe dientiam amp;nbsp;ftudium affiduum. Quo autem clariores fapientio» tes'$ erant principes, tanto maiorem operamimpendebant repa, tandis fcholis et reitituendisordinibus ecclefiafticisjdquod uidere licet non in Dauide amp;nbsp;Solomone duntaxat,fed amp;nbsp;in Iofaphat,E%e cilia amp;nbsp;lofia regibus optimis amp;nbsp;feliciffimis. In captiuitate amp;nbsp;poll captiuitatem Babylonicam difpergebatur domini populus pecua ria regnalonge amp;nbsp;late. Quocunq; autem deferrentur, fcholas feu fynagogasinftituebant,amp;reftituta urbe Hicrofolymorum adhac fubinde afpirabant. Ideo enim commemorant Aâaapoftolorum Aamp;orûiç. Paulum apud Gentes praedicantem uerbum dei, ingreffum fyna, 'gogas docuiffe. Etlacobus apoftolus, Mofes, inquit, ab aetatibus antiquis in lingulis ciuitatibus habet,qui ipfum praedicent in fyna, gogis. Vbi non loquitur de ciuitatibusludææ aut Galilææ, fed de ciuitaiibus GentiuminSyria,Cilitia amp;nbsp;Afîa. Cæterum difperfos fubinde afpirarfe ad factam Hicrofolymoriï urbem,illud arguit, Ado.ß. quod in Aftis legimus. Erant autem Hierofolymis habitantes Iu« daei uiri religiofiex omni natione earu quae fub calo funt.Et quod Xdo.ii. commemoratur Paulus cum effet natus ciuis Tarfen(is,Hierofoly, mas conceffifTead pedes Gamalielis,id eft utfe fubderetdifciplinx 4^0,g. auditor^ fieret Gamaliclis, Sic legimus Hierofolymis fuilfe coi, kgia

DËCAD. V. SERMO X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rf,

tegh Guefynagogas Libertinorum, Cyrenenfium, Alexandrino, tum,Cdicum amp;nbsp;Atianorum Durauit ergo fcholarum ufus ad tem pora uf$ Christ,imó amp;nbsp;poft afcenhonc eius ademlos, ad uf$ ferè urbis excidium,heetinterim non femel uideaturdeprauatus.

Chriftus quo$dei fikus,rex amp;nbsp;pontifex nofter,amp; ipfe omnium chriflut t nobiliffimam miUtuufcholam, uocatis duodecim apoftolis amp;nbsp;difci apoftoli in, putis leptuaginta, uiris, inquam, delcdUumis oéfoginta duobus, famunt^ Sedamp;apoftoh permultos fibi compararunt difcipulos, in pitmis /ihoUr» autem Paulus organum dei adeonuertendas gentes cleaifl.qunn comnatu fuo habuiUelegiturSopatrem Berihaenfem,Luca An, tiochenum, Marcum Hierofolymitanum, Barnabam, Sylam ud Siiuanum,Caium amp;nbsp;Timotheum,Ariftarchum amp;nbsp;Secundum,Ty, chicumamp; Trophimum, Titum amp;nbsp;Linum, CreCcentem amp;nbsp;Epa, phram.Archippum amp;nbsp;Philemonem, Epaphroditum amp;nbsp;Artemam, amp;nbsp;multos alios,Idem diligentiffime uiris bonis commendauit ftu, diofos amp;nbsp;miniOros eccleGarum, adhortans omnes ad liberahtaiG ne quid Itis deeifet. Ad Titü feribens, Zenam legifperitum,inquit, Titumfc amp;nbsp;Apollo, ftudiofe deducito, ne quid illis defit, bm amp;nbsp;Antiochiae percelebrem furfeinSyria fcholam, amp;nbsp;apoftolicam quidem illam, non obfcuris quidem argumentis, uel ex t;. cap. Adorum colli, gere licet Sed amp;nbsp;Eufebius Cçfarien, abunde leftatur quam iltuftres fcholar fuerint Alexandria: in Aegypto, amp;nbsp;in alqs illuftribus eccle# fqs. Et nos hoc ipfum expofuimus aliquando paulo copiofius in libro quem fcripfiinus de Inftitutione epifcoporum. Tandem utro omnibus eedefix rebus in peius declinantibus, degenerarunt amp;nbsp;ce defiadicæ fcholæmmonaftcrid fiuc collegia canonicorum amp;nbsp;mo, nachorum.

Crterum cxhis qtiæ diximus nulli obfeurum effe puto,ad ineo Adeorfen lumuatem ecclefiæ minifterqty facri conferuationc in primis pertic ustionem nere fcholac,in quibus tradantur bonae artes ad facra ftudia promo minifirrÿ Uenda utiles:cuius generis funt linguarii factarum præcipue,fermo prrtinenC cionalis philofophir,phyfices amp;mathefeos ltudia:amp; liæc quidem fcholamp; moderata,amp; ad certum pietatis fcopii delmeata Inuenias enim in, genia quz in artibus amp;nbsp;dtfciplints confenefrant, facra uero attin, gant nunquam.Atq, utinam ex prophanis nimiuingurgitaris noti ctiam ipfa facra, ueluti barbara, contemnere difeerentimpij loue, nias ingenia alia qur ftudijs mathefeos ita inhxrefeunt, ut melio, res agere pnifint rdificiorum magiftros, quam redores uel pafto, rçs ecclefiarum, imo quar ccrlo aftronomiro fic implicentur, ut ue, ium cclum fedem beatorum luhd ad fc pertinere arbitrentur, fatis

DE INSTITVTIS ECCLESIAE, ' beati futuri, fimodo motus illoscdi uifibilis amp;nbsp;aftrorum cUrfumi uel punao attingere poflint. Quiautc philofopliiæ Rudiis amp;nbsp;dia# leélicorum tricis riietorumfy præceptis plus nimium immorantur, nec finem ullum attingunt,aut ferio cogitant ftudia fua ad ædifï', cationem eedefiæ conferre, fere difputatorcs rixofi, amp;nbsp;cenfoers fu^ perbiriimi fiunt, quibus nihil proprie, terfeamp;expenfe fatis did um, aut faélum uidetur ab alijs, nifiquod ipforum capitibus grauidis admodulatum, reguliscp prarfcriptis pilo tenus etiam congruit. Hi fere difputationibus impexirfimis omnia inuoluunt,nihil aliud g. difputationes amp;nbsp;rixas fpirant,omnia omnium aliorum etiam bene auttolerabiliter dida amp;faéla arrogantiffimecenfent, arrodunt, amp;nbsp;maligne cauiilantur, philofophaftri uerius quam philofoplii,imo fcholarum amp;nbsp;ecclefiarum peftes : ex quibus uenenum altercationu, fimultatum,diffidiornm,amp;fci(fionu effunditurin ecclefiam. Con, tra hos uideturlocutus apoftolus Paulus ad Timotheu. Nam poft B.Tim. 6. compendium fanar doärinar redditum,fubiungit, Haccdoce amp;nbsp;ex. hortare.Si quis aliter docet, necacquiefeitfanis fermonibus domi^ ninoftrilefu Chrifti, amp;nbsp;ei quæ fecundum pietatem eft doamp;rinar, inflatus eft,nihil feiens fed languens circa quacftiones amp;pugnas uerborum:ex quibus oritur inuidia,contentio, maledicentiae, fufpi ciones malæ,fuperuacuæ confli^ationes, hominum mentecorru' ptorum,amp; qui ueritate priuati funt, cxiftimantiu quacftum elfe pie tatem.Seiungere â talibus.

Corruptio nbsp;nbsp;Equidem feliciter nunquaceffitecclclix, quando homines doamp;i

fcholarum. amp;nbsp;ftudiofi deferta fimplicitate amp;nbsp;puritate uerbi dei, alio conuerteriit oculos,ne$ hos unicein folum uerbum deicollimarunt. Ex ucteri bus quidam non contempferunt uerbii dei, fed interim plus quàm decebat tribuerunt traditionibus«At ea re amp;nbsp;erroribus occaßonem prarbuerunt,amp;indutos abufus confïrmarüt. Ante faecula aliquot Gratianus amp;Lombardusamp;ali jquidam,ex fcriptoribosecckfiafti' cis conciliationem dogmatum facere amp;nbsp;certam plenafy theologia conati funtcolligere. Verum ea re non modo à Scripturis abduxi runt fcholas,fed amp;nbsp;doctrinas peregrinas eedefiæ obtruferût. Secuti iftos Alexander,Albertus, amp;nbsp;Thomas,qui non modo ipfi a Sentent^ lijs illis pependerunt, amp;nbsp;eas alijs etiam cömendarunt,uerü ipfam quocp philofophiam mifeere cum theologia, amp;nbsp;in unii ueluti cor. pus redigere contenderunt.Sed inde nobis tot uix ac feâæ, tot in' quam paludes ranis fcatctes,totfcliolæ,tot monaftcria,ac fophiftæ. Proinde fi hodie quoep pergamus fcripturis fandis male copulare philofophiä, amp;nbsp;illas fupcrftuiQfc ad difputationcsieuocarc. ac fub regulas

DËCAD. V. SERMO Y. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1$$

regulas cogère humanas uct artium, corrumpemus amp;nbsp;ipf iin Tcho, lis,grandi cum eedefiæ detrimento,fynceritatem doarinzapofto« licæ.Interim cercii eft bonas artes uel (itéras plurimü facere ad per, fpicuitatem aceuidentiä, fed moderate amp;nbsp;cum iudicio religioCead' hibitas,utimperiumrelinquatur facris literis , fcruiät autem omnes artes exoticae.

Doceatur ergoin fcholis ecclefiaftids pura pietas, imo fit PIE' Scholor* TAS feopus ftudioru omniu:inculcetur ftudiofis mox ab initio ftu certusfœ dioR Catechefis,nec ulla eis pmittaturrequies,donec ea pleneetim put. biberint, amp;nbsp;familiarefibi fecerint:augeaturdeindeconcepta pietas quotidtanis legionibus et cocionibus facris prxiegantur perpetuo feripta euangelica amp;nbsp;apoftolica,ut amp;nbsp;haec illis mature fiant familia ria fimulautc comode imbuantur linguis amp;nbsp;artibus,exerceancurfy amp;(cribendo amp;nbsp;dicendo. In primis aulem cxulet ex fcholis pie infti DrfdbUna tutis amp;nbsp;Chriftianis, luxus amp;nbsp;libido. Floreat difciplina etiam feue, fcholffwn rior. Sienim corrumpatur iuuentus in fcholis, atq; in corruptione' adoleuerit, quid obfecro ab his expediemus quando praefeci fue, cint muneribus ecclefiafticis'! Illos ne credamus futuros ecclefiae fal, qui ut dtllblutiffimi infulfi(fimi$ funt,ita acrimoniam in alijs ferre non polTunrflllos ne putabimus fore ecclefiz lumina,qui ipfi ode= re lucem, amp;nbsp;deleamp;antur tenebris, amp;nbsp;tenebrarum operibus^ Quod ergo in ecclefia Ifraelis fuerunt filq Hcli, idipfum erunt amp;nbsp;funt in ecclcha Chrifti corrupti prophetarum filij. Peributitacp (imulcum plebe fibi credita. Proinde indulgetia nimia peccatur hodiein fcho lis fcelerc nunquam eluibili. Venias enim in fcholas non paucas,in quibus milites amp;fcurras,non fcholaresautftudiofos credas, quos uulgus clericos appellat. Neque uidlus, necp ueftitus,neq; mores, neque diamp;a, neque fafta referunthomines ingenuos, honeftos, aut ftudiofos. Scio interim multa deberi infelici amp;nbsp;diffolutiffimo noftro fæculo,inquo â contumacibus amp;nbsp;rebellibus non audiun, turfeniorum confilia : fed rurfus noui plurimum non raro delin, qui praefidentium incuria amp;nbsp;indulgentia. Quoniam uero in fcho, lis reae indituris incolumitas confidit ecclefiarum, annitendum eritfumma ope nobis omnibus, ne quid hac parte per nodram pec cetur incuriam ac ofeitantiam.Hre de fcholis ecclefiadicis,qua po, tui breuitace recenfui : de quibus plura dixi in libro de Inditutione epifeoporum.

