i N priore agitur de Dei ueriiuftainuocationeamp; cultu uero, de Deorum item falforum religionibus amp;nbsp;fimulachrorum cultu erroneo. In poftcrio^ redifferitur de Inftitutione amp;nbsp;uifacrÃ¦ CÅnÃ¦domini, amp;nbsp;de origine acprogreffu MiffÃ¦ PapifticÃ¦, contra uarias fuperftitiones pro religione uera an* tiqua amp;nbsp;orthodoxa.

-fi ^ Ã \. nbsp;nbsp;nbsp;-4 gt;^ ', Â«* ='4 iÃa5OX114 VÃiJJY JIZ aH

. ...jin ,S Ã¯^jOi'Ã¼. /hil '/ fj'.^: lt;lt;;iO!'llt;(TÃIiM lift norng^^-'TO^ ;^i i^:i^ : ;ni:n ^Ã¼ss: nnne^Qih: o%q?3!iouiÃ¼ .:/);'^rn ci:nogt;

(O 1TBif tl 5 ?/11 IA hKAJVOHJ?.::?;:zx .a .m 0kv^ a

OMNIBVS CHRISTIANAM

ARIE CONSVLTATVR HODIE Ã multis quomodo poffit ecclcfia amp;refpublica Chrifti incolumis feruari Ã grauibus illis qui-. bus indies uexatur incurfionibus. Neq; enim armis modo Turcicis dc^citur amp;nbsp;uaftatur,fedilloru quoque hypocrifi, fuperftitione amp;nbsp;nimia potentia premitur, adeo^opprimitur, qui fe murum opponerentpro domo domini, qui ecclefiÃ¦ facultatibus uiuunt,amp;prÃ¦fides eccle fiarumfalutariuolut Et liic quidem aliud uifum eftalijs. Confulitquifq;utiudicium donum^nacius eft Ã domi-no Idautem in omnibus collaudandum eft,quodomnes feruatam cupiunteccleÃ»am. Exomnibus autem deligent dum credo quod ad ecclefiÃ¦ incolumitatem pertinereui-dctur,idquod fuo tempore amp;nbsp;loco quifq; adhibebit,quan do fmgulorum effe uideatur de communifalute cogitare, fuamfy operam non fegniter reipublicÃ¦ collocare.

Ego non uideo ullam elfe rationem feruandicÃ³modio rem ac certiorem quÃ m fifpiritu humiliato amp;nbsp;contrito ad diuinam confugiamus clementiamgt;noftra fimulconfiten tes peccata, amp;nbsp;illius mifericordiam,confilium amp;nbsp;auxilium implorantes precibus amp;nbsp;indefeffis amp;nbsp;ardentiffimis* Dein, de fi doctrinam ueritatis fideliter,pure amp;nbsp;fynccriter tradam mus ecclefiÃ¦ quibus id officij eft impolitum:fi item urgea mus poenitentiam, amp;nbsp;inculcemus gratuita in morte Chri fti peccatorum remiffionem.Hinc fiiuxta os domini amp;nbsp;fecundum feripturam canonicam ea quae deus damnauit, damnemustqufille tolli iuffit,tollamus;amp;quycauerc prae cepit,caueamus.Poftremo fiexcuffa focordiainertiafyfi-mus uigilites,induftrij amp;nbsp;diligentes, nullam nÃ©gligentes occafionem,fedmedijs illis Ã deo inftitutis utentes,aonec aufpicijs domini ad optatum finem perueniamus. Aliud * Â±

confiliÃ¼ non dedit populo domini fideliffimus propheta deileremias,cum ille ijfdem morbis cademep corruptela laboraretqua laboramus hodie omnes.

Etoratione quidem piam amp;affiduam apud deu omnia pofe no uno loco teftaturfcriptura canonica, Orauit Mo fes dominum, amp;nbsp;placatus eft deus oratione fcruifui,nc fat: ceret malum quod decreuerat,OraruntfÃ¦pe prophctÃ¦,amp; . confcruaruntrcgna.Orauitin obfidionegrauiiÃ¯ima Ezc^ Ã§bias, amp;liberauiteumab Affyrijs dominus. Orauitlofas phat pugnaturus cÃ¼hoftibus fuis, amp;nbsp;dominus ftrauiteos mutuis uulncribus, Orauit amp;nbsp;Hellas ne plueret fuper ter/ ras,amp;non pluitannos tres amp;nbsp;menfes fex, Vnde D,,Iaco-bus rede collegit,multum ualereapuddominum depreca tionemiufti efficacem, Porto ut efficax fit,permultÃ¼iuuat fpiritus humiliatus contritusfy amp;nbsp;uera peccatorum con^ feffio,Deillo pronunciauitprophcta Dauid, Non dcfide ras facrificium,alioqui darem : neq; holocauftum tibi gr* turn eft.Sacrificia dei funt fpiritus confractus, corcontrit turn amp;c0cu(rum,illa deus nÃ¶defpicies,Dehoc uero proÂ« nunciauic Ioanncs,amp; dixir,Si dixerimus, peccatum no ha bemus,nofipfos fallimus,8Cueritas in nobis no eft,Sicon: fitcamur peccata noftra,fidelis eftamp;iuftusutremittatnobis peccata noftra,amp; emundet nos ab omni iniquitate.Iu-uatamp; hoc fl non tantum clamemus, Adiuua nos deus fa-lutaris nofter,amp;c. Te rogamusaudi nos,Libera nos dne,â amp;c, fed uitam quoq; noftram addei uoluntatem copona-. mus Clamatenim in euagelio dns, Quid dicitis,DominÃ© dne,amp; non facitis quÃ¦iubeo:;f Etad leremiam dicitur, Tw noli orarepro populo hoc, ne$fufcipias pro eis clamorem amp;nbsp;orationem, quoniam ego non exaudiam. An no ui des quidfaciant^Filijcolliguntligna, amp;patres accendunt igne,amp;c.Poenitentia ergo iungamus precibus necelfeeft^ non utnoftrÃ¦iuftitiÃ¦ innitamur,fed utgrati fimus deo 81 reuerentes erga patrem amp;nbsp;dnm noftrum Alioqui eni feri ptum eft, Nonglorietur fapiens in fapicntia fua, neq;glorieturfertis in fortitudinefua,nec glorieturdiuesindiuL

, EPITSO L-A., tÃ¶s futst fedin hoc glorietur qui gloriatur, fi intdligatamp; cognofcatmetquoniÃ¤ ego (um dns,qui facio picrate,indi-ciÃ¼amp;iuftitiÃ¤ in terratamp; hec funtqugego defidero in terra.

Etdodrina pietatis pure amp;fynceriter tradita amp;nbsp;recepta maximas uires contra omnes tentationes habet.Informat enimiudiciu,utdefpiritibus iudicare queamus,Animum ucro ita roborat, ut nulla mollefcat poteftatc aduerfaria, nulla moneaturdoamp;rina falfa. Na de ecclefia fide uera irn^ buta pronunciauit dns, EtportÃ¦ inferorum non prÃ¦uale buntaduerfus earn. Ergo non aliud contra Papifmum amp;nbsp;Turcifmum prÃ¦fentius erit remedium,quÃ m fi dodrina euangelica fynceriterinftituti credamus filium deiueniffe faluÃ¤dis peccatoribus,in quo folo habeamus perferequÃ§ ad uitam beata pertinet. Porro enim abominabimur quic quid nugarum fuarum protulerit Pontifex,quando firmi ter credidimus nulla re nobis poft Chriftum alia ad perfe dionem opus effe,amp;il[umnon emipecunia,fed recipi ue^ ra fide, Defendetitem potentiffimus ille dei filius cultores fuos contraomnemuim Turcicam: amp;nbsp;fiquid acerbius pa tinos propter peccatanoftra oportuerit,fidelis tamen do minus,qui no finetnos tentari fupra id quodpoffumus, imo facietunzeumtentationeeuentu quo fimus ferendo.

In primis uero necefle eft utiuxta doctrinam ueritatis il la danemus amp;nbsp;auferamus e medio que uerbo fuo tolli prÃ¦ cepit diis. Noluitenim plene amp;nbsp;ex integro in gratia redire cum patribus, nifi fublatÃ¦ effent prius religiones uanÃ¦. Hinc enim lofuead ecclefiamifraelitarum dicebat, Nunc igitur timete dnm, amp;nbsp;feruiteilli in pcrfcÃ¢ione amp;nbsp;ueritate, auferentes deos quos coluerutpatres ueftri ultra fluuium amp;nbsp;in Aegypto,amp; feruite dno. In libro autem ludicu ita legis,Et dixitdns ad filios Ifrael, Vos dereliquiftis me,amp;co luiftis deos alienos, amp;nbsp;iccirco non adda ut faluem uos, Ite amp;nbsp;clamate ad deos quos elegiftis, illi faluentuos in tepore Ã¤nguftifueftrÃ¦,Et dixerÃ¼t filij Ifrael ad dnm,Peccauimus, age tu nobifeu quicquid fueritbonÃ¼ in oculis tuis,tantum eripe nos in hac die AbftulerÃ»t uero deos alienos de me=

dio fui,amp;feruieruntdomino.Hucquoq;illud Pauliperti nere uidetur, QuidcÃ³uenittemplo deicum fimulachrisf Nam uos templum eftis dei uiuentis : quemadmodÃ¼ dixit: deus,Inhabitabo in iliis etinambuiabo,amp; ero illorÃ¼ deus, amp;ipfi erunt mihi populustquapropterexite de medio illo rum,amp;feparemini ab iilis,dicitdfis,amp;immundÃ¼ ne tetige ritis,amp;ego fufcipiam uos, amp;nbsp;ero uobis loco patris, amp;nbsp;uos eritis mihi nice filiorum ac filiarum,dicitdhs omnipotes. Ergo fi faluos nos effe cupimus, fi deum defenforem dnm amp;nbsp;patrem noftrum effeuolumus, uitam noftrÃ¤ reformemus oportet,

Eftautem Reformare, forma priftinam reducere, prifti no^nitori reftituere. Oportet itaq; Reformationem per omnia fimileac parem effcantiquÃ¦formÃ¦, Qui enim ma la malis mutant,non reformant,fed trisformant.Qui ue^ ro unum atq; alterum uitium tollunt, cÃ¦tera relinquunt: quaedamcorrexerut, non omnia reformarunt, Hifimiles funtftolido amp;nbsp;ignauo hortulano, quiexhorto fuo fenti-bus oppleto ftipulam unam atq;alteram extrahit, fentice-tum interim relinquit. Qui omnia priftinÃ¦ formae amp;nbsp;fim-plicitati reftituunt,reuera reformant. Caeterum formula illa reformadinon petenda eft ab exeplis amp;nbsp;aamp;is heminu, fedelegedni. Nam feriptura diuina Canoneftamp; Regula fanamp;orum. Ad huius itaq; praeferiptu ageda funt omnia. Videnturautem confiderandÃ¦Rcs amp;nbsp;Perfonae,amp;harum aliaefub religione,aliae fub politiam pertinet.Igitur locum hic habÃ«tDoÃ¢rina ueritatis, Prophetia, Scholae,Cultus, amp;nbsp;Sacramentoru inftitutio ufusfy, Mores fanamp;i amp;nbsp;incul-pati,Leges,Iudicia,Contraamp;us,amp; fi quae alia funtquÃ¦ ad hiutem ecclefiae ac reipublicae attinent. Perfonae funt Do-ciores,niiniftri facroru,proceres hue magiftratus,amp;c,Hic uero fumma fide amp;nbsp;diligentia ferutadÃ¦ funtfcripturÃ¦,ex-pendenda aequitas, difpicienduin rebus noftris uel eccle-fiafticis uel politicis quid fuperfluum fit, quÃ¦omnino tol lenda, quÃ¦ mutanda, quÃ¦ ferenda, quÃ¦ deniq;obfoleta nuncrenouandaatq^reuocanda fin t Dcbcntautfacerdo tes

tes dominiueritatis fententiam Ã¨legedeiproferre,amp;magi ftratus urgcre.Debetamp;magiftratus fandius legi dei obedi re,amp; pro officio fuo iuftam reformationepopulo fibicon credito procurare. Habethic bina exempla in facris inÃ»-gnia quÃ¦ imitetur, lofiam religionem amp;Iofaphatiudicia reformantem* Neq;cnim fatis elfe putabiit, fi religionem paululum expurgarintrcnouarint^,nifi amp;nbsp;corrupta iudi cla mores^ noftri fÃ¦culi corruptiflimos correxerint. Nil certeproderit audiffecontionem euangelicam, amp;nbsp;participate demenfa dominica, amp;extuliÂ«egloria ueritatis euan gelicÃ¦,damnate errores Antichrifti, nifiamp; uitam uixeri-mus noftra profetionedigna, Clamatpropheta leremias ac dicit, Sic dicit dfis exercituum deus Ifrael, Bonas facite uias ueftras amp;ftudia ueftra,amp; faciam uos habitareinloco ifto,Ncc fiduciam ponatis uobis in uerbis medacibus,di-centes,Templum dni,templum dhi,templu domini,quin magis benefaciedo benefacite uias ueftras amp;nbsp;ftudia ueftra, atq;exequendoâ¬xequimini iudiciuinteruirum amp;proxi-mum fuum,Peregrino,pupillo amp;nbsp;uiduÃ¦ calumniam ne fe ceritis,neq; effuderitis fanguinem innocente in loco ito, amp;nbsp;poft deos alienos non ambulaueritis.

Quanquam ante omnia oporteat purgari religionem^ Corrupta erh religio corruptela eft uitae. Praeterea conftat cum corrupta religione creuite fimul SarracenorÃ¼ et Tur carum uires. Cum enimÃ Gregorij fÃ¦culo ambitio ponti ficumauaritiafy ferperet, ccena dni in abufum uenirc, amp;nbsp;fimulachrain templis propugnari inciperent,cum mona chifmus uires eundo acquireret, amp;nbsp;dodrinÃ¦ parÃ»apofto^ licÃ¦ reciperetur, extulitin Arabia caputpeftiies ille Mahu metes caput regni Sarracenici: amp;nbsp;quo plus creuereapud nos fuperftitiones,hoc magis creucre hoftium uires. Tan dem cum nullus effet finis fuperftitionu, fub Bonifacio s. pontifice corruptiffimo, Anno dni1300. excitauit dominus Ottomannum ilium Turciciimperij caput,Ã quo qui regnaruntfilij, nepotes ac pronepotes,paucis exponinon poteft quantum uaftarint Ghrifti ccclcfiam,NecdubiÃ¼ cft

quin iliorum fuccelTus ^felicitas ex noftra exiftatfupcrfti tioneamp;impietate. Quid tandem uero cÃ¶fequuturum fit, docetexemplum regni Ifraelitici amp;Iudaici Namcum ida lolatria SoIomonis creueruntuires IdumÃ¦orumamp;Syro rum,amp;cum poftcri Solomonis peccatum peccato acerua rent,addiditAffyrijs Babylonios dns,quifuperftitionem cum impijs excinderent.Nifi ergo cÃ³uerfi fuerimus ex to^ to corde ad dominiÃ¯, non eftquod aliumeuentÃ¼expede/ mus,ExcindcmurCnim uel Ã Turca uelab alio quopia ty vannocrudeliore Verum dns mifericors eft,qui non uult mortem peccatoris,fed utconuertamuramp;uiuamus:ideo uero euangeliumfuum nobis annuciari uoluit: poenitentiam ergo agamus,amp; credamus euangelio.

De Vigilantia principum amp;nbsp;populi,autde medijs rite aptÃ¤dis,in prÃ¦fcnti nihil dicam,Religione enim rede con ftituta,nonaberrabÃ»t media, neglecta pietate non prodet runt,Hoc adijeiam in utilitatemincolumitatem^ccclefig hofee duos de Origineerroris libros meÃ¦didiffe,utfeili-cetdeueritateamp;falfitate iftorum capitu copiofe edodus, in ueritatis parteslibentius cÃ´cederes,reliÃ¢isfy erroribus deo feruires in ueritate. Vfus fum frequenter in illo opere patrum fcriptis,id^ propter illos qui plus fere monentur patrum didis quÃ m (cripturÃ¦ teftimonijs. Alioqui fateor ingenuein hac caufTa menon niti patrum fententijs.Solis enim feriptoribus canonicis cum honorem defero, ut omnereligionis negotium ex illorum pronunciatis ucl re cipiendu uel repudiandi fitmecpatiarhic me alijs quam feripturaru premi teftimonijs. Quifquis auteetanimam tuam amp;ecclefiam cupis feruatam, ueritati crede, pÅniten tiam age,oraaffidue,amp;in cum omne prÃ¦fidium uitÃ¦ colloca ,qui pro te mortuus eft amp;nbsp;refurrexit lefus Chriftus; quem exanimoinuoco utecclefiam fuamferuet,Amcn, Tiguri Menfe Martio, 15,9. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;

IN LIBRVM

DE ORIGINE ERRORIS

CIRCA INVOCATIONEM ET CVLTVM Deorum ac Simulachroruni,ad D,Am broÃ»um Blaurerum Conftan-tien, PrÃ¦fatio*

Cro mihi non defuturos aduerfarios qui amp;nbsp;argumentum quod in hoc libro trado et modum quo trado prorfus fint damnaturi: uerÃ» confolabitur me confcientia mea co^ ram domino. Nouienim quid fpedauerim,nouitip# fecordium fcrutator dominus quod illa non in contu meliam fideiredÃ¦ amp;nbsp;fandorÃ»,fed in gloriam deimul torumephominum falutem Ã¦diderim. Modum in tra dendo fequutus fum qui maxime uidebatur periple cuus effe amp;hiiic negotio congruere. Simpliciter exa pono omnia, Vtor orationeuulgariminfmefy pidiu rata aut elaborata. Hoc enim religionis cauna omni fuco carcns fyncera amp;nbsp;(implex, eorum item conditio pofcere uidebatur in quorum gratia ifta fcribebam. Chrylippea acumina amp;nbsp;fuperftitiofulos quofdam di-: dionis admiratores cenforesfy nihil motor. Tradat runt ante me quidem partem huius argumenti horni nes fandi amp;nbsp;dodi, quorum alq etiamnum uiuut, alij concefferuntad domina, pauciuero aut nullide ori= gineerroris toto$ fuperftitionis negotio ex profero amp;nbsp;ordine certo differuerunt.Extant enim eorum ope ra,in quibus per partes nunc de Inuocatione diuoru, nunc de Simulachrorum cultu difputar unt, nonnun a

quam 81 alia interim agentes per occafionem iftarum return meminerunt. Ego uero totum illud fupeiRitio nis negotium in compendia contraxi, de lioc tantum differ ui,toturncp femel oculis Ledorum fpedandum propofuiQuod ficubi ufus poftulabat,autin illorum libris elegans fententia auteuidens extabatargumen tum,hifce noftris inferui. Merito enim piorumliomi# num lucubrationes magni Ã¦ftimo,utpote quota mi^ nifterio ad bonÃ¼ ecclefiÃ¦ fuÃ¦ utitur dominus, amp;nbsp;quo rum fpfritus nunc uiuunt apud dominum : tantÃ» ab. eft utuel tantillum de laudibus piorum hifce noflris diminutu cupiam. Atqui lioc temporel fÃ¦culo ifta eo potiffimum nomine publico,quod uideam poten# tes, dodos, principes, amp;nbsp;maximÃ¦exiftimationis ui# ros,uafris artibus , difputationibus amp;nbsp;cocionibus in# geniofis , Ã¦didis publicis,modis denig^omibus id co nari ut tota Chrifti fidelium ecclefia DiuorÃ» intercef# fionem amp;nbsp;inuocationem,fcd et fimulaclirorum ufum amp;nbsp;cultum in templis agnofcat amp;nbsp;confiteatur apoftoli cum, antiquum, orthodoxum amp;nbsp;redum effe.

Ideo enim in priore operis parte quid prophetÃ¦et apoftoli apoftolicafyecclefia de deo,eius inuocatione amp;cultu fenferitat$ crediderit oftendo. His oppono fuperftitionem, ubi differo de primis cauffis amp;nbsp;initijs erroris apud Gentes,IudÃ¦os amp;nbsp;Cbrihianos, Necp ob aliudibidem de Gentium fuperftitionibus difputoco piofius,quam quod fub finem libri collationem fubij# cio inter fuperftitionem Gentilium amp;nbsp;Chriflianoru, utiam mox ab initio colliquefcatid Ã nobis nulla fieri cum pietatis infuria.In ludÃ¦orum fuperftitionibus et idololatrijs declarandis ideo diutius immoror, quod ex illis quotynoHrÃ¦ melius cognofei polTc uideban.

H. B V L L 1 N G. P R AE F AT !0. 1 tur. lam in inquirendis originibus noftrÃ¦ fuperftL tionis altius rem repetij. Excutio enim fanamp;orÃ» quo. rundam patrum fuper haere fentetias:quibus tamen nolui,quod uideripoterat, cornicu oculos,ut dicifo. let,configere,fed ueritati patrocinari, quÃ¦ fane omni um hominum ac patru exiftimationianteferenda cH. HocconCdio refpondi etiam ad lingulas aduerfario. rum obieamp;'ones,quas licet paucis bona tamen fide re cenfui,bona fide item difeuffi, fed quam feliciter iudi cabuntLedores. EthÃ¦c quidem difputata hafrenus concludo affertione inuocationis diuini nominis amp;nbsp;interceffionis domini noftrilefu Chrifti, Hic enim al. ter difputationis noftrx fcopus eft, folu deu per Chri. ftum unice effe in omnibus inuocandu,nondeos, no diuos,neq; ullamquantumuis excellentem creatura. Progredioram piius amp;nbsp;differo iam etiam deinitqs amp;nbsp;progreffu idololatria?,qu^ dogma illud de interceffio ne, inuocatione amp;nbsp;cultu diuorum fequuta eft, expo= nocauffas propter quas quibufdam uidebaturimagi nes in templa Chrifiianorum effe recipiendas. His ar gumenta adijeio quibus tuentur receptas,ExoppofL to lege dei prolata amp;nbsp;expofita,quÃ¦cotra idola legitur promulgata Exodi lo.aduerfariorum argumenta dif foluo.Vbi ex hiftorijs recenfeo quantum incendium excitaritin ecclefia Chrifti, amp;nbsp;quantu malum toti or. bi Chriftiano dederit infelix illa inter orientales amp;nbsp;oc cidentales de ufu imaginum Chrifti amp;nbsp;fandorum in Chriftianoru templis concertatio, Poftremo cum ad. uerfarq omnes huc ceu ad facram ancora confugiant quod alia fueritratio in fuperftitione amp;nbsp;idolorum cui tu Gentiliu,alia in cultu diuorum 86imaginum apud Chriftianos, egocollatione quadamdemonftroeun.

dem efie cultum fuperftitionem eandem deorumido lorum^apud Gentes, amp;nbsp;diuorum acimaginu apud Chriftianos, Hanc uero difputatione concludens tan dem fuftis cauffis in medium prolatis oftedo quantos perecauere oporteatidololatriam amp;omnem peregri num cultum,que dominus tantopere oditaeexecras tur : qui certe alter huius difputationis noftrÃ¦ ftatus eft,uidelicetChriftiano homini conflanti fide fugiens dam effe omnem idololatria: deum enim eumappros bare cultum qui fpiriru,fide amp;nbsp;integritate conflat.

Hoc argumentumtradaueramante annos prope modum xv. amp;nbsp;chartis quibufda per exercitationem immitationem^Laamp;anttj illeueram: cum^ante ans nos X.in illas forte incidiffem amp;nbsp;fratribus dodis SC pqs communicarem,uidebatur ijs operamp;pretium fos re G publicarem,profuturum enim ut G non ad aliud ad hoc faltem quod mea lucubratione nobiliora inge nia excitari poffe crederent,quxutile alias amp;nbsp;necefla rium noflris foculis argumentum dodius amp;nbsp;felicius tradaret. Fecitum quodiubebant,amp;opufculum De origine erroris indiuorum amp;nbsp;fimulachrorum cultu Ã¦didijnterea uero quid alq quocp proferret expedias ui,interea amp;nbsp;huius argumenti in feripturis patribus amp;nbsp;hiftorqs obferuaui plurima: tande cum nemo pro^ dit qui meliora proponatin medium,opufculu illum meum denuo in manus fumo,recognofeo adeo^ amp;nbsp;regenero.Crcuit autem opus in ipfis, quod dici folet, manibus noflris,amp; intantu creuit,utficonferas cum priore,triplo prope excedat, imo prius illud nequa^ agnofeas.Argumentum quidem idem eft, ueritas ea^ dem,ne$uel tantillum in fentÃ«tiÃ¦ fumma mutatum dicet qui utraq; eÃ³feret,diligentius ni fallor amp;nbsp;copies

H. B V tLIN G. P R. AE FA T10. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;; fiiTs nuncomnÃ¹ traamp;auf, Neepid uituperabutin me Lectores Ã¦qui,quÃ¯hoc ipfum laudaruntin alijs.

Dedicaram autem primamillam operis noftri foe= turam nomini tuo,Ambrofi clariffime, quamtu pro tua admirabilihumanitate perbenigne recipiebas,un de nuncquo$pergratum tibi fore credebam fi idem liber ia tame aliquanto opulentior, cultior,habitior^ fubtuo nomine prodiret denuoin publicum/Multi nimirum uiri boni hÃ¦c noftra no tam meo quam tuo nomine legent. Nam uirtus tua commendauit te om nibus bonis uel apud exteras nationes illa prÃ¦dican= tibus. Praedicat illam celebres per Sueuiam ecclefiÃ¦, ante alias uero in primis illuftris 86 uerecoftans Con ftantieh.eccleÃa,doÃ¤rina amp;nbsp;fide fana, patientia inufe amp;a,puritate charitatefy celebri multo clariffima, Lu^ cubratio ipfa nil opinor impuritatis habet,imoin aC fertionem purÃ¦ 86 fyncerÃ¦ religionis conferipta eft, igitur non grauaberis huius mecum cÃ³mune (umere patrocinium. Dominus lefus adht nobis 86 dirigat corda amp;nbsp;ora noftra in gloriam nominis fui,Amen ufy,

Agnus ille AlexandriÃ¦ epifeopus facer A=Dri nome MthanaGus ad Antiochu fcribens principem, ineffabile.

Sane omnes,ait, quotquot deum apprehen:, dere ftuduerunt fuam ipforum umbram perfequuti funt,86 quotquot extiteruntqui de elTentia dei ftatue rut dicere,abyffum palma fua mÃ«furare conati funt. Nam fummiillius ac omnipotentis dei tanta eft pote#:: fias,tanta uis 86 maieftas,ut earn neep mete, Geuti eft, concipere,neep uerbis enarrarequifquÃ¤ poffit. Agno

uerimthoc ipfum quicu$inter Gentes paulo fapiena tfores religiofiores^uidebantur. Nam M, Cicero in l lib.de Natura deorum, Roges me, inquit, quid aut quale fit deus,authore utar Simonide,de quo cÃ¼ quÃ¦ fiuiffet hoc idÃ« tyrannus Hiero,deliberandi fibiunii diem poftulauit, cum idem ex eo poftridie quaereret, biduum petiuit,cum faepius duplicaret numerumdie ru,admirans^ Hiero requireretcur ita faceretlQuia quanto,inquit,diutius confidero, tanto mihi res uide turobfcurior. Proinde nemo expetet uocabuluaut finitionem aliquam certam, quÃ¦naturam dei peroni nia explicet circumferibat^,Extant fane in feripturis certa nec pauca dei nomina: atea aliquantam dunta^ xat dei uim adumbrant,totam non exprimunt, unde amp;attributiuaaquibufdam nuncupata funt. Etenim de rebus quibuslibet fiue fpiritualibus fiue corporali::: bus non poffumus loqui, nih perdiftinda uocabula amp;nbsp;notiones captuinoftro perceptibiles.Hinc uero at=: tributa funt deo uocabula in feripturis fandis, dequi bus nunc paucula quÃ¦dam adferemus in medium, Ifhoudhft Primum 8 6 maxime proprium dei uocabulum eH ueExi/lo mro Iehouah,quod uocantTt^a^fa/x/uaTt?/,quadrilite facEns, rumeo, quod quatuor cofet fpiratilibus literis,appel

lant 86amp;vm^vrfbp, ideft ineffabile. Rabbi Mofes Ae^ gyptius putatomnia nomina creatoris petita effe ab effedibus,folum nome lehoual i arbitratur fubfiften# tiam,86 ut hc dicam quiditate dei hgnificare.Et Raba bi Heccados, Deus, inquit, nomen non habet cuius nos cognitionem habere poffimus.Nam eius fubftan tia eft nomen eius, 86nome eius fubftantiaeius,Ani= maduerfum efthoc 86 ab Ethnicis, qui duabus literis inApollinis templo dicatis ei iudicarunt aptiffime exprimi

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP. Ã. 4 exprimi deieffentiam (Ãmpliciffimam Ã¦ternam ^in^ commutabilem,Nam !/GrÃ¦cis fonat es lam Ã´Cuoca bulum Ichouah apparettradiÃ¯ effe, quod erudite tra. diditin Nahum prophetamBibliander nofter,a ucr= bo fubftantiuo mnper Iod praefixum , qua ratione fia untplurima Iacob,ludas, Izrael, leremias amp;fimilia: ut lam uox lehouah Ognificet entern feu exiftentem fuis uiribus,fine principio fine fine,in quo fumus,uirz uimus amp;nbsp;mouemur,utpie canit Aratus Cilix,amp; fuba fcriptorem habet fuÃ¦terrÃ¦ homine Paulum Tarfen= fern. Hoc ipfumnome prodit deus Mof percontanti quo appelletur uocabulo. Dicit enim Exod 3, cap. nâ¢quot;V^S rcnK Eram quieram, uel ut noftriuulgati codices habet Sum qui Ãum, Ariftotiles in libello que de Mundo feripht, BudÃ¦o interprete, de nomine dei difputans,inter alia dicit, Vnus porro deus cum fit pluribus nominibus appellatus eft,a fuis uticp effedia bus denominatus, quord fpecimenÃ¦dere ipfe folet. Atep eum quidÃ« turn ^xm turn (Aia uocant inter fe com pofitis utentes nominibus atep Ã¨regioe collocatis, tan quam duabus his uocibus fignificare uelint per que uiuimus,EtAriftÃ¦as ille uir celeberrimus apudregÃ« Ptolemaeum Philadelphi differens cauffamcpludÃ¦oa rumagens fuafit illis libertate concedi. ludÃ¦os enim unum deum colere,qucm amp;nbsp;GrÃ¦ci ueneretur appella lantes ^xvaquod omnibus uitÃ¦ munera conferat, Au= thor huius lofephus hb,Antiqui, cap.i, cuius uerba fi quis requirathÃ¦c funt: Nam cum multa fÃ¦pius in^: dagaffem,aiebatAriftÃ¦as, cognoui eos omniufado^: rem deum colere,qucm nos zHva,ideftloucm nomina mus,quod omnibusindulget?Hp,ideftuiucre. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lah et Hu,

amp;ipfa ab cientia dertuantur.De priore tradit S. Hie ronymus,quoduni tantu deo in fcripturis tribuatur. Meminiteius uocis Pfal. 68, Petrus Galatinus lib, de Arcanis catholicÃ¦ ueritatis i.cap,io,Iah,ait, idemcfl quoddeus, amp;nbsp;patrem defignat qui totius diuinitatis fons eft, Ide mox addit, Hu quod Ipfe interpretatur, filiu fignificat . Huc pertinere putat illudIfaiÃ¦ in 3$, cap.Deus ipfe ueniet amp;nbsp;faluabit nos. Idem tarnen uo cabulum 86 patri aptatur.Nam Pfal.33,Iegis,Quoniz ipfe dixit 86 fada eft : ipfe prÃ¦cepit 86 extitir. Eft ita$ deus illa proprie effentia quÃ¦ Ã feipfa eft, 86 effe con:: fertomnibus exiftentibus, perpetua 86 perfeftiffima â¬vrÂ£AÂ£Xamp;a,per quem 86 in quo 86 ad quern funtomnia. Adondi, nbsp;nbsp;nbsp;Appellatur item ,1Y Adonai,id quod omes inter

DomiNKS, pretaruntDominus.Habet enim deus merum domi:: nium in omnes creaturas uifibiies 86inuifibiles, oma nes denicprationales creaturÃ¦ agnofeOt fe tanti prina cipis 86 dominieffe feruos. Additur aliquando ad cui dentiam uoxmior Zebaotli, quam Lxx,uerterut uirtutum,Aquila exercituum,dicitur^ dominus uir tutum 86 dominus exercituu.Nam deus uirtute prÃ¦a ftat 86 omni potentia maior eft, omnipotens uidelicet angelicarum uirtutumomnium^ fpirituum, mtlitiz item coeledis, id eft aftrorum imperator 86 dominus. De hoc enim legimus, Mille millia miniftrabantci,86 decies mille miriades ftabantante ipfum.Etiterum, Ipfe fupputat numerum ftellaruatcpomnibus ijs noa mina uocat,Idem educit aftra ceu exercitum imperaÂ« tor, 86 fingula nutum eius obferuant, Vnde non im# pie, fed uenufta quadam fabula ifta tegens Arihotiles in libro de Mundo, Quemadmodum fit in choro,in# quit, ut aufpicantiprÃ¦fuli aut praecentoriaccinatom nis

ET SiMVLACH. ERRONEA. CAP. L $ nis chorus Ãªufris interdÃ» fÅminisfycompofitus, qui diuerOsipÃ» uocibus grauibus fcilicet amp;nbsp;acutis coceti turn attemperant:eandemipG rationemRatuimus amp;nbsp;in deo,quiuniuerfum mundum moderatur amp;nbsp;regit. Sydera enim femper amp;nbsp;uniuerfum ipfum cÅlum eos ad numeros monentur quos deus furfum quailaufpi cando prÃ¦cinendo^ emodulatur,quem a fimilitudi= ne fane cogruaKofuepuk/j mudireamp;eappellaueris, qua fiprÃ¦fultorem ipfum huius^ chorimagiftrum,Addi tur aliquando uocabulum mW Acleon, id eftexcels fus,dicitur^ Dominus cxcclfustut Pfalm,97 Excels Oor es domine omnibus quÃ¦ funtin terra, nimis exal tatus es fupra omnes deos,EtPfal.ii^, Excelfus fupcr omnes gentes dominus, 8d fupcr coelos gloria eius. Quis ficutdominus deus nofter, qui ita fe fublimatin habitatione:'Hac de cauffa uidetur apud Graecos ap; pellatus ciTe u^aTo^, id eftfupremus,quiut Poeta ait, in fummo culmine uniucrfi coeli fuum habet ipfe do= micilium.,

lam amp;nbsp;y^ E1 dicitur Deus a robore. Aquila enim Eld Eb^ iTUdUoAo^iap eius exprimensl%vfo/,,id eft fortem inter= dhetElo^ pretatur.Potens eft enim deusquiquÃ¦cÃ»$ uultcon^ him, ficere poteft Et leremias incap,2o,Dominus,inquit, eftmecu ceugygas robuftus. EtIfaias de Chrifto do^ mino uaticinans, Vocatum eft nomen eius inquit ^t-^J, Vi* deus fortis. Huic confine effe uolunt nomen rn^Pb^ Eloah,cuius plurale eft Ã¼'^/K Elohim. Videtur tamÃ«appellatio ea dei innuere prÃ¦fentiam, qui ubi$ adht,neq; unquam fuum deferat opificium. Nam V'K fignificatad,cui additur n relatiua particula, quod deus fe referat ad omnia,quod fitubiep amp;nbsp;in creaturis fuis omnibus Certe GrÃ¦cis didus eftamp;EÃ§, nimiruÂ«no Dci/s.

3Â£amp;/jÃ¤promptitudine amp;nbsp;accurrendo,utinterpretatur Coelius,quodnunquamdentmortalibus, fed Temper Cubique feratopem. A GrÃ¦co uocabulo deflexa ac tranfumpta eft forte amp;nbsp;Latinorum noxDeus,nificui uerifimilius uideatur trada eÃe ab Hebraica n^ Daq. Gott. Germanica appellatio Gott, haud dubiederiuatur Ã bono, quod Germaniuocamus Gut: eritergo Deus 940obreftvolll^omncfÃ© gilt, fine ut Graece dicam Ta^aOop,illud bonum quod in fe continetomnia bona amp;nbsp;quod omnium bonorum in mundo unicus fons amp;nbsp;unica eaufla eft : quo forte trahi poterat illud Ioannis didum, Deus charitas eft. Porro pluratiuam uo:^ cem Elohim fcriptura non tantu deo tribuit, fed com:^ municat etiam angelis amp;nbsp;indicibus,quod per hos ope retur dominus, 8Cfua fe uirtute ohendat prÃ¦fcntem Hocipfum nomen no femelin facris iungituruerbis Angularibus,quemadmodu mox ab ipfo Genefis ini:; tio legis,In principio creavitDij coelum terra,Nam K^^Bara creauit, fingulare eft, c^T\~t^ Elohim plura:, le,notatur^ trinitatis myfteriu: ut fit fcnfus,Deus ille trinus in principio creauitcÅlum amp;nbsp;terram, Verum hac de re doamp;e difputauit Petrus Galatinus,

Scbamp;d Gen,i7,cap,dicitdominusadAbraha i-^w Vk^'^lb^ Saturnus, id eft.Ego deus fufficiens uel fufficientia, Nouu itaq;

dei uocabulu habemus, Nam appellatur Deus Schad dai.Idautem deriuaruntalq d-i^w uaftauit: quahtu dicas,Ego fum deus uahator, qui uidelicet atqui amp;nbsp;iu ftiobferuantifTimus impios uaftoatq;excindo. Veru magis mihi placet Rabbi Molis Maimonis filij fenten tia,quam Petrus Galatinushifee fermeuerbis expo:lt; nit,NomenSchaddaicompofitueft ex uciboh^daij, quod chfufficit,amp;ex litera ty, qux idem pollet quod

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP. n 6 â¢\ty^qui,utSchaddaiide fit quod qui fufficit uelqui fuHiciens autfuffidenaaeft.HÃ¦c Galat, Poterititacy Deus appellariSaturnus. Vtenim Ã die fit diurnus, fie Ã faturando dicitur Saturnus,Nam Deus is eft cui nihildeeft,quifibiin omibus fatis eft, qui nullius ope indiget, imo qui oÃ¯a quÃ¦ ad abfolutam felicitate pera tinentfolus habet, amp;nbsp;qui omnes omnibus bonis folus exaturare poteft,Latini cum omnia affatim fupercHe fignificant,CopiÃ¦ cornu,GrÃ¦ci Kya^^aXOe/og dicÃ»t. Itaqdiccbit nuncfumma illam uim ipfum Deumap# pellare amp;Schaddai, amp;nbsp;Saturnum, amp;nbsp;CopiÃ¦ cornu. Exod,6,cap,confolatur dominus Mofen argumentis dudisa promiffionibus amp;nbsp;facultatibus diuinis, fore utpromiffam patribus terram filij recipiant. Diciter= go,Egodominusqui apparui Abraham,Ifaac SÃ© Ia= cob ueluti deus Schaddai, fed in nomine Ichouah no fum cognitus illis,Quod perinde eft ac fi dixiffet. Ne dubites de meis pollicitationibus. Sum enim deus ille fufficiens amp;nbsp;opulÃ«tus quiomnia bona habeo;fum bee neficus qui opes meas liberaliter effundo,Apparuier go maioribus tuis amp;nbsp;promit illis me futurum Schade daifine Saturnum,daturum^ terramlade amp;nbsp;melle manantem.Id autem haamp;enus non prÃ¦ftiti,nuncau tem prÃ¦ftabo,ut innotefcatifto modo illis nome meu Ichouah,quod ab effendo deriuatur. Sentiet ergo me effe conflantem amp;nbsp;immutabilem egentiam, quarper^ petuo fui fimilis, facit quod fe facturum recipit plca ne^ exaturat. Alioqui citra contrauerfiam ipfum dei uocabulumlehouah patriarchis cognitiffimum uul= gatiffimum^fuifreconftat,Eft itaq; Deus thefaurus amp;copiÃ¦ cornu omnium bonoru, aquofolo deriuanza tur omnia quÃ¦ in mudo reuera bona funt, Neep enim

b 2

braham, fen: Sic dices ad filios Izrael, Dominus deus patrum ifac cr Id ueftroru,deus Abraham,deus Ifaac,amp;deus Iacob mi cob' nbsp;nbsp;fit me ad uos,Hoceftnomen meum in perpetuum, amp;

hoc memoriale meum in generationem amp;nbsp;generation nem, Voluit ergo deus appellari Deus Abraha,Ifaac amp;nbsp;Iacob,ut promiffionum,operum ac beneficiorum memores quÃ¦ patribus illis prÃ¦ftitit,fimul etiam colli geremus deum effe lucidiffimum totius mundi ocua Ium,patrem benigniffimu,adminiftratorem omniO fapientiffimum,beneficum,liberalem,clementem,ue racem, iuftum amp;confertiffimum omniumbonorum cumulu.Hoc enim elle Deum dicet quifquis promit fiones facias patribus,opera item,deicuram guberna tionem^qua circa illos ufus eft,expenderit,

nomui4. Vocatur eniPater, Sponfus fiue maritus,Rex,nimi rumacura,amore amp;nbsp;fide fuain nos, CÃ¦terum de qui bus hadenus differuiomnium uulgatiffima funteele berrima^.Petrus Galatinuslib.xde Arcanis Catho# licÃ¦ ueritatis cap,i7,ex Cabalifticis libris recenfet dei nomina lxXir,quorum interpretatione ficuti Ã no= ftris quibufdam allata eft,fi quis requirat,hÃ¦c cfl,Exn altator,Auxiliator,Spes,Salus,QuÃ¦fitus, AnnÃ»cia# tus,Longanimis,Adorandus,Recordabilis,Tu, Ex. a1tandus,Opportunus, Decatatus, Subleuator,Ens, Aduocatus,Dominator,Iuftitia,Exauditor,Eruens, Fortis,Dexter,Cuftos,Expedandus,Mirabilis,Inuo candus,Saluator,Feftinus, Satiator, Ab adolefcÃ«tia, Solus,Reamp;us,Cogitabundus,Expedatio, Deprecar tiogt;Gloria,Facics, Refugium,Adiutor, Propulfator, Liberator,

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. !., Liberator,Cuftos,Matutinus, Dodor, Compatiens, Operator , Magnificus',Reuelator, Maximus, Cle. mens,LÃ¦tabÃ»dus,Altiffimus,Verus,Regnator, Ae# ternus, Eredor,Proteamp;or, Animus, Oriens, luftus, Benedidus, Amabilis,Laudabilis,Miferator,Depre. cabilis,Affiftens,Dator,Bonus,PrÃ¦miÃ»,Deus,Muls tus,Requies,HÃ¦c demÃ¼ duobus amp;nbsp;feptuaginta PfaL morum uerfibus applicant,PIura de ijs qui legere ue= lit,apudGalatinum reperiet, Mihi plane uidetur ad iftorum exemplum,multo plura polte dari deo uoca. bula,8Ã³fortaffis quaedam congruentiora.

Omnium uero euidentiffimus de Deo eiuscp no^ Trudatur minibus amp;quid fit, locus,extatapud MofenExodi locus Exo cap.$amp;34 .VidebatMofes facilitatem dei amp;quod dinner ab eo nihil non impetraret,audet ergo quod omnibus ^^-^^p. de lapientibus femper uifum eft fummum elTe,poftula. â¢Â°rÃ§ quot;Â° re,Dicitenim,QuandoquidÃ«uideo te mihibene uel= feadeo^amp; nihil denegare,age quÃ¦fo oftende mihi'quot;quot;' gloriam tuam,id eft,exhibe temetipfum mihi amp;nbsp;often de mihi fpeciem illam malefiatis tuÃ§ gloriofam, Domi nus uero, Ego, inquit,tranare faciam omne bonum meum in confpefti ituo, amp;nbsp;uocabo in nomine domi, ni coram te,hoc eft, ipfe qui fummum bonum exifto, tranfibo autmeifpeamp;rum quodpiam faciam trafire, adieris quibufdam uocibus aut nominibusquÃ¦ na. turamamp;fubftantiam meam adumbrent. At nequis Molis merito tantam uihonem tribueret, interponi, tur Ã domino. Illa autem uifio non contingit tibi pro. pter tuum meritum. Nam citra meritum humanum cuicun$uolomereuelo,citra^ refpedum perfona: in quemlibet ero beneficus. Deinde ad inftitutum re. dit amp;nbsp;exponit quomodo fe Iit exhibiturus oftenfu#

DE ORIG. CVLTVS DÃVORVM rus'ue Mofi,amp; ait: Non coceditur tibiin hac uita cor poreis oculis meam fubftantiÃ¤ ficuti eft uidere. Neep enim quifquam hominum me fimul uidere in terris amp;uiuere poteft, A morte demum conceditur beatis fpiritibus clarificatis^ corporibus uidere me ad ple^ num ficuti Turn,Proinde in prÃ¦fenti hoc modo often= dam me tibi, Afcendes in montem,ibi defignabonbi locum,cauernam fcilicet pctrÃ¦,in qua ftabis. Hicaife tem ponam fuper te manum meam,nubem inquam uel aliquid tale,nein aduerfum amp;nbsp;iam uenientem re^s da 8linuultu intuearis. Videturenim loquutio mu# tuata effe Ã hominum confuctudine,quimanumuuL tuiintjeiuntac oculos ueluticontegunt)Cumrem ali= quam ne penitius uideatur occulere uolunt. Deinde tranÃ¼bo,ait,quod perinde eft ac h dixiffet, Spedrum quoddagloriÃ¦meÃ¦tranfibit. Sed ubi hadlenus tran-fiero ut amplius in uultum meum reda intueri non poffis,rurfus auferam manum meam qua contexeram uultÃ¼,8Ã³tum uidere licebit pofteriora mea. Nam in ipfam uidere faciem plane non conccdetur.Hoc ait tem quid aliud eft quam Ã»dixiffet, No permiffumeft uel tibi uel cuiquam mortalium ipfam meam uidere effentiam amp;nbsp;percipere quomodo ab Ã¦terno fubfifto folus deus uerus. Ex diamp;is tamen amp;fadis,quÃ¦ poft me relinquo,colliget fandi quis amp;nbsp;qualis fim ineffabi Iis,infinitus,Ã¦ternus,per fe fubfiftes 8Comnibus fubs fiftentiam conferens. Videtur autem etiam hoc tran. fumptumeffeÃ communi forma Oratione loquendi hominum. Quia enim facies feu uultus animi fpecua Ium eft,ideo dicimus cos penitiffime nouiffe quos no uimus ex facie.Itaque Faciem ufurpauit fcriptura in prÃ¦fenti pro penitiHima Ã¢-perfedifTima cognitione, qua

ET SIMVLACH , ERRONEA, Cap, r. 8 qua femelquiequid in re qualibeteft uidemus. Ex op pofito Dorfum amp;nbsp;Poftcriora pofuitpro cognitione, fcdimperfediore,quaremquidÃ« intelligimus,fed no pleneÃicutireuera habet. Videamus nunc quomodo Deus Mofiexhibuerit fpeeÃ¯rum pollicitum, Dixerat aut,Tuftabis in eauerna petrÃ¦,amp; ego pona manu fu= per te,deinde tranfibo, amp;nbsp;uocabuntur nomina mea, Itaq; diluculo furgens Mofes afcenditin monte , ficut ipfe prÃ¦ceperat dominus, amp;nbsp;recipitfefe in caucrnam ubi cupide reuelationÃ« dei expedat. Dominus ergo defcenditinnube amp;nbsp;uenit in montem ad eauerna pe= trÃ¦ in qua ftabat Mofes:obteamp;a uero Mofis facie fpe= Ã¢rum gloriÃ¦ fuÃ¦ tranare fecit,Id Omul atep faamp;umcf fet,necp Mofes iam in faciem dei oculos defigere poC fet,amouit manu deus,amp; Mofes poftcriora dei infpe^ xit, Cumfy iam tranfiret ficuti promiferat clamauit, Deus inquamtranfiens no Mofes afpiciens. Dixerat enim dominus:Vocabo in nomine domini coram te. Vocauitergo deus,id eftcatalogo quodam nomina fua recenfuit, quibus ueluti attributis Mofi uteunep adumbrauit naturam amp;nbsp;gloriam fuanu Sic autem cia tnauit,Iehouah,Iehouah,deus miferator amp;nbsp;benefit eus , longis naribus, amp;nbsp;multÃ¦ liberalitatis fine mu= nificentix , amp;nbsp;ueritatis, Cuftodiens beneficentiam in mille , auferens peccatum amp;nbsp;feelus , attamen fce^ letatum non dimittens impunitum,uifitans iniquis tatem patrum in filios 86nepotes in tertiam amp;quar= tam generationem . Quod quidem aliud non eft, quam fi dixifTet, Ego fum ementia illa increata, qui per me fubfifto,omnia de nihilo ad effe produco, in quo confiftunt amp;nbsp;conferuantur omnia. Ego fum ^^ deus fortis amp;nbsp;omnipotens. Nec abutor meapo#

DE ORIG, CVLTVS DIVORVM tentia. Sum enim iz^h^ miferator amp;nbsp;clemens , qui amo creaturas meas, amp;in ipfum hominem totis ins calefco uifceribus. Sum pih beneficus, qui gratis confero beneficia.Sum longis naribus, id eft longani mis,nÃ³hominum more irritabilis amp;nbsp;protinus aduin^ didamfumedam profiliens. Sum multÃ¦ liberalitatis amp;nbsp;munificentiae. Sum uerax amp;nbsp;fidelis, qui bona fide quod promitto prxho,Nec temere ^pdigo meas opes, nec larga manu munera mea effundens, tande exhau ftus dcfitio,Cuftodio enim ^h beneficentiam in mil le generationes,utomnes apud me per omnia ficula fontem inueniant bonorum omnium inexhauftum. Tamethenim prius fÃ¦culum ex meis opibus et mune ribus uixerit, pofteri tamen apud me nihilominus quodfufficiatimo plus quam neceffefit inuenient bo norum,Quod fi quis in me uel errore uel malitia pec cauerit,no adeo fum implacabilis ut mifero protinus reftis aut laqueus fit quÃ¦rendus, Condono enim libe raliter omnem errorem,omnefcelus,omnia denique in didis amp;nbsp;fadis peccata. Ideo tamen nemo exifrimet me patronum effe nebulonum, aut qui femel ablata e mudo omni caftigatione campum omnibus aperiam fceleribus.Idemenim fceleratos punio.Idem meos ut in officio retineam caftigo. Quod fiflagitia uidentur Ã numine fegnius aut tardius puniri, atq; ideo exuiÂ« tantfcelerati, gloriantes contra me quod aui eorum attaui^in illis uitÃ¦ inftitutfs, quÃ¦ ego interim exeÂ« cror,felices multos uixerint in annos, egoquide uinÂ« dida mea nihilo minus fuo tempore utar et grallabor inpofteros maioru fcelera aequalibus aut maioribus etiam Hagitijs imitantes , atq;ita declarabo me deum effeiudicij Iftacumaudifret uidifTet^Mofes felinaÂ«

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP/ I., Uit procidit^in terram ac adorauitJdem faciamus et nos,certi quod dominus non dignabitur fe amp;nbsp;gloria fuam quoad uixerimus in prÃ¦fentifÃ§culo plenius aut ulla alia ratione nobis aperire uelreudare. Ergo amp;nbsp;quÃ¦ Mofi fufficicbant,fufficiant amp;nbsp;nobisjnterim ufe Deus uide fione illa uel fpeamp;ro Mofi exhibito manifeftifllme fi- tur er co^ gnificatum eftChrifti myfterium amp;nbsp;eius incarnatio, gtiÂ°fÃ¤â¢! Per Chriftum enim uoluitdeus toti mudo innotefec -in cnnlio re,Vnde Philippo rogantifaluatorem,Domine often leJquot;' de nobis patrem amp;nbsp;fufficitnobis,refpondetur, Tanto temporeuobifeum fum amp;noncognouiftime, Philip pe,qui uidetme,uidetpatrem, Proinde quemadmo^ dum patribus noftris inhuiufmodi fuffigurationibus amp;nbsp;umbris huefpeari s uticp Chrifti typis fefe aperuit, quibusaddidituaria dida amp;nbsp;faamp;a : ita hodie fe nobis in Chrifto eiusfymyfterio fiftit, amp;nbsp;iubet nos ferutari uerba amp;nbsp;faamp;a diuina ,ex quibus formemus nobisiua dicium de deo, tandemfyex animo cofiteamur,quod deusimmefus fit baetemus, quod ex feipfo fubfiftat, omnia coferuet, quodfolus perfere bonus fit adeocp fummu bonum, uis omnipotens,amp; abfolute fapiens, quo in mundo nil poffit elfe melius , potentius aut falt; piÃ«tius,quoduere fandus, uerax, iuftus, mifericors, longanimis,amp;fuperomniaamp;in omnibus omnia fit, HÃ¦c nos de deonominibus^eius amp;nbsp;quid fit deus,ex apoftolorum amp;nbsp;prophetarum oraculis uere amp;fecuna dum fidem orthodoxa dicere pofTumus,acutiora da=: re nonpo(rumus,RequirithÃ¦c res fimplicem amp;nbsp;crea dulum auditorem,non uerfipellem amp;nbsp;curiofum,Vn= de Tertullianus no minus fimpliciterquam uere con tra Marcionem dixit, Vcritas Chriftiana diftride pro nunciauit,Deusfino unus eft,non eft, Quia dignius

credimus non efTe, quodcuncp no ita fuerit utefe de$ bebit.Deum autem ut fcias unumclTc debere, quaere quid fit Deus, amp;nbsp;non aliterinuenies. Quanta huma# na conditio de deo definire potcifid definio quodom nium confcientia agnofeet deum fummum effe ma# gnum, in Ã¦ternitate coftitutum, innatum, infectum, fine initio,Une fine.

TeÃimo^ nia de uni tate dei.

VodautÃ« unus modo Deus fit,uideturexa plicatius ac copiofius eÃe persequendum. ConfefTum cC tapud omnes deum fummum. eifemagnu Q-UÃ¦ uero erit conditio fummi magnit nepe ut ei nihil adÃ¦quetur,id eft, ut non fit aliud fum mum magnum, Quia fi aliud fuerit, Ã¦quale erit, amp;nbsp;fi iam Ã¦quale,euertitur conditio hue lex quÃ¦ nihil finit adÃ¦quari furnmo magno Ergo unicum hue Iblum fit neceffe eft quod fuerit fummum magnu,par non ha# bendo,nenon fit fummum magnum,Rurfus fi deus Ã¦terna mens eft,quod 8d Plato fatetur in Parmenide, fiomnia in omnibus unus eft,quodafferit facer Apo# ftolus,certÃ¦,confumatÃ¦ amp;nbsp;perfedÃ¦ uirtutis eft,quo# circa unum eile neceffe eft. Quid enim opus deorum pluralitate ubi unus poteft amp;nbsp;facit omniacNccpnouu eft eum qui folus perfefie mundum fecit, folum rege# re amp;nbsp;rede adminiflrare mundum quem fecit, Sedau diamus fcripturarutefiimonia,Deut,amp;,legimus, Au# diIzrael,dominus deus uefter deus unus eft. Et Deu Ã,Videtequod ego fum folus, amp;nbsp;non fit alius deus prÃ¦terme,Ego occido amp;nbsp;uiuifico, percutio amp;nbsp;fano, neepquifquam fubterfugitmanÃ» meam,Item 20,cap. Exodi ipfe dominus dicit, Ego fum dns deus tuus, qui

ÃT SIMVtACH. ERRONEA. CAP, IL to qui eduxi te de terra Aegypti : non habebis deos alieÂ« nos coram mc.Et propheta Dauid canit, Deus imma culata uia eius,eloquium dominiexaminatu, (cutum ipfe omnibus confidentibus in ipfo. Quoniam quis deus prÃ¦tcr dominum, autquis creator praeter deum noftru;';Saluator quoq; in euangelio dicit. Nemo boa nus nifi unus deus. Et Apoftolus Paulus, Vnus in* quiteft deus,amp; unus mediator dei amp;nbsp;hominum,ho. mo Chriftus lefus. Et in Corinth ijs apertius , Etiamfi fint qui dicantur dij in coelo amp;nbsp;in terra, nobis tamen unused deus. Quid quod prophetae dnguli fingulis prope capitibus unitate dei folidiffime aftruut ~Ifaias in 45,cap,inducitloquentem dominu atq; dicentem, Nunquid non ego dominus, amp;nbsp;non eftamplius deus prÃ¦ter merDeusiuftus amp;nbsp;faluans non eft prater me. Refpicite admcutfaluemmi omnes fines terrÃ¦:quo= niarn ego fum deus amp;nbsp;non eft alius. Philofophorum quocp pars maxima propheticis apoftoliciscp teftimo nijs nihil repugnat. Nam Mercurius ille cui multatu rerum amp;nbsp;artium fcientia Trifmegifto nomen dedit, Deus,ait,unuseftunus autem nomine non eget,tsi gt;06^o Q/javA^A0(^, id eft, eft enim illa effentiadue illud exiftens fine nomine. Et Plato ipfe philofophoru pri* mus TTipia^a^ovdifferere adortus,dicere quid effet no eft aufus,quoniam humanae mentis captum tantus fplendormultis modis excellat. In TimÃ¦o auteamp; in Parmenide fancit unum modo effe deum,qui Ã fcipfo deus fit,quem in SpeuOppo dc finijt,Viuens, immor tale,per feipfum,adbeatitudinem fibifufficiens,effen tia fempiterna,ip{ius bonicauffa. Adiecitex eiufdem Platonis philofophia Apuleius , incorporeus, opti* mus,nullare indiges cundiacp conferens, Ipfe denicp

St^irites Ariftoteles in 8,MoraliÃ¼ probat, quod ne. eerie fit elle aliquid unum amp;nbsp;fempiternum et primum mouens, amp;nbsp;in cauffis unam effecaufTam primam.Et iterumiblib MetaphyCclariffime conduditeum Ho mero unurn tantum efTe omnium rerum principem, quemiamiam uocaueratdeum,fao'puiuum, fempiter num,uereopt.max,Ifta uero hauferunt proculdubio Gentiles uiri ex oraculari fcriptura,ex qua petitu affe runtdodiffimi qui$, quxeunq; uere amp;rede feripta leguntur in Platone. CÃ¦terÃ» cum unum tantu deum credimus amp;nbsp;confitemur,liocpfedo confitemur, ne$ in ccelo necpin terra aliudeffe fummum bonum,nul= lam aliam poft deumfupereffe falutem aut fpem, non aliudrefugium aut auxilium, nullam aliamuim om= nia producentem amp;nbsp;conferuantcm, nifi unum amp;nbsp;foa lumillumdeum.Hocipfunrconfitemur amp;nbsp;in fymbo. Io apoftolico cumdicimus, Credo inunum deum, pa trem omnipote,amp;c,Abnegamus interim omnes crea turas, amp;nbsp;profitemurquodin illis nolimus ullum collo care prÃ¦sidium.

DeAdorat Porto de Trinitate der adoranda,qua unitate pro da dei Tri bata non negamus,non eft confilium in prÃ¦fentiaru nitate. differere, cum quod de ilia quÃ¦damannotauimus in lib.noftro de Vtracp Chrifti naturaÃ¦dito, turn quod ccclefiaftici dodores Athanafius, Tertullianus, Amix brofius, Auguftinus, Gregory ac reliqui non minus pq quam doamp;uiri abunde de adorado Trinitatis my fterio ex fcripturis difputando tradiderunt quod utiÂ« liter diei poteft.Certe quodferiptura impliciter et pia ne traditid Ã nobis citra omnem cotraueriam recipis endum eft. Tradit autem unumtantÃ» efTedeum. Ealt; dem perfonarum difcrimen aperte ponitgt;amp; has perfo nas

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. IT.n lias eandem efTentiÃ¤ habere manifeftiffime prÃ¦dicat. Credamus ergouerbo ueritatis, amp;nbsp;fi quid curioÃ¼ pc=. nitius in adita facrofanda irrumpentes acutius protu Ierintfparferint^ de diuinaeffentia, cogitemus iam olim diamp;um effe Mofi, Tranfibit quidem gloria mea, fed ego ponam manum meam fuper te donee tranfie^ ro.Non enim poteris uidere faciem meam,ubiautem tranfiero auferam manum meam amp;nbsp;uidebis poflerio. ra mea,Facies autem meÃ¦ omnino non uidebuntur. Probet ergo acutas illas quorundade Trinitate qua^a ftiones, cui adlubefcit uana amp;nbsp;fallax curiofitas : pius credit amp;nbsp;confitetur filium patri effe coaequalem amp;nbsp;fpi ritum fandum procedere abutroc0gt;amp; horumtrium unam effe diuinitatem,coequalem gloriam, amp;nbsp;coeter nammaieflatem: quiahoc feriptura aperte docet, amp;nbsp;probant id fanda amp;nbsp;potentia diuinitatis opera,per pa trem per filium amp;nbsp;per fpiritum fandu unumuerum deum fada.CaulTas ego modumfycuriofius inquires re nolo,difputare de his confidentius nolb,faciem dei in hoc Caeculouiderenolo. Sufficitmihi quod Molifa tis fuit. Contemplaborpofteriora dei ipfum^ deum meum adorabo. Sufficit mihiquod illemihireuelarc in facris dignatuseft. Cernimus nunc per fpcculum in aenigmate, in futuro autem faeculo facie ad faciem amp;ficutieftdeu uidebimus,In terris propofuit nobis lefum Chriftum filium fuum dominum noRrum. In hocuidemus patrem, amp;n illum per fidem nouimus, patrem amp;nbsp;fpiritum fandumnonignoramus.Qui ue# ro Chriftumnefeit, fruflra deadorandis myfterijs di. fputat,

De diuina potentia, amp;nbsp;quod Dei prouidentia totus mundus adminiftrctur. Cap. 111.

Roximumeft utiam quÃ¦dam de diuina po^ tentia amp;nbsp;prouidetia adferamjndeenim mea __lius cognofcetur quid Ã¼tdeus amp;nbsp;quanta dei maieftas.Potentiam deiin fe quidem tota ineffabilem in partibus tamen explicabilem quodamodo Ã¦ftimax re licet, nempe ex prophetarum Termonibus adeo^ Potentia ex ipfis rebus coditis amp;nbsp;uniuerfi pulchritudine.Ifaias dd. nbsp;nbsp;nbsp;enimin cap.4o,Quis,inquit,menfurauitpugillo fuo

aquas amp;nbsp;coelos palmo dimenfus eft, Slcotinuittribus digitis puluerem terrÃ¦, amp;nbsp;ponderauitin trutina mon tes atcp colles in libra Ã§' Ecce Gentes funt quafigutta fittulÃ¦, amp;nbsp;reputantur quafi leuis agitatio linguÃ¦ in trutina,fed amp;nbsp;infulas ipfe tollitceu atomum,Libanus non fufficitpro igne,amp;beftiÃ¦eius non fufficiuntpro holocaufto. Omes Gentes funtquafi nihil coramco, amp;nbsp;reputantur comparatione eius minus quam nihil amp;nbsp;quod non eft, Ipfe eft qui fidetfupra gyrum terrÃ¦, cuius habitatores funt ueluti locuAÃ¦ : ipfe extendit coelum tanquam pellem, amp;expandit illud tanquam tabernaculum ut inhabitetur.Ipfe redigitpotentes in nihilum, 81iudices Guepotentes terrÃ¦racitquafi non fintrutetiam deipfls dicaturnon fuerunt neque plan tati neque feminati, fed nec truncus eorum radices fixeratin terra, quinimo cum fufflat in eos arefeunt, amp;nbsp;turbo aufert eos ueluti Ripulam,Et iterum, Leuate in altumoculos ueflros amp;nbsp;uidete quis ifta creauerit, producit ftellarum exercitum inordine, uocat^ illas omnes figillatim nominibus:amp;quÃ§fequuntur, Cum uero plana fint omnia expofita^, non eft quod expli^ cationem ampliorem fubijeiam. Quis enim nefeiat di uinum

ETSIMVLACH. ERRONEA. CAP. Hf. |i Uinum uatem potentiam dei praedicare per opera dÅ mini amp;nbsp;per res mirifice conditas C Pertinethuc prima caputGenefeos,inquo rerum conditarum catalogus ordo amp;nbsp;prÃ¦ftantia elegantia^ fimpliciffime amp;nbsp;puL cherrimedepingitur. Verum age remota prolixitate uerborum oculis quodammodo contemplemur pul= PuldmtN chritudinem earum rerum quas diuina potentia fapi - do rom entiacp conditas afferuntcum Mofe omnes fandi pro phetÃ¦.Ac principio terra uniuerfa cernatur locata in media fede mundi, folidaamp;globofa, amp;nbsp;undique ipfa in fe nutibus fuis conglobata , ueftita floribus, her#' bis, arboribus,frugibus, quorum omnium incredfa' bilis multitudo infatiabili uarietate difiinguitur, Ad= de huc fontium gelidas perennitates, liquores per. lucidos amnium, riparum ueftitus uiridiffimos, fpe luncarum concauas altitudines , faxorum afperita. tes, impendentium montium moles ,immenfitates^ camporum: adde etiam reconditasauri argenti^ ue nas,infinitam^uim Ã¦ris, ferri amp;nbsp;marmoris.QuÃ¦ uc:. ro amp;nbsp;quam uaria genera beftiarum uel cicurum ud ferarumQuiuolucrum lapfus atque cantustqui pe^ cudum paftustquÃ¦ uita fylueftriumQuidiam de ho minum genere dicam, qui qualicultores terrÃ¦ confli tuti, non patiuntur eam nec immanitate bclluarum efferari,nec ftirpium afperitate uaftari, quorum^ o. peribus agri, infulÃ¦,littora^ collucent diflinda te= dis amp;nbsp;urbibus {QuÃ¦ 0 ut animis fle oculis uidcre poffemus, nemo eundam intuens terram de diuina potentia ac fapientia dubitaret. At uero quanta ma^ ris eft pulchritudo tquÃ¦ fpecies uniuerfiCquÃ¦ mul= titudo amp;nbsp;uarietas infularumtquÃ¦ amoenitatesora# rum amp;nbsp;littorum^quot genera quam^ difparia par=

tim fubmerfarum, partim fluitantium amp;nbsp;innantium beUuaru,partim adfaxa natiuis teftis inhaerentium:^ Ipfum autem mare fic terram appetens littoribus dati dit,ut unaexduabus naturis conflata uideatur. Exin mari finitimus aer,die amp;nbsp;node diftinguiturJs tum fu fus amp;â¬xtenuatusfublime fertur, tum autem concredi tusinnubes cogitur,humorem^colligens terram au getimbribus,tum effluens huc amp;nbsp;illuc uentos efficit, Idemannuas frigoruet calorum facituarietates,ide^ amp;uolatus alitum fuftinet amp;nbsp;fpiritusdudus alit, amp;nbsp;fu ftcntat animantes. Reflat ultimus amp;adomicilijsno4 ftris altifhmus omniacingens 8amp; coercens coeli coma plexus,qui idem Ã¦ther uocatur,extrema ora amp;nbsp;deter minatio mundi,in quo cum admirabilitate maxima igneÃ¦formÃ¦curfus ordinatos definiunt. Ex quibus fol cuius magnitudine multis partibus terra fuperaa tur,circu eam ipfam uoluitur, is^ oriens 80occidens diem nodem^ conficit: amp;nbsp;modo accedens,tum aute recedes , binas in fingulis annis reuerfiones abextrea mo contrarias facittquaruminteruallo tum quafitrL ftitia quadam contrahit terram,tum uicifÃ¯Ã¯mlÃ§tificat, utcumcoelo hilerata uideatur. Luna autem quÃ¦ eft, utoffenduntmathematici, maior quam dimidia pars terrÃ¦,ijsdem fpacijs uagatur quibus fol,fed turn con^ ^rediens cum foie,turn digrediens amp;nbsp;earn luce quam a foie accipitmittitinterras,Suariasipfa lucis mutas tiones habet : atq; etiamturn fubiedaat^oppofita fos li,radios eius amp;nbsp;lumen obfcurat, tum ipfa incidens in umbram terrÃ¦, quum eft Ãª regione folis,interpofÃ¯tu intericÃ©tuep terrÃ¦,repente deficit, lifdemcp fpacijs hÃ¦ ftellÃ¦ quas uagas dicimus circum terra feruntur, co-demamp;modo oriuntur amp;nbsp;occidunt:quaru motus tum incitan.

ÃT SIMVLACH. ER. R 0NEA. CAP. IH. 1; Incitantur,turn retardatur, fÃ¦pe etiaminOftunt, quo fpedaculo nihil poteftadmirabilius effe,nihil pulchri us.Sequitur ftellarum inerrantium maxima multitua do,quarumita defcripta diftindio eft, ut ex nota figu rarÃ¼ fimilitudinenomina inuenerint Rediffimeita$ propheta cecinit, Coelienarrant gloriamdei,amp; opus manuum cius annunciat firmamentum. Diximus au tem hÃ¦c hadenus de uniuerfi pulchritudine, unde colligas ineffabilem illam dei potentia ac fapientiam.

Dicemus porro amp;nbsp;deprouidentia,qua huncpubProuidctM cherrimummundum amp;nbsp;omnia quÃ¦inipfo funt,ad-ti^ miniftratdominus,non ad plenumquidem de illa di-fputantes,fed femina quÃ¦dam duntaxat fpargentes. Vfurpamus autem Prouidentiam pro generali cura amp;nbsp;adminiftrationeomnium rerum earum,quas fua= pte potentia condidit deus, eademfy uirtute,iuhiria amp;nbsp;bonitatefua moderatur amp;nbsp;conferuat, Epicurei im. pium amp;nbsp;porcinum genus hominum,deos quidem, ut retulit de Natura Deorum M,Gicero, non negarunt, negarunt autem illos curare res mortalium. Verum explofaeftftolida amp;impia impiorum hominum fen^ tentia,etiam Ã Gentilibus philofophis, Rede uero fatetur ueritas catholica,prouidentia deiomnia guber^ nari,quÃ¦ funt amp;nbsp;quÃ¦ fiuntin mundo. Omnia enim in omnibus operatur idem dominus, Capiens ille, bo:. nus,iuftusamp; potentiffimus mundi rex, Confequens cft autem ut quoniam iuftus amp;nbsp;bonus eft qui modera tur omnia, prouidentia quoque intra metas confiftat Ã¦quiamp;boniomnia^ fiant ordine pulcherrimo,Lo^ cum hic habet diuina iuftitia,Potentia enim amp;nbsp;guber natio deifine iuftitia nulla effet, Rediffime uero cla. mauitdiuinus uates,Iuftus dominus in omnibus uqs d

fuis,et fandusin omnibus operibus fuistuerum de iu Hitiainipfa prÃ¦fentis rei tradatione obiter agemus, nunc ergo fcripturÃ¦ tcftimonijs quod de prouidentia dei iufta propofuimus,confirmabimus,Ita canit in fa cris fuis carminibus Dauid,Bonus dominus omni^ bus,8Cmiferationes eius fuper omnia opera eius , Re gnum eius regnum omnium fÃ¦culorum,amp;dominas tio eius in generatione amp;nbsp;generatione. Suflentat do^ minus omnes cadentes,SCerigit omnes collapfos. O= culi omniumte expedant, amp;nbsp;tu das illis efeam ipforfi in tempore fuo:'aperis manumtuam amp;nbsp;implesomne animal benedidione.Beatus ille in cuius auxiliodeus Iacob,fpes eius in domino deo fuo Qui fecit coelum amp;nbsp;terram,mare amp;nbsp;omne quodin eis eft, qui cuftodit ueritatemin Ã¦ternÃ¼. Qui facit indicium calumniam fuftinentibus,dat panem efurientibus, Dominus foL uit compeditos, dominus illuminat cÃ¦cos Dominus erigit collapfos, dominus diligitiuftos. Dominus cua ftoditaduenas,orphanum amp;nbsp;uiduam fubleuabit, amp;nbsp;uiam impiorum exterminabit.Regnabit autem domi nus in Ã¦ternum,qui fanat contritos corde, amp;nbsp;lenitdo lores eorum. Quinumerat numerum ftellaru,amp;:oms nes nominibus fuis uocat. Magnus dominus nofter amp;nbsp;magna uirtus eius,amp;intelligentiÃ¦ eius non eft ntl merus. Hic opperitcÅlÃ» nubibus amp;nbsp;parat terrÃ¦ plu^* uiam:hic facitmontes germinare herbam.Datiumen to pabulum fuum amp;-pullis cornorum crocitantibus. Hic emittit eloquium fuum terrÃ¦,uelociter currit uer bum eius. Hic dat niuem feut lanam,pruinam ficut cinerem fpargit.Proifcitglaciem fuam Gcutbucellas, ante faciem frigoris eius quis fuftinebit r Mittetuer::: bum fuum amp;liquefaciet eagt;flabitfpiritu fuo amp;ftilla= bunt

ET SIMVI^A CH. ERRONEA, CAP, rir .14 buntaquÃ¦. Et huius quidem generis infinita alia ca. nit PofthuncIfaias in cap,45,deum induces Ioquen= tem de rebus Cyriregis potetiffimi, aie Ego dominus amp;nbsp;nullus ultra,prÃ¦ter me non eft deus,accinxi te amp;nbsp;non cognouiftime, Propterea feientab oriente folis, amp;nbsp;ab occidente,quia nihilÃ» prÃ¦ter me, Ego dominus amp;nbsp;non ultra formans luce amp;nbsp;creans tenebras, faciens pacem amp;nbsp;creans malum,ego dominus faciens omnia illa.Omnium autem Rgnificantiffime faluator nofter in euangelio pronunciat,amp;ait; Nonne duo paffercu (iminuto afleucneunt,amp;unus ex illis no cadit in ter ram Ã¨ne patre ueftro, Veftriueroetia pili capitis nu^ merati funtomes,Ne igitur metuatis,uos plureseftis quam multipafferculi. Ad quÃ¦uerba allufit fortaffis S.Petrus qui dixit,Omne curam in deum conscite. Nam illi de nobis cura eft, HÃ¦c autem teftimonia ha:3 fenus indigefte ac cumulatim prolata docent opinor clariffime deum curare res mortalium* f Quod fi cui libethoc negocium per partes tradas Omnia fie tuuidere digeftafyaudire teftimonia, hoc fibi habeatridiuina experientia?,Quoddeus oia condiderit potentia fua, prouiden# amp;condita etiahodiegubernetamp; conferuet, imo om-tid. nia in omnibus elementis,tepeftatibus, frugibus,ar= boribus, plantis, radicibus, feminibus,animantibus omnibus^ id genus creaturis agat, teftatur luculeU:^ tiffime propheta Mofes 1. cap. Genefeos : teftatur amp;nbsp;propheta ac canit,Tibi dies,tibi etiam nox,tu ordina, ftiluminaria SCfolem.Tuftatuiftiomes terminos ter. rÃ¦,Ã¦ftatcm amp;nbsp;hyeme tu formafti ea,Pfal,74, Et Pfah 89,Dominedeus exercituum quis ficuttu fortiffime lahc'per circuitu tuum eft ueritastua. Tu dominaris impetui maris,cum eleuatprocellas fuas tu copefeis

eas TuifuntcÅli amp;nbsp;tua eft terra, orbem amp;nbsp;plenitudo nem eius tufundafti ea,amp;c. Huc pertinet totus Daui dis Pralmusio4,amp;IfaiÃ¦ cap 4o,Iobiquo(V38,amp;3:9.

Quod deus oia regna omniugentiu amp;nbsp;omnes prin cipes omniu regnoru gubernet, prouehat amp;nbsp;deijciat, docet Daniel in cap.2.amp;ait,Dnieft fapiÃ«tia amp;nbsp;fortitu do,ipfe eft qui mutÃ¢t tempora amp;nbsp;quÃ¦ fiunt in tempo's re,abi)citreges amp;inftituit reges, dat fapientiam fapi^ entibus,31fcientiam ijs qui pollent intelligentia : ipfe reuelat profunda amp;nbsp;abfeondita, nouit quid Htin tene bris, amp;nbsp;liabitatluxcum eo Sub hoc titulocoprehens dimus peftes,bella,famem,ftrages,uiamp;orias, amp;nbsp;id ges nus alia,NaAmos in ^,cap,HÃ¦c dicit dominus,nun^ quid erit malum in ciuitateamp; dominus non fecit ~Et in Pfalmis, Dominus eft prÃ¦liator fortis , ipfe eft qui accingit me uirtute bellica,docetmanusmeas ad prÃ¦ lium,amp; conterere potui arcu Ã¦neum braches meis. Sternes aduerfarios meos fubtus me,et uertifti lioftes meos infuga,Deus eft qui dat uindifras mihi, amp;nbsp;man fuefacitpopulos fub me, Huc pertinettotum cap,26 Leuiticiâ

Quod ante omnia hominis adiuina pendeant pro uidentia ubi$ in fcripturis docetur. In Prouerbijs dis cit Solomon, Homoinftituitih animo, fed a domino fermolinguÃ¦ eft,Cuiexempli uice fubncere potes his ftoriam Bileam qua? extatNume ij. Idem Solomon Prouer 21, Cor regis,inquit,in manu deleft, ficutflu dus aquaru quorsum uolet inclinabit, Sua cuiquia placet,dominus uero corda impellit, Dauid quoqin facris carminibus canit. Domine inueftigafti me amp;nbsp;cognouifti,tu cognouifti feffionem meam amp;nbsp;refurre# dionÃ« meam,intelligiscp cogitationem meam longe.

ET SrMVLAC H. ERRONEA. CA P. ~Ur. i$ ante. Semita meam 81accubitum meum circundas, amp;nbsp;eundas uias meas aduertis. Siquidem non eft uer. bum in lingua mea, amp;nbsp;eccetu domine cognouifti to. turn ipfum,A tergorafacie formafti me amp;nbsp;pofuifti fuper me manu tuam.Huc pertinenteuangelicÃ¦ fen# tentia%Quis ex uobis folicite cogitando poteft addere ad ftaturam fuam cubitumunumdtem,Veftri etiam pili capitis omnes numerati funt,Rurfus,Sinemenix hil poteftis facere.

Locum fortacis hic haberetfamofa illaqua?ftÃ¯o de De Libero Libero arbitrio,de quo eruditi inter fe uehementer di hominis ct gladiantur. Ego prorfus fequendam puto S, Augufti 'tquot;'* ni fententia,quod ea feripturÃ¦ maxime uideatur con fentanea,Etnequis catholici uiri fententiam nefciat, aferibam nunc quÃ¦dam ex aureo illius ad Valentinu de Gratia ^Libero arbitrio libello.Dicit ergo in cap,: i5,Ne putetur nihil facere homines per liberum arbi= trium ideo inPfalmo dicitur. Noliteobdurare corda ueHra: amp;nbsp;per Ezechielem,Proqcite a uobis omnes im pietates ueftrasquas impie egiftis in me, amp;nbsp;facite uo=: bis cor nouum amp;nbsp;fpiritumnouu, amp;nbsp;facite omnia man data meatut quid moriemini domus Izrael dicit domi nus Quia nolo mortem morientis dicit Adonai domi nus,fed conuertimini etuiuetis,Meminerimusdeum dicere,Sed conuertimini amp;nbsp;uiuetis, cui dicitur, Con= Uerte nos deus.Meminerimusdeum dicere, Prorjeite Ã uobis omnes impietates ueftras, cumipfe iultificet impiu. Meminerimus ipfum dicere. Facite uobis cor nouum amp;nbsp;fpiritunouum,quidicit. Dabo uobis cor nouum amp;nbsp;fpiritumhouum,Quomodo ergo quod di= cit,Facite uobis, hoc dicit. Dabo uobis CQuareiubet (iipfe daturus eftr Quare dat fi homo fadurus eft, d

NISI QVIA DAT QVOD IVBET, ET ADlVs VAT VT FACIAT CVI IVBETSemper eft aU tern in nobis uoluntas libera,fed no femper eft bona. Autenim aiuftitia libera eft, quando feruit peccato, amp;nbsp;tunc eft mala,Auta peccato libera eft, quando fcr= uitiuftitiÃ¦, amp;tunc eft bona. Gratia uero dei femper eftbona,8( -per lianc fitut nthomo bonÃ¦ uoluntatis, qui prius fuit uoluntatis malÃ¦ Per hanc etiam fit ut ipfa bona uoluntas quÃ¦ iaelle coepit augeatur amp;nbsp;tam magna fiat ut poffitimplere diuina mandata, quÃ¦ uo luerit cum ualde perfe^e^ uoluerit. Adhocenim ua let quod fcriptum eft,Sinolueris conferuabis manda= ta,uthomo qui uoluerit amp;nbsp;nonpotucrit, nondum fe plene uelle cognofcat,8amp;oret ut habeat tantam uolun tatem quanta fufficit ad implenda mandata. Sic quip^ peadiuuatur utfaciatquodiubetur: tunc enim utile eft uelle cum poffumus:amp; tunc utile eft pofTe cum uo lumus, Nam quid prodeft fi quod non poffumus uo^ lumustautf i quod poffumus nolumus C HÃ¦cAugu. ftini eft fententia de libero arbitrio hominis. Congru^ unt ei duo ifti Canones Conf Mileuentani. Prior fie habet , Arbitrium uoluntatis in primo homineinfirm matum,niff per gratiambaptifmi non poteft rÃ©paras: ri,Quodamiffum nifia quo potuit dari, no poteft red ditundeueritas dicit,Si uos filius liberauerit,tunc ness re liberieritis,Pofterior fie habet, Ita deus in cordibus hominumatep in ipfo libero operatur arbitrio, utfans fia cogitatio pium confiliu, OMNIs' QVE MoTVS BONAE VOLVNTATIS EX DEO SIT, Quia per illum aliquid boni pofrumus,fine quo nihil poiTuÂ« mus,Sed redimus iam adinftitutum noftrum,

ET SIMVLACH. ERRONEA. C A P. III. |6 boni amp;nbsp;mali, lucis SÃ³excÃ¦cationis author fit,tefratur locus ille euangelij,quÃ«paulo ante adduximus, Non ne duo pafferculi minuto a(Te ueneunt,amp;lc,IftequoeÃ locus IfaiÃ¦,Ego dominus 86non eft alius formanshu cem amp;nbsp;creans tenebras,faciens pacem amp;nbsp;creans ma# lum.Apud eundem prophetam legimus,Auribus au dietis amp;nbsp;non intelligetis , amp;nbsp;uidentes uidebitis amp;nbsp;non cernetisjncraffatum eft enim cor populi huiustamp;rc. liqua,Notuseftenim locus uelex euagelica hiftoria. Idem propheta inducit dominum loquentem,Contaa minaui principes tuos fandos,dedi ad internicionem lacob amp;nbsp;Izrael in blafphemiam,Solomon quocp,Om nia facit dominus,inquit,propter fe,etiam impium ad diem malum,Ad quem modum legis amp;nbsp;lob n.Effutu dit defpedionemfuper principes, palpabuntquafiin tenebris,amp;non inluce,^ errare eos faciet, quemad^ modum ebrios,amp;:c,Ita amp;nbsp;Paulus feripfit, Tradiditeos in fenfum reprobum.

Videas tamen fandos dei homines hacin re ma= QudmJd gna ufos effe circumfpedione hue moderatione. Si bric de quid enim imprudentius amp;nbsp;minusrede geftumeft, prouidcn id totum fibi tribuuntnon deo. Si quid ueroredefa= tU lo^ dum eft,id totum referunt ad authorem omnium bo= Ruantur norumdeum, Hinc lofeph ad fratres fuos deuendix^frndi, tione perfida differens , ait : Vos cogitatis aduerfus me malum,fed deus idipfum uertitin bonum,utfcili= cetuiuificaret populum multum. Et Daniel prophet ta,omnem calamitatis ludaicÃ¦ culpam non in deum iuftum rei ]cil,fed in populÃ»inobedientÃ«. Dicit enim. Tu magnus etreueredus es domine deus,cuftodiens padum amp;nbsp;mifcricordiam timentibus te,Peccauimus nos, inique egimus ,impie fecimus amp;nbsp;rebellauimus.

no audiuimus fernos tuos prophetas qui loquiitifunt in nomine tuo,Tibi domine iuftitia, amp;nbsp;nobis cofuGo faciei,Proinde in difputatione deprouidentiadei om nia agentis curantis^ in omnibus,iufta moderatione uteris fi ita afferas deumomnia agerebona amp;nbsp;mala, utinterim in operibus deiiuftitiam dei non abneges: ideh,ita doceas deumomniaoperari in nobis, ut prÃ¦ ter decorum Ã¦quum amp;nbsp;iuftum,imo praeter ordinem pulchrum amp;S fandum agat nihil, amp;nbsp;ordine illum quia dem fpectandum,mediacp quae eius uerbo conftituta funt,nonnegligenda effe. Ideo^cum fcriptura dicit, Deum tradidifle homines peccatis,uel induraffe,plea runcypreceditcauffa iufta. Vtad Rom.i. dicitur, Tra diditeos in fenfumreprobu.Sed praeceditex quo hoc confequitur,Deus manifeftauit fe eis, amp;nbsp;quod de deo cognofci poteft manifehatum eft ipfis: cum^ deum cognouerunt,attamennon ut deum glorificauerunt neep grati fuerunt, fed commutarunt ueritatem eius mendacio 8Cueneratifuntcoluertintfyea quÃ¦ condi ta funt fupra eumqui condidit, atq;ideo tradidit eos deus incupiditates ignominiofas.Similiter legitur ad Theffalonicen Mittet deus eis efficacem illufionerfed cauffa adiungitur,Proeoquod dilectionem ueritatis non receperuntin hoc ut falui fierent. Huc fortaffis pertinentquÃ¦ S.Auguftinus tradidit cotra Adimana tum Manichaei difcipulum difputans cap,a6. Namib lud Amos,Noneftmalum in ciuitate quod dominus non faciatjÃ¼c exponit. Malum hoc loco non peccati fed pÅna intelligenda eft,Dupliciter enim appellatur malum.Vnum quod homo facit: Alterum quod pati^ tur,pÅna,DepÅnaergo loquitur propheta, Diuina enimprouidentia cunamp; moderante amp;nbsp;gubernante, ita

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. III. '17 ita homo male facit quod uult, ut male patiaturquod non uult.Ita ergo deus malum facit quod no ipfi deo malum eft,fed cis in quos uindicat, Itacp ipfe quantu ad fe pertinetbonum facit. Quia omneiuftÃ» bonum eft,8Ciuftaeft illa uindicta.Tantum Auguft. Eft quid dam apudnos in quotidianis colloques uulgare,unÂ± de Ã¦ftimemus fcripturÃ¦ formas loquedi. Redeenim dicimus, Hic pater indulgentia perdit filiumfuum amp;nbsp;induratipfum,Pater nero no ideo indulget ut perdat amp;induret,fed utferuet.Filius autem abufuindulgen tiÃ¦ perdit fefe,ideocp fua non patris culpa induratur amp;nbsp;peritmihilominus tarnen dicitur, Pater indurauit fdium,Sanamp;iffime ergo Ã¦ftimandÃ» erit in facris pro= Uidentia^negotium,neq; propter hanc deo quidlibet quod cum eius natura repugnat affingedum erit aut obtrudendum.

Verum longius quam putauera digredior, ut er. golocumhunc de dei prouidentia concludam,recen= febo nunc Platonis de Prouidentia deiex lo.lib. dereputode publica fententiam, quam Beffarion Nicenus lib, indiuinapro calumniatorem Platonis primo cap,8, in copendiumuidenua. contraxit ac dixit, Dijnec ignorant officiu effe fuum utqs quÃ¦ produxerunt amp;nbsp;quafidomum quandamet familiam fibiconftituerunt prouideant.Neq; non pof funt,Nihil enim diuinafuperat facultate. Etqui pro= duxerunt quod maius eft, idem prouidere etiam poL funt quod eft longe minus.Necp nolunt,Siquide non uoluptate netyignauia negligut, quafi ueternofi qui. dam amp;nbsp;ad nullius reiufum accÃmodi,Necrerumna^i turÃ¦ paruitatem afpernantur.Nam homo fummÃ¼in. ter omnia naturÃ¦ animantia locum tenet, amp;nbsp;natural fuÃ¦ nobilitate eunda excellens mentis ÃuÃ¦ iudicio

DE ORIG. CVLTVS DIVORVM deum cognofcit amp;nbsp;coiit, quapropter cura,cliari'tatem gratiam^apud deumconfequitur,Tum fideus mun dum uniuerfum tuetur amp;nbsp;curat, partibus etiam coria fulatoportetjta enim natura comparatumeft, ut bea neeffeuniuerfo non poffitnilipartes etiamGnt rede difpofirÅ.Non medicus, non gubernator nauis, non dux exercitus,non paterfamilias , nonredor modera torfyreipublicÃ¦, non quiuis alius rationecofiliofy ali quid agens grauiora negotia adminifirat leuiora con temnit, fed turn demufuo quifey officio fungi arbitrai: tur cum fingulis ftudio amp;nbsp;diligentia,utcuiuf$ ratio pofeit, incumbit,Quod fi homines ne leuiora quidem prÃ¦tereunt, profero nec deos exiftimandum eft exi^ gua qua^cy aut minima negligere, Neqp uero animis laborant aut abeatiffima quam degunt uita declinare uidentur cum munere diuinÃ¦ prouidentiÃ¦ fungunt tur.Nam difficultates,que hominibus in adminiftran dis rebus fuis occurrunt,8amp;non mediocres fÃ¦pe dubi tationes afferunt,ita utpoftlongam diuturnam^ co^ gitationem uix quid commodius fit ftatuere aliquando poffint,in dijs non funt. Cia apud eos facilia funt, nulla illic dubitatio, nulla difficultas, agunt femper quÃ¦ fciunt meliora efe, quippe emniu rerum cogni^ tionem habentquando 6 ^ creatores omnium funtamp; ipfi fefeintelligunt.Etiterum: Vos qui deos humana minime curare putatis fic habetote, nullu locum dijs immortalibus incognitum, nullu inexploratumeffe, quodhue hic manfcritis,fiue ,pfundiffimas terrÃ¦ caa uernas fubicritis,fiuc aliud quoduis diffugium atque latibulum quÃ¦fieritis , haudquaquam latere poteritis diuinum illum oculum Ã¦ternum atep peruigilem,nec poenas nobis iufte debitas euitare,H%c Plato,non mi

ÃT SIMVLACH. ERRONEA. C A P. HL i3 nus dode quam pie de prouidentra difputauit.Tradfe derunt autem fcriptoresecclefiaftici Platonem multa didiciAc ex noftrÃ¦ religionis authoribus Mofe ac pro phetis,quod fi uerum eft,uidcrifanÃª poteritpoftrema illatranfcripta effe ex Dauide,quiPfal.1^9.in hcc uer ba cecinit,Quo iboafpiritu tuo, amp;nbsp;quo a facie tua fu# giamCSiafcendero in coelum,tu illic es:fi ftratum fece ro in inferno,ecce ades,Siaccepcro alas aurorÃ¦,amp; lia bitauero in extremomari,etiam illuc manus tuade^ ducet me appreliendetfy me dextera tua. Dicam er::: go,at tenebrÃ¦occultabuntme, fed nox quafilux erit circa me,Siquidem tenebrÃ¦ nihil obtenebranttibi,amp; nox quafiipfa dies lucebit,ut tenebrÃ¦ italux ipfa,

Exiftis autem quÃ¦haamp;enus attulimus de diuina potentia amp;nbsp;prouidcntia,patere arbitror quanta fit dei noftriÃ¦terni,ueri, fummioptimify maximi gloria 81 maieftas.Immenfus eft 8Ã³ potentiÃ¦cius nullus eftmo dus,Aeternus eft ac uiuus,qui principio et fine caret, per fefe fubfiftit,quiuiuificat, uegetat8C conferuato= mnia,Nam exilio amp;per illum amp;nbsp;in illum omnia, Ipfi gloria,Arnen.

Dem autem ille deus qui omnium potens et Bonitas et gubernator etia bonus amp;nbsp;beneficus eft, Cu- beneficen pit enim homini benefacere, 86 feipfum do:.tiddei. na^fua nobis impartir! omnibus, Inuenias fÃ¦pe in mundo potentes ac opulentos, fed parum liberales, imo fordidos, qui nec fibiuiaunt nec alijs uel tantilli fuis facultatibus profunt : at diuina illa potentia opua lentia^ficutopibus muneribus^inÃ¦ftimabilis et in^

exhauflaeft, ita liberalis quo$quafi^ facultatÃ» proÃ diga eft,Apud leremiam enim populo fuonulla cauÃ fa plus irascitur quamquod fe frui nolebat. Duoma^ la,inquit, fecit populus meus, dereliqueruntme fon# tem aquarum uiuentiÃ», ut effoderentfibi puteos, pu^ teos inquam diffipatos qui aquas continere non ua# lent.Rurfus apudIfaiÃ¤ in $$. cap clamat et dicit idem ille deus,O fitientes,uenite onies adaquas, etiam qui non habet pecuniam. Venite emite amp;nbsp;comedite.Vea nite inquam emiteabfcp pecunia amp;nbsp;abfq; ullo pretio uinum amp;nbsp;lac.Quareexpenditis pecunianon pro pa:# nibus,8d laborem ueftrum non pro faturitatelt;Audi* te audite me amp;nbsp;comedite bonum amp;nbsp;obleamp;et fe anima ueftrain pinguedine,Inclinate aurem ueftram amp;nbsp;ue* niteadme,audite inqua,amp; uiuetanima ueftra. Quid autem potuiffet uel fingieuidentius amp;uehementiust Saxum eftquifquis hinc diuinam in fe amp;nbsp;inomnegei nus mortalium beneficentiam amp;nbsp;liberalitatem no coi Iigit,Apud leremiam Patre fe nuncupariuoluit, Vo? ca me patrem,ait,amp;ame nolirecedere, Danid quoq; bonitatem amp;nbsp;munificentia eius prÃ¦dicans,canit. Mia fericors amp;nbsp;clemens eftdominus,longanimis et multÃ¦ pietatis. Non in perpetuu difceptabit, necp perpetuo iramretinet, Non fecundu peccata noftra fecit nobis, neque fecundum iniquitates noftras retribuit nobis. Nam iuxta altitudinem coeli fupra terram prÃ¦ualuit pietas eius in timentibus fe,Et quantum diitat oriens ab occidente,tantu remouit anobis fcelera noftra. Si cut miferetur pater filiorum,ita mifertus eftdominus timentibus fe,Ipfeenimnouitfigmentu noftrum, me mor eftquod puluis fumus. Pari gratia amp;iucundita^ te de infignibonitate erga nos dei differens Ifaias feri bit:

ET SlMVLACH. ERRONEA. CAP. irrr. 19 bittSic dick dominus , Nunquid, obliuifcetur mulier infantis fuiutnon mifereatur filij uteri fuir etiamfi ob liuifcatur ego tarnen non obliuifcar tui.Et iterum: Ec ce dominus deusuenietpotÃ«ter,amp;brachium eius ex feipfo potens erit:ecce merces eius cum ipfo , amp;nbsp;opus eius ante ipfum. Ipfe quaO paftor gregÃ«fuumpafcer, amp;nbsp;brachio fuo congregabit agnos, portabit^ in finu fuo rÃ§fÅtas tranabit teneret fuauiter,

Cofiderabimusiam amp;nbsp;opera amp;inftituta dei utex his quoq; colliquefcatquambonus Htdominus.Deus ergo totam molem iftam cum omni inftrumento ele:= mentorum,corporum,fpirituum,uerboquo iuffit, ra tionequa difpofuit,uirtutequa potuit, de nihilo ex= preffit,pattim inornamentum maieftatis fiiÃ¦ tunde amp;nbsp;Graeci nomen mundo xocr^op ab ornatu nimiru aca commodauerunt,partim in ufus hominis,ut hiemun do hoc utaturceu domicilio,imo palatio ampliffimo. Extrudo itaq; mundoatep ornato proxime condidit hominemdominus ad imagine amp;nbsp;fimilitudine fuam, inftrudum quidemfacultatibus,donis uiribusep prÃ¦ ftantiffimis,amp;huic omniafubiecit,Verum homo ma le gratus deo benefico bene^ merenti, fed amp;nbsp;in benia gniffimumpatremperfidus, plus credidit ueteratori diabolo quam fanda praedicanti deo, atq; ideo fuaip= fius culpaperijr. Hic ergo alia fe offertdeo homini be nefaciendi occafio. Nolens enim pater clemetiffimus cum perire prorfus quem condiderat, hoftem iam ac perduellem imo confpedum amp;nbsp;colloquia dei fugient tem,familiariffimereuocatamp; recipit in gratiam,id^ FÅdere propter filium fuum,quem ibi pollicetur daturum fe coniumgte mundo,utis caput cbterat ferpeniis, moriendo nobis murcum reftituatuitam,atq; ita nos coniungat deo, cum quo deo.

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM Ã¦temum aliquandolÃ¦temur. Hacautem rationear^ Ã¢iffimo fÅdere non Adamum modo, fed nos omnes qui uerbis diuinis credimus libicopulauit Porro kr^ dus illud nobile fequetibus temporibus no femel, fed lingulis propemodu faeculis renouauit, praecipue au^ tem Abrahae fÃ¦culo,Hunc enim eligit dominus,uo^ cat emedio Gentium,ducitex ChaldÃ¦ain terra Cha^ naan ipfamcpAegyptum,amp;rurfusexliacin Paleftfe nam:cum^annos natus effet nonagintanoue, appa^ ruit ei dominus amp;nbsp;foedus renouans, dixit, Ego fum deus Saturnus fiue fufficientia, amp;nbsp;pona foedus meum inter me amp;nbsp;te,amp; inter femen tuu poH te in generatio:^ nibus fuis foedere perpetuo,ut fim tibi in deum amp;nbsp;fe^ mini tuo poft te,dabo$tibi femen, amp;c En magnaamp; ineffabilem dei bonitatem. Prior ipfe,nullis ad lioc A# braliÃ¦ meritis prouocatus,foedus offert imo fe totum quantus quantus cR^ideo enim exponitquis lit, nimi rum deus fortis omnium^ rerum fufficientia confoe. deratis hominibusexpolita atq; parata, Additenim, Vtfim tibi in deu amp;nbsp;femini tuo poft te,Nam nihil uti:^ litatis nihilinde nobis gaudi j accederetli deus fibitan tum diueseffet amp;:bonus, ideocp pollicetur fe fore deii noerum amp;nbsp;nolfrÃ¦ pofteritatis, hoc eft,pollicetur fefo re falutem,uitam,auxilium,defenfione, deniq; omne id quod nobis utile amp;nbsp;neceffariu cH, Et Ipecimen qui dem maximarÃ» rerum mox prÃ¦bens fubdir, Dabo^ tibi fernenlaudatiffimum amp;nbsp;fuper Ã¦thera notu,regno item,opibus,fapiÃ«tia,felicitate amp;nbsp;uidorijs dariffimui, prÃ¦terea terram natura et arte munita,fertilem,melle amp;nbsp;laÃ¢e manantem. Vbiobferuandum eft duplicis ge neris effe promiffionem dei,Spiritualem quidem qua promittitur Chriftus fernen benedidÃ», redemptio Ã´C uita

ET SIMVtACH. ERRONEA. CAP. jin. Â£o Uita fempiterna:in qua explicanda frequetes funtapo ftoli Chrifti:amp; Corporale,quÃ¦ temporalia habet,pof= feffionem terrÃ¦Chanaan,reges,regna,opes,bella,ufo Sorias, amp;nbsp;gloriam maximam.

Arbitror autÃ« illo foedere fi ulla re alia pulchreexa primidei bonitatem ineffabilem, Quid enimeft quo potuitdiuinabonitas declarari melius quam quod Ã¦a terna illa uirtus,deus omnium deorum,qui nutu con cutit orbem,quifibi folus fuRicit,nullius indiget, qui coelum amp;nbsp;terra implet,qui fapientiffimus, potentiffi= mus, uerefyoptimus,maximus, amp;nbsp;fupremu bonum eft^quod inquam deus hic uiuus,uerus et Ã¦ternus,pa amp;uminit,ideft,coniungitur cu longe corruptiffimo, miferrimo et calamitofiffimo mortalia genere,adeo^ cum ipfo homine quo nullum eftanimalaerumnosus 7ramp;7Åp,utHomcrus ait, ocrtraTt^aZa/jfcz^i^irvG^fa mlVy^e, omniuminquam eorum quÃ¦cun$ fuper terramfpi= rant ac ferpunt , Dauid certe ifta apud fe iufte expen. dens merito exclamat, Domine quid eft homo quia agnofcis eÃ»,aut filius hominis quia reputas eumrCxz: terÃ» hic benefaciendimos deo perpetuus eft, amp;nbsp;quod cum Abraha pepigit foedus, nobifcum quoep amp;nbsp;cum pofteris noftris pepigit , Diues amp;nbsp;beneficus eft domC nus erga omnes qui inuocant nomen eius,Vnde de ipfo canunt fandi, Confitemini dominoquoniam bo nus,quoniain fÃ¦culÃ» beneficentia eius. Confitemini deo deorum,quonia in feculubcneficentia eius,Con fitemini domino dnorum,quoniam in fÃ¦culÃ»bencfi# centia eius: amp;quÃ¦ fcquuntur. Na notuseft Pfal, 136

Etquamuis hxc ftupcndaamp;reueramaximafinqoechri^ videbuntur tamen exigua fi comparentur cummyfc flo cr my rio Chrifti cociliatoris dei ethcrninu.NaqUcmadmo ftcrioeiMÂ« duAdx, AbrahÃ¦ pofteris^ fandis pollicitus eft diisgdy.

DE ORIG, CVLTVS DIVORVM fernen ex uirgine, quod caput contereret ferpentis, mortefy fuareftitueretuitam, amp;nbsp;nos cÃiungeretdeo: fic ad plenitudinem temporis emifitfilium fuum deus natum ex femine AbrahÃ¦per uirginem, amp;nbsp;hunc pro pter nos oibus fubiecit difficultatibus adeefyamp;mor^a ti longe acerbiffimÃ¦ crucis, Atquid illa filq tui incar^ natione amp;nbsp;cruce aliud uoluit humani generis amator deus efficere,quam pignus exhibere mundo bonitas tis fuÃ¦ amp;nbsp;gratiÃ¦,adeo^ amp;nbsp;fignificare palam quod nc=i que in coelo neque in terra ufqueadeÃ³ fit nobile hue preciofum quod deus homini negare uel pofht uel ue lit,fi modo id eius ufus falusfy poduletcSic enim amp;ip fe dei Apoftolus Paulus legitur collegiffe, Si proprio filio fuo non pepercit,fed pro nobis omnibus tradidit illum,qui fieri poffet ut non amp;nbsp;cum eodem nobis om^ nia donetCNon erat in orbe ullum confilium,ratio ul Ia qua deus potuiffet melius fe nobis aperire amp;nbsp;boni, tatem fuam facratius atteftari quam donato nobis fe^ mel filio tradito^in mortem crucis,Quis enim porro tam amens futurus fit qui inde non colligat ac intelli. gat amorem dei in genus mortalium inÃ¦ftimabilemt Etdominus ipfe in euangelio, Sic deus dilexit mun^ dum,inquit, ut unigenitum fuum darct pro mundo, ut omnis qui credit in eum non pereat,fed habeatui:^ tam Ã¦temam, Filius enim dei in quo peccatum non fuit,amp; gratiÃ¦ diuinÃ¦ pignus ac figillum, amp;nbsp;expiatio fiue fatisfadio peccati amp;nbsp;iuftificatio nobis fadus cH. Nam innocenti morte fua diuinÃ¦ fatisfecit iuftitiÃ¦, peccatum noftru expiauit, amp;nbsp;iuftificans in fe creden^ tes , fideles deo coiunxit,uel propheta attenante ac di ifatiin cente,Infirmitates noftras ipfe portauit,amp; dolores no 5j,c4p. ftros ipfe fuftinuittuulneratus cft propter iniquitates noftras,

ET SIMVLACH. ERRONEA. Cap. ![[[.21 noftras, amp;nbsp;contritus eft propter fcelera noOra, amp;nbsp;per liuorem eius medicatum eft nobis. Omnes nos quaff eues errauimus/inguliin uiam propria refpeximus, amp;nbsp;dominus fecitconcurrerein eo omniu noftrum ini quitates. Complacuitautem domino eum fic contere re,utfiponeret animam fuam pro lioftiadelicti,uidea ret femenlongÃ¦uum, amp;nbsp;ut cognitione fui quiiuRus feruus meus eftiuflificet multos, quorum ipfe peccas ta portauit . Huc referendum puto illud Pauli, Deus eratin Clirifto,mundum reconcilians fibi,nonimputans eis peccata fua,Rcdiffimc ergo feripfit loannes, Deus charitas eft:fignificauitenim deum illud amabi le amp;nbsp;liberale adeo^ amp;nbsp;prodigu fui bonumeffe, quod fe fruendu offert amp;nbsp;impendit hominibus. Additide, In hoc apparuit charitas dei, quod filium fuumunige nitum mifit deus in mudum ut uiuamus per cum,In hoc eft charitas non quod nos dilexerimus deum, fed quod ipfe dilexit nos amp;nbsp;dedit filium fuum propitiatio nem pro peccatis noftris. Poterant amp;nbsp;alia de lingulari erga nos bonitate dei adferri, fed nos hifce ceu femini bus iadis amp;nbsp;uim frudificandi deo comendantes, ad alia quoep explicanda properamus.

Ed quorfumhÃ§c tam alte repetitade Deo,dei officiunt nominibus,deep unitate,potentia, prouiden hominis.

amp; bonitate, fiue beneficentia eius pcrti= nent fCerte ut hinc amp;nbsp;hominis officiumderiuemus, tandem^inueniamus qua ? nam fit antiqua religio amp;nbsp;doctrina apoftolica.Eftautem officium hominis fum^ mum illum unum,omnipotente, amp;nbsp;omnia gubernan

tem,bonÃ¼ amp;nbsp;benefice deum patrefydemenuffimum colere,Anaxagoras eu ab eo quaereretcuius rei cauf^ fa natus effet,refpodit : Solis ac coeliuidendi: qua uo^a cem oÃ«s admirantur amp;nbsp;philofopho dignaiudicant.At Lamantins putat no inuenientÃ« quid refpodereteffui diffe lioc temere, ne taceret,Si enim quis homine, in# quit, qui uere Tapit, interroget,cuius rei gratia natus fitd^efpondebitintrepidus amp;nbsp;paratus, Colendi fe del gratia natu, qui nos ideo generarit utei feruiremus, ideo^induxeritin mundu,uthoc immefum amp;nbsp;admi rabile opus laudaremus, deniep ut nobis benefaceret, nosamp;bhfieqs fruercmur,8Ã©,p iphs ageremus gratias. Quia uero fententiÃ¦ doÃ³oriim uariant de colen# do colendi^ modo,ideo oftendemus planis rations bus amp;nbsp;fcripturarum teftimonijs folum deum effe co, Iendum,amp; pietatequidemfola, unde eolligeturquÃ¦ fituera religio amp;nbsp;in quibus rebus conOftat, Latiffime Cofere. uero Latinis hominibus patet ColendiuocabulÃ». Dia cimus enim Colere amicitiam amp;nbsp;uirtute, colere diem natalem,bonas artes amp;ftudialiterarum: rurfus cole= refenes,arua amp;nbsp;urbes: in prÃ¦fenti ufurpamus pro ue nerarinumen,hoc eft diuinum cultum exhibere, fer# uire amp;nbsp;adhÃ¦rere deo adorare^. Egregie enim S,Au# guftinus lib.Confeff, 13, cap,i. Nec eram, inquit, cui prÃ¦ftares uteffem,amp; tamen ecce fum ex bonitate tua prÃ¦ueniente totum hoc quod mefecifti amp;nbsp;unde me fe cifti.Neque enim eguihi me, autego tale bonum fum quo tu adiuueris dominus meus et deus meus,non ut tibi he feruiam qualine fatigeris in agendo,autne mi nor fitpoteftas tuacarens obfequio meo, neeputhe te colam quanterram,utnsincultus fi nonte colam,fed Utferuiam tibi amp;nbsp;colamte^ut dete mihibene fit,Ã quo mihi

mihieft UtOm, cuibene fit,amp;c. Idem ille in opere de Quantitate animÃ¦euidentiffime probans deum folÃ» eÃe colendÃ»,fcribit, Quiequid anima colit utdeum, Solus deus necefTe eft ut melius effe quam feipfam putet,AnimÃ¦colendus. autem natura nec terra,nec maria,necfydera,neclir na,nec fol,nec quicquam omnino quod tangi aut his oculis uideri poteft,non denityipfum quoduideria nobis non poteft,c0elum,melius effe credendumeft. Imohxcomia longe deterioraefTe quam eft quÃ¦libet animaratio certa conuincit, fi modoeam ueriamatOa res ducentem per infolita quÃ¦dÃ¢amp; ob hoc ardua con ftantiÃimeatq;obferuantiffime fequiaudeat, Si quid uero aliud eft in rerÃ» natura prÃ¦ter ifta quÃ¦fenfibus nota funt, amp;prorfus quÃ¦ aliquod fpacium lociobtia nent,quibus omnibus prÃ¦ftantiorem animam huma nameffe diximus. Si quid ergo aliud eft eorum quÃ¦ deus creauit,quiddam eft: deterius quiddam par;dete 'rius utanima pecoris,par ut angeli, melius autem nia hil.EtG quando eft aliquid horum melius, hoc peccaa , to eius fit non natura:quo tame non ufqueadeo fit dea terior utei pecoris anima prÃ¦ferenda aut conferenda fit.Deus igitur folus ei colendus eft, qui folus eius eft author,Homo autem quilibet alius quanquÃ¤fapiena tiffimus amp;nbsp;perfeamp;iffimus,uel prorfus quilibet anima rationis compos ac beatiffima, amanda tantumodo amp;nbsp;imitandaeft,eiq 3pro merito atque ordine, quod ei congruit,deferendum.Nam feriptum eft, Dominum deum tuum adorabis amp;nbsp;illi foli feruies,HÃ¦c D,Augu ftiniratio ex natura animÃ¦ petita eft. Poterit etia aÃ¯ia ex natura dei qui colendus creditur deriuari conte= xicpratiocinatio,in hunc modum, Illud hominicolen dum eftquod omnino fupremum excellentiffimu^, f 1

nulliprorfusfubiedum eft,quod ad omnia fibifuffi^ cit,nullius opera indiget,quod omnibus adefTe, omni bus opitulari,omnia^exaturare poteft,denicp quod uirtutis , ueritatis ac Ã¦ternitatis incommutabilis elfe conftat, CÃ¦terum cum communis fidei noftrÃ¦ profef fio folum deum talem effe c6Hteatur,amp; nos hactenus ide per quatuor capita demonftrauerimus, nemo pro fcamp;onibcatliolicÃ¦ fidei lioftis ,aliÃ» quam folum deÃ» colendÃ» effe contendet. Sed audiamus de hoc etiam feripturÃ¦teftimonia. Facit huc in primis altera pars foederis illius Ã¦terni quod deus pepigit cum Abraha amp;nbsp;femine eius in fÃ¦culÃ». Priore parte expofuit deus quale fe uclit exhibere hominibus amp;nbsp;quid ab ipfo ex= pedemus.Pofteriore exponit quid Ã nobis requirat, nepe utipfum habeamus colamus^pro deo noftro: unde iam fponte fequitur foedifragos eÃe quicunque deumueru prodeo fuo nec habentnec colunt, Aiunt fanequi cum creatore creaturas uenerantur,uel has fupra cum qui condidit colunt,non exprimiin foedet re quod foliis deus colendus ht,itacpcocedunt deum in primis amp;nbsp;ante omnia colendumeffe,interim uero beatas quocpanimas coli pofle omnino contendunt. Atquiifta ratione ipfum foedus uitiantquod folu deu humano generi copulat, no angelos aut ullos fpiritus beatos: reclamant item fando dei fpiritui, qui inalijs feripturÃ¦ locis folu deum colendumeffe tradit. Nam Exod.i.o,cap.diferte prÃ¦cipitur, Ego dominus deus tuus,quieduxite de terra Aegypti,de domo feruitu= tis,Nonerunttibidi j alieni coram facie mea, Duo in hoc praecepto audis, primu, Deumomnino habenda pro uero unico deo, qui fufficientia futur us fit culs tori cuilibet.Deinde alienos decs nequaquÃ¤eumdeo

ET SIMVLACH. ERRONEA, CAP. V. 1; Uero habendos effe, quod quid quÃ¦fo aliud eft, quam folum deumrede colitin 13.cap.Deut.fic prÃ§cipitur. Poft dominum deum ueflrum incedetis,atq; eum ti= mebitis, prÃ¦cepta eius euhodietis, amp;nbsp;uocem eius au= dietis,ip(iferuietis atq;eiadhxrebitis. Sunt aute hÃ¦c omnia energeticaemphatica^.Nam qui dicit,Ipfifer uietisjiphinquam:amp;iterum.EiadhÃ§rebitis,ei in qua, quid aliud quÃ¦fo dicit, quam foliferuietis amp;nbsp;adhaere, bitistRurfus in 6.cap,dicit Mofes,Audi Izrael,domi nus deus nofter deus unus eft. Diliges itaq; dominÃ» deum tuum toto cordetuo,amp; tota anima tua, at$to= ta uirtute tua. His quid poterat dici planius tVnus modo deuseft, qui tota animatotocorde totis^uiri. bus diligendus eft,ergo folus deus colendus eft.Nam fubijeitur protinus, Dominum deumtuu timebis amp;nbsp;illum coles,iurabis^ in nomineeius.Necrefertquod Solus hic non ponitur,cumÃ¦quipollens diamp;onon omittatur, Hebraeus enim fermo uocabulu folus ex= preffitper articulum r\K,Dicitenim mmn^ftd eft, Ip. fumdominu deum tuum timebis,wi,id eft, Et illum coles, utintelligamus illum amp;nbsp;nullu alium effe colen. dum, Obferuauit iftud loquutionis genus Erafmus quocp fuper 4,cap.Matth.annotans. Qiiod h quis no bis diffidit, credat uel ipfi domino lefu citanti hunc Deut.locum apud MatthÃ¤um at$dicenti, Scriptum eft,Dominumdeumtuum adorabis, amp;nbsp;illum folu eo. les,En habes uocabulum folus de quo tantopere eras anxius.Poffem huius generis complurimacoacerua. re teftimonia fineceffe effet. His qui non credunt,ne. que copiofioribus credent. Poteft amp;nbsp;hinccolligi folii deumeffe colendum,quodunideoid competit, quo coli uult,pietate.Pietas enimhocipfum eft quo deum f 3

liucUt dc^ delicet amp;nbsp;uerus cultus. Cicero finit pietatem efie per tif'quam fanguine coniundispatriÃ¦^ beneuolens amp;nbsp;di ligens officium tribuimus* Idem in Oratione pro doa mo fuaad Pontifices , Equidem fie accepipontifices, inquit,in religionibus fufeipiedis caputefe interpre::^ tari quÃ¦ uoluntas deorumimmortaliu efTe uideatur, Neceftulla erga deos pietas nifi honefta de numine eorum ac mente opinio. Etad hunc prope modu ufur patetiam feriptura uocabulumPietatis,pro mente ui delicetrede imbuta fide,rede de deo fentiente,uiuen tecp fecundum numinis uoluntatem,id eft, pietas ti^ mor dei eft,fides , fpes amp;nbsp;charitas, Paulus enim, Pro^ phanas,inquit,amp; aniles fabulas retjce,quin potius ex erce temetipfum ad pietatem. Nam corporalis exerci tatio paululum utilitatis habet: at pietas ad omnia uti lis eft. Idem ufurpat pietatem pro toto negotio euan# gelij,dicens,Si quis diuerfam (equiturdoctrinam, amp;nbsp;non accedit fanis fermonibus lefu Chrifti, amp;nbsp;eiquÃ¦ fecundum pietatem eft dodrinÃ¦, is inflatus eft. Pie itaque S, Ãuguftinus credidit pietatem uerum elle cultum dei,deum uero coli charitate, itaque pietatem aliud non effequam charitatem,quÃ¦ femel contineat omnia pietatis officia,Nam Charitas gemina eft, cha# ritas uidelicet dei ac proximi. Porro Charitas deiqua nos diligimus deum, deiamorem,timorem,ftudifrep habet,quo fitutpoft deum folum,poft Ã¦ternam in# 'quam amp;nbsp;incommutabilem ueritatem ambulemus, d^ Ium folum ut fupremum bonum compleamp;amur,et ut dominum reuerendum ac liberalem obferuemus, re# uereamurfy

ET sIMVLACH, ERRONEA. CAP. V. 14 Uereamurcp^ utpattern longe dementiffimu. Eadem Charitas diamp;atunumeile adorandum,uni fidendum, foli accurrendumin omnibus difficultatibus, foliuoa ta nohra nuncupanda, folum^inuocandu efe in re. bus omibus,Habet praeterea dei amor fpem firma, pa tientiffimam rerum promiffarum expedationem,ar^ doremferuentem amp;nbsp;defiderium consequendi ingens, denicp mundifaftidium ac contemptum,ftudiumue. rouehemens rerum cÅleftium innocentiae 86 omnis integritatis. At charitas proximi omnia continet offi cia,quÃ¦ debemus hominibus inhoc fÃ¦culo.lubet eni omnibus quantum noftra fert facultas benefacere,ne mini nocere. Nam qui diligit alterum,ut ait diuinus Chrifti Apoftolus Paulus,lege expleuit, Siquide illa, Non adulteraberis,Non occides, No furaberis, Non falfum teftimoniu dices,Nonconcupifces, amp;nbsp;iiquod aliud prÃ¦ceptÃ»,in hoc fermone fummatim coprehen ditur,nempe,Diliges proximÃ¼tuu ficut teipfum,Di. lediopximomalu non operatur,Confumatio ergo le gis ehdiledio,Hincin euangelio dns,PrÃ§ceptÃ» nouÃ» douobis,inquit,utdiligatisinuicÃ«,ncutdilexi uos,ut et uos diligatis inuicÃ«,In hoc cognofcent oÃ«s, quod di fcipuli mei fitis,ficharitatÃ« inter uos mutua habuerL tis.In prophetis fcriptu eft dixiffe dominÃ»,Mifericora diam uolo amp;nbsp;non facrificid, CÃ¦terÃ» mifericordiÃ¦ ope ra recenfetipCe dominus apud Matthaeum in cap.15, Proinde certiffimum eft uerum dei cultu conftare pietate, pietatemautem charitate,at charitatem com. pletli timorem dei,obedientiam,fidem, fpem, patien= tiam,innocentiam,puritatcm,mifcricordia,dcnicp(ut paucis omnia dica) amore hue ardens 86indefeffum dei 86 hominis Rudium, Quodfi plura cupis audire

de hoc teftimonia,quod fcilicetin charitate defac pro ximi amp;nbsp;nonin rebus ahjs uerfetur deo places cultus, Dcute xo. audiMofen teftantem ac dicente, Etnuc Izrael quid dominus deus tuus petit Ã te,niÃ¼ut timeas dominum deum tuum,8Cut ambules in cuneisuqs eius,diligas eu,amp; feruias domino deo tuo in toto corde tuo, amp;nbsp;in tota anima tuaCS'c, MichÃ¦as quoq;, Indicabo tibi, Ã´ homo,ait,quid ht bonum, amp;nbsp;quid requiratÃ te domia nus,nifi facereiudicium,diligere pietatem,etcum ftii dio ambulare cum deotuoCÃtS loannes Apoftolus in I.canonicacap.3, dicit, Et hoc eft praeceptum eius utcredamus nomini filtj eius lefu Chrifti, amp;diliga= mus nos mutuo, heut dedit praeceptum, Apertiffime item Paulus Chrifti feruus ad Theflalonicen. fcribit, Noftis quÃ¦ prÃ¦cepta dederimus uobis per dominii noftrum Iefum,HÃ¦c enim eft uoluntas dei, fandifica tio ueftra,utabftineatis Ã feortatione, amp;fciatunuÃ quifep ueftrumfuum uas podidere cum fandificatio^ ne amp;nbsp;honore,non cum affeamp;u cÃcupifeentiÃ¦, quern::: admodÃ¼amp;gentes,quÃ¦non noueruntdeum: ne quis opprimat autfraudetin negotio fratrem fuumÂ°: pro^ pterea quod ultor eft dominus de omnibus his, quem admodÃ»amp; anteadiximus uobis ac teftati fumus. No enim uocauit nos deus immunditiÃ¦ cauda,fed ad fan dificationem, lam amp;nbsp;Apoftolus domini lacobus, Si quis uidetur,ait,religiofus ede inter uos, qui non fre:i natlinguam fuam, fed aberrare finitcor fuum, huius uana eft religio. Religio pura amp;nbsp;immaculata apud deum amp;nbsp;patremhÃ¦c eft, inuifere orphanos amp;nbsp;uiduas in afHiÃ©ticne fua, SÃ³immaculafum feipfum feruarea mundo.Conftatergo charitatem efrepictatem,amp;piex tatem ucramueri dei religionem,

â¢ Quamuis autÃ«hxc cx fcripturarum propinata fon La^antij ribus limpidiffimis uelfiuentinimos abudepotarc a=dcucro deo^8linebriare pofrint,adtjciam tarnen quÃ¦ de hac dei cultu ipfa re fanftiffime difputauit Ladantius , ideo quod teflimo=^ mirifica amp;nbsp;prÃ¦modum elegantia fcripturÃ¦^conuca quot;'quot;' nientia fintquÃ¦cunq? hic de pietate, uero cultu hue religione tradidit. Itaq^lib.y.cap.io. fcribit, QuÃ¦ igia turautubiaut qualis eft pietas r Nimirum apud eos, qui bella nefciunt, qui concordiam cum omni uifer^i uant,quiamicifuntetiam inimicis, qui omnes homia nes pro fratribus diligunt, qui cohibere iram fciunt, omnemfyanimi furorem tranquilla moderatione lea nire.ldemlib.4,cap.28. Certum eft nullaaliam fpem uitÃ¦ homini effe propoiitam, nihutabietis uanitatis, bus amp;nbsp;errore miferabili, deum cognofcat, amp;nbsp;deo fer= uiat,nilihuic temporali renunciet uitÃ§,ac fe rudimen tis iuftitiÃ¦ ad cultum uerÃ¦ religionis inftituat.Hac enim conditione gignimur ut generati nos deo iufta amp;nbsp;debita obfequia prÃ§beamus,hunc folunouerimus, hunc fequamur. Hoc uinculo pietatis obftridideo amp;nbsp;religati fumus,unde ipfareligio nomenaccepit.Rur^ fus Ã®ib.6.cap,9,dicit.DiuinÃ¦legis caput primumeft, tpfum deum nofe^oliobtemperare, folu colere.Non poteftenim ratione hominis obtinere, qui parentem animÃ¦fuÃ¦deum nefcit, quod eftfummum nephas: que ignoratio facit,ut dijs alienis feruiat,quo nihil fee leratius comitti poteft.Etin finecap. Ergo in dei agni tione,ait,amp; cultu fumma uerfatur, in hoc eft: fpes om nis amp;nbsp;falus hominis, hic eft fapientiÃ¦ gradus primus, ut feiamus quis fit nobis uerus pater, eu^ folum pie::, tÃ¤te debita profequamur, huic pareamus, huicdeuo= tiffime feruiamus, in eo promerendo affus omnis amp;

cura Stopera collocetur.Item i'ncap.io.fubiungi't,Di xiquid debeatur deo,dica nunc quid hominitribuen dura fit,quanquam idipfum quod homini tribueris, deo tribuitur,quia homo dei fimulachrumch.Sed ta^a men primum officiumiuhiuÃ¦ eft coniungi cum deo, fecundum cum homine. Sed illud primum religio dfe citur, hoc fecundum mifericordia uel humanitas noa minatur,que uirtus propria eftiuftorum amp;nbsp;cultorum dei, quod ea fola uitÃ¦ communis in fe continetratio:^ nem Deus enim qui exteris animalibus fapientiam no dedit, naturalibus ea munimentis ab incurfu etpe riculo tutiora generauit:hominem uero quia nudum fragilem^ formauit, uteumfapientia potius infrue^ ret, dedit ei prxter extera huncpietatis affectum, ut homo hominem tueatur,diligat,foueat, contra$om^ nia pericula amp;nbsp;accipiat amp;prxftet auxilium.Summu igiturinter fe hominum uindueft humanitas, quod qui difruperit nepharius amp;nbsp;parricida exiftimandus eft,Namfiabuno homine quem deus finxit, omnes orimur,certe confanguinei fumus,86ideo maximum fcelus putandum eft odiffe hominem uel,nocentem. Propterea prxeipit deus inimicitias per nos nunqul faciÃ«das, fern per elle tollendas, fcilicet ut eos qui funt nobis inimici neceffitudinis admonitos mitigemus* Item fi ab uno deo infpirati fumus omnes amp;nbsp;animati, quid aliud qua'm fratres fumus:'amp; quide coniundios res qui animis quam qui corporibus. Itaq; non errat Lucretius cum dicit,

Ergo pro belluis immanibus funt habendi,quiho^ minibus nocent, qui contra ius humanitatis amp;nbsp;phas omne,

ET SIMVI/ACH. ERRONEA. CAP, V. 16 Chine,fpoliant,crudant, occidunt, exterminant. Ob hanc neceffitudine germanitatis docetnos deus mala nunquam facere,bonum autem femper. Id autem ip^ fum benefacerequid fitidem ille prÃ¦fcribit, PrÃ¦ftarÃ© auxilium depreffis amp;nbsp;laborantibus, impertiriuidum non liabentibus. Deus enim quonia piuseft, animal nos uoluiteffe fociale, Itatp in alijs hominibus nosipa fos cogitare debemus. Non meremur in periculo libe rari,fi nonfuccurrimus:nonmeremur auxiliu, fi ne# gamus. nbsp;Poflremoomnium luculentiffime de Ve#

ro dei cultu idem lib,eodem cap,nin hÃ¦c ucrba difpu tat Docebo nunc quo ritu quo ue facrificio Deum co lioporteat.Id enim eft hominisofficium,in eo$ folo fummarerum amp;omnis beate uiuendi ratio confidit: quandoquidem propierea fadi86 infpirati abeo fu= mus,non utcoelumuideremus et folem(quodAnaxa goras putauit) fed ut artificem Colis 8d cceli deum pu= ra amp;nbsp;integra mente coleremus. Nihil enim fanda amp;-lingularis illa maieftas aliudab homine defiderat,^ SOLAM INNOCENTIAM,quam fiquis obtulerit deo,fatis pie religiofecp litauit. Homines autem negie da iuftitiacum fint omnibus flagitas amp;nbsp;fceleribus ina quinati,religiofos fe putant,fi templa amp;nbsp;aras hoftiaru fanguine cruentarint, fi focos adoleuerint ac ueteris uini perfufione madefecerint, Quicquid afpedu ra^ rum,qu{cquid opere aut odore preciofum cA, amp;nbsp;hÃ¦c grata efTedqs fuis, non cx aliqua diuinitatis ratione, quam nefciunt,fedex fuis cupiditatibus indicat, nec inteliiguntterrenis operibus deum non indigere,Et quÃ¦lequuntur,Vbi ergo funt quinefcio que deicul^ turn nobis obtrudunt r I^ecenfent enim infinitas mo^a nachorumregulas,hominÃ»Operaac merita, cultum g 2

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM ditiorum,ceremoniarum innumera infrituta, aurum, argentum,gemmas, purpuram,pepla,faces,uafa,ue, fles,amp; res alias hifce multo uiliores, Vera religio non uerfatur circa externa, fed fita eft in animi pietate,!

Ancreligioncm piam, qua uni Deo omnis II lionor impenditur,qua folus adoratur,folus ^^^jinuocatur amp;nbsp;qua folus colitur fide,fpe,chari tate,amp; uitÃ¦ innocentia, illibatam cuftodierÃ¼tomnes

utriuft^ teRamenti fandi, ut fi nullum extaret de Vc^ ro dei cultu dei prÃ¦ceptum,uel ex tanta exemplorum copia liquidum fieretfolu deuminuocandu,amp;unum pietate effe colendum. Quod autem talis omninofue ritprifeorum dei feruorum religio demonftrabimus nunc confequentibus,in laudem amp;nbsp;defeniionem fyn cerÃ¦ religionis. Bt de primis quidem parentibus nok Primicub ftris fanamp;a^ fobole eorum Abelo non eftdubiu quin torn pie.pure deum conditorem coluerint, uniadliÃ¦ferint, amp;nbsp;tatis er inuocarint Colum. Declarauithoc Abel hoftia opima impiet4 =deo oblata 86fanguine fuo^p nomine dei effufo. Cain uero cum effet hypocrita amp;nbsp;impius,religione dei fyn. cera primus neglexit polluit^ amp;nbsp;polluta tradidit po= fleris fuis,Nam de Sedi filio AdÃ§legimus,EtipfiSeth natus eR filius amp;nbsp;uocauit nomen eius Enos, tunccoe.

ptum eftinuocariin nomine domini.Hoc enim perin de eftac fi dixiffet,Hadenus per Cainitarum impieta tem fadumeft utnomedomini,ideftmaieftasdei ucs rafy religio paru coleretur, nunc uero cum dominus ipfi Setl idaret liberos coepit in his reftaurari uerus dei cultus hadenus collapfus, coepit amp;nbsp;ipfum deino^ men

ET SIMVP AC H., ERRONE A. C A P.- VI. 27 meninuocari. Habemus ergo primumfn mundo pie tatis uerÃ¦ cultorem cxtitiHcAdamum,impietatis ue ro Cainum: atreftauratorem collapfÃ¦ religionis fuiG fe filiumAdÃ§ Setli nepotem^illius Enos.Cainiftirps prorfus excifa amp;nbsp;abforpta eft per diluuium,neuefti^ gio quidem relicto, A Seth pio uiro defcendit longa generis ferie fanemus Noe, qui foliis cum filijs amp;nbsp;uxoribus per diuinam gratia feruatus indiluuio, foli dco gratulatoria obtulit facrificiafolÃ» adorauit, foli^uo^ ta fua nuncupauit, folum deniÃ©p pietate uitat iuhitia amp;fimpliciobedientia,nulla re externa,coluit. Depa^ PatriarÂ« triarchis Abraham,Ifaac amp;Iacobo totus propÃªGene cbif. feos liber tcftatur,quod deum non coluerint ullis tem plis,ceremonijsrebÃ¼sue precious Acorruptis, fed pie tate fola.Abhis uoluit deus appellari Deus Abraham lfaac amp;nbsp;Iacob. Ipfidenique appellantur uiri foederis, quod uni deo fideliter adhÃ¦ferint Et quoniam in Le# Lex. geipfe dominus difertis uerbis omes deos alienos pro hibet,fc folum proponitadorandum,inuocandum amp;: colendum,idco quotquotfub lege uixerÃ¼t pij , folum deu pietate colucrÃ»t. Externas illas ceremonias agno lieruntdatas effe ad tempus corregionis, amp;nbsp;ut Chrix ftum dei filium adumbrarent. Quorum uero cultus inlegedamnatur, hoepotiffimu nomine damnatur, quod non effet inltitu tus fecundum normam diuinx legis., lofue fortiffimus ille heros amp;nbsp;populi Ifraeliticiim# lofueer perator prÃ¦ftantifbmus, fatum fuum prÃ¦fentiens, in principes concionem conuocat totam plebem, amp;nbsp;ad ipfam ma#'V^dis. gna cum obteffatione huiufmodi uerba facit, Nucigi tur timete dominum,amp; feruite illi in perfeamp;ione amp;nbsp;ue ritate:etauferte deos alienos,qui in medio ueftriflinty

amp; inclinatecor ueftrÃ» ad dominumdeum Izrad. Ad eundem modum amp;ludices amp;nbsp;Reges populi Izraelid. ci fandiomnes,hoc nomine maximam apudomnes laudem promeruerut, quod uni adhÃ¦ferunt domino, amp;nbsp;deos alienos una cum peregrino cultu exciderunt radicitus:amp;huc pertinettota illa Iudicuamp; Regulz^ raelis amp;nbsp;luda nobilis hihoria, Erant fanequi deuqui^a dem colerent,fed non folum,aut no eo ritu ac modo, quem dominus prÃ¦fcripferat, amp;nbsp;talibus iratum fÃ¼hre deum prodidit fcriptura,Placetergo deo cum folus to to corde adoratur et colitur,Nam de lofia poRcp dixif fet propheta quod fubuerterit fuperditione omne om niafyfuperditionis indrumeta cotriuerit, fubiungit. Similis illi non fuit ante eum rex,qui reuerteretur ad dominum in toto corde fuo et in tota anima fua atq;in tota uirtute fuaiuxta uniucrfam IcgeMod, neq; pod eufurrcxitfimilis ei. Floruit ante lodam rege Helias propheta celeberrimus annis circiter 280, qui amp;nbsp;ipfe nihil Hnebatuna cum deo coli. Nam ad populu Izrae liticum clamabat, Vfquequo claudicatis in duas par^ tes rSi dhs eddeus, (equiminieum: fin Baal, ite poft eum,Quafi dicat,NullÃ» eft mediÃ», Deusfolus colens: dus eft,cuid quis aliud quoq;iunxerit quod ueneret, animus colentis diuidit,atcp ideo Ã domino improba^ tur,quiex totis nuit diligi utribus, ex tota anima etin telligentia tota.Sed neomnia ueterum exempla pcrfe quar,n0nnePfal,107.ante Chriftitepora amp;nbsp;poft DaÂ« uidis fecula fern per cantatus eftÃ pifs irfecdefia fanÂ« Ã¢orumfAtquiis copofitus eft ad laudes dei, Ã´^ differ ru de cadbus humanis, nempe quod ea quÃ¦ nobis ufe dentur fortuita,omnia fiantdeipuidentia bono^ dei confiko,at$idco inoibus cafibusnon tutelares deos fed

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. VF. 18 fed folum deum effe inuocandum,Cafus autem quos attingit hi propemodufunt,Afflidio fine oppreHio, Error uiÃ¦ quÃ¦infefta eft latronibus,Career amp;nbsp;uincu. la,Morbi amp;nbsp;mortis formido, PericulÃ» in aquis amp;nbsp;nau fragium,Sterilitas amp;nbsp;Fertilitas,Inopia amp;nbsp;diuitiÃ¦,Ho,^ nores amp;nbsp;cotemptus.HÃ¦c,inquit,fi cui obueniunt,ne tutelarialicui deo autfortune accepta aut ablata ferat fed deo omnipotenti,Hinc fubinde repetit,Confitean tur ergo domino ob beneficentiam eius, amp;nbsp;mirabilia eius in filqs hominum. Repetitur amp;nbsp;illud non femel. Etcum clamarentad dominii in tribulatione fua,eri:3 puit eos ex anguhqsfuis : utfcilicet difcamus folum deuminuocandÃ» eite in omnibus neceffitatibus, non lacobum,Nicolaum,Annam,Leonhartum, Sebalia num,aut alios huius generis deos, quiuocarifolet ab incredulis in afflidionibus fuis. Legatur Pfalmus to., tus,legatur autemcum fide amp;diligentia,et apparebit fandos ueteris teftamenti omnes deum folum inuo^ caffe in omnibus. Quodfiaddas huic Pfal, ly, cuiini^^ tium,Domine quis habitabit in tabernaculo tuo, amp;c, amp;nbsp;Pfal,i4,quiincipit,Domini eft terra,amp;c,dices ue= teres deum coluiffe fola pietate,iuftitia, innocentia ac charitate.

Accedimus nunc ad nouiteGameti fandos, Et fan cHRr^ dorum quidem omnium caputetdominus, imo fan=STVS dificator lefus Chriftus,qui nobis Ã patre cceleftidamp; tus eftin exemplum uitÃ¦, amp;nbsp;qui in euangelio loqui^ tur,Ego fum luxmundi,qui fequitur me no ambula;^ bit in tenebris, fed habebitlumen uitÃ¦,deum non co^ luit ullis rebus externis,fed fola pietate, neeufpiam ditioruminuocationeni docuit, fed ad fe potius ue^ nireiuffit, Venite ad me omnes , ait, quilaboratis ÃC

oneratieftis,amp;'ego reficiam uos. Si quis fititueniat ad (ne,^ bibat. Qui biberit ex aqua qua ego dedero ei, nunquam fitiet,Orare docens difcipulos , dicit, Cum orare uultis,dicite,Pater noder qui es in ccelis,8lt;c,Et iterum,Quicquid petieritis Ã patre in nomine meo da bit uobis.Defummo bono,Ã¦terna uita, amp;nbsp;offices uÃ¼ tÃ¦ difputans manifefte, HÃ¦c eft uita Ã¦terna, inquit, ut cognofcant te folum uerum deum, amp;nbsp;quem mi^ fifty lefum Chriftum,Itcm,Hoceft prÃ¦ceptum meum ut diligatis inuicem. Hinc ergo omnes fandinouite^ ftamenti, faluatoris infiftentes ucftigijs,unum deum per Cliriftuminuocarunt di pietate uitÃ¦ coluerunt. Teftantur hoc Aamp;a amp;nbsp;EpiftoiÃ¦ apodoloru, quorum teftimonijs fiue exemplis in prÃ¦fentiquod alias fint manifeftiffima Leporem onerare nolui. Ex idis enim quÃ¦adduximus ha(-?enus,conftare puto, ucram relis gionem uerefy religiofos ab initio mudi a folo deo pes pendiffe in utroq; teftamento: hanc item de religione dodrinam,ueram,prifcam,diuinam,prophetica, apo ftolicam,indubitatam,catholicam amp;nbsp;orthodoxa effe doamp;rinam,quam qui defixam tenuerit in pedore fuo abfcp dubio nunquam peribit, neq; mutilamauthÃ¦re ticam, fed perfe^iffimam amp;nbsp;orthodoxam fedabitur religionem.

Patres er Addam nunc huius generis quÃ¦da ex fandis pas doÃ©lores tribus dodoribus^ ecclefiÃ¦mon quod exiftime pros ecclcfia=lata feripturÃ¦ teftimonia amp;nbsp;exempla rei prÃ¦fenti non ftid. fufficere, fedutquibufdam inferuiam qui plus nimiu mirantur prifeorum fentetias. Ergo Eufebius EccleC hift.lib.4,cap.iy.de beato Polycarpo fcribens, inferit apographum epiftoiÃ¦ cuiufdaSmyrnen, eccleÃ¼Ã¦,ad Philomelienfes, contextam de uita amp;nbsp;interitu fan^i

ETSIMVLACH, ERRONEA. CAP. VL I9 PolycarpiJn eo exponit Chriftianos mortui epifcopi fui corpus efflidim poftulaffe, at ludÃ¦os omnimodo obRitiirc,Nicetam^quendam caufTam explicaffe ob quam uideatur corpus negandumeÃe Chriftianis,ne uiddicetrelinquentesillumqui crucifixus eft, Poly^ carpÃ¼eoiereincipiat,Atquihis opponÃ»t fandi,Ignoa rantes miferrimi, quia neep Chriftum aliquando pof, fumus derelinquere, qui mortem pro totius mundi fa lute fuftinuit,ne(p alium quenquam colere: quoniam uerum deu,amp;qui(oluscolendus fit nouerimus:mar= tyres uero tanquÃ¤difcipulosdomini dfligamus amp;nbsp;ue. neremur,qua(iintegrefide magiftro feruantes amp;nbsp;doa mino,quorumnos quocpin fide Blperfeuerantia clia ritatis optamusefle pardcipes.Et paulo poft iterum aiunt,Nosambufta offa preciofiffimis gemmis cliario ra,8Comniauroprobabilioraperignemfada, collegi mus,acficuticonueniebatex more codidimus. Quo in locoetiamnunc,prÃ¦ftante domino, folennes agi. mus celebres^conuentus, maximeguide in die paf. Ã»onis eius,fed amp;nbsp;cum eorum memorias qui prius paf fi fuerant, celebramus, utfequentium animiadprÃ¦. celTorum uiam exemplis infignibus fufeitentur. Ha. denus Smyrncnfisecclefixucrba recenfui.Adafunt illa imperantibusM.Aurelio Vero amp;nbsp;Antonino filio eius cumLucio fratre. Apparetautem exuerbis famPrimiriiamp;t dÃ¦liuius eccleiiÃ¦AfiaticÃ¦,quod primitiua eccleÃ»a ecdcfa. uni folicp deo adhÃ¦fcrit,diuis neep inuncatis neep cul. tis.Euidens eft illudquod aiunt, Chriftum aliquando non poffumus deferere : quodperinde eft ac fi dixif. fent,ChriftÃ»nunquapoirumus deferere. AddÃ»teauf fam, Quippequimortem pro totius mundi falute fu. ftinuit,Sanguine ergo fuo nos mercatus eft,effedi^

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM fumus peculium eius,Rurfus,Non po(Turnus,inquis unt,alium quenqua colere, Subijdtur denuo caulTa, Quoniam uerum deum, amp;nbsp;qui folus colendus fit no:3 uimus. Verus,aiunt, deus, amp;folus quidem colendus eft. Dicat aliquis,Quo ergo loco martyres habebunt^ Refpondcnt, Martyres ut dominidifcipulos uenera. mur ac diligimus, ueluti eos qui magiftro ac domino fidem feruarunt,optamus^in fide amp;conftantia illo^ rum fieri confortes. Ergo in quem finem collegerunt martyris ofTa/Nonin alium,quÃ mutex more condet rent,id eft,fepelirent,Quiaapud omnes Gentes piÃ«ta tis officiÃ© amp;nbsp;ultimus uidebatur honor, corpora iufte fepelire.Quodaute in loco fepulturÃ¦ agebantur con^ uentus,id quidem non fiebatad cultum,fed quemad= modum ipfi fefe interpretantur, ut fequentiumanimi ad prÃ¦cefÃ¯orÃ» uiam exemplis infignibus fufeitentur. Fuit enim prifcis mos coire in concioneet audiremar tyrumencomia, utpulchris cxcplis finguliincitarendi tur ad egregia facinora.Meminiteius ritus S Cypriaa nus lib,epift.4, epiH.y. EtErafmus in Concionatorc fuo, Olim certis diebus,inquit,populus conueniebat adnihil aliud quam ad(/\o|oXoyfap, ficenim appellant amp;nbsp;Graeci gratiarumaamp;ionem, Illic proplieta autepi. fcopus magnificis uerbis attollebat diuina in omnes creaturas bonitate,populus pfallebat hymnis amp;nbsp;can^ ticis fpiritualibus domino. Praedicabatur ite laus pios rum,martyrum maxime, qui morte fua deum gloris ficauerunt.

eft,petitis Ã quibus dari non potefl,praeterito eo in cu=: ius eftpoteftate, Infuper eos (Cliriftianos) debellatis qui

BT SIMVLACH ERRONEA. CAP, VL 30 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

qui earn fduntpetere,qui edapoffintimpetrare,dum] feiuht petere.Nos enim pro falute ImperatorÃ¼ deumI uocamus Ã¦ternum,deumuerum,amp; deum uiuum:ad coelum inquam fufpicientes Chriftiani, manibus ex# panfis,quia innocuis,capite nudo,quia non erubefci mus,deniq; fine monitore, quia ex peÃ¢ore oramus, precantes fumus omnes femper pro omnibus Impera foribus uitam illis prolixam, imperium fecurum, do. mum tutam,exercitus fortes,fenatum fidelem,popu. Ium probum,orbem quietum,amp; quÃ¦cuncp hominis amp;nbsp;CÃ¦faris uota funt. HÃ¦c ab alio orare non pofTum, quam Ã quo fcio meconfequutur um,quoniam amp;nbsp;ipfe 'eft quifolus prÃ¦ftat,et ego fum cuiimpetrare debetur famulus eius,qui eum s0lvm obferuo,quieioffero

' opimam amp;maiorem hoftiam,quam ipfe mandauit, orationem de carne pudica, de animo innoceti de fpi ritu fando profedam : non grana thuris unius affis, noÃ radice arboris lachrymas, nec duas meri guttas, nec fanguinereprobi hominis mori optantis , amp;nbsp;poft omnia inquinamenta etiam cofeientiam fpurcam, ut mirer cum hoftiÃ¦ probentur penes uos Ã uiciofiffimis facerdotibus,cur prÃ©cordia potius uidimarum quam ipforum facrificantiu examinanturCHÃ¦c omnia Ter# tullianifunt,ex quibus colliquefcit ueterem fandoru ecclefiam inuocaffe oraffecp deum folu , coluiffe^ ui# tÃ¦ fideicpfandimonia amp;nbsp;puritate, no rebus externis, muneribus fcilicet corruptis uel facrificijs.

Cyprianus fandus dei martyr amp;nbsp;Carthaginen, ec CypriÂ« clefi^ epifeopus digniffimus,in Tradatu de Vanitate nus. idolorum inter alia, Vnus igitur omnium dominus deus en,inquit;Neq;enim illa fublimitas poteÃhabe# te confortem,cum fola omnium teneat poteftatem.

Htcuniuerfa quÃ¦cunÃ§p funt uerbo fubet, ratione dL fpenfat,uirtute confummat. Videri no poteft^uifu cla. rior eft:nec comprehendi,tadupurior eftmecÃ¦ftima ri, fenfu maioreft:amp; ideofie deum digne Ã¦ftimamus duminÃ¦ftimabilem dicimus,Quod uero templumha bere poffit deus,cuius templum totus eft mundus, amp;nbsp;cum homo latius maneatintra unam Ã¦diculamuim tanrÃ§maieftatis includattin noftra dedicadus eftmen te,in noftro confecrandus eft pedore,Nec nome dei quaeras, Deus nomeneftilli. Illicuocabulis opus eft, ubipropres appellationum insignibus multitudo di. rimenda cR, Deo quifolus eh, dei uocabufu totu eft. Ergo unus eft Ã´fubieptotus diffiifuseft. Huius gene, ris multa leges 8Cin Tradatu contra Demetrianum, in quo pluribusoftenditueram religione uerfari non circa externa fed interna,circaiuftitia fcilicet amp;fide. RomdiiusRomanus inclytus illeChriOi martyr apud Pru. martyr a =dentium inlibellocui titulum fecit Periftephanonan pudPru= te indicem Afclepiade affiftens cauffam^ religionis dentium. ChriftianÃ¦ diligenter exponens, poftquam de Deo abunde dixiffet,tandem tranfitum ad alia faciens,(ub iungit,

Cognofeis ipfum,nunc colendiagnofeite Ritum modum^,quale fit templi genus, QuÃ¦ dedicari fanxerit donaria,) QuÃ¦ uota pofcat,quos facerdotesuelit.