Porro ut conferuari porfint fcholæ cum miniderio uniuerfo, amp;nbsp;Debonitee omnibus xdificijs facris, fumptibus$ ecclefiadicis.opus edom, defiafadn ainoiudis facultatibus. Locus ergo hic admonet aliquid proferre

BE INSTITVTIS ECCLESIAE.

de Bonis Ecclefiaftids, Deus in earepub, quam alijs przlecrre, ut optime in omnibus rebus neceffarijs inftitutam,uoluit, ex pub Üco aeftigalia facro minifterio deputauit, decimas uidelicet, primitias amp;nbsp;uarij generis oblationes. Extant hæc multis ab ipfo uiro dei Mofe in lege expofita:qui nihil ueritus eft,ne earn ob tradationem accufaretur iniqua: cupiditatis aut auaritiæ. Diferte enim quæ deus loquiiubcbat, fideliter reddidit. Quid quod ipfa lex naturae iubet laboranti daremerccdem, amp;nbsp;publicos fumptusex collatione publi ca fuppeditare. Et ucdigalia uei tributa illa quæ ex publico colli, gebantur,non erogabanturnifi in ufus publicos.Partim enim cede bant miniftris pro ipforum minifterio,partim impendebantur pu, blicis aedifieijs amp;nbsp;fumptibus factis. Seruiebat item portio fublcuan dis pauperibus.

Eedefia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tametfi uero abrogata fit nouo teftamento lex Leuitica cum Tai'

now teßa, cerdotio uniiierfo , certum eft tarnen uniuerfalcm illam legem, pu, menti ha, blicos fumptus ex publicis collationibus facereiubentem ,non elfe bctfacute abolitam. Nam legimus dominum lefum Chriftum,licetnon ex tata. decimis amp;nbsp;facerdotum ueamp;igaltbus.ex collationibus tamen nihilo Luca s. minuspiorum uixiffe.Nam publico fungebaturmunercldem di. Mattae, fcipulos fuos ad praedicandum ablegans, diferte dicit. Nolo uos de uiàu amp;nbsp;ami^u erfe folicitos, Dignus cft enim operarius mercede fua.Ergo confert primitiua ecclefia,ab apcftolis Chrifio colleda, Ador» 14, .domos, prædia amp;nbsp;pecunias fuas ad conferuationem minifterij re, rumfyecclefiæ ncccffariarü. Sacerdotes amp;nbsp;Lcui:æ tunc occupabant facra ue^igalia, ne$culmii impendebantapcftolicz eedefiæ, ut, pote quam fame extindam cupiebant. At intelligcbantinterim pij amp;nbsp;fideles homines ad eedefiæ conferuationc omnino pertinere ter renas facultates. Homines enim dedit miniftros eedefiæ, non ange los.pauperes item loco fui eedefiæ comendauit.Athi utpote horni, nes narijs rebus indigent.Conferunt ergo fanâi fpiritu fanamp;o ex, agitati, ædes, pecunias,fundos,aliasfyfuas facultates, ut ex his amp;nbsp;pauperes,amp; minifterium facrum conferuetunCertirfimum eft ita$ ccclcfiam populi noui teftamenti ab ipfis Chrifti amp;nbsp;apoftoiorum temporibus facultates habuitfe collatas cpublico,derogatas ehe rurfum in ufus publicos.

Qiomodo Gregorius eius nominis primus, epifeopus Rom. comemorat erogata fuo tempere, amp;nbsp;ante fua tepora moris fuiffe, ut ex bonis eeeldiafti' fatquonda cis fièrent portiones quatuor,Vna epifcopo amp;nbsp;familiæ eius:alia de opet «dlt;ero : tertia pauperibus : quarta cedefijs reparandis. Negant autem: fa. non pauciiufe epifeopos ftipendium accipere ab cedefia. Videat mus

DECAD. V. SERMO X. tty thus ergo quid a in re nos doceantcum Chrifto domino apodoli. Chriftus dominus, qui nihil unquam admifit iniqui, à mulieribus legitur acceprfe quæipfiminiftrarunt docenti de facultatibus fuis. Idem amandans difcipulos amp;nbsp;iübens ne foliciti fint de uiélu amp;nbsp;a, iniau,fubiügit, Dignus eft enim operarius mercedefua. Dignum MiniJIrirre aequum amp;iuftum indicatdominus prçdicatoribus fuppeditare ne= ckfarû de cetaria,Ergo indigne fe non gerunt qui accipiunt ftipendium, un beri meren de parent fibi fuisti ncctflariaimo coparat praedicatores non ocio, dem. fis uentribus,non gratis mäducantibus panem alienum, ne$ men dicis,fed operatrjs. Vtautem in lege teftatur dominus ingens effe fiagitium negare mercedem operatijs : ita non peccant uulgariter, qui fidos paftores fame contabefeere amp;nbsp;inedia perire finunt. Alibi Matt, ic. quide, Gratis accepiftis, ait ad difcipulos dominus, gratis date. Scd loquitur de dono miraculorum,fanitatisfy beneficio infirmis aut morbo laborantibus amp;oppre0is conferendo. Ita enim fcriptum efy^nfirmos fanate,leprofos mundate,mortuos fufcitate,daemonia tijeite.His demum fubijeit,Gratis accepiftis, gratis date.Proindeli, cetapoftoli ftipendium acceperintab eis quibus praedicarunt; pro dono tamefanitatis,in nomine domini collato, niliilunquam ac— cepiffe à quoquam legutur. Sicut ne Helifeus quidem a Naamano Syriae imperatore ultro magna offerenti dona uel tantillum acci, pere fuftinuit,quod eius ronfilio à lepra fuiffetmundatus. At idem ille donum uiri a Baal falifa uenientis non refpuit . Ex eodem Chri fti domini euangelio difcuntminiftri ecclefiaru adquos ufus con, Mertantftipendium ab ecclefia acceptum. Cum enim dominus fe, Io4n.m cedere iuffiffet ludam, loculos gerentem, exiftimarunt exteri di, fcipuli illumaccepiffe mandatum emendi necerfaria diei fello,aut egenis aliquid erogandi. Proinde dominus ftipendio accepto ufus eftadres fibifuisl^necefferias parandas, amp;nbsp;adeleemofynam lar, giendam. En omnia uitæamp; muneri fuo necerfaria poffunt mini, ftri ex ftipendio ecclefiaftico fibi amp;nbsp;familiae fux parare. Deinde ex eodem poffunt amp;nbsp;eleemofynam elargiri pauperibus,uelut de pro, prijs amp;nbsp;inde partis opibus. Etenim in Lege quoty dominus diferte dicit, facrificia Leuitatum fafla ex decimis amp;nbsp;alijs oblationibus uel ueéèigalibus facris.tam fibi grata futura, quam eorum eftoblatio, qui ofîeruntaliquid ex propria arca aut ex proprio torculari præ, dijsue proprijs. Certe fioperarius aliquid de mercede fua offerat deo,hoceft largiatur pauperi,an no gratiffima deo uidetureffe ob= latio! Gratiffima ergo deo fuerit eleemofyna collata â miniftro cc, defix ex ftipendio accepto ex facro minifterio. Laborat operarius

DE ÏNSTITVTIS ECCLESIAE: aliquisin extruendo templo,acmercedem operis percipit ex bonis ccclefiafticis. Quis uero eam ob rem dixerit operarium eleemofy nam accepirfe,uec elcemoryndex eleemofyni conferre poflc^ Met cedem operis accepit.NamlaborauitEx mercede ergo amp;nbsp;iuftis pro prijsey fuis opibus eleemofynam dat. Quare ita$ uideatur mini' fter eedefiæ eleemofyna uiuere,amp; exelcemofyna eleemofynä non pofte conferre,qui tarnen amp;ipfe pro fuo ftipendio laborauit, unde amp;nbsp;mercedem operis accepit,ficuti operarius,cui miniftrum ipfe do, minus comparauit? An uero dieet aliquis miniftrum eedefiæ fuo fungentem munere fideliter,nihil laboraret Si quis ea eft impuden n.Cor.g. tia adobrutus.non me,fed Paulum audiat apoftolum dicentem, Si nos fpiritualia uobis feminauimus,magnum eft fi nos ueftra carna i. Tini, f. lia meruerimus';Et iterum,Qiii beneprçfunt presbyteri,duplici ho nore digni habeantur, maximeq qui laborantin fermone amp;nbsp;do, éfrina. Dicit enim feriptura, Boui trituranti non obligabis os Et, Dignus eftoperarius mercedefua En non arbitratur apoftolus bo num minifterijinxftimabile,reuilinima, ftipendio inquam terre, no,compenfari ullo modoporfe.Deinde,Qui laborant,inquinqui Iaborantinqua:non qui ociantur inquit,m dodlrina. Hos amp;nbsp;boui laboriofo animanti amp;nbsp;trituranti quidem confert, deniq; amp;nbsp;opera, rio. Id quod tam diligenteradmoneo,quod in maligno amp;nbsp;ingrat tiffimohoc fæculo noftro homines,imómonftra potius ingratitu, dinis inueniuntur,quibus pcrfuafum eft miniftros nihil agere,etia eos qui fideliterfuum obeunt munus. Nam clamitant hos gratis fuum pan®m,uelutimcndicos,edere. Quo nomine multa egregia ingenia abfterrentur à ftudijs bonis amp;nbsp;facris,ut plane abhorreant^ minifterio, ceu à mendicitate amp;nbsp;re inhoneftiffima. Ita enim nouit fathan res fuas conficere,pro regno fuo augendo,abutens imo be* ne fibi utens noftra ingratitudine amp;nbsp;malitia. Quare non potius fu ftinentilli cum Chrifto amp;nbsp;apoftolis, qui amp;nbsp;ipfi ftipendio alti funt ecclefiaftico,numerari,quam inter ingratos amp;nbsp;fuperbos illos recem feri,qui fere ufutis amp;nbsp;malis artibus fuas (ibi opes parauerunt, autfi non malis artibus parauerunt, certe ex liberalitate amp;nbsp;mero dei do, no, pro quo nihil laboraucrunt , acceperunt

z.Cor.g. S. Paulus grauibus amp;nbsp;multis argumentis approbat ius accipien di ftipendijex minifterio facro. An non, inquit, liabcmus potefta* tem edendi amp;nbsp;bibende? an non habemus poteftatem fororem mu, lierem circunducendilt; Intelligit autem poteftatem accipiendi amp;nbsp;pro fua, amp;nbsp;pro uxoris, totiusq; familiæ necerfitate Ac perinterro, gationem quod uultcnunciat,ut Gc fignificet çquitatem confeffam

DECAD. V. SERM O X. - |6@ apudomnes:imó amp;nbsp;excmpla adiungit, nee quorumlibet, fed om' nium,adde et maximorum Clirifti apoftolorum,Clirifto etiam fan guineconiunaorum,dicens, Quemadmodum amp;nbsp;cæteri apoRoli Zpoflolidc amp;nbsp;fratres domini,amp; Cephas'^Quis ille Cephas niß Petrust Ad hue ceperuntfä enim loan. i. cap. dicit dominus. Tu uocaberis Ceplias,quodfo, pending, nat,fi interpreteris.lapis.Sed amp;nbsp;Petrus a' petra cognominatus eft: ut in idem femper recidat etymon nominis.Qui ucro funt fratres do, mini, nifiloannes amp;nbsp;lacobus, lacobus item ludæ, ludas lacobi amp;nbsp;Marc. Simonlt; fHos autem omnes dicit Paulus ftipendio accepto uixiffe cx publicis ecclefiz collationibus. Exemplis his coniungit aliquot fimilia petita c uulgo,Quis,inquit,militat unquam fuis lUpendqs'^ Quis plantat uineam,et de fruamp;u eius non edii'ïAut quis pafcit grc gem,amp; de laamp;e gregis non editŒleganter autem his,amp; proprijffi' me quidem his,nöalijs utitur fimilibus. Nam miniftri ecclefiarum alibi milites, uinitores uel agricolae amp;nbsp;paftores appellantur. Quis uero tam iniquus ut neget militibus, agricolis amp;nbsp;palloribus uiamp;u amp;nbsp;amitum cx militia,agricultura amp;nbsp;re pecuaria! ^Agnofeuntergo cordatiamp;æquiffimi iudicij omnes homines, miniorum ecdcfiæ uiuere po(feexminifterio eccle(iaftico. Cxterum ne quis obticeret parabolas illashumanas et a uulgo petitas,in cauffa ecclefiaftica ni hil probare, fubiungit protinus, Num fecundum hominem hæc dico lt;nbsp;!An non amp;nbsp;lex eadem dicit ^Etenim fcriptum eft in lege Mo, fis,Non obligabis os boni trituranti. Quafi dixerit, Sunt mihi in piomptu pro ture noftro afferendo,non tantum humanae fimilituc dines,fed amp;nbsp;diuinae feriptutx teftimonia. Profert autem locum ex Deut.if.cap.dc alendis bobus laborantibus. Rurfus ne quis eum locum non de praedicatoribus, fed fimpliciter de bobus interpre, tandum contenderet, fubdit. Nunquid boues curae funtdeo« ^An hoc propter nos omnino dicit^ Propternos enim hoc fcriptum eft» quod fub fpe debeat is qui arat,arare, amp;nbsp;qui trituratfub fpe,fpeifuç particeps e(fe.Nobis,inquit,uolu4t in lege fua dominus contulere. Voluit enim aequitatem fyllogifmo quodam colligi, ad hunc uel fimilem modum,Si deus profpexit armento et pecudibus,eorumty rationem haberi uoluit, quanto magis hominumlt; ^Iniquitiimum certe foret,fi agricola cum boue fine fpe, id eft fruftra amp;nbsp;fine fruau Iaboraret:iniquiffimum ergo foret amp;nbsp;miniftrum in ecclefia fine fpe ac debito ftipedio agriculturam exercere ecdcfiaûicam, Porro cura his iterum opponifoleat, fpirituali miniflerio praemium deberi,no corporale,fed fpirituale,refpondetapoftolus. Si nos uobis fpirima, lia feminauimus, magnum câfi nos uçûra carnalia meffucrimus^

BE TNSTTTVTTS ECCLESTAE.