Quod mandet illic nectar immolarier,t Aedem fibiipfe mente in hominis condidit, Viuam,ferenam,fenfualem,flabilem,

Solui incapacem pofTe nec deftrudilem,-Pulchram uenuftam prominentem culmine, Difcriminatis inclytam coloribus.

ET sÃ®MVLACH. ERRoNEA. CAP, VT, 3I 'Illic facerdos ftat facrato fa limme, Foresfyprimas uirgo cuftodiifides

Innexa crines uinculis regalibus, Pofcitlitari uidimas Chrifto amp;nbsp;patri Quas feit placere,candidatas,fimplices.

Frontis pudorem,cordis innocentiam, Pacis quietem,caftitatem corporis, Â« Deitimorem,regulam feientiÃ¦, Ieiuniorum parcitatem fobriam. Spem non iacentem,femper amp;nbsp;largam manum.

Auras madentes Perseorumaromatum, Sublatus inde codumadufep tollitur,^ Etprofperatum dulce deleamp;tdeum.

Hanc difciplinam quifquis infenfus uetatÂ» Vetat probatum uiuere,amp;fandumfequi, Vetatuigorem mentis alte intendere,, Nofriepacumen ignis adterram uocat,, Nec excitari uim finit prudentiÃ¦.

Licebitante ex huiusprÃ¦ftantiffimi martyris coh' feffione, liquido Ã¦ftimare, quÃ¦ fueritfides amp;nbsp;religio omnium aliorumChriftimartyrum,lioc eft,quod om nes fandi dei martyres non alia re crediderintdeum quam fola pietate colenduede, nccpalium quenqua quam folu deum in omnibus neceffitatibusinuocanc dum,Hic fandus dei martyr nephas ede putat fubie. -.h 3

DE ORIG CVLTVS DIV0RVM da,ideftuifibilja,terrena fine externa femper refpice re amp;animumad cÅleftia per fidem ac fpiritum non poffeautuelle eleuare.

Sandus Auguftinus in lib.de Vera religione cap. â.fie fcribit, No fit nobis religio humanoru operum cultus,Meliores enim funtipfi artifices qui talia fabri cantur,quos tamen colere non debemus. Non fitno= bis religio cultus hominu mortuorum. Quia fi pie ui^ xerint,non fic liabetur uttales quÃ¦rant honores , fed Ã¼lÃ» a nabis coli uolunt,quo illuminante,lÃ¦tantur me# riti fui nos effe conferuos. Honorandi ergo funt pro# pter imitationem,non adorandi propter religione. Si autem male uixerint,ubicuncp fint non funtcolendi. Etpaulo poft addit,Hoc etiam ipfos optimos angelos amp;nbsp;excellentiflima dei minifteria uelle credamus, ut unum cum ipHs colamus deum,cuius cotemplatione beati funt.Neq; enim amp;nbsp;nos uidendo angelos beati fu mus,fed uidendo ueritatem,qua etia ipfos diligimus angelos amp;nbsp;his congratulamur. Nec inuidemus quod eo paratiores uel nullis moleftqs interpedientibus per fruuntur,fed magis cos diligimus, quoniam amp;nbsp;nos ta le aliquid fperare Ã communidno iuffi fumus. Quare honoramus eos charitate, non feruitute neccis tcpla conftruimus.Nolutenim fe fic honorari Ã nobis, quia nofipfos,cumboni fumus, templa fummi dei efTe no# uerunt.lZede itaq; feribitur homine ab angelo ,phibi# tum ne fe adoraret,fed unu deufub quo ei effet amp;nbsp;ille conferuus. Qui aut nos inuitantutfibiferuiamusamp; tan^deos colamus, fimiles funtfuperbis hominibus, quibus fi liceat,fimiliter coli uolut,fediftos hoies per# peti minus ,illos uero colere magis periculofum eft. Omnisenihominu dominatus in holes aut dominari dum

ET SlMVtACH. ERRONEA. CAP. VI. ;i tium autferuientium morte finitur: feruitus autÃ« fub angelorum malorum fuperbia propter ipfum tempus quod eft poft morte magis metueda eft. Et in fine pro= pemodu addit,Religetergo nos religio uni omnipo= tentideo.Quia inter mente noftra, qua illum intelligi mus patre amp;nbsp;ueritatÃ«,ideftlucem interiore,per quam illÃ» intelligimus,nulla interpofita creatura eft. Ipfum ergo deidonÃ» (fpiritus fandus)cÃ» patre amp;nbsp;filio Ã¦que mcomutabile,colere amp;nbsp;tenere nos couenit, unius Tub ftantiÃ¦ trinitate,unÃ» deum Ã quo fumus, per quÃ«fu= mus,inquo fumus,Ã quo difceffimus,cuidiffimiles fa Ã¢i fumus,a quo perire non permiffi fumus, principis ad quod recurrimus,formaquam fequimur,amp; gratia qua reconciliamur,unu deum quo authore conditi fix mus,amp;fimilitudine eius per qua ad unitate reformat mur,amp; pace qua unitati adhÃ¦remus, deu, amp;c. Quod fi cuilibetaddathuius generis amp;nbsp;alia ex lo.lib. deCi. uitatedcicap.i9.amp; i6,item exlib,i.xcap,io,rurfus ex libro 8,cap,.ult.

Xpofuimus bona fide fententiam, dodrinz amp;nbsp;fidem prophetica prifcam amp;nbsp;apoftolicam de Deo deicp religione uera,uero^ cultu numinis,nempe quod unus modo uerus, uiuus amp;nbsp;Ã¦^ ternus deus fit, qui folus fpiritu adorari per Chriftu, inuocari,amp; coli uelitfide,iuftitia,fpe amp;nbsp;charitate. Igi^ tur confequens eft ut nunc dicam de fuperftitione quae religioni pietatiue opponitur, hoc eft ut expli^ cem unde originem trahat error, amp;nbsp;qualis omnino clTc uideatur â¦ Superhitio ergo,ne quis forte aberretSuperfÃ¤Â» tio.

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM' 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in nomine,fain deireligio eft, quemadmodumpietas

aut religio ueri dei cultus. Na uetuftas fuperftitiofos appellauitnon eos'^uidÃ«qui fuos optant filios fuper^ ftites,quemadmodÃ¼ falfo exiftimauit Cicero, omnes enim optamus: fed autcos qui fuperftitÃ«memoriam defunÃorum colebant, aut qui parentibus fuis fuper ditibus, eorum colebant imagines domitanqua deos penates, Ergo qui nonos fibi ritus afrumebant, utin deorum uicem mortuoshonorarent, quos ex homini bus in coelum receptos putabant, hos uocabantantis qui fuperftitiofos.Eosueroqui publicos amp;nbsp;antiquos deos colerent,religiofos nominabat, Vnde Vergilius Maro,

Verumcumueteres quoq; deos inueniamus eo# dem modo confecratos erfe poft obitum,fuperftitioÃ rede dicunturquimultosfalfosfy deoscolÃ»t, autqui uerum deumrideoritu modofy colunt, quo ipfecoli uoluit,ReligioÃ» autem qui uerum deum folum amp;nbsp;iu^ do modo uenerant. Proinde Falfa religio, error, hue fuperftitio in hifce potiffimum capitibus uerfari uide tur,Vel cum plures deos,hoc eft , cum non unumamp; folum deum,uel aliquid unum quod tarnen deus non eft colimus,uelcum una cuncto deo colimus etiam deos alios,uel cum deum quidem uerum amp;nbsp;folum ue# neramnr,fedritu peregrino,id eft, no eo modoquem ille nobis prÃ¦fcriphtjquin potius quem autiphcx no bis confinximus, aut ab alijs inuentum recepimus, Atq;hxquidem formae relucebunt clarius inipfore# rum tradatu,quo de origineerroris aget,Ego ut per= fpicatiora folidiora^ Gntomnia, primu dicam deoris gine erroris fiuc fuperftitionis apud Getes, deinde de initijs

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. VUL 3; iniujs corrupt* religionis apud ludÃ¦os, poftremo de Ãhriftianorumfuperftitione circa ueridei cultum.

Gentes prifcas unumuerum deum cognouiffe,uariisfy appellate noibus.etquÃ§noÃ¯num ratio fit. Ca. VIII.

ft'S eft Apoftolus Paulus Romanis ita fcri^ bens,Retegitur ira dei e cÅlofuper omnem impietatem amp;nbsp;iniuftitiam liominum,quiueritatem in iniuditia detinent, propterea quodilluddeicognobi^ le illis manifeftu clt,Deus enim illis manifeftauit.Ete= nim inuiGbiliaeiusipfa^ eius acerna potentia amp;nbsp;diui nitasintelligunturexcrearione mundi, nempe fi ex* pendantur operaeius. Deniq; Gentes manifeflatum deum cognouiffeidem reflatur amp;nbsp;ait, Vtiam fint in* â¬xcufabiles,eo quodcum deum cognouerint, non ut deum glorificauerunt,ne$ grati fuerunt.Iam amp;nbsp;tedi. TeÃimo^ monta fapientumquorundam inter Gentes euiderer ma Genti* demonftrant Gentes nonignoraflc Deu, imÃ³docuif Humde fe huncnon rebus externis fediuftiria amp;nbsp;integritate VnoDeo. effecolendum.Nam Orpheus ad Mufeuminterpre* te loan.Franc. Pico fie cecinit,

Diuino affideas uefboquod confpice fern per, Quod mentis nauem flexat,tu fcande per ardum Et folum fpedato ducem,quiprÃ¦fidet orbi. Is per (e genitus folusqui eunda creauit, Omnibus affigens,nemo eft qui hunc uideritunqua Mortalis,fed eundaprocul cernuntur ab ipfo Atepmalum unde bonum miferis mortalibusinfert. Hic fiquidem firmum fortitus in Ã¦therc cÅlum eft, Aureus huic thronus eft, pedibusiacet arida tellus Etdextra Oceani uclocis littora cingit i

Et Sibylla apudluftinum martyrem in admonitos rio Gentium in hÃ¦c carminauocem refoluit, Vnus enim deus eft folus non Ã¦ditus ingens, Omnia confpiciens non uifibilis induperator, Quem moritura caro potis eft cÃ³preliendere nunfy

Felices illi in terris omnino futuri, Qui fummum coluere deum amp;nbsp;laudare priufquam) Deguftent quicquam,freti pietate, putarunt Qui mutos lapides,qui templa altaria bruto Sanguine quadrupedum foedata refellere difeunt,; Vnius infy dei laudem procumbere norunt.

Sopliocles quoque,Vnusinquitreuera, unus eft deus,qui terram ftruxit amp;nbsp;coelum, qui maris nitentes undas,amp; uentoru minas. Mortales plurimicordeab^ errantes in animxperniciem fimulachra ftruximus li gnea,lapidea uel auro teda uel ebore,quibus feftiuita tes amp;nbsp;facra fecimus pie in hunc modum colere exifti^ mantes.Pythagoras autem qui fuÃ¦ dogmata philofos phiÃ¦ per myftica fymbola expofuit, uti declaranthi, qui eius uitam defcripferunt, de uno deo uideturfen# filTc ea quÃ¦ digna fua in AegyptÃ»profectione habean tur:quippecum rerum principium unitatem coftitue rir,amp;:hancipfam omnium bonoru cauffam exiftima^ uerit,allegorice docuitunum amp;nbsp;fohim efTe deum.Dc PlatonehÃ¦cdididitluhinus martyr,Plato Mofis alio, rumfyprophetarum de uno deo demonftraturus do:= amp;rinam,qua dumeffetin Aegypto percepit, ueritus tamen quÃ¦ Socrati acciderant,ne in fe Anytum quen dam ctMeletum excitaret,quibus apud Athenienfes lÃ¦fÃ¦ diuinÃ¦ maieftatis accubaretur, metu uiddicetci^

ÃT SIMVZ ^ACH. ÃRRONÃA. CAP. VlÃ¯r. 34 cutÃ¦,uarÃ¯um quenda amp;nbsp;tedumtnuolucris fermone de Dijs molitus eft,quo eorum poffetopinio ftare,qui plures deos autumarent,eodemOT pariter ijs affentiri, qui contraria illis arbitrarenturficuti facile eft depre. Iiendere ex ijs quÃ¦fcripta reliquit, nbsp;nbsp;Beffarion uero

in Calumniatore Platonis lib,2,cap,5.in liÃ§c uerba de Platone teftatus eft,Appellat Plato in ufu ciuilifermo nefypublico primum illud aut unum amp;ineffabile im plicitefub nominelouis: quod fiGrÃ¦ce dicis utillelo quutus eft,id Ggnificatur quod uitam in fe continear, amp;nbsp;exteris omnibus prÃ¦ftet. Quo nomine nihil aptius deo fummo amp;nbsp;optimo attribui poteft,quado nos quo^c que uitam in deo effe dicimus, amp;nbsp;quicquid creatu eft in illo fui(re,amp;uiuere nil pofTe fine dei femper uiuen= tis uiuifiicationc.Idem lib.icap.4.Fueruntproculdu bio,inquit,Plato amp;nbsp;Ariftoteles Gentiles, amp;nbsp;plures u. tercp diuinitates fuperiores amp;nbsp;inferiores opinatus eft: non tamen ufqueadeo in errorem uulgi lapfi funt, ut fabulas quafdaobfcenas 0lt;inanes fatuas coluerint, fed deumunum omniumrerum principium ingenio tum omnino amp;nbsp;omni cauffa uacantem pofuere, Mul^; tas prÃ¦terea alias fubftantiaseas^ Ã¦ternas , fed Ã pri= mo illo gradatim defcendentes,utaliÃ¦ fuperiores aliÃ¦ inferiores habeantur, uerum omnes ad unum primÃ¼ referriinde^ pedere, atep Ã primo amp;nbsp;proximis primo efTe produÃ¢as.Quodli quis ipfa Platonis de Deo uer ba amp;nbsp;fententia cognofeere cupit, habet Parmenidem amp;nbsp;Timaeum Platonis , opera elaborata amp;nbsp;in quibus theologiam naturaliumcp rerum feientiam tradere co natus eh. Ariftoteles in libro de Mudo, interprete Bu dÃ¦o,difertis uerbis confitetur, amp;nbsp;ait, Vetus termo eft amaioribusfyproditus inter omnes homines, unider

fa turn ex deo turn per deum conftituta fuifTe atque co agmentata,nullam^ naturam fatis mftrudam ad fa. lutcm effe pofTe,quÃ¦ citra dei prÃ¦fidium fuÃ¦ipfa de mum tutelÃ¦ permiffa fit. Quocirca ueterum nonnulli eo ufq; profeci funt ut liÃ¦c omnia dictitarent deorum effe plena hauriri^ eorum fpedra ab hominibus ocu lis amp;nbsp;auribus reliquisqjfenfibus. SententiÃ¦ illi quide fundamenta iacientes diuinÃ¦ fortaffis potentiÃ¦ non item diuinÃ¦ naturÃ¦ congruentia. Hactenus Ariitot, De Vero uerba recenfui.Iam amp;nbsp;Ciceronis uere fandam de Ve ddcultu ro dei cultu fentetiam annoto ex i. lib,de Natura deo gentilium rum. Cultus deoru is eftoptimus idem^ caftiffimus fententu. atep fandiffimus pietatis Â»ut deos femper pura , intea gra,incorrupta amp;nbsp;mente et uoce ueneremur,Quibus uerbis congruit per omniafandumillud acdecanta* tumCatonis diftichon,

Sidcuseftanimus,nobis utcarmina dicuntÂ»i Hic tibiprÃ¦cipue fit pura mente colendus.

Senecaepifto ad Lucilium libro 15,ubi damna(Rtramp; ceptum tum in mundo deorum cultu, id et gentilem, mox fic fcribit, Primus eft deorum cultus,deos credes re,Deindereddere illis maieftatem fuam, reddere bos nitatem,{inequa nulla maieftas eft.Scireillos eflequi prÃ¦fident mundo,quiuniuerfa utfua temperant, qui humani generis tutelam gerunt, interdum curiofi fin gulorum. Hinecdantmalum nec habent, CÃ¦terum caftigantquofdam amp;nbsp;cohercet amp;nbsp;irrogant poenas, amp;nbsp;aliquando fpe boni puniunt,Vis deos propitiaret Bo nus efto.Satis illos coluit,quifquis imitatus eft, Ecce altera quÃ§ftio, quomodo hominibus fitutendutQuid agimustquÃ¦ damus praeceptatVtparcatur fanguini humanotQuantulueftei no nocere, cui debeas pro.

ET SIMVI,ACH. ERRONEA. CAP. VIH. ^5 deffe r Magna fcilicet laus eft fi homo manfuetus ho^ mini eft. PrÃ¦cipiemus ut naufrago manum porrigat, erranti ut uiam monftret, cum efuriente utpanefuu diuidatQuando omnia quÃ¦prÃ¦ftanda funtacuitan da,dicam,cum poffim breuiter, hanc illi formulamof ficij traderetOmnehoc quod uides,quo diuina atque humana conclufa funt,unum eft, membra fumus cor poris magni.Natura nos cognatos Ã¦didit, cum ex qf. dem amp;nbsp;in eadem gigneret.HÃ§c nobis amorem indidit mutuum,etfociabiles fecir.Illa Ã¦quumiuftum^ com pofuit.Ex illius coftirutione miferius eft nocere ff;lÃ¦# di.Exilliusimperio paratÃ¦ funtiuuantismanus.Ifti Verfus amp;nbsp;in peamp;ore amp;nbsp;ore fint. Homo fum, humani nihilÃ me alienum puto.Habeamus incomunequod nati fumus.Socicias noftralapidu fornicationi fimilli ma eft,quÃ¦ cafura,nifiinuicem obftarent,hocipfo fut ftinetur.Tantum Seneca.QuÃ¦ hauddubieprophetic ca amp;nbsp;apoftolica effe dicercs,nifi SenecÃ¦ authoris gen tilis nomenprodidiffem. Proinde ex tot poetarum amp;nbsp;philofophorum teftimonqsoftenfum aperte fatis exfe ftimo, Genteshmulunumuerurn^ deum amp;nbsp;cultum eius uerum cognouiHe.

Atdicat hicaliquis. Si Gentes unÃ¼ amp;nbsp;uerÃ¼ deum Plura cognouerunt,quÃ®faamp;um eft ut tot extent in poÃ«tarÃ»faitdd amp;nbsp;philofophorum libris deorum nomina Ã§^HÃ¦c fane nomina, deo nero attributa effe docebimus ad fignificandam fed unus eius potentiam amp;nbsp;fapientiam , amp;nbsp;initio non in hoc in='ft deus, uenta ut hgnificarcntplurcs effe deos, Teftimonia hu ius in promptu funthaud pauca , Orpheus cnÃ¯apud Iuftinum,quem paulo ante citabamus, in Admonito rio gentiunifie canit, Iuppitcramp;PlutO)Phoebus,Dionyfius unum eft.

Sedcur bis loquimur^Tdeus aftat in omnibus unus. EtIamblichus in libro de Myftcrijs apud Lod, Cot' Iium,Opifex intclieftus,inquit, qui Sf ueritatis eft do minus arq; fapientiÃ¦,quatenus in generationem pro^ gredicns occultam latentium rationum potetiam traa ducitinlucem, Arnum Aegyptiaca lingua uocatur; quatenus autem fine mendacio peregit omnia amp;nbsp;artis ficiofe fimulcum ueritate Phtha nuncupatur, Graeci uero hunc Vulcanum nominant,artificiofum dunta. xatconfiderantes:quatenus uero eft effctftor bonoru, appellatur O(ins,alias^denominationes habet, pros pter potentias alionesfydiffÃ©rentes, Clariffimeuero omnium Ariftoteles in libro de Mundo fcribitin haec uerba, Vnus porro deus cum fit, pluribus nominibus appellatus cft,a fuis ijs utiq; cflcfribus omnibus deno minatus quorufpecimenaedereipfe folet. Atqui eum quide tum ^xvatum c^iauocant inter fecopofitis utens tes nominibus atq; eregione collocatis, tanquamdua bus his uocibus fignificare uelint, per que uiuimus. Is Crono,id eft Saturno,amp;Chrono,id eft tempore ors tus elTc dicitur,nimirum ab Ã¦uo fempitemoad alterif Ã¦uÃ» pertinens. Vocat 8 -Fulguratori Altitonans et Aetherius amp;nbsp;Fulminator amp;nbsp;Pluuius,a pluuijs utiq; et fulminibus alqs^operibus e quibus uocabula ipfade duda funt:quin i Frugipotens amp;nbsp;Cuftos urbiu uoci tatur,i Natalicius,Septicius,Cortalis, Gentilitius et Patrius,uidelicet Ã comunione quae diuinoipfi numis niqs cum rebus intercedit, Adh^c Sodalitius amp;nbsp;Arni citiÃ¦ prefes,tu Hofpitalis, Caftre^s, TrophÃ¦alis, Ex. piator,Sanguinarius 86Supplex i Placabilis,utPoe tÃ¦ loquuntur:deni$Seruator dicitur,amp; Affertor, amp;nbsp;ut femel oia c6pledar,Coelefib amp;nbsp;Terrenus,ab omni natura

ET SFMVLACH. ERRONEA. CAP , VUT, ^4 natura forte^ nomen adeptus, utpotequfomniu ra rum author lit. Quam.brem quÃ¦ deipfo in Orphids carminibus dicta funt,haud quaqua perperam dida funt.Equidem ncceffitatem ipiam etiam nihil aliud ^ deum dicieÃ«fuerim amp;nbsp;intelligi,cut avfyxHex eo neme ecquodnatura quÃ¦dafit immobilis:eundemcp'uAafr /lt;fyxp,id eft fatum diftum a ferie reru conferta inoftenÂ« focptenore procedente: quod alio nomine ttzT^q/x/vx/j ideo appellauerut,quod ab eo omnia terminatafunt ac nihilin reru naturainfinitu eft. HÃ¦ccx Ariftotele ucrbotim exfcriplimus.Cum his Ariftotelicis conipi rant hÃ¦c Seneca: ex 4.1ib,de Beneficijs cap. 7. in h*c uerba pronuciata, Quoties uoles tibi licet aliter hunc authorem rerum noftrarum compellare, amp;nbsp;louem, id eftoptimum maximum rite dices, amp;nbsp;Tenante amp;nbsp;Sta# tore,qui non(uthiftorici tradiderunt)ex eo quodpoft uotum fufeeptum acies Romanorum fugientium fteÂ« tit, fed quod ftant beneficio eius oÃ®a,Stator Statiliofy eft.Hunceundem^ amp;nbsp;Fatu fi dixeris non mentieris. Nam cum Fatum nihil aliud fit ^ feries implexa cauf-farum,illc eft primaomniÃ¼ cauffa,ex qua cÃ¦terÃ¦ pen dent,QuÃ¦cuncp uoles illi nomina pprie aptabis, uim aliquam effedum^coeleftem continentia.TotappelÃ©: lationes eius pofTunteffe quot munera,In 8. cap.fub^ iungit,Ergo nihil agis, inquit, ingratiffime mortaliiÃ¯, qui te negas deo debere, fed naturÃ¦.Quia nec natura fine deo efl, nec deus fine natura, fed ide eft utrunep, nec dÃ¯ftatofFiciÃ¼, Si quod Ã Seneca accepiffes,Anneo te diceres debere,uelLucio,non creditorem mutares fed nomen,Quonia fine praenomen eius, fine nomen dixiffeS'Ãue cognomen,ide tame ille effet. Sic nue Na turauocaFataFortuna(^,Qia eiufdÃ« dei noia funt, ua

rie utÃ«tis fua poteftate.Et luftitfa,Probitas, Prudetia, Fortitudo, Frugalitas, unius animi bona funt:quica quid horÃ» tibi placuit,animus placet. TantÃ¼ Seneca, Quod G quis praeterea alia apud philofophos ac poamp; tas dei nomina expendat, inueniet uni uerodeo fin# gula congruere, imo ipfa non pofTe citra crimenlÃ¦fÃ¦ maieftatis illis qui dij dicuntur communicari. luppi# ter enim diamp;us eft deus, quafi nos dicamusiuuans pa ter. Mercurius quodmedius inter homines intercut# rat amp;nbsp;ubiep prÃ¦fens fit. Seneca MercuriÃ¼ dierum pu# tat quod ratio penes illueftnumerus^ amp;ordoamp; fefa entia. Quocuep te flexeris ibi illuuidebis occurrente tibi.Nihil ab illo uacat.Opus fuuipfc implet. Neptu# num appellarunt Ã nando.Deus enim maris etiam do minus eftamp;omnium aquis innantium. Pluto dicitur ob diuitias.Nadiues eft dominus etliberali manu om nibus creaturis fuis diftribuitfacultates fuas. Appel# laturetiamMauors quia magna uertitamp;' fapientia po tentia^fuacoelum hoc rotat. Saturnus quiaoes fuas creaturasÂ£xaturat,etlfmeniusomnifcius acLiberpa ter,nimirum Ã liberando.Canitenim propheta,Domi nus foluit compeditos,dominus illuminatcÃ¦cos. Se# neca Liberum patrem appellatum arbitratur quia oni nium parensfit, quod primum inuenta feminum uis eft,confultura per uoluptatem. Tam amp;nbsp;Apollo ditius putatur Ã perdendo.Grece enim a^yo^^uui perdere eft. mihiauteuidetur deus ApoHodifiusquafi afpellens, quodfolus omnia mala afpellat.Macrobius lib. Satur naliorumi.hancquocp explicationem nominis plus approbat. Eufebius de PrÃ¦parat. euangel. exiftimat OArim perindeeÃe ac h tu dicas Multioculus, at hoc uocabulum maxime congruit deo uero, cuius proui# dentia

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP. VUE 37 dentiafapientiafy geruntur in mundooÃ¯a. Pan idem dicitur , quia uniuerfÃ¦ naturÃ¦ dominus eft, GrÃ¦cis enim Trap omne fignificat, CÃ¦terum quod deo legun. tur etiam tribuiuocabula foeminea, nemo faamp;um exi ftimetpropter fexumin deo fignificandum diferimi# nandum'ue,fed ad exprimendam eius proprietatem, uim fiuepotentia,Proinde luno appellatur quoduir=: tute fuaiuuetubicp,Venus quod uifua ad omnia ue^ niatamp; penetret per omnia, Ceres uocatquafi geres, nimirum a proferendis frudibus.Mincrua Ã minis ha betnomen,Nammetuendaeftdiuina illa poteria. Ifi. dem prifea didameffe arbitrantur.Itacynotarunteo uocabulo pri(cam,ideft Ã¦ternam dei potentiam, vtgxiz Cao fuccenfco eft,amp;vtgxto diftribuo, inde uero deriua= ri uidetur uocabulum Nemefis,quoddeo attributum fignificat in deo uim effe prauis fuccenfentem amp;nbsp;boji nis bona diftribuetem. Ariftoteles, Quinet eundem, ait,deum Nemefim appellatum uideo, quali potefta= tem diuina eius quod uifum eft cuicp diftributricem, Adraftiam etiam qualicauffam quanda natura copa, ratam,quam fallere nemo queat aut uitare, Ã /cra/j de^ ni$didum,qiiafi femper exiftentem. Idem ille deus amp;nbsp;Diana didus eft,quod diem dei efficiat uis,Lucina item quod in lucem aedatpartu. Appellatur item Vea fta,tsfaGrÃ¦cc,quod ui fua ftat,nullius ope et fuftenta tione indiget,Nam amp;nbsp;Ouidius Veftam terra effe exi-ftimans Faftorum 6,dicit, Stat ui terra fua,ui flando Vefla uocatur.

Nil aliud Vertam quam puramintclligc flammam. Certe Chaldxifub fpecic ignis deum coluerunt,quod intelligerentignem nonnihil referre puritatem 601Ua

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM cem Ã¦ternf numinis, imo fcriptura diuina non femel deum fub parabolaignis effigiat,Sed quis infinita illa dei nomina per compendium amp;nbsp;in tranfeurfuenume raretexplicaret^ omnia^

Huc pertinere uidetur amp;nbsp;illud Ciceronis quod lib. de Natura Deorumfecundo inliunc modum legitur, Drinome NaturÃ¦ deorum ex magnis beneficiis eorum no One p4tentiÃi =cauda 8C Ã GrÃ¦ciÃ¦ fapiÃ«tiHimis amp;nbsp;maioribus noeris quot;1X17?, conftitutx nominatae^ funt, Quicquid enim magni utilitatem generiafferret humano, id non fine diuina bonitate erga homines fieri arbitrabantur, Itacp tum illud quod erat a deo natum,nomineiphus dei nuncU pabant,ut cum fruges Cererem appellamus, uinu aU tem Liberum, Ex quo illud Terentij , Sine Cerere amp;nbsp;Baccho friget Venus, Tumautresipfa inqua uis in, eftmaior aliqua,nc appellatur ut eaipfa uis nomine# tur Deusgt;ut Fides,utMens,quas inCapitolio dedica tas uidemus proxime Ã M,Aemylio Scauro : ante auÂ« tem ab Attilio Calatino erat Fides confecrata. Vides Virtutis templum. Vides Honoris a M. Marcellore# nouatum,quod multis ante annis erat bello Liguflico aQuinto Maximo dedicatum. Quid Opis r Quid Sa^ lutisQuid ConcordiÃ¦, Libertatis, VidoriÃ¦^QiiarÃ» omnium rerum quia uis erat tanta utfinedeo rÃ©gi no poffer,ipfa res Deorum nomen obtinuit,HÃ§c Cicero, Claret autem ex iftis omnibus prifeas illas Gentes ue# rum deum agnouiffe, uarijs^ appellaffe nominibus, non quod plures deos effe crederent, fed quodinfinis tam deipotentiam uocabulorum copia aliquo modo adumbrare cogitarent.

ET S[MVtA C H. ERRONEA. CAP. iX. 38 De Origine erroris circa Deos GÃ¨ntium,amp; quibus mo dis increucrit fupeiftKiO. Cap. 1X.

Vid autem ifta, ais, faciuntad demonftran= dum erroris originem tSienim hte peccatu efta Gentibus,uideri poterat etiam peccatu eiic Ã (criptoribus facris ,qui ueru illum amp;nbsp;unu deum Elohim appellant deos inqua, amp;nbsp;plurima quo$ Deo uocabula attribuunt. Atqui nos non dicimus hacin parte quicquam peccafle Gentiles : in eo potius uide. tur peccatum, quod pofteriiftarum reriiimperiti, tot exiftimarunteffe deos, quot repererut dei uocabula. Hic autem plurimum potuitSatlianÃ¦ aftutia amp;nbsp;quoi rundam hominu Satlianica temeritas atq; fuperbia. Nam Sathanas adantiqua cbuerfus prÃ¦fidia, ad men Homines datia inqua amp;nbsp;dolos,quemadmodu primis noftiis pa^impiefibi intibus impofuit docuiten ambire diuinitate, ita nne ufarpant quotyambitiofos quofda homines adgreffus perfua- -dd nomi= fit utdiuina fibi auderentufurpare nomina.lidem illi n^. natales quo$ mentiti, nefcio quasfabulas de gÃ©nÃ©raux tioneCÅli,TerrÃ¦ ac fluminum, impij amp;nbsp;audaces ho= mines commentabanturJtacpqui apud Gentes nomi nantur theologi,hoceftuani amp;nbsp;impq hominum fedu. dores,tres numerantloues, ex quibusprimum amp;nbsp;fe# eundum aiunt natoseffe in Arcadia, alteru patre Ae= there, alterum patre Coelo, tertiu faciuntCretenfem, filium Saturni, cuius fepulchrum in ea Infula offendi tlt;ur,egregium profedo immortalis dei argumentum. Itanumerantur amp;nbsp;complures Vulcani. Primus Ccc;; Io natus fertur,ex quo amp;nbsp;Minerua Apolline eum ge= nuit,cuius in tutela Athenas antiqui hiftorici effe uo luerunt. Secundus Nilo natus,Opas, ut Aegyptq ap pellant,quemcuftodem elle Aegypti uolunt. Tertius

etertio loue amp;nbsp;Iunone,qui LemnifabricÃ¦ tradit prÃ¦Â« fuiffe.Quartus Menalio natus, qui tenuit Infulas pro pter Siciliam,quÃ¦ VulcaniÃ¦ nominabantur, Apolli^ num antiquiffimus is fuit quem nunc ex Vulcano na turn effe dixi,cuftodem Athenarum, Alter Corybans: tis filius, natus in Creta,cuius de ilia Infula cum loue ipfo certame fuiffe traditur. Tertius loue tertio natus amp;nbsp;Latona,quem ex Hyperboreis Delphos ferunt ad^ ueniffe.Quartus in Arcadia, quem Arcades Nomio nem appellant, quod ab eo fe leges ferunt accepiffe. Quis uero huius generis delyria recenfeatomniat'fa^ tis fit ifta exempli uice protuliffe Quihifce nugis dele datur habet quo fruatur Herodi Theogoniam, qui Varrone amp;nbsp;Auguftino teftibus primus in hoc genere author fuit,habetitcm ^.Iib,Ciceronis de Nat deoru, amp;ex neotericis 2^,Philologiae librum R, Volater. In; Adibus Apoftolicislegimus Elymam quendam imb poflorem amp;nbsp;pfeudopropheta fe appellari uoluiTe Bar iehuh,quod perinde eft ac fitu dicas, Filius louis aut IehouÃ¦,hoceftuiuentis dei. Verum digne tradatus ab Apoftolo Paulo,ftultitiÃ¦ fuÃ¦ poenas pendit. Nam cumcurfui obOareteuangelq, Apoftolus intentis in ipfum oculis,dixit,O plene omni dolo amp;nbsp;omni uerfus tia,fili diaboli, inimice omnis iuftitiÃ¦,non definis in^ uertere uias dominiredas.Etecce nunc manus domi nifuper te,et eris cÃ¦cus non uidens folem uf$ad tem pus. Hic inquam Paulus diuinitateiftorum deorum rede Ã¦ftimans,omnes in uniucrfum no dei filios aut deos,fed diaboli filios, amp;nbsp;omnis iuftitiÃ¦ hoftes appelli tat,qui quÃ§ faciant ex diabolica uerfutia dolo^ fatham nico faciant,quippecum cÃ§cati diabolica prauitate ac audacia, uias domini redas non cefTent perucrtere.

ET SIMVVACH . ERRONEA. CAP. ix. 39 Huius generis ecquod luftinus martyr apud Euf^ biumIib,Ecclef,hifto, 2,cap,i^, de Simone Mago feri pfitjs enim urbem Romamingreffus, utens admini. culo affiftentis fibietadherentis dÃ¦moniaeÃ¦ uirtutis, quam Trajic/ipopuocant,breuitempore in tantum malo NofriuoÂ« rumuenit profe(2um,utetiafimulachriaciuibusRo eant Farni manis, tanquam deus,honore potiretur. Artes ergo untrem ud miHeartificis fathanÃ¦ ferpentisfy tortuofiffimi etlubri fanulante cifbmi uerfutia,deni^hominum quorundam impia feiritum. temeritas amp;nbsp;ambitio diabolica errorem circa deos in= uenerunt amp;nbsp;propagarunt in mundo, idcpomniu pri:# monominum deiabufu amp;nbsp;indecentiimpiacp ufurpa. tione,Hinc enim fadumeft ut quÃ¦prifci dixerantde loue, Saturno, Apolline,hoc eft de Deo uero,id pofte riprifcÃ¦ ueritatis ignari didum crederent de impuris illis nebulonibus qui interea deinomina fibiimpofue runt amp;nbsp;deiloco fefe ftatuerunt.

Antiquior tamen paulo uidetur iHor u error effe, Ho^m quiaftra primum coluerunt. De his Ladantius in 2, 'r Inftitut,lib,cap,i4,Noe,inquit,filium Cham propter fcelus ingenij^ prauitate abdicauit atep expulit, At ille profugus in eiusterrÃ¦ parte confedit quÃ¦ nunc Arabia nominat,ea^terra de nominefuo Chanaan diamp;aÃ©ft,amp; pofteri eius ChananÃ¦i,HÃ¦c fuit prima gens quÃ¦ deum ignorauit,itaq; ignorantiam diuinita tis polleris fuis reliquit. Ab hac gente proximi qui$ populi multitudine increfeente fluxerunt, huc atque illuc difperli, omnes Infulas amp;nbsp;orbem totumrepleue. runt,amp;aftirpe fanamp;Ã¦ radicisauulfinouos fibi mores acinftituta pro arbitrio condiderunt. Sed omniu pri. miquiAegyptu occupauerunt cceleftia fufpicere afe que adorare coeperunt. Et quianety domiciles tege^

bantur propter aeris qualitatem (nec enim ullis in ea regione nubibus fubtexitur coelum)curfus fyderu amp;nbsp;defedus notauerunt, dumea fÃ¦pe uenerantes curio^ fius atq; liberius intuerentur. Poftea deinde portentis ficas animalium figuras quas colerent comenti funt, quibufdam prodigas induamp;i,CÃ¦teriaute qui per tcra ram difperfi fueruntadmirantes elementa mundiCÅ Ium, Solem, Terram, Mare, fine ullis imaginibus ac templis uenerabantur, amp;nbsp;liis facrificia in aperto celc^ brabant, donec proceffu temporum potentiffimis re^^ Qg^tob gibus templa amp;nbsp;fimulachra fecerunt,Nam illis tempo causas ho ribus quando propter hominum raritate quiagrefte mines rela uitam,nne ullo redore uiuebant, non eft dubiÃ» quin tijtnt in= reges fuos fummis laudibus amp;nbsp;nouis honoribus orna tcracQs. re cÅpcrint,ut etiam deos appellarent: fiueob mira^ culum uirtutis hoc uere putabantrudes adhuc amp;nbsp;fim pliccs,fiue utfierifoletin adulationem prÃ¦fentis poa tentix,fiue ob metum, amp;nbsp;quod uiderent reges omnia no non iam ut reges fed deos fe amp;nbsp;appellari amp;nbsp;falutari uelle, ficut modo diximus, huc ob beneficia quibus erant ad humanitatem compofitiQuod Plinius in hi ftoria mundi docet,dicens,Hic eft uetufliffimus refe# rendi bene merentibus gratiam mos, ut tales numinis bus afcribant: quippe amp;nbsp;omnia nomina deoru ex ho. minum nata funt meritis,Congruitcum his Plinianis Ciceroin i.lib.de Natu, deorum in haec uerba difpiu tans,Sufcepitautem uita hominuconfuetudo^ com munis,utbeneficas excellentes uiros in coelum fama ac uolutate tolleret.Hinc Hercules, hinc Cafter, hinc Pollux,hinc Aefculapius,hinc Liber, hinc etiam Ro^ mulus,quem quidam clfc Quirinum putat: quorum cum remanerent animiatque aeternitatefrnerentur,

ET SIMVLA CH . ERRONEA. CAP. IX. 40 dq rite funt habiti,quumamp;optimieffentamp;Ã¦terni.Et alio loco atque alio in pleriscp ciuitatibus inteUigi po. teil acuendaeuirtutis gratia , aut quo libetins reipub. cauffa periculumadiret optimus quif$,uirorum for# tium memoriamhonore deorumimmortalium confe cratam,Hacfcilicetratione etiam Romani fuos CÃ¦fa res confecraueruntamp; Mauri reges fuos,Sicpaulatim religioneseffe coeperunt, dum illi primi qui eos noue rant amp;nbsp;ritu fuos liberos ac nepotes,deinde omnes po* ftcros imbuerunt,Sic per populos atepregiones uaria facra fufeepta funt.

Rurfus ubiapudpofteros inobliuionemdei uenifDyprffa fetdiuina potentia amp;nbsp;prouidentia, quam in deo agno ciuntur Uere priores, uniueri i gubernatio pluribus diftribuifingulis fo cÅpit,unde mira deorumturba creditur exorta, quiÂ°rbcrcbk$ iam nonutinftrumenta fummi dei, fed tanquam drj ipfiffimia uulgo habiti funt ac culti. Fingebant ergo reges autheroes fuos homines inquam illuftres in cÅ Iumeffe receptos amp;adeorum primo atque fupremo deos creatos,amp; huic quidedemandatam effe ignis,illi aeris, amp;nbsp;alteri cuipiam maris at$terrae cura. Coepere demu amp;nbsp;Menfibus praeficidq nominati, amp;nbsp;artibus amp;nbsp;morbis,amp;omnibus lingulis^ hominu membris, imo adionibus mortalium abicdiffimis,uidelicetne tanta deorum turba in coelis otiari,udfupremus ille Deus omnium uel minimarum rerum curam habere cre. deretur. Ita uero increuitdeoru numerus inter Gen. tes,ut Oenomaus tradiderittriginta millia deorum in orbe terrarum fuiffe culta ,quod amp;nbsp;ipfum uates affe^ rit Hefiodus, Huc pertinent pudendi illi Romano, rum dij dexfy,Deus Sterculius, Cloacinus, Pauorgt; Pallor, Rubigo, Febris gt;nbsp;Fornax, Mutinus, Vir.

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM ginenÃs, Subigus, Prema, lugatinus, Domiducus, Domicius , Manturna, Partunda, Priapus : amp;nes fcio qui alij.Strabo igitur de Situ orbis lib. 17.refert quofdam Aegyptios duplicÃ«pofuiffe Deum,Immori talemqui omnium fÃ®t conditor, amp;nbsp;Mortale qui ex be^ neficqscollatis pro cuiufuis placito etnomine celebre tur amp;nbsp;munere colatur. Antiquitas enim nil aliud exia (limabatdeum effe quam prodeffe mortalibus.Vnde legum,uini,frugu authores, amp;nbsp;quicuncpad uitÃ¦ com moditatem aliquid contulilTcnt,eos pro dqs habebat, adeo ut pro dqsquoq; beluas quafdam coluerit,uelut apud Aegyptios Ciconiam, quod ferpentes arceataÃ¼ que conficiat, Iftorum ftultitia inuenit amp;nbsp;dÃ¦monas, quos Apuleius animalia ingenio rationabilia amp;nbsp;ani# mo pafUua,corpore uero aeria,temporeÃ§terna,dixit, Effeaute illos quibus nos perturbationibus affedos. Eos Romani ueteres Medioxumosnucuparut, quod ueluti intercenbres,deo minores, hominum autena. tufa Ont maiores,Hos exiftimant cocepta a nobis uos ta ad deu deferre,amp; illinc nobis diuina munera uelu# tiAâ¬lt;7';Tarconferre,Ethic locus poftularet quaedam amp;nbsp;de Genfjs addere,nifiiftis nugis plus nimium alias aU ditores pios oneraffem,Scripsitdeijs alioquinon indi gnalecftu Eraf,in opere AdagioruChil, 1, cent,i. adas gio,7i.,Genius malus.

rd pietas runt plurimum contulit ad errore, iuuit amp;nbsp;fuperbia, fucceffo =Nam ut diuina ftirpe nati viderentur, diuinos hono^ rwu, res parentibus detuleruntdeferri^praeceperunt. Te dat hoc Maro,quifcribit Aenea fic prÃ¦cepiffe focijs, Nunc pateras libate louiprecibusg uocate Anchifem genitorem.

ET STMVLACH. ERR0NEA. CAP. XL 41 Cui non tantum honores diuinos amp;nbsp;immortalitatem, uerumeiiam ucntorum tribuit poteftatem, Pofcamus uentos,atcphxcmea facra quotannis VibeuelitpoOta templis fibi ferre dicatis.

Idem fcilicet de loue Liber, amp;nbsp;Pan , amp;nbsp;Mercurius, amp;nbsp;Apollo fecerunt, ac poftea de his ipfis fuccelTores eorum.

Accefferuntetiam poÃ«tÃ¦ amp;nbsp;copofitisad uolupta. Poetarum tem carminibus in ccelum deos fuftulerunt^icut faci, mendax unt quiapud reges etiam malos Panegyricis menda=impiew* cibusadulanturtquodinalum Ã GrÃ¦cisortÃ¼ eft, quo= rumleuitas inftruÃ¢adicendifacultate amp;nbsp;copia, incre dibfleeftquantas mendaciorum nebulas excitauerit ^c toti offuderiuorbi. Idem illimagiftri,naturales res fabulis contexerunt, ex qua rationemagna fluxiter= toris uis amp;nbsp;deorum multitudo,qui inducti fpccic hu# mana fabulas poÃ«tis fuppeditauerunt,hominÃ¼ autem uitam fuperftitione omnireferferunt. Atep hic locus aZenoneTraamp;a(US,poftaCleanthe amp;nbsp;Chryfippo plu tibus uerbis explicatus eft.Tradarut idem argumentum amp;PalÃ¦phatus,Leontius, Landinus amp;nbsp;Fulgent lius.Cicero in a*deNatu.deorum, A phylicis rebus, inquit,bene atqueutilitcrinuentis , trada eft ratio ad commentitios amp;nbsp;fiamp;os deos: quÃ¦res genuit falfas opi nioncs errorescp turbulentos et fuperftitioes pene ani les.Etformae enim nobis deorum,amp;' aetates etueflitus ornatusep notifunt.Genera prÃ¦terea,coiugia,cogna lioneS'Omniag traducta ad fimilitudinemimbccillita tis humanae. Nam amp;nbsp;perturbatis animisinducuntur. Accipimus enim deoru cupiditates, aegritudines, ira. cundias,Necuero,ut fabule ferunt,bellis przlijscp ca ruerunt, necfolum utapud Homerum cum duosex.

DE ORIG.. CVLTVS DIV0RVM erdtus contraries alq deiex alia parte defenderet, fed etiÃ¤utcum Titanis ut cum Gygantibus fua propria bella gelTerunt HÃ¦c amp;nbsp;dicuntur amp;nbsp;creduntur ftultif* fime,8Cplena funtfutilitatis fummÃ¦^ Icuitatis, Tan# turn gentilis ille Tullius.

Sdeerdotu PoHpoetas propagarunterrorem inmudo Sacer. nequitu, dotes minifiri deoru,liomines nequiffimi,uaniiuxta ac auari,quinon deorum fed fuÃ¦ gloriae fui^ uentris negotium agebant.Quicquid hi ftulto popello propo nebant,tantum non adorabatur pro oraculo. Et quis demconciliarunt fibiauthoritatem ex ementitis ora. culis,ex fignis medacibus,amp; arte magica, in qua mul ti extiteruntartifices abfolutiffimi.Ocultabantfe prÃ¦ terea incefti,impuri ac uagifpiritus in templis, in ady tis,in fimulachris,6tf ficrificijs omnibus proflo erant, amp;nbsp;portentofa exercebant ludibria, quibus obRupefa. diftolidi homines, fidem magis atep magis errori acs commodabant.Indeeft quod ab augurelapis nouacU la incifus eft, amp;nbsp;quod lunoVeienfs migrare fe Romz uelle refpondit, quod Fortuna muliebris periculu de# nunciauit, quodClaudiÃ¦ manum nauis fequutaeft, quod in facrilegos amp;nbsp;luno Nudata amp;nbsp;LocrenUs Proa ferpina amp;nbsp;-Ceres Milefa uindicauit, amp;nbsp;Hercules de Appio,8duppiter de Atinio, amp;nbsp;Minerua de CÃ¦fare. Hincquodferpens urbem Romam peftilentia liberas uit, Epidauro accerfitus. Nam illuc d^cM/xovia^^ haC ipfa in figura fua fine difhmulatione perdudus eft: fiÂ« quidem legatiad eam remmiffidraconem fecum miÂ» rÃ¦ magnitudinis attulerunt.

Simate Horum nebulonu,id eft faccrdotum arte, regum ebra dcos arrogantia,fathanÃ¦ inftindu,populi^ ftultitia inuen rum. nbsp;nbsp;nbsp;ta funtdeoru fimulachra,amp;ornatus,id eft luxus tem.

ÃT SrMVLACH. ERR0NEA, cAP. IX. 41 piorum ftatuarum^theatricus. Sciebanthac uanita* te plurimum deleamp;ariuulgum adeo^ amp;nbsp;capi amp;nbsp;in er rore retineri. Vere enim Ladantius contra Gentes, Tanta homines imaginum,inquit, cupiditas tenet,ut iam uiliora dicantur illa quÃ¦uera funt:auro uidelicet gemmis amp;nbsp;eborc delcdantur.Horum pulchritudo ac nitor prÃ§ftringit oculos, nec ullam religionem putant ubicuncp illa nonfulferint. Sed de Simulachris paulo pod plura dicemus.

Iam amp;opinio uetudatis amp;nbsp;maiorum exemplu feliÂ°Nquot;foquot;' citascpidololatrarum, errorem plurimum promouit. 'quot;J 'quot;'C Tanta uero fuit uetutaisauthoritas ut in illam inquiâ¢â¢P quot;m tere nephaseffe duceretur.Ex hoc enim ueram crea dunt clTc religionem fuamquod eam ueteres tradiderunt atepeuftodierut. Symachus PrÃ¦feamp;us urbis Ro ; mx ad Valentinianum,Theodofiu amp;nbsp;Arcadiu Aug. pro ueteri Deorum religione, cotranoftram fide diG ferens,intcr alia,Romam nunc putemus,inquit, affi.

cipes,patres patriÃ¦,reueremini annos meos , in quos mc pius ritus adduxit:utar ceremonijs auitis. Neque enim me poenitct,uiuam meomore,quia libera fum. Hic cultus in leges meas orbe redegit. HÃ¦c facraAn^ nibalemÃ moenibus,Ã Capitolio Sennonas repulerut: Adhoc ego feruata fum, ut longÃ¦ua*eprehendart His inquam modis amp;nbsp;hac ratione incrcÃ¹it amp;nbsp;tandera fuperauitapud Gentes fuperftitio.

Nnimus,ideo nunc quocp de initijs idolorum ^^^j|gentilium quaedam annotanda uidentur. V. idolm*

gTqAo/j Idolon Grxcc,fpecics eftLatine, autfi manis fis mulachrum, quodaemulando nomen accepit. Nam fimulachra turn dema fiebant,cum dij in animo prius dedi effent atque formati. Concipiebat enim aliquis Deum fibiin mente,quemcolendum exiftimabat, amp;nbsp;hunc moximitamento quodamforis exprimebat, ud ftatuapofita,uelmonumento aliquo confecrato, Cx# terum utidola quidem alia fueruntfufa, alia fculpta; alia fida pida'ue, ita alia fuerÃ»t deo uero confecrata,| alia dqsamp;hoibus,alia uero aftris autcreaturis alijs. In pleriscptame deum amp;nbsp;uirtutes etus adeo^ id quod ngnificabatur,nonfignum ipfum Oueidolum; colere uideri uolebat : quanquam rudes quocp inter Gentes fuerint,quemadmodu 86 hodiereperiuntinter Chris flianos, qui ipfum idolum uencrabatur. Etprogreffu quide temporis fadu eft,ut pierxcyGentes ipfa etiam fignaadorarint,

idoforut* Varia aute traduntur apud feriptores clafficos de inuetores. primis idololatris in mundoiSuntenim qui principia fimulachrorumreferuntad, Prometheum Deucalion nis patrem,Iapeti$filiumÂ°Suntalij qui deducunt ad Herculem.Plinius lib.;4. de Statuis quÃ¦ hominibusà¥¤ confecrabantur differens, nil certi de earum origine tradit,In 4,cap. Effigies hominum, inquit, non foleÂ« bantexpriminidaliqua illuftricauffa perpetuitatem merentium.Et mox,Athenienfes nefeio an primiom nium Harmodio et Ariftogitoni tyrannicidis publice pofuerint ftatuas.Hocadum cReodem anno, quo amp;nbsp;reges Roma?pulfi. Excepta deinderes eft Ã toto orbe terrarum,humaniffima ambitione. Etiam omniÃ»mÃ¹ nicipiorum foris ftatuÃ¦ ornamentu cfTe coepere, proa rogarig memoria hominum, amp;nbsp;honores legiÃ¦uo, amp;nbsp;bafibus

ET sIMVLACH. ERRO N EA. CA P. X. 4; bafibusinfcribi, ne in fepulchris tantum legerentur. Mox fotu amp;nbsp;in domibuspriuatis fadum atepin atrijs. Honos clientuminftituitfic colere patronos. Togata effigie antiquitus ftatuÃ¦ dicabantur. Placuere amp;nbsp;nua dÃ¦ tenentes haftam,ab epheborum gymnicis exem* plaribus, quas Achilleas uocant, GrÃ¦ca res cft nihil uelare: atcontraRomana ac militaris thoracasadde. re, Idelib,35.cap,3, De piamp;urÃ¦ initijs incerta,ait,nec inftituti operis quÃ¦ftio eft, Aegypti )fex millibus an^ norum apudipfos inuentam,priufquam in Graeciam tranfiret affirmant , uana praedicatione, ut palam ed. Graeci autem ali} Sicyone,alq apud Corinthiosreper. tam,omnesumbrahominis,lineis circumduda, Itacy talem primam fuiffe, fecundam lingulis coloribus amp;nbsp;monochromaton diamp;am,poftquanToperofiorinuen. ta erat,duratcp talis etiam nunc; Incap,n.multis agit uariafytexitiucm ille author de inuentoribus plagia ces.Inter alia fie feribit. Finger e exargillÃ fimilitudi. nes Dibutades Sicyoniusfigulusprimusimienit,Co rinthi filiÃ¦opera,quÃ§ capta amore itiuenis,illo abeunt te peregre, umbram ex facie eius adlucernamin pas riete lineis circumferipfit, quibus pater ciusimpreffa argilla,typum fecit, amp;nbsp;cum cÃ¦teris ftdilibusinduratum igni propofuit,eumcp feruatumin nymphÃ¦o dos nec CorinthumMummius euerteretltradunt . Egre= giumfcilicetprincipium habuit res uehementer ftoli daamp;ueeors. Vtcuncp uero hÃ¦c habeant SC utmaxia meincertumfit quis primu apud Gentes Rmulachra pofuerit,hoc tamenlonge certiffimumeft, quod ufus (imulachrorumantiquiffimus eft. Nam ut nullas e fa=lt; cris coniedurascommemorem,nonne deRahel Sy= ra manifefte legimus quod Deos patris fui Laban ab-1

ftuleritfAtunde Laban idola niGex maiorÃ» traditioÂ« ne accepiffetCDe his enim fie legis lofue24. cap. Sic dixit dominus deus Izrael, Trans fluuium federunt patres ueftri ab antiquo ThÃ¦rah pater AbrahÃ¤ amp;nbsp;pa# ter Nahorferuierunt^dijs alienis. Confiatautem ex: libro Genefeos Laban Bathuelis fuiffe filium, Bathuc lem uero Nahoris,fratris AbrahÃ¦.

Rimeft his certe hoc mediu fore congruentiffimum, quo coniungerentnumini. Hoc enim cum crederent effc cÅlefte, inuifibile amp;nbsp;impalpabile, iphuerocultoÂ« res effent terreni,qui rebus capiuntur uifibilibus, exi (limaruntidola comodiffima fore media, in quibus fia mulipfc coleretdeus inuifibilis, amp;nbsp;ipfi afficerentcom moneretur^ uifibilitcr. Hoc cofilio amp;nbsp;hac ratione uiÂ« dent Deo idola edepofita. Dqs has obcauffasamp;hoc modo confecrata uidentur. Amici amp;nbsp;fubditi, id quod amp;nbsp;Plinius,quan$ ftriamp;ius,annotauit, immodico ami eorum amp;nbsp;principiidefiderio languentes , imaginibus folatijquiddaquaerebant, amp;nbsp;illos quoda modo oculis fuis reprxfentabat.Faamp;u primo aliqua ex parte excit fabatgratitudo,excufabatetamoris teneritudo.Quis enim haec duo ftatimaccufaret /Quid peccatobfecro qui amici feruatmonumentumrAn uero mala eft gramp; titudo quae benefactoribus exhibcturcAtfubdolus fa than arma fuis oppugnationibus idonea oblata effe gaudebat.Eratamor etftudiumiflud cultorum impU rum,gratitudoiniqua. Memores fane erat hominum eorum qui benefecerant,dei interim amp;nbsp;beneficiorum eius obliuifccbatur. Praedicabant quÃ¦ ab hominibus acceperant,quÃ¦aDeo,negligebant, Immortales prÃ¦ terea

ETSIMVLACH . ERRONEA. Cap. X. 44 terea fingebantquos ipfa natura ipfumfyfatummor= tales fuiffe oftenderat. Itaque animaduertens diabo. Ius fomiti adhibitam fcintillam,mox ingens excitauit inccndium,dum efficit utiam etiam figna coli incipe= rent,amp;inngnis pro dqs adorarentur, qui nunquam fuerant boni homines. Acceffit materia preciofa amp;nbsp;ornatus elegans,quÃ¦idolis maieftatem addebant.Ac ceffitipfa fathanÃ¦ uis, quae per refponfa fallacia amp;nbsp;mi raculorum prÃ¦ftigia ifta reddebat ueneranda amp;nbsp;tre. menda,Acceffit amp;nbsp;regum tyrannis,quae perdebat rea darguentes,amabat fouebatfy obfequentes. Acceffit fuccefforum arrogantia. Sed deqs fatis didum uidea tur in proximo capite. Praeterea cum illis perfuafum effet Deum ede quicquid uel bona daret uel pelles ret noxia,inde corporibus inanimis amp;nbsp;beUuis confer cratae leguntur Hatu*,leguntur amp;nbsp;cultae.

Hic tamen nemo exiftimauerit idololatriam prosDijdbfq;. tinus amp;nbsp;apudomnes inoleuiffe fimul atque figna fieri idolis odd cÅpere.Nam ad tempus tantum habebantur promesPrifcifo moraculis, non pro inftrumentis religionis, tandem ueroin ijs coepit religio collocari, Fuerunt etiaGen^ tes, quÃ¦ deumfine inftrumentis huiufmodicoluerÃ»t, imo non defuerunt quÃdamnarunt amp;nbsp;profcripferunt idola. In 8.cap,uidereeft quid de illis fenferit amp;Si3 bylla amp;nbsp;Sophocles . Seneca cultum idolorumimpro= bat.Et Seres populus uetuftiffimus, Eufebio tefte, legem promulgarat ne quis idola ueneraretur .Fera fas, teftibus Herodoto amp;nbsp;Strabone,cÃ´ftatnonftatua. rum modohoftes extitiffe,fedomniuararÃ¼ amp;nbsp;omnia templorÃ¼. Sacrificabant ipfi in loco excelfo amp;nbsp;mudo cum imprecationibus.Certe magnus ille Perfaru rex Xerxes GrÃ¦ciÃ¦ templa inflammauit, quod nephas

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM duceret includere parietibus deos, quibus omnia pa^ tere amp;nbsp;libera effe deberent,quorumg hic mudusom^ nium templumeffet amp;nbsp;domus, id quod de ipfo retulit Cicero in xlib. de Lcgibus,De Germanis maioribus noftris fcribit Corn. Tacitus in libro de Moribus Ger manorum ha?cuerba, CÃ¦terum nec cohibere parietis bus deos,neq; in ullam humani orisfpeciem affimila. re,ex magnitudine coelcftium,arbitratur:lucos et nes mora confecrant, deorum^ nominibus appellant fes cretum illud,quodfola reuerentia uident, lam amp;nbsp;Lua Cianus de Syria dea. Primi, inquit, hominu,quos nos fcimus,Aegyptq,dicuntur amp;nbsp;deorum notitiam perce piffe amp;nbsp;templa conftituiffe. Deinde uero non multo tempore poftab Aegyptus Affyrij doamp;rinam deDijs acceperunt. Antiquitus aute etiam apud Aegyptios abfcp fimulachris amp;ftatuis templa erant, Lactantius addit,illis nc templa quidem ullafuife, De Romanis teftatur Plinius in 34,libro quodomnia deorumfimU lachrain Delubrisdicata ante Afiam dcuidamucl lis gnea fuerint uel futilia,ex Ada ueroillata effe in tenis pia luxuriam.Idem, RomÃ¦, inquit, (imulachrum ex Ã¦re factu Cereriprimu reperio ex peculio Sp.Caffq, quem regnum affectantem, pater iphus interemerat. Tranfijt amp;Ã Dqsad hominum ftatuas atep imagines multis modis. Antiqui pingebanteasbitumine, quo magis mirumeft placuiffe aurointegere. Hoc nefeio an Romanum fuitinuentum,certeetiam l^omÃ¦ non habetuetuftatem.His tarnen Significantiuset planius feribensPlutarchus in Vita NumatPompilq,QuÃ§de Deorumimmortaliumfimulachris,inquit, etiam Nu ma ftatuit,quamfimilima(unt prorfus PythagorÃ¦ do cumenas â¦ Nam primum principium ille necyfeniui necy

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. X. 4$ neep perturbationifubicÃ¤um,fed meteminuifibilem amp;nbsp;increatam efTecenfuit.Hic autem Romanos prohi buit exiftimare imagine dei,aut hominis fpeciem,zut animalis habere formam.Nec fuit apud eos neqtpiamp;a necp fida dei prius fpecies,fedin prioribus centum et feptuaginta annis templa quidem aedificabat, facrafy tuguria erigebant,fimulachrumuero nullum corpoa reum faciebat:perinde atep nephas effet deterioribus meliora affimilare, necp aliter quam intelligentia per^ cipipofTit deus. Qua fententiaquid obfecro cogruen cius religioninoftrÃ¦ dici poterat CAdduxit amp;nbsp;approbi bauit hoc NumÃ¦ ac Romanorum faamp;um amp;nbsp;Augufti nus nofter,quilib.de Ciuit.dei 4.cap.3i.fic fcribit, Di cit Varro antiquos Romanos plus tyannos centum Ctfeptuaginta Deos fine fimulachro coluiffe. QV OD SI ADHVC,inquit,MANSISSET, CASTIVS DIL OBSERVARENTVR. Cuius iententiÃ¦ fuÃ¦teftem adhibetinterlt;xteraetiamgentemludxam:taecdubi tat eum locum itaconcludere,utdicat, QVi Primi SIMVEACHRA DEORVM POPVEIS POSVE. RVNT,EOS CIVITATIBVS SVIS ETMETVM DEMPSISSE ET ERROREM ADDIDISSEtprUa denterexiflimansdeos facile poffe in fimulachrorum Soliditate contemni.Quod uero non aitErrore tradi= derunt,fedaddideiut, lam utiep fuiffe etiam fine fimu Lichris intelligi uult errorem.HÃ§cueibotim ita legun lur apud AuguUinum.

Etquamuis illa ficliabuerintapud prifeos, fupera uit tamen cum tempore libido amp;nbsp;error,uicit nequitia amp;nbsp;attuua fathana?, ita ut tandem totus orbis oppleret amp;nbsp;idolis amp;nbsp;idololatria. Memoracula primo fueiutido hfleltimonia gratitudinis , fed amp;nbsp;incrameta uirtutis.

DE OR(G. CVLTVS DIVORUM uerum fuccedentibus Gbi fÃ¦culis ad religionem tranf lata amp;receptae(re traduntur.AcccfTeruntarÃ¦JacHR cia,delubra,amp; luxuriosus deorum cultus, quo uetus ille amp;nbsp;fimplex,quem in cap.8.integritate conflare di* ximus,corruptus ateppulfus eft. Et ut prima quidem inter Gentes idola togata fuere honeftacp, ut efl apud Plinium,demum uero non nuda tantum fed etiamob feoeniffimainduda funt,(ic facra quocp inuenerut pO fteri impura, prophana ac nephanda: itacp no religio, non fuperflitio, non error , fed nequitia,fpurca foedi* tas amp;nbsp;execranda impietas tandem fuperauit amp;nbsp;trium phauit uiamp;ore fathana in mundo.

Etqua?nos hadenus copiosus profequuti fumus, Rom.i. ea diuinus Chrifti Gentium^ Apoflolus Paulus bre# ui compendio fie conflrinxit, Cum Genres deum co# gnouerunt, tarnen non glorificauerunt ficut deum, neep grati fuerunt,fed fr uftrati funt per cogitationes fuas,8amp;obtenebratum eft infeiens cor eorum. Cum fe crederenteÃe apicnres,ftulti fadifunt, mutauerut^ gloriam immortalis dei in fimilitudme imaginis, non folum hominis mortalis,ucrumctiauolatilium amp;nbsp;qua drupeduntS^ reptiliu. Quapropter tradidit illos deus in cupiditates cordium fuorum,in immunditiam,ut ignominia afficiantcorpora fuainter fefe mutuo,qui' commutarunt ueritatem eius mendatio, SCuenerati GntcoluerunicÃea quxcondita funt, fupra eumqui condidit, qui eh laudandus in fÃ¦cula, Amen, His Apoftoli uerbis iungaquÃ¦ in libro SapientiÃ¦ in cap. 14.in hreuerba leguntur, Initiu fornicationis eft ex* quifitio idoloru, ET adinventio illorvm CORRVPTIO VITAE EST. Non enim erantab midoneep eruntfemper Superuacuitas enim homfe

num

ET SIMVCACH. ERRONEA. CAP. X. 46 num hÃ¦c adinuenirm orbÃ§ terrarum,amp; ideo breuis illorum finis eftinuentus. Acerbo enim ludu dolens pater, cito fibi raptifilrj fecitimaginem, amp;nbsp;illumqui tunequafihomo mortuus fuerat, nunc ranquadeum colere cozpit:amp; conflituit inter feruos fuos facra amp;nbsp;fa CHificia,Deindeinterucniente tempore, conualefcen# te antiqua confuetudine, hic error tanquam lex cufto ditus eft amp;nbsp;tyrannorum imperio colebatur figmenta. Prouexit autem ad horum culturam,amp; hos qui ignoc rabant, artificis eximijdili^(ntia. Ille eni uolens plus placere illiquifeaffumpfit,elaborauitarre fua,utfimi Iitudinc optime amp;nbsp;quam appontiHime figuraret. Muf titudo autem hommuadduamp;a per fpeciem operis,eu qui ante tempusranquÃ¤homo honoratus fuerat, nuc deumÃ¦ftimauir. EthÃ¦c fuit uitÃ¦ humanÃ¦ deceptio: quoniam aut affedui autregibus deferuientes hornis nes, incommunicabile nomen lapidibus amp;nbsp;lignis im. pofuerunt,Et no fufFeccraterraffe eos circa dei feien^ tiam,fedamp; in magno uiuetes infeitiÃ¦ bello,tot amp;t.m magna mala pacemappellant. Autenim filios fuosia crifticÂ»ntes,autobfcura facrificia facieies, autinfanix plenas uigilias habentes, neq; uira nccp nuptias mun. dasiam cuftodiunt,fed etaliusalium per inuidiamoc cidit,aut adulterans contriftat,amp;oia commixta funt. Infandorumenim idolorum cultura OMNlS MALI CAvssA EsT,amp; initium amp;nbsp;finis. HÃ¦c aute haÃ³e^ nus de origine erroris Gentium circa Deos idolorug cultumca qua potuimus fidedifputauimus.

^^Oftinitia amp;nbsp;progrefTum erroris gentilitij, fe cundo loco agemus cauffam fuperftitionis amp;nbsp;idololatriÃ¦ ludaicÃ¦,demonftrÃ¤tes quem originem,quascausas, amp;nbsp;que habuerit progreffum. Et dubio procul Ã Gentibus fuperftitionum idolola^ triÃ¦fymodos acceperunt ludÃ¦i.IÃ¹dÃ¦os appellamus in prÃ¦fenti circumeifum illum populu quiin toto or# be celebris ante Chriftiaduentum claruit,amp; e lumbis AbrahÃ¦patriarch* fui generisepauthoredefcendit. Hic populus gratuita deieleamp;oneuocatus in miniftC rium dei gt;amp;nbsp;utomnibus populis in orbe opponeretur exemplum,priufquamdefccndiflctin Aegyptum,no legitur Deumueliimulachro pofito, uel Deosplures autalienos,uelritu peregrino amp;nbsp;noiuCto coluiffe.Ab finierantquidemlacobi uxores SyrÃ¦/erui amp;nbsp;ancillf, Mefopotamia excedetes,Deos,hoc eft deorum idola, Dixitenim lacob ad domum fuam amp;nbsp;adomes quifo cimi erant,Amouetedeos alienos,qui funt in medio ueftri,8Ã³mundamini.Afeendemus enim in Bethel,et ibiextruamaltare dÃ¨o.CÃ¦tcrum mox additur. Dede# tuntlacob omnes deos alienos,quos habebant,amp; in$ aures , quas ab auribus fufpenderant, amp;nbsp;fepeliuitilla Iacob fubter quercu,quÃ¦ Rabat iuxta Siehe. Id quod hiftoriÃ¦ mandauitMofes Gene.cap. 35. Igitur Abra# ham,Ifaac amp;nbsp;Iacob amp;nbsp;fernen eorum,uerum deum ue re amp;nbsp;iuRe colueruntabfep idolis amp;nbsp;ritibus peregrinis, Aegyptus donecin Aegypto commacularenturconfortio coha# officina bitantium.Nam Ezechielis 20, dicit dominus, Rebel idolol4, les fueruntcontra me, amp;non noluerunt audire me, trie. nbsp;nbsp;nbsp;cum Anguli non abiecerintabominationes oculorum

ET SÃ¯MVLACH. ERRONEA. CAP. XL 47 fuorum, neep idola Aegyptioru reliquerint. Et flatui effundere indignatione meam fuper eos, amp;nbsp;confum. mare iram meam in eisin medioterrÃ¦ Aegypti: fed fe ci propter nomen meum, ne pphanaretur cora Geru tibus,amp;c.Proihdein Aegypto primum coepit populi Izraelitici fuperftitio amp;nbsp;idololatria,qux demumin dc ferto palam ab eis legitur exercita.

Poftquamenim ex Aegypto duce Mofe in defer# turn migraient,ibi^ legem,id eft uiuendinorma for. mam^cultus diuiniaccepifent,infculptadigito dci in tabulas faxeas, prolatam^ ore dei in concione to# tins populi,poft pauculos dies rebelles faamp;i, Deufuo niore,86utipfisuidebatur commodum ac pulchrum, colere inftituunt, ubi fefe Aegyptiaca illa difciplina qua per confortium diuturnumimbuti fuerat exerit, Deo enimfuo uero,uiuo amp;nbsp;Ã¦terno qui ex Aegypto Colitur eduxerat,fimulachrumdue ftatuam ponunt auream deusfab uituli fpeciem reprÃ¦fentantem ac deumftgnificante. fredevte Nemoeniexiftimare debet,quod eo uenerintdemen â¢IL tte,quod uitulum adorauerint. Viderantaute in Ae. gyptofimulachrum Apis,id eft Tauri,ad honore dei coli,transferunt ergo id in fuam quo$religionem, amp;nbsp;deumuerum in illa fpecie inftituut colere. Putantuc. ro alqab Aegyptijs cultum fuiffe fydus Tauri, quod quot;Aegyptus Tauro fubieamp;a uideatur. Pomponius Me. Ia,Apis,inquit,populorumomnium in Aegypto, nu men eft, bos niger, certis maculis infignis, amp;nbsp;cauda linguacpdiflimilis aliorum. Raro nafeitur, nec coitu pecoris,utaiunt, fed diuinitus amp;nbsp;ccclcRi igneconce. ptus,dies^quo gignitur genti maxime feftus eft. Pa# ria prope his et Herodotus traditin hiftoria.Meminit bouis huius amp;nbsp;Plinius inamp;cap,46;amp; Solinus in cap,.

45.S(ueuero Dcu coluerint ipfum fub bonis fpeefe, fine aftrum,fiuein aftri (igno deum ipfumfnic denicy bouÃ« Apim ipfum, fiue in hoc illudquidda, fatis cona flat populum IzraeliticÃ» ad AegyptioriÃ¯ exemplum amp;nbsp;imitationem, Deo fuo quiipfos ex Aegyptoduxes rat,tauri Gue uituli fimulachrum ftatuam'ue pofuife confecraffe^.Propheta enim Pfalm.io6.manifefteca nit,Fecerunt quoqueuitulum in Horeb amp;nbsp;adoraucs runtfculptile,amp; mutauerut decus fuum hue gloriam fuam fimilitudine bouis comedentis herbam. Gloria amp;decus Izraelis deus erat, hanc uero gloriam fuam mutaruntadeog 5^corruperuntignominiacp pollue runteare quod exifiimarunt Deum immortalem amp;nbsp;Ã¦ternum,maieftatem illam incomprchenfibilem, uL tulo fimilem cfrc,quire uiliffima pafeitur, fano, cum ille potius nutriat amp;nbsp;conferuct uniuerfa. Ergo deum uituli fpecic imaginarunt. Quod amp;nbsp;ex illo apparer, quod ad Aarone dixit populus, Surge fac nobis deos qui cantante faciem noftram.Nam Mofi uiro illi qui nos duxiteterra Aegypti quid acciderit ignoramus, Hadlenus itineris dux fuerat Mofes,prÃ§cefleratdomi nus in columna ignis amp;nbsp;nubis : ergo cum nueabt flet Mofes per aliquot dies,dei detetus colloquio, ifti nun quam rediturum arbitrantes, colligunt amp;nbsp;dominum in fpecic column* ignis autnubis amplius no prÃ¦cef furum,proinde fuo confilio fua^ ratione farcire uoÂ« Iunt,quodhaamp;nus uidebatur deeflfe,inuilibilis dein gnum uif(bile,iccirco dicunt, Fac nobis deos qui nos prÃ¦cedant.Dcos autÃ« per fynekdochen dixerunt pro eo quod eft,Fac nobis Ognum deoru, Etmore fuo EI0 him deos,numÃ©ro pluratiuo, appellarunt, quern proÂ« phecÃ¦ amp;nbsp;apoftoli in instate undagnouetut. Et Aa#

ET SYMVLACH. ERRONEA. CAP. XT . 48 ton poftea non plura funditidola fed unu modo.PrÃ¦. tereaipfe populus ftatuÃ§ acclamabat,IHifuntDij tuiÂ» 0 [zrael,quite eduxerunt e terra Aegypti. Equidem nemo tam uecors erat,utexiftimaretui amp;nbsp;beneficio il lius uituli nuper fufi, etyrannideliberatum fenunc li bertate frutproinde quemadmodu fieri folet ut quod rei Ã»gnificatÃ¦ competit, id tribuamus Ggno, ita hic quoq; uerba ad idolum quidem diriguntur, fed mens acclamantium eum refpicit,cuifignum erat pofitum. Igitur amp;nbsp;Aaron,Feftum,inquit, dominicraseft: non aitFeftum uituliautbouis aut Apis erased, fedFefiÃ» dominieft, aperte fignificans illa externa omnia fieri non in gratiam uifibilium rerum,fed ingloriam dei inuifibilis amp;nbsp;cultum. Atquidominus illam intentio, nem bonamnon ita Ã¦ftimauitgt;neque placide hoc offi cq ab eis recepit,fedad Mofen dixit, Vade,defcende. Corrupit populus tuus,nimirum foedus : recefferunt cito de uia(apoftatx uidelicet fadi)quam prÃ¦cepi eis. Fecerunt enim fibi uitulum conflatilem amp;nbsp;adoraue= runtipfum. Et quÃ¦ fequuntur. En corruptionem amp;nbsp;apoftafiam uocatiftud deuotum populi fui factum do minus qui mentirinefeit. EtMofisira ob hoc facinus ita cxÃ¦Ã¢uauitut preciofas foederis tabulas in terram impadas colliferit.E grege item idololatrarum eo die cecideruntdomini gladio hominu tria millia.Aaron quocp religionisantiftes Ã Mofe cogitur audire. Quid fecit tibi populus ille, quod induxifh fuper eum tam grande peccatumcTam infeliciter ceciditfcilicet illud in populo dei infame principiumidololatriÃ¦. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Defero

Exemplum maiorum fucrum imitati funt poferi populii:^ homines durÃ¦ ceruicisamp; ad uanitate pcliues.Quan- raditici quam enim ex.infelici maiorum exemplo, ex diuinis fub ludicfa bus.

DE ORTG. CVLTVS DIVORVM legibus, amp;nbsp;prophetarum obteftationibus mteHigcret quantopereidololacrfÃ¤amp;cultum peregrinu dei deus abominaretur,attamennon temperabat fiMomninO afimulachris,fedilla fibi uel ex Aegypto uel ex incen dio amp;nbsp;depopulatione urbium Moabiticaru amp;nbsp;Chana naicarumreferuarunt. Vndelofueante morte fuam populo in concionem uocato fuadet ut fublatfefemJ omnibus Gentium Amorrhxorum^dqs (qui in mes dio ueftri funt,ait,)foli deo feruiant, Auguftinusexi^ ftimatillos ante Indicum tempora nulla uel habuiffe uel coluiffeidola.Certe Mofe amp;nbsp;lofue uiuentibus, du cibus inquam populi pqffimis, fortiffÃ®mis feueriffis misfy,per annos lx, amp;amplius nemo aufus fuit uel hifcere tantillumquod oleret fuperftitionem,Vbi uCs rofuccederent alq atep alij indices populi, erupittans dem impietas. Nam amp;nbsp;deum ipCum idolis coluerunt amp;nbsp;Gentium deos ac idola receperunt, Sic enim legis mus ludicum i.cap.Et feruiuitpopulus domino cun Ã©lis diebus lofue 8Cennuis diebus feniomm,qui pros longaueruntdies poft lofue qui uiderantuniuerfum Opus dominimagnÃ¼ quod pro Izraele feccrat.Etmor tuuseft lofue filius Nun,fed amp;nbsp;eunda illa generatio colleda eft ad patres fuos, furrexit^ generatio alia poft illosquÃ¦non cognouit dominum amp;nbsp;opus quod feceratpro Izrael.Feceruntergo filrj Izrail malum in oculis domini,feruÃ¯erunt^Bealim, Et deferentes dos minum deum patrum fuoru, qui eduxit eos de terra Aegypti,abieruntpoft deos alienos, poft deos popUs lorum,qui erantper circuitum eorum, amp;nbsp;adoraueiut eos, concitaverunt^ dominum ad iram. DereliquCs runt dominum amp;nbsp;colueruntBaal rtep Aftaroth. Prin cipio,Fecerunt malum,inquit,in oculis domini amp;nbsp;fer uicrunt

HierutBealfm,id eft idolis, uel Deo uero,uel Dijs alie= nis initiatis Diciturenim Baal commune uocabulum Bdalc fuifre HebrÃ¦is,Syris,Poenis, amp;nbsp;Phoenicibus,^ figni= Brahm, ficare nobis ide quod dominus maritus fine magiitcr. Naamp;Auguftinus lib,Quxft.7,cap.i6, Baal, inquit, Punici uidentur dicere dominum. Vnde BaalTarnen quafidominÃ» coeli intelliguntur dicere, Samen quip^ pe apudeos coeli appellant. Illius plurale cft Baalim, due uthic ponitur Bealim: id quod tale omnino uide= tur,quale apud nos Heluetios eft quod Deum nuncu pami^ Gott,imitamenta autem dei,id eft idola plura tiueGoÃen,itacp Baal deus erit,Baalim autem imagi nes dei.Et uerifimile eft ueteres ChananÃ¦os amp;nbsp;Phoe. nices uerumDeum hoc uocabulo defignaffe nuncua paired, quodpofteri religionisprifeÃ¦ ignari, deinde tribuerunt amp;nbsp;alqs quos crediderunt Deos effe, atque per fynekdochen autmetonymiam etia idolis, Often= dimusenimS,cap, antiquiffimas Gentes deum ueru coluiffe uarijs^ appellate nominibus. Videri pote^ tat amp;nbsp;illud,uocabula Baal amp;nbsp;Baalim dijs dcorurn^da gnis ideo fuiffe impofita,quodipÃ¼ Baal ucl Bel,autR mauis Latine Belo,traditur prima apud AfTyrios tan^ quam Deo ftatua poGta^unde poftmodÃ¼uelutiaprin cipio,di ]deÃ¦fyomnes corunify fignaomnia appellari coeperintBaal amp;nbsp;Baalim,Vtut ante id habeat,dicun^ tur in prÃ¦fentiarumludÃ¦i feruijffeBaalim , nimirum idolis deorum,quÃ¦ uel ipfi ex fuis capitibus Deo uea rp affinxerant,uel quÃ¦ Gentes olim Deo uero confe. crarant,Deinde aliam fuperftitionis fpeciem ponens, Et deferentes dominum deum patrum fuoru , ait, qui eduxit eos de terra Aegypti, abierunt poft deos alie. APS,poft deos inquam populorum,qui erant per cir.

DE ORFG. CVLTvs DIVORVM' cuitÃ» eorum,amp;adorauerunteos. Non cotentierant, inquit,Deum uerum noncoludferite modofyprofert ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pto ab(^idolis amp;nbsp;fecundum legem eius,nilietiam ren

cepifentritum colendi deorum gentilem,turbam^il lam deorumquam uicinia tanquadeos uenerabatur. Hoc uitiumimoflagitium eorum accufans proplieta in Odis canit,Non deleueruntpopulos,Ã¼cuteis dixe rat dominus . Et commixti funt inter Gentes didice^ runtfyopera eorum. Et coluerunt idola eorum,quÃ¦ fuerunteis in offendiculu, Pfal.io6. Poftremo inge:# nere fubdit, Dereliquerunt dominum, amp;nbsp;coluerunt Baal atq; Aftarotli : per quas fpecies liaud dubie totu examedeorum Gentilium,omne^ Gentium inper# uerfa religione abominationem complexus notauit. Putauit aute Lucianus in Syria dea Aftarten prifeis fuiffe Lunam.Auguftinus lunone credidit. Ex liiftoa ria Regum conftat Aftarten deam extitifle Sidonio^ rum.Forcenomen habet arobore amp;nbsp;forma,quafi quis dicatfortis formatio : utintelligamus uetuftatedeum ipfum uocaile Aftoreth quod fortis ac potens,ad effe? Ã¢um poffit producere,quÃ¦fapiÃ«tia fua formauiteon coepit^:ideoenim amp;nbsp;in foemineo genere amp;nbsp;numÃ©ro pluratiuo poni uidetur,quodad uim et potentiam de* refcratur.Ãtquodin alijs Dei nominibus fadlumlegi mus,id fane amp;nbsp;huic ufuueniffe non uero diffimileuL detur,quodpofteritas id nominis alijs queq; Dqs fuis communicauerit.

Drutue =Quod ficuiadhuc nouu eft quod iam fÃ¦pe monui rusidolo ludaicam gentem amp;nbsp;prifeam quidem illam,Deum ue confccr4 =rum coluiffe fimulacbro pofuo,fi hoc Ã nobis confifrd toiultus. amp;nbsp;none feripturis petitum uidetur,excutiat diligentgt; uus locos quos cipuimus, expandatitem memorabL j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lem

E'T'SIMVLACH. ERRONE^A. CAP. Xr. ~50 lem Ã¼lamquÃ¦de Micha in libro Indicum cap^y. texi tur hiftoriam.Subtraxerat furto is Micha matri fuÃ¦ fi dos argenti mille amp;nbsp;centum,mater autem nefeiens fi* -lium furto fubduxilTe pecunia, diris furem deuouet; filius hoc audiens, cum alioquinon irreligiofus effet, numen metuit nolensfymaledidionem in fe barere, furtumingenue prodit. Mater re intellcda gaudet amp;nbsp;furtum illud non dqs alienis fed deo uero cofecratper filium.Sic enim habet hiftoria facra, Etcum reftituif# fetmille amp;centum illos argeteos matrifuÃ¦,aitmater eius,Confecraui pecunia illam domino de manu mea tibi filio meo,utfacias fculptilc amp;nbsp;conflatile, nunc igi# tur reftituaeam tibi. Etcum ille denuo reftituiffetpe. cuniam matrifuÃ¦,accepit mater eius ducentos argen teos,amp; dedit eos conflatori,qui fecitex eis fculptilc et conflatile.Quid apertius quam quod mulier uult pe* cuniaconfecrarir^m^ ipfi Deo lehouah,necinaliu fine quam utex ipfa fiat fculptilc,hoc eft fimulachru deiddpoAquam effet paratum, mox ad cultum collo catin priuatas Ã¦des,in his facello bue larario extru= Ã¢o.Videbatnimirum uir religiofus ceffare cultu dei in Silogt;ergo cogitabat amp;nbsp;fibi amp;nbsp;domui fuÃ¦ confulere, ideo cumnaamp;us effet dei figna exiftimauitftbi protia nus Ã¦diculam fine oratorium fore extruendum. Ex= truit,extrudo imaginem dei irnponit,nimirum amp;ara collocata. Nam (equitur quod omnia adornarit facri cultusinftrumÃ«ia, Per Ephod enim ac Teraphim in# telligit hiftoricus omnem apparatum ecclefiafticum. Nam amp;facerdotem Bethlehemita ordinat, qui facris prÃ¦fit amp;nbsp;facra exerceat. Claret autem ex illa hiftoria, principio, quod populus Judaicus Deum confecrato coluerit fimulachro. Nam uerifimile eft uulgo recca

ptum fuiffe amp;nbsp;ufurpatu quod de Micha amp;nbsp;matreelrÃ³ fcribitur. Deinde quod furta amp;nbsp;rapinÃ¦ ab initio mate riam fomenta^ prÃ¦buerunt fupcrftitionibus.Poftrei mo quod idola poft fe trahantdelubra,facel1a,aras,pe pla,uela,faces,(acra amp;nbsp;facrificia,quÃ¦omia improbati tur Ã domino quamuis in honore amp;nbsp;gratiam dei fiant. Nam quamuis MichÃ¦ mater hÃ¦c pulchre, diligenter . bonafy intentioneiph etiam domino deo inftituilTct, peccat tarnen contra dominum. Sequiturenim in hfe Ooria,In diebus illis non fuit rexin izrael, fed quifep quodredu eratin oculis fuis faciebat. Atin legeprÃ¦. ceptum legimus a Domino,Non facietquifque quod reamp;umeft in oculis fuis,Deut. 12. In eodem capite eer tus prÃ¦feribitur locus in quo fe coli iubet dominus, Ideoenim amp;nbsp;tabernaculumconftitutum amp;nbsp;ara collo* cata facrifieqs unica, amp;nbsp;poftmodum Ã Solomone tem plum legiturextrudum. Eodem capite prÃ¦feribitur etiam certus modus certacp formadiuini cultus,Ã qua fi quid uariaflet populus, id quidem Ã diuinis prophe tis pro fornicatione amp;nbsp;prÃ§uaricatione habebatur,imo obiurgantes clamabat,Dereliquiftis dominum,amp; fer uijftis dqs alienis. Id quod prophetarumfermones lelt; gentibus ubicpoccurrit.Illa uero difputauimushaamp;e nus de origine erroris circa fuperftitionem amp;nbsp;idolola triam IudÃ¦orum,amp;quÃ¦ huius fuerintcaufrÂ«amp;fin mamenta.

RogrefTus initio haud multÃ» fuit abfimilis, causas modo turpiores habuit, Teporibus quidem Samuelis amp;nbsp;Dauidis adde amp;nbsp;SoleÂ» monis

ET SIMVLACH. ERRONEA. GAP. XIL $I monis floruit, ut magis nunquam,uera religio in Iz* raele,fub fine regni Solomonici fuppuUulauit fuper. (titioiterum.Cum enim Solomon diligeret mulieres alienigenas,Aegyptias,Moabitidas,IdumÃ¦as,Zido.. nias amp;nbsp;Ammoniticas,quasÃ Tuorum coiugio confort tio%legelata,remouerat dominus , inclinauerÃ»tcor regis,utexcelfa,id eft templa aras^in Åditioribus Io cis conftruda,ac phana dijs peregrinis in uxoru gra. tiam extruereiuberet.Quam ob rem profedo foedam amp;nbsp;abominabilem non abs re iratus dominus,regnum ampliffimum alias potentiffimum opulentiflimumcp feidit. Nam fola tribusluda amp;nbsp;portio quÃ¦dam circa templum Beniamitarum,domum fequuta eft Dania dis,reliquÃ¦ tribus omnes crearÃ»t fibi regem impium latobeam.Hic cummetueretne Leuitarum doamp;rina ''npictdt iterum coalefceretregnu,amp; Dauidis domus reftitue= 'Â«robam retur in integrum fe abdicato autoccifo per tumultu, primirre Guidelicetpro more antiquo populus legem auditu^^fy'^^quot; rus ad templum afcederet Hierosolymitanum,metu, auaritia,amp;ambitione caecatus,ut plebem Ã templo amp;nbsp;doctrina legis auerteret, nouum ritum colendi amp;nbsp;no. uam religionem contra prÃ¦cepta dei molitur facrile, gus nebulo,Facit ergo duos uitulos aureos,nimirum aeterni amp;nbsp;ueri dei figna,amp;ait ad populum,Satis afeen diftis haamp;enus in Hierufale. Quorfum enim opus cft tantislaboribus,tantis defatigatioibus, deniq; amp;nbsp;fum ptibus inÃ¦ftimabilibus,miferam conficere plebe pro# pter religionem,cum compendio amp;nbsp;minoribus cum laboribus tum fumptibus Deo liceat feruireamp; hunc religioneinfla colcrefDidiceratimpoftor, praecepto, re fathana,religionem amp;nbsp;utilitatem publicam prxte* xcre fuis affedibus,ac fub fpecie religionis formanda

'DÃ CTRtG. CVLTVS DIVORVM-T fuumagere negotium. Profertergo nunedeifimufa chra amp;nbsp;tanquamÃ¨tripode pronuncians clamat, Ecce dij tuilzrael, qui eduxerunt cede terra Aegypti. Id quod perindeintelligendum eft atep illa populi accla^ inatio,cuius meminiin capite prÃ¦cedÃ«te.NolebatufÃ© derirex impoftor aliquidinftituife nouu aut inufitaÃ tum,autnouitiu fuis deum propofuiffe colendu.Toti dem ergo uerbis amp;nbsp;cade utit acclamatione, qua olim/ in deferto maiores Izraelitarum nequÃ¤ufi leguntur, haud dubie ut antiquo patrum exemplo impietate rca ftauratam faceret commendatiore. Cum his non pu. gnantquÃ¦ in hÃ¦c ucrba leguntur ^Jib. Reg.cap. 14. Tu malÃ» egifti fuper oes eos qui fueruntantete.Nam pergens fecifti tibi deos alienos amp;nbsp;conflatiles, utirrita res me,amp; proiecifti me poft terga tuÃ». SiquidÃ«Augu ftinus Ub.QuÃ¦ft. fuper Iofuc6.cap.1.9. Quifquis, ins quit,talem cogitat deum qualis non eft deus,alienum deum uti$ amp;nbsp;falfum in cogitatione portat.Ipfa queep pietas uera didat de deo aliter non edecogitandu, ipfe de fefeinfuo uerbo cogitariuoluit.Et Socrates, Cede eode Auguft. lib. de Confonantia euangeliftaru I.cap.18.dicere folitus erat, Vnuquencpdeum fic coli oportere quomodo fe ipfum colendu effe prarcepiffet; Kd cum nonobferuaretlarobeam,rede dicitur deos fi bifeciffe alienos,quanqua deum uerum colere uideri uolebat,Nam negotiu populoita proponereuidetur, ut dicat fe de loco amp;nbsp;modo colendi commodiorem tra dere ratione, non deum nouum autreligione ahena. Et populi ingratitudo erga deu amp;nbsp;pphetas eius amen tia, amp;nbsp;ueritatis faftidium,dcniq: uita impoenitens, id fto deiiudiciohuiuimodi nebulis uerborum amp;nbsp;uafris impofturis puniri merebatur,Ergo profperatur,peffi mum|

ET'SÃMVLACH. ERRONEA. CAP. Xrr. $Â± mumconÃ¼lium in manu regis perditiffimi, inftituit^ duo templacathedraba in locis fane celebribus,nÃ«pe in Bediel,quod fonatdomÃ» dei,et in Danubialiquan do fueratinfigne illud MichÃ¦idolÃ¼ ac facerdouÃ¼.His magnifica amp;nbsp;preciofa idola amp;nbsp;aras inftruamp;ffimas im# ponit,PrÃ¦terea minuit FeriarÃ» numerum, amp;nbsp;pro trfe bus unum inftituit feftÃ¼, nimirÃ»ne uideretur ufpiam miferam onerare plebeculam. Comode item ac plauO biliter iftudad fine anni,cum iam omnes frudus colle di efrent,ordinauit.Siceni operaruftica populariÃ¼^ negotia minus interrumpebantur. Sed amp;nbsp;facerdotes non ex una tribu, quemadmodÃ¼ dominus feceratfie^ ri^ prÃ¦ceperat,fed ex oibus tribubus,imo e fece plc-bis delegit,ne no fimiles haberet labra laducas. HÃ¦Ã§ plaufibilia amp;nbsp;popularia erant amp;nbsp;uidebant omnia fieri amp;in dei gloriam amp;reipub.utilitate. Ideo uero amp;anfa mis promptiffimis,necfine eximia laude regis , fufeea pta eftimpia fuperftitioÃ ftolido populo,qui tum de. mum fibrjpfi per oia ereptus nephandam idololatria adaftra extulit,cum rex non minus temerarius quam facrilegus,primus prodiret ad ara, amp;nbsp;nouafacra ipfus . aufpicaretur: hoc ipfo fado fuo comprobans laude amp;nbsp;praemium expedanduadomino ob inftitutabancreli gionem, amp;nbsp;fulmen nequaquam efle metuendu, quod prophetÃ¦ quida nefeio quid acerbi effundentes,mi. nabatur.Ad huc uero modu amp;nbsp;has ob cauffas,regefy larobeÃ¤authore,extrudafuntin Izraele templa,arÃ¦, amp;nbsp;idola dei,ficinftitutÃ¦ funtferiÃ¦,inuenta funtfacra, facerdores amp;nbsp;facrificia impia.

Durauit hicerror amp;nbsp;hÃ§c fuperftitfo impia in Tzrae litico regno ad excidium ufque amp;nbsp;adeaptiuitatem Af fyriacam annos ni fallor xyS. Auxerunt impietatem.

AUamp;4cÃ regts larobeam fequentes principes qui nulla eledioÂ« Probram neiufta uenerantadimperium,fed ipfifefe malis ara impietas tibusjatrocinijs , feditioibus ac parricidijs extulerat.

Inter hos primÃ¦ nobilitatis fuiffe traditur Achab,de ccÃionbus q^o in Sacra hiftoria he legimus, Et fecit Achab filius

AmrimaliÃ¯ in oculis domini fuper omnes eos quians te eum fuerant.Nam perexiguum amp;nbsp;leue illi uidebas tur ambulare in peccatis larobeÃ¤ fihj Nebat, nifi etia duxiffetuxoremlezabel filiam Ethbaal regis Zidos niorum,igitur abijt 8fcoluitBaal, atepadorauiteum. Erexitquo$aram ipfi Baal in templo Baal,quodÃ¦di ficaratin Samaria, Plantauit prÃ¦terea lucos , amp;nbsp;adics| cit Achab utea faceret quibus Deu Israelis irritaret. HadenusquidÃ«coluerat populus deum Izraelis, fed non eo modo quo dominus fe coli uoluerat. Erexerat ftatuas,pofuerant plurcs aras,ettempla extruxerant, offerebant^illegittima facrificia. Nue additur Deus alienus amp;nbsp;ritus colendi Zidonius 8Cgentilis,amp;huius ncphandÃ¦ impietatis author eft facrilegus ille amp;nbsp;pro^ phetarum omnium^ bonorÃ» uirorum parricida As chab,ContcmptorÃ« illum dei etomnis impietatis prin cipium regem nebulonem fequuti funt plericp Izrae^ lis reges,adqcientes etipfiexgcntilium obferuationi:^ bus nephanda quaedam, ne non abfoluta effet falfa im pia amp;nbsp;abominanda religio: breui ergo he creuit fuper ftitionis,nequitiÃ¦ et idololatriÃ¦ impietas,ut dominus cogeretur gentem nephandam 86 poenitere nefeiam cxcindere, Vnde iterum teftatur hiftoria facra amp;nbsp;ait, Faamp;ueft ut peccarent filq Izrael domino deo fuo, qui eduxerat eos de terra Aegypti, amp;nbsp;timerent deos alieÂ«à¥¤ nos,86ambularent in ceremony's gentiu. Et miÃt do. minus prophetas qui dicerent,Reuertimini Ã uqs ue^

Gris mail's , amp;nbsp;cuftodite prÃ¦cepta mea amp;nbsp;ceremonias melt;s,(icutprÃ¦cepi patribus ueftris.Sed no audierÃ»t, imo magis induraruntceruicem,amp;abieruntpoft ua. nitatefadi^ funtuani amp;nbsp;Gentibus fimiles, quÃ¦ erat per circumitumeorum, de quibus prÃ¦ceperatdomfe nusne ita facerent(Ã¯cutiHÃ¦. Nam dereliqueruntom# nia prÃ¦cepta deifui,feceruntfy fibi conflatile, nempe duos uitulos,fecerÃ¼tamp;lucum8Ã³adoraueruntomne militiam coeli amp;nbsp;ipfum Baal coluerÃ»t: traduxerunt^ filios Tuosamp;filiasper ignem,amp; ufi funtdiuinationi^ bus amp;augurtjs,uendentesfeipfos ut facerent malum in oculis domini,^irritarenteum. Et concitatus dox minus ualde contra Izrael,amouiteos a faciefua,amp; nonremanfitnififola tribus luda.

Quidquod uicinam ludÃ¦tribu ceucontagioquo Idofok^ dam peftifero Izraelitarumcorruptiotnfccit, uttandetria tribus amp;nbsp;ipfapoftannos ferme 1B. permagnum illum orbis ^4. monarcham Nabucliodonofbrem, unalt;um urbe fan fia amp;nbsp;templo famofiffimo ferro amp;nbsp;ignecxcinderetur~ Nam prophani regesin primis autem Achaz amp;nbsp;Ma# naffesinipfumdominitemplum idola amp;aras amp;nbsp;pere grinum deiciiltumÃ¯mpijffimeimportarant, prÃ¦terea extruxerÃ¤t in locis amoenioribus,in collibus,fyluis, itineribus,pratis amp;nbsp;uallibus facella 86delubra Deoru, neque erat ullus uel finis uel modus idololatriÃ¦. lere^i mias enim in capg. clamat, Dominus dixit ad me in diebus lofiÃ¦regis,Nunquid uidiftiquid fecerit illare beHisIzraelrAbqtenim inomnemmonteexcelfum, etfub omnem arborem frondofam,etfornicataeftibi. Et dixipoftquamfecerat hÃ¦comnia, Reuertetur ad mc,fedno eft reuerla.Vidit^ perfidaforor eius luda. Etcum uidiffem quod nolletreuerti)atep ideo dimifif

DE ORIG. CVLTVSDIVGRVM' fern earn dedifTemepei libellumrepudij, non expauit perfida foror eius Iuda,fed abiens fornicata eft et ipfa, amp;nbsp;polluta eft terra fornicatione. Nec in omnibus iftis redqtad me luda in toto cordefuo,fed in mendatio,di cit dominus.Quoties eni fandi principes Ådidis fana dis idololatriam profcriberent amp;nbsp;religionem ueram reducere fatagerent, id quod ab Ezechia amp;nbsp;lolia fera uentiftudio prÃ¦ cÃ¦teris fadum conftat,toties inuenti funtin plebe et aula rebelles,qui idololatriam mallent amp;nbsp;ueram religionem odirent cane peius amp;nbsp;anguejfti in Ã¦dibus fuis priuatis clanculo inftrumenta impieta tis retinebant. Colebant fane amp;nbsp;ipG deum, fed fimul etiam deos, imolios pluris faciebantquam ipfum doa minum Hinc Soplionias loÃ»Ã¦ temporibus prodicas dei nomine clamabat. Extendam manu meam fuper ludam amp;nbsp;fuper eundos habitatores Hierufalem,et di minabo de locohoc reliquias Baal,nomen Kemorim una cum facerdotibus, amp;'eos qui adorant in tedis mi litiam cÅli,^ eos qui adoranti iurant per Dominai amp;nbsp;per Maikom,cos quoep quiretroadi funta domfe no,amp; qui non quÃ¦herutdominum neep inueftigaue^ runteum. Audimus poftreformationem fadam pluri mum adhuc fuperftitionis impiÃ¦ ac idololatriÃ¦ fuper fuiffe in populo luda,in primis reliquias Baal,Kemo;^ rim item,amp;quod fimuliurabant amp;nbsp;in nomine dei^ Malkom,Tamethenim plericp deum colebant,paucif Ã¼mi tarnen unum ac folÃ¼ colebant,lÃ¯mulenim amp;nbsp;Baal uenerabantur. Et Kemorim nouumfuit genus religio forum,Nomen deriuatum uideturab ardore,Atardo rem alq referuntad mente, quafi fuerint feraphiciqui dam monachi,ob ftudia pietatis pedorafyamorereru Ã§Ålcftium ^ divinarum Â«Euantia he appellati, Alq referunt

ET ÃÃMVLACH. ERRON-EÃ CAP/XTU $4 teferÃ»tad colorem ueftium, ut fuerint atri quidam amp;' cinericia uefte teÃ¤i monachi. Videri poterantlarario rum fuiffe cuftodes,fratres Lolharti, uelÃ¦ditui autfa cellani qui lucernarum geflerc curam: certcqualeG cunep fuerint, fuperftitionis miniftros extitiffe ccrtifli' mum eft. Porro Malkom regem fignificat. Propheta ufurpauit pro diuo aliquo flue patrono deofy tutelar ri,quem uel hodie noftra lingua appellare folemus 43immelfur|len.Eadem uoce in eadem fignificatio. ne ufuseftamp; Ifaias in8. amp;nbsp;Amozin fi cap. Ergo tri#i busluda dominum deum coluit fane, fed non fynceri ter amp;nbsp;pure,cudeos quo$ tutelares uencraretur, Poll lofÃ®Ã¦ tempora fub regibus Ioachaz,Iehoiachim, leho iakin,amp;Zedechia fubinde in deterius prolapÃÃ¦, ut colligere licet ex fermonibus leremiÃ¦,tandem amp;nbsp;dilate pfÃ¦ funt.Namipfa regni metropolis Hierufalem uni cum templo amp;nbsp;regia hodili igne conflagrauit, popu= Ius ipfc fame amp;nbsp;gladio interqt, amp;nbsp;reliquiÃ¦ abdudÃ¦ funtin Babylonem,Hoc autem condignum moribus fuis fuperftitioni amp;nbsp;idololatriÃ¦ retulere prÃ¦mium.

Poft captiuitatem Babylonicam amp;nbsp;reparatam ur= bem uidetur Deum coluifle purius, nifi quod fub An tiochitemporibus quidam turpiter deficerentad Gen testidquod in prÃ¦fenti latius perfequi nolo. Sufficiut enim iftaopinor noftro inhituto, amp;nbsp;erroris originem idololatriÃ¦^ludaicÃ¦ initium amp;nbsp;progreffum compen dio cognofeere uolenti.

Deorigine erroris circa Diuos Chriflianorum amp;nbsp;quO' modoincreueritfuperftitio. Cap. XIII. ^lEftatnunc ut dicamus de principes errorÃ» circa fuperftitionem Chriftianorum,No di= dcam hic de omnibus fuperftitionibus illoru,

fed de diuorÃ» amp;nbsp;imaginum cultuduntaxat. Necigfto ro effe qui mirentur fermonis noftrihouitatem amp;nbsp;pu= gnantiam.Nam Chriftianum effe pugnatcum omni bus fuperftitionibus.Quienim Chrifto per fidem inÃ¼ tus eft,folumdeum in Chrifto inuocat, fo1um pietate colitjd uero Ã¼fadumeffet proximis fÃ¦culis,nemo de Chriftianorum fuperftitione fcriberei: nuc uero cum plericp fuperioris fÃ¦culi homines aditumfibiad deum per diuos parauerint, amp;nbsp;horum figna coluerintplus quam gentiliter, condonabiturmihiÃ ledoribus paUs lÃ´Ã¦quioribus lÃ¶quutionisnouitas amp;quod de origin ne erroris circa diuos Chriftianorumamp;quomodo in# creueritfuperftitio,fcribere aufim..

Quemadmodum itacy poeta Satyricus neminem! putatrepentefaamp;um elle turpiffimum,he femper im rebus mortalium facium uidemus, utmalorum maxi ma fub boni (pecie irrepferint. Specimina eiusrei ex# hibuimus tibi non pauca in fuperioribuscapitibus,at tarnen non pigebit amp;nbsp;aliud proferre de Monachifmi origaui=exordio. Cum Detij amp;nbsp;Valeriani imperio Chriftum te Mo/u= confitentibus exquifita amp;nbsp;horrenda pararenturÃ mfe facf. nitris nequitia? tormenta,multi e Chrihianorum greÂ« ge imbecillitati carnisparum fidentes atcyideo abne. gationem diuini nominis amp;nbsp;poenas intolerandas me# tuentes,putauerunt amp;nbsp;puritati fidei amp;nbsp;faluti corporis fuga effe confulendum. Ita q;relidis urbibus amp;nbsp;faeuh tatibus fuis,in uaftum fe proripuere hÃ¦remum,ubife in antra abdideruntatep latibula, ahj fcenasfibitugUs ria^ extruxerunt. At ubiremififfet furor perfequen# tium 86iam etiam lanienae celTaffent tyrannorum,in cafis illis fuis fua fponte (ibiuiuedum exiftimarÃ»t, ne immundo mundi confortio polluerenturjtatp deo in

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XÃIT. $$ hisferuientes totiincumbebat precibus , legionibus, ineditationibusfy facris, deniq; amp;nbsp;laboribus, quibus uiamp;um fibi qu^rebant.Rigebanttum monachorum, id cftfolitariorum hominum digiti callis magis quam annulis aureis. Floruit autem id uitÃ¦infiitutum pri= mum amp;nbsp;maxime apud Aegyptios, LegunturquÃ¦da huius generis apud S. Hierony. in Vita Pauli primi hÃ¦remitÃ¦:80Auguft. in libro de Moribus ecclete ca tholicÃ¦cap.^i.Quis non illos miretur, inquit, amp;nbsp;prÃ¦= dicet qui contemptis at^ defertis mundi huius illece# bris, in communem uitam caRiffima fandiffimamfy congregati,fÃ¯mulÃ¦tatemagunt, uiÃ¼entes in orationi bus,inle(?ionibus,in difputationibus, nulla fuperbia tumidi,nulla peruicatia turbulenti,nulla ihuidialiufe. di,fed modefti;uerecundi,pacati,concordiffimam ui= tamamp; intenti,ffimam in Deum,gratiffimum munus ipfi offerunt,a quo ifta pofTemeruerunttNemoqmte quam poffidetproprium. Nemocuiquaoncrofus eft. Operantur manibusea,quibus et corpuspafeipoffÃ®t, amp;adeo mensimpedirinon poffit. Opus autem fuum tradunteis quos decanosuocant, eoquod fint denis: propofiti,utncminem illorum cura fui corporis tan=. gar,ncq;in cibo, neepin uehimeto, necy fi quidaliud epuseftuelquotidianÃ¦ neceffitati, uelmutatÃ¦,ut aC rolet,ualetudini. Illi autem decani cum magna felicis tudineoia difponentes amp;nbsp;prÃ¦fto facientes quicquid illa uita propterimbecillitatem corporis poftulat, tra:= ditionem tamen etiam ipfiredduntuni,quem patrem^ U0cant;Hiuero patres nomodo fandiffimis moribus patresMo) fed etiam diuina dodrina excellentiffimi^omnibusrcnacboru.. bus cxcelft,nulla fuperbia confuluntijsquos filios uo cant,magnafuainiubendo authoritate, magnailloru

in obtemperando uoluntate, Conuenfuntautem diet tempore extremo de fuis quifcp habitaculis, dum adhuc ieiuni funtadaudiendu illum patrem , amp;nbsp;conue# niuntad Angulos patres audiendos terna utminimÃ» hominum millia: nam etiammulto numerofiores fub uno agunt.Audiunt autem incredibili ftudio,fummo filentio,affcamp;iones animorum fuorum, prouteos pe# pulÃ§rit differentis oratio,uelgemitu,uel fletu, fedmo dedo amp;nbsp;clamore Â«acuo gaudium fignificantes. Cor# pus deinde reficitur, quantumfaluti amp;nbsp;falubritati fat eft coercente unoquotyconcupifcetiam, ne fe profun dat uelinea ipfa quÃ¦ prÃ¦fto funtparca amp;nbsp;uiliffima. Ita nonfolum a carnibus amp;nbsp;uinoabhinent pro fuffici# entiadomandarum libidinum,fed ab his etiam quÃ¦ tanto concitatius uentris amp;nbsp;gutturis prouocantappe citu,quanto quafimundiora nonnullis uidentur, quo nomine folet turpe defiderium exquifitoru ciborum quod Ã carnibus alienumeft ridicule turpiter^defen di.Sanequicquidneceffario uiÃ¢uiredundat,nam re# dundatplurimum ex operibus manuÃ» amp;nbsp;epularum, reftridione,tanta cura egentibus diftribuitur, quan# ,ta non ab ipÃ¼s qui diftribuunt comparatum eft. Nul# Io modo nanep fatagunt uthÃ¦c fibi abundent,fed om ni modo aguntut non apud fe remaneatquod abun# dauerit,ufqucadeÃ³ ut oneratas etiam nauesinea loca mittantquÃ¦ inopes incolunt. HÃ¦c prolixius fortaffis ex Augudino quam decebat hifee noRris inferuimus de antiquorum Anachoretarum amp;nbsp;Coenobitarum ui ta,fed uolui utobiter ex tjs Ã¦ftimares quam probe ma' foribus fuis noftri reipondeant monachi, quibus nil aliud in oreeftquam patruuita ,regulÃ¦ amp;nbsp;exemplu.' Nuncredeo. Aegyptioru exemplum fequutifunt amp;nbsp;aliarum

ET Sâ¢VLAC H. ERRONÃA, CA P.-XUI. $6 aliarum nationum homines , unde multis in locis eK truda funtcÅnobia,hoc eftÃ¦diculÃ¦ fine tabernacU. .la in quibus Ã bonis, communibus uiuebatur impend fis,GrÃ¦ci enim xoivÃ³^iop coenobiumappellarunt con. tuberniumin quo in commune uiuitur, nimirumÃ uitx fortunarum^focietate,Tandemuero coeperurit in cÅnobrjs illis terfioracoli ftudia,artium uidelicet ac difciplinarum,utconieamp;ari licet uel ex nonocap. n lib, hifto. Ecclef, amp;nbsp;exodauo cap, eius libri quem nuper feripRDe fundioneEpifcoporum.Habebatur praecipue in iftis amp;nbsp;pauperum amp;nbsp;infirmorum cura. Vnde nimirum illud manauit didum uetus , Mo^ nafteria monachorum,funt difciplinarum pietatiscp fcholÃ¦ amp;nbsp;pauperum xenodochia,Ex monafterijs pro dieruntmulti uirieruditi eccleharum dolores amp;nbsp;epL fcopi,morum candore 86 literarum uaria fcientia cla^ ri , Id quod principum uirorum nobilium ac popu^ larium animos adedcommouit, utopes ampliffimas monafterrjs certarim affunderent, Pulchrum enim amp;nbsp;f)ium uidebatur pietatis ftudia iuuare,fine quibus re= igio incolumis effe nequit, Pulchrum amp;nbsp;pijffimum uidebatur amp;nbsp;pauperum fubuenire inopiÃ¦, quos tantopere fuis commendauit dominus. Quis non pro^ baret fanda hxc inftituta t Quis non laudaret eo:s rum pietatem, qui fuas facultates ad rem amp;nbsp;fandam amp;nbsp;eccleÃ¼Ã¦ perutilem , contulerunt^Sed quidfequua tumeftcReligio peperit diuitias amp;nbsp;filia deuorauit ma trem, id eft opes pepulere pietatem amp;nbsp;induxerunt luxum, Negledaautem pietas errorilocum aperuit, error uero omnia fuperftitione oppleuit, fuperftitio denique bonas literas oppreffit, pro'que his barbae riem planrauit,Luxus pauperibus ualedicere,egenos

DE ORIG. CVLTVS DIVORVM negligere,equifones amp;canum magiftros conducere, palatiaextruere,aulas regiasinftituere,Alcinoify hor tos adornare docuit,QuÃ¦ fanÃ©, utnihil addaturpius, in omibus fÃ¦culinoftrimonafterijs uidere licet.Qua: ftus eft magno animi dolore de his ante annosquae dringentos Bernardus ad Vuilhelmum fcribesabbae tern, cu tarnen illius tepora noftris collata uideripote rantapoftolica.Innoftris etenim Coenobiis ita corrue pta funtomnia,utnon poffintfieri corruptiora.Incre uit enim adfummum iniquitas corum,Quid quod ex illis ip fis hodie potiffimÃ¼ oppugnantur pietatis amp;nbsp;boe narum literarum ftudia t Ex illisprodeuntquipopu. Ium domini plus quam Aegyptiaca feruitute premut. Atqui corruptio tanta plumbeo quod dici folet pede, amp;ncfcio qua fub pietatis fpecie in ecclefiam ChriÃi irrepit.

muocatto dcmfupcrftitio circa diuorum cultum, deinde error tum Diuo Circa idololatriam receptuscft.Pleri$enim intcntios rura, nbsp;nbsp;nbsp;ne,quod dici folet, bonafecerutquicquid hic fecerat.

Et principia fucruthuiufmodi ut uix potuerint aquo quam culpari.Nam initio cum Funeftas clades, latro# cinia fÃ¦ua,amp; parricidia exceranda perpeti cogeretur fandiorum ecclefia,qui paulo cordatiores erant, occis forum corpora fepeliebant, fepultis^inftituÃ©bantan nuas memorias,non ad cultumquideillas, fed ad mes moriam coftannÃ¦ eorum atq; uiÃ¢oriÃ¦,adanimanda pauitantium pedora,denicB ad fignificandamcorpos ris refurredionem, qua cofirmati fideles, uitam afper narentur caducam, amp;uitam eligerent hac multo po# tiorem,qua nue, (in fpe refufeitatioriis depofito cadas uere)fruantur fandi dei martyres, His iungebardeus amp;nbsp;rex

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. Xin. 57 amp;rexmartyrum Chriftusmiracula,nonutillis inufe taretnos ad cultummartyre, fed ut fidei amp;nbsp;doÃ¢rinÃ¦ confeHÃ¦ teftimonium ferrent,deindeut immortalitas tem occiforum teftarentur, poftremo ut fimili gloria fe quoq; coronandos fperarent, qui propter nomen Chriftimori quam uiucre magiseligerent.HÃ¦c amp;nbsp;his fimilia in factis conucntibus inculcabantepifcopi,amp; adconftantiam amp;nbsp;ad martyria facienda exhortabans turauditores.Idquodin cap, 6. etiam attigimus,ubi ex Eufebio quaedam de beato Polycarpo epifeopore^ tulimus. Ifta ueronemodamnarepotuit, nccp ho. die 0 fiant damnaripofTunt. Sandis enim dum uiue= tentin terris,tanqua organis amp;uans(uerbis Auguft. utor) ad omnia bona opera ufus eftfpiritus fandus. Quod n paterna ucftis amp;annulus,acfiquid huiufmo di,tanto charius eftpofteris, quaro erga parentesma. ior extitit affedus,nullomodoipfa fpernedafunteors pora, quaeUtity multo familiarius atep coniundiusfy quaelibet indumentageftamus.Haecenimnonadors namentum uel adiutorium,quod adhibeturextrinfc cus, fed ad ipfam naturam hominis pertinent, Vnde ^antiquorum iulorum funera officiofa pietatecura ta funt ^exequiÃ¦celebratÃ¦ amp;nbsp;fepultura prouifa, ip= fi^cumuiuerent hrede fepcliendis fuis corporibus filijs mandauerut. Et Tobias fepcliedomortuos Deu promeruiffe,tefte angelo commendatur.Ipfe quoque dominus die tertio refurredurus religiofÃ¦ mulieris bonumopusprÃ§dicat prÃ¦dicandÃ»^comendat,quod unguentum prcciofum fuper membra eius effuderit atephoc ad eumfepeliendum feeÃ«rieklaudabiliterÃ¯n euangelio commemorantur,qui corpus eius de cruce acceptum diligenter atty honorifice tegendum fepe.

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVMquot; hendumfycurarunt. Verum iftÃ¦ quo$ authoritates non hoc admonent quod iniit ullus cadaueribus aut aridis ofTibus fenfus autdiuinitas, fed ad dei ^puiden^ tiam,cuiplacentetia talia pietatis officia,corpora quo que mortuorum pertinere fignificant, propter fidem refurreamp;ionis aftruendam. Attame ex initijs illis mo^ dicis nihil^ fuperftitionis habentibus,error fuppullu lauit,undetandem erupit religionis purÃ¦ pernicies. Nam Aurei,Auguftinus inlib, deCura pro mortuis gerenda ad Paulinum, Si nonnulla religio eft,inquit; utfepeliantur corpora fandorum, non poteft nulla ef fe quando ubi fepeliantur attenditur, Difputat autem in eo libro,Vtrum profit cuiq; poft mortem,quod cor pus eius apud fandi alicuius memoriamfepeliturfEt incapite 4,Non ob aliud,ait, uelmemoriÃ¦ uelmohit menta dicuntur ea quÃ¦infignita fiunt fepulchra mor Impietatis tuorum,nifi quia eos,quiuiuentium oculis morte fub uerÂ£4c e =tradi funt,ne obliuione etiam cordibus fubtrabatur, ruditionis in memoriamreuocant amp;nbsp;admonendo faciunt cogita iuftf pefÃ¤ri.Nam amp;nbsp;MemoriÃ¦ nomen id manifeftiflime oftens fra lues, dit,amp; Monumentum eoquod admoneatmente, nun cupat. Propter quod amp;nbsp;GrÃ¦ci AvxiuÃª'op uocant,quod nos memoriamfeu monumentum appellamus : quoa niam lingua eorum memoria ipfa qua meminimus, p.vH^H dicitur, Cumitaq; recolit animus ubi fepultum fÃ®tchariffimi corpus,amp; occurrit locus nominemartyr ris uenerabilis,eidem martyri animamdiledam coma mendat recordantis amp;precantis afFedus, Tantu Aufe guftinus. Ex quibus uerbis ultimis potiffimum uidea re licet quo tandem recideritres, Expofui quid hade^ nus faditatum Htapgsapud martyrum memorias, amp;nbsp;quare illas extruxerint fandi; nunc uero audis quid de illis

ET-sIMVLACH, ERRONEA. CAP, XHL ,8 deillis difputari coeperit, amp;nbsp;quod ipfelocus iam dica^ tur uenerabilis ,imo quod addatur commendatio amp;nbsp;pratio martyrum mortuorum ytanquam patronoru, pro defundis, Difertis enim uerbis paulo ante hÃ¦c di cit,NonuideÃ´quÃ¦funtadiumenta mortuorum, nid ad hoc,utdum recoluntubi fint pofita eorum quos di Itgunt corpora,eifdem fandis illos tanquam patronis fufeeptos apud dominum adiuuandos orandocom# gnendent.

PrÃ¦terea coepere Chriftianorum facra fuper cor. pora ceu fuper dominica menfa celebrari. Coepere amp;nbsp;olla cxliumari trasferri^,amp;in urnas fiue tumbas con di aureas amp;nbsp;reponi in Oratoria,AdhÃ¦c accurrebant undiq; populorum caterux,uifis^ amp;nbsp;auditis uirtuti. bus,quas apudcorpora fandorumoperabatur domi. nus,plus nimium mirabatur fandos. Quibus deinde fadis amp;nbsp;exemplis magni nominis uiri uenerationem diuorumpropugnarunt,Nam S,Hieron,contra Vi. gilantium difputans in liÃ¦c uerba fcribit,Male facit er go Romanusepifeopus,qui fuper hominum mortuo rum Petri amp;nbsp;Pauli,fecundum nos offa ueneranda,fe. eundum te uilem puluifculum,offert domino facrifi. cia,amp;tumulos eorum Chrifti arbitratur altaria. Ergo facrilegi fumus quando apoftolorum bafilicas ingre. dimur. Sacrilegus fuit Conftantinus imperator, qui fandas reliquias AndreÃ¦,LucÃ¦ amp;nbsp;Timotlieitranftu. lit Conftantinopolim, apudquas dÃ¦mones rugiunt? Sacrilegus dicendus eftnunc amp;nbsp;Auguftus Arcadius, qui offa beati Samuelis longopoft temporede ludÃ¦a tranftulitin ThraciamCOmnes epifcopinonfolum fa crilegi,fed amp;nbsp;fatuiindicandi, qui rem uiliffimam amp;nbsp;ci neres diffolutos in ferico Ã´Cuafe aureo portauerunt?

AdhÃ¦c Hieronymiana amp;nbsp;id pertinere uideri poterat quod ita legis in 8 cap. xx. libri Auguft, de Ciuitate dei,Miraculum eftquodMediolanifadumeft,cumil liceffemus, quando illuminatuseft cÃ¦cus, ad multon rum notitiam potuit peruenire, quia grandis eft ciuis tas,8Cibi erat tunc Imperator, amp;immenfo populo te=: fte res gefta eft, concurrente ad corpora martyru Pro tafq amp;nbsp;Gcruafij. Concurrebat ad corpora martyrum, ait,populus,his nimirum multo plus deferens uenera tionis quam conueniebat. Veru hic uulgi,qui nil moderati habet, mos eft,amp;euangelica hiftoria teftis eftui uente in terris Chrifto multo plures uidendi . Lazari quam iphus faluatoris gratia uenifTe in Bethaniam..

lam amp;nbsp;Hieronymus in eadem illa contra VigilanÂ« tium Criminatione, contendit, Diuos omnino orare pro nobis. Sic enim argumetatur,Dicis in libello tuo, quoddumuiuimus mutuo p nobis orare pofTumus, poftquam autemmortui fuerimus, nullius fit pro alio exaudienda oratio, prÃ¦fertim cum martyres fuifan^ guinisultione obfecrantes,impetrare non quiuerut. Siapoftoli amp;nbsp;martyres adhuc in corpore coftituti, pof funtorare pro exteris,quando pro fe adhuc debentef fe folliciti,quanto magis poft coronas uidorias amp;tri^ umphost Vnus homoMofes impetrat Ã deo ueniam fexcentis milibus armatorum : amp;nbsp;Stephanus imitator domini fui,et primus martyr in Chrifto,properfequu toribus ueniam deprecatur,etpoftquam cum Chrifto elle coeperint minus ualebanttPaulus Apoftolus du^ ccntas feptuaginta fex fibi dicit in nauianimas codons natas,amp;poftquarefolutus effe coeperit cum Chrifto tuncora claufuruseft, amp;'pro his qui in toto orbe ad fuum euangelium crediderunt,murire non poterit:

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XHT. $9 Ex Ill's autÃ«fÃ¦culum pofterfus collegitDiuos om. ni'no ut opitulatores in omnibus neceffitatibus eile in uocandos. Ipfis itacpextruxerunttempla,pofuerunt aras,confecrarunt ftatuas,inftituerunt facerdotia,fe= fta amp;nbsp;huius generis fuperftitiofas obferuationes innu meras,inereuit^ progrediendo fuperftitio, ut tandÃ« amp;nbsp;feipfam uicerit amp;nbsp;nihilhabuerit difcriminis ab im. pietate Gentili. Gentes enim,quemadmodu fuperius expofui,non aliud putabantefe deum,quam prodef. femortalibus Vnde frugum, uini, legÃ¼ authores pro dijs colebant:uenerabantur ipfas quoq; belluas, ficut Arabes amp;nbsp;Aegypti), Romanianferem Capitolinum, Chridianiuero quia fenOmus nos adobrui beneficio^ rumfine miraculorum frequentia, hoc eft, quia uidi. mus quofdam morbis fins leuari apud martyrumturn bas,amp;quofda impetrate, quod in nomine Deorum fibi petierantconcedi,ideo deDiuis tanquam ipfis bo norum collatoribus,amp;uelutide Dijs quibufdam opi. nionem concepimus,atq;ade0 8Cdiuinis honoribus il los fumus profequuti. nbsp;nbsp;Coepit amp;nbsp;increuit hoc maliÃ¯

eopotiffimum tempore, quo pax amp;nbsp;tranquillitas red# dita eccleftjs,ardor fideiremififTct amp;nbsp;ftudium faciendi martyrij deferbuilTetttum enim fecurius theologicarf ac philofophari quibufdam concedebatur. Olim cum grauis perfequutio pulfaret premeret^ Chrifto confe cratos,ardebatfides in Deum,amp;hÃ¦crefcindebatfu= peruacaneas difputationes amp;nbsp;animi phantafmata, E. gregie enim S,Iacob.apoft.Exploratio fidei parit pati entiam,inquit,patientia autem abfoluitopus,adeÃ³ut abfoluti fimus omnibus partibus,amp;nullatenus dimi^ nuti, lam 80in illa pace ecclefiarum,cum externiho. ftes perfequidenjffentÂ» oboriebantur bella inteftinaÂ»

0gt;.DEORIG CVLTVS DIVORVMi cumc Momnibus negotium faceret Arrius primu, de^s inde Aetius,hinc Eumonius, poftea Macedonius, amp;nbsp;poft illos Neftorius, Euthyches amp;nbsp;multi alq prauis do gmatis euangelij fynceritatem deprauantes, paucifTi^ mi erantinter antiftites religionis, qui populi fuperfti tioneobferuata herbefcÃ«tem errorem falce diuini uer^ bi demeterent, aut quid ex talibus inites aliquando pronenturum expenderent, Irrepfit itac, non intelle= dus neep obferuatus in ecclefiam diuorum inuocatio amp;nbsp;cultus,eundo^per temporu fucceffiones uircs ac# quinuit,amp;idola cum idololatria poft fe traxit. De qui bus fuo loco difpurabitur.

Dolores quofdam prifcos meminiffe orationis diuo, rum in cÅlo pro nobis,fed ideo neep inuocationem ne 'que cultum illum qui hodie in ufu eftiUclprobaffe uel 'tradidiffe. Cap. XIIII.

quamuis errori maximo occaGonem de# derintquorundam dodorum amp;nbsp;fandorum ^^^^iliominÃ» feripta , confiÃ¢t tarnen uel ex ipfor^ teltimonijs,neq; tenuiffe ne$ tradidiffe talem diuoru inuocationem amp;nbsp;cultum,qualem liodie obtrudunt ec clefiÃ¦,qui patrum fcriptaiaditant,CrediderÃ»t illi des fundos fandos, hoc eft animas beatas adhuc in codÃ© nobifcum corpore amp;in eademcharitate uerfari: uns de ex humanitatis affedu collegeratillos de falute no ftra follicitos efre,atq;ideopro nobis fratribus fuis ora re apud domina,perinde at$ hic in terris mutuis pre cibus nos domino commendamus. Interim uero non. docueruntquiequam uel ab illis beatis fpiritibus pete re,uel in illos ullam fiducia collocare, itaq; ueneratios nem amp;nbsp;charitate illorum^ non inuocatione amp;nbsp;cultum â¦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tradiderunt.

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP. XIIIT. Go tradiderunt, Crediderunt enim omne auxilium no Ã creaturis fed Ã deo petendum,hunc folum inuocandu amp;nbsp;colendum, in hunc omne fiduciam amp;nbsp;fpem noftrz collocandaeffe.Illi ijdcm patres miraculoru hue uirtu tum operationes nondiuoru fed dei potentiae tribue^ runt,faamp;ascp credideruntad tefiimoniu dandum doi trinae ueritatis.Solus Hierony,quÃ¦dÃ¢de offiumuir^ tutibus amp;nbsp;reliquiarum ueneratione confidentius, amp;nbsp;Ã» dicere phas eft,imprudentius effutiuit,

ScripÃ¼t fane ad Cornelium fandus dei martyr Cy CypriÂ« prianus lib,epift,i,epift, i,Memores noftriinuicem fix ??/lt;$' mus,cocordes atepunanimes utrobiq;, p nobis femp oremus, preffuras amp;nbsp;anguftias mutua charitaterelex uemÃ¼s.Ãtfiquis hincnoftru prior diuinÃ§ dignationis celeritateprÃ¦celTerit, perfeueret apud Deum noftri diledio, pro fratribus amp;nbsp;fotoribus noeris apud mifex ricordiam patris non ceffet oratio Verum idem ille' in fermonede Lapfis, manifefte dicit, Solus dominus mifereripoteft. Veniam peccatis quÃ¦in ipfum com2 miffa funt, folus illepoteft largiri, qui peccata noftra portauit, qui pro nobis doluit,qirem Deus tradidit pro peccatis noftris.Homo deo elTenon poteftmaior, nec remittere aut donare indulgentia fua feruuspo* tefl,quodin dominum delicto grauiore comiffum eft, neadhuclapfo amp;nbsp;hoc accedatad crimen,finefciat e(Te pra^didu, Maledidus homo quifpem habet in hornis ne Dominus orandus eft,dns noftrafatisfadioe pla= canduseft,quinegantem negare fe dixit,quiomnein diciu de patrefolus accepit.Addit his protinus,Tama etÃ Opera iuftorum multum ualeant apudiudicem, attamennon flatim de diuinÃ maieftate concediquod fuerit humana pollicitatione promihum. Quid, inÂ»

DE ORIG. CVLTVS DIVORVM quitjuftius NÃ³Ã©,qufcumrepleta effet terra peccatis, foins inuentus eftiuftus in terris^Quid glorionus Da nidetQuid ad facienda martyria in fideifirmitate ros buftius fin dei dignatione felicius fqui toties amp;nbsp;cum confligeret uicit,amp; cu uinceret fuperuixitfQuid lob in operibus promptius,in tentationibus fortius,in do lore patientius,in timore fubmiffius,in fide ueriust nechis tarnen fi rogarent conceffurumfe deus dixit. Namcum Ezechiel pro delicto populi deprecaretur, Terra,inquit,quÃ¦cun$peccauerit mihi utdelinquat delidum,extendam manu meam fuper ipfam, amp;nbsp;ob# teram ftabilimentum panis,etimmitta in eam famem, amp;nbsp;auferam ab ea hominem amp;nbsp;pecora.Et fi fuerint tres uiri qin medio eius Noe,Daniel amp;nbsp;Iob,nonliberabut filios neque filias,ipfi folifaluierunt,Adeo non omne quod petitur in prxiudicio petentis fed in dantis arbi trio eftmccquicquam fibi ufurpataut uindicathuma na fentcntia, nifi annuat amp;nbsp;cenCuradiuina. Etpaulo poft, Contraeuangelium facere non poffunt,quide euangelio martyres fiunt . Nemo, fratres dilediffimi, infamet martyrum dignitatem, nemo eorum glorias deftruat amp;coronas.ManetincorruptÃ¦ fidei robur in# colume, nec dicere aliquidautfacere cotra Chriftum poteft, cuius amp;nbsp;fpes amp;nbsp;fides 86uirtus amp;nbsp;gloria omnis in Chrifto eÃ¦Hxc omnia leguntur apud Cypriani, Igiturfifolus poteftlargiri ueniam dominus,fi feruus donare non poteftindulgentia fua quod in dominum deliÃ©to comiffum eft, fimaledidus eft qui fpem fuam collocatin homine, fi dominus no creatura orandus, fi non in arbitrio petentis fed dantis ftarquod petitur, fiiuftiffimife folos liberant 86no filios fuos aut filias, fi denity martyres contra Chriftum nil dicunt 86nil fa ciunt,

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XriTL Gl tiunt: quantulumobfecro illud eft quod ex authors tÃ¤te S. Cypriani pro dogmate fuo de Inuocatione amp;nbsp;cultu deorum proferrepoffuntfVideri profeamp;opote rat id didi aut fententiÃ¦ ad Cornelium optimouiro iam cliaritate amp;nbsp;humanitate feruentiexcidite uerius quam pronunciatum effe ut dogmati nouo daretprin cipium.

AuguPinus in libro de Paftoribus cap, 8, iÃ¯c fcri= AugufÃ¤lt; bit,Suntetiam Montes boni,Leuaui oculos nieos in nus. montes:unde ueniet auxilium mihi.Etuide quia non mmontibus tibi fpes eft,AuxiliÃ», inquit, meum Ã do^ mino qui fecit coelum SUterrd. Noli putare iniuriam Facerete montibus fandis,quando dixeris, Auxilium meum non in montibus , fed Ã domino qui fecitcÅlÅ amp;nbsp;terram.IpGmontes hoc tibiclamat. Mons erat qui clamabat,Audio in uobis fchifmara fieri, ut unufquif que ueOrÃ» dicat,Ego fum Pauli, ego Apollo, ego Ce:: phÃ¦,ego autemClirifti. Leuaoculos iniftum monte, audiquiddicat,^ in ipfo remaneas.Audi etiam quid fequatur, Nunquid Paulus crucifixus eft pro uobist Ergo poftquam leuaucris oculos tuos in montes, un. de uenitauxiliumtibi,id eftin authores fcripturarum diuinaru, attende omnibus medullis fuis omnibus oL Fibus clamantem,Domine quis fimilis tibirut fecurus fine ulla iniuriamontium dicas, Auxiliu meuma do^ mino qui fecit coelum amp;nbsp;terram. Non folum tune tibi non fuccenfebunt montes, fed tuncamabÃ»t, tune ma gis fauebunt.Si in ipfis fpem tuam pofueris, contrifta buntur, Angelusmulta diuina ÃªCmira oftendens ho= mini,abhomine adorabatur, tanquam leuantemocu los in montem,ait ille fe reuocans ad dominum,Noli, inquit, facere, illum adora. Nam ego conferuus tuus

firm amp;nbsp;fratrum tuorum,Hts quid obfecro dici poterat planiusrOmneauxilium Ã Deo eft,amp; hic in omnibus difficultatibus inuocandus eft,Si fpem tuam in deum ponis, amant te fandi, fi in ipfis ponas fiduciam con# tricabuntur. Vis ne apertius aliudC

Idem contra Fauftum ManichÃ¦um,fie dicit, Po^ pulus CliriCianus memorias martyrum religiosa fo^ lennitate concelebrat,et ad excitandam imitationem, amp;nbsp;ut meritis eorum confocietur atq; orationibus adiu uetur:ita tamen utnulli martyrum,fed ipfi Deo mar# tyrum,quamuis in memorias martyruconftituamus altaria. Quis enim antiCitum in locis fandorum cor= porum affiCens altari,aliquando dixit,Offerimus tibi Petre autPaule,aut Cyprianetfed quod offert, offer= tur deo qui martyres coronauit,apud memorias eoru quoscoronauit,utex ipforum locorum admonitione maior affedus exurgat, ad acuendam charitatem,81 in illos quos imitari pofrumus,amp;in illu quo adiuuans te posumus,Colimus ergo martyres eo cultu diledio nis amp;nbsp;focietatis,quo amp;nbsp;in hac uita coluntur fandi hos mines dei,quorum cor ad talem pro euangelica ueri# tÃ¤te paffionem paratumeffe fentimus, Sed illos tanto deuotius quanto fecurius poft incerta omnia fupera^) ta,quanto etiam fidentiore laude prÃ¦dicamus, iam in uita feliciore uidores q; in iCaadhuc ufque pugnans tes. At illo cultu,quiGrÃ¦ce Latria dicitur, Latine dfe ci uno uerbo non poteft,cum fÃ®t quaedam proprie dix uinitati debita feruitus,nec colimus,nec colendu doa cemus nifi unum Deum,Cum autem ad hunc cultum pertineatoblatio facrificij, unde idololatria dicitur cor rum qui hoc etiam idolis exhibet, nullo modo tale aliquid offerimus,autofferendum praecipimus, uelcui^ quam

ETSIMVLACH. ERRONEA. CAW XIIIT. 61 quam martyri,uel cuiquam fand* animÃ§,uelcuiqÃ¹a angelo:amp;quifquis in hunc errorem delabitur,corri. pitur per Tanam doarinam,Ã»ue ut corrigatur, hue ut caneatur,Ipfienim fandi uel homines uel angeliexhi berifibi noluntquod uni deo deberinorÃ»t. Apparuit hoc in Paulo amp;nbsp;Barnaba, cum cÃ³moti miraculis quÃ¦ per eos fada funtLycaoni ]tanquadijs immolareuo= luerunttconciffis enim ueftimentis fuis,confitentes et perfuadentes fe deos noneffejifta fibi fieri uetuerunt. Apparuit amp;nbsp;in angelis ,Ã»cut in Apocalypfi legimus angelumfe adorari prohibentem ac dicentem adoras torifuo,Conferuus tuus fum amp;nbsp;fratrumtuorum, Ifta fibi planÃ© fupcrbifpir itus exigunt, diabolus amp;nbsp;angeli cius,ficutper omnia templa amp;nbsp;facra Gentilium,Quo tum fimilitudo etiam in quibufdam fuperbis hominis busexpreffa eft,(icutde BabyloniÃ¦quibufdam regis bus memoriÃ¦ comendarum tenemus, Vnde fandus Daniel accufatores ÃCperfequutores pertulit,quod re gis Ã¦dido propofito, ut nihilÃ quoquo deo peteretur, niÃ¼arege folo,deumfuum,hoc eft, unum amp;.uerum deum adoraredeprecarrcp deprehÃ©fus eft* Etreliqua* In his primumobferuandum cÃ«feo quod dicit,Popu= lum Chriftianum memorias celebrare martyrum ad excitandamimitationem, amp;nbsp;ut eorum meritis, id eft, perpetuae uitÃ¦ poft uidorias confociemur. Deinde quamuis addat. Et ut orationibus adiuuemur:mox ta menfubiungit,Non ponimus martyribus altaria,nec efferimus illis facrificia. In ixlib de Ciuitate dei cap, lo idipfum fignificatius exponens fcribit, Gentes dqs fuis amp;nbsp;templaÃ¦dificauerunt,amp; ftatuerunt aras,amp; fas cerdotes inllituerunt,^ facrificia fecerunt. Nos autÃ« Martyribus noRris non templa, ficut Dqs,fedmemoa q 2

fias Geuthominibus mortuis, quorum apud deum ui uuntfpiritus,fabricamus.Nec ibi erigimus alraria, in quibus facrificemus martyribus,fed uni deo amp;nbsp;marty rum amp;nbsp;noftro facrificiumimmolamustad quod facritii cium,(icuthomines dei, qui mundum in eiusconfefg fione uicerunt,fuo loco amp;nbsp;ordine nominantur, noN TAMEN a facerdote q facrificat INVOCANTVRgt; Quia Dei facerdos ehnon illorumJpfumuerofacriÃ Cium eft corpus Chrifti,quodnon offertur iphs, quia hoe funt amp;ipfi.Et diferte in praetenti dicit, Colimus martyres cultu dilectionis ac focietatis, quo amp;nbsp;in hac uita coluntur fandi dei homines.Quibusuerbis nihil poteratadrem noftram aliud dici appofitum magis,. Praeterea, Nec colimus nec colendum alium, inquit, docemusquam unum deum,cultu uidelicctlatrirc.Et: moxoltendit facrificia pertinere fub tituluJatrte, un^ dÃ¨manifeRum fit folideo facrificandum eiTe. Conftat autemorationes facrificia elTe fandorum: colligimus ergo orationes uni deonon dicis immolari,lioc cft,fo Ium deumauerereligions amp;nbsp;no diuos inuocari. Huc pertinetquod mox adqcitur, Sandiuel homines uel angeliidfibi tribuinolutquoduni Deo deberi norut. Hincenim concludimus nolle illos preces amp;nbsp;inuoca. tionemnoRram. Superbi amp;nbsp;diabolici fpiritus id fibi ufurpantquod folius dei eft. Ergo ut Daniel noluit quicquam ali ullo poftularc prÃ¦ter quam Ã folo deo: ita religioRomnes,omnibus creaturis contemptis,fo. Ium in precibus fuis deum uocabunt, a folo uota cor* DeMird^dis fui poftulabunt, culiscirca nbsp;nbsp;De Miraculis ad memorias martyrum reditis,idem

memorias AuguRinus Iib,de Ciuit.deh2.cap.8.poftquamcom martyrum plurarecenfuiffet Rgna,tandem concluditgt;Poftrcmo frfamp; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;propter

ETSIMVLACH. ERRONEA. CAP. Xlin. 6; propter quodomnia ifta dicuntur a nobis in eum,qui afeenditin cÅlÃ»cum carne, in qua refurrexerat,creâ diditCmartyr uidclicet Stephanus ) amp;nbsp;ideo per eu tana ta fiunt,quia pro ifta fide animam pofuit.Etin fequen ticapite9.Cui,inquit,nifiifti fidei atteftantur illa mi. racula in qua prÃ¦dicatur Chriftus refurrexiffe in car, ne amp;nbsp;intÅlum afeedifie cum carnerNam amp;nbsp;ipfi mar. tyres huius fidei martyres,id eft,huius fideiteftes fue. runt,huic fideiteftimonium perhibentes, mundiÃ¯ ini. miciffimum amp;crudeliffimum pertulcrut, eum^non repugnando,fed mcriendo,uicerut. Pro ifta fide mor tui funt,quihÃ¦cÃ domino impetrarepoffunt,propter cuius nomenoccifi funt. Pro hac fide prÃ¦ceffit mira eorum patientia,utin his miraculis tanta ifta potential fequeretur.. Audis,opinor, diuinÃ¦ potentia? afcri. bimiracula circa memorias martyrumÃ¦dita, Audis, illa a deo non inhoedeOgnata elle, ut ueloffa fando. rumueneraremur,uel nomina fandoruminuocare. mus,fed ut euangelio Chrifti crederemus,cuihÃ¦c ad. hibita funtteftimonia.Congruut cum his quÃ¦ de Mi. raculisapoftolorum legimus in Adis Apoftolicis. Ibi enim Petrus amp;nbsp;loannesafcenduntin templum oratu, ri deum et doduri populum,uidentautemadpoitam iacere miferabilem quendam claudum, quem mox in nomine lefu Chrifti reftituunt ac morbo liberant. Hoc timui atque populo innotuit,adfunt frequentes, mirantur,imminentapoftolis, amp;hos tantum non,ut uiuentes deos; adorant : Petrus uero. ViriIzraelitÃ¦, inquit, quid miramini fuper hoc, aut nos quid intue. mini, qualinoftra uirtureaut pfetate effecerimus ut hic ambularettDeus Abraham, Ifaac amp;nbsp;lacob, deus patrum noHrorÃ¼ glorificauit filiumtuum lefum, que:

uos coram Pilato negaftis,amp;c,Principio plebis errore remonet Petrus,deinde prÃ¦dicat Chriftu. Cum enim cerneret (ibitribui Ã plebeomnemÃ¦diti miraculiuir^ tutem,in primis mentes illorumÃ fe ad Chriftu cduer^ tit. Et quia duo funt Virtus nempe amp;nbsp;Meritum,qufÃ© bus hoies permotidiuis et magnis alias hominibus res tribuimus diuinas,ideo utraq; in prÃ¦fenti remonet amp;nbsp;cum indignatione quadÃ¤ dicit, Quid miraminifuper hoc ant nos quid intuemini,^^/c/ife/W'aMr/rtmGua Tre, amp;.amp;/xKoc7'/7rifi^aTamp;/jauTop,qua(i ppria potentia nohro'ue merito feu pietate effecerimus uthic ambularetfHic per fubiedionem intelligendum eft, NeutiquÃ¤ ita ha# bet Na mox fubdit quomodo res habeat,Deus Abrasa ham,Ifaac amp;nbsp;Iacob glorihcanit filium fuu lefum, que uos tradidiftis Fallunturitaq; omnimodo quimiraca lorum operationem,uel meritis uel uirtuti fandorum tribuunt,autqui ex miraculis olim per deum uel fan^ dorum uelangelorum minifterio patratis , colligunt dinos amp;nbsp;angelos inuocandos at$ colendos elle ut opi tuIatores.Similis locus eft in Adis cap, 14, quem nos 3,Comenta,libroin AdaÃ¦dito copiofe tradauimus. Ex illis autem conftat miracula amp;nbsp;uirtutes a deo, ad memorias martyrum, ideo fuiffe exercitas, ut ani.I miinfideliumconuerterentur ad Chriftum, amp;nbsp;ut fide les infirmiores intelligerent teftimonium, fide accom feffionem martyrum fanam efre,prÃ¦terea fpiritus eo^ rum uiuere apud deum in gloria,ut nttradatifuerint in hocfÃ¦culo ignominiofe, Conftat ite fandos patres non fuiffe confortes eius erroris,qui hodie Ã Pontifia cijs de Inuocatione amp;nbsp;cultu diuorum irreligiofe defen ditur.

ET SIMVLACH . ERRONEA, C A-Pr XV. amp;4 Excutitur fanamp;iAuguftini opinio de orationibus fan,i ftorum in cÅlo amp;nbsp;eorum patrocinio. Cap. XV.