Nihil ergo Corinthios conferre fentit, cum dant temporalia,ff ui' delicethæc cum aeternis conferantur bonis, quæ minirèri docendo afferunt. Nam quantum antecellit amma corpus,tanto praedantia ra funtfpiritualia corporalibus,Etocculit interim apoftolus in hi$ argumentum euidens, dnm adlt;nonet aequum eifeutqui feminar, ctiam idem ille amp;nbsp;metat.ln eo autem inaequalitas magna eft, quod mmiftri feminant meliora,mctuntautem dcteriora.Homines quia amp;nbsp;deum amp;nbsp;diuinum minifterium Hoccifaciunt , ideo miniftros ni, hilagere iudicät Paulus uero rurfus ab altorum exemplo ius fuum confirmat dicens, Sicaeteri erga uos poteftatis participes fune, cur non potius no$lt; Cum enim apud Corinthios nemo plus laboraf, fet,quam Paulas,nemo erat mercede dignior.Idem rurfus ab exem pio amp;nbsp;praecepto ac ordinatione domini ius fuum approbans, An nefeitis,inquit,quod hi qui in factis operantur,ex facrario edunt^ec qui altari miniftrant, altaris funt participes^Sic amp;nbsp;dominus ordina tiit,utquieuangelium annunciant,ex euangelio uiuant. Vbiuero hoc ordinauitdominus . 'Cum in euangelio dixit operarium fua mercede elfe dignum. Obferuandum autem puto in primis quod apoftolus diferte dicit, dominum fuam ordinationem de alendis miniftrisecdefixad immitationcm antiquarum populi ludaici lea gum inftitutrfe Hinc enim colligimus non aberrare nos à feopo, fi in hac amp;nbsp;fimilibuscauffis uetera quoque inftituta non omnino reijeiamus.

Paiduinon nbsp;nbsp;His omnibus nihil derogat quodipfe apoftolus Paulus fuo iure

accepitflte non eftufus. Alia enim eft qurftio fafti,alia luris. A Corintliqs pcndiinn. quidem certas ob cauffas nihil accepit, fed nihilominus accepit ab alqs ecclefqs Sed amp;a riierfalonicen nihil accepitxrterum hoc fa« aum fuum non uult prriudicare aequo iuri. Nam ad Corinthios, gt;nbsp;. Cor. 11, Alias,inquit,deprçdatus fumcedefias, accepto ab illis ftipelio, quO uobis inferuirem.Etcum apuduos eifern amp;nbsp;egerem,non onerofuS fui cuiquam Nam quod mihi deerat, fuppleuerunt fratres qut ue, ►Theß;. nerant à Macedonia Et ad Therfalonicen. Non inordinate gdli' mus nos inter uos,inquit,neq; gratis pane accepimus à quoquam, fed cum labore amp;nbsp;fudore noAedte$ facientes Opus, ad hoe necui ueftrum efTemus oneri Non quoi id nobis non liceat,fed ut noP metipios formam exhiberemus uobisad immeandum nos. Ac idë 9. Theßs. adeofdem Therfaionicen, Rogo uos,inquit,utagnofcatis eosqui laborant inter uos,amp; qui præfunt uobis in domino, amp;nbsp;admonent uos,ur habeatis illos in fummo precio.per charitatë : propter opus illorum pacem habete cumcU. Cedat ergo ex facultatibuseccltfiæ pallo.

DëCAD. V. SERMO X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t6|

paftoribus quantum fatis cß; amp;nbsp;quantum honefta requirit necetfi:$ W.Hæcautem haétenus de portionepalloribus débita.

Clericis olim cedebat fecunda pars opum cedefiafticarum. Sunt Studiofi d, autem clerici paftorum feges, Rudioft tneologiç,amp; miniftttio facro ünturfli# dediti.Qyoniam enim amp;nbsp;hi fefe amp;nbsp;omnia fua in uniucrfum cede, pendieee^ fix amp;nbsp;minifterio eius confecrauerunt, æquitiimum eft ut ecdcfiæ defiæ. fumptibus alantur, Alantur autem frugaliter, qui alqs debent præ, ferre frugalitatis exemplum. In delitqs educati, miniderijs eedefe minime congruunt. Ideo enim amp;nbsp;Amos querebatur uinum pro, pmari nazareis, quodinteUigeret ebrios ecclefiam non feruare , fed perdere funditus.Dequa re altas dtamp;im eil. Praeterea aequum eft,ut præsbyteris, fcholarum remoribus, profefforibus, amp;nbsp;omnibus fin, gulislp perfonis ccdefiafticis fua perfoluatur portio iuda.

Porrd pauperibus in ecdefia detlinata eft tertia bonorum cccle, Pduperquot;, fiafticorum portio. Sunt autem uaria pauperum genera. Suntui, bus profei' dur, pupilli,orphani, infantes^ expofiti. Sunt Cenio amp;nbsp;morbis at' datur ex triti ate; confeci.Morborum autem genera infinita funt.Grauiora bonis ecefe numerantur lepra,furor amp;nbsp;mania, poCcae Gallicae, uel fcabies Indi, fiA cauel Neapolitana, paralyfis,podagra,amp; multa alia. Sunt amp;nbsp;pe, regrininon tantum indigenae pauperes : funt exules fuis eiedtfe* dibus propteriuftitil amp;nbsp;nerbii dei. Sunt alq qui nondum ad imam perueneruntinopiam,fed in procliui tamen ftant, ita ut fi non pe, cunijs numeratis iuuentur, mox toti ueniant publicis eedefiæ bo, nis alendi. Suntrurfus quos captiuitates, bella, aquarum inunda, tiones,incendia,at(p aliae calamitates grandinis, pruina:ac intempe ries cœli attriuere. Quorum omnium falutem amp;nbsp;incolumitatem cömendauit nobis dominus deus nofter, qui aperte teftatur fibijpfi impenfum effe quod impederimus pauperibus.Proinde fi contem, pferimus aut neglexerimus pauperes, ipfum deum noftriï procul, dubio in ipfis fpreuimus amp;nbsp;negleximus pauperibus. luuare autem oportet pauperes beneuolentia fpontanea,co(ilio,cöfolatione,me, dtcina,cura, pecunia, cibo,potu, ueilimentis, hofpicio, patrocinio, amp;quocuncp posumus modo, ac in omnibus ijs rebus in quibus illi noftro auxilio indigent.Si haec non plene fufficere potfuntopes cccle(iafticr,farciathorum inopiam omnium fidelium copia. Siau Fraudare tem opes alioqui fufficientes olim piorum libcralitate collatæ in pauperem promptu funt,quz tamen proceru negligentia uel iniquitate,pau, faa pov perum necerfitatl fubducuntur,indeprofero fzuirfimæ infelicita, tione. tumtcmpeftates effunduntur amp;nbsp;in refpub.amp;in regna.Etenim pu^ ^Eìh.iG. niunturgrauiflimequipriuatim dc fuo, cum ponunt,nihilconfc IfanG.

DE TNSTTTVTIS ECCLESIAE:

runt pauperibus : quanto ergo atrocioribus fupplicijs afficiendos exiftimamus;qui dudum ab alijs ad publicos pauperum ufus colla 1. loan, 3, tas opes,ad priuatos ufus impie amp;nbsp;facrilcge rapiunt^ Qui habet hu ius mundi fubftantiam,amp; uidet fratrc fuum egëtem,clauferitfy ui' fcerafua ab eo,crudelis eft:ergo qui munus pauperi datum ipfe fibi rapit, crudelior adeoq; facrilegus eft. Sodomitaecum focijs urbi^ E%«.ig. bus fubuerfi leguntur, quod manum pauperü non confortauerür, Ffau6. fed dinblucruntpotius,Moabitæ amp;nbsp;Chananæiexcinduntur, quod afpernati fuirent peregrinos, amp;nbsp;nullum prorfus habuirfent paupc rum rationc.Sed cur tam longe petita adducimus exempla ^^cur no reuocamus in animos ultimä illam fupremiiudicis e' tribunaliecs Iefti,in ipfis firmato nubibus,fententiam,adhunc modum pronuti M4tth.gt;S' ciatam, Venite benedidi patris mei.poffidete regnum paratu uobis ab exordio mundi.Efuriuienim, amp;nbsp;dediftis mihi edere.Sitiui,amp; de diftis mihi bibere.Hofpes eram,amp; collegiftis me.Nudus,amp; operui ftis me.Infirmus, amp;nbsp;uifitaftis merin carcere eram, amp;nbsp;ueniftis ad me. Subdit autem euangclifta, quae mirenoftro congruunt inftituto. Tunc refpondebunt ei iufti,dicentes, Domine, quando te uidimuS efurientem,amp; pauimus:amp; fitientem,amp; dedimus tibi potum'Quan do autem uidimus te hofpitcgt;amp; collegimus te: aut nudum,amp; coo' peruimus te?Aut quando uidimus teinfirmu , autin carcere, amp;ue, nimus ad telt;!Et refpondens rex,dicet illis,Arnen dico uobis, quate, nus feciftis uni ex his fratribus meis minimis,mihi feciftis. Tuncdi cet amp;nbsp;his quia finiftris erunt.Difcedite à me malediamp;i in ignem X' iernum,quiparatus eft diabolo amp;nbsp;angelis eius. Efuriui enim, amp;nbsp;no dediftis mihi cibum.Sitiui,amp; non dediftis mihi potO.Hofpes eram, amp;nbsp;non collegiftis me.Nudus,amp; non operuiftis me. Infirmus, amp;nbsp;in carcere eram,amp; non uifitaftis me. Tuncrefpondebuntei amp;nbsp;ipfidi, centes. Domine, quando te uidimus efurientem, aut fitientem, aut hofpitem,autnudum,aut infirmum,aut in carcere,amp; non miniftra ulmus tibi^Tunc re(pondcbitillis,dicens,Arnen dico uobis, quate, nus non feciftisuni deminimis his,nec mihi feciftis.Sequitur ergo, Etibunt hiin fupplicium aeternum,iufti ucro inuitam aeternam. Alibi enim in euangelio dominus pauperes fui loco,qui afeenfu' Murci 14 rus erat in ccelos,nobis fubftitucns,Semper,inquir, pauperes habet tis uobifeum : amp;nbsp;quandocunty nolueritis , poteftis illis benefacere: me uero non femper habetis.Proinde legimus primitiuam ecclefi in pauperibus curandis ad miraculum uf$ fuirfe folicitam.Paulus ecclefixdei ubiq? comendatpauperes: pauperibus collegitin omni bus fcrcccdcfqs,amp; collcamp;am benediftionem mira procurauitma$ turitate.

DECAD. V. SERMO X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|Gt

turirate.fiJe amp;nbsp;diligentia. Id quod uiderelicet in omnibus fcrêdus epifto[is,pr*cipueucro in ly ad Rom. in rad Corinth.t6. in z. ad Corinth.8amp;9.cap Ad Galatas,Dum tempus habemus operemur Gdldf.tfe bonü,inquit,cumergaomnes, tum uero maxime erga domefticos fidei. Inepiftola prioread Timoth. monet etiam ratione habenda t.Tim.,; erfe eorum quibus fubueniatur,amp;quibus non fubueniatur. In ea, dem epiftola prxeept u dat Timotheo, amp;nbsp;omnibus epifeopis, quid agant cum ditioribus in ecdefia,dicens. His qui diuites funtin hoc t.Tim,', frculo praecipe, ne elato fint animo, neg; fpeponant in diuitijs in, — certis,fed in deo uiucnte,qui praebet nobis omnia affatim ad fruen, dum,ut bene faciat, ut diuites fint operibus bonis, ut faciles fint ad impertiendum, libenter communicantes, recondentes fibijpfis fun damentübonü in pofterum,utapprehedant uitam aeternam. Idem adHebr.Benefïcentiæ,inquit,amp; comunionis ne obliuifcamini.Ta Hamp;r,fo libus enim uidimis placetur deo. Paratae funt ergo opes mox inde ab apoftolorum temporibus pro neceffitate pauperü fubleuanda. Dati funt ab ecdefia diaconi curatores feu oeconomi,Inter quos ilquot; Aamp;,G. luftriores fuere primi illi diaconi, quorum meminerunt Ada apoa ftolorum,amp; praeclarus Chrifti martyr Laurentius.Ac ueterum feri, pta teftantur,ex bonis illis ecclefiafticis liberatos fuiffe perfrequen, ter captiuos, nubiles pauperes uirgines dotatas,dcni$ extrudaefe Xenodochia,Ptochotrophia, Nofocomia,Gerontocomia,Brepho, trophia,amp; Orphonotrophia,nimirum pro excipiendis pauperibus peregrinis.pro alendis pauperibus indigenis, pro aegrotantium amp;nbsp;languentiu cura, pro fenu neceffitate, proq; infantium pupillorum amp;nbsp;orphanorumeducatione honcfta.Dc his extant adhucimperato nxleges.

In reformandis ergo ecclcfqs aduigilandu eft diligentiffime, ne Reformo quid hic peccetur negligentia aut malitia, ne fraudentur pauperes, ;% ncueabufum unu tollentes, plures inducamus. Si fuppetunt opes, conferuentur.fi non fuppctüt,colliganturex ditioribus.Deinde in® fpiciatur pauperü conditio , amp;nbsp;cuius rei quif$ maxime fit indigus, aut quomodo cuiq; comodiffime profpici polTit Ea re deprehenfa, mature,benigne amp;nbsp;diligenter fiat quod fieri conuenit ac neceffe eft.

Si quid de opibus fuperfuerit publicis, feruetur futuris calamitati^ bus. Nihil prodigatur inutiliter amp;nbsp;impie. Rurfus non coaceruetur fraude amp;nbsp;inopia pauperum thefaurus infelix.Vtroep enim exaequo peccatur.Vtrobi$ enim fraudantur fuis opibus pauperes. De Bene Hceniia diximus alibi in hifee noftris decadibus: de curandis item pauperibus, in alqs noftris lucubrationibus. Optime uero de fub.

DE INSTITVTIS ECCLESIAE.

uenuone pauperum fcripfit Lod.Vines.

Ædifrfa Quarta amp;nbsp;ultima portio bonoru ccclefy debetur rdifieijs Carris, perd. ut templis,fdiolis, amp;nbsp;domibus,adtemplü fdiolasfy pertinentibus.

Templa quæ amp;nbsp;ecdefke a cœtu appellatur,funtdemus domini dei De Ton' noftri.Non quod in domibus huiufmodi deus, quem cell ccclorü püsChriz non capiut,habitet, fed quod ccclefia uel populus dei coit in huiuf, flianorum. modi domibusad cultu deo præftandiï, adaudiendü uerbu dci, ad pcrcipicda facramenta domini,amp; ad precandü faciem dci. Tcmpla ergo cedefix dei omnino neceffaria funt. Decoctibus facris dixiin disputatione de Oratione. Quäuis nero iubente deo Mofes porta, tile templu,deinde uero fapientiffimus Solomon fixu tcmplü,non fine fumptu magno,parauerint, no ideo tarnen exiftimandü eft ma ximos fumptus,pbari deo poft exhibitu Chriftum adimpletasq; fï^ guras. Na ut antelegc lata patriarchs nullas legunturdomino ex, truxiffe baftlicas,ita poft abrogate lcgëin ecckfia Chridi placet deo frugalis mundicia.Difplicet auteinfania illa xdificandi non admo dum difpar furori Babylonico conanti furnmüturris faftigiu ipfiS imponere nubibus. Non placetdeoluxustemplorii, qui fineluxu ex toto terrarü orbccollegit ecclefä, quam amp;nbsp;frugalitate amp;nbsp;omniS luxus contemptu docuit.Satis amplii amp;nbsp;magnificum fuerit tcmplu, fî fufficiat recipiendis omnibus ad ecclcbä iftam pertinentibus. Ho minibus enim non deo paraturlocus.Sitautc locus ille mundus amp;nbsp;fandus.Sanaificaturconfecraturue tcmplu,non ( ut fuperfiitiofeæ quibufdam crcditur)ullis uerbori irecitationibus, autimpreffis cha rafteribus. non oleo amp;nbsp;ignibus piacularibus, fed dei uoluntate amp;nbsp;prxcepto,iubentis conuenire,amp; dimittentis fuam præfentiâ,confe, cratur item ufu facro.Cogregatur enim in templo fanamp;a dei eccle, fiaiannunciaturin tcmploipfum dei uerbu fandiffimu: pertipiun, tur in templo facrofanamp;a dci facramentarfunduntur item addeuni preces deo gratiffimx.Locus quideper fc fandius non cft: fed quo' niam haccfandlain loco fiuntquatenus fiunt amp;nbsp;ipfe locus appel, latur fanamp;us.Meritd ergo abefta dei templo fando omnis propha natio amp;nbsp;res turpis atq/ferda, Curia fenatoria ab Omnibus liabetur facraiadeout maieftatis reus ageretur quifquis illa dido uel fado indecoro uiolaret. Atin hac colliguntur duntaxat fenatores, audis turi causas litigantium derebus fluxis amp;nbsp;perituris. Quanto uero maior debetur reuerctia templis, in quibus ad cultu dci filij dei con ueniunt,ipfa dei ticrba audituri,amp; facrameta eius percepturi'^Vt erj goin templis fupetftitionem odimus, ita proplianationcm ipforu sumamamusjmo minime ferimus, Negj uacatmodo omnes cir.

caum.

DECAD. V. S fcRMO X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;16;-

O templorum confidcrationem fupcrfliriones manifcftas recitare amp;nbsp;excutere Idquod feci alias.

Difputatum uideoapud ueteresad quam orbis plagamadoran Adruam tes oporteat conucrti. De uetuftiffima oibis apoftolica ecclefia An, mundi pia* liochia Socrates hiftoriarum lib.ficap.ix. Antiochiæ, inquit, Syria: gam ado, inuerfum habet ecclefia fitum. Altare fiquidem no ad orientem,fed randum. ad occidentem fpedat.Fortafhsimmitati funtueteris populiin ex^ truélioneac fitu tabernaculi amp;nbsp;templi morem. Ad occidctem enim conuetß adorarunt,haud dubie propter GhriAum in fine amp;nbsp;occafu foculorum uenturum. Alioquiuulgo receptum edadorare ueifis ad orientem uultibus.Sed in his,fi abfu fuperftitio,altercatio,licen, tia amp;nbsp;offenfio,ualet libertas.

Porro diuis non debent ulla extrui templa. Soli enim deo, cui Templa Di debetur cultus,ponendum eft templum.Id quod exemplis ueterum wsnon era docemur,amp; confenfu totius fcripturæ.Ethnici idololatræ creaturis truenda. poruerunttempla,atrocipræuaricationc peccantes contra deum ue Kum amp;nbsp;sternum. S. Auguftinus libro de Ciuit. dci,fineuerborum inuolucro dixit. Martyribus noeris templa non ponimus, uelex, truimus. Idem lib.i.contra Maximinum Atianorum epifeopum, No'nne fi templum,inquit,alicui fanôo angelo excellentiffimo, de lignis amp;nbsp;lapidibus faceremus, anathemaremur a ueritate Chrifti amp;nbsp;ccclefia dei^ Quoniam creaturae exhiberemus cam feruitutem,quæ uni tantum debetur deo. Si ergo facrilegi effemus faciendo templii cuicunty creaturæ,quomodonon eft deus uerus cui non templum facimus,fed nos ipfî templum fumus; Haec ille. Proinde mendaces funt qui audent afferere uiuentibus apoftolis, pofitaa religiofis ho minibus tcmpla.Dequa re diximus olim,ut amp;nbsp;contra templorum luxum amp;nbsp;fumptusinutiles, primo Itbro dcorigine erroris, capite Uigefimo primo.

Inftrumenta templifacra fint, amp;nbsp;ipfa munda, amp;nbsp;abomni luxu Infrinnm aliena,äfuperßitione uero alieniffima. Inftrumenta funt cathedra tafacra. facra,c qua doceatminifier: fedilia commoda auditoribus ecclefia, flicis:baptifterium baptizandis fidelibus para tum,amp;Menfa domi' nica,deni(pquae ad haec ipfa uelut neceffaria uidentur,aqua,panis, uinum,libri,lucernæ,calathi uel catini amp;nbsp;pocula.Futrunt fanchre aliquando aurcaled conflauerunt optimi amp;nbsp;fanaiffimiquiqj epi, fcopihæc non raro ac libcrarut captiuos,cibaruntfy fame tabefecn, tes.Plurima horum collegi exempla lib.de Inftit. epifeoporum ea, pite 9.Et Lucernas quidem, quarum iam iam meminimus adhi, bui«e ueteres in templis ad difcu0ionem noâurnæ caliginis,ccw

DE INSTITVTIS ECCLESIAE.

mm eft,ud ex Anorum cap.10. Stakum eft autem amp;nbsp;minimerdl' gtofum, lumina ad cultum dei adhibere.Clamat Laaantiu§,Num mentis fuæ compos putandus eft, qui authori aut datori luminis candelarum aut cerearum lumeoffert pro munere' Aliud uero ille exigit ànobis lumen, Siquidem non fumidum, fed liquidum at, clarum,mentis fcilicet. At contra tam liquidam ueritatem uideas ho die bonam cultus dei partem in oblatione luminu collocari. Inter inftiumenta ecclefiaftica recenCentur amp;nbsp;Campanae, quae hodie id nobis funt quod olim erantpopulo dei Tubæ. Scruiunt enim eo mi conuocando,amp;referunturad figna. Circa illas mira exercetur fuperftitio.Baptizantur ab epifeopistcreduntur uim habere difpel, lendæ tempeftatis atrç. Olim pulfu prouocabantur homines ad pre ces ingruente temperate fæua,nunc ipfe campanarufonus ex con, fecratione uidetur peculiarem habere uirtutem.Quis non obftupe^ feat ad extremam hanc caecitatem^Vfurpant praeterea campanas ad plangendum mortuos.Qyç quidem omnia fuperftitiofa amp;nbsp;modiS omnibus contemnenda funt.