Am quod beatus AuguÃinus opinatur anfa Imas iuftorum in cÅlis orare pro nobis, con^ ieduris.nullis argumentis aut feripturÃ¦ te,, ftimonijs probatagitur citra falutis neftrÃ¦ periculum amp;nbsp;fine iniuria uiri bene meriti,ea opinio Ã nobis ncgli gi poteft Nam quod putatillas de falute noftra follici tas effe,at$ideo deum orare pro nobis , aut falutÃ«no,, ftram illi commendare,id$ propter confortium ciuf^ dem corporis amp;nbsp;propter charitatem,quis non uideat illo corporis confortio,hocnon effici, utideo fint pro nobis folliciti amp;nbsp;anxtj,at$ex ea anxietate oret pro ui^ uentibus fanamp;irSi enim participarent nobifeu adhuc Sdnamp;in in infirmitatibus noftris noftris^ tangerentur affedicedo exue bus,follicitudine fcilicet,dolore ac corniferatioe,quo= runt affea modo perfeda effetipforu beatitudorde qua tamele= gitur,Abftergetdeus omnelachrymaab oculis eoru; amp;nbsp;mors ultra no erit,ne$ludus,neep clamor,ne$do lor critultratquia prima abierut. Et dixit qui fedebat in throno,Ecce noua facio oÃ¯a. Et dixit mihi, Scribe, quia hÃ¦c uerba fidelia funtet uera.Quod fi bÃ¦c uerba fidelia funt amp;nbsp;uera,certa amp;nbsp;indiffolubilia, nÃ«pe quod priorain futurofÃ¦cuto tranfeÃ»t, fi omnia noua fiunt, nonpoffunt pro nobis anxij effe fandi. Nam anxie= tas Sd foUicitudo dolorem habent, amp;nbsp;funtex eorÃ»nu= mero quÃ¦ hic dicuntur priora, Confortium fine com Comunto munio fandorÃ»nÃ³ in eo eft quod beatasanimÃ¦ adhuc fantloruÂ» nobifeu in infirmitatibus participant, fed in eo potius quod tam uiui^ mortui fanÃ©li,cociues fumus dei, fra trÃ¨s Chrifti, Oimmuneru dei participes, deifilij et coa heredes, Hocuero quid facitad ^batione eius quod

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM fandioratp nobis in cÅlodfti qui nÃ¼c uiuÃ»tin cÅlis cÃ¼Chrifto rege femel omnes affedus exuerunt et ob. liti priorum fruuntur nue fupremo bono. Hi uero pe regrinantur amp;nbsp;agunt adhucin exilio,fperanttame fe breui merito amp;nbsp;precibus Chrifti redemptoris ad con. fratres recipiendos in aeterna gloriam,quam,diffolui cupientes,gemitibus inenarrabilibus defiderant, charit^j nbsp;nbsp;nbsp;Quod ad Charitatem attinet beatorum fpirituum,

frncloru non dubiumeftquin animae defundorum faueant amp;nbsp;incÅb, beneuelint humano generi,maffe fuae amp;nbsp;coequali. bustuerum quia exuta carne totidamuiuut in uolun. tÃ¤te dei,nec quicquam amplius fentiimt reliquiarum carnis, amp;nbsp;quia palam uidenttantoperehomines diligi Ã¢ deo beneficetiffimo,qui filium fuum proprium illis conftituit 8C intercelTorem 81oratorem imo amp;nbsp;exora, torem in omnibus,id quod amp;nbsp;folius Chrihi gloriÃ¦ feri tiunt competere,gratulantur hoc nomine generi hir. mano,exultant amp;nbsp;in fÃ¦culafÃ¦culorum laudant domi ni philantropiam,intelligentes omnino nobis neque necefTarium efre,neq; fe decere,ut officium Chriftiad fe rapientes,pro nobis orent.

Atty utinam contigifTetbeatiffimo patri Auguftis no antagonifta aliquis in hac caufTa. ProcuIdubio exa exercitatus tandem feripfiffet amp;nbsp;certiorat puriora. Nam idem aliquando in ea fententia fixit,utexiUima# retcofenfum in euangeliu elTe ex nobis, hoc eft quod fidem illam quamhabemus prÃ¦dicato euangelio gra* tia deinon prÃ¦ueniretrfed certamine affiduo amp;nbsp;uarqs bellis exercitatus, melius fentire didicit, Nam in lib. de PrÃ¦deftinat.SanÃ¢orum cap.^.NoÃc pius,inquit, atcÃ humilis doctor ille fapiebat, Cyprianum beatifli. mumloquor,qui dixit in nullo gloriandumquando noerum

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XV. 6$ noftrum nihil fit. Quod ut oftenderet adhibuitApo# ftolum teftem,dicentem, Quid autem habes quod no accepiftitSi autem accepifti, quid gloriaris quafi non acceperisr'Quo praecipue teftimonio etiam couidus fum,cumfimilitererrare, putans fidem qua in deum crcdimus,nonefe donum dei, fed Ã nobis elle in no# bis,et per illam nos impetraredeidona,quibus tempe ranter amp;nbsp;iufte amp;nbsp;pie uiuamus in hoc fÃ¦culo,amp;c.Et fa ne fi uel fufpicaripotuiffet,quÃ§Ã pofteris exilia de ora tionibus beatarum in coelis animarÃ» opinionedcdu# da funt,'nonmemini(reteius,fatfcio,uel uerbo, maxi Mortuos me cum alias fe torferit mirum in modum in negotio ignorare ftatus animarum poft hancuitam, adeo utini^,cap. quid agat libriDe cura pro mortuis gereda aperte dicat animas in coelis fandorum noftris rebus neep hic intereffe ne. que quid hicagatillicnofe;Verba uiri fandi fi quis requirathÃ¦efunt,Si rebus uiuentium intereffent ani mÃ¦mortuorum,amp;ipfÃ¦nos, quando cas uidemus ah loquerentur in fomnis,utdcalqstacea,meipfum pia mater nullanode defererct,quÃ¦ terra mari^ fequuta eftutmecum uiuerct, Abfit enim utfada fit uita feli# ciore crudelior, ufqueadeo ut quando aliquid angit cor meum,metriftem filiumconfoletur, quem dilexit unice,quem nunquamuoluitmoefta uidere.Sed pro. fedo quod facer Pfalmus peffonat,uerumeft, Quo# niam pater meus amp;nbsp;mater mea dereliquerunt me,do# minus autemfufeepitme. Si ergo dereliquerunt nos parentes noftri, quomodonoftrisrebus amp;nbsp;curis inter funttSiaute parentesnon interfunt,qui funt alq mor tuorum quinouerut quid agamusquid'ue patiamur^ Ifaias propheta dicit, Tu es pater nofter. Quia Abra= ham nos nefeiuit amp;nbsp;Izraelnon cognouit nos. Sitanti

patriarch*quid erga populum ex his procreatu age^ returignorauerunt,quibus deo credentibus populus ipfe de illorum ftirpe promiffus cft, quomodo mortui uiuoru rebus atcpadibus cognofcendis adiuuandis^ mircenturrQuomodo dicimus eis fuiffe confultu,qui obieruntantequam uenirent mala,quÃ¦illoiuobitum confequuta funt, G amp;nbsp;poft mortem fentiunt quÃ¦cÃ»cp in uitÃ¦ humanae calamitate contingunt tAn forte ifta nos errando dicimus amp;nbsp;hos putamus quietos,quos inquieta uia uiuorum follicitatrQuid eftergo quod pqffimo regilofiÃ¦ pro magno beneficio pmifit deus, quodeffet ante moriturus,ne uideret mala quÃ¦uen^ turailliloco etpopulo minabatt Qu^deiuerba funt, HÃ¦c dicit dominus deus Izrael,Verba mea quÃ¦ audi fti,amp; ueritus es afacie mea cum audiftiquÃ¦ loquutus fumdeiftoloco, amp;quicommorantur ineo utdeferas' tur amp;nbsp;maledidio fitetconfcidifti ueftimenta tua amp;nbsp;fle uifti in confpedu meo amp;nbsp;ego audiui dicit dominus Deusfabbaoth. No fic, Ecce ego appono te ad patres tuos amp;nbsp;apponeris cum pace, amp;nbsp;non uidebÃ»t oculi tui omnia mala quÃ¦ ego induco fuper locÃ»iftum amp;qui commorantur in eo.Territus ifte dei cominationibus fleuerat,amp;fua ueftimenta confciderat amp;nbsp;fit omnium' malorum futurorum de properatura morte fecurus, quod ita requieturus effet in pace ut illa omnia non ui derer, Ibi ergo funtfpiritus defundorum,ubi non ui^ dentquÃ¦cÃ¼Ã§p aguntur auteueniuntin ifta uita homfe num,HÃ¦cAuguft.quiplanÃ© negatdefunctorum fpfa ritus beatos rebus noftris cognofeÃ«dis iuuandis^mi^ fceri:imÃ³ palam dicitiftos ignorare penitus quidaga^ turin uita hominum, Hocfi uerum eft, ut falfum elle nequit,quodÃ©facris feripturis probatur,fruftra profe

ETSIMVLACH . ERRONEA. CAR.XV. 66 Ã¢o nefcientium patrocinio comendatur uel mortuo* rum uel uiuentium falus ac neceffitas, fruftra credun tur orare apud dominum propter prÃ¦fentem neceffia tatem,qui nefciuntnos conRitutos effe in periculis ac necenitattbus.Atquierudiripoflunr,inquis,dcrebus noeris,ucl ab angelis , uel ab ijs qui Ã nobis ad iftos co cedunt, uel ab ipfo Deo. Verum cum hi modireuela* tionis in fcripturis nullibi tradantur, atq; ideo incertif fimi fint,Quid obfecro a certiffimis ad dubia conuerti mur:'Audis dodiffimum amp;nbsp;fandiffimum uirum Au* guftinum in haccauffa fibqpfinonfatisfecifre,quin imo ita fe torfiffe, uttandem cofelTus fit nefcire diuos res noftras,neep illos tangi ulla return noRraru cura amp;nbsp;follicitudine:Ã)inde nil peccaueris uel in ipfam pie* tatem,uelin fetuum dei AuguftinÃ»,fiÃ dubijs adcom pertiffima conuerfus,credasrequiefcete inDeo bea* tos fpiritus,amp; ChtiRum folumcauffam noRram age* re apudpatrÃ«,orarc at$exorare, qui folus inter Deu amp;hominem mediator patronus ac interceffor Ã Deo conftitutus cft.

Excutitur S.Hicronymiopinio de Saniorum patro, cinio amp;nbsp;precibus in cÅlo, de^ eorum reliquijs. Ca, put XVL

Enimus ad fcripta S. Hieronymiqui Ditio* i rum orationes pro nobis paulo confidentius tuet amp;nbsp;eccleÃ»Ã¦ obttudit,hac in te beato Au* guftino acrior. Mirandum uero uirum tantumhoc quicquid eft dogmatis de diuotÃ» pro nobis oratione uel patrocinio, ufqueadeÃ³ infirmis impofuifTe epiche rematis.Quis enim facile dixerit,eadem in cÅlis face* tefandos, quÃ¦ aliquando fecerunt in tertisC Atqui

nihil aliud dicit Hieronymus, neque alijs argumentis probat fandos in cÅlis orare pro nobis,Si,inquit,ora ueruntin terris,quanto magis poft coronas uidorias amp;triumphostSi ite Paulo in terris orantianimas do. nauitducentas feptuaginta fex,ccrtemulto plures do nabit oranti in coelis. Benefecit quidem dominus ho minibus fuper terram per minifterium amp;nbsp;propter pre ces feruorum fuorum agentium in terris,fed in quem finem obfecrotutuerbo amp;nbsp;dodrinÃ¦ miniftrorum ere deremus, CÃ¦terum miniftri omnes concordi dodris na tradiderunt folum deuminuocare in qualibufeue, neceffitatibus,DodrinaautÃ«de Orationibus fando, rum p nobisin alio fÃ¦culo,follicitatnos a deo amp;nbsp;fpem nonnullamin creaturas ponere fuadetjd quodextra contrauerfiamipfe etiam Hieronymus impugnauiu NamCommetario inEzech, cap, 14, luftitia iufti erit fuper eum,inquit,amp; iniquitas iniqui fuper eum com# morabitur Vnufquifq; peccato proprio morietur amp;nbsp;iuftitia fua faluabitur,fruftra^ dicuntludxi, Abrahz pater nofter,cumoperaAbraha non habeant, Quod hin aliquofiduciaeft,in folo domino cofidamus.Ma# tedidusenimomnis hornoqui fpem ponitin homine: quamuis fandi iÃ¯nt,quamuis prophetÃ§.Legimus,No lite confidereinhominibus.Etiterum , Bonu efteon. fiderein domino quam in principibus. Non in prind pibus tantumfÃ¦culi fed amp;nbsp;in principibus eedefiarÃ», qui fuas tantum animas fi iufti fuerint liberabut,HÃ¦c Hicrony.funt, Speremusergo in domino dco,etcum non extet in omnibus libris Canonicis ueliota de ora tionibus fandorum in cÅlo pro nobis,autullu exem. plum quod illinobis apud deum patrocinentur, arbi. trahimur elumbe illud argumentum, Sandi orarunt pro

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP. XVT. 67 pro hominibus in terra,oratergo in coelis pro qfdem, tanto uiro excidife non expenfum.

Reliqua quÃ¦ idem author feripht contra Vigilan tium fine modeftia,maxima cum amarulentia amp;nbsp;cum furore quodafcripfit,unde acutiffimiiudicq D,Eraf, Roterodamus no immerito dixit. In Vigilantium ita couitijs debacchatur Hierony, utplufculuin como# deftiÃ¦ cogar defiderare:urinam argumentis duntaxat egiffet amp;nbsp;Ã conuitqs tcmperalTÃ©r Tolleenim conuitia Caupo Calaguritanus,Dormitantius,Herculis mona Ara,LeuiathanetBehemoth.TolIe iurgia,rixas,foren fem^ uerfutiam,Tolleexclamationes, translationes, tragicas amplifÃ¯catioes,ampullas amp;nbsp;fefquipedalia uer ba,amp; nihil pene relinquetur Levori,quoduelprophe ticam uelapoholicam redoleat fimplice pietatem. [n= ter alia clamat, Quis aliquando adorauit martyrestAdowe' Quis hominemputauit deumddRproficifeebatur ex nurtyres, animo,curnon finebatbonus uir hominum ollapro moreuetufto fepelirirAnueroilli tantumadoratqui palmis fublatis flexis^poplitibus idpro deo falutant quod adorant, amp;non illiquoq^qui uelmetupcrculfi, uelfpe elati,in genua procumbunttoto^ corporis ha bitu reflanturaugurius aliquid fe de re prÃ¦fenti fen= tire quam de homine. Certe Cornelius Centurio hoc modo in terramprouolutus et Petrum adorans,audit Ã Petro,Surgeamp;egoipfe homofumJtacph Martyres nemoadorat,nemoante offa amp;nbsp;martyre tumbas pro. cidit,amp; animofpe pleno fefe martyribus commÃ«dat, aut metuit ne fatis purgatus in conipedum reliquia* rum ueniat, Atquiipfe Hierony, difertis uerbis dicit, Quando iratus tueroamp;aliquidmali inanimo meo co gitauero,et me nodurnum phantafma dcluferit,ba(L

licas martyrum intrare non audeo,ita totus amp;nbsp;corpo^ re amp;nbsp;animo contremifeo, Itacpuerbis negat fe HieroÂ« nymus adorare martyres,mete omnino adorat, Quis enim nefciathorrorem amp;nbsp;metum de commiffo fcelere foli deodeberirNam prophetadamat,Dominum exÂ« ercituum fandificabitis,ipfe iit timor uefter,etipfe pa uor ueher.Et Petrus conseda Chrifti uirtute mirifiÂ« ca,4,ciditadgenualefu, amp;nbsp;ait. Discede Ã me domine, quia homo peccator fum,Iccirco nifi etiam mens Ã foÂ« Io deo pendeattota,non fatis fueritdixiffe. Quis ado# rauit martyres Quis homineputauitdeumrSi deum non credis,noli illum metuere,noli ei fidere, Sihomia nem putas,ehumofumptum effc agnofeis,igitur fiin humum ponatur no irasceris, Quorfum enim attinet mortuorucadauera in aureos loculos feruare, in oraÂ« toria reponere,ante illa cereos accendere,procumbeÂ« remorare/

Principes Nimius eft amp;nbsp;in eo S, Hierony, quod ait, Adfan# nimio rcli das Andrere reliquias rugiunt dÃ¦mones ,quafi uero gionisflu^propter offa S. AndreÃ¦ arida rugiant, amp;non magis dio pecc4 =propter Chriftum,quem prÃ¦dicauit ApoRolus AnÂ« â¢'t* dreas,EtexpreffiusineadeApologia,Refponde,(ait;

quomodo in uiliffimo puluere amp;nbsp;fauilla nefeio qua, tanta fit lignorum ufrtutumep prÃ¦fentia f Etiteru adÂ« dit,Spiritus ille immundus fÃ¦pe hoc uiliffimo tortus eftpuluere imo hodie^ torquetur. Quis hic non ufe deatbonum patrem hbi excidiffe prorfus, amp;offibus dediffe aridis, quod uiui ferui dei nunquam fibi dari dubio procul fiuiffent.Ifta uero nefeio quibus CÃ¦farii hue principum amp;nbsp;Epifeoporum exemplisapprobate commendare^uolens,dicit,Quod fi reliquias fand?o rumtransferre ÃªCinaureos loculosrecondere non iiÂ« cet.

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XVÃ. 68 cetfacrilegiTs fuit cum Coftantino Arcadius , omnes epifcopi no folum facrilegi,fed amp;nbsp;fatuiindicandi, qui rem uiliffimam amp;f cineres diffolutos in ferico amp;nbsp;uafe aureo portauerut, In religionibus autem recipiendis uel ponendis nihil probat ullorum hominum faamp;um, nifi prius coftetrecle effe faamp;um.Porro reamp;e fit quod non fine authoritate uerbi deiautcotra legem dei fit. Quod fitota euoluas Biblia,fi reuoces fub calcula om nia utriufcÃ teftamenti (anctorum dei hominu exem^:: pla,nonreperics unum uerbu de colligendis auttranf ferendis colendisue reliqufjs fanamp;oru,His tamen noa lumus fandis dei hominibus Conftantino diuo, Arca dio fando, Helenae deniq; principis matri,autepifeo^a pis beatis,nominis gloriam illuftrem obfcurare, nolu mus Chrifto credentibus facrilegi j crimen imponere. DeludÃ¦isfuis fcribitChrifti Apoftolus Paulus, Tefti monium illis perhibeo quod ftudiumdei habent,fed non fecundum fcientiam,Etfine zelo iftos non fecilTe quod fecerunt nihilambigo,interim uero certiffimu cHhoc fado fuo ingentem pofteris impingendi occa= fionem dediffe,unde cofequens eft ipfos peccaffe con tra dominum,Delofaphat principe fandiffimo facra hiftoria fic retulit, lofaphat ambulauit inuijs Dauid patris fu i primis,et non fperauit in Baalim,fed in Deo patris fui amp;nbsp;perrexitin praeceptis illius, amp;nbsp;non iuxta peccata Izrael. Haec leguntur x.lib. Paral.cap. 17, Et in 10.cap,addit,Ambulauitin uia patris fui Afa,nec declinauit ab ea faciens quae placita erant coram do= mino, Veruntamenexcelfa non abftulit, amp;nbsp;adhuepo pulus non direxit cor fuum ad dominum deum patru fuorum. Quis uerohunc fandiffimum principem fer uum dei propter errorem illum notauithcrilegqjur^

fus quis ideo approbauitquod fecitrSic damnare no debeo facratiffimos dei principes amp;nbsp;amicos Conftan. tinum Arcadium amp;nbsp;epifeopos beatos, multo minus facrilegq accufarc,quos credo cum Chrifto imperato# re fummoincoelis beatiffimos uiuere, interea fadum illudeoru quodexemplo feripturÃ¦ caret, probare no poffum nec debeo. Gedeon interindices Izraelis in corruptiffimuscumefet, nimio tarnen amp;nbsp;immodico religionis ftudio peccauit contra dominum. Collegis enim ÃªprÃ¦dahoftium annulis aureis, Ephodfibipara uit,non ad cultum quidem, fed ad memoraculum, ut per illud pofteris Ã¼gnificaret 86 ad memoriam reduce ret mirabilem illamadeo collatam (ibiuidoriam. Ini# tio itatynon admodum grandefcelus erat, temporum fucceffioneincreuitamplius,Nam facra liifloria refta tur et ait,Fornicatifyfuntomnes IzraelitÃ¦ poft ipfum in Ophra,amp;fadum eft ipfi Gedeoni amp;nbsp;domui eius in ruinam,Verbum dominiconfuIuifTet Gedeon, amp;nbsp;no animifui intcntionÃ«bonam,fifapuifret. Quod fi CÃ¦# fares Augufti amp;nbsp;ecclefiarum antiftites clari feripturÃ¦ confuluifrent, liaud dubienon aperuiffentmortuora fepulchra neg offa ad cultumexpofuiffent,Cuienim diuo quantumuis laudato,iftud uel in ueteri uelnouo S4namp;oru teftameto contigit~De Moie fcriptura dicit, Mortuus reliquia eft igitur in monte Nebo Mofes feruus domini,in ter# apud uete raMoab,iuxtauerbu domini: amp;nbsp;fepeliuiteum in ual# res neque le in terra Moab,contra Bethpeor, amp;nbsp;nullus hominii translate cognouitfepulchru eius uf$ in hodiernu diem. Mor# ne$fer=tuus quidem amp;nbsp;fepultus dicitur Mofes, fed non expri mitur quis eÃ¼ fepeliuerit, attamenueriÃmile eft quod deus ipfum angelorum minifteriomÃ¤dauerit telluri. Proinde no eft uelcanonifatus uel translatus, imo ne hodie

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP, XVT. 6, hodie quifquam eius fepulchru nouit.Qucd0adglo# riamdei amp;nbsp;hominum falutÃ« pertineretcorporu tranC latio,dominus profedo no abfeondiffet tantas tam dfe ledi amp;nbsp;fidelis feruifui reliquias.Nam Mofes citra con trauerfiam prophetarÃ¼ fuit maximus, deque in libro Numerorum cap,ixOc legis, Si firerit uobifcum pro:: pheta domini in uifione cognofcar ab co,atty in fom. no loquarcueo,Non taliseftferuus meusMofes, qui in uniuerfa domomeaeftideÃsUOre ad os loquor cu to,noin Ã¦nigmatibus amp;fimilitudineuidet dominus CitatprÃ¦terea eum locÃ¼D. Paulus in epiftola ad He. brÃ¦os;amp;tarnen uir tantus non transfertur neeponic tur inaureumaut argenteumloculum,nulla eibÃ¤filia 'ca extxuitur,noncircimiferturinpompaamp;frequenti fuperftitioforum turba hominum. Neep uero deerant illirei coficiundÃ¦ homines idonei qui (ponte alias ne# getium perfeciffentnullisfy peperciffentfumptibus. PrÃ¦terea feriptumeft in apocryphis eertarnen obertiÃ¯ eÃe inter angelos amp;nbsp;diabolum fuper corpore Mofis, cuius quidem 86 ludas inepiftola fua meminit, nimi^ vum quod diabolus conaretur corpus uiri dei feruare amp;nbsp;hominibus fuperftitiofis proferre adcultum,angeÃ Ucontra boni offendiculum prÃ¦fentientes, uerÃ¦ pie^ tad amp;nbsp;faluti hominumconfulere fatagerent. Solius lo (ephicorpus uel offa in farcophago retenta tradita re^ feruntur in factis populoIzraelitico , fed non ad culzi tum,Nemoenim ante lofephitumbam procumbebat autgeniculabatur,nemo inferebat arcam in oratoriÃ» publicum,nemoincendebatipfi cereos.Iofeph autem hac ratione noluitpopuli fui fidemin promiffione dei dehÃ¦reditanda terra Chananitica adiuuare,lta enim dixitadfratres fuos,Enego morior amp;nbsp;dominus uifita

bituos,amp;educetuos Ã©terra hacin terram quam prO4 miÃt patribus noftris.Et iterum adiurans fratres tuos ait. Certo uifitabit uos deus, amp;nbsp;afportabitis olfa mea hinc.Paulusquo$fideliffimus huius fadi interpres; Per fidem,inquit,lofcph moriens egreffionis filiorum meminit,decpoffibus fuis mandauit. Id eft, quia nihil dubitauit de uerbo amp;nbsp;pmiffione dei, iccirco iuffitfra. tres fuos offa fua ad egreffum ex Aegypto fecu afpors tare in terraChanaan.Tam uidelicet de Deo fecurus ac certus erat, fore ut populus Israelis ducereturex Aegypto in terra Chanaan patribus promiffam. PoÃ Mofen inter prophetas no uixerecelebriores Samuei le amp;nbsp;Helia,Atnon legimus illi ullam memoriam fuiC fe c0ftitutam,Nam feriptura facra impliciter de mor. $e amp;nbsp;fepultura eius fic teftatur: Mortuus eft autem SaÂ« muelamp; congregati funt omnes IzraelitÃ¦ amp;nbsp;planxe. runteum, amp;nbsp;fepelierunteum indomofuainRama. Hicaut uluus integer anima amp;nbsp;corpore,curru igneo, translatus eftnon in bafilicam aliquam fed in coelum, partim utin eo exemplo haberemus fpecimen immor talitatis amp;nbsp;pratmij excellentiffimi ac incomparabilis, quod deus prophetis fuis fidelibus parauit,partim ut hominibus prÃ¦riperetur omnisoccafio colendi fandi corpus. Hac caufra credimus et DeiparÃ¦ uirginis Ma riÃ¦'puriffimum thalamum amp;nbsp;fpiritus fandi templur, hoceft facrofandum corpus eius deportatumeffe ab angelis in coelum. De Helifeo narrat feriptura, Mot tuus eftautem Helifeus^amp; fepelieruteum,uenerut^ turmae MoabiticÃ¦ in terram: amp;nbsp;fadum eficum quida fcpelirenthominemet uiderentturmam,proiecerunt mortuumin fepulchru Helifei,qui deuoiutus tetigit olTa Hclifci,atq; reuixitgt;ftans fuper pedes fuos, Etta.

E T $ IMVLACH. ERR0 N E A. CAP. :K VI. 70 men poft miraculatantÃ» non legis offaelle uel tranC lata,uel peregrinationem ad S.Helifeum inftitutam, uel templum extruamp;um.In EccleÃ¼aftico legis,In uita. fua fecitmonftra Helifeus amp;nbsp;in morte mirabilia opera tus eft Nam mortuum proplietauit corpus eius, atta= men in iftis omnibus non pcenituit populus amp;nbsp;non re ceffitÃ peccatis fuis.Conftatigitur hoc miraculum Ã¦= ditum effenon addocendum cultum deorum, fed ad inculcandam poenitentiam populo,Vndediferte dici tur mortuum corpus prophetale. Sub IoHa principe fando,cumoffa pfeudoprophetarÃ» cremarentur uiri deifepulchrum feruatum legitur non dirutu: uerum ideo nullus illi cultus inftituitur. Inter natos mulieru non furrexit maior,uel Chrifto tefte,BaptiftaIoanne, fed MatthÃ¦us in hiftoria euangelica, CÃ¦fo loanne ac= cefferuntdifcipuli eius,inquit , amp;nbsp;fuftuleruntcorpus eius ac fepelierunt. De Stephane primo Chrifti mafe tyre fcribitLucas in Adis , Curauerutuna Stephanii uiri religiofi,feceruntfy piandum magnu fuper eum. Quod fi falubris amp;nbsp;utilis effet ecclefiÃ¦ Chrifti corpo. rum translatio,profedoeanon caruiffet uetus illa an:: te Chriftum amp;nbsp;primitiua apoftolicacp ecclefia.Etfi do mino placeretferuos fuos quos honorareuult ifto mo do honerare,haud dubie honoribus illis no caruiffent tanti ferui dei. Proindenemo miret quod religiofiffi:. morum alioqui regum,principum amp;nbsp;facerdotum fa^ da fcripturis contraria approbate nolui, amp;nbsp;quod S. Hieronymiargumenta propemodum betacea appela laui.Merito enim pluris facio feripturÃ¦ fandÃ¦ argu# menta amp;nbsp;exempla,cuius authoritas omnibus fanda, certa,indubitata amp;nbsp;inuiolabilis ede debet*

Vamp;Ã¦fct^ ftolorum,martyrum 81 omnium fandoriÃ¯ prifcorum floriÃ¯rclte olim in uera fide Chriftimortuorum reliquias amp;nbsp;moa qquot;^! nbsp;nbsp;nimÃ«ta Rue memoriasuel purauitx fideiUC exempla, uelliteras effequas poft fe reliquerunt,no corpora fea pulta. Habent fanecorpora fuamquocy fpem amp;nbsp;gloa riam,de qua alibi diximus,uerum nos in fandis dei non carnem,non fanguinem,non offa, nonftaturam amp;nbsp;habitum corporis miramur,fedanimum fandum, pium,diuinum,purum,fyncerum,incorruptum,inte grum.At exempla uitÃ¦ hue libriteftimonia etindices adeo^ amp;nbsp;fpecula quÃ¦dÃ m formÃ¦fyexpreffiffimÃ¦ani mifuntngttur uerÃ¦ fandorum reliquiÃ¦ ipfa inquam fandorum pietas amp;nbsp;libri eoru uenerandiÃunt,in quu bus animum amp;nbsp;fpiritum illum fuum planÃ© nobis deli= nearuntamp;ceu teftamcntaddegarunt.CxtcrumprÃ¦ poftere religiofi uidentur illi qui crancumdecaluata deofculantur,amp; ipfum capitis fenfum non magnifa^^ ciunt. Redimus iam adalia quoque S.Hieronymiat gumenta excutienda. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/r

Excutiuntur amp;nbsp;alia quÃ¦dÃ m S. Hieronymi contra Vigt;^ gilantium argumenta; Cap. XVIL.

Viduero iniquius,quamquodtatus uiriic argumentatur r Scribit aduerfum hrerefim tuam quÃ¦olim erupit aduerfum eccleiiam, ne amp;nbsp;in hoc quali repertor nouifceleris glorieris. Ter tullianus uir eruditiffimusinfigne uolume quod Scor

piacum uocat,rediffimo nomine,quia arcuato uulne re in ecclefiÃ¦ corpus uenena diffudit,quÃ¦ olim appel labatur CainahÃ¦refts, amp;nbsp;multo tepore dormiens uel fepuTta nunc a Dormitantid eft fufeitata. HÃ¦c Hiero^ nymiuerba Emt . Liber autem quem allegat Tertullta lt;nbsp;:ni,non

ET SIMVLACH. ERRONEA.! CAP. XVlt71 ni,no extat,Ã»cut huius uiri amp;nbsp;alia, extat tarnen Liber dehÃ¦renbus,in quo nihil tale de Cainis inuenias. Na Herfs ubidifferitde Ophitarum amp;nbsp;Chaldaeorum,'quiCaini cainÃ¹Â«Â« funt,erroribus,dicitCanos docuifTe carnis nori elfe rum. fperandam falutem. Vnde fortaffis Hieronymus an# fam fumpfit hÃ¦refim eiaculandi in Vigilantium,qua. fÃ®is camis rerurre(9ionem'neget,qui carnis ueneratio nem prohibet.Nz paulo ante ide Hieronymus, Mor. tuum,inquit, fufpicaris, amp;nbsp;iccirco blafphcmas. Lege euangelium,Deus Abraham amp;nbsp;deus Ifaac amp;nbsp;deus la* cob,noneft deus mortuorumfed uiuorum.Etiterum VfQvamp;KQ^ dicit. Errantepifcopi qui cauponem Vigilat? tium contemnentes ^ ingrediuntur bafilicas mortuo* rum in quibus puluis uiliffimus. Interim uero non ne gabat Vigilantius carnis falutem uelrefurredioncm, fed cultui fuperftitiofo refiftebat. Proinde translatio* ne et uerfutia forenÃ» uidetur Hierony.iHaproduxifTe in Vigilantium,inuidiÃ¦ faciundÃ¦ gratia. Qui copiÃ©s diffiduntImperatores aperto Marteurbesnon oppu. gnant,fed ad cuniculorum uertuntur latrocinia. Pari ratione ex obliquo argumentorum exercitum ducit Hierony,nimirum ut arcuato uulnereperimat,qui ut militari fternat nihil habet, Quo illas queep fequelas pertinere arbitror,quÃ¦adinuidiam faciendam no ad refpondendum inducuntur. Cuius quidem generis il lud eft quod (equitur, Mirorquod non dicas nequafy perpetrandaefemartyria: quod cum dixeris, imo fi non dixeris,ita habeberis quali dixeris, amp;c,Hoc au tem quid aliudeftoblecto quam calumniaris At quis dixerit Oc acordato amp;nbsp;Ã¦quoantagonifta commode re (ponderisFateor Tertullianum carnihumanae tribuif feplurimumfedilludnon tribuit,quod Hieronymus

?.ÃE ÃRIG. CVUT WS'DIVORVM uideriuult, refufeitandam credit, colenda non credit' Legatur elegans eius liber que de Refurredione car* nis fcripfit,Fateor item ab ipfis etiam ApoftoloriÃ¯ tem potibushÃ¦rdim eorum cÅpifre,quicarnis negarunt hlutefed nemo fuit ante Hierony, cuius lucubraties: nes in meas manus peruenerint, quitanta cofidentia offium,fauillarum atep cineru cultum propugnarit, S. Auguftinus in libello fuo de hÃ¦refibus tradit Cai:^ nos nimia mentis caligine cÃ¦catos adoraffehominem Cain:amp; Hieronymum non pudetcos appellare Caini tasquihomines amp;nbsp;hominum offa adorare nolumus. Aptius fane hÃ¦reretillis foedus ille titulus, qui hornis nummortuorum cultum docentamp; defendunt.

j Huic haudabhmilecft quod paulo ante hc produ cit, Rides dercliquijs martyru amp;cum authore huius Hfrefis hÃ¦refeos Eunomio,ecclefrjs Chrifti calumnia ftruis, Eunomid= nee tali focietate tcrreris,ut eadem contra nos loquax norw. ris,quÃ¦ ille contra ecclesiam loquitur (quot;Omnes enim relatores eius bafilicas Apoftolorum amp;nbsp;Martyriino ingrediuntur, utfcilicet mortuu adorent Eunomin, cuius libros maioris authoritatis arbitrantur fy euans gelia, Haamp;enus Hicrony. qui admodum acer amp;nbsp;ueÂ« hemenseft,et mirifice gaudet totus^regnat in hypet bolicis loquutionibus amp;nbsp;exaggerationibus * NegOs tium reuera fie habet. Fuit Eunomius Arri j portioin gens,ideo diuinitatemChrifti negabat, unde non po. terat non afpernari apoftolorum amp;nbsp;martyrii de Chris fto teftimonia, fed amp;nbsp;ipfa fandorÃ¼ corpora amp;nbsp;quÃ¦ cir ca hÃ¦c miracula Chrifti uirtusih argumentum diuini tatis effecit,Aediderat libros contra Chriftum,amp;misI racula fandiorum apoftolorum uirtuti tribuebatfatha nicx,Id quod fequenua quocp Hierony, uerba tefta# buntur.

buntur.Aitenim,Nift forte in morem Gentilium im, 0 piorumfy Porphyrq amp;nbsp;Eunomij has prÃ¦ftigias dÃ¦mo num effe confingas,^: nÃ³uere clamare demones,fed 'fui Omularc tormenta. ProindecontemnebatGnÃ¢ox 'rum corpora amp;quÃ¦ circa hÃ¦c fiebantuirtutes. Enno * mius, quia contemnebat Chriftum dei filium. Quod afi Chriftum fuiHetamplexus,teftes Cbriftt non reiecif 'fet.Czterum qui aliquem nomineChrifti recipit,non 'moxrecipitut colataututadoret.Solus deus adoraniz ! dus eft8Ccolendus, atqueideo apoftolos amp;nbsp;martyres 'Chriftirecipimus,quia folÃ¼ adorare ac colere doener â¦ runt. Videmus ergo amp;nbsp;hÃ¦c ficut amp;nbsp;fuperiora magis 'forenG procefru,quÃ m modela amp;nbsp;theologica collatio neab Hieronymo produda eile. Non negabatdiuini ^tatem lefu Chrifti Vigilantius,neq;resciebat, aut cal ; canda ede docebatcorpora martyrum,autquÃ¦ circa 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipfa fiebantmiracula,quemadmodÃ» ex damnata perlt;

'fidia feceratEunomius,fed unÃ»iubebat coleredeum^ ! quem martyres praedicarent , quo amp;nbsp;miracula Ã¦dita 'pertraherent : offa mortuorum uenerari prohibebat: i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nihilominusorthodoxe fentientem de Chrifto amp;nbsp;diui

1 nitate eius,urget Hierony.hxretici probrofo amp;bmni 'bus exofo uocabulo, cum non ignorare potuitEuno^ mq amp;nbsp;Vigilantrj fidem longe late^ inter fe diferepa. re.Sed tradunt hoc rhetores ut illos perfonis nominis bus amp;nbsp;titulis inuifis urgeamus, quos iuftis argument ds conuincere non poffumus.

HÃ¦c autem haamp;nus ad Hierony. argumenta coti tra Vigilantium confcripta amp;nbsp;Ã¦dita refpondere ideo uolui,quoduideamultos eHeuiros bonos quifibimc tuunta labe amp;nbsp;crimine hue nota hÃ¦refeos, amp;nbsp;qui toti adhucpendent ab authoritateS,Hieronymi,ViderÃ¼c

hi, Opmor,quam infirmis nitatur argumentis orator et difputator alioqui iHuftriffimus amp;nbsp;inuiamp;iffimus Viderunt immerito hÃ¦refeos telum ab Ophitis fine Cainis amp;nbsp;Eunomio petitum retortum effe in Vig^ Iantium,amp;filium dei amp;refurredionem carnis confia tentem.Proinde no ecquod metuantuel Ophiticam uel Eunomianam maculam:plus deferent indubitatis feripturarum teftimonqs,quam argumentis Hierony miinualidis: maximecum non ideo credendÃ¼ fit cui# quamhominiÃ¯ in rebus religionis praecipue quia ud fandus eft uel eruditus, fed quia id quod docendum Tibi fumpfit factarum literarum teftimonijs docere81 approbate poteftjllauero quÃ¦hie difputauimus non ex affeduin uituperiumaut criminationem fandiui ri difputauimus, fed in ueritatis patrocinium amp;nbsp;comgt; modum Ledorum.Per extera agnofco eximia deido nain hocferuo Chrifti,linguarum peritiam,cloquequot; tiam,explanandiperfpicuitatem, difputandi artem, ardorem non tepidum,diligÃ«tiam admirabilem^ amp;p3 tientiam laborumplane infradam,

Recenfentur rcripturxlodqui uidentur docerelntercer fionem amp;nbsp;Inuocationcm fandorum, amp;nbsp;explicantur. Cap. XVIII.

Vando autem in confutationem eorumfo' cidimus quibus ueteres Orationem fandos rum in coelo pro nobis amp;nbsp;cultumreliquiarÃ¼ defenfa putarunt, unde demum error Intcrceffionis amp;nbsp;Inuocationis fandorum dimanavit, age addamus his amp;ea argumeta quibus hodie noftri homines utun tur ad tradendamd^endendamep fandorum amp;inter ccffionem amp;nbsp;inuocationem,Exfcripturis fandis hzc proferunt

ET SIMVLACH, ERROl^E A. CAP. XVIII. 75 proferuntteftimonia,Gene,48 dicit Iacob, Angelus i qui redemitme ab omnimalo benedicat pueros illos, amp;nbsp;inuocetur nomenmeum fuper ipfos,amp;nomen pa^ trum meorum Abrahaamp;Ifaac Ineo teftimonioduo urgent, Prius quod Iacob fe fatetur redemptu effe ab angelo, amp;nbsp;quod hic benedicat,Pofteriusquod clare di xit, Inuocetur nomenmeum amp;nbsp;patrummeoru fuper ipfos:idenimtantundem ualere, quantum fi dixiflet, Inuocabuntnomen meum amp;nbsp;nomen patrummeoru. Huic addutlocum Exodi cap.ubi Mofes orat )Re=2 cordare domine Abraha, Ifaac amp;Izrael feruoru tuo, rum,quibus iurafti per temctipfum,amp;c. En,inquiut, Mofes oratpro populo,amp;oratper nomenfandorum patriarcharum demortuorum. Adduntet aliud ex 19. cap.4.1ib.Regum,Ego protegam ciuitatem iftam ait 3; dominus,utfalue eam propter me, amp;nbsp;propter Dauid feruum meum,An nonapertu eft,inquiunt,propter merita amp;nbsp;precesfandorumparci peccatoribus,inte= gras^ gentes amp;nbsp;urbes illoru patrocinio feruarit Rur 4 fus exZachariÃ¦ 1,cap,hoc profcrut. Etdixitangelus domini,Domine exercituum ufquequo tunonmifc reberis Hicrufalem amp;ciuitatum luda,quibus iratus fuiftiÃx eo planumeft,aiunt,angelos noftra follicita ri miferiaamp; orare pro nobis. Idem funthominum cu^ bodes amp;nbsp;comitÃ©s adeo^amp;duces,Nain 13:,cap, ExO:: dilegitur,Ecce ego mitto angelÃ»meum,ait dominus, ante faciemtuam,utcuftodiatte in uia, amp;nbsp;introducat te in locum quem tibi paraui.Et in Pfaimis , Angelis fuis mandauit de te,utin omnibus uijs tuis cuftodiant te,amp;ut manibus fuis tollantte,ne ufpiÃ¤ impingas fa lapides pedem tuum. Dicuntur angeli amp;nbsp;prÃ¦fides re= gnorum, quodipfis fint creditaeprouinciÃ¦, ut uidere

, eftDanidis io, Exfocapjob illud citant, Vocaoba fecro,eftne aliquis qui respondeat tibi : amp;nbsp;ad aliquem fanamp;orÃ»c6uertere,,PalÃ miubemur nos ad fandos in

9 Oniam amp;nbsp;leremiÃ¤ orare pro populo Iudaico,Ex Pfab mis autem illa duo obijeiunt testimonia, PrimumeX Pfal,^!, Dixi, confitebor aduerfum meiniuftitia me^ dno, amp;nbsp;tu remififh impietatem peccati mei, Pro hac io orabitad te omnis fandus in tempore oportuno, So cundu ex Pfal. 150, Laudate dnm in fandis eius, amp;cgt; Plura ifti habentquÃ¦ pro cofirmatione erroris fui proferunt,ueru ne reru confuto Ledori offundatob# fcuritatem, primum ad ea quÃ¦ propofita funt quanta poffum breuitate refpondebo, deinde alia quocpifto^ iamp;4 rum argumenta fubiungam. Et principio ad ea quÃ¦ in genere de Angelis obieda funt, hos benedicere amp;nbsp;orare pro nobis,hos effeprÃ¦fides,duces euHodes^ et hominumamp;regnorymamalumus Veterumrefpona fiones

ET SIMVLACK, ERRONEA, CAP. XVUL 74 (tones quam noftrasrationes proferre. Labandus er^ go lib.Inftitut,2,cap,i7,Deus,inquit, neque nomine Operari cum folusfit,eget,neq;angeli cum fint immortales di Deumper cife Deos autpatiuntur autuolunt,quoruunum fo= angelos, lumcpofficiu eftferuire nutibus dei,nec omninoquic fed opus quam nifi iulTu eius facere. Sic enim mundum Ã Deo 'P/umer re^i dicimus,utÃ relore prouinciam : cuius apparito Â°'Â°â¢ res nemo foetos c(reinregedafpuinctadtxertt,quam= effefrig uis illorum minifterio res geratur. Etliitame poffunt b^dam. aliquid prÃ¦ter iuffareamp;oris, per ipftus ignorantiam, quae eftconditionis humanÃ¦. Ille autem prÃ¦fes mun^x di amp;nbsp;rector uniuerfi qui feitomnia,cuius diuinis ocu= lis nihil feptum eft,folushabet rerum omnium cum fi lio Tuo poteftatem,neceftin angelis quicquam nifi pa rendi neceffitas,Itaqpnullum honorem fibi tribui uo= Iunt,quorum honor in deo eft, Illi autem qui defeiuc:* tuntÃ deiminifterio,quia funt ueritatis inimici et prÃ¦ uaricatores,Deinomen fibi amp;cultum Deorum uen,. dicare conantur. Cum his Ladantij uerbis confenti-untper omniaquÃ¦ in hÃ¦c uerba fcripfit S. Auguftia nus lib,de Ciuit,deiio.cap,n. QuÃ¦cunque miracula fine per angelos,fine quocunq; modo ita diuinitus fi^ Unt,utdei unius,in quo folo beata uita eft,cultum reli gionemcp commendent, ea ucre ab eis uel per eos qui nos fecundum ueritate pietatem^ diligunt, fieri ipfo deo in illis operante credendum eft. Et mox, Et cum exaudiunt angelieius,ipfein eis exaudit, tanquam in uero nec manufado templo fuo, amp;c. Etincap, 16. Si qui ergo angelifibi expetuntfacrificium,inquit, prÃ¦. ponendieis funt qui non fibifed deo creatori omniÃ¼ cui feruiunt,Hincenim oftendutquam fynceroamoÂ« te nosdiligunt,quando per facrificium non (ibi,fedÂ£i

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM nos fubdere nolunt , cuius amp;nbsp;ipfi contemplatione beatifunt,amp; adeum nos peruenire quÃ¦runt,Ã quo ipfi nonreceperunt, amp;c. Et quamuis hÃ¦c ad obieda de Angelis omnia femel fatis elle queanthomininon contentiofo,adtjciemus tamen amp;nbsp;paucula illa perfpis cuitatis gratia,Angelis uidelicetid tribui utremotiori cauffÃ¦,quodreuera domini proprium efi,angelorum utminiftrorum infirumctorum$ attributum magis. Namin Exododominusplanis ucrbis de angelotuo pronunciat, Nomenmeum eftin medio illius : quod quid aliud eft,fy, Quodille agit, nomine meo,uirtu^ te,iufruamp;potentia meaagit. TtaSteplianus quoque, Expletis, inquit annis xl.apparuitilli in deferto in monte Sina angetus domini. Et mox addit, Et facta eftuoxdominiad eu, Ego fum Deus patris tui, deus Abraham,deus Ifaac amp;nbsp;deus lacob. En aperte deum uocat quemiatnappelfarat angelum, nimirum quod intelligeretangelumdei nomine amp;nbsp;iuffu facere quod faciebat Cu illo congruitquod diciturangelus domi' niliberale urbem Hierofolymorum,c%nsex A(Tyrio rum exercitu centu amp;nbsp;oamp;ogintaquihty millibus hO' minum: amp;nbsp;quod Ifaiy 57,cap,legimus,Ego protegam ciuitatem illam,ait dominus, Rurfus angeliin multis ChriÃus geifere Chrifti dominitypum. Hinc AuguUinuslib, Mugnicon QuÃ¦ftio,in Exodum 2, cap.j.Clamauit ad eum domi ftlij 4âge=nus,inquit,derubo,Dominus in angelo, an dominus ta nbsp;nbsp;nbsp;angelus ille,qui didus cft magni confilij angelus lt;amp;

intelligitur ChriHus, Quo fortaffis amp;nbsp;illud pertinet quod apud Tertullianum in lib,contra Praxeam fiele gimus. Filius eftqui amp;nbsp;ab initio iudicauit turrim fusi perbiffimamelidens linguasfydilperdens, orbem toa tum aquarum uiolentia puniens, pluens fuper Sodoa, mani 1

ÃT'SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XVUT. 7$ mam amp;nbsp;Gomorram ignem amp;nbsp;fulphurem, deus Ã deo. Ipfeenimamp;ad humanaTemper colloquia defccndit, ab Adam ufcp ad Patriarchas amp;nbsp;Prophetas,in uiÃ03 ne,in fomno^n fpeculo, in Ã¦nigmate, ordinem fuum prÃ¦ftruens ab initio Temper quÃ¦ erat perTequuturus infinita,TemperediTcebatamp; deus in terris cum hornis nibus conuerTari,non alius quam fermoqui caro erat futurus.EdiTcebat autemut nobis fidem Cerneret, ut facilius crederemusfiliu dei defccndille in fÃ¦culum, amp;nbsp;retro tale quid geftum cognofeeremus. Ergo nil mi rum eft Ti liberatio amp;idgenusalia complura tribuant tur in (cripturaangelis. Nam propter Chriftum falua torem tribuuntur.Hiccumfit benediamp;o AbrahÃ¦ pro miffa,non potuitIzrael melius animi fui fidem expri mere quam illisuerbis,Angelusqufredemit me ab O0 mnimalo,benedÃ¯catpueros iftos. Nam intellexitma= gniconfilq angelum,domihumlefum, qui eftbenedic amp;o,Talus,iuftitia amp;nbsp;fandiftcatio populi Tui..

Quod autem apudZachariam dicitur angelus do Angelus-mini conqueri amp;nbsp;angipropter populi Izraelitici exi - in Zaeb^-IÃ¯um,adeo^amp;oraredominÃ»,utmiTercatur eius , hy= rid orat potypoTishue Tuffiguratio eft rei prÃ¦Tentis.Obqciun. P^o pox tur TÃ¦pc prophetishuiufmodi Tpeamp;ra,amp;proferuntur Pquot;lÂ°' narrationes fiÃ¢Ã¦,n6 uthiftoriÃ¦,fed ficutdocendi exa emplaria ac formÃ¦,non utin his hÃ¦reamus, fed ut ex comparationepropoÃtam remredius facilius^intel ligamus, Michcas coram regibus Achab amp;nbsp;lofaphat prophetans clamat ,Vidi dominum TcdentÃ« Tupcr To# lium Tuum, amp;cunnus exercituscÅloruftabat iuxta eum,ad dextram eius amp;nbsp;ad Oniftram eius.EtdixitdOc^ minus,Quis perTuadebitAchab ut afcendatamp; cadat inRamothGilead:amp;dixitunus nc,aliusueronc, E^ t3

greffus autemfpiritus quidam Retit coram domino,. amp;nbsp;ait, Ego persuadebo ei. Etait dominus ad eum, In quofEt ille ait,Egrediar amp;nbsp;erofpiritus mendax in ore omnium proplietarum eius. Et dixit, Perfuadebis amp;nbsp;prÃ¦ualebis,egredere igitur amp;nbsp;fac fie, HÃ¦chypotypo# iis eft,Atquis hinc colligatadcum quem audiuitmos dum communicare cum fpiritibus confilia, amp;nbsp;per in^ terualla plane humano more dÃ©ferre dÃ©crÃ©ta fua deut^ Satis eftautem fi collationequadam exilia fuffigura# tione intelligamus Deum iphAchab iratum efre,at(^ ideo decreuide iuftQiudicio illum mendaces pfeudo^ prophetarumad lanienam amp;ad necem adducere ud lequiueritati aure accomodate renuit. Ita apud Za^^ chariam fatis fueritintelligere,Deum hypotypofi qua damdemondrare prophetae, quod ipfum populi fui abunde haamp;enus affligi mifereatur, amp;nbsp;quod iamftas tuerit flagellu transferre in Gentes barbaras, quÃ¦.po. pulum dei hucufqt afflixerunt. Id cum fimpliciter po tuifTetpronunciare, maluit tamen propter Iv^f^fag/ amp;nbsp;euidentiam in Schemate proponere.Loquutionumer go Scripturaeignari Sunt,qui ex huiuSmodi figuris col liguntfanÃ¤oru patrocinia, De miSericordia, auxilio amp;iufto deiiudicio loquebatur in praefenti propheta, nihil autem de fandorum patrocinio: oportebat ergO in flatu amp;nbsp;conSilio authoris perflare, amp;nbsp;non aliena amp;nbsp;nihil ad rem facientia proferre, lam ut donemus iftos Irreconcfe orare 81pro nobis effe Sollicitos, quantulu id quÃ¦fo liatis nihil proderitnobis,nihprius deo fimus reconciliatie Dice profant bat ad MoSen dominus. Vade amp;nbsp;aScende hinc tu amp;nbsp;precesfan populusquemeduxifli de terra Aegypti, ad terram dorwit. quampromifi patribus tuis:amp; mittam ante te angelu meum, ego autem non aScendam in medio tui ,eo

ET SIMVLACH , ERRONEA. CAP. XVÃI7. 76 quod populus fis durÃ¦ ceruicis, ne forte cofumam te inuia,En promittebat dominus angelÃ» amp;nbsp;angelidu. dum atepeuftodia Mofi ac populo eius: fed audiquid moxfequatur, Audiens autem populus uerbu iftud malum, luxerut, nec pofuit ullus ornamentum fuum fuper fe. Verbum malum uocat fcriptura auxilium et cuRodiam angelorum,cum deum adhuc iratum nec reconciliatumnobis liabemus. Igitur Mofes totus in hoc eft ut reconcilietur dominus,Hoc autem neep am bit neep efficit,preces Rorationes angelorum petette do,fed totum fefedeo uiuo,uero RÃ¦terno effunden# do, CÃ¦terum qui deo reconciliati funt,intelligunt per Chriftum dei gratia fe deoefereconciliatos, ita$ Ã folo deo pendent, in folo exultant,in uno omnia ha. bent,angelorum autem patrocinio opus non habente, uni deÃ³ cor contritum amp;nbsp;fpiritum offeruthumiliatu. Id quod et angelis gratum eft,dicente in euangelio fat uatore, angelos gaudere de conuerfione peccatorum ad poenitentiam,Demus ergo operam omnes utrede conuertamur ad dominum,utdomino recociliemur, id quod non fiet angeloruminterceffione, fed Chrifti dominigratia Rconciliatione. Nonne iuxta apoftoli uerbum,omnes angeli funt adminiftratorij fpiritu% qui in minifterium emittuntur propter eos quihÃ¦re. des eiut falutisQuin potius ergo miremur, colamus amp;nbsp;inuocemus dominum angelorum amp;nbsp;hominum,no hominum conferuos, Cumioannes cecidiffetante pe des angeli audit ab angelo, Vide ne feceris,Coferuus enim tuus fum R fratrum tuorum prophetatu, amp;nbsp;eox: rum qui feruantuerba libri huius,Deum adora, inuocetim Ad illud autem Inuocetur nomen meum fuper ip nomemeÂ« foSjtefpondemus miferos Rindodos homines no in^fuper cos.

teUigereidiotifmuhnguÃ¦ facrÃ§, atty ideo ex falfo colli gere falfum. Iacob qui amp;nbsp;Izrael adoptabat filios lo^ feph,Epliraim etManafren,in numerum filiorum fuo rum, uidclicet ut cum his fortirenturÃ¦quam haeredi tatis portionemjgiturmcum,inquit Iacob, nomen, non fill] meilofeph,portabunt, appellabuntur^ laco bi fiucIzraelis, amp;nbsp;non lofephifilij, aut nepotes mei, Apud Ifaiam incap,4,clamantmulieresuiduÃ¦,Panc noHru comedemus,etueHimentis noeris operiemur, tantummodo inuocetur nomen tuu fuper nos, amp;nbsp;aUs fer opproprium noflrum. Quis uero hinc colligitmU lieres Ã uiris inuocadas effet ' AtquifÃ®milis eft utrobity loquutio. Dieftautem propheta feptem mulieres pro uno uiro delitigaturas; quo fchemate magna figurat uirorum clademjnifta autem utroruminopiaamp;rari tate,offerent (inquit) mulieres uiro alicuiopes fuas, cum alias Ã uiris accipiant, non dent, tantumutinuoa cetur nomen uiri fuper eas,ideft,utcognomÃ«fortians tur uiri,amp; auferatur ab ipfis opproprium, hoc eft, ut admittantur ad uiri contubernium ^concubitu uns de pariant fobolem â¦ Sterilitas enim ultio atty probro dabatur mulieribus ludaicis.EtquÃ¦ uel hodie in con fortiumconiugium'uc uiri ueniuntmulieres,cognos men amarito accipiunt, Itaenim Corneliam Pifonis uxorem,appellamus Cornelia Pifonis,idquodeft fu# per Cornelia inuocari nomen Pifonis, nbsp;nbsp;Pari modo

et rationeeademPopulus deietTemplumdei dicitur fuper quod inuncatum eft nomen domini,id eft quod nomen deiindipifeitur amp;nbsp;Populus dci amp;Templu del appcllatur:quemadmodÃ»uidere eftleremiÃ¦ 14, cap. amp;^,Reg 8.Daniel incap,9,Domine refpice,ait,ciuiM tatem,fuper quam inuocatum eft nomen tuum,id eft, qu%

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP, XVin, 77 quÃ¦ tuo nomine appeIlatur,Ciuitas uidelicetdei.

Quin amp;: ifto infeitia fuam produntquod pro San=Recordd:^â dorummterceffione illudobijeiunt quod Mofes dc-re Abr4h4 mino fupplicans clamauit, Recordare domine patrÃ»'Pte er hoftrorum Abraham,Ifaac amp;nbsp;Iacob,quafiuero id tan'Â«Â°bÂ° tundem polleat,quantum id quod nunc in ore habet,^ Sande Abrahaora pro nobis,autcondona nobis pec tcatu,auteffice tuis apuddeÃ» precibus,utis nobis con donetpeccata.Aliud uero amp;nbsp;quod illorum fententiÃ¦ uelex diametro repugnet tradiditlfaias in ($cap.di^ cens, Vbi eft zelus tuus amp;nbsp;fortitudo tua,6 domine, commotio uifeerum tuorum amp;nbsp;mifericordiarum tua= rum,fuperme continuerunt feCTu enimes pater no^ fter.Siquidem Abraham non cognouitnos, amp;nbsp;Izrael ignorauitnos,Tuuerodomine es pater noder, 8Ã³res demptor nofter,a fÃ¦culo eft nomen tuum,Mofes ergo illos non inuncabat quos hauddubie non ignorabat fe nefcire,uerum deum patrem amp;nbsp;redemptorem uni= cum inuocat,amp;hunc promiffionum fuarum commo nefacit,Nam apertis uerbis,Recordare,ait,feruorum tuorum,quibus iuraftiper temetipfum, amp;nbsp;dixiftiad eos,amp;c ldeo ergo dixit,Recordare patrum,quia deus iureiurando interpofito promifit patribus fe deum fo re feminis eoru, cuius promiffionis in prÃ¦fenti deum commonefecit,Ethucpertinere uidetur quodipfe do minus Exodi3 . dixit. Dominus deus patrum ueftro-: rum deus Abraham,deus Ifaac et deus Iacob miÃt me ad uos:hoceft nomen meum in perpetuo, amp;nbsp;hoc mc:^ moriale meum in generationem amp;nbsp;generatione, Pro^ inde uoluit deus ita appellari,imo amp;nbsp;orari,hoc eft pro miffionum fuarum, non propter fe , fed propter nos commonefieri.

Similis propemodum ratio eft amp;nbsp;in illo qnoaudfa Protegam uimus dixiffe dominum,Protegam ciuitatÃ« iRam pro duitatem pter me amp;nbsp;propter Dauid feruu meum. Nam i, Reg. illampro =cap.7,promittit Deus Dauidi fernen ac regnum cum terme er firmum turn perpetuum,dicens. Cumimpletifuerint % dies tui, dormies cum patribus tuis, amp;nbsp;ego fufeitabo uX/X; fernen tuum poft te,quod egredietur de utero tuo,ats que firmabo regnum eius,Ipfe Ã§dificabit nomini meo 'domum, amp;nbsp;ego confirmabo folium regni eius ufq;ia fxculum,Ego ero ei in patre et ipfe erit mihi in filium. Et ninique aliquid egerit, caftigabo eum uirga huma na amp;nbsp;plagis filioru hominum: mifericordia aute mea non recedet ab eo,ficutabftuli Ã Saul, quem fuftulia facie tua.HÃ¦c exponunturÃ plerifq; de rege Solomon ne amp;nbsp;regno eius,fed nullusinterpretum negateadem amp;nbsp;de femine Dauidis,id eft polleris due fequÃ«tibus re gibus exponipoffe. Nam manifeftum eftplerifcp regl bus amp;nbsp;ipÃ¼regno parfum elle propter prÃ¦fentem pro^ miffionÃ«dei.Certein rebus AbiÃ¦ refricatur hÃ¦e pro# miffio. Tertio enim lib,Reg.cap,i$,fie legimus. Non fuit cor AbiÃ¦redumeum deo, ficutcor Dauidis : fed propter Dauid dÃ©dit ei dominus deus eius lucernam in Hierufalem,utfufcitaret filium eius pofteum, amp;nbsp;fir mam faceretHierufalem, Hoc uero perinde eft acA dixiiret,Ideo non perdidit Abiam deus,regnum amp;nbsp;ut bcm regiam,quia promiferatdominus misericordiam firam fe Ã domo Dauidis non ablaturum,neep unquz permiffurum ut careret uel femine regio, uel regnum dilabereturjgitur AbiÃ¦ parfum efTe confiÃ¢t propter promiffionem Dauidi faamp;am,necefrarium eft ergo ut et EzechiÃ¦ parfum fit jjpter hanc promiffionÃ«,ideo^ fententiÃ¦iftÃ¦. Protegam duitatemillam propter me

amp;proa

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP. XVIIL 78 ^propter Dautdferuum meum,amp;,Protegam efui. tatem iftam propter me amp;nbsp;propter promiffionem Dae uidifadam,Ã¦quipoHent. Poterat amp;nbsp;fie refponderf, Vrbi amp;nbsp;regno parfum effe propter Deum amp;nbsp;Cbriftu lt;ius. Nam propheta?per antonomafiam ipfum Chrfe Hum appellaruntDauidem,Etpromtffio cuius paulo ante meminimusÃ¨7, cap, aJibriRegÃ¼reuera in Chri flo completur. Dominus apud Ezechiele in 34. cap. Ego,inquit,fufcitabo fuperones paftorem unum qui pafeat eas,fcilicetferuu meumDauidtipfe pafccteas, critq; paftor earum,Ego autÃ« dominus ero eis in deu, amp;nbsp;feruus meus Dauid princeps in medio eorum : ego dominusloquutus fum. Similis locus extat apud iere miam in x^.cap.Nemo autem ex omnibus interpreti:, bus locos illos aliter quam de Chrifto expofuit, amp;nbsp;io cap,in euangelioloannis coarguit eos de Chrifto effe exponedos,Iccirco pepercit urbiregiÃ¦ dominus pro. ter Chrifium dominum, quem oportebatin urbe Hie rofolymoru inclarefcere eiusfy fama amp;doÃ¢rina euan gelicaindein totummundu propagari, Vnde amp;nbsp;Da= niel propheta pro reparatione templi amp;nbsp;urbis preces ad dominum fundens inter alia orat,Exaudideus no# der orationem ferui tui, amp;nbsp;illumina faciem tua fuper (ancluarium tuum,quodeftdefolatu, propter domi# num.Quafi dicat, Aliud merebatur mores noftri, fed memineris domini, id eft Chrihi quem promififtino= bis.Nampcrlfaiam amp;Micheani promiferat, Fututu eft innouiffimo dierum amp;nbsp;erit mons domus domini prÃ¦paratus in uertice montiu,eleuabitur^ ipfe fupra vertices, amp;nbsp;cofluent ad eum populi,Ibunt gentes mul tÃ¦Edicent,Venite,afcendamus in montem domini, amp;ad domum dei Iacob,Ã´Ã© docebit nos deuqs fuis,am

bulabimusfy in femitis eius,Quoniam de Zion egreÂ« dietur lex amp;nbsp;uerbum domini de Hierufalem.Iccirco exponentes hanc particulam, Propter Dauid feruum meum,propter Chriftum qui apud Ifaiam in 42, cap, fcruus appellatur,nihilpeccauimus,nihil nouiattuli. mus,nihildenicpuerbu dei derorfimus ad impia qux. dam ac quÃ¦ftuofa lucra,Emplicem potius fenfum ape ruimus qui permultumfacitad commendandam glo riamChriftt.

Coiierter cAduerbalob fiue Eliphacis fic refponderunt qui dd alique optime refponderunt, lob cotendit mala non Temper frnÃ¤oru, accidereob peccata,id^fuo^batexemplo. Nam d04 5 minus mein liane calamitatem coniecit, ait, non pro.

pter perpetratafcelera, fed,p fuabonauolutate, HoC non admittuntaduerfarij Eliphas in primis,fed cona. tur probare nemini mala accidere niliob peccata,ne^: Jquepoenam ulli infliginifi ob culpam, pr^terca docet;

nos omneseffepcccatores,neminem efTe mundumin oculis deiutcunty hoc pauciagnofeant(lobem inte. rim occulte taxans ,,utqui fe quoq? peccatorem non. dum agnofeat, fententiam amp;nbsp;mentem lobisnon intel ligens) auferri ergo eos amp;nbsp;fuccidi in ignorantia fua. Hoc ut clarius fiat amp;manifeftiur, lobe fie alloquitur, Voca aliquem,idefqnomina alique. Quad dicat. Da mihi aliquem qui calamitatem inflidampeccatis fuis non commcruerit,uertc te ad aliquem qui fanamp;us Ut, Quafi dicat. Neminem nimirumoftendes : non enim iubentis, fed concedentis more loquitur. Putat enim impoffibile effe ut quenquam inucniat, etiamfi maxi= me quÃ¦nerit,quiaduerfÃ¯tatem non commerueritpec eatis fuis.

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XVUT . 79 tuor feniorÃ»qui in coelis preces fuas deo obtulerint, Orationes fynekdocha expediri poteft. Nam orationis duÃ¦ funt 2 .fcmo= fpecies Inuocatio fiuePetitio, ^Gratiarumadio flue ruminAÂ« Laus.Probare hanc partitionempoffemusex 4,cap, rÃ§dypfi. Pauli ad Philipp,Ã»necefle effet, Inuocamus cum aliÂ«6 quid nobis dart uel aliquid a nobis auferri petimus, Gratiarumadio,gratulationem , laudes amp;nbsp;beneficio^ rum celebrationemhabet,ApoftolumautÃª de fequen ti non prÃ¦cedenti fpecie loquutum effe,id palam con. uincitquodmox fcquitur,Etcanunt cantica nouum, dicentes,Dignus es accipere librum, amp;aperire figna cula eius:quoniamoccifuses,etredemifli nos per fan guinem tuum, ex omni tribu amp;nbsp;lingua amp;nbsp;populo amp;nbsp;natione amp;nbsp;fecifti nos deo noftro reges amp;nbsp;facerdotes et regnabimus fuper terram. Proindequod fandiin cÅ lis laudes diuino nominicanunt,quid hoc ad intercef fionem beatorumfpirituum aut animarÃ¼ facit r In 8. cap,aliud non dicitur, quam quod focias laudesiun. xerit feniorÃ» hymnisangelus. S, AuguÃeum focum explicans, Altus angelus ,inquit, ipfeeftlefus Chrfe dus,Habens thuribulu aureum)quod eft corpus fan= dum,lpreenim dominus fadus eft thuribulu, ex quo deus odoremfuauitatisaccepit,amp; propitius fadus eft lt;nundo:quia obtulit feipfum inodorem fuauitatis. Et accepitangelus thuribulum, amp;nbsp;impleuit illud ex igne altatis,)AccepitIefiis corpus,id eft ccclenam, amp;perfi ciendo patris uoluntatem,impleuit illam ignefpiritus fandi,amp;c,

Baruch in oratione fua non loquitur de mortuis 7 uita defundis corporali, fed de fceleratis uiucntibus quidemundo fed deo mortuis : quod fehemain facris Gequentiffimu eft. In euangelio enim dicit dominusÂ» u3

Sineutmortuimortuos fuos fepeIiant,EtPaulus, Vi dua in delfcijs agens uiiiÃ«s mortua eft. Nec mfreques eft ut fub tertia perfona loquamur de nobi^pfis Et hunc fenfum fuppeditant diligentius fcrutanti prance dentia amp;nbsp;consequentia,Altj aliudfequuntur. Secundus nbsp;nbsp;nbsp;Locus qui ex delibro Machab,Ã¦'atus eft,nec prÃ¦^

liber May ceptum neccxemplÃ» habet; uiho eft amp;nbsp;fomniu quoda ebabeoru piam,quo ceu figura quadam reprefentabatur popus docetirÃ§ jum ludaicumÃ domino non fore deferendum,Quod teruentu pinterceffionem fandorum nobis commendaret, fa^ ^pQ^s nÃ¨ludas OniÃ¦ amp;nbsp;leremiÃ¦ precibus fe commendaret, 1 nbsp;nbsp;8Â° nunc uero ad unum uerum deum conuerfus, in fum^

modifcrimine clamat, Tudomine quimififtiangeltr tuum fub Ezechiaregeluda, amp;nbsp;inter feciftide caftris Scnacherib centum odoginta quinq; millia, amp;nbsp;nunc dominator coelorum,mitte angelum tuum bonum an le nos in timore amp;nbsp;tremore magnitudinis brachrj tui, ut metuant qui cum blafphemia ueniut aduerfus fans' dum populum tuum, Quamuis nemoiure conqueri pofTetfilocumamp;ex Baruch 86ex MachabÃ¦is prolait Ãªtum diffimularem,Carentcnim authoritate fcripturi canonica?, De libro quidem MachabÃ¦orÃ» primo med lius iudicarut uetcres quam de fecundo. Et Hierony, in Praefatione lib,Regum, MachabÃ¦orum primumÃ brum,inquit,Hebraicum reperi, Secundus Graecus eft,quodexipfaquidem phrafi probari poteft, Idein Prologo quem praefixit Prouerbqs Solomonis feribit, MachabÃ¦orÃ» quidem libros legit eccleha, fed eos ins* ter Canonicas feripturas no recipit. Idcirco quod Au guftinusIib,de Ciuit,deii8.cap,36, dicit illos ab eccle (ia haberi pro canonicis,poft aetatem S,Hierony, fero tandem fadumefTe apparet,Quid quodipfe Augu^i nus

tills lib.2 contra Gaudentij epifto. fecundam cap, 2^6 de ultronea RaziÃ¦ morte difputans, palam in hfc uer ba pronuncians dicit , Etlianc quidem fcripturÃ¤ quÃ¦ appellatur MachabÃ¦orum non habentludÃ¦i fient le^ gern amp;nbsp;prophetas amp;nbsp;Pfalmos , quibus dominus tÃ©nia monium perhibettanquam teftibus fuis, dices, Opor tebat impleriomnia quÃ§ fcripta funtin lege amp;nbsp;prophe tis amp;nbsp;Pfalmis de me, fed recepta eftabecclefia nonina utiliter,fi fobrie legatur uel audiatur , Et paulo poft, Nondebemus quicquid in fcripturis etiadei teÃimo^ nio laudatos liomines fecifle legimus, confentiendo approbare, fed conOderando difcernere , adhibentes indicium non fane noftrÃ¦ authoritatis , fed fcripturÃ¤^ rum diuinarum arq; humanarum,amp;c.HÃ¦c ille,Quapropter non uideo quid peccemus quod protinus nÃ recipimus fomnium illud de orantibusin coelo Onia ac leremia, maxime cum nil tale in uniuerfareperias fcripturÃ¤ Canonica, Hoc nomine non femel cogitaui Homelias illas iin.quÃ¦in operibus Hierony, mox poft Commentarios in Ecclefiaften extanttitulo Ori;; genis , plane non effe Origenis, In fecunda enim hÃ¦c Origer; uerbainueniuntur. Sed amp;nbsp;omnes fandi qui de hac ui faper Can tadecefferunt,habentes adhuc charitatem erga nos, ticadepre qui in hoc mundo funt,fi dicantur curam gerere falu= dbus fat^ tiseorum amp;iuuare eos precibus fuis atep interuentuÆo^m in fuo apud Deum,non erit incoueniens. Scriptu nanep Åw.. eft in MachabÃ¦orum libris ita, Hiceft leremias pro^ pheta dei,qui femper oratpro populo. Audis nimiru quodinteruentum fandorum amp;nbsp;preces illoruincce= fo pro nobis, dogma uidelicct nouum amp;nbsp;in libris Ca= nonicis nullibitraditum,teftimonio Apocryphilibri docet amp;nbsp;confirmat,Ipfe enim Origenes, fimodo uera

DE ORIG. CVLTVS DIVORVM deeorefertin 6,Ecclef.hifto.lib cap,!8,Eufebius, ueÂ« teris teftamenti libros Canonicos non plures recenfet quam xxn.MachabÃ¦orum libros extrinfecus ha^ bet. PrÃ¦terea fandus Hierony. in PrÃ¦fatione ad Damafum quam praefixitduobus tractatibus Hue ho^ melqs Origenis fuper Cantica, teftatur Origenem fu per Cantica duos hos tradatus quos ipfe uerterit Hic ronymus amp;nbsp;decem compofuiffe libros,quos ideo nes gatfe uerti(re,quodingetis fitottj laboris amp;nbsp;fumptuff. EtquÃ¦ extant hodie Origenis titulo,non Libri fed ho meliÃ¦ dicuntur,cum tamen ille nullas fcripferit niÂ« duas illas quas uertit Hieronymus. Bruno quoqj A^ morbachius felicis memoriÃ¦,incomparabilis eruditio nis amp;nbsp;pietatis uir,dubitauit amp;nbsp;ipfe de 4, illis homelijs, Nam arbitratur in qs elfe multa quÃ¦ conuincant illas no Graecihominis e(Te fed Latini: amp;nbsp;ut Graeci fuerint Hierony. tamen ipfas non uertilTe. Sed demus illas omnino effe Origenis, an ideo potior nobis erit homi nis quam fcripturÃ¦ canonicae (quÃ¦ nihil tale nobis tra didit de interuentu fandorum) authoritaslQuoddc charitate proponitur olim explicatum efl.