Abufa bo nbsp;nbsp;Cum autem in illis quae commemarauimus uerus fit ufus bos

noriun ec# norum ecclefiafticoru, confequens eft in contrarijs uerfari abufum: dtfut. fiuepecceturin una fpecie, fiuc in pluribus.luftitia in liis,ut in om' ntbus colenda eft. Non eripiendum uni amp;nbsp;dandum eft alteri ; fed fuum cui, dandum eft. Ergo non eripiendum aliquid pauperibus amp;nbsp;dandum eft ecclefiz miniftrisme, his fua portio amp;nbsp;neceffitas ra pienda, ut habeantunde uiuant pauperes. Scriptura conceditbo' norum ecclefiafticorum portionem miniftris ecclehx ; eademtubet amp;nbsp;pauperibus fuum tribuere demenfum. Ergo fiepifcopi uel mini ftri ecclefiaftici omnia (ibi bona ecdeOaftica uendicent, nec fuas pat tes pauperibus diftribuant, facrilegio fe polluunt. Si miniftçi non omnia fibibona uendicent, interim plus quam decet amp;nbsp;necelfitaS pofeit,acordinatio domini amp;nbsp;apoftolica admittit,fibi ufurpant:aut fi portionem fibi debita turpirer concoquunt,grauiter delinquunt: grauius imo grauifTime peccant,(i uenationibus,alea,poculis amp;nbsp;lu xu,rcortis,adde amp;nbsp;militia bona etiam pauperum prodigunt :,inte, rim amp;nbsp;aedificia facra nec curant,nec ullam rationem habent eorum quxfiuntin templo, aut quomodo fiant. Quod fiportio iufta ce, dat pauperibus, erretur aute hic fauore uel odio ab oeconomis, uel difpenfatoribus,ut maxime indigis amp;nbsp;miferis cedat nihil, indignis autem fuperfit multum,peccaturetia hac ratione turpi abufu. Om, nium autem foediffimusabufus is erfe uidetur, qui hodie fere uul, gatiffimuseft.FUfumptus ingens in faxa amp;nbsp;truncos, hoc eft in ido laomni

D:ÉCAD. V. SERMO X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;164

la omni fenfu carentia, pauperibus utris dei imaginibus nullus fit honor.Qui quide furor cft gentilis amp;nbsp;extrema dementia. Sed cum alij de abufu bonorum cedefiæ dixerint copiofiflime,amp; nos quo$ dc hoc alibi quaedam propofucrimus,dc his iam dicendi finem faciam.

Dicerem iam amp;nbsp;de Tempore facro, quae traâatio omnino affi. Tempus nis ed Loco facro,de quo iam difputanimus, nifi de ilio quo$De, faemm, calogum exponentes differuiffemus.Hocduntaxat adijeiam in prç fenti,non oportere propter hoc contendi odiofius in cedefia, fed di fciplinam cum charitate erfe in hac caurfa amp;nbsp;fimilibus coftanter fera uandam.Memores enim nos erfe decet concertationis perniciofi0i# mæ de Pafchate celebrando,quæ multocum periculo amp;nbsp;detriment to multum diulp exercuit amp;nbsp;orientis amp;nbsp;occidetis ecclefias, canere^ modis omnibus ne per contentiones fathanæ aperiaturfeneftra. Vtilc fuerit mea fententia in hac cauffa amp;nbsp;non dirfimilibus illius beati Auguftini meminiffe confilq. Quod ne$contra fidem, neg contra bonos mores iniungitur, indifferenter eft liabendum, 8Z pro eorum inter quos uiuitur focietate feruandum eft. Adlanuariv cpiftolaiis.

Ad minifterium facrum pertinet amp;nbsp;difciplina correaioly mini, rifciplhu Arorum. Quaucro hxc fit neceffaria,colligi pottft uel ex his Chri, et rorrMio fti dominiuerbis. Vos cftis fal tertæ. Quod fi fal infatuatus fuerit, miniflror^ quo falietur! Ad nihilualet ultra,nifi ut proijeiatur foras, amp;nbsp;concul cetur ab hominibus. Scio iaamp;are quofdam priuilegia nefcio qux, eximentia ipfos ab omni difciplina.Sed errant ifti.Omnes enim cc defiat fuæ minißrosfubiecit dominus difeiplinæ. Qui ita $ à difci, plina exemptierfe uolunt,non funtminiftri Chrifti. Autquisob= fecro eum liberum à difciplina pronuntiet,quem dominus omnia no noluiteffe fubieélum atty obdriélum ? Contra mandatum do^ mini non ualet ulla lcx pontificia,aut uHum priuilegiuro regium uel imperatorium.Nemo enim poteft abrogare fummidei decre« turn,Et dominus quidem iubct monere amp;nbsp;corripere quemlibet fra fb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trem pcccantem:uult ergoidem ut cæcutientes amp;nbsp;impingentes mi,

niftros cedefiarum acrius admoneamus. Ipfe certe totum facerdo, tum ordinem ecdefix Hierofolymitanæ increpauit,amp; creberrime amp;nbsp;acerbiffime, Heli facerdos domini perfimeaudit in facta hiftoria, quod feueriore difciplina filios fuos Sacerdotes non cohetceret.Pro phetx domini acerrime leguntur accufaffe amp;nbsp;tota facerdotum col, legia et fummos facerdotes.Exempla ubiep occurrunt in hiftoria di uina;amp;in prophetarum fermonibus, Quid quodS.Paulus fandif

DË INSTITVTIS ËCCLESlÂiœ.

Gd4t.ß. fimum apoftolum Petrum Antiochi* Syriæ in lt;onfpeautotiusec clc!irincrepuit,quod non rclt;fto pede ad regulam cuangehj mee, derer. Ghriftus deniep ipfein rcuelationcfua facia loanniapofto' lo,angelos,idcftminiftros ecclefiarum,grauitfimc amp;nbsp;admonet amp;nbsp;i.Tmf. increpat.Rurfus ueroapoftolus Paulusgt;Aduei{us presbyterum,in quit,accurationem ne admiferis,nifi fub duobus aut tribus teftibus,| Eos uero qui peccant,coram omnibus argue,ut exteri timorem ba beant. Ergo non paucaextant in feriptuns dantfima exempla fan éèifTtmorum principü, qui primaries etiam miniftros eedefiarum legibus cohercuerunt amp;non benefuo munere fungentes è gradu amp;nbsp;cathedris deturbarunt.Scd amp;nbsp;ipfa depofcit neceHitas,amp; falus po puli dei,ut deprauati cedeGarum miniftri deponantur.Et fatius qui dem eft eöturbare aliquot miniftros prauos,quam in diferimen ani mæ amp;nbsp;corporis totecdefias conijcere.Perduntur enim funditus ec defiæ incuria amp;nbsp;impietate deprauatorum paftorum. Deponantur ita$ mature., DeSyno, Cæterum quo facilius Biremius in officio retinerentureedefia,i dm rum miniftri,celebrarut quondam ueteres femel amp;nbsp;iterum inanno fynodos facerdotales, amp;nbsp;has ueluti medicina adhibuerüt miniftro' rum morbis. Et nequidhic longe petitumafferam, recitabo C. V. quæ leguntur in Gonftitutimperatoria luftiniani Gæf.fic mandait tis, Veteres definierunt ut bis per fingulos annos facerdotum fen cpifeoporum in quacunc, prouincia cclebrcturfynodi, amp;nbsp;quæ fup pullularent,ibi examinarentur, amp;nbsp;competenti corregione fanaren tur.Id cum hueufq, non fit obfcruatum,neceffarium uidetur id de nuo ad redfam uiam reducere,Nos ergo cum inuenerimus muItoS ob hanc negligentiam uarijs implicitos elfe erroribus atep peccatis, iubemus ut omnibus in quacuncp prouincia per fingulos annos, uel in menfe lulio, ucl Septembri una fynodus celebretur,coeantlp in unum uel apud patriarchas uel epifeopos presbyteri, amp;nbsp;agitent tur çau(fæ fïdei,quæftionum item canonicarum, amp;nbsp;de admimftra' tlóne return ecdefiafticarum.uel de reprehenfibiii uita,autalijs quÇ nbsp;nbsp;nbsp;,,

corregionem defiderant.His enim ita obferugis laici quoque ma' gnam circa redam fidem amp;nbsp;honeftam uitam profedum atque in melius emendationem promerebuntur. His protinus fubiungit amp;nbsp;hre, Iubemus autem amp;nbsp;prouinciarum prxfides, fiita negligenter curari uiderint,epifeopos urgeant ad celebrandas fynodos. Quod fî eos moramneuere amp;nbsp;fegmuseas fenferintperagere,nos ea de re certiores reddant,ut contra cundatores conueniens a nobis proce, dat corredio, Hadenus Cxs,decretum recenfui. Videant ergo epi fcopi

D^CAD. V. SERMO X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|6$

fcoplnrquid hic eorum negligentia peccetur: amp;nbsp;his quidem negli, gentibus, uideat magiftratus ne ad locordiam horum conniucat in perniciem tonus eedefiæ amp;nbsp;omnium miniftrorum Chrifti. Si^ cubiucro exoleuit falubre celebrandi Synodosinftinuum, reuoce, cur, amp;iuftacum grauitate reparetur ad miniftcrq conferuationem incolamitarem$ ccclefiarum. Subrepunt in horas uaria amp;nbsp;multa uitia, quod carnis ingenium admodum fic deprauatum : nifi ergo in eccletia ualcat admonitio, amp;nbsp;in quotidiano ufu fitcorregio , ci, tius quam ipfiputemus comabuntur amp;nbsp;intereunt ea quocyqux fir mitfima credebantur.

Sicut autem dominus priuatim uoluitadmoneri amp;nbsp;corripi prx' Admonitte uaricantes ecclefiz:miniftros,ita eiufdem admonitionis amp;nbsp;corre* ccorre, ptionis bonum extendit ad uniuerfam ecclefiam. Ergo habuit ue, amp;ioealv tus ecclefia fandium presbyterorum (enatum, qui delinquentes in fafticd. ccclcfia diligenter admonebat, corripiebat grauicer, adde amp;nbsp;con, fortio excludebat ecclefiaftico, fi uidelicct nihtl emendationis ex, pedari poffe uideretur. Pofterioribus uero feculis pontifices amp;nbsp;cpifcopihoc uindia* genus ad fe rapientes per tyrannidem, amp;nbsp;fa crilege contra primam inftitutionem exercentes, conuerteruntfa, lutarem medicinam in letale uenenum, reddiderunt^ tam probis quam improbis abominabilem. S, Paulus docens non pauco, tum libidini hanc permiram eife diuinitus uindiftam,Decreui, t,Cor$, ait, ut is qui hoc feelus pairauit, in nomine domini noftri lefu Chri fti congregatis uobis amp;nbsp;meo fpiritu,unacü poteftatc domini noftri lefu Ghridi, tradaturfathanz ad interitum carnis, quo fpiritus fai, uns fit in die domini lefu. En eedefiæ feniordmue in ccclcfia eft ifta poteftas tul uindiamp;a. Modus autem eft, interitus carnis. Finis uero, falus fpiritus, hue conferuatio fidelis hominis. Nam amp;nbsp;ad Therfal.idem apoftolus,Si quis,inquit,non obeditfermoni noftro, amp;,Theff,tf hunc per epiftolam indicate, amp;nbsp;ne commertium habeatis cum illo, ut pudore fuffundaturineque uelut inimicum habeatis, fed admo. nete ut fratrem. Idem apoftolus alibi quoque fatis diferte indicans, qui nam ecclefiaftico feriendi fint gladio, non peccatores quidem infirmi,aut uirt boni,folis epifcopis amp;nbsp;coniuratis ipforum hæretici iudicatt,autpauperes propter pecuniam nondum numeratam offi cialiautuicarioin fpiritiialibus,fed fcelerati amp;nbsp;nepharij, manife, ftety flaguiofi homines.Si quis cum frater appelletur, inquit, fuerit feortator, aut auarus, autidololatra, aut conuitiator,aut ebriofu% aut rapax,cum eiufmodi ne cibum quidem capiatis. S Augufti, nusumindiaaexercenda admutk moderationem, tum maxime

DE INSTITVTIS ECCLESIAE, cumex uiridiamp;a non ædificatio , fed defiruaio eedefiæ metuitur. Qui metus forte inanis, aut nimius uideri potuiffet, fi non idem apoftolus,quiincefluofum mœchum fathanæ tradi iufferat, in po, 2'Cor. 12, fteriori dixiffet epiftola ad Corinthios, Timeo autem ne forte'eum uenero,non quales uolo, inueniam uos, amp;nbsp;lugeam multos ex hiS qui ante peccauerunt, amp;nbsp;non egerunt poenitentiam fuperimmun« dicia amp;nbsp;fcortatione amp;nbsp;impudicitia quam gelTerunt, amp;c. Minatur his quidem grauiterfe eis non parfurum: fed quoniam uidcbat ad diffipationem cedefiæ non colieâionem fpeäare, fi omnes, mœo chiinftar, fathanæ tradidiffet,moderationem adhibuit, iuxta pre, Mdtth 1,. ceptum domini, Sinite crefcere utracy, ne dum cuellitis zizania,^ mul eradicetis amp;nbsp;triticum. Opus eft ergo fanamp;oiudicio, ne hic nfa mia pecceturuel indulgentia uel feueritate. Præterea uaieat in re a. Cor,a. fipifcentibus matura reconciliatio. S. Paulus, Sufficit, inquit, ho, mini iftiufmodi increpatio hæc. S. Petrus qui turpiter abnegarai dominum,audit fibi in ipfarefurredionis die à mulieribus per an, gelos nunciari euangelium.