Porro teftimonqs illis elibro Pfalmorum prolatis mirifice fuam ignorantiam amp;impudentiam produnt homines plane ftolidi amp;indodi.Cum enim Dauid dif fcreretdeRemifTionepeccatorum amp;nbsp;fe ftatueret exs emplum diceretfy,Confefrus fum peccatum meum et dominusremifit mihi iftam peccati mei impietatem: mox intulit,Hoc meo exemplo prouocabuntur multi fandi ac pq homines, ut modo Amiliapud deum am^ biantfuorum fcelerum ueniam,id^in temporeinue^ niendi, ideftcum adhucinueniripoteft. Pie enim S, Cyprianus contra Demetrianum dixit, Quandoift^ hinc

Ã t ; C $ i

; C ( r i 1 S 1

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XVIII. 8i hincexcefTum fuerit,nullus iam loens poenitettÃ¦ eft, nullus fatisfadiois effeamp;us.Hic uita aut amittitur aut tenetur.Hic falutiÃ¦ternÃ¦ cultu dei et frudu fidei pro uidetur.IÃ¼i uero ea quÃ¦ uiuentium funtin terris , tri. buunt fandis agentibus in coelo:quod quamabfurdÃ» fit nemo eft qui nonintelligat. Non uident illi fidelesSanffi er in terris adhucuiuentes , fandos appellariin feriptu^Diui q^o^' rafanda.Nam Paulus feripht fandis quiRomÃ§funt,â¢Â°dÂ°diffe nimirÃ» Chriftifidelibus RomÃ¦ agentibus. Dicitcnimrai*' in I,ad Corinth,6.cap,Sandificatiefiis per nomen do mini lefu amp;nbsp;per fpiritum dei noftri. Et inLeuitico le. gis,Sandi eritis mihiquia fandus fum. Proindequi noluerit de cÅlitibus fandis interpretariquÃ¦cunque fcripta funt de fandis in feriptura fanda, toto aberra, bit cÅlo.Qiianquam non negem alicubi in feripturis ^patribus appellari fandos, qui apud deum uiuunt Fuerunt pq amp;nbsp;dodi uiri qui ut ambiguitatem tolleret coelites,diuos, terreftres autem appellauere fandos, non inepte necppraeter rationem: uerum in uocibus nihil rixarilibet,modocui$fuum tribuatur.

lllud uero mirandum cft quomodo illa prophetÃ¦ Laudate uerba,Laudate dominum in fandis eius, ad diuorum dominum interceffionem applicent,Sienim h*cloquutio;Lau=mfanffis datedominum in fandis eius, perinde ualet atq; cum dus. iphdicunt, Inuocate fandos domini, pari ratione amp;nbsp;iÂ° concomitantia confequetur tubam cithara amp;nbsp;tympa. numeffeinuocandum. Nam fequitur, Laudate eum infono tubÃ¦,laudate eum in cithara amp;nbsp;tympano,CÃ¦. terum catholica ueritas fic legit amp;nbsp;intelligit prophetÃ¦ uerba, Laudate dominum in fando,uel in fanditate eius, id cft. Laudate eum qui habitat in coelo. Nam in Pfal,134,canitur, Suftollite manus ueftras adfanda,

amp; benedicite domino : quod perinde eft ac fi dixiffet, Sublatis in coelum manibuslaudate dominum 81agi te ipfi pro bÃ©nÃ©fices gratias.Huic fubiungitur quibus inftrumetis laudare,imo quomodo animi laudes et lÃ¦ titiam atteftari debeant,tuba, cithara amp;nbsp;tympano. Et hÃ¦c refpondimus hadenus ad feripturÃ¦ locos, quos pro interceffioneamp;inuocatione deoru protulere adi uerfarij.

Recenfentur etiam alia aducrfariorum argumenta pro, interceffioneamp; inuocatione diuorum,amp; diluuntur. Cap.XIX.

Ecenfeamus nunc 8Calia aduerfarioru prC interceflioneetinuocatioediuoru argumen 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ra Ante omnia ^afferuntexemplum fandiffl

miimperatoris Theodoftj, dequo Ruffinusin n.lity hiftoriÃ¦ Ecclefiaft.hc fcribit,Circumibatcum facerdq tibus amp;nbsp;populo omnia orationum loca, ante martyri amp;nbsp;apoftolorum thecas iacebatcilitio proftratus,amp; aU 2 xiliahbi fida fandorum interceffione pofeebat. De# inde magna cum exaggeratione Diuorum uirtutes prÃ¦dicant,Cuiexpolitioni mox addunt,Quod fi non intercederent aut pro nobis folliciti effent fandi, fieo rum preces deo non forentgratÃ¦,profedo deus tanta 3 ligna in nomine ipforum non faceret. nbsp;nbsp;Huius gene

ris eftquod mirifice commendant eorum felicitatein rebusomnibus qui diuos coluere, amp;nbsp;eoruminfortUa 4 nia,quiipforum neglexere cultum, Rurfus non exi. ftimant ueriGmile,utqui fefta amp;nbsp;celebritates fandor^ inftitucre prifei, non crediderint iplos amp;-inuocari amp;nbsp;5 colidebere. Praeterea uetuftiffimus,inquiunt,eh hic diuos inuocandi mos. Nautalia multa taceamus, an non oriens amp;nbsp;occidens ficulis iam multis orauit attp cantauit,

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP. XIX. 81 cantauft,Sanda Maria,ora pro nobis. Omnes fandi, OTate pro nobis fan non uetuftiffimum inuentum fan dorum panumeft Litania:' Profedo baud ueriffa6 mile eft totfeculistot fandos amp;nbsp;tot dodos uiros imo totam ecclefiam in Inuocatione diuorum aberraÃe. Neep fine ratione iuftaexiftimÃ¢t diuorum inuocatio# 7 nem ab ecclefia fuiffe receptam:quod fandi apud do^ minum id meritis fuis impetrauerint: unde ecclefia 0= rety Sandorinn tuorum precibus amp;nbsp;meritis concede, ut ab omnibus peccatis abfoluti,Ã¦terna tecu uita frua mur, Adduntordinemquendam ciÃ¯eapud domL 8 num,quo per inferioraet media perueniatur adfupre mum,per diuos inquam ad deuipfum : perinde ut in terris per principi amicos peruenitur ad ipfum princi pem, Rurfus Impudentia eft,mquiunt,fiquis cum 9 peccator fÃ®t,protinus fe ingerat oculis diuinÃ¦ maiefta tis,HumiIitatis eft cum nos deo per intercedores com mendamus, lam quodnulla fit mentio interceffio 10 nis fandorumapud populumludaicum ante Chriftu natum, hincefTe putant quod fandinoui tcftamenti uetcribus fandis aliquo modo perfediores fint. Ad^xu iungunt amp;nbsp;illud, Fatemur equidem deum per lefum Chriftum in primis amp;nbsp;ante omnia efe inuocandum, interim uero credimus etiam fandos inuocari debere amp;nbsp;poffe.Hxc 8fhis Omilia pro fua cauffa confirmant da adferuntadueriarij,adquÃ¦ adiuuante diuina gra= Theodor tia paucula hÃ¦c refpondemus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fas impe.

Principio quod adfadum amp;nbsp;exemplum fandiffi=fidafibi miImperatoris Theodofq attinet,euicimus opinor fax fanaonm tis luculentibus teftimonqs,cum argumentaquÃ¦dÃ¢Ã©uxiUi S.Hierony,excuteremus,huiufmodi regum etepifco pofcit. porurn exempla , quÃ¦ fine authoritate feripturarum i

DE ORIG CVLTVS DIVORVM proferuntur, maxime in cauffis ufqueadeÃ³ grauibus nihil probare. Nonlegis in omni fcriptura facra quen quam regum fe ante thecas iulorum proftrauifTe, amp;nbsp;defunamp;oru petqfTe auxilia fida. Omnes enim clamas uerunt, Auxilium meumÃ domino,qui fecitcÅlum amp;nbsp;terram,Dominus cuftodiet te ab omni malo, demis nus euftodiet anima tuam. Dominus euHodietegreÃ» fum tuum amp;nbsp;ingreffum tuum,amodo amp;nbsp;ufq; in fÃ¦cua lum. nbsp;nbsp;AdhÃ¦capparent Ruffini uerba huiufeemos

di efre,utmagis uideantur intelligenda de interceffiO' ne fandorum in terris. Videtenim Princepscircumi ij(Te per omnia oratoria, in quibus colleÃ¢ierat coetus fanÃ¢orum,et horum commendationesapuddominÃ© fidas expetij(re,utuidelicet uidoriam concederetdo# minus,amp;-utimperiumipfum ad plurimorum falutem conferuarctincolume, Huius autem fententiÃ¦ illemc locus admonuit qui apudeundem Ruffinum lib. io, 8,cap.in hÃ¦c uerba legit. Interea Conhantinuspieta te fretus,Sarmatas, Gothos, alias' barbaras natioes, nihquÃ¦ uelamicitijs uel deditione fui, pacem proues nerant,in folo proprio armisedomuit,Et quanto mas gis fe religiofius ac humilius deo fubiecerat, tanto am plius ei deus uniuerfa fubdebat,Ad Antonium quotp primum hÃ¦remi habitatorem uelut ad unum ex prOs phetis literas fuppliciter mittit,utpro fe ac liberis fuis domino fupplicaretjta non folum meritis fuis, acreli gionematris,fed 8Ã³interceffione fandiorumcommen dabilefe deo fieri geftiebat. En uthic ufurparit inter ceffionem fandorum, neq; cauffa eft ulla ufqueadeÃ³ magna, quÃ¦ impediat quominus liceatlocumetiam de Theodoro interpretaride uiuentium in terris fan^ dorum interceffiene, nbsp;nbsp;Quod uero Theodoretus in

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP. XÃ®X. S3 Trip.hiftJib.g cap^^.feribit, Theodoro principi ap paruiffeapoftolos loannem amp;nbsp;Philippum,plane eiuÃ modi uideturfuiffe uifio, qualis illa eft quÃ¦ludÃ¦ Ma= chabÃ¦o contigifTe dicitur. Nam ut hic per illam in^ ftitutus eft de uidoria,non de inuocatione OniÃ¦ amp;nbsp;le remiÃ¦,unde amp;nbsp;in prÃ¦fenti periculo Deum non diuos inuocauit Ita amp;nbsp;uifio illa apoftolorum Theodoro por tendebatuidoriam fibicoferendama domino, quem ille,amp; non apoftolos,cum fuorum acies conuerfas ui* differinuocauit, amp;nbsp;dixit, Tu omnipotens deus nofti, quia in nomine Chriftifilij tui ultionisiuftÃ¦, ut puto, prÃ¦lia ifta fufcepi,fin fecus in me uindica. Siuero ca caulTa probabili,amp; in te confifus hueueni,porrige de Xteram tuis,ne forte dicantgentes ,ubieft deus eorÃ»f Quo amp;nbsp;illud pertinere uidetur quod S. Auguft, lib. deCiuitate dei 5,cap i6. de hoc facratiffimo principe atteftatur,quodomnem fiducia fuam in deum ut prÃ¦ fidium unicum,cum certiffimum tum firmiffimum,, collocarit.

De Miraculis feu uirtutibus Rgnoru fatis refpon= Virtutes fum eftin fuperioribus, quibus hÃ¦c nequis.conque.figâ¢â¢#*-ratur addimus,ElTe amp;nbsp;falfa hgna, uelquÃ¦ ueri fimili. 2 tudineimponuntprÃ¦ftigiÃ¦, uelquÃ¦reuera fiunt fed in Cubuerfionem uidentium,RurÃus funt mendacia ff gna,quÃ¦ cum non fintfada,finguntur tarnen elfe fa= da.Poffem huius generis plurima proferreexempla,, hijs non fcaterettotus orbis. De impofturis uero hu. iufmodidominus in euangelio dixit,Surgent pfeudo chrifti amp;pfeudoprophetÃ¦,86 dabunt Cigna magna 81 prodigia,ita utin errorem abducantur, ii fieri poffit, etiam eledi, Ecce praedixi uobis Et Paulus in 2. ad Theff4 cap,, de Antichrifti regno amp;nbsp;uirtutibus pro.

phetans,fcribft,Cuius eft aduentus fecundumopera^ tionemfathanÃ¦,cum omni potentia Salignis ac prodi gqs mendacibus, amp;nbsp;cumomnideceptione iniuftitir, in his qui pereunt,pro hoc quod ueritatem dileftio^ nis non receperunt,in hoc ut falui fierent. Etpropten rea mittetillis deus efficacem illuGonem,ut credant mendacio,ut indicenturomnes,id eft, ita puniantur qui non crediderunt ucritati, fed magis approbarunt iniuftidam. QuÃ¦ cum ita habeantnon audiemus nea que recipiemus extra feripturam canonica ullam con firmationem quÃ¦a Ggnis proinuocationedeorumde duamp;a eft.

Fclicitds nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PrÃ¦dicatio autem illa felicitatis cultorum deorum

er infelix Iplendida eius omninofermonis mecomonet, qui ab citasli43impqs leremiÃ¦ obijeiebat in haec uerba, Verbu quod pnflitioÂ« loquutus es ad nos in nomine domini, non audiemus Joruw. Ã te:fed faciemus omne uerbum quodegreflum fuerit ^ ex ore noftro,ut facrificemus reginÃ¦ coeli amp;nbsp;libemus eilibaminatOcutfecimus nos et patres noftri,reges no ftri amp;nbsp;principes noftri inciuitatibus Iuda at$ plateis HierufalÃ«,amp; faturati fumus panibus, fuimus^ quieÂ« ti,8Cmalum non uidimus.Ex eo autem tempore, quo ceffauimusfacrificare reginÃ¦ coeli, defecimus in om^ Ilibus atep confumpti fumus gladio amp;nbsp;fame. Nam ad eundemmodum quiritantur amp;nbsp;noftri deorum culto^ res,felicitatem fuperioris fÃ¦culi praedicantes, in quo dij dcÃ¦cp omnes AudiofiffÃ®me culti (int. Atqui netus eft illa querimonia dei cultu dcoru$ ncgleamp;uimmfa nui alimoniam.Demetrianus enim amp;nbsp;cumhoc Gena tilium uulgus dicebatper Chriftianos fieriquod bella crebrius furgerent, quod lues , quod fames finiret, quod^hymbres et pluuias ferena longa fufpenderet, amp;quod

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XIX. 84 amp;nbsp;quod illis deberentimputariomnia ea quibus tum concuciebatur mundus. Verum ad illa fic refpondit CÃ¦cilius Cyprianus,uteadem nos uel hodiea calum nqs Papifantium uanumep deorum cultumafferent tium repurgarint. Verum omiffis hominum fentena tqs audiamus quomodoipfe dominus hanc aduerfax riorum obicdionem tradet apudOfeam.Dicitenim, Fornicata eftmater ueftra, quia dixit, Vada poft eos qui me amant,amp;dant mihi panem amp;nbsp;aquas meas, la= nam meam amp;nbsp;linum meum,oleum meum amp;nbsp;potum meum.Etipfa non cognouitquod ego dederim ei fru mentum,uinumetolcum,quodcp multiplicaverim ei argentum amp;nbsp;aurum,quÃ¦ fecerunt pro Baal. Propres rea conuertar 86accipiam frumentum meum in terns pore fuo,8Ã³uinum meum in tempore fuo,86 rapiam lanam meam atep linum meum,amp; faciam ceffareoms ne gaudium eius:uaftaboquo$uineam eius amp;nbsp;ficuU neam dus de quibusdixit, Merces meÃ¦ hÃ¦ funt,quas mihi dederunt amatores mei.Etreliqua. Ex qsinteUfe gimusquantopere difpliceat deo felicitatem amp;nbsp;fortUs nam illam externamdijs accepta referre, Deus enim utfolus affatim largitur eia,ita folus pro datore agno, fcicupit,Fornicationem appellat, quodifti nuncupat deuotionem,Deus animas noftras Abi coniugq uincu !ocopulauit,utafolo pendeamus quemadmodum Ã fponfo fponfa. Fornicamur ergo cum donaafponfo deo nobis donata, nefcio quibus amatoribus, id eft dqs acceptaferimus, Deus eft qui uitÃ¦ noftrÃ¦ ncceffa ria uidum,amidum amp;nbsp;uoluptates moderatas fuppe= ditat,non utilia impendamus dijs amp;nbsp;idolis ipforum, fed ut ijs fruamur amp;nbsp;datori domino agamus gratias. Carter um ifti,Merces meÃ¦,aiebant,ha funt, quasmU

hi dederuntamatores mei.Noftri uero dicunt, HÃ¦c dona beneficentia quidem dei fed fandorum meritis accepimus. SuntquiÃ¦terni numinis obliti, omnia fe fandorumbeneficio accepiffe arbitrantur. Vtrifcp di cit dominus,Proptereacouertar amp;nbsp;accipiam frumen tum meum,amp;c. Minatur enim fterilitatem : tam fcili-cet abeft ut obiedione fuaquicquam probarint. Cre^ dendum potius uidetur j^phetÃ¦ de uera felicitate diC ferenti atq;in hÃ¦c uerba canenti, Beatus uir qui timet dominum,in mandatis eius complacet fibi ualde. l'o= tens in terra erit fernen eius,generatio redorum bene dicetur. Opes amp;diuitiÃ¦ in domo eius SdiuRitiadus manet in perpetuu.Fidelis dominus inomnibus uers bis fuis amp;nbsp;fandus in omnibus operibus fuis, Stiftens tat dominusomnesqui corruunt amp;nbsp;erigit omnes des preffos.OcuIiomniu in te fperant amp;! tu das illisefcam in tempore fuo. Aperis tu manum tuam amp;nbsp;implebun tur omni benedidione. Prope adeft dominus omnis bus inuocantibuseum,omnibus inquam qui inuocat euminueritate. Voluntatem timentium fefaciet, amp;nbsp;clamorem eoru exaudiet amp;nbsp;faluabit eos. Cuftodit dos minus omnes quiipfum diligut, amp;uniuerfos impios exterminabit.Hi inquam uerÃ¦ felicitatis fontes funt, ex quibusquifquisbiberit omnem felicitatem deo fos li,non diuis tribuctQuodficui uacatlegere, legatob fecro elegantia quaedam fuperhaere apudEufebium capita,7,nempe 8amp;8.1ib, g.EccleChift. amp;intelligetpa rum aufpicatum ede deo negledodiuos ucnerari,aut nolle folum deum rite uenerari,

DefcfÃ¤s Allegant ferias fiue celebritates fandorum. Quid diebus, uero ad nos feriÃ¦, quas non accepimus ab apoHobs 4 neque ab ipfo feruatoreChriftotAtab his accepimus quxs

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XIX. 8$ quÃ¦cun$adfalutem amp;nbsp;ueram pietatem (pedare ui^a dentur:ergo nihil uel ad falutem,ue! ad pietatem faci:^ untferiÃ¦. Didicimus olim ex Decalogo amp;nbsp;alijs fcri:i pturarum teHimonqs foli creatori, creaturis nullas ce lebrarc fcftiuitates.Vnde amp;nbsp;uctcres cÃftat Memorias inftituiffe martyribus, non ferias aut feftiuitates : id quod in cap,6,attigimus,Fortaffis ex his initijs produ xere pofteri feftiuitates fandorum. Socrates Conftan tinopolitanus in Trip.hift,lib,9,cap,38,author eft,Aa poftolos nullamlege ucl de Pafchate celebrando fan# xifTc , fed earn celebritate inoleuiffe ex confuetudinc prouinciarum : igitur cuiucrifimile uideat illos quic= quam ftatuifle de Diuorum feftiuitatibus ; quot;Verba hi# ftorici fi quis requirat, hÃ¦c funt, Igitur necapoftolus nec euangelia accedentibus ad praedicatione, iugum feruitutis impofuerunt, fed feftiuitatÃ« PafehÃ¦ amp;nbsp;alias celebritates honorandas efe dixerunt.Itacp quoniam amant homines huiufmodi celebritates eo quod in eis ilaboribus requiefcunt, finguli per prouincias ficuti noluerunt memoriam Salutaris Paffionis antiquitus cx quadam confuetudine celebrabant.Non enim hoc Saluatoraut noftriapoftoli lege prÃ¦dicauerunt,nec poenam aut fupplicium aut maledidu, ficutLex Moa (aicaludaeis, nobis euangelia aut apoftolifuntminaa ti,fedfolumodo in derogationem ludÃ¦orum quod in feftiuitatibus homicidiu comiferint in tempore Azy^ morum Saluatorepaffum in Euangelijs eft relatum. Mens nancy fuit Apoftolorum non de diebus fancire feftiuitatum,fedconuerfationem redam amp;nbsp;dei prÃ¦di care cultura. Mihi ergo uidetur quod Geut multa alia per prouincias ad confuetudinem uenerunt, he amp;nbsp;pa fchÃ¦fefÃ¤uitas tradita Ht , eo quodnullus Apoftolord

DE ORIG. CVLTVS DIVORVM aliquid hinc fanxiffet.Hadenus Socrates,RurfusreÂ« cenfueruntpauciÃlmas ferias ipfequo$Hierony, amp;nbsp;Auguftinus,illein Comment.in epift.ad Gala, hic ue ro in epin,adlanuarium ii8 Etquas celebrauere Ion# ge alia rationequamapud uos moris fit celebrauere, PrÃ¦terea nullÃ¦ de fer^s certÃ¦ leges erant latÃ¦ apud iftos. Ante ducentos feptuaginta demum annos iftÃ¦ leguntur in leges eiTe redaamp;Ã¦ in Conhlio Lugdunen, Id quod amp;nbsp;DÃ©crÃ©ta pontificia teftantur, in quibus de Confecr.Diftinei.3:, cap. Pronunciandum eft, huiuC modi legitur conftitutio,Feriandi per annum iftifunt dies,Natale domini,Saudi Stephani, SJoanis EuanÂ« geliftx,Innocentum,S.Silucftri,Odaua domini theo phaniÃ¦,Purificatio S MariÃ¦', Sandu pafcha cum toÂ« ta hebdomada, Rogationes tribus diebus, Afcenfio domini, Sandi dies pentecoftcs, SJ oannis BaptiftÃ¦, Duodecim apoftolorum,amp;maxime fandorum Petri amp;nbsp;Pauli,qui mundum fua prÃ¦dicatione illuminaueÂ« runt, S. Laurent^, AfTumptio S. MariÃ¦, Natiuitatis fandÃ¦ MariÃ¦,EcclcfiÃ¦ dedicatio,S.Michaelis archan geli,Dedicatio cuiufeunq; oratorÃ¯j,amp;omnium fando rum,amp;S.Martini,amp; illÃ¦ feCtiuitates quas finguli epiÂ« fcopiin fuis epifcopatibus cu populo collocauerint, quÃ¦ uicinis tantÃ¼ circumorantibus indicendÃ¦ funt, non generaliter omnibus. Reliquas ucro feftiuitates per annum non funtcogendi ad feriandum nec probi bendi,HÃ¦c uero illa egregia de Ferqs lex,amp; hÃ¦eferia rum origo eft,Qui fapiunt prifca amp;nbsp;apoftolica firnpli# citate contenti,fefta Pontificiorum nihil morantur, et intelligunt aduerfarios rem nihili probare uelle per rem quÃ¦ apud pios nullius plane eft momenti

ET SIMVLACH. ERR0 N EA, CAP. XIX. 86 probaui't decorauitfy fcripturÃ¦ authoritas.AthÃ¦c cÃ» VÃ©tufatii infinita de inuocando deo exemplat prÃ¦cepta tra^^utbontas dat,de Diuoruminuocatione ne$prÃ§ceptum ullum, $ neep promiffionem ullam,neep euidens exemplum ul lum habet.Quod fi in prÃ¦fenti aliquidualet amp;nbsp;effice, re poteftuetuftas, euicimus haud dubiequi unum 86 folum deum in Chrifto inuocandum effe docemus. Nam hÃ¦c omnium uetuftiffimadoamp;rina eft,quÃ§mul tis parafangis opinionem illam de inuocatione deorÃ» prÃ¦cedit.Litania fero tandem repertaeft,nec quifquÃ¤ LitaniÂ«. ueterumeius'uel uerbomeminit.Guilelmus uero Du randus in Ccremoniario fuo lib.6.Duplex,inquit, eft Litania,Maior amp;nbsp;Minor, Maior eft in fefto S. Marci, amp;nbsp;inuenta fuit Ã beato Gregorio, Minor quÃ¦ illa netu ftior,inuentaeft apud Vienna Ã beato Mamerto epi. fcopo,dumimperaret Zeno imperator. Igitur illa in. ftituta cftcirca annum domini 490,hÃ¦c uero dum nu inerarentur anni $90,Eft autem ziravea uocabulutn GrÃ¦canicum,amp; fignificat fupplicatione,in qua nun. cupabantur apud gentes uota dqs dona^ litabantur. Cumauteomnis uetuftas foli deo omnia uota fua per lefum Chriftum nuncuparit donafy litauerit fpiritua lia,uiderintipfi quo fpiritu infpirati Litanias inftitue. tint,in quibus ea gloria quÃ¦ uni Chrifto debetur amp;nbsp;lanamp;is participatur. Prifcaenim orientis amp;nbsp;occiden.

â¢ tis ecclefia catholica annis quingentis amp;nbsp;fexcentis ac amplius foli deo per Chriftum preces fuas obtulit. Er. go quibus dogma nouum amp;nbsp;inftitutum neotericum fequi placet, Litaniam alpriuatis quibufda amp;nbsp;fine ex. emplo fcripturÃ¦ inuentam eccleftjs^ traditam ado# rent: ego Chriftu fequendÃ» effe puto,qui dixit,QuÃ¦. cune p petieritis a patre meo, in noie meo,dabit uobis, y 1

Errantium Itaq; no eft quod aduerfarij nobis obijciant tot fxa .culorum errorcs Nam prifeum illudfÃ¦culum habent 6 quod fine diuis deum per folum Chriftum inuocauitt habent fcripturam,id eft ueritatem canonica,cui mes rito credunt, HÃ¦c prÃ¦iudicat omnibus illis quÃ¦ ifti nobis magna cofidentia opponunt,PrÃ§terea folus He lias opposuitfefe multis Baaliftarum centurqs. Vnus Chriftus obiecit fefe toti facerdotum ac pharifÃ¦orum collÃ¨gio,Pauciapoftoli in uniuerfum orbÃ«terrÃ¦ pros greffi contra fe habuerunt multorumfÃ¦culorum rece ptam fidem amp;nbsp;confuetudinem,ritus patrios , prudens tifnmorum,rcligiofiffimorum,iuftiffimorum (ut uide batur)uirorumiudicia difta amp;nbsp;faamp;a,Ideo uero ne ue^ ra erat quÃ¦ in mundo hadenus tot uiri docti, prudens tes amp;nbsp;iufti tradiderant, totregna ac populi tot fÃ¦culis obferuarant,falfa contra quÃ¦ iam proferebantapofto !ihomines pauculi,noui, uiles', contemptiadeo^ pis fcatorcs/Quare autem hi ucra tradiderat, ifti uero fai fa fcquuti funttCaufTam non deprehendes ex extern nis:fed quia hiquÃ¦cunque tradiderunt ex uoluntate numinis fecundum uerbum dei tradiderunt: ifti ucro fua petierunt ex hominibus de quibus feriptum eH, Omnis homo mendax, Certe error eft quicquideum uoluntate aeterni dei cum lege amp;nbsp;uerbo dei pugnat, uel cum hoc non congruit,Erratitaq; amp;nbsp;eccleha quo, ties neglefta fcriptura fuam fequitur intentione, Ab' errauitamp;uetus ante Chriftum natum ecclefia annis multis,cum uidelicetprÃ¦cepta deineglexit,fua placfe ta amauit:idquod uidere eft in origine erroris ludaici circa idololatriam in cap,n, amp;nbsp;12, Proinde ftultiffimur eft errores prÃ¦textu ecclefiÃ¦ defendere uelle, quali hÃ¦c errare non poHit, amp;nbsp;protinus uera acrefta fint quÃ¦cunÃ§p

ET S1MVLACH. ERR0NEA. CAP. XIX. $7 quÃ¦cunq; facit. Non errat fane eccleOa cum uocÃ«pa# ftoris audit t errÃ¢tautem planecum non audit. Prius ita$eft ut inquiramus, an in eo de quo cotraucrtitur uocem paftoris audierit ccclefia, Hoe enimHconfier, conflabit amp;nbsp;fadum eeelefiÃ¦ rede habere, Ifii diuerfa uia ingredientes , Ã¼c colligunt, Hoc facit amp;nbsp;obferuat ecclcna,ergo rede facit. Sed quis non uideat impofto res paralogifare non theologicaric'

Ratio quam afferuntcur fandis in coelo agÃ«tibus MeriM officium intercedendi amp;nbsp;opitulandi uirtus fiue pote# fanamp;o^ ftasconceffa fit,plane blafphemaeft. Ita enim fando: 1 noneffici= rum meritumafterit, ut Chrifti meritum neget. Licet quot;quot;' quot;' 'quot;-enim mentio fiatin factis Meriti fandorum, proprie terquot;^n. tamen prÃ¦ter Chrifti meritum plane nullum eft: gra^7 tia potius eftamp; reuera donum eft quod in feripturis appellatur meritum fandorum. Nolo hic mihi creda= tur,audiatur ChriftiApoftolusPaulus,aperte Gc feris bens ad Titumcap.^.Poftquam bonitas amp;nbsp;erga horni nes amor apparuit feruatoris noftridci,non ex operi, bus quÃ¦ funtin iuftitia,quÃ¦ faciebamus nos, fed,fa eundum fuam mifericordiam faluos nos fecit per laua erum regenerationis ac renouationis fpiritus fandi, quem effuditin nos opulente per lefum Chriftum fer. uatorem noftrum,utiuftificati illius gratia haeredes ef ficeremuriuxtafpem uitÃ¦ Ã¦ternÃ¦. Idem clarius ad E. phefios i..cap,Gratia,inquit,eftis feruati per fidÃ«,id^ non ex uobis,deidonum eft:non ex operibus,ne quis glorictur:nam ipfius fumusfigmentu conditi in Chri ftdlefu ad opera bona,quÃ¦ prÃ¦parauit deus ut in eis anibularemus.Rurfus adRoma.n.cap. fic argumen. tatur,ReliquiÃ¦ fecundum eledionem gratiÃ¦ fucrÃ»t. Quodhper gratiam,no iamexoperibus:quandoqui* y 5

dem gratta fam no eft gratia.Sfn ex operibus, no iam eft graua:quandoquide opus iam non eft opus. Aequi pollentautÃ« in prÃ¦fenti negotio opera amp;nbsp;merita,quÃ¦ D.Apoftolus negat ullo paamp;ocum gratia fimul ftare poffetunde confequens eftCliriftinegare gratia, qui (annorum merita urgent. Nec plura poft tam diluci:^ da teftimonfa proferemus.Na quis non intelligat fanÂ« dos deigratia per Chriftum amp;nbsp;non per merita fua fal uos efrerados,atcp ideo illorum merita, quoruin ferfa pturis mentio fit,nihil aliud fuiffe quam mera deido^ na, Apoftolus enim clamat. Quid habes quod non ac cepiftiÃ§ 'Quod fi accepifti,quid gloriaris quafinon ac^ ceperisrVerum ne aduerfarq dicant nos hÃ¦rctico fen %,Pct.;. fu Paulina uerba detorquere amp;nbsp;corrumpere, non pia gebit amp;nbsp;Auguftini orthodoxi dodoris iudieiÃ¼ fupc'r hacrede uerro ad uerbu huc transferre ex epift, iofr quam Sixto presbytero contra Pelagianos feripOt, In ea,Sicut ergo nemorede fapit,inquit,rede intelligit, rede confilio ac fortitudine prÃ¦ualct, nemo fcienter pius eft,uelpie feiens,nemo timorecafto deum timet, nifi acceperit fpiritum fapientiÃ¦ amp;nbsp;intelledus, confia Iq amp;nbsp;fortitudinis,feientiÃ§ amp;nbsp;pietatis amp;nbsp;timoris dei,nec habet quifquam uirtutem ueram, charitatem fynceÂ« ram,continentiam religiofam,nifi per fpiritum uirtUa tis amp;nbsp;charitatis amp;nbsp;continentiae,ita fine fpiritu fidei,no cft rede quifquam crediturus, nec One fpiritu oratioÂ« nis falubriter oraturus,Non quia tot funt fpiritus,fed emnia hÃ¦coperatur unus atep idem fpiritus,diuidcns propria unicuicp pro ut uult:quia fpiritus ubi uultfpi rat: fed quod fatendum cft,alitcr adiuuat nonduminÂ« habitans,aliter inhabitans.Nam nondum inhabitans adiuuat utfint fideles,inhabitans adiuuatiam fideles.

ET SIXIVLACH . ERRONEA. CAP..XfX. 88 Quod eft ergo meritu hominis ante gratiam, quo meÂ« rito percipiat gratiam,cum omne meritum noerum non in nobis faciatnifi gratia,ET cvm devs co. RONAT MERITA NOSTRA, NIHIL ALIVD CORONET QVAM MVNERA sVAtSicutenim ab initio fidei mifericordiam confequuti fumus, non quia fideles eramus, fed ut effemus : fic in fine quod eritin uita aeterna, coronabit nos , ficut fcriptu eft, in miferatione amp;nbsp;mifericordia. Noita^ fruftra deo can. tat,Et mifericordia eius prÃ§ueniet me: amp;nbsp;mifericordia cius fubfequeturme, Vnde amp;nbsp;ipfa uita aeterna,quÃ¦ utiqiin fine fine fine habebitur,amp;ideo meritis praeceÂ« dentibus redditur,tamen quia eadem merita quibus redditur,nonanobis parata funt per noftram fufFiciÂ« entiam,fed in nobis fadaper gratiam, etiam ipfa gra. tia nuncupatur, non ob aliud, nifi quia gratis datur, nec ideo quia meritis non datur,fed quia data funt amp;nbsp;ipfa merita quibus datur,Etreliqua.Sequuntur enim amp;nbsp;alia deeadem refupra modum euidentia amp;nbsp;clara. Ex illis autem quaeannotauimus amp;nbsp;ex fandi Pauli te ftimonqs claret faluari nos fola dei gratia amp;nbsp;meritis Chrifti, non fandorum meritis,quae amp;nbsp;ipfa dei dona funt,ncq; talia, qualia predicant aduerfarq,utuideli. cetfandos conftituerint uiuoru interceffores amp;nbsp;opi, tulatores,fed ut beati hntac iufti in confpedu indicis. Donauit enim dominus fandos immortalitateex gra tia,regno autem amp;nbsp;regnandi uirtute omnipotenti no donauit,Quia Deus eft omnia in omnibus. Idem con. ftituit filium fuum propitiationem pro peccatis mun# di,intercefforem amp;nbsp;patronumhue aduocatum geneÂ« rishumani,quia filius eft,iuftus,impollutus, Ã pecca* toribus fegregatus,defacerdos ille in aeternum fecun.

dum ordinem Melchizedek : QuÃ¦ gloria amp;nbsp;quÃ¦ fun# Ã¢io foli filio dei compctit.Chrifti meritum amp;nbsp;preces eius duntaxatapud patre ualent, aliorum nonualet. Hicenimedde quo Paulus feripOt, Chriftus eftqui mortuus eft,imÃ³qui amp;fufeitatus eft,qui eft ad dexter ram dei amp;nbsp;interceditpro nobis.

8 nbsp;nbsp;Fatemurfane et ordinem amp;nbsp;certam rationem apud Prr Chri -deum effe,fecundum quam illi preces noftra? comens famperuc dentur.Principio enim commendant fe illi fideles pre niturad cibus mutuis,Deindecreduntomnes preces fuas deo dcwf. gratas effe propter Chriftum amp;nbsp;fidem in promiffione qua illefeuota noftra recepturum promifit. Et hunc ordinem apud deum effe teftis eft feriptura.Ordinemà¥¤ uero eum que aduerfarij noftri ex fuis, capitibus con# finxerunt, quod fcilicetpreces noftras diuis primum commendare debeamus,tanquaintercefToribus , qui eas demum ad ipfum deferant principem Deum, non agnofeimus.Abj ftultius quiddaetmulto uanius com menti,finxerunt peccatores fupplicare diuis, hos de# inde monere Virginem matre, hanc uero exertis ma# miliis obtcftari filium,qui ultimo omnem cauffam in fe fufcipiat, nudatisg uulnerum cicatricibus incon# fpedum irati patris prodeat, Ã quo tandem impetretj quÃ¦ in notis funt petentiu.At e quibus feripturishÃ¦C nobis fomnia probabunt^An no ifta deum nobis miis anthropon delineantiProh pudor. Pereant una cum indigniffimis amp;nbsp;maxime blafphemis fuis gradibus aC picturis homines nephandi.Scriptura nobis deu pro# ponit per omnia philanthropon amp;nbsp;tanquam element tiffimumpatrem.Et filius in Euangelio fecundum io# annem manifefte dicit,Non dico uobis, quod ego ro# gaturus fim patrem pro uobis* Ipfe enim pateramat uos

ET SIMVLACH , ERRONEA. CAP. XIX. 89 uos,quiauos me amaftts amp;nbsp;crcdidiftis quodÃ deo exi uerim. Quibusuerbis nihil derogat facerdotio Chri. ftitalioquienim fatis confiÃ¢t illum effe aduocatum no ftrum,qui pro nobis apud patre intercedit: fed fauor dei patris in Chrifti fideles oftendit,amp;quodperChri# dum patri coniunamp;ifumus,modo in nomine Chrifti petamus credamusfy. Denicp monetdominus nonoa pus efTe ut crafTo modoimaginemur dominumlefum in coelo ad dextera patris uel flexis poplitibusud uer bis uti uocalibus.Nam uirtus amp;nbsp;meritumChrifticon ciliatoris fempcreftin cofpedu patris, amp;nbsp;propterhoc audiuntur amp;nbsp;adiunanturta deoin terris quotquot au. xilia hic fendunt. Quod ad fimilitudinem attinet qua exiftimantad deum accedi per fandorum patrocinia, quemadmodum ad principem aliquem peruenitur fa uore amicorum principis , dicimus id quidem non fi. mileefTefed diffimile, Nam dominus apud Ifaiam in 3T,cap,manifenedicit,Non funt cogitationes me* co gitationes ueftrÃ¦, neq; uix ueftrÃ¦ uiÃ¦ meÃ¦,dicit doa minus.Quomodo coeli celÃ¼ores funt terra,fic altiores funt uiÃ¦ meÃ¦uijs ueftris,amp; cogitationes meÃ¦ cogitat tionibus ueftris. Si autem tanta apud eos ualet fimili= tudo humana amp;nbsp;authoritas,cur non ualet amp;nbsp;illud D. Ambroftj,qui Coment.in epift.adRoma.cotraGen^ tes paribus prope argumentis fuum errore defenden= 'tes,fic fcribitCSolent mifera uti excufationc, dicentes per iftos poffe ire ad deum ficut per comites perueni= tur ad regem,Agenuquid tam demens eft aliquis aut falutis fuÃ¦ immemor, ut honorificentiam regis uendi cetcomiti,cumhacderefi qui etiam tradare fuerint inuenti, iure utrei damnentur maieftatis t Et ifti non putantreos,quihonorem nominis dei deferunt creaa

turÃ¦, amp;nbsp;relido domino conferuos adorant, quafi Ht aliquidplus quod feruitur dco.Nam et ideo ad regem per tribunos amp;nbsp;comitÃ©s itur,quia liomo utiq; eft rex, amp;nbsp;nefcit quibus debeat rempublica credere. Ad deÂ« autem,quem uticp nihil latet,omniu enim merita no^: uit, promerendum,fuffragatore no cH opus, fed mena te deuota.Tantum AmbroÃus,

9 Porro impudentiam uocant homines impudentif Fidei in fimiconflantem fandamfy fideiconfidentiam,Quod dem confi in tormentis peccatorum proxima Chriftum adire fidentiaet impudentia eft,impudens certe fuitilla in Euangelio peccatrix ,quÃ¦ingreffa ad conuiuium non ad pedes Petriuel AndreÃ¦ uel Ioannis fedadipfius dominile. fu accidit.Impudens fuit mulier ChananÃ¦a quÃ¦ tan^ ta conflantia amp;uociferationeChrifti non apoftelora auxilium poRulauit,ut hi tandem clamoris pertxfi di xerint,Amitte illamtnam coelum clamoribus implet, amp;nbsp;omnium aures defatigat. Impudens fuit concodor ille malefyfrugi filius,quinon ambiebatinteruentum amicorum patris, fed talem potius ratione fecum inia bat,Quam multi mercenary patris mei abundant pa. nibus,cgouero fame pereo : furgam amp;nbsp;ibo ad patrem meum,amp;dicam ei. Pater peccaui in coelum amp;nbsp;coram te,iam non fum dignus uocari filius tuus, fac me ficut unum de mercenaries tuis. Quid quod Chrifti etiam feculo quibufdam uidebatur indignum clTc, ut proxi ma amp;tanta cum confidentia ad Chriftum irruerent peccatores r Sed quales illiobiecro erant quibushoc dolebatrHoRes diuinÃ¦ gratiÃ¦,pharifÃ¦i amp;nbsp;hypocrita nihil intelligentes euangelicÃ¦ defninÃ¦. Audiamus itaq; quid de ilia peccatorum impudentia pronuncia^ ritipfedominus,Adpeccatricem dixit, Fides tua fak uam

ET SIMVLACK . ERRONEA, CAP/XIX. 90 uam te fecit,uade in pace.Ad ChananÃ¦a dixit, O mu lier,magnaeftfides tua,fiat tibi ficutuis, De filio pro* digo legis,CumautÃ« adhuclonge abe(ret,uiditipfum pater cius,amp; mifericordia motuseft, amp;nbsp;accurres ruit in collum eius,amp;ofculatus efteum.CÃ¦terum ad infla tos hypocritas dixit dominus,NÃ³opus habent qui ua lidifunt medico, fed qui male habent,Nec ueniad uo candum iuftos/ed peccatores ad poenitentiam. Et ali bi idem dominus ad peccatores clamat,Venite ad me omnes qui laboratis amp;nbsp;onerati eftis,amp;ego refocillabo uos.Vnde amp;nbsp;Paulus adTimotheum dixit,Certus fer mo amp;nbsp;dignus quem modis oibusampleamp;amur, quod lefus Chriftus uenit inmundum utpeccatores faluos faceret.Et ad Hebraeos, Habentes ergo pontifice ma^ gnum qui penetrauit coelos lefum filiu dei teneamus confeffionem,Non enim habemus pontifice qui non poffitafficitenfuinfirmitatum noÃ¼rarum, fed tentatu per omnia iuxta fimilitudinem abfep peccato, AccÃ©daâ¢ mus ergo cum fiduciaad thronum gratiÃ¦ ,,ut confe. quamur mifericordiam,amp;c,Hxcaudiamus amp;his ere damus potius quam iftis quÃ¦ miferi illi afferuntde hy pocritica humilitate,quÃ¦ aliud non eft quam oligopfe ftia tenuitas uidelicet inopiacp fidei, Petrus aliquado fimplici animo 86 non fiamp;a humilitatefefe fubijciens domino,clamabat,In Ã¦ternuno lauabis pedes meos, more huius fÃ¦culi indignÃ» ratus ut fuos pedes ablue^x ret deifiliuslux mÃ¼ndigerum mox audit,Nifi te laue to non habebis partem mecum, Indignum amp;nbsp;ifti pu^ tant ut peccatorum fordibus pollutus proxima fe in confpedum Chrifti ingerat, cÃ¦terunifi ifta fidei con fidentia ita nos ingeramus in confpeÃ¤u Chrifti, adu eft de falute noftra: non purgabimur Ã peccatis, Qui

enim Chriftumipfumuerafide acceduntad thronum uidelicetgratiÃ¦, tantumodo purgantur, Ifti patrono Gueaduocato opus efTeexihimant apud dea,qui pec# catores deo commcndet SanÃª,uideantmodo ne aberÂ« rent amp;nbsp;eum accedant, quem deus toto mortalium ge# neri patronumdedit,dequo loannes in Canonica fui dilucidefcripÃ¢t,Si quis peccauerit,aduocaturn habe!:: mus apud patremJefumChriftum iuftum ipfe eÃ propitiatio pro peccatis noftris, nopro noftris autem tantum, fed etiam pro totius mudi. Cum ergo fratres habeamus libertatem adeundi in fanda per fanguinÃ© Iefu,ea uia quamdedicauitnobis recentem amp;nbsp;uiuen^^ tem,peruelamentu,hoceft,percarncmfriam,cum^ habeamus(acerdotemmagnum prÃ¦fcdÃ¼ domui dei,, accedamus cum uero corde in certitudine fidei, gras das agentes deo benigniffimoqui nobis uia ad fe per filium tam liberaliter apperuit, Proinde qui fibi falife tiÃ§fuÃ¦confultum uolunt,ipfumdcum perChriftum accÃ©dant,nee aliorumfibicommendatione poft Chri ftumopuscflc credant. Suafit hocipfum fidelibus amp;nbsp;S.Chryfoftomus,quiin Homelia deProfedu euange lij Gcait,Non opus cft patronis apud deum,neep mul to difeurfu, utblandiare alijs, fed licet folus fis patro# no^careas,amp; per teipfum deum preceris, omnino ta men uoti composeris. Neep enim tam facile deus an# nuit, cumalij pro nobis orat, utcum ipfimetoramus, etiamÃ» plurimis pleni(imus malis. Etiterumidem in eadem Homelia,inhÃ¦c uerba, O mulier magna cftfides tua,Vides,inquit,quomodo mulierquÃ¦ indigna erat,ex affiduitate fafta eft digna CVis difeere,quod etiam per noOpfos orantes apud deu plus efficimus, quam dum alij pro nobis oratfClamauithÃ¦c amp;accef#

ET SIMVLACE L ERRONEA. CAP. XIX. 91 feruntdifcipuli,dicunt,Dimitte earn quia clamatpoft nos,EtadilIos quidemdixit. Non fum miffus nihad eues quÃ¦ perieruntdomus Israel. Quando autem ip famet acceffit amp;nbsp;perfeuerauit clamans amp;nbsp;dicens, Domine nunquid amp;nbsp;catuli edunt de menfa dominorum fuorum,tuncbeneficiu dedit, amp;nbsp;ait, FiattibificutuisÂ« Vides quomodo repulit cum ali ]precarentur,ubi ueÂ® ro ipfametoras pro dono clamauit, annuit. Illis dixit. Non fum miffus niO ad oues perditas Izraelis : Huic autem dicit,Magna eftfides tua,fiat tibi ficut uis.HÃ§c Cliryfoftomifimtmee habentaduerfarq quodadhxc tam plana refponderequeanu

lam amp;nbsp;in illo malitiam amp;nbsp;ignorantiaRiam produnt 10 quod aiuntideo paucula autnulla tradiin ueteritefta Sanamp;iuCT mento deDiuoruinterceflione amp;nbsp;inuocatione quodteris tefa beatifpiritusnouiteftamenti , iftis aliquanto fint per= mentinon fediores.Ergo tot amp;nbsp;tam aperta nobis protulere tefti=.quot; ^Â° moniaenouo teftamcnto,fciricet.E ueteri teftamento 'quot;terec/jo plera$citarunt,iamuero fuqpfiusucl obliti,ud fuis prÃ¦fidqs parum fidentes,nouum proferunt commen tumSuperioribus omnibus longe inconcinnius, ine. ptius 86malitiofius.Nam malitia eftquÃ¦ hoc fuco ar. gumetumueritatis eludere cupit. Quid enimuerius,. quid certius,quid denies fimplicius eft q; quod credit musueteresChriftum praecedentes nulla re ad Glute neceffaria caruiffet non caruiffent ergo diuorumin^x uocatione,{iea ad falutem confequendam effet neccf= faria. Atquinulla fit eius mentio infacris uel uerbo, compertiffimum ergo uel ex hoe habemusillam adfa lutemneep neceffariamne$omnino ullameffejgnoa rantia eft quÃ¦inter utriufq; teftamenti fandos difcrix minat,Nam par ratio eft uttorum$; OCutÃ¨facrislitca^

ris nihil adferam,nÃ³nne Hieronymus amp;nbsp;AuguHinus diuerfum tradiderunt rille enim aduerfuslouinianu lib,xfic fcripfit,Quis ignoratfub altera difpenfatione deiomnes retro fandos eiufdem fuiffe meriti,cuius nuncChriftianifuntcHicautÃ« i.lib. de Baptifmo con tra Donatiftascap.i6,difputans de unitate eccleOÃ¦ 81 utriufqp populifocietate,aperte dixit,QuÃ§ peperit Aa bel amp;nbsp;Enoch amp;nbsp;NoÃ«81Abraham,ipla peperit Mofen amp;nbsp;prophetas tempore pofteriorcs ante aduentum do. mini : amp;nbsp;quÃ¦iftos,ipfa amp;nbsp;apoftolos amp;nbsp;martyres no:: ftros amp;nbsp;omnes bonos Chrifhanos. Omnes enim qui:# dem diueriÃ®s temporibus nati apparuerunt, fed foetet tÃ¤te unius populicontinentur,amp; eiufdem duitatisefe ues labores huius peregrinationis experti funt, amp;nbsp;qui dam eorum nunc experiuntur, amp;nbsp;ufey in finemcÃ¦te= ri experientur.Ceterum obijciunt,in illo manifefte di uerfitatem apparere, quod fandi ante Chridiaduen. tum in limbo patrum fint detenti: poft Chriftum ucro Delimbo protinus in coelos fub confpedum dei uenerint.Vide pAtrm. rint autem ipfi quid difputent de limbo patrum : ego fandos teftamentiueteris, non Ã confpedu deiabie^ dos in tenebris egifle 86tormenta fenfire, fed in fola^ tio gaudio^ unitus diuini fuiffe nihil dubito , Habeo enim feripturam apertiffimam,quÃ¦ ita me credere do cet.HÃ¦c enim manifefteloquitur de qsquiin uera h# de exceflferunt,quod additi fint ad populum fuum : id quod nemo fanus de fepultura corporis,fed de animx potiusfocietate 86 confortio interpretatur,quod fcili$ cetanimÃ¦ eorum deportatÃ¦ fint in finum AbrahÃ¦. Nam ita legis Gene.35.de patre noftro Ifaac, Fuerunt autem dies Ifaac centum 86odoginta anni, 86expi# rans mortuuseft, colledusfy eftad populosfuos, fe^ nex

ET StMVLACH . ERRONEA. CAP. XIX. gl nex amp;nbsp;plenus dierum: amp;nbsp;fepelierunteumEfau amp;nbsp;la# cob 8^bltj fui.Duo autem dicit,Prius,ColleÃ¢us eft ad populos tuos.Ad quos obfecro rAd coetum amp;nbsp;colle, Ã¢ionemlandorum Adx,Abelis, Enochi, NoÃ©, amp;nbsp;in finum patris fui AbrahÃ¦:igitur prius illud pertinet ad animam.Pofterius, Et fepelierunteum Efau amp;nbsp;lacob filij fui,Idquod ad corpus pertinet no ad animam,Ad eundem modum legis amp;nbsp;de patriarcha lacob,EtccG fans Iacob praecipere filfjs fuis collegit pedes fuos in le dum,amp; expirans colleamp;us eft ad populos fuos. Haec extant Gen.49.In fequeti uero capite adiungitur, Fe cerunt ergo ei filq eius ficut praeceperat cis.Nam por# tauerunteum ad terramChanaan amp;nbsp;fepelierunteum infpelunca agriduplicis. Vides opinor quam proprie fpiritibus beatis addiderit fandi uiri animam feriptor facet rimus,corpus autem fepulturÃ¦ paternae. DeDa uide legis ^.Reg i.Dormiuititacp Dauidcum patri, bus fuis, amp;nbsp;fepultuseft in ciuitate Dauid. Hoc quid aliud eft quam fi dixifTetQuemadmodu maiores Da. uidis mortuifunt,ita ipfe Dauid quoep mortuus eft. Expirauit enim Ranima fuam addidit fpiritibus beam tis,corpus tellurireddidit, anima quiefeens apudpa# trÃ¨s, corpore expedans refufcitationem.Nemo enim ignorat quid de fomno fandorum tradat Apoflolus Paulus ex fimilitudine fomni corporalis , qui corpus quidempriuatadionibus amp;nbsp;quietum qualify exanf-meretinet, atanimam non item. Ita enim amp;nbsp;mors in membra imperium habet,non in anima. HÃ¦c migrÃ¢t in locum fuum,corpus refoluitur in terram. Interim ficutcorpus poft fomnuexurgit ac redit ad officia pri. ftina:ita refufeitabÃ¼tur in ultimo die corpora noftra. Egregieergo amp;nbsp;propriefomno coparatur in fcriptua

ris mors hominis. Ex iftis autem quÃ¦haÃ¢enus addui ximus conflare putamus animas fandorum ueteris teftamenti delatas effe in iinum,hoceft confortium amp;nbsp;focictatem AbrahÃ¦ ac beatorum fpirituum.Atqui fi Euangelium audiamus fatebimurin finu AbrahÃ¦ nullas effe tenebras /tormentanulla. Dominus enim in Euangelio, Contigit, inquit, utmoreret mendicus amp;nbsp;deportareturab angelis in finuAbrahÃ¦. Mortuus eft autem 86diues,86fepultus eft. In tartaroaute fub# latis oculis, cum effet in tormentis, uideteminus La, zaruminfinuAbrahÃ¦,clamatergo 86 ait, Mitte Las zarumquÃ¦fo ut intingat extremu digiti fuiin aqua, acrefrigeretlinguam meam,quia crucior inflamma hac. At Abraham dixit,Fili recordare,quodreceperis bonatua in uita tua 86 Lazarus hmiliter mala, nunc autem hic folatio fruitur, tu uero cruciaris. En quid poterat dici apertius iSolatio fruunturqui funtinOs nu AbrahÃ¦.Et utimpiorum non funt fÃªta tormenta Ã»c nc$beatorum fpirituumfuntfimÃ¼lata gaudia.Vc re gaudent 86lÃ¦tantur qui funtin finu AbrahÃ¦. De uerbis PÃ©tri Apoftoli non eft quod hic multis difpus tem.Inueniuntur huius quÃ¦dam in CÃ´mentarijs nos ftris,quÃ¦hicrepetere non eftoperÃ¦pretium. Fieri po teftut S. Petrus fehemate quodamlocumbeatoru aps pellaritcarccrÃ«,quod obfcurius 86 ueluti eminus con ipiccrent Chriftumnondum exhibitum. PrÃ¦terea le^ gimusueteres fandos fpe plenos non femel dixiffe, Ambulabo in cofpedu domini, in regione uiuorum. Qui autem hoc fperarunt proculdubio non credidea runtauttimueruntfeÃ morte rapi ad tormenta in te^: nebras 86 ad fufpiria. Illiqdem Deo 86 uultu eius ca. tere 86in tenebris uerfarinon uiuere,fedmori86in.

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP. XIX 9; terire, uitam gaudia ac mortem crediderunteffe tofe menta,Vana itaq;eft ratio quam in medium afferunt aduerfari],rurfus efficax eftcoHedionoftra qua ita ar gumentamur,Cum fandorum utriufcp teftameti par fit ratio,in eo maxime quod neutri fenferunt tormens ta,fed in lumine uultus deiexuitarunt, licet poft diri ftum abundantius,id quod folusnouit dominus,et ec clefia anteChriftum natum diuos no inuocarit, quos tame credidituerfari in lumine uultus dei,poffumus ita$uelhodie illorum amp;interceffione amp;nbsp;inuocatione citra falutis Ã¦ternÃ¦ detrimentÃ»carere,qui credimus preces ecclefix gratas effe deo per lefum Chriftum do minumnoftrum,

Poftremo aiunt fe fateri in primis amp;nbsp;ante omnia Deum er Deum effe inuocandum per Chriftum, Verum fi id diuosfe faterenturex animointeUigeret hauddubiefuperua^wul 'quot;quot;O-caneam,imÃ³nulla prorfus effe pro qua tantopere di^c^re. gladiantur diuorum interceffionem amp;nbsp;inuocationÃ«, quot;nbsp;Quifquis enim dcuinuocauerÃ¯t animo fidenti amp;nbsp;fyn= cero,exauditurproculdubio, amp;nbsp;bonitate aedonis dei ita faturatur,ut nihilcupiat amplius,nihil fibi apuda^ lios ambiendum putet.Namipfedominus inEuange lio dicit,Qui me ederit ac biberit in Ã¦ternum non efu tietnee fitietunquÃ¤, Item,Quibiberit ex aqua quam ego do,no fitietin Ã¦ternum. Propheta quocy clamat, Omnis quiinuocaueritnomen dominifaluus erit, In Pfalmis item legimus, Illuftrafaciem tuam fuper fer. Uumtuum,faluÃ»mefac in mifericordia tua domine, non cofundarquia inuocauite,Sic loquitur pius. At. qui deus,In tribulatione,inquit,inuocafti me amp;nbsp;libe, rauite.Ergo quid reliqui erit ei quod petat ab alijs,qui quod a domino petqt,affequutus cft Qua obfecro

fronte , aut qua caufTa ad fecundum amp;nbsp;tertium uenit oraturus, qui quod apud primum petijt a primoimpe trauit tCerte datam libi poftulationeautfaftidiataut imperfedam,mutilem amp;nbsp;mancam effe credat,neceffe eft,quifquis poft oblatas deo per filiu preces, adalios opem amp;nbsp;auxilia aut eadem illa quÃ¦ Ã deo per ChriftiÃ¯ petierat, oraturus conuertitur. Atqui aduerfarq, Adeo aiunt petimus ut bona accipiamus, Ã diuis lioc non petimus,fed ut illi preces fuas noftris addat, quo facilius fledatur deus donetfyquod oramus. Audio uerborum perplexas nouitates.Poterat illud Chryfos ftomiuos ab errore,nififaxei effetisreuocare, Neque tam facile deus annuit,cum alij pro nobis orant, utcii ipfimet oramus, etii plurimis pleni limus malis, QuÂ£ uerba paulo fuperius plenius recitaui.PrÃ¦terea D.Ia cobus ait, Cui deeft Capientia, poftulet ab eo qui dar, nempe deo,ac dabitur ei,fed poftuletcum fiducia, ni# hil hÃ¦fitans.Nam qui hÃ¦iitat,is fimilis eftfluxuimaÂ« ris,quiuentis agitur et impetu rapitur. Neep enim exi ftimetliomoille fe quicquam accepturum a domino. Proindequifquis fidem habet,quod poftulat aUequiÂ« tur:qui fide caret nihil affequitur,Fides autem illa niÂ« titur promiffionibus dei:atquiillÃ¦ pollicentur fideles Ã deo exaudiendos fiorentper nomenfilq dei, oratioÂ« num autem fandorum nulla fit mentio. Illis itacp dei promiflionibus fi creditis,hoc eft,fi fidem habetis, ad-uerfarq, curconuernminiad fandos cNam uerbum promiffionisiubetuos orare Deu per nomen filrjfui lefu Chrifti amp;nbsp;non per nomina fandorum,Arbitram! ni Dea amp;nbsp;Diuos hmulinuocaripofle,,ta tamen utali quot gradibus prateat maieftas diuina: ueru unde deÂ« monftrabitis aut quibus argumentis probabitis cccle

ETSIMVLACH. ERRONEA. CAP, XIX. 94 fiÃ¦,dogma,id eft figmentumillud ueftrumCMagnum illud in lege et Euangelio mandatum docet nos omne fiduciam amp;nbsp;amorem, imo quicquid noRrum amp;nbsp;in no. bis eft,uni deo debere. Ita enim habet, Audi Izrael, dominus deus tuus unus eft.Diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo,ex tota animatua, et ex omni fortitudinetua. QuÃ¦ uerba Lucas in Euangelio fie enunciauit,Diliges dominum deum tum ex toto cor. de tuo,amp; ex tota anima tua amp;nbsp;ex oibus uiribus tuis amp;nbsp;Â£xtota mente tua.Quid hic obfecro relidum eftin ho mine quodimpendat fandisÃ Qui diligit deum ex tO:. to corde,tota mente adhÃ¦ret deo,totus ergo amp;nbsp;in om^ nibus deum cui anima coniundus eft, inuocat, hunc femper in oculis amp;nbsp;corde habet. Laborarunt hoc morbo peftifero amp;nbsp;IzraelitÃ¦ exiftimantes fe una cole= re amp;nbsp;inuocare poffe deum uerum amp;nbsp;deos alienos.Sed Helias propheta deifulmineus ad populum foedo cor reptum morbo acclamans ait, Vfquequo claudicatis induas partestSidominus eft Deus (equiminieu, fin Baal,ite poftcum.En quid poterat dici planiustdau dicant induas partes qui aliquidcum deouenerantur amp;inuocant,reamp;i contraincedunt in uiadei,qui foli deo feruiunt amp;nbsp;folum inuocant. Qui folum non colit amp;inuocat,deum nec colit nec inuocat,licetcolere amp;-inuocare uideatur.Is ergo colit amp;nbsp;inuocatuere,qui fo Ium colit amp;nbsp;inuocatDeum.Huc pertinet totum certa* men illudHeliÃ¦ quodcontraBaaliftas fumpfit, quos ezuicit,eftecit^ut totus populus acclamaret, DomL nus ipfe eft deus,dominus ipfc eft deus.Rurfus de Gentibus quibufdam ex oriente in terram Ifraelitica translatis 4.1ib,Reg.17,fic legis. Gentes illÃ¦ timebat dominii,amp;nihilominu$colebantdeos fuos iuxtamox

A 2

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM rem GentilÃ«,Encolebant etiam hi cum deo uero alios quocpdeos:fed audiamus quid indicet de eis fcriptua| ra,Non timent, ait prophetagt;deum, amp;nbsp;non aguntfe^ cundumlegem amp;nbsp;prÃ¦cepta quÃ¦ mandarat dominust filqsIzrael, Quafi dicat, Tarneth uiderentur fibi elfe| cultores ueri dei, attamen cum non folum deum cole^ rent,ne$ita utipfe in lege fua prÃ¦fcripferat colerent, deum reuera contempferut, Ita fit proculdubio etiam hodie,Cum enim folum deum non fic inuocamus, fis cut ille nobis prÃ¦cepit, fed iungimus ipfi diuos qui^ bus multo RudioGus inhÃ¦remus , fit ut noftra religio apud deum uitiofa nuce uilior adeo^nulla ht.Neque enim quid fiat refert,fed quam rede et quam bene fiat quod fit Pe illo plenius difputauiin capji, Laxatius hancquo$quÃ¦ftionem difcutiens, An aliquid fimul cum uero deo coli poffit,lib,Inftitut,i,cap, 19, leÃ§ons dudit. Etenim dicat aliquis,Et huic fummo qui fecit omnia amp;nbsp;illisqui partim profuerunt Tuam ueneratio' nem effe tribuendam. Primum nec faamp;umeft unqu^ ut qui hos colit,etiam deum coluerit:ne$fieri poteft: quonia fihonosidem tribuituralqs, ipfe omnino non colitur,cuius religio eft illum effe unu ac folum deum credere,Hadenus Ladantius, Perpetuo aute fub cul tu comprehendimus inuocationem,8C prÃ¦cipue qui^ dem, Ifta uero paucis ad potiffima aduerfariorum argumenta, quÃ¦ in hac caufta habent, refpondere uo Iui:reliqua facile difcutiet quifquis credit deum nobis omniadedifTe per Chriftum

Refpondeturadidquod pro cultu diuorum rf^feruur, amp;nbsp;indicatur quis fit ucrusdiuorum cultus. Ca. XX.

Via autem hadenus non femel incidimus in mentionem cultus eius qui diuis impendi turgt;

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XX. 9$ tur,recenfebfmus nunc quocp aduerfariorumfenten= tiam amp;nbsp;illa quibusfua confirmant .Diferiminantau^ tem in Cultu,Aliumenim LatriÃ¦ uocant,alium Du= cc Culfi liÃ¦,addideruntquidam nefcio quid monftrificum amp;nbsp;latrie e appellaruntHyperduliamJtacy fatentur folum deumduliÅ. colendum effeLatria.Dulia ferui quoq;,inquiunt, co ti poffuntJam amp;nbsp;uoces illas exponunt amp;nbsp;dicunt, La# tria cultus uelferuitus eft foli deo debitus, qui amp;adc= ratio dici folet, cum deu magnifacimus,extollimus, fuper oÃ¯a diligimus,reueremur,amp; talem omnino cre= dimus amp;nbsp;defideramus qualis eft,Hanc diftinguuntin Internam amp;nbsp;Externam, Internam uoeÃ¤t aamp;um fidei, fpeiamp;charitatis. Externam fignum aliquodfenfibile in proteftationem latriÃ¦ interioris exhibitum, Cuius generis funtadus etgeftus exteriores,utoblatio facri ficq,laudum amp;nbsp;canticorumrecitatio,manuu compli= catio amp;nbsp;eleuatio,pedoris tunfio, capitis nudatio , gea nuuminflexioflotius^corporis proftratio. Duliam uocant feruitutem:amp; hÃ¦c accipitur uarie, aiunt, Prin cipio proprie pro feruitute hue reuerentia quamferui amp;nbsp;fubiedidominis fuis impendunt. Deindecommua niter pro ueneratione amp;nbsp;honore quo fe mutuo prÃ¦ue niuntamp; honorant creaturÃ¦intelleduales propter ali quod diuinum uel uirtuofum in ipfis repertum Etfea cundÃ¼ hoc leguntur homines adoraffe homines: hac deniep ratione Ã¦quiuoca funt illa fenÃ¼bilia latriÃ¦ Ga gna,quia amp;nbsp;deo exhibentur amp;nbsp;crcaturÃ¦,fed diuerfa intentione, nbsp;nbsp;PrÃ¦terea de colligunt, Si deus honori

ficat fandos,quanto magis honorabuntipfos ,homia nescHonoriheatautem deus fandos uelChrifto telle ac dicente. Si quis mihi miniftrauerit, honorificabit eum pater meus: ergo fandi amp;nbsp;colendifunt amp;nbsp;hono^.

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM randt Rurfus proferunt illudex euangelioMatthÃ¦b Quod uni ex fratribus meis cotuliftis, milii collatum imputabo:hinc colligunt, ergo qui fandis impeditur cultus deo impenditur.His adqciunt,Sandum Sauia num etiamdum uiuenti Apoftolo Petro erexiflc tema pium:amp;per Graeciam,Italia, Aliam amp;nbsp;Galliam idem fecifTccxhibuiflecp diuis alqs optimos quofq;. Ad illa refpondcmus.Quod inter Latriam amp;nbsp;DUs Jiam difcriminant,faciutquod folent fcpiÃ¦, Atrorem enim offundunt pifeatoribus ne uideantur in aquis et capianturjta ifti uerborum nebulas fpargunt ut audi torem abducat Ã¢ uero amp;nbsp;(implicitate fyncera, nugis^ affigantfutilibus.Laurentius Valla uirno dodus mo do fed pius quocyfuis illis in Nouu tefta. annotationi bus,in cap.Matth^.exiftimatnihilinterefTe inter La triam amp;nbsp;Duliam, Nam amp;nbsp;Latriam apud GrÃ¦cos non Temper ponipro eo cultu qui deo debetur fed pro dits lia quocp,ne^ Duliam femper ufurpari pro feruitute, quatn exhibemus hominibus,fed amp;nbsp;pro latria.Quod quidem ueriffime dixit. Nam Dufia apud S. Paulum no femel ufurpatur pro Latria, Locos Gue tenimonia fi quis requiritreperiet in epift, adRoma 7.14,16, amp;nbsp;ad Colofr,3,cap.In i.ad TheÃ¦i.cap, De uobis annuA ciatur,inquit, Quomodo conuerfi fueritis ad deuma {Ã¯mulachris,c/'ouXwe/j0Â£^^Ã³jvt/ amp;)aZx^/v%id eftut feruiquot; retis deo uiuo amp;nbsp;uero, Nufpiam autem in facris inuC' nies Duliam illam qualem iftifaciunt diuis apud deii in coelo agentibus tribui. Sane D, Auguftinus diferfa minat amp;nbsp;ipfe inter Latria amp;nbsp;Duliam,putat^ foli deo congruereLatriam, Duliam uero no ad Dinos exten dit,fed feruitutem efTe arbitratur illam qua alter alteri percharitatemferuit Etifta quide non dixit citra au# thoritatem

et SIMVLACH. ERRONEA . CAP. XX. 96 thoritatem fcripturÃ¦.Lccum certum 0 quis requirat reperiet in 6,cap.i,lib de Trinitate. Sed utad fingula illorumrefpondeamus ordine,donamus Latriam hoc effe quod finiunteam^deberi folideo ficut fentiunt. Rurfus quod de Dulia adijciunthanc primo amp;d^prie ufurparipro feruitute quam fubditi dominis fuis impendunt,non reqcimus.Nam fatis diligenter opinor, commendamus omnibus officia uitÃ¦.Quin amp;nbsp;iftud quodtertio locofubqciunt Duham communiter acci pi pro ueneratione amp;nbsp;honore quo fe mutuo pr*ueni= antcreaturÃ¦intelleÃ¢uales propter prÃ¦clarÃ» aliquod dei donu in ipfis, nihil omnino impugnamus,imo ere dimus amp;nbsp;docemus diuos omnes fuo cultus genere ho norandos.Damnamus quocpillos qui amicos domini noftrilefuac fratres, filios amp;nbsp;cohÃ¦redes dei, inftru=VcrushoÂ± menta dei,quibus ufus eft ad res facratiffimas,partici nor cr od pesfyuitx Ã¦ternÃ¦, heroes amp;nbsp;omnium uirtutum illu.:tusfan^o^ ftrimmos cultores,non uenerantur,Eftautem hic fan â¢â¢' lorum cultus hue honos, ficutahjquoque uirifanlt;2i confeffi funt,triplex.Primus eft Gratiarumadio,De. bemus enim deo gratias agere, quodoftenderitexem pia mifericordiÃ¦,quod fignificarit fe uelle faluare ho. mines,attyideo uaria dona dederit eedefiÃ¦,Dolores in primis. EthÃ¦cdona reuera maxima amplificanda, funt,amp;laudandifuntipfi fandi,qui donis dei fideli, rerun funt,ncutChriftus ipfe laudauitfideles negotia tores:urgenda eft etdodrina eorum,qua nobis unius, deiinuocationem amp;nbsp;cultum commendarunt: urgen. da eft gratitudo,utde benemeritis amp;nbsp;inhrumetis ope. rum dei bene fentiamus, laudemus, amp;nbsp;bonam eorum exiftimationem defendamus cotra impios. Secundus, honos eftinftitutio fideinoftrÃ¦, ut cum uidemus Pe.

tro condonari legationem, DauidiadulteriÃ» amp;nbsp;par^ ricidium,Paulo blafphemiam, perfequutiones amp;nbsp;cx^ des fandorum,MatthÃ¦o auaritiam,fraudes amp;nbsp;ufurz, erigimur et nos magisfy credimus gratiam uere fupra peccatum exuberare. Ãx quo fequitur tertius ille cula tus,imitatio fandorum,primum fidei,deinde extera, rum uirtutum, quas imitaripro fua quifepuocatione debet. Adliuncmodum de Cultu diuorum iudicauit amp;nbsp;Erafmus,qui in Enchiridio fuo canone $, Venera# ris diuos,inquit,gaudes eorum reliquias contingere: fed contemnis quod illi reliquerunt optimum,puta ui tÃ¦ purÃ§ exempla.Nullus cultus gratior Mari*,quam fi MariÃ¦ humilitatem imiteris Nulla religio fandis aC ceptior magis^ propria, quam fi uirtute illorum eXs primere labores. Vis tibi demereri Petrum amp;nbsp;Paulu. Alterius fidem,alterius imitare charitatem,amp;plusfcs ceris ^ fi decies Romacurfitaris. Et quÃ¦ fequuntur. Cultus !d^ nbsp;nbsp;Sic inquam nos credimus amp;nbsp;docemus fandos erfe

trif exter colendos. Scimus pr^terea hunc cultum deo maxime nus no po probari, illum autem quem uos traditis ac defenditis teftdiuis plane improbari. Nam utnihil nue dicam deInuoca communiÃ© tfone fandorum, contenditis per confequentia culti^

illum latrixexternu Diuis comunicaripoffe: id quod omnino negamus. Habemus autem iftius negationis noftrÃ¦ cauffas iuftiffimas, Nondu enim probaftis feri pturÃ¦ fandÃ¦teilimonqs neep unquam probabitis cui tum iftum que dicitis comunicari poiTe fandis, Deus enim hoc nufpiam uel praecepit uel coceffit,nec legis quenquamfandoru ulli diuohunc cultum exhibuifÂ« fe ImouofipOpaulo ante eftis teftati, hunc cultumla^ triÃ¦ foli deo deberi,nunc uero ueftri quafi obliti eun. dem communicatis amp;nbsp;diuis. AuditequÃ¦fo quampa= rum

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP. XX. 97 turn conueniatuobis amp;nbsp;cum doloribus ecclefiÃ¦ qua uos tantopereiadatisD,Auguffinus lib.dc Ciuir.dei 8,cap.27,manifefti'ffime,Nec tarnen nos martyribus, inquit, templa,facerdotia,facra,amp;facrificia,conditui mus,quoniam nonipO, fed deus eorÃ» nobis eft deus. Honoramus fane memorias eorum tanquam fandos rum hominum dei,quiufcpad mortemfuorum corpo tum proueritate certarunt utinnotefcerct ucra reiri gio,fains religionibus uiamp;is atq; couidis,amp;c. Hade, nus Auguftinus,quimanifeftiflime facrificia,facerdo tia at$ideo amp;nbsp;aras amp;nbsp;templa diuis non communicat. Vos autem id facitis: uideritis cuius authoritate amp;nbsp;g tede.Nos apertaferipturÃ¦ tedimonia contra uos ha. bemus,quibus lamdemonftrabimus externumillum latriÃ¦ cultum diuis incomunicabilem efIe,Nam Cora nelius centurio legionis ItalicÃ¦Ã»ue Roman* proci, dens ad pedes Petriadorauit, certenon utdeum, fed Ocut ab angelo didiceratuclutminiftrum dei , Atqui Petrus erexitipfum amp;adiecit. Surge, amp;nbsp;ego ipfe ho. mofum.Etquodin Cornelio corripuit Petrus, idem in Apoftololoannedamnauitangelus domini, utexa tatin Apocalypfi Ioannis. Non ignorabattantus apo ftolus amp;iam aetate grandÃ¦uus foludeu cultu latriÃ¦, utuerbis ueftrisutar,adoranduelTc, uoluittamepro. pter minifterij excellentiam cultu duliÃ¦ adorare an. gelum,fed repellitur ab angelo, Medacia ergo fub fpe cie ueriobtruditis ecclefiÃ¦ cum docetis externum la. triÃ¦ cultu amp;nbsp;diuis comunicari poffe. Praeterea cum ciues Lyftrenfes proferrent coronas amp;nbsp;uiamp;imas , ex. terna fiueuifibilia dona,quÃ¦ Apoftolis Paulo amp;nbsp;Bar. nabÃ¦ offerre ftatuebant,mox ifti ad dona illa ut ad me ramblafphemiam,ueftes difcerpunt,in coetum popu.

DE ORIG CVLTVSDIV0RVM liprofiliunt,^^ tantum nephas prohibent uerbis amp;nbsp;ge ftibus quam grauiffimis.Quod fi hoc fecerutdum ad^ hue uiuerentin carne , fi externum latriÃ¦ cultum fibf nullo modo uoluerut impendi, quis oro crederet iftos in aula Ã¦terni principis nunc uiuentes, amp;nbsp;purgatiori bus oculis amp;nbsp;animis deum uidentes, ardentius quocp ac purius deum amantes,uelrecipere uel probare po( fe,quod ut norunt uni deo competere,ita deum plan^ fentiuntblafphemari, fi quis hominumifta fibi exili beri permittat^Proinde non tantum uana amp;nbsp;menda, tia funt quae adueifari j proferunt de Ã¦quiuocationÃ§ fenlibilis latriÃ¦,fed etiam blafphema.

Sedquid pluribus opus obfecro tDocuimus cap $,huius libri ex manifeliis feripturaru teftimonijs fo^ lum deum effe colendum,amp; colendum quidem picta, ^te.HÃ¦c cum folideo citra omnem contrauerfiam de# beatur,nihil huius ccdit fandis,ergo inuolucraamp;nC bulÃ¦ uerborum funtquÃ¦ ifti garrientes fpargunt de latria,dulia amp;hyperdulia. In huiufmodi nebulis fedJ cuntur uiatores amp;nbsp;inciduntin manus depraedantium fe. Praeterea cum exterior cultus difponatur fecundi interiore:amp; interior, fi modo ex uerbo dei rite fit con# ceptus,folum deum fpedet ut fummum bonu,quod fola pietate deledetur,certe externum cultum dirigÃ© fecundum pietatem amp;nbsp;foli deo impendit, Diuos tan^ fideles huius dei cultores ueneratur,miratur ac imita# tur. Quodfiinterior ille cultus non inftitutusefl fÃ© eundum regulam diuini uerbi,non poterit deo place, re cultus exterior, Vnde apudlCaiam dominus clariG fime dicit,Quifacrificatboue qualiqui occidit homi, nem,amp;quifacrificatouem quafiqui iugulat canem, amp;nbsp;qui offerthoftiam minha, qualiqui offertEnguine

ETSIMVLACH. ERRONEA. CAP I XX. 98 rÃ¼rilum,8(^qui memoriam facit thuris, quafi qui bene' dicitiniquitati,Nam amp;nbsp;ipfi elegeruntuias inorum,amp; anima eorum defiderauitabominationesfeoru.In ean dem fententiam pronunciauit etiam Samuel contra Saulem, Antam uolupe amp;nbsp;gratum domino facrificiff quam eft obediential Ãcce melius eft audire quam fag crihcarc,amp; melior eftaufcultatio quam adeps arietu. Quoniam peccatum magiÃ¦ eft apoftafia fine rebellio, amp;uanitas idololatriÃ¦ indurare animum amp;nbsp;nolle ob. (equi,

QuÃ¦fequuntur argumenta aduerfariorum pror. fus funt fophyftica amp;nbsp;fabulofa,nedum indigna tantis fua fententia theologis amp;nbsp;bene logicis.Quos deus,in# quiunt, honorat, eos merito honorant amp;nbsp;homines, Deus autem honor at fandos: ergo fandi honorandi funthominibus,Variantaute amp;nbsp;paralogizant in uer bo Honorare. Aliter enim honorÃ¢t fandos deus, aliÂ« ternos honoramus,Deus honorat quado Ã¦terna glo. ria amp;nbsp;immortalitate donat: nos honoramus cumipOs genua fledimus amp;nbsp;fupplicamus, aut cum bene de ilÂ« lis fentimus, uirtutes deiin eis laudamus fidemcp amp;nbsp;charitate ipforum imitamur, lam uero uide quam pa. tumcohxreat miferorum argumentatio,Locus loan. incap,i2,intelligenduseftdedono uitÃ¦ Ã¦ternÃ¦: pro. inde finunc fie colligas,Quos deus honorat, eos meri to honorantihomines, Deus autem fandos hono. tat,id eft immortali gloria amp;nbsp;uita coronat, ergo fandi abhominibus fempiterna gloria ac uita donadifunt. Quis non rideatt Rurfus fi per Honorareintelligunt genua fledere amp;nbsp;fupplicare uel inuocare,longeabfur dior conficietur argumentatio,nifi oftenderint prius, ubideus fupplex diuis fadus fit. Si uero per Honore

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;B 2

intelliguntlaudem uirtutum amp;nbsp;imitationem uitÃ¦ fait dÃ¦ ac fideipurÃ¦, rede habet res.Interim uero Deus fuo more honorÃ¢t fandos,honoramus amp;nbsp;nos,collabi^ tur$conftrudio argumeti. Pari modo uitiantifta do mini uerba, Quod uni ex fratribus meis contuleritis, mihi impenfum putabo. Namquod dominus de bene ficentiaamp;uitÃ¦ offices quÃ¦ fandi prÃ¦ftant fandis in terra etiamnum agentibus dixit, id ueteratores ac de-prauatores detorquet ad confidum illum fandorum cultum..

Qualia fuerint Oratoria ueteribus,quando coeperint templa ac bafiUcÃ¦ extrui, amp;nbsp;confutatio luxus tcplorum.

Vodifti prÃ¦terea de Templis in honore dfa uorum extrudis fabulantur, iam olim tedfe monio Auguftiniconfutatum eh, quiapers te dixit, Martyribus noftris templa noextruimus.Vis derintergoquid, nugenturqui aiunt S, Sauianueti^ uiuenti Petro templum condidiffe amp;nbsp;confecraffe. D. loachimus Vadianus HeluetiÃ¦ noftrÃ¦ decus amp;nbsp;orna mentu,uirin humanioribus pientioribusg literis ex# cellenter dodus,appolÃ¯tifrime amp;nbsp;copiofiffime ueriffi# me denies imorumfigmeta confutans in Epitome fus Nulld tem fie feribit Dura fÃ¦culis Antonini amp;nbsp;Commodi Chrfe pk ehrte ftianorum conditiofuit,cum principes Augufti tuen# flo ante dÃ¦ religionis prÃ¦textu,ipfam(quÃ¦ uera eft religio) fe Confan^ dem in Chriftu fubuertere amp;nbsp;extinguere niterentur, tint fecu^ cum Deorum fuorum ueterÃ« cultum,prÃ¦tereaamp;ce# uejje ere remonias tot fÃ¦culorum ufu confenfu^ receptas, amp;nbsp;' â¢totum illud fathanÃ¦ regnum,quod excis animision# gÃ¦ confuetudinis prcfcriptio)ngeflerat,aduerfum do amp;inÃ¤quÃ¦ unum deum prÃ¦dicabat, plures negabat, tanta

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXL 99 tanta cum contentione pugnandum defendendum^ recepiffent. Nihilenim quietum noftris aut integri, nihil non fummo cum diferimine coniundum erat. Primum impietatis amp;nbsp;blafphemiÃ¦ nota fuccrefcentis euangelq fama traducebantur. Deinde lÃ¦fÃ¦ quoque maieftatis arceffebantur qui facrofanamp;i Imperfj Roa manireceptam,atcpadeÃ³ maiorum prudentia , confia lio amp;authoritate indutam religionem deorum cona tempfifTent,apud aras amp;nbsp;delubra numinum non facri ficaffent,inceniumdqs maiorum minorum^ Gentiu nonadoleuiflent. Quorum uidelicet criminum cum reos fefe Chrihiani quotidiana cofeffionefua teharen tur^nec diuelli minis ullis a Chrifto, longe minus aba^ duci perfuafione poflent,crudeliffimisÃ¦didis amp;nbsp;proa, feriptionibusafflidifunt, amp;nbsp;indicibus propofita prÃ¦. miaferuntne reliquieffe ullo loco Chriftiani potient. Mitiffimeautetumres agebatur,cum caueretur Chri ftianos no requirendos quide fed oblatos puniriopor tere Quale Plinio fuo prouinciam moderanti Traia=: nusreferipferat.Ceffantibus autem amp;nbsp;interdum cona niuentibusprincipumanimis,aderant artifices ineen diorum,calumnqs,criminationibus, delationibus fÃ¦. Ui,quiin illorum aulis perindeat$in pelago uentoru turbines fubinde alias atty alias perfequutionum proa cellas commonerent. Interim uulgus communes caa fus rerumaduerfarumundecuncpingruentes in Chri ftianos transferebat. Si pugnatum eratimprofpere, fi annona laboratu,Ã¼terrÃ¦motus,fi alluuiones, hiatus, pedes, dgrandines amp;cataraamp;Ã¦ nocuiffent, dexuna daffentflumina, deorumquidem irÃ¦ id tribuebatur, fed inde natÃ¦,quod Chriftianos ferret amp;nbsp;tolleraretim perium,Nullum probra erat, nullum dedecus,quod

infontiffimÃ¦ profeffioni no impuneobijceretur. Pros inde tanta indignitate tradatis ne in publicum qui^ dem prodire interdum Chriftianis licebat,Quod equi dem admonendÃ» duxi, quod animaduertam multos effe Ã¦tate noftra,quiprÃ¦fenti rerÃ» ftatu perfuaR dum legunt audiunt^ Petrum RomÃ¦ tot annis fedifTe/Lis num,Clctum,Clemente, alios^ ueteres urbis epileos: pos tanta cum dignitate, grauitate amp;nbsp;uigilantia prÃ¦fe diffe eccleriÃ¦,Polycarpum autem epifeoporum Afix principem fuiffe, perinde turn aut pace aut dignitate aut fplendore autfauore hominum habuiffe eeelefias ueteres atty hodie habentper Europam, cum longedi uerfum uctus hiftoria prodat, longe^alq hnt hodie noftrorum mores amp;nbsp;ritus quam illorum fuiffent, qui# bus nihil eratinter inedias amp;nbsp;perfequutiones quieti. Memorabile uero quod feribit D, Hieronymus, legc iam olim Ã Romanis lata fuiiTe, quÃ¦iubcbat minime dimitti Chriftianos qui femel ad eorum iudieiÃ¼ effent pertradi: qua cauffa amp;nbsp;Appollonius RomanÃ¦ urbis Senator,fub Commodo principc(totannis poft Petru) aferuo fuo quod Chriftianus eÃet, proditus , quan^ infigni uolumine in fenatuleamp;o,fidei fuÃ¦ rationered didiffet, tarnen huius fententia capite truncatus eft, Putamus'ne aut loci aut refuga multum eius tempos ris epifeopum habuiffe,fÃ¯uirum ilium fenatoria digni tÃ¤te confpicuum quem^ amp;nbsp;urbis fauor amp;nbsp;ordinis Tuo rÃ» odio eximere debebat, nec ciuitas nec dignitas tU tataeft,quin ei ob feclam cui fe deuouerat moriendi effetCArbitror autem notu omnibus ex omni trigis' ta epifeoporum fucccffionc,quÃ¦ Ã Petro amp;nbsp;Paulo ufa quead Sylueftrum amp;Conftantinum Imperatore an^ norum minimum trecentorumfpacio,dcducitur,nul

Ium fuiffe de quo Lege illa obtinente,fupplicium funi ptumnofitJamin Gallijs, ut libro $, traditEufebius, apud Lugdunum et Viennam Antonino Vero impe rante,circiter Photini tempora,cuilrenÃ¦us fucceffit, Chriftianis interdictum fuit ne ullis domibus habitat rent,ne balnea ingrederentur, ne prodirentin publia cum, ne publico priuato$ loco confpicerentur. Qua propÃ¨incredibili fÃ¦uitia magna pars noftrorum late^x bras amp;nbsp;fpecus inhabitarecompulfa eft,Cui autem ue= rofimile fiat,mitius habuiffe in ipfa urbe tyrannorum alumna,illo fÃ¦culo Chrifti cultores quam in prouin^ cia habuerintcProinde admirari me fateor quorÃ¼dam inaduertenuam qui parum expends temporibus pria mis illis eccleÃ¼Ã¦ Romanae epifcopis templorÃ» extru^ Ã¢iones,poireiriones agrorum,amp; nefcio quÃ¦ munera per urbem uelutfuam,Chriftianis diftributa affingut. Qualiuero credere opus habeamus,hoc eis permit fum,tanta indignitate tranatis amp;nbsp;communi totiuscL uitatis Ethnicoruodio contemptis, utne prodire qui dem,ceu dixi,plerun$auderent, amp;nbsp;benigne fecu agi tum crederet, quumintermiffis perfequutionibus in Urbe tolerarentur, Ipfe Tertullianus uctus author amp;nbsp;qui fubimperatore Pertinace multo temporeRomÃ¦ fuit,palam innuit ne fuo quidem tempore alia templa Chriftfanis fuille, quam fimplices domos,in quibus hatis diebusfideles congregabantur, conuiuia etiam amp;cÅnam illam facram pro ueterimore celebrantes, alia$id genus quÃ¦ publiez difciplinÃ¦ erant exercen tes,De qua re ipfe^^.cap. Apologeticidifferuit , HÃ¦c omnia ex D.Vadiano huc tranftulimus.

Hucfacit illudquo$ quod in edido Maximianiet Conflanti )CÃ¦ff, pro Chriftianis Ã¦dito feriptum legC

mus,Erga hos indulgentiam noftram credimus porri C^eiitfa gendam,utrurfum fintChriftiani, etCouenticula irt lt;*lfc quibus orare confueuerunt extruant amp;nbsp;reaedificent, ita tamenut nihil cotradifciplinam publicam gerant. EnConuenticula uocant,non tepla,non palatia Chri wftianorÃ» Oratoria,CÃ¦fares, Galerius Maximinus in Oratione epiftola fua pro Chriftianis, Sed amp;nbsp;Orafionu domos, dÂ°mi6'inquit,id eftDominica fua,ut inftaurentpro uolunta Domwfa te fua,permittimus, Hic Imperat.Oratoria appellat et Dominica, fiue Graece malis Ktfma, quÃ¦ Maximian nus Conuenticula nuncupauit:ideoautemConuenti cula,quodin iftis domibus conueniretur ad uerbiamp; facramÃ«torum minifterium , Dominica uero quod in ijs feruiretur domino,id en,lefuChrifto, quem euan:, gclia amp;nbsp;apoftoloru literÃ¦ frequenter appellant domi# num.Ethinc tranfumptum elle apparet uocabulum illud,haud dubie uctuftimmum,quo Germanice priÂ« maria amp;nbsp;cathedralia per Germania templa necamus Rom. eom,quafi Latine dicas Dominicum,Eadem quidam ueterum appellarunt amp;Bafilicas,Fuerunt autÃ«GrÃ¦a BaÃkc4. cis BafilicÃ¦ domus amplae ac fpaciofx in quibus ages bantur cauffe amp;nbsp;fiebant conciones publicae: imo bafi licum iftis dicitur quicquid magnificum edac fplendi dum,Vidcntur tame ecclefiafhci uiri id nominis ideo impofuiffe eccleftjs aut oratorijs fuis, quod in ipfs fummo amp;nbsp;Ã¦temoregi Chrifto feruiretur quodepcom cio regis Chrifti in iphs cogeretur,Nam ÃacuA^uto GrÃ¦ cis rexeft,amp;bafilica regia. Porro principum Maxis miani 8lMaximini edictaquorumnunc meminimus reperiuntur apud Eufebiuminhifto, lib. 8,cap.19,80 Iib,9,cap 9, Idemin.8, cap,i, dcDiocletianica perfcc quutione differens, Summa, inquit, malorumnobis affuit

ET SUMVLACH . ERRONEA. CAP. XXU lOf affuitomnium,tunccum domus orationis amp;ecdefÃ®Ã¦ deiuiuiad folum dedudÃ¦funt,atcp ab ipfis fubuerfe funtfundamentis. Et ingjib.cap. io. principia impe= rij Conflantinianidefcribens,dicit. Aderat eundis ue lut diuino munere infufa lÃ¦titia, maxime uidentibus ea loca, quÃ¦ paulo ante impijs tyrannorum machinis fuerantdeftruda,rediuiua conftrudione clariora amp;nbsp;ceifiora confurgere, templa^ excelfa pro humilibus conuenticulis eleuari.

Hinc clarcfcere arbitror qualia fuerintante Cons ftantiniCÃ¦fa. imperium ChriHianorum oratoria hue templa,non excelfa quidem amp;nbsp;ampla palatia,fedcafÃ¦ humiles adeo^cryptÃ¦ quÃ¦dam.Cuius quidÃ« reimo= Crypte. nimentum extare uolentesquia Coftantino bafilicas Chriftiano populo pro humilibus oratorijs cxtruxe= runt,fubterraneum quoddam fpÃ¨cus hue cauernam in prima templorum parte collocauerunt,quam et ex 'equamfignificatam amp;nbsp;in memoriam reuocatam uo= lebant Graeco quidÃ«uocabulo fed Latinis quocp ufur pato Cryptam appellarunt. SignificatautÃ« xfuttIq ab= fcondo ac tcgo quod uolo latere. Cryptis ergo, id eÃ fubterraneis illis in prima templi parte cauernis cccle ham admonere noluerunt conditionis primitiuÃ¦ cc= dehÃ¦,quÃ¦ fub Romanisprincipibus nufpiam prorepere fed latere perpetuo fua^ minifteria facrain abs fcondito SCueluti in antris exercere cogebatur. Vn. de nimirum amp;nbsp;GermaninoRrum fumpfimus uocabu Ium qui iftanl templi partem uel hodie appellamus Profit uel Muffuid eftcauemam 86antrum. Porro con ftat Conftantinum magnum duas primum ecclcfas aut bafilicas (quarum alteram Ã pace quaannunciat euangelium appellauit lrÃ¦nen,quafi tu dicas pacific

cam: alteram uero nuncupauicApoRoloru,nimirum Ã¢ dodrina apoftolorum quÃ¦ ibi tradebatur) amplas quidem illas amp;nbsp;plane regias,Chrifto lefu dei filio con^a fecraffe in urbe regia Conftantinopoli : deinde plures extruxiffe per urbes Ã¶U^ouincias fuas, id quod Theo doretus in primolibro hiftoriaru perfequitur, uerum omnes Chrifto domino nonferuis illius ftatuit. PoÃ multos demum annos Ã fxculo ConftantinicÅperÃ»t Origo amp;nbsp;Martyria, id eft Sacella in honorem martyrum ex# Martyrio truiiidquodtam ex ludinianiregis quam Ruffini hfo rw er âDorici colliquefcitteftimonqs. Ille enim ad Epiphanis SaccUoru. Conftantinopol urbisepifcopumin Nouellis ConÃ,

3,Et fane reuerendiff.clericorum,inquit, facrofandÃ¦| maioris ecclefiÃ¦ regiÃ¦ urbis noftrÃ¦ menfura certis fÃ³ nibus defcripta amp;nbsp;in ardumadmodum cotrada erat; quo tempore fola adhuc erat facrofanda maior eccle# lia.Poftquam ucro amp;nbsp;ueneranda domusfandÃ¦etglo riofe uirginis dcicp genetricis MariÃ¦ in uicinia facro* Ã»ndÃ¦ maioris ecclefiÃ¦ polita ab ipfa piÃ¦ memori* Verina coepit extrui,itemreligiofa domus S. martyr ris TheodoriÃ Sphratio gloriofÃ¦memoriÃ¦ confecra# ta,amp; uenerada domus fandÃ¦lrÃ¦nes facrofandÃ¦ma iori ecclefiÃ¦ copulata fuit, redigere plane numerÃ» adI ueterem formamimpoffibile eft.Audis pauloante lU' MinianiImperatoris Ã¦tatem quofdam cÅpifTe Ditiis extruere templa,ab antiquo autem ut pauculas cede^ fias itanon multos quoep fuilTe ecclefiarÃ» miniftros, Ruffinus uero Ecclef.hiftJib.ii,cap.i7.amp;18.origin' Martyriorumad fÃ¦culum reijcit Theodofq magni: f quo S.Ioann.BaptiftÃ¦ reliquiÃ¦ (quas ex oriente Aie# xandriam delatas D. AthanaÃus Ã luliano quodaac# ceperat amp;nbsp;condidâ¬rat)denuorepertÃ¦ occafioncMar# tyrqs

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXL 102 tyrijs iftis dederunt. Vbihocinterim annotandum ui detur, S.AthanaÃÃ¼ pro Tua illa egregia pietatehono tem eu offibusloanis impefuru fuiffehaud dubie que eis exhibuerunt pofterijimodo putare potuiffeteum honorem homini fanÃ©liffimo placere: nÃ¼c nero euan, gelicam fequutus dodrinam offa prÃ¦curforis domi# nifepelijt amp;nbsp;eccleOÃ¦ offendiculum ponere noluit. A= liuduifumefteis qui poft 40 annos Athanafium fe. quuti funt.Hi enim condita offa refodiunt amp;nbsp;populis nefeio in quem finem proponunt, facellis iam addo^ minica extrudis.ld quod per initia rarius quidem fa^ Ium creditur, progreffu autem temporis eo tandem hÃ¦cres deuenitutiam non amore dei autdiuoru ftua dio fed magis comparandi nominis gratia ambitio, liffimiqui^ templa amp;nbsp;facella extrucrecceperint. Ha# beo huiusrei locuplete teftem Imperatorem luftinia# num.Hicin Nouellis Conft.67.Multi,inquit, compa randinominis ergo animum folentad facroÃndarÃ» ccdefiarum extrudioneappellere , fimulcp uteas ex. Ã¦dificarut nullam prÃ¦tereacuram adhil^ere , quo de. tentes item fumptusillis turn ad incendendalumina. lia turn ad fuhenrationem eorum,qui illis uacentamp; affideant,neq;non ad facrum minifterium definiant, fed relinquunt eas in nudis Ã¦dificijs,amp;c. Vixithic lu ftinianus Imperator quingetefimoaut amplius a Chri fio nato anno.Et ab illo fÃ¦culo coepere complures ex. trui per regna ecclefiÃ¦,non tam in honore diuinino. minis amp;IefuChrifti domini nofri,quam in gratia fan -dorum.Sint ergo turn quoep A Gatica amp;nbsp;Europea per Graeciam,Galliamamp;Italiam adde amp;nbsp;per Germania ea quÃ¦iaditantaduerlarij templa extruda. Iftud ue. ro quid contra nos propabit, quieuicimus apoftclica

amp; apoftoUcÃ¦ uicinam ecclefiam, martyribus templa non pofuifTefed dominicis 86oratorijs Chrifto domia no uerbify amp;nbsp;facramentorÃ¼ minifterio desinatis exs trudis^, folideoadhxnffc amp;nbsp;folum coluifTet Igitur quemadmodum cathedralia illa templa larobeam ie= gis uetufta amp;nbsp;ipfa,contra dei amp;nbsp;legem amp;nbsp;templum ni hil probabant,neep religionem nuperam a fuperftitio ne defendebant, ita amplÃ¦ iftÃ¦ Diuorum aedes ac baO licÃ¦ irreligiofum diuoru cultum nunqua tutabuntur, mluxum Etquanquam Conftantinimagni tempore luxus ccclefwu. amp;amp;nbsp;nimius temploru ornatus initia acceperit, nmodo uera lunt quae Theodoretus refert in primohiRoria# rum libro,cordatioribus tamen non probabatur per omnia. Excufatione merebatur animus zelo flagras nil hic malitiofepeccans.Nam utaliosmultos tranfea nonne D, Hierony. nimius alioqui rerum externaru probator amp;nbsp;admirator ,oblique luxumillum perfirin gens,alia quodam ut meliora approbatmagisCAdDe metriadem enim,Alij aedificentecclefias , inquit, ue= ftiantparietes marmorum cruftis, columnarum mo. les aduehant,earumg deaurent capita,preciofumor# natum non fentientia,ebore argento^ ualuas,et gem mis aurata diflinguant altaria-Non reprehendo , non abnuo.Vnufquifep in hoc facere quamrepo

fenfu fuo abundet:meliusepeft Citis opibus incubare. Sed tibi

aliud propoiitum eft, Chriftum ueftire in pauperibus uifitare in languentibus,pafcere in efurientibus,fufci pere in his qui tedo indigent, amp;nbsp;maxime in domefti^ cis fidei,amp;c. Idem ad Neopotianumde Vita clerico, rum multo liberius in hÃ¦c uerba infit, Multi Ã¦difi. cant parietes,amp; columnas ecclefiÃ¦ fubftruunt,mar. mora nitent,auro fplendentlaquearia, gemmis altare diftin

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXL io; diftinguitur, amp;nbsp;miniftrorum Chrifti nulla ekdio eft. Necy uero mihi aliquis opponatdiues in ludÃ¦a tem. plum,menfam,lucernas,thuribula,patellas, fcyphos, mortariola, amp;nbsp;exteraex auro fabrefada, TunchÃ¦c probabantur Ã domino,quando facerdotes hoftias im molabant amp;nbsp;fanguis pecudumerat redemptio peccas torum: quanquam hÃ¦c omnia prxcefferintin figura: feripta funtautem propter nos in quos fines fxculoru deuenerunt . Nuncuerocum paupertate domus fuÃ¦ pauper dominus dedicarit,cogitemus crucem eius amp;nbsp;diuidaslutum putabimus Quid miramur quodChri Aus uocat iniquum mammonaCQuid fufpicimus amp;nbsp;amamus, quod Petrus feno haberegloriofeteftatur^ amp;c.Rurfus idem ille Hierony,in7,Ieremixcap. com mentansfic fcribit,PrÃ¦cepitautem amp;nbsp;tuncpopulo Iu datorum amp;nbsp;hodie nobis qui uidemur in ecclefia confli tuti,ne fiduciam habeamus in Ã¦dificiorum fplendore auratis^ laquearibus 86uePitis parietibus marmora cruftis,amp; dicamus Templum domini. Templum do= mini,Templum domini. Illudenim templumdomini eft,in quo habitatuera fides, fanda conuerfatio,om. nium^ uirtutu chorus, EtHaggeum prophetaenar. rans de ornatu temploruiufto ac uero ita feribit. Ego argentum quo domus dei ornat exifiimo eloquia feri. pturarum,de quibus dicitur,Eloquia domini eloquia cafta,argentum igne examinatum, probatum terrÃ¦, purgatum fepties,Et aurum quod in occulto fando, rumfenfu amp;nbsp;in cordis uerfatur arcano amp;nbsp;fplendet ue rolumine dei: quod amp;nbsp;Apoftolum de fandis qui fu-per fundametum ChrifliÃ¦dificant fenhiTe perfpicuu eft, Argentum, aurum,lapides preciofos. Vtin auro fenfus occultus nt,in argento fermo decens, inlapide

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM preciofo opera deo placentia.His metallis iHuftrior fit ecclefia faluatoris quam quondam fynagoga fuerat His lapidibus uiuisÃ¦dificatur ecclefia acdomus Cbri fti amp;nbsp;pax ei prÃ¦betur Ã¦terna.CÃ´gruuntcumhi: Hite ronymianis amp;nbsp;uaticinia prophetaru. Nam Ifaias aper te doamp;orcs eccleÃ¼afticos ornameta ecclefiÃ¦ uocat. in 49.cap.dicit,Accelerantqui te Ã¦dificent: leua per dr cuitum oculos tuos amp;nbsp;uide,omnes ifticongregati ucs nerunt ad te:uiuo ego ait dominus, quia omnibus bis quali ornamento uefiieris , amp;quafi fponfa coronabo' ris eis. Apud eundem prophetam in 66. cap. legimus dixiffe dominum,Coelum fedes mea, amp;nbsp;terra (cabeH^ pedum meorum,ubi igitur erit domusquam Ã¦dibea' bitis mihiramp;Subierit locus meÃ¦quietis rOmnia na(0 ifta fecit manus mea, amp;euntia ifta fatia funtdicitdo' minus. Ego potius ad eum refpicioquief lpauper 8^ contritus fpiritu, amp;contrcmiicit aduerbum meu^', AdquÃ¦ uerba alludens ApoRolus Paulus in Atiis^ xit,Deus eftqui fecit mundum amp;nbsp;omnia quÃ¦ in funt,hic coeli 86terraecum fit dominus non in mann# fatiis templis habitat. Nee prophetae modo 86Apo^o li huius fuerunt fententiÃ¦, fed 86 Gentium quidam ul ri fapientes. Nam Zeno Citieus nobilis philofopbusI dicebat,Sacella ac templa conftruere,nihil quidemn' ceiTe efi.Nihil enim facrum iure exiftimandum , neC0 profando habendum quod ipfi homines condruxe. runt. Vnde 86 Origenes contra Celfum multis often' dit templa ad uerum dei cultum 86 ad ueram religiO' nem nihil pertinere.In S.libro,Audiatquifep,fi lubet, atqquo paamp;o nos inftruamur, dei templa noftracfle hÃ¦c corpora:86qui per libidinem hÃ¦cipfa 86praua fa cinora,dei templum corruperit 86 in uerius templum (eim$

ETSlMVtACH. ERRONEA. CAP. XXT. 104 feimpie genÃ¨rit,difperditÃ¼ iri. Et Firmianus Ladan* tius ait, Non templa Deo congeftis in altitudinem fa. Xis Gruenda funt,in fuocuic^ conLerandus eftpedo* re,in quod fe conferat cum adorat deum : unde illud. Non habitat templis manuum molimine faamp;is,

Nec ^uerohxc affero qualiaut ufum damnem tem piorum quem longe optimum duco,imo amp;nbsp;neceffa* rium ad conciones,preces et fupplicationes publicas, ad minifteria facrametorum,aut illorum opinionem fequar,quifemel omnia templa folo aequanda e(Te au* tumant:fed magis abufum amp;nbsp;luxum temploruimpro bo amp;nbsp;oppugno. Religio 8C neceffitas paucis amp;nbsp;rebus inmundo minime preciofis contentaeft.RedePer* fius clamauit. In facris quid facit aurut Nam amp;nbsp;Chri flus dixit,Auferteilla hinc. Templum eft etiam quod nullo ebore nitet, nullis gemmis diftindum eft, nullo auro aut argento radiat,quod (implicitate amp;nbsp;frugali, tÃ¤te humilem,frugalem amp;nbsp;minime fuperbam,dodri. nam,adeocp 86 populum fimplice amp;nbsp;nihil terrena mi* rantem,refert,Tota gloriofa eÃ,inquitdiuinus uates, filia regis ab intus.

Concludimusiam Deum pietate effe colendu, pie. tatem uero conflare gemina charitate,dei amp;nbsp;proximi. HÃ¦c cum deum folum diligit ex toto corde amp;nbsp;anima ! nbsp;nbsp;nbsp;tota, certe creaturis nihil huius communicat. Fidelis

tur inipfis,amp; illas conatur pro gratia fibidataadomi* no,imitari amp;nbsp;exprimere, Ifta uero habui ad argumen jta aduerfariorum quibus interceffionem,inuocatio* nem amp;nbsp;cultum fandorum defenfum noluerunt, Vi*

ÃEORIG. CVLTVS D(V0RVM denturautemnoftra illa heet pauculafufficere uerfa tem impliciter amp;nbsp;ex animo quaerentibus : contention fis nemo fatisfecerit.

Vm autem iuxta uetus prouerbium, Cons Itendendo amittatur ueritas,ueritus fum firn HÃ¦^llplicem amp;nbsp;tranquillum animi fidelis ftatum, nimis prolixa cocertatione ac cofutatione noftra non nihil difturbatum,quid fequatur ambigere: ftatuiigis tur digredi paululum, amp;nbsp;de Inuocatiene diuini nomis nfs,ac de Interceffione domini noftri lefu Chrifti, paU cula quÃ¦dÃ¢infcrere,uthis implicibus,opinor,ac plas nis,auditoriianimidenuo colligantur, certius^ quid fequanturnorint.

Vnustan^ turn deus eft.

Quod unus tantu Deus uerus cft,amp;prÃ¦ter deuffl uerum alius non eft,inde colligimus Ã folo deo,etnon Ã diuis,petenda effeoia.Quodautem ipfe folus deus uerus amp;nbsp;prÃ¦ter eum alius non nt,ipfeapud Mofen in ^i.cap.teftatur , amp;nbsp;ait, Vidcte quod ego fim folus, amp;nbsp;no ht alius deus prÃ¦ter me.Etin Pfal,i8.Dauid,Quis eft, inquit, Deus prÃ¦ter dominum,amp; quis petra prxs ter deum noftrumrRurfus Pfal.Si. canitAfaph, Au# di mi popule amp;nbsp;contehabor te, Izrael fiaudieris me, non erit in te deus alienus, neq;incuruabis te coraffl deo extraneo.Ego fumdominus deus tuus,qui eduxi te de terra Aegypti,pete modo amp;nbsp;cgoprÃ¦Ãabo illud, Apudlfaiam in 45 cap.ipfe dominus. Nunquid non egodominus,inquit,amp;noeftamplius deusCHucper tinetS cap prioris ad Corinth. amp;nbsp;quod in primis capi tibus difputaui de Deoet unitate eius. CÃ¦terÃ» quod ideo Ã foiohoc deoomnia petendafint homini,nona diuis

ET SIMVLACH., ERRONEA. CAP. XXIT. io$ diuis, id ex natura dei liquide confequitur, Dev^1 Deumeffe enim edealiud non eft quam fummum bonumcflc,o= quid.' mnium bonorum datorem depulforcmcp malorum. Sic enim dicit ipfe dominus apud Mattlixum in 19. cap,Nemoeftbonus,nifiunus,nempe deus: id quod Lucas Ocenunciauit,Nemobonus nifi folus deus. Et D.Iacobus,Quod fi cuiueftrumdeeft fapientia,poftu let ab eo qui dat,nempe deo,qui dat inquam omnibus (impliciter,nec cxprobrat,acdabitur ei. Primum,in quit,Sicui deeft fapientia(quiducro prohibet quo mi nus omnia alia intelligamus donaOpoftulet ab eo qui dat,nempe deo.Deum ergo coftituit'datorem omniu. Deinde addit,Qui datomnibus fimpliciter nec expro brat,libcralitatcm dei prxdicans,ut;Omnes ad Deum folum alliciar. Rurfusin Genefiad Rahelem expoftu lantern cum lacobomarito atq; dicentem,Damihiffe lios,alioquimoriar: dixit Iacob, Nu pro deo ego fum qui te feci fterilcm~En quid hic patriarcha beatiffimu Deumefeputet, conferre nimirumbona mortalibus amp;auferre mala.Sic etiam rex Izrael regiSyriÃ¦poftu. lanti,UtNaamanimperatore militiÃ¦ SyriacÃ¦ a lepra curaret,rcfpondit, Nunquid ego fumdeus utpoflim mortificare amp;nbsp;uiuificarc tCoftat ergo diuinÃ¦ naturÃ¦ elfe pofTe dare aut auertere quod pofcitur. lam cum unus modo Deus fit amp;nbsp;prÃ¦ter illum no fit alius, folus certe dare 86 auertere poteft quod petimus. Praeterea cuminuocatio petitio fit,confequitur folum deum,at# que ideo nonDiuos,effe inuocandum. Hi enim non funtDcus.Si mala auertere etbona darepoffunt,fanÃ« Deus funt: Atqui fie no erit unus duntaxatdeus. Pro inde cumunusduntaxat fit,neccffeeft ut folus inuo:: cetur,Sedcommunicauitilla diuis deus, inquiunt, ut D

bona dare 81 mala auferre poffint,At nos dicimus illa uos ex capitibus ueftris cominifci amp;nbsp;in capita ucftra mentiri,Non recipiemus iftas uerfipelles gloffulas ue ftras,Stateniminuiamp;a domini fentetia, Videte quod egofumsolvsamp; nofit Alivs devs prÃ¦ter me. Stat amp;nbsp;illud contra uos inuiamp;um, apertum amp;nbsp;dariffia mum quodipfc dominus apud Ifaiam in 41, cap, ch^ mat, Ego dominus amp;nbsp;lioceffnomen meum:amp; gloriÃ© meam alteri no dabo,neclaudem meam fculptilibus, Gloria dei QuÃ¦ oro gloria dei alia eft, quamquod ipfe dominus eft,quoddeus eft,quoduita amp;nbsp;faluator eft,quod funis; mumbonum eft, quod ipfe bona datÃ³Ã³ auertit mala, adeo^quod hÃ¦comnia folus eft,8Cfolusomnia facit, confert 80 aufert t Hoc fi uerum eftutfalfumeffe neÂ« quit,Geut ne illudquidem fallitquod aperte dicitGlo riam meam alteri non dabo,fateaminineceffe eft uos in mendatio deprehenfos, detorquere uerbum dei ^ manifefte pugnare contra gloriam dei . Nam diuis cÅ litibus deus conditor coelorum 81fandificator fandÃ³ rum omnino non c6municauit illa quÃ¦ dicitis.Quin, imo utreludantcs conftringamus ardius,nÃ³nnelegl ftis in Pfalrfo,dixi(redeumCSacrifica deo laudem,amp; reddealtiffimo uota tua.Etinuoca me in die tribulat tionis,eruam te,et glorificabis me. HÃ¦c quÃ¦fo quo de torquebitis^An non manifeftum eft,gloriam deo red^ di fi inuocetur tAt nunc dixit, Gloriam meam alteri no dabo.Sacrilegiitaep eritis fi perrexeritis docere dia uosinuocandosefe,ut uel bona dent uel auertantma la,autut per preces amp;nbsp;â merita fandorumhoc autillud conferatdominus, Nam confequenti capite docebo earn gloriam folius efTe Chrifti, Atty hic iam conuidi iacetis, Refipifeite ergo amp;nbsp;cum omnibus fandisdei deo

ET SIMVLACH, ERRONEA, CAP, XXIF .loG deo foUgloriam date. Namnulla hfc Uobis rima patet per quam dilabamini nid probaueritis amp;nbsp;gloriam de( communicabilemefle alqs,amp;inuocationem non effe gloriamdei,id quoties tentaueritis toties facrilegiexa urgetis contra fpiritum fandum. Date ergo gloriam deo. Nos utin brcues formas totius difputatiois affer tionis^ noftrÃ¦ argumenta coartemus, Recolligimus, Summam deo gloriam impendi cum inuocatur,Glo^ riam uero dei incommunicabilem efle alijs, atep ideo folideoinuocatione competere. R.urfus,Deum efe aliudnon eft,quam fummum amp;abfolutiffimum boa num effe, quod omnia bona dat amp;nbsp;omnia mala auera tit, Conflatautem unum modo deum effe amp;nbsp;praeter hunc alium non effe,unde neceffe eft folum deum lar giribona amp;nbsp;depellere mala.lam uero cum inuocatio aliud non fit quam petitio utbonaconferantur,mala autem auferantur a nobis, profedo inuocatio non pe terit alteri quam deo foli congruere,Fruftraenim is in Uocaturqui quod petitur necphabetnc$dare poteft,r

Deni$is tantu abhominibus inuocat, qui amp;nbsp;prÃ¦^ Solus deusi fens 81potens,uoces orantium exaudire, amp;nbsp;cordium nouitcor uota noffe poteft.Abfentieni fruftra fupplicas, quip-' pequi quod oras nec audit necnouit. Atqui(olus de^ usloco non concluditur,^ folus ubity praeiens cft,foa lus item cordium ferutator efl.Solomon enim 3. Reg, 8.cap. teflatur amp;nbsp;ait. Num deus uere habitabit fuper terram~Eccecoeli amp;nbsp;coeli coelorum non capiunt te,amp;i quomodo domus ifla quam Ã¦dificauirTuitaep exau dies in cÅlo in habitaculo mangonis tuÃ¦ amp;nbsp;propitius eris. Facies amp;nbsp;dabis unicuicpiuxta omnes uias fuas, qui cognofcis cor eius,T V enim s0lvs nouifticor^ dacunnorum Bliorijhominum, Solus itaty hic deus

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM inuocandus eft.Diuinon norunt hominum corda amp;nbsp;cogitationes,ne$diffu(i per terras amp;nbsp;maria omnifcq amp;nbsp;ubicp prÃ¦fentes funt.Alias enim creatoris fumpfiL fent natura, creaturÃ¦ exuiffent. Et inter mortales hic quidemin mari,ille in terris periclitat:alius ad fepten# trionem, alius ad aquilonemnauigio cÃ³tendit, uterty fecundum uentum amp;nbsp;curfum pofeit,deniepomes ex omnibus regnis amp;nbsp;populis homines in infinitis difflo cultatibus fuis comprehendinuoeÃ¤t pro auxilio : imo in eodem punamp;o atq; mometo innumerÃ¦ mortalium myriades uota fua offerunt : ubi fane oportet eum qui exaudire debetin pundo amp;nbsp;momento amp;nbsp;non perim terualla nouiffe omnia amp;nbsp;poffe oia, adeofyamp; in pum do amp;nbsp;momentodmutomnibus prÃ¦bere aures benfo gnas amp;nbsp;manumporrigere beneficam amp;fortiffimani Idquodnulla quantumuis excellens creatura poteft. Solius deieft: illa omnifeientia, tanta poteftas, gloria amp;nbsp;maieftas.Quis ergo non uideat folumdeumab om Diuinon: nibus amp;nbsp;inomnibus effe inuocandut De Diuis feris norunteor pfftS,Augudinus ignorareipfos qd hicinterris agas dahominu mus mortales, ceu demonftrauimus in cap,iy. tantff fcilicetabeftutnouilTe queant corda fupplicantium, CÃ¦terum quod hic quidam difputant de cognitione beatorumfpirituum,intricatius 8C incertius eftquam quod rei tantxrefpondeataut Ledoremexpediat. Vi dimus quÃ¦ fuper hac re Ã¦didit Led, p, Gabriel ille Bielen,fatis alioqui diligens interpres Canonist fed ui di interim dmplicem ueritatem palam enunciate, Tu folus nouifti corda eundorum filiorum hominumtid quod perpetuoopponemus fubtilibus iftorum difpu* inuocdtio tationibus,nec facile patiemur hinc nos abduci, opusfidei. nbsp;nbsp;nbsp;Praeterea conflatInuocationem proprijffimum et

t J * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;maxime

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXir. 107 maximegenumu fidei opus effe. Nam etiam Paulus ex prophetis fie collegiffe legitur, Idem eft dominus omniÃ¼,diues in omnesinuocantes fe. Quifquis enim inuocarit nomen dominifaluus erit. Quomodo autÃ« inuocabunteumin quem no credideruntcEn utPau Ius fidei copularit inuocationÃ« amp;nbsp;alterum duxeritex altero,ufqueadeÃ³liquide ut dubium non fuperfitfide conuerticum inuocatione. Non pofluntjllum inquit inuocare,in quem non crediderunt:ergo credimus iri illum queminuocamusPorro folus deus cftin quem credamus cuiinnitamur fidamus^:atqueideo confc:. quens ecquod fotus deus a nobis qui uere credimus inuocandus iit* Rurfus ubi fides ehibi etiam eft fpfe ritusdomini,Nam fides donumeft fpiritus, Et S,loan nes ineuangelio fuo dixit. Quotquot receperut eum dediteis ut liceret filios dei fieri, his qui credidifTent in nomen cius, Atquifilq deinon funtfine fpiritu dei. Nam ApoftoTus,QuodÃ quis fpiritum Chriftino ha= bet,inquit,hicnoneft eius, CÃ¦terum hic deifpiritus hon clamat in cordibus fideliu,Sanda Marfa, ora pro nobis,autfÃ¤nde Martine ora pro nobis : fed Abba pa ter.Paulus enim ad IZom,8,Non accepiftis, ait, fpiri= turn feruitutis iterum ad timorcm,fed accepiftis fpiri= turn adoptionis per quem clamamus Abba pater, Ide fpiritus teftatur una cum fpiritu noftro quod fimus fi= dei. Et dominus lefus cÃ» fuos orare doceret,nullis Qgidde bi Litaniaminftituit, nullibi fandorum inuocatione oratione docuit,fed fimpheiter he dixit. Ad hunc modum ora= chriftus te uos cum orareuultis, Pater noftcr qui es in coelis, docuerit. EtquÃ¦fequuntur. Cuperemautemaudire ab aduer# farfjs quam poffintex fex aut feptem illis petitionibus ad fandos fuos referre^ autad quemfanduaufint di*

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM4 cere, Pater nofter qui es in cÅlis, amp;c. Annonipfa fii des mok clamatuni deo ifta congruere t Quare ergo deum miferi non inuncatis folumt Sancus Cypria nus de uera nominis dei inuocatione amp;nbsp;fidei oration ne,fupcr oratio.domi,fie fcripfit. Quiinter cÃ¦tera fas lutaria fua monita amp;nbsp;prÃ¦cepta diuina quibus populo fuo confulitad falutem,etiam orandi ipfe formam dedit,ipfc quid precaremur monuit amp;nbsp;inftruxit, Qui fes eit uiuere,docuitforare, benignitate fcilicet qua amp;nbsp;cÃ¦tera dare amp;nbsp;conferre dignatus eft, ut dum prece amp;nbsp;oratione quam filius docuit, apud patrem loquimur, facilius audiamur.Iam praedixeratliora uenirequam do ueri adoratores adorarent patrem in fpiritu amp;nbsp;ueri tate,etimpleuitquod ante promiferat,utqui fpirituni amp;nbsp;ucritate deeius fandificatione percepimus,de tras ditione quoque eius uere amp;nbsp;fpiritalitcr adoraremus. Quae eni poteft magis fpiritalis cfTe oratio, quam quÂ£ aChrifto nobis data eft,Ã quo nobis et fpiritus fandus midus eftrQuÃ¦ uera magis apud patrem precatio, quÃ¦ Ã filio quÃ¦eftueritas, de eius ore prolata eftcVt aliter orare quam docuitnon ignorantia fola fit,fed amp;nbsp;culpa,quando ipfe pofuerit 86dixerit, Rescitis mans datum dei ut traditionem ueftram ftatuatis. Oremus itacp fratres dileAiffimi Ocut magifter deus docuit, As mica 86familiaris oratio eft deum de fuo rogare,adaU res eius afcendereChriftiorationem. Agnofcatpater Blq fuiuerba,cum precem facimus.Quihabitatintus in pectore ipfe ht 86in uoce. Et cum ipfum habeamus aduocatum apud patrempro peccatis noftris, quÃ¤do peccatores pro deliciis noeris petimus,aduocati no. ftri uerba promamus.Namcu dicat,Quia quodeunty petieritis ipatre innomine meodabit uobis; quanto emcatius

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP. XXIT . io8 efficatiti^impetramus quod petimus in Chriftinomix neffi petamusipfius oratione! nbsp;nbsp;HÃ¦c omnia Cypria

ni funt,ex quibus conflare puto Interceffionem amp;In uocationem diuoru non tantu pugnare cum natura uera: fidei, fed etiam cum Chriftianoru oratione opti ma amp;nbsp;fanfliffima, quam ipfe dominus nobis comenÂ« dauit atcpprxfcripfit,

Necp uero quenquam moueat Haudiat uerfipelles corruptores iflud enunciatu,Credimus in eum quem inuocamus,fuggillare. Nam plana amp;nbsp;euidentia funt apoftoli uerba teflantia connexionem effe inter inuo^ care et credere,ut ut tingantur amp;nbsp;clamitent,Mofes amp;nbsp;prophetÃ¦ inuocaruntfuper populum ccelu Sl terram ergo credideruntin cozlum amp;. terram : fed amp;nbsp;nofipii fecundum praeceptum dei inuocamus fratres in terris utadfint nobis precibus fuis apud dominum,ergo ere dimus in fratres Siquidem Mofes profopopoeia quaÂ« dam coelum amp;nbsp;terram uocauitin tefles, nec quicqua poflulauit ab eis. Et rios credimus diuinis promiffiox Quomodo nibus ac praeceptis iubentibusconfratrum fideliu pre hominum cesimplorare, atepideo iufta fide in deu amp;nbsp;in promifx intereeÃio fiones eius petimus fratrum oratioes pro nobis apud gespetÂ«/; dominum: unde in deum promittente credimus non 'quot;r* infratres orantes/ Side diuorum orationibus exta retuduerbum in feripturis , non refpueremus illas: nunccum ne ifequidem reperiatur de illis, neq; prÃ¦= ceptumneep promiffioulla,faneinuocatio diuoru ex fide fieri non poteft. Quod autem ex fide non fit, pec# catumefl,CÃ¦terum fi credas te propter meritu amp;nbsp;pre. ces fratrum exaudiri,^ non magis propter ueritatem promittentis dei, peccas. Sapiens enim de Medicina, amp;nbsp;medicisloquens, Fili,inquit,in infirmitate ne negli

gas teipfum,fed ora dominÃ» et ipfe curabitte. Et mox, Honora medicum amp;nbsp;da ei locum:etenim illum domi, nus creauit,amp; non difcedat Ã te , quia opera eius funt neceffariajam uero de Afa legimus,Aegrotauit ante Afa anno trigefimonono regni fui, in pedibus fuis ,e^: ratfymorbus eiusualdcintenfus, amp;nbsp;in infirmitate no quÃ¦Ã»uit dominum,fed medicos. Pari itaep ratione 0 in uotis tuis fratres magis fpeamp;aueris quam ipfum do minÃ» amp;nbsp;promiffiones eius, haud dubie peccas, Deus amp;nbsp;promiffio eius ante omnia fpedetur, quÃ¦ cum non reperiatur de oratione Diuorum aut eorum prodita interceffione,fed tantum de inuocatione diuini nomi nis,ueritas catholica iubetunuminuocare deum.I

Extrema divorum ignominia

Ex illis uero obiter amp;nbsp;illud colligimus diuos extre ma diabolica^afficereignominia quicunep hifee ho$ noribus diuinisipfos deledariarbitrantur, Nam dia^ bolus blafphema ambitione amp;audatia cÃ¦catus audet imoamp;gaudet id fibi quoddeifbliuseftufurpare, In euangelioenim commonftratiphdominolefuomnia regna mundi amp;nbsp;gloriam illorum,amp; dicitilli, HÃ¦c om nia dabo tibi fi proHratus adoraueris mc,In Adis apo flolicis de rege Herode cognometo Agrippa homine; procacis fupcrbiÃ¦,legis, Statutoautem die Herodes| ueditus ucfteregia,fedit pro tribunali amp;nbsp;concionaba tur adpopulum. Populus aute acclamabat, Vox dd amp;nbsp;non hominis,Confeftim autem percuffit eum ange Ius domini,eo quodnon dediffetgloriam deo, amp;nbsp;ero^ fusaucrmibus expirauit. Manifefle indicatur irÃ¦amp; ultionis diuinÃ¦ cauffa iufta, quod non dediUetgloriz deo,Omnis ergo gloria uniamp;folideo debetur. Vnde S.Ioannes Apoftolus dicit. Et uidi ÃCaudiuiuocÃ«an# gelorum multorum in circuitu, throni amp;nbsp;animalium, amp;fenioruni

amp; fenforum, amp;nbsp;millia millium, dicentia uoce magna, Dignus eft agnus quioccifuseft accipere uirtutem,et diuitias,amp; fapicntiam,amp; fortitudine,amp; honorem, amp;nbsp;gloriam amp;nbsp;benedidionem. Et omnem creatura quÃ¦ in coelo eft amp;nbsp;quÃ¦ fuper terra , amp;nbsp;fub terra amp;nbsp;in mari, amp;nbsp;quÃ¦ in eis funtoÃ¯a, audiui dicentes,Sedentiin thro no amp;nbsp;agno benedidio amp;nbsp;honor amp;nbsp;gloria amp;nbsp;poteftas in fecula fÃ¦Culorum : amp;nbsp;quatuor animalia dicebant, Amen,Etuigintiquatuorfeniores ceciderut in facies fuas,amp;adorauerunt uiuentem in fÃ¦cula fÃ¦culorum. Ne igitur euanefcamus in cogitationibus noeris , fed adoremusamp;inuocemus amp;nbsp;nos folum ilium benedic Ã¢um fuper omnia deum uiuentem in fÃ¦cula, Amen.

OrrÃ³ nonexaudiunturÃ deo per nomen amp;nbsp;merita fandorum orantes,fed per nomen Ie fu Chrifti filij dei.Hocenim amp;nbsp;no aliud pro. pofuit nobis fcriptura fanda,per quod omia uota noa ftra deo offeramus.EthÃ¦c prÃ¦clara illa gloria eft quÃ¦ uni domino lefu debctur,atq; ideo foli danda eft,non transferendain diuos Apoftolus enim Paulus,Vnus inquit,Deus eftamp;unus etiammediator dei amp;nbsp;homi^ num homo Chriftus lefus, qui deditfemetipfum pre^ tium redemptionis pro omnibus. In idem autem reci^ dit fiue mediatoremhue conciliatorem hue interceffo

rem due pontificem appellites Chriftum. Nam nugi= Mediator uendÃ¦ circulatores,imo prÃ¦ftigiatores funt, quinel^pfo plana amp;nbsp;grauiApoftoli fententia premantur,emnxeâ?$amp;, inte diftinamp;onem,^ refpondent, unu quidem effe me- tereeÃio. diatorem redemptionis,fed plures effe poffe mediator â%

res interceffionis.Vndeuero aut ex quibus fcripturis illam nobis diftinamp;onem probabunt r Mediator fine conciliator eft inter diffidentes. Intercedit qui medi^ feingerit ut diffidentes inter fe componat. Nec aliud erat Pontificis officiÃ».De partibus igitur diffidq, cauf fa, 5amp;modo reconciliationis dicendum uidetur, utins de patefcat fandis hinc nihil communicari. Diffidens tes in hac ut fic dicam contrauerfia, funt ipfe Deus,amp; uniuerfum genus hominum, Cauffa diffidq peccati eft,Ergo qui nunc propter peccatum, Deum diffiden tem cum uniuerfo genere hominum coponere uult, principio utrifcppartibus,medio quodam coniunga^s tur oportet.Id enim mediatoris propriu eft,.quemaamp; modum amp;nbsp;facet inquit Chryfoftomus,utrorumq; par ticipem fieri quorum fuerit mediator. Deinde neceffe eft,ut medium quod dirimitauferat, lam ueropartit naturaefuntdiuina natura amp;nbsp;humana. Etpeccatu no poteftauferriaut expiari nih per mortem amp;nbsp;cffufione Sanguinis filq dei. Nam rcmiHio peccatoru teftamens tum eft, atin mortuis demum ratum eft teftametumamp; Et fine (anguinis effufionenon fitremiffio, utuidere eftapud Paulum in 9. cap. ad Hebraeos.Ideo neceffe erat ut filius deicarnem amp;nbsp;fanguinem noftrum indue retacciperet^ de noftra fubRantia, ut qucmadmodil patri confubftantialis deus uerus de deo uero erat, ita amp;nbsp;nobis fieret confubftantialis,homo uerus, amp;, uerfr Abrahae femen,de homineuero,uirgine Maria, quo moripoffet amp;nbsp;fanguinem effundere, atq; ad eum mo# dum abluto fublatofy peccato homines Deo reconci# liare. Hinc enim diferte amp;nbsp;cum emphafiquada dixit Apoftolus, Vnus eft Deus, amp;nbsp;unus etiam mediator Deiethominumjhomo Chriftus Iefus,Homo,inquit, Chriftus

Chriftus lefus , receptus uidelicet in cofortium ac par ticipatum utfic dicam diuinÃ¦ naturÃ¦,utin eadÃªpcr= fona no confuus neq;immixtis naturis lefus Chriftus Ã¼erus deus amp;nbsp;uerus homoiam mediator fit: qui dedit femetipfum pretiÃ» redemptionis pro omnibus. Ideo enim carnem amp;nbsp;fanguinem noftrum accepit, utnos redimeret,id eft fefe amp;nbsp;uitam fuam in mortem pro no bis deponeret, quo nos illius morte Ã¦ternum uiuere. mus amp;nbsp;deo reconciliati cum deo Ã¦ternum coniunge. remur,Neceftutaduerfarij refpodeantilla omnia in# teUigi de mediatione redemptionis no interceffionis. Nam principio opponimus eis hÃ§c facrofanfla amp;nbsp;fpei plenaApoftoli adRoma,5,uerba, Commendatfuam charitatem erga nos Deus, quodcum adhuc effemus peccatores,Chriftus ^p nobis mortuus fuit. Multo igi# tur magis iuftificati nunc fanguine eius feruabimur per eum ab ira,Nam hcum inimicieffemus recocilia# tifuimus deo per mortem filijeius,multo magis recon ciliati feruabimur per uitam ipfius.Non folum autem hoc,uerum etiam gloriamur in Deo per dominum no ftrum lefum Chriftum, per quem nuncreconciliation nÃ«adepti fumus, HÃ¦c Paulusqui ait nos habereDeu amicum SÃ© familiarem per Chriftum, ergo quid opus eritnobis mediatoribus interceffionisC Per fanguine mediatoris redemptionis iuftificati fumus, amp;nbsp;per eun dem mediatore interceffionis feruabimur ab ira, Nz fi mors tantum potuit, quantum putas iam ualituram eius uitamrSemel mortuus eft, utredimeret nos, iam Ã¦ternum uiuitutpro nobis appareat amp;nbsp;intercedatin confpedu dei, Sanamp;iergouiuentes in terris gloriantur dedeo ut patre amp;nbsp;plane fuo,gloriantur autem per fefum Chriftum,per quem in familiaritate amp;nbsp;confota n E 2

tium illudfubuedifunt. Quid uero hic opus putatis alqs poftChriftum mediatoribus interceffionis, apud eum deum,qui propterChriftÃ¼ totus eft credentibus benignus, amp;nbsp;illis quidem qui totiin deo gloriantur 81 noruntomnia bona dei propter Chriftumfuaeflefa, darDeindeuideamus an ea quÃ¦ in interceflbrerequi runturinueniantur in Diuis, Interccflbr mediumfe interponitinter diffidentes quorum natura ex Ã¦quo participat,Diuiinter deu amp;nbsp;homines intercedere ne, queunt,quippe qui altera tantum natura participant, Solus Chriftus utra^ participat, iblus ergo Chriftus interceffor eftjam amp;cauffa diffidij peccatum non aU i fertur precibus utneceffe fit mediatores ad ChriRufii interceffionis fingere. Peccatu enim morte amp;nbsp;fangui' nefilij dei expiatur, Diui non funt crucifixi amp;nbsp;occi0 pro peccatisnoftris, Solus Chriftus calcauittorcular, amp;nbsp;uir non fuit fecum, Solus itaque Chriftus interce^ for eft,qui deditfemetipfum preciiÃ¯ redemptionis pro omnibus. Omnibus ergo unus fufficit, nec opus eri' huic addere plures.

Chriftus Quid quod loannes Euangelica amp;nbsp;apoftolus in eft dduoc4 Canonicafua aperte dixit. Filiolimei hÃ¦e feribo UO' tils'bis ne peccetis,Etfiquis peccaueritaduocatum habe mus apud pattern, lefum Chriftum iuftum. Etipfeeft propitiatio pro peccatis noftris,non pro noftris autÃ« tantum,fedetiampro totius mundi, His quid poterat dici breuius, planius 81meliusf Chriftus conititutus eftnobisaDeo non tantum mediator redemptionis, qui femel redimat, fed perpetuus quo$ mediatorin^ terceffionis, qui quoties peccauerit homo afletapud Deum aduocatus,quem mifericonfidenter accedant amp;cuicaufam fuam commendent,Igitur ChriCum ils

ETSIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXm. Ili lum dei filium, non Mariam,Petrum ucl Paulum, Io. annem uel Stephanum proponit peccatoribus loan. nes,Siquis,inquit, peccauerit,habemus aduocatum apudpatrem,Enaduocatum appellatloannes, quem aduerfarij mediatoremfaterceffionis dicunt, Aduoca tus autem GrÃ¦ce Tretfamp;XfiToÃ§ tutor eft, fautor, confola= tor,incitator,inhortator, patronus amp;nbsp;procurator qui cauffam noftramagit. Addit; lefumChriftuiuftum: quafi dicat,Non eft quod quis eius diffidat patrocinio autpatronum patri minus acceptum exiftimet:iuftus eftiCrgoin confpeduiuftidei apparere poteft.Id ue. ronulli creaturÃ¦ nulli homini ab Ada nato tribuitur, Chriftus lefus unicus ille in coelo amp;in terraphoenix eft,quinon neceffe habetprius pro peccatis proprijs, deinde uero p delidis populi deprecari: fed folus pec. catum non habet,iuftus eft, atq;ideo folus pro pecca, toribus apud patremintercedere poteft,Nam amp;nbsp;folus propitiatio eft,non tantu pro peccatis noftris , fed etia pro peccatis totius mundi : igitur unus omnibus fatis eft. Accedamus ergo ad Chriftum mediatorem amp;nbsp;re. demptionis amp;nbsp;interceffionis amp;nbsp;aduocatum ac patro, num iricoelis unicum,No poterimus non placere pa. tri coeleftijfi petamus eicomendari filij fui patrocinio,

S, Auguftinus in hunc locum diuiIoannis comen AuguÃfe tans claritate ueritatis incitatus ac compulfus Trada, nusdeuc^ inepiftJoanj,palam fic dicit. Videteipfumloanncm rointeY= feruantemhumilitate,certe uir iuftus erat amp;nbsp;magnus qui de pedore domini myfteriorum fecreta bibebat,il le ille qui bibendo de peamp;ore domini diuinitatÃ«ruÃ¢a uit,In principio erat uerbum amp;nbsp;uerbÃ» erat apuddeu, ille talis uir no dixit,Aduocatum habetis apud patre, fed,Si quis peccauerit,aduocatum,inquit, habemus:

no dfxit,habetis,nec me habetis dixit, nec ipfum Chri ftum habetis dixit,fed amp;nbsp;ChriftÃ» pofuit non fe : amp;nbsp;ha^ bemus dixit, no habetis.Maluitfe ponere in numero peccatorum ut haberet aduocatum Chriftum,quant poneret fe pro Chrifto aduocatum, amp;nbsp;inueniri inter damnandos fuperbos. Fratres lefum ChriftÃ¼ iuftum ipfum habemus aduocatum apud patrem,ipfe propio tiatio cH peccatorum noerorum,Hocqui tenuithÃ¦re Om non fecit,hoc qui tenuit fchifmanon fecit, Vnde enim faÃ¢a funt fchifmatac'Cum dicunt homines,Nos iufti fumus,cum dicunt homines, Nos fanamp;ificamus immundos,nos iuftificamus impios,nos petimus,nos impetramus,Ioannes autem quid dixitCEthquis pec caueritaduoeÃ¢tum habemus apud patre lefum Chrifl dum iuftum.Hadenus Auguft, Audifti uero quanta uerborum copia,quanto ardore amp;nbsp;uehementia uniciJ aduocatum lefum Chriftum dominum noftiu nobis commendaritex uerbis diledi difcipuli ChriftiAugU ftinus omnes alios excluferit,Chriftum,ait, pofuitlo^ annes nonfe:amp;habemus dixit,no habetis : nec fe pro Chrifto aduocatum pofuit. His quid poteratdici plai nius,pro affertione interceffionis domini noftri leih ChriÃiÃt iterum. Noluit loannes inter damnandos fuperbos inueniri.Qui illi damnandifuperbi funt,ni^ fi Herodiani homines facrilegiqui gloriam dei fibi ars rogant.~Addit,Hoc qui tenuit, hÃ¦refim non fecit, hoc qui tenuit fchifma non fecit. Quis illef loannes Apos ftolus amp;nbsp;quifquis eius doctrina fequutus fuerit,Quid uero Hoc ; 'quod Chriftus aduocatus fit peccatoruffl apud pattern amp;nbsp;non fandi. Hoc inquamqui tenuit, hÃ¦refim non fecit,hocqui tenuit fchifmano fecit,Vn deergo oriuntur hÃ¦refes ÃC fchifmataÃ§'Ex eo,quando homi#

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXin. ni homines dicut, Nos iuftificamus,nos fandificamus^ nos impetramus. Cur ergo ut hÃ¦retid amp;nbsp;fchifmatici ter^quater^impij S^: facrilegi damnamur, profcribi mur amp;nbsp;perfequutionem patimur qui Chrifto domino noftro amp;nbsp;iuftificationem amp;nbsp;fandincationem Hinter# ceffionem tribuimus,atep ne faciamus fchifma,omnia foli tribuimusrlnteHigis Ledor quid hic inferrepoffe mus,fed fatis eft euicide omnium peccatorum unicii aduocatum apud patrem effe dominu noRrum lefum Chriftum.

Euidentiora fient ifta fi tefiimonia Pauli quocp de Chriflus facerdotio Chrifti domini proferamus, Inepiftola adpeerdos. HebrÃ¦os cap, 7,Chriftus quod maneat in Ã¦ternum ait,perpetuum habet facerdotium, undeamp;faluos fa:. Cere ad plenum poteft,qui per ipfum adeuntdeÃ», fem per uiuens,adhoc ut interpeller pro illis. Sacerdotia Chrifti eft perpetuum ^arafa^a7op,quod fucceffione ad alium transferriautcum alio comunicari non poteft. -Gauffa additur,Abfolute et fine defedu faluare poteft gui per ipfum adeuntdeum. Ergo nullisopus eft fuf= Ãagatoribus,imÃ´ neintercefroribus quidem. Nam fi aduerfarij promore fuoid exponi iubeantdemedia:. tore aut facerdote redemptionis, audiant quodadijeix tur,Semper uiuens,ad hoc ut interpellet pro ipfis. Igi turnon tantum faluatad plenum,fed femper uiuitut intercedatpro fidelibus, Quemadmodu igitur Chri. Rus neminem admittit in participatum facerdotq,aut mediationem redemptionis, fic nemine recipit in con fortiuminterceffionis,Sequiturin Paulo, Talis enim decebat ut effet nobis pontifex,fanamp;usgt;innocens,im# pollutus,fegregatus Ã peccatoribus, amp;nbsp;fublimior cÅ# iis fadus, cuinofit quotidie neceffe quemadmodum;

illis pontificibus prius pro proprijs peccatis uidimas offerre, deinde pro peccatis populi. Na id fecitfemel, cum femetipfum obtulit,amp;c. Nec eft quod facerdotis officium aduerfarij fola madatione cocludant, amp;nbsp;hoc prÃ¦textu hunc Pauli loeu eludant,propter cofequen#| tia qua : uidimarum amp;nbsp;non precum pontificis faciunt mentionem, Namfacerdotum eratetiam intercedere pro populo apud dominum : qua in re typum geffere non fandorum fed Chrifti, Atquicum pontifex coele ftis ipfe dominus lefus folus illas conditiones habeat, quÃ¦hicapud Paulum requiruntur in facerdotc noui teftamenti(Cui enim fandorum citra iniuriam Chri^, fti dominitribueris illas conditiones puriffimas pla^ ne^ diuinasOconfequens eft folum Chriftum domii num effe aduocatum amp;nbsp;intercefforem in coelis apud patrem,at$ideo pie amp;nbsp;rcligiofe deum per folius Chfi hi nomen orari,impie amp;irreligiofe quicquam a Deo per nomina fandorum peti,Huc iam pertinere exifli mo 5,cap,amp;io,epiftolÃ¦ ad HebrÃ¦os,tn quibus de Sa# cerdotio Chrifti plenius difputatur,

Per ebri -PrÃ¦tcrca funt multi alq in euangelica hiftoria lod flinomen manifeftiffimiquiomesin omnibus neceffitatibusad oranamp;mi Chriftum ut intcrceflbrem adeo^ amp;nbsp;datorem omnis effle. nbsp;nbsp;nbsp;boni amp;nbsp;mali depulforem unicu resciunt, Apud Mat^

thxum incap,n,ipfe dominus lefus clamat, amp;nbsp;ait,O' mnia mihi tradita funtapatre meo,Venite ad meom^ nes,qui laboratis amp;nbsp;onerati edis amp;nbsp;ego refocillabo uos,Et apudloannem in7,cap,ait,Si quis fitit,ueniat ad me amp;nbsp;bibat. Qui credit in me, ficut dicit feriptura, Flumina de uentre eius fluent aquaeuiuÃ¦, Rurfusin cap,i4,Ego fum uia, ueritas, amp;nbsp;uita. Nemo uenit ad patrem nihper me,Et iterum in cap,16, Arnenamen dico

ET SIMVLACH. ERRONEA, CAP. XXm. dico uobis,quÃ¦cun$ petieritis patre in nomine meo dabit uobis.Haamp;nus nonpetiftisquicquam fub no:= mine meo,Petite amp;nbsp;accipietis utgaudium ueftrum fit perfeamp;um,Quxteftimonia omnia luce clarius teftan turidquod amp;nbsp;Petrus dixit, non aliud nomen datum effe inter homines in quo oporteat nos faluari, neque aliudper quodoporteatpreces noftras offerri,nihno^ men unigeniti fihj deidomininoftrilefu Chrifti, Ore^ mus ergo pofthac per nomen lefu Chrifti per incarna tionem Chrifti per crucem per mortem amp;nbsp;perglorio= fam refurredionemChrifti,ut maximarÃ¼ rerum me= morpater cÅleftis eos feruet propter quos filium in mundum ablegauit. His tuto niti licebit:his nemo quod opponat,autquodcalumniet, autuertat in due bium habebit.Fulciuntur ac confirmantur hÃ¦c certif fimis, robuftilBmis amp;nbsp;dariffimis feripturarÃ» teftimo= nqs,contra quÃ¦ ne inferorum quidem porta? prÃ¦uale bunt, Proindequi fapit amp;fecure ambulare cupit, in omnibus per Chrifti filij dei meritum amp;nbsp;interceffione auxiliu dei ac patriscÅleftis firma fide femppoRulct.

PoiTemiftis adiungere miracula ex euangelica hi ftoria amp;nbsp;Adis apoftolicis,quÃ¦ per inuocationem diui ni nominis amp;nbsp;domini noftri lefu Chrifti fada funt in mundo,infinita quidem illa excelletia inaudita amp;nbsp;ftue penda PofTem amp;nbsp;fandoru patriarcharum regu, prin= cipum,prophetarum,apoftolorum,martyrum,regno rum ac populorum per orbem terrae difperforumamp; folum deinomen per lefum Chriftu inuocantiu con= denfare exempla,nifihÃ¦c fatis effe credere ueritate amp;nbsp;fyncera fidem Chrifti colentibus. Regi ergo fÃ¦culoriÃ¯ immortali inuifibili,folifapienti deo fit honor, laus amp;nbsp;gloria,per IefumChriftu in fecula fÃ¦culorÃ», Amen,

De Origine idololatriae apudChriftianos. Cap. XXIIH. autem redeamus poft longam diHertatio^ WY^lfoem ad intermiffam expoÃtionemjnterccf;

Honem,muocatfonem amp;nbsp;cultumdiuoru fo quuta funtidola ac idololatria,Nam diuorum fimula* chra non tantum recepta funt in templa Chriftianoi' rum,fed amp;nbsp;culta palam,de qua re,quando uidelicet, Ã quibus,amp; propter quas cauffas idfadum (itper con# fequentia dicetur.