Porro effe in ecdefia etiam magiftratum , amp;nbsp;ius gladij ferientis maleficos, amp;nbsp;magiftratum indicantem ferientemfy gladio ,nihild minus numerari inter uera ecdefiz membra, imo magiftratum of, ficio fuo ecdefiæ omnino utilem etfe»docui Sermone7.amp;8. De cadis z.

De matris Singularia uero deiinftituta in ecdefia funt ea quae fequuntur. monio Chri Et coniugium quidem inter cedefiæ inftituta non poftremas obti, ftiino. net partes : quod fi reamp;e colatur, fruamp;us egregios amp;nbsp;innumeros in ecdefia profert:fi non rede colatur,fcandala amp;nbsp;mala peftifera et in, finita ex fe profunditin ecclefiam. Reacenim indicant qui aiunt ex plurimis bene inftitutis domibus, optime amp;nbsp;fanaiffimeinftitu, tam colligi ecclefiam: rurfus ex mukisimpqs domibus,impiam conftitui ecclefiam. Deus ergo uerbo fuo diligenter inftituit con iuges,amp; coniugium ornatpulcherrime. Noneftautem præfentis inftituti matrimoni j encomium canere, fufficit nolle ipfum deum matrimony effe authorem :inftituiffc autem hoc in ipfa paradyfo, amp;nbsp;in hunc fïnem,ut bene uel commode apud fodalcm homo ui, uat:dcni$ illum ipfum primos copulate coniuges, amp;nbsp;copulatis benedixitfe. Vixiffe autem in hoc uiuendi genere fanairfimoS quofep dei amicos,patriarchas, principes,,prophetas,reges,pontifi' ces,fapicntes amp;nbsp;facerdotes. Vnde forta dis Paulus dixiffe legitur, Heb.13. Honorabile eft coniugium apud omnes, amp;nbsp;cubile impollutum. B,Tim.4. Idem alibi doätinam prohibentem contrahere manimonium ap.

DECAD. V. SERMO X; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;16$

pellatdæmoniorum doârinam. Condatenim ipfos quoque Chri fti difcipulos amp;nbsp;apodolos fuidc coniugatos,neque dimifirfe (quod tamen quidam impudenter confingunt) coniuges, cum obirent munus ptædicandi.Clariüimumenim illudeft quod apoftolus ab t. Tim. lt;; cpifcopouel presbytero requirit, ut fit unius uxoris maritus: amp;nbsp;Titum u quod alibi poteftatem uxorem Chriftianam circuducendi in mu, nere apoftolico, diferte aderit, amp;nbsp;fibi quoque ac Barnabx uendi, z.Cor.,. cat. Quid quod in Concilio Niceno pronunciatum eft, concubi, tum cum uxore propria elfe caftitatem. Nam Paulus prior dixe, i,Cor.,. tat, Ad fornicationem uitandam habeat quifqj uxorem propriam. Et, Coniugq cubile eft immaculatum : item, Virgo finupferit non Hcbr.ti• peccauit. Talem ergo omnino e(feindicamus Papifticam doélri, nam, prohibentem coniugia miniftris, qualem effe pronunciauit Paulus,dæmoniacam. Coguntur hocnobifeum fateri uel ipfiPa, Piftægt; qui nondum omnem abfterferunt pudorem. Dum enim ex frudibus indicamus arborem,quos obfecro ccelibatus illius frux dus recenCere potfumus, quam fpurcitiam,cbfcccnitatem , forni, cationes.ftupra, adulteria, inceftus amp;nbsp;nepharios concubitus^ Quis uiuit hodie impurius amp;nbsp;impudentius, quam ordo ille facerdotumi amp;nbsp;monachorum(Vt enim non curant dei uerbo amp;nbsp;legibus obfe, qui, deum$fanda uita cafto in coniugio glorificare : ita tradidit eos deus per cupiditates cordium fuorumin immunditiam,utig, nominia afficiantcorpora fua.

Principio autem docet feriptura fanda diligenter omnes inui, Sdnamp;e^ gilare homines, ut fande, fobrie, prudenter, amp;nbsp;legitime in timore trohendii. domini contrahant matrimonium,ne affedus deprauatus ,auari. tiæ,ambitionis, aut libidinis praedominetur amp;nbsp;exagitet, ne coni tra leges ueX feriptas uel charitatis coeat connubium. Locum hic habent gradus confanguinitatis amp;nbsp;affinitatis, honedas publica, reuerentia fanguinis, fcandalum, amp;nbsp;ne quis uxorem prophana: amp;nbsp;contraria: religionis ducat. Vetamur enim iugum ducere cum in, 2,Corlt;6. credulis. Deinde docemur contradum legitime, pie, amp;nbsp;fande aufpicari cum precibus amp;nbsp;perceptione benedidionis dei in tem, pio domini,amp; in confpedu amp;nbsp;inter preces totius ecclefiar, caue, rely ne hiccumimpuro mundoomni prophanatione polluamur. Neque enim ignoramus quid hic foleant homines huius frculi, diabolo uidclicet,non deo celebrare nuptias,in luxu, fuperbia, era, pula, ebrietate, amp;nbsp;omnilafciuia. Praeterea docemur coniugibus cohabitarecum fcientia,moderatione,patientia,fide, amp;nbsp;diledione: i.Pef.j.

DE INSTITVTIS ECCLESIAE.

Tanae item amp;nbsp;lioncfte educare fobolem, eandcmfy fuo tempere etiam fandoconfecrare coniugio.

Diuorrium. Quod fi propter adulteria, aut adulterio grauiora fcelera , ipfa ineuitabilis necerfitas diffucre ccniugia cogat, eedefia tarnen hic nihil agit temere. Habet fuos indices, qui in cauffts amp;nbsp;litibus ma, trimonialibus iuxta æquum amp;nbsp;bonum,imoiuxta leges diuinas 3.Cor.6. amp;nbsp;fecundum honeftatis regulam indicant. Noluit apoftolus fi' deles litigare in foro infidelium , ergo fequeftres conftituerent hortabatur, qui litigantes amice componerent. Atin cauffisma, erimoniorum longe grauiora funtquæuetant litigantes ad incre, dulos concedere iudiccs. Rede ergo eedefia dei forum habet ma, trimoniale. Quomä uero de coniugio differui Decadis 2. Sermone xo. amp;nbsp;peculiarem de eodem libtum quondam edidi, perftrinxifal, tem hxc hadenus de connubio Chriftiano.

PiuidWs. Viduas habet ecdefia dei,fed tales quales Chrifti apoftolus de, fcribit, dicens, Qux ucre uidua €ft, ac defolata, fperatin deo, amp;nbsp;perfeueratin obfecrationibus ac precationibus, nedu duty. Por, ro quæ in delicts ucrfatur, ea uiuens mortua eft. Idem iubcl juniores nubere, liberos gignere, amp;nbsp;domum adminiftrare,nec ui, . .. lam occafionem dare aduerfario maledicendi. Notus eft loeuS ,wrgtnh Paulin. Timoth. 5. Habet item Virgines ecdefia. Hæ curant ca duntaxatquæ dominifunt, amp;nbsp;nere funtuirgines fine fuco amp;nbsp;hy, poctifi. Paulus, Virgo, inquit, curat ca quæ funt dcmini,utfitfan, dacum corporetumfpiritu. Multx quidem corpore fibi tempe, rant,nonanimo:deus utru$ requirit, amp;nbsp;animum maxime. Po^u' mus quidem hominibus facere fucum:deus autem non fallitur. S» Paulus in 1. ad Corinth. 7. cap. encomium Virginitatis canit, amp;nbsp;percomparationem uirginis cum nupta oftendit, quantum fit uir, ginitatis bonum. Cæterum poffunt,fiuelint,uirgincs nubere. Id quod clare docet eodem illo loco apoftolus. Diuino teftimonio congruit etiam humanum. Cyprianus enim cum focijs epifeopis amp;nbsp;presbyteris rcfpondcns Pomponio,dicit,Defideras ut tibi referi, te beremus quid nobis de qs uirginibus uideatur,quæ cum femel fta, tum fuum continenter amp;nbsp;firmiter tenere decreuerint,detedæfint poftea in eodem ledo pariter manfiffe cum mafculis^ Circa quam Km quoniam confilium noftrum defiderafti, fcias nos ab cuana gelicis amp;nbsp;apodolicis traditionibus non recedere, quo minus fratri, bus amp;nbsp;fororibus nodris conftanter amp;nbsp;fortiter confulatur,amp; per oeS QUilitads amp;nbsp;falutis uias ecclcfiaftica difciplina fcructur, Et mox. Quoi

DECAD. V. SERMO X. 167 Quod fi fe ex fide Chrifio dicauerunt, pudice amp;nbsp;cafte fine ulla fabu la perluerent,ira fortes amp;nbsp;flabiles prçmitm uirginitatis expedent. Si autem perfcuerare nolunt,uel non poffunt,melius eft ut nubant, quam in ignem delitijs fuis cadant.Et reliqua.S.Auguft. difputans de uerbis apoftoli, Damnationem habentes quod prima fidem irrii gt;• Tim. ,• tam fecerunt,damnationcm non in confequens reijcit coniugium, fed in praecedentem inconRantiam. Damnantur, inquit,tales, non quia coniugalcm fidem pofterius inierunt,fed quia cominentiç pri mam fidem irritam fecerunt. Et his paulo poft addit, Proinde qui DeBono ui dicunt, talium nuptias non effe nuptias, fed potius adulteria, non duitatis milii uidentur fatis acute amp;nbsp;diligenter confiderare quid dicant. Hçc cdp,9. ille.Ego pcr v!gt;a, id eftcondemnationem uel indicium, intelligo in apoftolo reprehenfionem,quam Heluetij uocamus ein Augri^ ten ober na^rcb.Nam apudmultos male audiunt,quod primam fid;m,id eftconnnentiæ paamp;um dififuerunt. Satius ergo putat apo H01us,iuu€nculas fe applicare coniugio, quam ei inftituto uitx, à quopoftmodum refilire per neceffitatem non fine reprehenfionc hominum compelluntur Loquitur autem eo loci non de Virginie bus,fed de Viduis. Cyprianus fimpliciter de Virginibus.

Monachos amp;manachas nefciuit primitiua Chrifti amp;nbsp;apoftolo. Demote rum ccclefia.pofteriora fæcula monachos habuerunt, fed non tales rÿs e moe quales hodie cernunmr,qui fibiipfis regula funt amp;nbsp;lex,quor u mo= nachis. naderia omniobfccenitate amp;nbsp;impuritate fcatent. Id quodomnibus nobis tacentibus,ipfa res adeoip experientia loquitur. Etquç uiden lur coherceri paulo feueriore difciplina,hypocrifi funt confpurcata, ntne quid addam aliud. Et primi quidem monachinon inhabita, runt urbes,non inferuerunt femetipfos fxcularibus negotijs. Mo, nuimus aliâs,quendam ex medir artatis feriptoribus poftuIafTe ut clericatu fe abdicet qui fallus fit abbas, eo quod monachus fimul effe amp;nbsp;clericus rite nemo queat,cum alterum alteri fit impedimeto. Ergo non uixcruntex publicis ecclefiæ ueaigalibus,fed propria' rum manuum laboribus ßcutlaici. S. Hieronymus difputans de origine monachorum in uita Pauli,fic reliquit fcriptum,Inter mul# tos fxpe dubitatum eft a quo potiffimum monachorü eremus lia, bitari cœpta fit. Quidam enim altius repetentes a beato Helia amp;nbsp;lo anne fumpfere principium : quorum amp;nbsp;Helias plus nobis uidetur fui(fe,quam monachus:amp; loannes ajae prophetare capiffe quam natuscft.Ahj autem (in quam opinionem uulgus omneconfen= tit) afferunt Antonium huius propofiti fuiffe caput: quod ex parte uesum cR.Nonenim tam ipfcante omnes fuir,quâm ab eoomniü

T 3

DE INSTÏTVTIS ECCLESIAE.

incitata funt ftudia. Amathas uero amp;nbsp;Micarius difcipuli Antontf, quorum fupcrior magtftri corpus fepdiuit, etiam nunc affirmant Paulum quendam Thebarum principem iftius rei fuiOetquod non tam nomine quam opinione nos quoqjcoprobamus. Idem mox addit Paulum fub Decio amp;nbsp;Valeriano perfequutoribus, metu tot' mentorum adaamp;um, relita urbe, comigralfe in defertum, in quO fpecum repereritatq; in eo latitauerit,donec ab ipfo repertus fit An tonio.Tenueruntimperium Decius amp;nbsp;Valerianus circa annum do mini x§o.mortuus autem dicitur beatus Antonius anno artatis fu= centefimo quinto,anno autem domini,6o.Beatus Auguftinus qui cpiftola So. ad Hefychium fe uixiffe teftatur anno domini 420. ab Eutropio ante ac Beda mortuus refertur anno domini 430.de moi ribus ecclefiæ catholicae cap. „ monachorum fui Caeculi mores amp;nbsp;inftituta referens,ea commemorat,qua: alieniflima funtab inftitu' tis noftrorum monachorum. Tempore imperatoris Iuftiniani,qui aliquot leges de monafterijs amp;nbsp;monachis tulit, uixit quidam Bene divius,quem multi monachorum patrem nuncupant, cuius uitam modo ex Trittenheymio (qui ante annos prope 50. exceffit) C. V. recitabo,ut ex ea intelligatquantas uires amp;nbsp;dignitates imbelles amp;nbsp;eötempti illi ab initio,fuccerfu temporis acceperint. Bencdiaus ab bas Caffincfis,inquit,primus fundator inftituiorcp amp;nbsp;princeps mo nachorum occidentalium, feripfit luculento Termone amp;nbsp;præcipua difcretione regulam monachoru libro uno,cuius initium eft, Aui fculta o fili prxeepta.Et capita habet 73.Mortuus cftanno 342 Sed Marianus Scotus mortuum autumatanno 6oi.ultimoanno Mau' ritij imperatoris. Idem ille commemorat fub Benedixi regula mi' litareordines uiginii. ExBenediiftinis Romanamfedern habuifle Pontifices XVIII. Cardinales plus quam CC. ArchiepifeopoS in diuerfis eccleftjs M D C. Epifcopos quatuor ferme milia. Abba' tes infignes qui uita.dodrina amp;nbsp;feriptis claruerunt quindecim mi' lia feptingentos. Canonifatos autem quindecim milia fexcentos. Vtautem multos alios monachorum ordines non rccenfeam,coni ftat mendicantes monachos,fideles,fedulos amp;nbsp;fortes Papae amp;nbsp;mo' narchiae fpiritualis,ut uocant, Romany fatellites,ab Honorio fui«' confirmatos,circa annum domini MCCXXII. His autem omni' bus nihil aliud effetum uolo, quam ut intelligant omnes mona, chifmum humana inuentione conditum, non ab apoftolis Chrifti eeelelîæ traditum : amp;nbsp;ab initio quidem utcun$ uifum tolerabilem, poftremo redditum effe omnino intolerabilem.

Quan'

DECAD. V. SERMO X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;168

Quantum enim incommodetrcipub.experiäia loquitur. Cum religioneuera illum ex integro pugnare qui nefcit,omnia nefcit. Finguntillum elfe meritorium coram deo amp;nbsp;perfe^ionis ftatum. At quisnon uideatquam hoc pugnetcum merito Chrifli, amp;nbsp;cum dodrina euangclij fyncera'! Quæ uero pietas aut neceffitas fuadet poft nomina noftra uni deo in baptifmo data,eadem etiam dare di uis, amp;nbsp;his uouere, eorum^ regulis nos per iuramenti, religionem interpofitam obftringere.' Vctatuera religio nomina dare diuis,his nos qualicunty modo initiare.Vetat uera religio alios nobis patres amp;nbsp;magiftros deligere.Vetat religio nouos nobis cultus, nouasfy re ligionts confingere,aut ab alijs confidas recipere.Territatlerobo, ami amp;fociorum cius exemplum. Vetat uerareligioiurareper no« mina aliorum deorum. Religio uni deo nos per fidem amp;nbsp;obedien tiam religat. Supctftiuo di«oluto hoc uinculo, creaturas admittit. S.Paulus ad Corinthios,Vnufquifep ueftrum dicit (ait) ego quide i.COT. fum Pauli, ego ucro Apollo, ego uero Cephæ, ego uero Chrifti. Num diuifus eft Chriftus^num Paulus crucifixus eft pro uobis^aut in nomine Pauli baptizari eftis' En Chriftus cftredemptor amp;nbsp;magi fter nofter.Chrifti fides in unum nos compegit corpus. Baptifmo in unu corpusbaptizati fumus,ut uocemur Chriftiani,non Petrini aut Paulini. Noluit Paulus denominari Chriftianos ab apodolis. quanto minus hodie ferret alios dici Benedidinos,alios Francifea nos,alios Dominicanos ƒ Sumus domini peculium:non licet nos addicerein hominum fcruitutem.Qui autem fe addicunt,unitatem corporis Chrifti lacerant, crucem amp;nbsp;baptifmum Chrifti prophac nant.Diferte enim dicit apoftolus, Num diuifus eft Chridus^num Paulus crudfixus eft pro uobis,autin nomine Pauli baptizati eftisC Licet ergo fpiritualesuulgo appellentur, nihil minus tamen funt quàm fpirituales. Nam idem ille apoftolus, Cum dicat unus. Ego fum Pauli,ait,alter uero ego Apollo,nonne carnales eftislt; Quor, fum uero attinebat poft euangelium lefu Chrifti,amp; doélrinam apo ftolorum oinnem pietatem compleóentem amp;nbsp;tradentem nouas comminifci regulasfCcrtc cum femel priuatasuiuendi leges adln, uenerunt,toto etiam externo uitæ habitu, amp;nbsp;moribus omnib us a, deoly amp;nbsp;ueftibus à uulgo Chriftianorum fefe (eparauerunt, ut ud ita omnibus notum facerent,fe uelle feparatim à uulgari illa amp;nbsp;ue, luti laica amp;nbsp;impetfeéla eedefia,fandius, perfedius amp;nbsp;fpiritualiter magis uiuere.Sed quomodo id cis edferit amp;nbsp;cedat, uel hodietorus loquitur mundus.

DE INSTITVTIS ECCLESIAE/

Deradf Vota qurnouent incptiffimafunt. Caftiutcni quam non bf UIQM/Iiti:. btnt,uouent.Donum dei cil caCtua^nec omnium eft.Et Paulus di' ci^Oyi^cnon continent,contrahaacmatrimoniam.Sdtiustama' trimonium contrahere, quam uri, Et Vri quidemdixit (impliciter, Eue fub uotofiue extra uotum. Necy uero decetdiuinæ legi prçiu, dicare humanum amp;nbsp;fluite fufecptum uotum. Paupertas uero in monafterijs qualis fit,res ipfa docet. Paupertatem ucram exuunt ifti cum deponunt ucftem uulgarcm, amp;nbsp;cum cuculla maximas induuc opes. Nam amp;nbsp;monachi, quod ucteribus prodigij amp;monftriloco fuilfet,principes fiunt Vulgares autem omnes uiuuncin otio,amp; pz nem fuum gratis edunt,contra canonem apoftolicum z. Therfal.,. Vbi amp;nbsp;anathemate percutiuntur. Illi ipfiparentes amp;nbsp;cognatos de^ ferunt,quibus iurediuino tenebantur obfequi,at$ inferuire, atep fe addicuntalienis hominibus, a quibus ad infinitas adiguntur fu, perftitiones. Et qui (ponte à parentibus manu mittuntur,uel ex fu, perftitione manu mittuntur, uel ut liabcant unde tota fua uita in otio computrefcant. Vt manifeftum fit tales uentris non religionis gratia induere cucullam.Qualis uero illa obedientia quç uerbo dei reuelatz obedientiæ repugnat ex integro ?Dum magiftratus iubet iftos publica una cum alqs fidelibus fubireac ferre onera, exempti amp;nbsp;immunes funt perpetuo.Habuerunt quondam miniftri peregri narum religionum fub regibus luda priuilcgia regalia amp;nbsp;confuea tudines præferiptione longi temporis confirmatas :fed quoniam minifterium ipforum deftituebatur diuina comprobatione, imo uerbo deiaduerfabatur,non impie, ne$iniufte autfacrilege apqs regibus diffipata funt.

Quis uero audiat iftorum excufationem, cum admoniti, ut de commirfis peccatis agant pœnitentiam,excipiunt fe fide iuramenti religari ad ordinem monachicum, ut inde falua confeientia emer, gere non poffint? Etenim conftatiuramentum illud quod prætei xut, planceifetemerarium :quod minimepraedandum effeoflendi Decadz.Serm.t.Quid obfecro uinculum ab homine fine deo, imo contra uerbum dei conexum,uel imprudenter uel fcienter,obftrin, gerer! Si tantam habet uirtutem crux Chrifti, ut nos à maledidio' ne, qua obftridi tenebamur omnes, abfoluat, quanto magis libe, rabit ab extraneis uinculis,nonab ipfo deo,fed aliunde, uel horni' num ftultitia amp;nbsp;impietate.uel diabolica arce inieda' Clamat apo, ;.Cor.7. ftolus Paulus,Precio empti fuiftis,nolite fieri liominu ferui. Quod (ihominum malitia aut propria inertia fatRi fumus ferui, conandu cftpijs utrediiuanturrurfus pcr ucramfidem amp;nbsp;obedientiam in Iiber,

DECAD. V. SERMO X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;169

libertatem filiorum det. Euangelium certe annunciatur nobis, ut li betemurab omminiqua capuuitate, amp;nbsp;feruiamus deo in Cpirim amp;nbsp;ueritate.

Porro obijcientibus, Monafteria omnia per orbem reformari oportere ad primam illam (implicitatem:refpondemus,hoc noftro illo infelici feculo fruftra, imdftulte fperari. Nec poterunt illa re, duci ad antiquam fimplicitatem,nec patientur principes amp;nbsp;mendi, ci talem fieri reformationem : quia intelligunt fuis compendqSpho noribus,amp; uoluptatibus,multa nedum omnia decedete. Atmalut hi totum orbem mutuis bellis collidi, quam tradere deo regnum (uum,quodhactenus obtinuerunt. Vt autem ex his nihil fit pericu# li, quisuero perfuadebit nobis res cœnobittcas,ut maxime refor, mentur ad primum inftitutum,noftro illo fxculo uel aeque felici, ter uel felicius quam in ueteri illo faditatum uidimus, adminiftran das fore^ Vidimus quale initium habuerint, qualem item progref, fumgt;amp; quale incrementum. Vidimus quid potuerithypocrifis,am bitio acauaritia, uoluptas ac otium, amp;nbsp;quo tandem reciderint om, nia. An ucro putamus hominum cupiditates hodie fore modera, tiores'!An putamus nunc difciplinam minus fore à nobis amp;nbsp;pofte« ris noftris corrumpendam quam à maioribus corrupta cft' !Quin, imo non meliora fperare, fed peiora metuere cogimur,qui quoti, die deteriora experimur. Viuimus enim in fece mundi, amp;nbsp;in extre, mofæculi fine,in quo draco ille abyffi, hominum malitia amp;im, pietate mirificas acquifiuic uires, omnes res in toto orbe pertur, bandiamp; corrumpendi. Vbi tarnen illudnos non parum in tantis confolatur periculis, quod uerbü ueritatis habet, dies illos proptec cleélos fore abbreuiandos, amp;nbsp;illum breui foluendum tempore, mox autem consciendum in ftagnum fulphuris. Præterea (i Ic, gitime reformare uolumus, ad fontes ipfos accedamus oportet. At in primiiiua ecclefia, in doarina Chrifti amp;nbsp;apoftolorum nihil le, gimus traditum de monachifmo,intelligimus ergo non neceffa, rium effe ecclefiæ : imo didicimus ipfa nos experientia docente pe, ftiferum effe ecclefiar. Vera ergo reformatio fuadet monachifmum prorfus abrogare : non reiedis interim aut neglegis qs, pœniten, tiam agentibus, quos temporum iniquitas amp;nbsp;fibijpfis amp;nbsp;alqs red« didit inutiles, fed in curam amp;nbsp;alimoniam ecclefir benigne rece, ptis. Hxcautem haaenus per occationem amp;nbsp;obiter diximus de monachifmo, cui nullum locum in primitiua Chrifti amp;nbsp;apoftolo« tum ecclefia fuilfe indicauimus. Redimus ergo ad reliqua eedefiæ utilia inCtituta.

DE INSTITVTIS ECCLESIAE.

Qyid dgdt Circa ægrotantes amp;nbsp;moribundos utitur etiam difeiplina fideli' tccltftaa, Chrifti ecclefïa. Accurrunt enim uicini amp;nbsp;fratres, ac faciunt certa, pud œgroté tim charitatis feu pietatis officia : iuuant facultatibus indigos , aut renter, G indigi non font decumbentes, præftant his alia pietatis officia.

Accedit amp;nbsp;minifter eeelefiæ, qui ægrotum confolans morci przpa, rat,præuia addeum confeffione peccatorum;quorum remiffionem fi credat uere certo annunciat ex uerbo euangelq. Requirit ab eo quoque condonationem,fiue ut in gratiam redeat cum om nibus, ne quid retineatueteris iræ aut inimicitiarum. Poft quae publica fît ad deum ab aegroto, amp;nbsp;ab ijs qui moribundoadfunt, oratio. Ad# monetur praeterea de narijs, confirmaturin fide,uocaturad patien tiam, amp;nbsp;inftituitur proutres eius depofcere uidentur : difcedens ex hoe faeculo docetur animam Tuam commendare in manus dei pa, tris iuxca redemptoris doctrinam amp;nbsp;exemplum ,in ipfo mortis ar, ticulo exclamantis. Paterin manus tuas commendo Spiritu meum. Atque hanc difciplinam ab ipfis Chrifti domini apoftolis didicit /dcoHf. mus. Nam lacobusapoftolus, Infirmatur quis inter uos, inquit, accerfat presbyteros ecclefiae, amp;nbsp;orent fuper cum,ungentes eum oleo in nomine domini. Et obfecratio fidei faluum faciet labo, rantem.Et eriget eum dominus. Et fi in peccatis fuerit, remittentur ci.Confitemini inuicem alius alij delira : amp;nbsp;orate pro uobis inui, cem ut faluifitis. Multum enim ualet deprecatio iufti efficax,amp;c. Vngehte: Hxc eft apoftolica illa difciplina. Si uero rogas ubi fit oieum! cum oleo. Refpondeo lacobiapoftoli artate amp;nbsp;aliquot poft fequentibus man, firfe adhuc in ecclefia miraculofum illud fanandi aegrotos bene, Mdrc. 6. ficium.Deeo legimus in euangelio Marci,Et egreffi difcipuli prae, dicabant utrefipifccrent, amp;nbsp;daemonia multa eijeiebant, amp;nbsp;unge^ Marcii6. bant oleo multos aegros amp;nbsp;fanabant. Et iterum in eodem. Porro figna eos,inquit,qui crediderint,hæcfequentur, Per nomen meum daemonia cijeient, amp;c. Et mox. Super aegros manus imponent, amp;nbsp;bene habebunt. Quoniam ergo beneficium illud adhuc erat in ec, elefia, lacobus iubet apud aegros ufurpare oleum, amp;nbsp;ufurpare qui# dem in nomine domini,ficuti praeceperat dominus.Cacterum cum illa gratia dudum defieritin ecclefia , amp;nbsp;re ipfa experiamuroleum nihil efficere apud ægrotantes,pro ratione noftri temporis, amp;pro officio noftro, aegrotantium morbos, fomentis morbo congruen, tibus maxime,adhibitis in nomine Chrifti,lenire amp;nbsp;his medicari fatagimus.

Extremd Scio quomodo ex hoc apoftoli teftimonio fuam ilia extremam Knamp;i% unitionem ornare contendantpapiftæfed laborat fruftra.Vt enim non

DECAD. V. SERMO X.'170 non comemorem quodlacobus nihil loquitur de oleo confecrato: amp;nbsp;quod ifti hanc medicinam non nifiin extremis admittunt, cum lacobus iubeat quemlibet inungere aegrotantem : quomodo obfe« ero ex uerbis S. lacobi tuebuntur, quod facrificus aegrotum rogat. Credis nequod propter merita et preces fandiorum dominus uelit exaudire preces noftrasdac refpondentc moribudo. Credo, ingerit. Inuncemus ergo deum amp;nbsp;fandios eius. Aut ubi obfecro docuit uel lacobus,uel alius Chrifti apoftoius, quod ad undlione illam fuam proferunt d In nomine patris amp;nbsp;Hlij amp;nbsp;fpiritus fandli,ungo te oleo (aerato, ut per hanc undlionem accipias plenam remidionem pec catorum tuorum. Quæ oro fcriptura docet per undlione illam cora fequi nos plenam peccatorum remirfionem d Fiunt haec manifefte cotra primarium religionis noftræ articulum,tradentem pcrfolum Clirifti fanguinem purgari nos à peccatis omnibus, amp;pleni0ime quidem. Huic foil debetur gloria, non oleo aut ulli in toto orbe creatura:.

lam amp;nbsp;mortuorum corpora non abijeit Chrifti ecclefia, inftar Defareri, mortui canis. Agnofcit enim corpora templa fuiffe cius quiinha, bus lt;,fc« bitauit fandli fpiritus. Agnofcit corpora fepeliri in refurredlionem ptdtura. amp;gloriam uitx æternæ.Colligit ergo corpora honeftitfime, inuol uit panno et adoperit decenti(fime,impofita$ loculis defert Solicite in cœmeterium uel campum ecclefiafticum.poneneceflarijs amicis, uicinis amp;nbsp;fratribus confequentibus, ipfumcp funus deducentibus. Cæterum dum deponitur funus amp;nbsp;telluri mandatur corpus, fiunt preces publier ab his qui deduxere funus. Nam gratias agunt do, mino,quod in uera fide ex hoc fæculo euocauit mortuum,amp; orant dominum ut ipfos quo^ ucra fide illuminatos mature ad fc trans, ferat.Præterea in cœtu ecclefir publico cü honore recitatur demor, tut fratris,uel demortui fororis nomen,omnes^admoneturfortis fur amp;nbsp;ut mature fe morti prrparent. Atep ad huc modum legimus in literis fanélis,patres noftros fuos condidirfe mortuos etiam fan« élirfimos.Nihil autem legimus de canonifatione,de reliquiaru ue, neratione, deanniuerfarijs amp;nbsp;oblationibus pro defunélis,in hoc oblatis ut ex pœnis purgatory liberentur. Aliquot nobis in ueteri te ftamento funera, ut Abrahç,Saræ,Ifaaci,Iacobi amp;nbsp;Iofephi,Aaronis. Marii, lofue, Samuelis amp;nbsp;Dauidis amp;c. in nouo teftamento loan. bapt.amp; Stephani defcribuntur, fed frugalia illa omnia, ne$ quic= quam habentia fuperftitionis.Quod lofeplii offa elata runt,myfte, rio elata funt, amp;nbsp;ut inde colligerent Ifraelitr fe reponendos in ter, ram promirfam.Qyo amp;nbsp;dlud pertinet,quod amp;nbsp;patriarchæ unamin

V 2

DE INSTITVTIS ECCLESIAE.

Hebron Tepulturam elegerunt. Alioqui enim locus nihil facit ad conciliandam uel meliorem uel peiorem corpori fepulto fortemJu dicandum cftenim locum propter fandiorum in ipfofepulta cor' pora,quodam modo Candificari aut certe fandum appellari : non autem corpora quicquam fanditatis aut falutis ex terra cotrahere. Erge,nifi aliud uideaturdiuinæprouidentiç,libenter cubant fandi cumfuis maioribus in cermeterio eodem . Sin deo uideaturaliud, agnofeunt fe ab eadem terra ubiep recipi indifcriminatim,necloco, rum diftantia fe fcpararià fuis maioribus, Proinde in ecclcfiadei nulla eft fupcrftitio circa funera amp;nbsp;fepuIchra.At quanta fueritin pa patu,nemo paucis explicauerit.

Hæcinftituta ecclefix dei necerfaria funt, amp;nbsp;religiofe obferuan, tur citra fuperftitionem à fidelibus ad aedificatione ; citera arbitrio Ecdrfiœ duntaxathominuminuenta nihil morantur pij. Scio interim quæ noeffeopus hicobijciantur, Veteri populo fuirfe uarios multiplicesfy inftitutos legalipœ, à deo per prophetas ritus amp;nbsp;cæremonias,eó quod rudes huiufmo dégogh. di pædagogia indigerent. Cæterum cum uuIgus Chriftianorum amp;nbsp;ipfe fere'plus fatis fit rudis, non fine fpiritus inGindua patribus tot amp;nbsp;tam multiplices inuentas elfe cæremouias, quibus amp;nbsp;patere oporteat. Rcfpondeo hancnon effe neram amp;nbsp;folidam rationequa infirmis in fideconfulitur. Alioqui enim apoftoli Chrifti non ta, cuiffent.Pr£terea ita comparatas efferes infirmorumSimplicium ipfa nos docet experientia,utquo plures eis relinquunturexremo, nir,hoc magis difpcrganturanimiipforumin diuerfa minusfyad Chriftum colligantur,cui uni tribuenda funtomnia.Nam placuit patri in ipfo habitareomnem plenitudinem, amp;nbsp;in eodem utcom, pendio colligereomnia nitar amp;nbsp;falutis noftrae. Quid quodipfa di, uina fapicntia e medio fuftuiit totam illam externam Pfdagogiam, diferimine inter nos et illos conOituto'fReducere ergo pergeremus ludaifmum,fi non deoneremus multiplicare ritus uel cæremonias ad neteris eedefiæ morem.Olim quidem habuerunt fuum ufum C£ remoniæ illae,quamuis amp;nbsp;hae non fuerint infinitae, fed numeratae. Hodie nullum ufum nec locum habent in ecciefia. Ne$ grauiffi, Aamp;o.iy. ma hic authoritate ddtituimur.Apoftoli enim amp;nbsp;presbyteri Hiero, folymis magna coeutfrequentia in Concilium, in quo Petrusapo ftolus diferte dicit,eos tentare dominum, qui iugum legis fuper li' beras ChriCiatromm ccruices imponere nituntur. Scribitur amp;nbsp;Sygt; °~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nodica epifte!?,in qua unanimiter amp;nbsp;fpiritui fan^o amp;nbsp;ipfis tetano

tur placetereqvidamplius imponatur eedefiæ Chrifti, qua quod paucis reccafent. Vt udinde inclarefcatjufficerc dodrinam euan.

DECAD. V. SERMO X. 171 getijeedefiæ, fine legis cæremonijs. Si autem euangelioritus olim à deo inftitutos tunc mifeeri noluit, quanto minus Itodie eidem co inifccrc decethumanas adinuentiones^ Quibus præterea impie tri buitur, uel ipfa ad gratiam cultümue dei praeparatio, uel falutis no ftræ portio,utnon minus hodie,qua olim Paulus,dicereporfimus, Pofteaquam cognouiftis deum,quomodo conuertimini denuo ad Galat,«, infirma amp;nbsp;egena elemeta,quibus iterum ab integro feruire uultis'^ Dies obferuatis amp;nbsp;menfcs,amp; tempora et annos,Metuo de uobis ne

, frn(iralabotauerim erga uos.His omnib. illudquoq; accedit quod hæcpxdagogia,dequa ifti loquuntur,pertinet ad cultu dei. At pto, bibemur ipfi nobis fingere cultum:prohibetur nobis ne quid infti, turioni ac uerbo dei uel addamus uel detrahamus. Proinde ecclefia dcihuiufmodi conftitutiones necinftituit, nec ab alijs inftitutas re, cipit.De qua re fuperius quo$ nonnulla attulimus,cum differere, mus deabrogatione legis,amp; de libertate Chriftiana.

SPERO his me Sermonibus quinquaginta totum fidei, pietas tis,fiuereligionis ucræ,ecclefiæ$ negotium fatis fuccinefia breuita, te comprehendite. Quod autem in omnibus nieis Sermonibus amp;nbsp;libris inculco, id ipfum hic quo$ repeto, meliora ex feripturis do„ ftum,meliora libenter amp;nbsp;cum gratiarumaamp;ione amplexurum, Domino deo noftro,omnium bonorum fonti inex, hauflo,fit laus amp;nbsp;gloria per Icfum Chri ftum dominum noftium.

FINIS DECADIS Q_VINTAB.