Quod ergo de ludaica gente fuperius dixi ipfamÃ¤ Gentibus didiciffe fumpfifTe^ idola amp;nbsp;idololatriam, idemamp;quofdam Chriftianorum feciffe teftis cftEu# febius CÃ¦farien.antiftes lib, Ecclef,liift,7,cap,i4,ubi refert uifam Ã fe ftatuam in urbe CÃ¦farienfiquam ad fimilitudinem uultuslefu formatam tradideritprifco^ rum fermo, ad cuius genua mulieris prouolutÃ¦ pal# mascpfuppliciter tendentis imago Ã¦re exprefTa fede# rit,PoftquÃ¦ mox adiungit,Etnihil mirum fi hi quie% Arbores Gentilibus crediderant pro bÃ©nÃ©fices quÃ¦ Ã faluatore imaginum fuerant confequuti,huiufmodiuelut munus uideban dpitd chri tur offerre,cumuideamus etiam nunc apodolorÃ» Pe# ftianos. tri 86 Pauli 86ipfius Saluatoris defignari imagines ta^ bulas^ depingi. Sed 86 antiquas ipforum imagines Ã quibufdam conferuatasnos uidimus. Quod mihi uis detur ex Gentili confuetudine indifferenter obferua# tum:quod ita (oleanthonorare, quos honore dignos duxerint, Infignia etenim ueterum referuari ad pofte rorum memoriamillorum honoris, horu uero amoris indicium eft, HÃ¦c omnia Eufebij funt : in quibus illa prÃ¦ cÃ¦teris obferuanda uidÃ«tur,Principio quod mos ille confecrandifatuas ab illis in eccleiia principium accepitqui Ã¨paganifmo ad Chriftianifmumcouerd, nonnullas

ET SIMVLACH. ERR0NEA. CAP. XKIIU. 114 nonuUas Gentilitatis reliquias,quas Ãªpeamp;oribus non dumexpurgarant ut oportuerat,referuarÃ»t. ImÃ³ma^ nifefte Eufebius fuumadiungens indicium, Miliiui. detur illud,inquit,ex gentiliconfuetudine indifferent ter(id eft ordine non interrupto fed continuato)obfer uatum,utquemadmodÃ¼ olim in paganifmo bene me# ritis ftatuas amp;nbsp;figna confecrarunt,ita nuncquoquein ChiiRianifmo idem Chrifto amp;nbsp;apoftolis exhibeant. Deinde illud quoq;obferuandum uidetur quod figni ficanter dixit, Videbantur huiufmodi uelut munusof ferre,Id enim perinde ualetac fidixiffet, Deus huiuC modimuneribus reuera non delectatur, interim nero (Hinon malitia fed zelo aberrantes Oc gratificari deo mftituebant.Etmulta illis donanda uidebatur qui ple run$iam feries de paganifmo ad noftram religionem conuertebantur,difficulter ea relinqueres quibus per omnem uitam afTueuerant , Poftremo Eufebij teftimo nio conftatnety icones nc$ ftatuas neq; tabulas fuo feculo in oratoria fiue ecdeGas effe relatas, imo neab omnibus quidem receptas Chriftianis , fed a quibuC dampriuatim,neq; tumquoq; uel ob auxiliu ab ipfis petendum,uelad cultumimpendendum paratas, fed propter ftudium amp;nbsp;amorem : quemadmodumuidere eftetiam hodie fieri, Circumferunt enim ftudiofi qui. dam lt;utinam non aliquo futurÃ¦ ecclefiÃ¦ malo) D, Eraf,Roterod.M,Lutheri,H,Zuinglij aliorum^ bo. norum uirorum icones,quas interim non adorant, in templa non collocant, nullum ipfis incenfum ponut, nihil fe ab ipfis accepturumfperant, fed quoniam ui. uos amarunt amp;nbsp;plurimum ftudqs amp;nbsp;religioni profuif fe feiunt, ideo imagines ipforum apud fe retinentut amoris indicia non ut religionis inftrumenta. Verum

UtUthoc habeat, coftatiam ex Eufebiano tcftimonio ufum imaginum Chrifti amp;nbsp;fanamp;orÃ¼ab illis originem trahere quiiamprimumÃ¢paganifmouenerunt in ec^ clenam,necdiifynceris ac ab omnibus (ordibus gens tilitijs expurgatis effent peamp;oribus:quanquam nemo adhuc in templa collocare imagines tentaret. Minus enim ab initijs mala nocent. Vixitaute Eufebius Cr^ fareÃ¦ PaleftinÃ¦ epifcopus Conhantini magni amp;nbsp;Con ftantij imperio,anno ab incarnatione domini330, aut circiter.

Poft hÃ¦ctempora coeperuntimagines amp;nbsp;in templa ferpere Chriftianorum,quanqua negledius tum pin^ geretur. Atuigilantes epifeopi prÃ¦fentientes futura fcandala,expendentesitem quod contralegem dei,81 contra confuetudinem ecclebafticahadenus ab apo^ ftolorum tempore diligenter 86 fandeeuftoditam no uus 86irreligiofus ritus reciperetur, piouerÃ¦ religion nis zelo commoti imagines fciderunt86 eieceruntC templis.Idquoduel ex unico fado autexemplo S, E^ piphanq Salamine Cypriantiftitis difci poteft. Is enim Epiphania adloannem Hierofolymitanum patriarcham feribes, us contra ad finemepiftolÃ§, Hieronymo interprete, fic dicit,Pr% imagines, terea quod audiui quofdam murmurare contra met quia quando fimul pergebamus ad fandumlocu qui uocatur Bethel,utibi colledamtecum ex more ecclcs fiaftico facerem,86 ueniffem aduiHam quÃ§ dicitur A^ nablathabuidiffem^ ibi praeteriens lucernam arden^ tem,86interrogaffem quis locus effet,didiciffemgcf^ fe ccclenam,86intra{Iem utorarem, inueni ibi ueluffl pendens in foribus eiufdem ecclelÃ¯Ã¦ tindum atq; de^ pidum, 86habens imaginem quaOChrifti uel fandi cuiufdam No enim fatis meminicuius imago fuerit.

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXUn. ny Cum ergohoc uidifTemin eccleOa Chrifti contra au= thoritatem fcripturarum hominis pedere imaginem, fcidiillud,amp;magis dedi confiliÃ» cuftodibus eiufdem loei ut pauperem mortuum co obuoluerent amp;nbsp;effer= rentjili^ contra murmurantes,dixerunt,Si fcindere uoluerat,iuftumeratutaliud daret uelum ate^mutaa vet. Quodcum audifTem me daturum efTe pollicitus Turn Silico me milTurum, PaululÃ» autem morarum fuitinmedio dum quÃ¦ro optimum uelum proco mit tere. Arbitrabar enim dÃ© Cypro mihi mittÃ«dum effe: nunc autem mifi quod potuireperire,amp; precor utilize beas presbyteros eiufdem loci fufeipere uelum Ã latoa re,quodanobis milTum eft: amp;nbsp;deinceps prÃ¦cipere in eccleha Chrifti, iftiufmodi uela quÃ¦ contra religion nemnoftram ueniuntnonappendi.Decet enimhone ftatem tuam hanc magis habere follicitudinÃ«,utfcruz^ pulofitatem tollat quÃ¦ indigna eft ecclefia Chrifti amp;nbsp;populis qui tibi creditifunt, Hadenus Epiphanius Hieronymointerprete Ex quibus intelligimusima= gunculas quafdam Chrifti amp;nbsp;fandorum irrepfiffein ecclenas,fed mox ab epifcopis uigilantioribus effe dif fipatas:imo cernimus palam imaginum ufum ineccle ftjs HieronymiÃ¦tate non modo palam amp;nbsp;ab omnibus non fuilTe receptum,fed amp;nbsp;fcripturis aduerfum amp;nbsp;illi.: citum uifum effe. Alioquinec tacuiffet Hieronymus ad facinus Epiphani )eu in Paleftina turn ageret: nec tranftuliffetepiftolÃ¤ quÃ¦ eius rei meminit , fi aut adu prauc,autmale traditum ab Epiphanio putaffet, uide licet homo tam infenfus hÃ¦reticis , tamfydclicato in cenfendis dodrinis ftomacho.EtfandusEpiphanius minimeobfeuris uerbis quod credidit prodidit, multa hic libertate utens. Principio enim diferte ait in eu

dÃ©fia Chrifticontra authoritatem fcripturarum homi nis pendere imaginem. Deinde addit. Precor prÃ¦ci^ pias in ecclefia Chrifti iftiufmodi uela,quÃ¦ contra reli gionem noftram ueniunt,nÃ¶ appendi, Poftremofub-dit, Decetenim honeftatem tuam hanc magis habere follicitudinem,utfcrupulohtatem tollat,quÃ¦ indigna efteccleha Chrifti,amp;populis qui tibi crediti funt,Pro indecenfuit S. Epiphanius ufum in templis imaging Chrifti amp;nbsp;fandorum pugnare cum legibus amp;nbsp;fcriptu ris diuinis,pugnare cum religione Chriftiana,ponere denicp fidelibus fcrupulohtatem amp;nbsp;offendiculum,at^ indignumeffe ecclefia Chrifti, Ã quo malo merito ab# ducantpopulum fibi concreditum quicu$fideles pa^ ftores uideri uolunt. His quid obfecro poterat contra ufum imaginum dici clarius euidentius amp;nbsp;liberiuS' Quifquis hoc tanta libertate pronunciarer noftra %ta te, protinus ut haereticus exploderetur abomnibus' Sed nunquid hÃ¦refeos uel propter hanc cauffam ud propter alias aquoqua unquam infimulatus eftEp^ phaniustCerte hhicquicquam contra ecclefiam pec caffe uifus fuiffet maxime in hac cauffa, epiftola eius,,| quod modo etiam dixi, Hierony, non tranftuliffetc Epipknij GrÃ§ca in Latinam, Quid quod idem ille Hieronymus outboritas contra errores loan, Hierofol, epifcopi ad Pamacbi^ fcribens,Epiphani j huius in hÃ¦c uerba meminit, Ha' bes PapamEpiphaniu,qui te aperte miffis literishar# reticum uocat,Certe nee Ã¦tate, nee fcientia, nee uit^ merito,nee totius orbis teftimonio, maior illo es, Eo tempore quo totum orientem(excepto Papa Athana# fio atep Paulino)Arrianorum amp;nbsp;Eunomianorumhx# refis poffidebat,quando tu occidentalibus, amp;nbsp;in me# dio exilio confefforibus non communicabas , ille uel presbyter

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXHn. il^ presbyter monafterq ab Eutitio audiebat, uelpoftea epifcopus Cypri,Ã Valente non tangebatur, TantÃ¦ enim venerationis femper fuit, utregnantes haeretici Ignominiam fuam putarentfi talem uirum perfeque^ rentur,Tantum Hierony.Author quog hiftoriÃ¦ Tri partitÃ¦ lib.g.cap, 48. fcribitiftÃ»dum uiueret claruif^ fe miraculis, amp;nbsp;poft mortem ad fepulchrum eius dÃ¦^ mones expulfos irrugrjiTc, Id quod ideo copiofius exa pono ne quis ignarus hiftoriaru,nefcio quid finiftri fu fpicetur,quod audiatipfum hoftem fuiffe imaginum, Scripfit idem ille lib.de hxrefibus quem citat S,Augu ftinus,Vixitautem aetate Theodofij,circaannum Do mini 390

Dum hÃ¦c fierentin oriente in occidente paulo li^ berius utebantur in templis pidura antiftites religioa .nis,quanquam ne tum quide talis honor ipfis impen= deretur qualis hodieimpeditur, Totas enim hiftorias Piamp;turdme ad martyrum memorias pingebant, ut pidurauelutmor4culu tropheum quodpiam uiamp;orix martyrum extaret, amp;nbsp;rerum gc utmemoraculum ac teftimoniu effet rerum geftaru,Jquot;rum* ut^ res egregias in memoria retineret hominu, amp;nbsp;ad res magnas amp;nbsp;honeftas incitaret abftraheret^ atur^ pibus,Teftabuntde hoc Prudentius amp;nbsp;Pontius Paua hnus epifcopus NolÃ¦ in Campania,Prudentius enim in Paffione Caffiani martyris canit fe ueniffe ad memoriam fiue fepulchru martyris, quod extabat in Fo^ ro Semproniano,atcphic inquit. Dum lachrymans mecum reputo mea uulnera amp;nbsp;oes

Vixiffeapparet hunc Prudentium poetam egrea giumnon multo tempore poftÃ¦tatem S. Auguftini: militÃ¤flfe illum aiunt fub Principe Honorio. A Raph. Volaterrano collocatur in tepora Theodoftj. Pen^ tius uero Paulinus,cuius meminitetAuguft,in libro de Ciuit,dciprimo,uir mirae beneficetiae ac fanamp;imo= niÃ¦,authoreftpopulumqui ad Natalem diui Felicis Nolam confluebat epulari folitum in aede facra. Pros inde ipfe parietes templi piduris ex ueteriinftrumen to defumptis ornandos curauit,utaccubentes in com muni menfa,fpeamp;andis illis occupati temperantius conuiuium exigerent. Et haec inuenio uctuftifllma d fe principia imaginumin templis.

Religionis IrruperuntinEuropamhis temporibus Gotthiet er literae Vuandali gentes barbarÃ¦ ac impiÃ¦,uexarunt$ Occi rum perni dentem annis plus minus centum amp;nbsp;fexaginta. ErUs ^fape peruntefedibus fuis amp;nbsp;Hunni, amp;poft hos Franci ac Jquot;Â° nbsp;nbsp;nbsp;Alemanni, amp;nbsp;praeclarasquot;quafep cultas^gentes amp;urs

bcs flamma amp;nbsp;ferro uaftarunt. Poft Attilam enimin interiore Gallia digrefTum quicquid fupererat quod ille no perdidiffetin proximis Rheno prouincijs, hoc eft in Germania prima atqg fecunda amp;nbsp;Maxima Scs quanorum,Franci amp;nbsp;AlemanniHunnumflatim fub fequuti

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXIIÃ. 117 fequntiprorfus euerterunt,quanquam tota uaftatio populatoriAttilÃ¦ afcribatur. Hic autem dici non po^ ten quanta iadura fecerit amp;nbsp;pietas et eruditio in occia dentalibus ecdefijs,ArferuntoptimÃ¦BibliothecÃ¦,di fcerpti funtoptimi authores,perierÃ»t fcholÃ¦, procul catÃ¦ funtlinguÃ¦, amp;nbsp;inter has Latina Ã Gotthismaxi# me corruptaeft. Ambitiofa enim gens alienam lingua opprim ere,fuam prouehere prodigiofe ftuduit: cuius quidemrei nobiliffimi quicp eorum temporum hiftoa rici meminerunt. Hinc certÃ» eft per Gallias, Italiam, Hifpanias,Germaniam, amp;nbsp;alia occidentis rÃ©gna ena^ tam effe tantam linguarum amp;nbsp;bonarum literarum in^ feitiam ae bonorum authorum inopiam. Vndenihil mirumeftfieius Ã¦tatis amp;nbsp;fequentis cpifeopi fuperio^ ris fÃ¦culi epifcopis difpares fuerut eruditione amp;nbsp;agcn didextcritate.Certe imaginu ufus in templis felicius fuppulIulauit.Nam diuinarum Icgum ignorantia amp;nbsp;epifcoporumnegligentia effecit ut imagines Ã uulgo iam adorarentur*

Nihil hic fingo. Habeoteftem huius SerenÃ» MaÃ Imagines filix epifcopÃ»,qui in urbe fua imagines Chrifti amp;nbsp;fan=ddorata dorum ideo confregit, quod uideretipfas adorari Ã fi delibus,Atep is Serenusuir non uulgaris iudietj fuiffe uidetur, uelex eo quod urbis tantÃ§ fuitantiftes. HÃ¦c enim illa eftNarboneh,prouinciÃ¦ Maffilia,quÃ§quon dam fama rerum geftarum,abundantiaopum, amp;nbsp;doa drinÃ¦ gloria, inter florentiffimas totius orbis prouin Cias numerabatur,ad quam aliquando Romani pro Attica profifcebantur difcendarum artium amp;nbsp;difcipli narum gratia. CÃ¦terum Serenifaamp;um acriter irn. pugnauitGregorius cognomento magnus Romanae cccleÃ»Ã¦ epifcopus,primus eorum,quos ego quidem

5 E ORIG. CVLTVS DIV0RV M ui'derim,quipalam imaginum ufum in templis propU gnauit. Idem tarnen non defendit quod hodie paffim fieri uidemus Plericp enimimagines adorant.At Gre gorius adorare illas omnino prohibet. Quod fi quis uerba eius de toto illo negotio requirat reperiuntur d Ia in Regiftro fiue epiftol.libro, Parte io. epiftol. 4.in hanc fententiam,Perlatum eftad nos,quodinconfide rato zelo fuccenfus fandorum imagines fub hac quas fi excufatione ne adorari debuilTent confregeris. Et quide quia eas adorari uetuiHes omnino laudamus, fregiffe uero reprehendimus. Dic frater a quo fafiuni facerdote auditum eft quod fecifti. Sed fi non aliud uel id te debuit reuocare ne defpedis ahjs fratribus fo lum te fandum amp;nbsp;effe crederes fapientem. AliudcÃ enim piduram adorare, aliud per piduram hiftoriÃ¦ quodfit adorandumaddifcere. Nam quod legentibus fcriptura,hoc idiotis pidura prÃ¦ftetcernÃ«tibus : qui^ in ipfa ignorantes uident quid fequi debeant : in ipfagt; legunt qui literas nefciunt: unde amp;nbsp;praecipue Gentis bus proledionepidura eft. Frangi ergo hon debuit quod no adorandum in eccleftjs , fed ad inftruenduni folummodo mentes fuit nefeientium collocatum. Et poft aliquot uerba fubiungit, Dicendu erat, SiadhaC inftrudione ad quam imagines antiquitus fadae funt habere uultis in ecclefia,eas modis omnibus amp;nbsp;fieri amp;nbsp;habere permitto:atcpindica quod non tibi ipfa uifio' hiftoriÃ¦ quÃ¦ pictura tehe pandebat difplicuerit, fed il la adoratio quÃ¦piamp;uris fuerat incompetenter exhibi ta:atcpin his uerbis eorum mentes (quos ofFendifti)de. mulcens eos ad concordiam tuam reuoca:amp;iiquis imagines noluerit facere minime prohibere. Adorare, ueroimaginem modis omnibus deuita, Tantum Gregt; gorius

ET Â§1MVLACMERR0NEA^ CAP. XXV. liS gorius,cuius tanta fuit in occidenteauthoritas ut eo cleÃ»Ã¦ multe,ItahcÃ¦ in primis acGallicÃ¦ imaginum ufum receperint, noniam expendentes Gregory fcn= tcntiam,fed fatis effe putantes quod uir tantÃ¦ fandita tis cenfuerithabendas effe imagines in templis ad dogt; cendum quidem memorandum^ amp;nbsp;non ad adorant dum Teftabuntur hoe feripta omniÃ» eorum qui poft Gregorij fÃ¦culum ad noftra ufep tempora defenderut ufum imaginum in templis.Omnes enim huctanqua ad ancoram facram confugiunt,ut dicant imagines in templis referuari non ad cultu , fed ad docendum. Ifti omnes plus deferunt Gregoriano fcripto,quÃ¢m legi diuinÃ¦.Vixit autGregorius circaannÃ» domini 6oo

Hiftoria memorabilis concertationis inter Orientalem amp;nbsp;Occidentalem ecdefia, fuper ufu imaginum in tem, piis Chriftianorum. Gap. XXV.

Ox poftÃ¦tatem Gregorij imperio Hcraclq |CÃ¦fa.cmerfit hÃ¦refis Monothelitarum,quÃ¦ unam tantum uoluntatem in ChriRo perpes tam confitebatur, Damnauithanc Romae Martinus primus eius nominis,congregata fynodo epifeoporu i,o,Damnauit eandem vi. fynodus Conhantinopos licelebrata:80uidebatur ealues tum quidem extinda eHc;uerum Philippicus CaeCCyro orthodoxo epifeoa poin Pont u relegato loanne quenda monachuCon^ ftantinopolitanÃ¦eccleiiÃ¦ praefecit,amp; huius dogmata prauaRomamifit,prÃ¦cipiens ut illa fubferiberentur. Ad quod nuncium Pont Conftantinuscolleda fyno do primum quidem Philippicum regem amp;nbsp;loannem epifcopum damnathÃ¦refeos,deinde publico erudito' rum confenfu beatorum patrum icones qui vi â¦Con^

G 2

Piamp;urd fchiÃma auget.

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM flit] s probatis ab omnibus interfuerant, pingi iubetin porticu beati Petri. Dolebatid GrÃ¦cis quod Latini pidura ut tropheo abutebantur in Graecorum amp;nbsp;om niuniOrientalium ignominiam, ergo hac occafione coeptum eft inter eos difceptari amp;nbsp;de ufu imaginum in templis,Graecis acriter contendentibus nullum ef. fe in locis amp;nbsp;rebus facris imaginum Chrifti amp;nbsp;fandos rum ufum, Latinis contrarium omnino affeuerantis bus, CÃ¦terum cum iftiiuftÃ¦ alias cauffÃ¦ coniunge rent prauam amp;nbsp;illam ex hac ducerent,minus illa fauo ris apudItaliÃ¦,Galliarum8C Germaniae ecclefias in# uenit, plusnimiruinuenturaO MonotheliticÃ¦ hxres feos fufpicionegrauatanon fuiflet,

Hicautem mirae in ecclefia turbae obortae funt, Dc quibus iam nonnihil commemorandum uidetur. Phi lippicum regem imperio priuauit Arthemius, Arthcs miumTheodorus,qui amp;nbsp;fandorumimagines delcs tas hadenus,priftino loco pingimandauit. Verum annoregnauitnon amplius uno. Succeffiteiin impe rio Leo eius nominis tertius,genere Syrus,uirprm dens,pius,clemcns 5^ fortis. Is edido propofito prZ' cepit omnes imagines in templis ad cultum exportas deijcere atq; conterere.Idem Ã Rom, Pontifice in pri^ mis exigit, Ipfe interea in urberegia omnes ftatuasin medio urbis congeftas,publico incendio cremauit, pi duras parietibus illitas albario obtexit. Quod fi qui regio edido refifterent procatius, eos uel capite truns cabat,uel alia quapiam corporis parte, aut fortunaset honores eis auferebat.Cumep tyrannidem ei nonnul. Iiob hÃ¦c obijeerent,refpondebat, Eos meritopuniri qui deum nec rede colerent,necmaieftate reuereren= turimperatoriam, fed bonis fe opponerent legibus.

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXV. 119 Et cum hÃ¦c agerentur in GrÃ¦cia,RomÃ¦oppofuitfe^ fe Imperatori Gregorius tertius,confilijscp effecit ut Rauenna contra Leonem tumultuaretur eius^iugiÃ¯ excuteret. Idem mox Confilium autSynodumltalos rum cpifcoporum conferipfit, atep in eo contra regem decreuit,Sandorn imagines porro maiori ueneratio^ ne profequendas eÃe quam hadenus.AdditAurfpur genfis in Chronicis fuis , Gregorius Leone tanquam QÃ¼^ndo impie agentem per epiftolas redarguens gt;nbsp;Romacum Roma er tota Italia ab eius imperio recedere fecit. Quibus amp;nbsp;Italieab hocadiecit Antoninus Florentinus epifeopus, Etuex'^P'Roquot;?' ligaliailli pendereuetuit ciuitatibus Italicis. AtLeo defecerit, illorum nugas amp;nbsp;temporaria difpedia nihil moratus, ^0^Â°^ ininftitutofuocoftanter pergit, amp;nbsp;anno regni fui 3:4. quamob migratad dominum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cauffam.

Leonipatri fuccelTitCcnhantinus v. filius,qui Ita lica Synodo permotus conuocauitetiam ipfe in Con= filium omnes AhÃ¦ amp;nbsp;GrÃ¦ciÃ¦ dodos. Conuenere in Palatio HieriÃ¦epifcopi xxxvi11. Ãrede numerat Eutropius;interquosprimarijfuifetraduntur Ephe Onus, Pergenfis amp;nbsp;ConHantinopoIitanus epifeopi. Confultarunta4.1dusFebruary ad fextam Idus ufep AuguftLDeufu imaginu tandem fie decreuere, Non licere deo per lefumChriftÃ¼ fidentibus ulla neq;crea= toris neep creaturarumÃmulachra in templis habere ad cultum,quin potius illa omniafecundu legem dei amp;nbsp;ob fcandalumuitandum tollenda effe e templis. In ea Synodo feruntur anathemate percuffi effe German nus Patriarcha,Gregorius Cyprius,amp; loannes Chry forÃ§as qui amp;nbsp;Damafcenus dicitur. Ada funt illa an^ no ab incarnatione domini 746. Proinde Imperator patremimitatus refiduaconuulfit idola, amp;nbsp;ornamen^^

DE ORIG/CVLTVS DIV0RVM' ta fimulachrorum regfÃ¦ intulit camerÃ§.Definitionem aute Confiltj ConftantÃ¯nopolitani Paulo pontifici Ro mano mittit, amp;nbsp;utimagines e templis exciat propere^ erjeiat prÃ¦cipit. Atqui Pontifex fefe infinuanit in ami citiam Pipini principis, amp;nbsp;Imperatorem una cum Sy# nodo excommunicauit. Poft Paulum fedit Stepha nus Papa eius nominis iri. qui, ut Florentinus hiftoÂ« ricus ait,ex Italia amp;nbsp;Gallia epifeopis in Synodum euo catis inecclefia Lateranenl i decreuitfacras imagines lefu Chrifti, beatae uirginis Mariae aliorum^ fandos rum omnino honore et ueneratione dignas efle.Daffl nauit infuper Synodum Conftantinianam haerefeos;

Mortuo autemCoftantino v,decuius uita amp;-mos ribus alias parum decora tradunt hiftoriÃ¦: nam tyran nide haudmultuabfimilis Diocletiano fuiffe dicitur, regnum accepit filius Leoiiii, Is matrimonio fibicos pulauit Athenienfem quandam mulierem Theodos ram,quÃ¦ amp;nbsp;HirÃ¦ne dicebatur, fÅminam amp;nbsp;corporis 86ingeni j dotibus nobilifrimam,exqua filium fuftulit Conftantinum vi. Leo autem cum infaniret circa las pides(uerbis utor Eutropr})nimis adamauit coronam magnaeecclefiÃ¦ 86 accipiens portauit earn : 86exierÃ»t carbunculi Ã« capite eius,captus^ Ã febre ualida,cxpis rauit:uxoriautem reliquit imperiu,quod filius puer adhuc regno effet impar* HÃ¦c illa HirÃ¦ne eft qua: Theodori antiftitis Papifantis precibus expugnata, Conftantiniimperatoris foceris fuicadauer,impie res foffum,publice cremari iuffit, cinere^ iadare in mas re,ideo quoduiuus contriuiffetidola 86 templi ornas menta fuftuliffet, dicens,Chriftucuius templaeffent, pauperiem no gemmas probaffe. Eadem illa Paulipa triarchx 86 Romani prxfulis perfuafa blanditas apud Nicaeam

ET'SIMVLACH. ERR0 N E A. C AP. XXV. ilo Niteam Synodu ex Alants ^ Graecis epifcopis con=: uocauit Veneruntamp; Antiochenus et Alexandrinus patriarchÃ¦: fed amp;nbsp;Romanus epifcopus Adrianus le= gationem mifinCumfyin urberegia in Ã¦dcApoftolo rum iamproferrentur fcripturÃ¦,amp; partium incalefce ret concertatio,exercitus excubitorum metuens ueri tatiuim inferri,irruit in templum,amp;ccetum epifcopo rum atq; abbatu diffipauit. Aiunt tunc iconomachos quofda epifcopos ad populuproclamafle. Vicimus, Patriarchacumfuis tribunal ingrediebatur. Poft aliÃ¦ quot dies finguliredierutinfedare ad ^ppria, HirÃ¦ne crgo uidens Papifticis rebus amp;nbsp;fuperftitionicofuli na Poffe niÃ¼ exercituiregio arma adimerent amp;nbsp;aliquot familiÃ¦ pellerentur urberegia, tandem artibus ÃªCuer futijs effecit,uticonomachis illis qui fuperiorem fyno dum turbauerant,amp; arma adimerentur amp;nbsp;quÃ¦daeoÃ¦ rum familiÃ¦ ablegarentur. Id ubifadum effet Impera trix proprium exercitumprincipcscp fibi obfequÃ«tes deligit,amp;confequentianno iterum fynodum conferi bit.ConfluÃ¼tergoepifcopi,abbates amp;nbsp;clerici, adfunt Romani pontificis legati,imo 8Ã³ cofilio totiprÃ§fident. Quia priufquam conueniffentres artibus erat confer ea amp;nbsp;uitÃ®oria ipfis data in manus, Decreuere itaque imagines in integrum per omnia GrÃ¦ciÃ¦ templa refti tuendas,denicp fynodum Cenftantiniana habendam 'He pro hÃ¦retica,quodea diuerfum decreuiffet,Addi ta eft autem amp;nbsp;colendi forma duobus complexa car# minibus,quÃ¦ hodie uifuntur Venetijs in Ã¦de aurea, netuftaliterarum forma figurata,Geut ex Graeco fue# rant tralata in Latinum, Nam deuseft quod imago docet,fcd non deusipfa Hane uideasjfed mente colas,quod cernis in ipfa.

Qui de hifce turbis pluralegere uolunt habenthi florias,in primis Eutropij lib.de Reb. Roma.xxni, quifufius illa pertradauit.

turimdgix ftuita iHa mulierculaomnibus fere templis ftatuas una nescum piduris infert,adeo^,utpaucis omnia dicam,ex GnecM. urbc Conftantinopolitana ipfiffimam Romam facit, nec prius ceffat quam Conftantinus filius adultus iaffl amp;nbsp;nimia matris fuperftitione offenfus mulieri abroga retimperium,ipfe rerum habenas moderaretur. Hic in auita ueritateinftitutus, omnia ea deiecit,c0fregit, exuffitquÃ¦ mater ftolida altera Athalia coitruxerat, Interea ucro dum iha fierentin GrÃ¦cia, in Hifpanijs quocp uolutabaturquÃ¦ftio deufu imaginum in tem' plis : ideo^ amp;in urbe nobiliffima Elibcri quÃ¦ hodie Granata appellatur,coaamp;aeft Synodus e doamp;isHamp; fpaniarum. Conuenere Hifpanienfes epifeopi xiX* amp;nbsp;presbyterixxxvi. PrÃ¦cipuus in his fuiffe tradis tur Felix prÃ¦ful Aquitanicus. Diu multumfy agitatai amp;nbsp;quam diligentiffimeexpenfaeftquÃ¦ftio, tandÃ«uamp; ro concordibusuotis inharic fententiam pronuncias tum eft ab omnibus , Placuit piduras in ecclefia eÃe no debere, ne quod colituraut adoratur in parietibusi depingatur.Et Canone 41.Admonere placuit fidelesI ut quantum poffunt prohibeant, ne idola in domibusj fuis habeant,Si uero uim metuunt feruorum^ uel feip| fos puros confcruent,Sino fecerint, alieni ab ecclefia habeantur. HÃ¦c decreta ubiRom.pont. amp;compli cibus innotuiffent per Italiam amp;nbsp;Gallias conftitutis, mox prÃ¦occupandÃ» uidebatur ne amp;nbsp;Germania con# tra imagines ac piduras pronunciaret,Igitur pontifiÃ© ci uifumeft legatos mitterein Germaniam amp;nbsp;Franco nidm,

Iliam, Stephanum 8Ã³TheophyIaamp;um epifcopos, qui quÃ¦ in NicenafynodoÃ GrÃ¦cis amp;nbsp;Afianis dccretaef fent,referrent,deinde amp;calculo fuo additofaterentur imagines Ã¨templis non effe tollendas, Adum eft prL us de ea re cum Francorum principe, qui cum omne Tuam polliceretur operam mox coada eft fynodus,re citata amp;nbsp;auditafunt Ada Confilij Niceni, amp;nbsp;recepta eft tandem fententia RomanaeeedefiÃ¦ de Vfuimagi num in templis.Damnata eft praeterea fynodus Cons fiantiniana amp;nbsp;Feliciana due Elibertina aut Hifpani:^ enÃ¼s.EthÃ¦c eft Celebris illa,fi dijs placet, contra hÃ¦re fini Felicianam pro imaginumuÃu fynodus,de qua Ufqueadeo glorianturaduerfarg , homines inanes de teuana.

Etcum hÃ¦cFrancfordiÃ¦ in Germania agerentur, Conftantinopoli necem noua lezabel,mater filio,Hi3 rÃ¦ne Conftantino intentabat,quod ab eo redada eÃ fetin ordinem,amp; quotidie eafubuerti proculcari^ ui deret, quÃ¦ ante aliquot annos maximis extruxerat fumptibus : poftremo quorundam nebulonum confia lijs adiuta,filium infidijs amp;nbsp;proditione circumuetum, imperio detjcit,oculos eruit, fqualentibus carceribus includit, amp;nbsp;iam non mulier amplius non mater fed truxMatrox beftia fera crudelis amp;immaniffima in. nocentem narijs excruciatum malis occidit, Addit his Eutropius, Obtenebratus eft fol per dies feptÃ«decim, amp;non deditradios fuos,ita ut errarentnaues maris, omnes$dicerent quod propter excaecationem Impexa ratoris fol obcÃ¦catus radios fuos retraxerit. Verum idololatrÃ¦ hominesnihiltato permoti miraculo in im. pietatefua perrexerunt,

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM ScinditurRomanum imperium, Oriens ab Occidente propter ufum imaginum in replis, amp;nbsp;progreditur ido' lolatria apudChriftianos. Cap. XXVL

Imperium

4 GrÅcis dd Eracos translata.

1N ifhs turbis amp;nbsp;maximis rerum peffimaruffl I^^^Portentis Leo iii. pontifex Romanus rem ra^gaufus eft tentare uehementer ftupendam amp;nbsp;difficilem.Namcum omnisimperij Romani amp;nbsp;impe^ ratores conftituendi poteftas haamp;enus apudImperas tore amp;nbsp;principes regiÃ¦ urbis Conftantinopoleos fuif' fet, ipfeaConftantinopoIitanis quod Pontificio anas themate pereuffi effentimperq adminiftrationÃ« tranf fert,at$ coronam amp;nbsp;Augufti titulum Carolo magno Francorum rÃ©gi donat,Vbitamen uero hauddiffimfe le uidetur id citra HirÃ¦nes imperatricis affenfum,ar* tem ac fyncretifmumfaamp;um noneffe, maxime quod amp;nbsp;GrÃ§corum Chronica traduntapocrifarios Ã Leone amp;nbsp;Carolo diredos ad HirÃ§nÃ« qui ipfam ad regias pc* feerent nuptias,Alq maluntconfugium oblatum elfe Carolo ab imperatrice. Certe conciliatoribus illis ui* fiim eftnulla alia ratione ardius potuiHeconglutina* riimperium quam interuentu connubi j primorum in imperio hominum, EtcofedÃ¦ quidÃ« fuiffent nuptiÃ¦, nifi Aetius patricius ac Nicephorus Graecanici duX exercitus artes deprehendiilent. Ideoenim HirÃ¦nen proditi imperij Francis accufantamp;euincunt,poftre* mo Lesbum deportari faciunt,ut in exilio uitam chit* deret, Hinc fadis comitÃ©s nouum fibi crearunt GrÃ¦* ci Imperatorem Nicephorum,quem RomaniacOcci dentales agnofcere noluerunt. Nam rÃ©gi hio acclama bant,Carolo AugÃ¹fto,Ã Deo coronato, magno amp;nbsp;pa* cifico imperatori, uita amp;uidoria,Ex hac autem impe rq translatione exorta eft inter orientem amp;nbsp;oedden.

tem maxima inuidia,perqua adiuti Sarraceni amp;nbsp;poft Sarracenos impia gens Turearum ad tantum imperij faftigium eludarunt. Et quamuis Imperatores Con= ftantinopolitani Nicephorus Michael amp;nbsp;Leo, ultro a^ micitiam et focietatem Caroli expetiucrint,nunquam tarnen Graeci uel amabantuel confidebant Francige= nis,ideftoccidentalibus. Vnde amp;nbsp;illud GrÃ¦cumex= tat prouerbiÃ¼ Top OfayKop tylxop'feXH^^fyjTovaouK %quot;(?. Et Franci periclitanti urbi regiae amp;nbsp;imperatoribus Con^ Aantinopolitanis mire Sarracenorum incuriionibus ^fflia;is uexatisq3, nunquam tulerut opem, nimirum ne Graeci in integrum reftituti amp;nbsp;de Sarracenis exte^ tisfybellis fecuriomnem impetum in Francos couer. terent ad recuperandamimperrj coronam amp;nbsp;Italiam^ exarchatum Iamp;uennÃ¦ Ã Pipino ademptum impera# toribus amp;nbsp;ipfam Italiae metropolim Romam,antiquo rum Imperatorum,ante aetatem Conftantini, fedem. ItacphÃ¦Ã»tin utriufygentis pedore telum ambitionis inuidiae amp;nbsp;fufpicionis altius quam ut euelli poiTet. In# terca uero Sarraceni Rue Machometani populos rc# gna amp;nbsp;urbes occupabant,ucram Chrifti religione ex. tinguebant, amp;nbsp;nephandam antichrifti fuperftitionem amp;nbsp;abominationem per totum orientem propagabant. Qui fane concertationis impiae de idolis , ambitionis inexatiabilis amp;nbsp;inuidiÃ¦ turpis frudus fuit. Quis ante non uideat Romanum imperium ad eum prorfus mo dum amp;nbsp;propter eafde idololatriÃ¦ cauffas ,ppter quas Izraeliticum regnu dilabebatur, feindi rAtq^ utinam non eum quocp Sortiamur aliquando euentum, quem IzraelitÃ¦ fortiebantur, ne fcilicet uirga furoris domi, nimonarchaille Aflyriacus amp;nbsp;Babylonicus impera, tor Turcicus aliquot noftru flammat ferro aliquot

DE ORIG CVLTVS DIVORVNI uero captivitate duriffimaac inhumaniffima coficiat, Ifta uero feruntur geftaeÃe circa annÃ¼domini 803.

Poft coronatu Carolum uidebatur fibi uiciffe Ro# manus epifcopusLeo cum fuis, utfaneuicerat. Natn potentidimum totius occidentis monarcham Carelli ifto beneficio amp;nbsp;audaci facinore fibi reddiderat obno^ xium,iam^potuitreligionem illam fuam no tantum de ufuimaginu in templis,fed amp;nbsp;alia Papiftica amp;nbsp;Ro^ manÃ¦eccleÃ»Ã¦ figmenta per totiÃ¯propagare occident Cdrolijmd tem;CAR01, vs enim poft Pipinum patrem Franco gnimocci rum regnumalias uaftiffimumita nobiliter(ut inquit dente po= EginliartusCaroliamp;alumnus amp;nbsp;fcriba)ampliauit,ut tentu., penÃ¨dupluilliadiecerit, Nam cum priusnon amplius ^eÃ¦pars Galliae quÃ¦intra RhenÃ¼amp; Ligerim, ocea' num^amp;mareBalearicumiacet, amp;nbsp;pars Germanic quÃ¦intra Saxoniam amp;nbsp;Danubium Rhenum^ac Sa lam fluuium,qui Thuringos amp;nbsp;Sorabos diuidit, po^ OeaaFrancis qui Orientales dicunt,incolitur, amp;prÃ¦ ter hÃ¦c Alemannia tepBaioarq ad regni Francorum poteftatempertinerent,ipfe per bella maxima amp;nbsp;gra^ uiffimaprimo Aquitaniam amp;nbsp;Vafconiatotumep Py^ renei montisiugum,amp;ufepad Hiberum amnem,qui apudNauarros ortus,amp;fertiliffimos HifpaniÃ¦ agros fecans,fub DertufÃ¦ civitatis moenia Balearico mari mifeetur Deinde Italiam totamquÃ¦ ab Augufta PrÃ¦ toria ufep in Calabriaminferiorem in qua GrÃ¦corum acBeneuentanorum conftatelle confinia, decies een tum amp;nbsp;eo amplius palTuummillibus longitudine por rigitur.Tum Saxoniam quÃ¦quidem Germanite pars non modicaeft,amp;ad earn quÃ¦Ã¢Francis incolitur lati tudine dupla putaturcum longitudinepoffit elle con fimilis Poftg utracy Pannoniam,amp;oppoÃtam in alte ra Daa

ET StMVLACH . ERRONEA. CAP. XXVÃ. 11; ra Danubij ripa Daciam,Hiftriam quo$ amp;nbsp;Liburnia atq; Dalmatiam, exceptis maritimis ciuitatibus, quas ob amicitiam amp;nbsp;iundum cum eo foedus Conftantino politanum imperatorem haberepermiitt. Deinde om nes barbarasacferas nationcs,quÃ¦intra Rhenum ac Viflulam fluuios, Oceanum^ amp;nbsp;DanubiumpofitÃ¦, lingua quidem penefimilcs moribus uero atq?'habitu ualde dithmiles,Germaniam incolunt, ita perdomuit uteas tributarias effecerit. Inter quas fere prxeipui funtVuclatabi,Sorabi,Abotriti,BÃ³Ã©manni Cum qs nancy conflixit; exteras quarum mutio maior eftnun merus, in deditionem fufeepit. Auxit etiam gloriam tegni fuiquibufdam regibus ac gentibus per amicitia fibiconciliatis Nam Scotorumreges fibifocietate dea uinxitadeo, uteum nunquam aliter quam dominum^ fe^ feruos eius d^nunciarent . Cum Aarone rege Per farum,qui excepta India totum pene tenebat Orient tem talem habuitin amicitia cocordiam, ut is gratiam eiusomniumgui intoto orbe terrarum erant regum' amp;principum facilepraeponeret. nbsp;nbsp;Ergo cum Caro^

lustottantorum^ regnorum princeps ^monarchal effet, FranciÃ¦ uidelicet, GermaniÃ¦, Galliaru, ItaliÃ¦, HifpaniarÃ»,BohemiÃ¦, Pannoniarum, PoloniÃ¦, Da. Cite) Dalmatiae amp;nbsp;multorum aliorum per occidentem? populorum,cum^ uicinos reges terrore amp;nbsp;fama,for= titudihis nominisepfui fibi deuinxiffet, ut nemocon. tra ipfum udmutire auderet,cumfyepifeopus Roma? nus hunc ad uota fuaparatifhmum haberet, non mi. tumeft fi placita Romanentum de Vfu imaginum in templis amp;nefcio de quibus alijs dogmatis nouis bre. uitemporis fpacio longelate^ per occidentem fparfa amp;nbsp;cum tempore Ã plcris^ approbata amp;nbsp;recepta funt, H;

Dicitur ipfe rex Carolus quatuor libros fcripRlTe con tra Iconomachos pro imaginibus:quodquam ueruni fit illiuiderintqui fe illos uidifTe iaÃ¤itÃ¤t, amp;nbsp;de eis plus DeVitartquam de Biblijsexultant. Princeps quidem optimus moribus fuit Carolus amp;nbsp;fatis eruditus,incomparabilis in piÃ«ta# Cgroli. te et eruditione in fortitudine etomnibus heroicis uir tutibus futurus, fiuel in meliora incidiffet tepora ud in meliores epifeopos. Nam religionem in qua fuerat inftitutus fanamp;iffime amp;nbsp;fumma cum uenerationeco# luit, at$ideo totius ,ppemoduorbis opes ab Hunnis ereptas,cccleGjs per regna fua liberaliter diftribuit.Ec ut artes liberales ipfe diligeter didicit,ita ftudiaamp;ftu# diofos fcholis ubiepinftitutis munifice fouit, amp;nbsp;hono# ribus ampliffimiscp donauit ftipedqs. Aiuntquidatn ab eo in Gallqs Parifienfe gymnafium, amp;nbsp;in Italia Ti' cinicnfe inftitutum efTe. Praeterea quod ipfe fecit id a# Iios quo$ principes amp;nbsp;cpifeopos facere iuffit.De qua re teftari poterit ille GabalionÃ«Ã¼s fynodi canon,Opor tet etiam utficutdominus imperator Carolus uir fins gularis manfuetudinis,fortitudinis, prudentiÃ¦, iufti' tia?,temperantiÃ¦,prÃ¦cepit fcholas conftituant in quis bus amp;nbsp;literalis folertia difciplinÃ¦ amp;nbsp;facrÃ¦ feriptur^ documenta difeant,amp; tales ibi erudiant quibus meri' to dicatur Ã deo,Vos edis fal terrÃ¦, 86qui condirneU' turn plebibus efle ualeant,amp;quorum doftrina nonfo Ium diuerfis hÃ¦refibus uerumetiam Antichrifti moni tis amp;nbsp;ipfi Antichriflo relidat. Ethuiufmodiolim fchO' las fuide crediderim,quas ueteres ecclefiÃ¦ celeberri# mÃ¦ cathedris fuis coniunamp;as habuere. Sed redimus. Sanctas e facra cathedra orationes fiue expolitiones frequenter amp;nbsp;libenter audiebat. Orabatardentiffime ^intendlTime, Laboris eratpatiens, Plerucpfuorum caulTas

ET SIMVLACH. ERRONEA, CAP. XXVT. 1I4 tauffas ipfe audiebat amp;nbsp;excutiebat, Aduerfam fortui nam ferebatanimo infraamp;o,In primis uero curabatdi ligÃ«ter uiduas amp;nbsp;pupillos. Per omne uitÃ¦ fuÃ¦ tempus ita cum furnmo omnium bonorum amoreatty fauore amp;nbsp;domi amp;nbsp;foris conuerfatus eft ut nunquam ei uel mi nima iniuftÃ¦ crudelitatis nota Ã quoquam fueritobie amp;a,Amabat peregrinos,amp; eorum fufcipiendoru ma= gnam habebat cura. Circa pauperes fuftentandos amp;nbsp;gratuitam Iiberalitatem,beneficentiffimus erat. In po tu amp;nbsp;cibo temperans, fed in potu teperantior, inedite erat impatientior.Conuiuabatur rariffime.Inter eden dum Leporem audiebat. Legebantur hiftoriÃ¦ amp;nbsp;anti queru regum gefta,Breuitcr egregqs heroicis^ uirtu tibus pulcherrime exornatus facile uel optimos Prin= cipes in orbeuicifTet, uel cum optimis conferripotuif let,G minus apud eum ualuiffent RomanenGsepifeoa piartes, amp;nbsp;fi ftuduifTet magis patriae quam PapÃ¦ pa. trem ac patronumagere. Quanquam uiro tanto plu= rimacenfeam condonanda ene,cum propter eximias inipfo uirtutes,tum quod errore non malitia peccaffe uideatur,Nam diffimulare alioquinety poffumus nc. que debemus uni nos CarolobonÃ¤fuperftitionis par. tem in ecolefia occidentali debere. Verumeuenitei quod praedariffimis alias ingenijs femper eueniffe cer nimus, utquo fint excellentiora tanto turpiores fibi contrahantmaculas,Propofitum id claret inGedeo. ne,Dauide, Solomoneamp; alijs principibus illuftrifTL misjdquodhoc potiffimum nomine tot uerbis expo no ne quidueri diffimulemautfubticeam, amp;nbsp;nemali. gnius boni alioqui principis res geftas,in quas ex ne# gotio caufTÃ¦ incidimus,recenfere uidear.

Recipitur ra fÃ¦cula.Nam ut opes epifeoporum augebantur e fu Â«Kgetivr, perditione in diem,ita Omulcreuerefuperftitio amp;nbsp;lus progrcdi= xus,Tandernomnia femel diuina amp;liumana fubiecit tWCTuin fibi tyrannis Papiftica, Enataeft circa 1112. annum ue cit idoloh riffima orbis deceptio amp;nbsp;perditio,Monachorum men frquot;Â°dicantium turba iners,audax,ceruicofa, peruerfe re^ Iigiofa,amp; adfuperftitionem plantandam colendam^ mirifice appofita. HÃ¦c fimplicitate amp;nbsp;ftultitia uulgi abutendum fibi exiftimans,piamp;urisfucis ornamentis amp;nbsp;mundo muliebri,quo ftolidos deleamp;ari uidebat,in^ uitauitetinduxit in erroremqfdem^ nugis in eodem retinuit,Ideouero SVquidamex illo grege uaftiffimos libros de diiris deimaginibus defy cultu amp;nbsp;uencratioa ne diuorum reliquiaru et fimulachrorum feripferunt. Extant fermones parati de Sandis,de Saniorum mfa raculis, Extant hiftoriÃ¦ inter quas maxime illuftres Legendi Lampartica 86Legenda aurea. De hac Lodo, Viues 0wre4. lib,de Corrupt,artibus 2,Quam indigna,inquit,cft di uis amp;nbsp;hominibus Chriftianis illa fandorum hiftoria, quÃ¦ Legenda aurea nominatur: quamnefeio cur aus ream appellent, cum feripta fit ab homine ferrei oris, plumbeicordis,Quid foedius dici poteft illo librotRe cepta tamen eftÃ concionatoribus amp;nbsp;populi paftor^ bus amp;magna cum grauitate,^ dijs placet,expofita eft publice e facra cathedra in ecclefqs. Igitur ueneratio quÃ¦damfanamp;orumftulta amp;nbsp;impiaenata eftin homi^ num pedoribus, Extrudafunttempla amp;nbsp;facella, In^ ftitutÃ¦ funt ad idola peregrinationes. Allata funtfacri ficia.Sufpenfa funtanathemata,ex rapinis,furtis,ufu ris Erebus colleda turpibus. Quid quod miracula etiam circa ftatuas Ã¦dita mirifice prÃ¦dicarÃ»t, utquÃ¦^ ftus effet ditior Ã§'Quid quod epifeopiipfas ftatuas amp;nbsp;res

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXVIL iX$ fes inanimÃ©s confecrarunt amp;nbsp;priuilegifs indulgentia turn donaruntQuid quod niliilomnium eorum orni ferunt,quÃ¦ modo ad idololatriÃ¦ commendationem fa cereuidebanturrideo noftro fÃ¦culo fadum dolemus quod idem apud nos eft diuorum amp;Omulachroru cul tus, fuperftitio eadem, quÃ¦ fuit apud Gentes in colcn dis dijs atty idolis.Id quod poft aliquot capita euidenis ticollatione manifeftiffimum faciemus. HÃ¦cautÃ« lia. tenus de Origine fimulaclirorum in templis Chriftia horum amp;nbsp;progreffu idololatriÃ¦ diximus.

TraaaturLex ddlata contra Idola Exodi20.pro unius dei lufta adoratione amp;nbsp;iufto cultu. Cap. XXVII.

Efellerem nunccauffasob quas quibufdam |ruifum cftidola in templa Chriftianorum re^ ^^y^cipere, nifieie auditorum amp;nbsp;totius negotij fore uidercrur paululum digredi amp;nbsp;pro affertione ue= litatis orthodoxa Legem dei cotra omnis generis ido Ia obiter tranare. Legitur illa Exodiio. cap. inhÃ¦c Uerba,Loquutus9eft deus,dicens, Ego dominus de. Ils tuus,qui eduxi te de terra Aegypti de domo ferui. hitis. Non erunttibi dij alieni coram facie mea. Non facies tibi fculptile at$omnem fimilitudincm quÃ¦ eft incÅlis defupcr amp;nbsp;quÃ¦ in terra deorfum, amp;nbsp;quÃ¦ in aquis fub terra. No adorabisea,etno coles ea,uel no feruies eis.Quia ego dominus deus tu us,deus Ã¦mula tor,uin(ans iniquitate patrum in filijs, in tertijs amp;in quartis,quiodiunt me:amp; faciens mifericordia in mil Iibus,his qui diliguntme, amp;nbsp;obferuantprecepta mea. Hadenus diuinÃ¦ legis uerba recitata funt, quÃ§ porro uidenturelTe tradanda per partes.

Verusdc= bra. Primum praecipitut habeamus Deum trerumno uspro no:rtantum pro Deo fed pro Deo noftro.Dicit enim domi fro deo ha nus,Ego dominus Deus tuus:ut^tribuamus illifuas bendus. proprietates quod unus,uiuus,uerax,iuftus, elemes, mifericors,longanimis dCÃ¦ternus fit,qui per fe uiuat, ad omnia fibi fufficiat,omnia creaturis diftribuat, om nia adminiftret amp;nbsp;conferuet, quippe qui folus uerbd potentiae fuÃ¦ condideritomnia Denicp praecipitur ut huic foti fidamus,folu inuocemus,in hunc unum fp^# remus,folumadoremus,metuamus, colamus diligam mus^ ex totis uiribus toti. nbsp;nbsp;Huic parti fubqcitCui'S dentem demonftrationem ac probationem, amplias mum illud 86 plane magnificum facinus liberationis ex Aegypto,Erat id recens adhuc in omnium memod ria ac tale quod in fe omnes prope proprietates uirteta tes^ deicopulatas proponebatfpedandas. Nobis rca centior eftmemoria Chrifti, per quem cceleftis pater totum orbe liberauite captiuitate fathanÃ¦,principis tenebrarum, amp;nbsp;in quo omnes cceleftes thefaurosno# bis abunde propofuit.Suntinnumera amp;ftupeda alia Deiin orbe bÃ©nÃ©ficia,litis autem omnibus uoluit no^ bis diuina bonitas fuam potentiam,maieflatem amp;bes neficentiam declarare, ut ex illis per fidem colligere, mus Deum fummum e(Te bonum thefauru inexhaU, ftum,amp;noerum quidem cfedeum nobis benignum amp;nbsp;propitium patrem ac dominum,qui amp;nbsp;poffit amp;nbsp;ue. litquÃ¦cuncp Ãanamp;orum uota funt tribuere.

nonhaben nos,hoc eff,ne ullam creaturam uel in coelo uel in ter* d fra pro deo noftro habeamus : amp;nbsp;ne tribuamus ea quae dei creatoris funt ullis creaturis. Deus ergo alienus, exit quicquid extra amp;nbsp;praeter deum uerum nobis effin gimus

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXVIT. 116 gimiis quod metuamus aut cui fidamus quod ame. mus atquefuspiciamus. Nam (olusdeus uerusamor, fpes,petra SC timor nofter effe debet,qucmadmodum amp;Dauid confitebatur, canens: Domine,tu es petra mea,caftrum meum,amp;refugium meum,deus meus amp;rupes meacuiinnitar,fcutum meum,cornu Glutis meÃ¦ amp;nbsp;afylummeum.Igitur peccantinhoc praeceptu qui fpem amp;nbsp;prÃ¦fidiÃ» uitÃ¦ collocant in diuos,quihos inuocant ut bona dentaut auertantmala,autfuis hoc ideomeritis Ã¶C precibus impetrent. Nam fotus deus bona dat et mala auertit,undeafolo deopendet homo quifquis legem deiaudit.Illudquocp non fine empha.* fi dicitur quod apponitur Coram facie mea. Id enim perinde eft ac fi pater filio rem uehementer abfurdam amp;abominandam interminans,fummacum feuerita= te dicat, Vide ne rem iftam me prÃ¦fente uidentefy in. ceptcs:id eft,quiduispotius quamremiHam nephan. dam tentabis,Et hÃ¦ceft prima Lex.

Ex illa ducitur fecunda,quÃ¦ contra idola profer- Non facte tur. Prima pertinetad internam pietatem ut rcamp;ede enda cffÃ¨ Deo iudicemus,fentiamus amp;nbsp;credamus: fecunda cor idoU. rigitexternam religione.Vifumeft enim multis muL torum certe feculorum fapientibus Deum inuiftbi. bmfigno aliquo uifibiliconftituto effe colendum. Di Uerfum uero lege lata decernit dominus. Nam uetat Deum uel uerum uel alienum aut exprimere autcoi fcre figno. Praeterea eleganter Idolorum fiuefpecie= rum enumeratgenera, fculptile, fufile, amp;nbsp;fimilitudi= ncm.Eliautem fculptile quod lapide uel aere ligno'ue fculptouel incifo fit.Fuftle quodÃ¦rc uel auro autquo uismetallofufo fpeciem aliquam refert. Similitudo la Uus patet amp;nbsp;extenditur ad piduram uel ad omne fpea

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM-dem quÃ¦ aliam imitatione reprÃ¦fentat,quccÃ»$ tafia dem id modo comparatum fit coloribus,graphio, aut quacuncpratione. Proinde uetuitdominus facerefcal pere, infeindere, fundere, fingere uel pingere figna, imagines,ftatuas,icones uel piduras. Sed quarumre rumflam exprimuntur res quibus prohibet ponerefi gna,Non facies tibi fculptile atepomnem fimilitudfe nem,inquit,quÃ¦ eft in cÅlis defuper, amp;nbsp;quÃ¦ in terra dcorfum, amp;nbsp;quÃ¦ in aquisfub terra,. In coelo funtDes us,Angeli,Diui:quibus addere potes folem,lunamet aftra, deni$omnia eaquÃ¦funt in firmamento fupra terram ScinfracÅlumin aere. In terra funt homines animalia amp;nbsp;uarq generis radices,herbÃ¦,plantÃ¦,frutfa ces,arboresgt;amp; innumera alia. In aquis agunt pifees,, monftra marina. Apudinferos fub terrafathan,d%0 mones, amp;nbsp;fpiritus perditi.

fndd4drelum,uel hominem,uel urbem,fruticem,arborem aut ligionem.. floremrSubiungitur explicatio. Non adorabis ea ne. quecoles, ideft,non facies aut parabis tibiullas ullas rum rerum imagineseo fine amp;nbsp;inftituto utadores aUt colas,aututin illis ullam pietatem, religionem amp;nbsp;cui' tum putes conftitutum,Nam nemo alias damnarit pi duras hominumhoneflas,pi(?uras animalium, radiÂ« cum, arborum, herbaru,urbiumamp;regionum. Tales enim pidurÃ¦ amp;nbsp;utiles funt amp;nbsp;neceffariÃ¦ addemon. ftrationem.Etin huiufmodi piduris nulla coftituitur religio. Verum fi hominum audacia propter religioÂ« nem fiant,ut hodie in templis noftris fadu uidemus, quid tumrNon 'adorabis neq; coles. Adorantautem amp;nbsp;Coluntqui illis fidunt amp;nbsp;eaamant, qui illis preces fundunt, quife ante ipfa incuruant, geniculant, aut toti

ET SIMVLACET. ERRONEA, CAP. XXVU. Il, toti procumbut,autetiacaputnudant,fte qui adilla fa crificant,thurificant,fncÃ«fum ponunt,autqui in loca confecrata uenerantis animo collocat. Vndefi uimle gis explices,fenfus erit. Idola fi fiant, tu tame illa neep amabis neep reuercberis, nullo pado honorabis, nec tantilla illis deferasqualiad religionequic^coferat;

His addit grauiffimas minas. Quonia egoinquit dominus deus tuus fum deus zelotes,id eft, irritabilis qui idolis prouocoradiracundiam amp;nbsp;indignationem maximam,amp; qui in contemptores animaduerto graa Uiter.Licetenimnonftatim puniam, differo tame uin didamadtempus commodius.NeCpenimideo fe im= punitos fore putabuntfilij, quod patres idola coluiffe amp;tamen feliciteramp;uixi(Ieamp; exceffifle uififunt. Na illam patrum iniquitatem in filqs non finam impunia tam, licetin tertiam amp;nbsp;quartam generationem diftule tim. Rurfus beneuofentiam fiiam pollicetur obfe= fluentibus,Namdeus fum, inquit,qui benefacio non tantu certis aliquot amp;nbsp;numeratisgenerationibus, fed mille,id eft,innumeris fine modo fine^: h modo me diligant,meadorent,mihi adhaereant amp;nbsp;credanr,prÃ¦. cepta mea, non fui capitis figmenta/eruent, amp;nbsp;idola 'he$faciantnecp ullo loco authonore dignentur.

HÃ¦c hadenus de Lege dei quaenon tantum certasimplex eQamp;inuiolabilis, fed aperta amp;nbsp;perfpicua. Quicquid eft lex dd.. ergo pro fimulachrorum ufu in templis Chriftianoru protulerit totus mundus,facile eludetpius et legis dei amans,per hanclegem. Neqpquifquam ignorare po. teft Templum inter Chrihianosprimu cultus locum occupare.Quid ergo iniococultus facientidola, quÃ¦ fiantaut adhibeantur ad cultum, lege dei prohibita umttScio no defore uerbaaduerfarijs,de quibus pau

Io poftdicemus,in prÃ¦fentihoc tantÃ» dixerim,Deum cum optimus amp;nbsp;fapientiffimus prÃ¦terea omnium do. minus fit,nouifre quid nobis creaturis fuis j^defTe aut nocerepoffet.Atquiis apertiffimedixi(,NÃ³ facies uL lam fimilitudinem ne$ cÅleftium, ne$ terreftrium, neep infernorum : non adorabis earn neep coles. Quis ergo tu qui te deo opponas t Si ille dominus eft cuius tu feruuses, quare non audis praecipientemSquare non obedisSquare difputas amp;nbsp;uerba eius plana in du^ biumuertis/

ludÅi intel IudxosÃ¢rÃ¦edificata urbe amp;nbsp;templo reftituto.amp; ante lexerint modis omnibus horruiffe omnis generis imagines, et legem de Chriftianosaliquot feculis Ã teporibus Chrifti amp;nbsp;apo^ 'ftolorum nullam imaginem aut pidtura in templa lua recepiffe.Nam Origenes lib.contra Celfum 4.delu^ dÃ¦is in hÃ¦c uerba fcribit, Si quis uelitludÃ¦orum pris feum illum uiuendi morem(non enim loquitur de Un dÃ¦is tantum Ã¨tranfmigratione redudis) aduerterc,6^ leguminftitutionibus illis uacare, cÃ´perturuseft plaÂ« ne hos hominesextitl(Ie,qui uitÃ¦ cÅleftis umbram in terris prÃ¦tulerint: nimiru apud quos prÃ¦ter eum qui cunÃ©tis prÃ¦Ã»detrebus pro Deo nihil unquam iit habi tum, nec quifquamfiue imaginum fidior Gue ftatuaa rumfabricator in eorumrepub.fuerit,ut quos procul lex ipfa abigeret,ut ne qua his eflet fabricandorumfo mulachrorum occafto,quÃ¦ftultos quoldam mortalia adeoreuelleretamp;ad c6templanda terrena animiocU los retorqueret. Et reliqua. In illis uero difeimus legc dei adeo non pern^iffa elTe ullius generis idola, ut ne fabricatores quidemidolorum fibi in fua repub. feren dos exiftimarintÃ¨ Caulfa aperte additur, Ne animos morra#

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXVIT. ilS mortalium Ã deo reuelleret,amp; ad contemplanda terre naanimi oculos retorqueret, lofephus lib. Antiq. 17 cap, 8. multis exponit quomodoiuuenes quidam zelo legisincenfiauream aquilam,quam Herodes fu pra porta templi pofuerat,deijcere ftatuerint,eo quod diuina lege imaginumeleuationes amp;nbsp;proportiones ef fent prohibitae. Idem lib. i8.cap. $. res Pilatiperfirin^ gens, Venit Hierofolymam,inquit, amp;nbsp;fecum fatuas CÃ¦faris quaein lignis militaribus inerant,intromittit. Imagines autem aut aliquidhuiufmodifacere,lex no# ftra prohibet.Et propter hoc ante illum omnes IudÃ¦Ã¦ redores fine lignis ingrediebantur moenia ciuitatis. Primus autem Pilatus ignoratibus populis introgref. fus,Ã»gnaquÃ¦ fecumapportabat,in ciuitate coftituir, amp;C. Reperiuntur huius generis quxdaetiam in cap. Iy.Manifeftum ergo eftludÃ¦os propter hanclege om nino ab idolis abftinuiffe.Cum^ nemo omnium un^ dixerit Gentem illam legem propriam non intellexit# fe,certe confequens eftnoftros homines et legem non intelligere amp;nbsp;imagines contra fententiam legis erige# tein templis.

De Chriftianis antiquis fcribituetuftiffimus et con Quomodo ftantilTimus fideiChriftianÃ¦ defenfor Origencs libro chriftiani Contra Celfum 8,Celfus amp;nbsp;aras amp;nbsp;fimulachraamp;delu=uetcres k# bra nos ait defugerequo minus fundentur: quando-^emdeido quidem inuifibilis nofrÃ¦ huius amp;nbsp;inexplicabilis comquot;.â¢ munionis fidem amp;charitatis , fadione efre exiftimat.^crquot;'^ Cum intÃ©rim non uideatnobis quidem pro aris amp;nbsp;de# lubris,iuftorum eÃe mentem: Ã qua haud dubie emit# tuntur fuauiffimiinccnfi odores,uota inquam amp;nbsp;pre= ces exconfcientia puriore.Vndeloan, in Apocalypfi ficinquit,Ineenfa funtorationes fandorum , amp;nbsp;apud

Hymnidicum illum, Fiat oratio mea ficut incefum in ,, confpedu tuo domine. Suntpraeterea amp;sIMVLA:^ â cHRA et deo dignÃ¦ oblationes,non per impuros opi fices aliquos fabricata,fed per dei uerbum in nobis 31 Ã¦dita amp;nbsp;formata. Infunt igitur omnibus Hmulachra huiufmodi,qui ex diuinadodrinacontinentiam fibi amp;nbsp;iuftitiam fortitudinem^ amp;nbsp;fapientiam amp;nbsp;pietatem pararintamp; reliquarum uirtutu ftruamp;uras : in quibus par effe crediderim ei honorem deferri, qui omniu fÃ®t fimulachroru exemplar, imago fcilicet inuifibilis dei, unigenitus deus, uel hi quidemqui ueterem homine cum fuis operibus exuentes nouum denicp induunt, quirenouatur in agnitione dei fecundum imaginem eius qui creauit eum, ut eius quife creauit recipiant imaginis nmilitudinem,infeipAs fecerint fimulachra, qualiafummus ille uultdeus. Et mox, Et utfumma^ timexpediam,Chriftianiomnes etquas diximus aras amp;nbsp;quÃ¦ iam oftendimus fimulachra collocare maxime adnitutur, non tamen inanimata et iN. SENSIBILIA qva EDAM, nec dÃ¦monum fiucloÂ« ca hue fimulachra,ut diximus, fufceptibilia, quÃ¦ pris us illiinfederint,SEO spiritvsdeicapatia, qui uirtutem inhabitat Tabernacula, amp;nbsp;eius utf^dd ad (ui nos imaginem ftruxerit,ctuelutiad domefticoS amp;familiarcs accedat:ncauteChrifti amp;fpiritus (utita dixerim)fimiliter figuratis infedcrit. Et hÃ¦c ipfacum uelletdiuinus fermo prÃ¦tendere,deu defcripfit in pro miffioneiuftos fic alloquentem. Inhabitabo inipfis et inambulabo,erocp illorum dominus et ipiÃ¯erunt mihi in populum.Saluatore ueroira dicentem,Si quisuer# ba mea audierit amp;nbsp;fecerit ea ego amp;nbsp;pater ueniemus ad eum, amp;nbsp;manfione apud eu faciemus. Difquiratigitur quicung

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXVÃT. il, quicÃ»cp lieht aras iftas quas nuper expofui, amp;nbsp;filubet cum aris his cÃ´feratquas intulit Celfus, amp;nbsp;simvla CHRAIPSADEVM COLENTIVM ANIMIS IN. SIDENTIA cum PhidiÃ¦ illius amp;nbsp;Polycleti fimula= chris amp;nbsp;opificum cÃ¦teroriÃ¯ huiufmodi.Profedo aper. teintelligetilla quidem inanimata amp;nbsp;temporis procef fu corruptibilia fore,noÃra uero hÃ§c in animaimmor tali permanfura tandiu quandiu rationalis anima in ta noluerit permanere. HÃ§c Origenes, manifeftiflime teftans Chriftianis nulla fuo fÃ¦culo uifibilia hue mate rialia fuifTe fimulachra in templis, fed uirtutum dunta Xatin animismimirum quodamp;ipfilegemdei ita intel ligercnt quemadmodum amp;nbsp;nos hodie exponimus. S. Chrifti martyrCyprianus idola non tantum cotra dei legem fed etiam cum homnis natura amp;nbsp;conditione pii gnare exiftimauit. Nam cotra Demetrium difputans ait,QuÃ¦ mentis ignauia eftimo quÃ¦ defipientium cÃ¦ caamp;ftultadementia adlucem de tenebris no uenire, et mortis Ã¦ternÃ¦ laqueis uindos fpem nolle immorta litatis excipere,non metuere deum cominantem at$ dicentem. Sacrificans dqs eradicabitur nifideo folit Etiterum,Adorauerunteos quos fecerunt digiti eo. tum,amp;incuruatusefthomo amp;nbsp;humiliatuseft uir , amp;nbsp;noniaxabo illis. Quid te ad falfos deos humilias amp;nbsp;in. clinast Quid ante inepta fimulachra amp;nbsp;figmenta ter. tenacaptiuum corpusincuruas rRedum te deus fe. cit,amp;cum caetera animalia prona amp;nbsp;ad terra fituuer. gente depreffa fint, tibi fublimis ftatus, amp;nbsp;adcÅlÃ» at. que ad deum tuum uultus eredus eft,Illuc intuere, ils lue oculos tuos erige,infupernis deum quaere, Vt ca. tere inferis poffis ad alraetcÅleftia fufpenfum pedus attolle. Quid te in lapfum mortis cum ferpente quem

toils ftemis rQuid in ruina diaboli per ipfum amp;nbsp;cum ipfo cadis rSublimitatcm ferua qua natus es.Perfeue. ra talis,qualis adeo fadus es,Cum ftatu oris amp;nbsp;corpo ris animum tuum ftatue, Vt cognofcere deum poffis te ante cognofce.Relinque idola,quae humanus error inuenit. Addeumconuertere, quem fiimploraueris, fubuenit. Chrifto crede, que uiuificandisacreparan dis nobis pater miÃt. HÃ¦c Cyprianus uere amp;nbsp;fimplici No obtem ter feripfit. Atep utina ea fimplicitas placuiffet etiam perare Ic- pofterioribus feculis: uerum maluerunt neglefta dei gi,ue/gloflegcapertiffima, fui capitis figmenta amp;nbsp;cogitationes fis eludere fequi,qua re implicarunt fe maximis erroribus atque tegem. nbsp;calamitatibus.Nam prius monui propter ufum imagi

num in templis, amp;nbsp;Romanum imperiu effe diuifum, amp;Machometanorumfupra quam credi poffitereui' fe uires. Voluit haud dubie iuftiflimus amp;nbsp;ueraciffi^ mus deus peccatum fuoru grande ifta calamitatemaxima fecundum uerbum fuum punire. Saul regno et regia dignitate excidit, quod nollet audire legem dei amp;nbsp;obfequidiuinis monitis. Habebat quidem fuas ra# tiunculas in fpeciem honeftas 86pulchras, uerum do minus oblationibus profertobedientiam. PrÃ§ceperat attauo noftro AdÃ¦ dominus ne ederet de fruÃ¢u feien entiÃ¦ boni amp;nbsp;mali,uerum feduxit fe amp;nbsp;hic fuis ration culis amp;nbsp;totimundo malum deditinternicinum, Idem dominus prophetÃ¦ cuidam miflo in Bethel ad execra bilia larobeam facra praeceperat. Ne ederis panem ne, que biberis aquam,ncq;reuerteris per uiam qua ueni hituerumaudiuit hic nefcio quas rationes alterius cU iufdam prophetÃ¦,amp; laceratus Ã leone occubuit. Dos minus enim meram Ã nobis petit obedientiam, Ergo cum dominus apertet fimpliciter praeceperit, Non facies

ET SIMVLÃCH. ERRone;A. CAP. XXVriÃ®. i;Ã´ fades idola,no adorabis ea neep coles,audiamus quÃ¦,: 'o dominum, amp;nbsp;non audiamus rationes noftras diuer fum nobis fuadentes. Potius fit nobis prÃ¦ceptum dei noftris cogitationibus quÃ¦ maioribus noftris nunfy bene cefTerunt Caueamus ergoa fimulachris.Qui pe riculum amatperit in eo. Et quanquam hÃ¦c pqsfuffi. cere poterant,recenfebimus tame paulo copiosus ar^ gumenta aduerfariorum,amp; ne cuiimponant,confuta bimusea pro gratia conceffa nobis Ã domino.

Recenfenturargumenta illorum quiimagines in tem, pia receptas defendunt. Cap. XXVIII.

Vdiuimus quÃ¦ apud ueteres potiffimÃ¦ fue. rintcauffÃ¦ propter quas fimulachra in tem# pia recipi polle exiftimauerunt, nimirum ut i tnonimenta effent rerum genarum ut doccrentexcis tarent^ animos contemplantium. Quo omnino per. tinere uidentur illa loan. Damafceni uerbaquÃ¦ ita Ic guntur Stapulen.interprete libro de Orthodoxa fide 4.cap.!7,Etquranonomnes literas norunt, neque le Ãioni incumbunt, patres noftri confenferunt ueluti quÃ¦dam trophÃ¦a hÃ¦cin imaginibus reprÃ¦fentare ad lt;nbsp;promptam memoriam.Siquidem ob negligetiam fre. ,uenter cogitatione non tenentes paffioncm Chrifti, Imaginem transfixtonis Chrifii uidentes,in faluatoris paffionis memoriaredimus, amp;nbsp;procidentes adoramus non materiam fed imagine reprÃ¦fentatum. Similiter autem amp;fandorum fortia faamp;aprÃ¦parant nos ad for titudinem amp;nbsp;zelum amp;nbsp;imitationem uirtutis illorum amp;nbsp;gloriam dei. Hoc ipfum iudicauitGregorius qui di xit Piduram effe feripturam laicorum. His adduntÂ± quidam hodie 56alia pro Gmulachris argumenta. Le. 3;

gern deflatam Exodiio.aiuntnihil ad nos pertinere, 4 quod ceremonialis fit. Adqciunt amp;nbsp;hoc, Non licuifTe ueteribus ullam deo ponere figuram autftatuam,eo quod nondum uifus fuerit in fpeciehumana,nuncau tem maxime licere cum incarnatus hominibus per o# mnia fimilis fadusOt,excepto peccato. Atcphuciam applicant fabulam deAbagaro quodamEdcfenoruni rege, quam hifce uerbis reddidit nobis Damafcenus, Fertur autem amp;nbsp;quÃ¦dahiftoria quod dominus Aba* garo Edefenorum ciuitatis rÃ©gi, qui piamp;orcm miferat utdominifimilem pingeretimaginem. Non ualente autem piamp;ore ob refplendÃ«tiamfaciei fuÃ¦ claritatem, ipfe uefeimentum faciei fuÃ¦ diuinÃ¦ amp;nbsp;uiuificÃ¦ appli* cans,in ueftimento fuqpfius imaginem abfterfit, amp;nbsp;fie defideranti mififTe Abagaro.AdhÃ¦c finguntdominai lefumVeronicÃ¦ autBeronicÃ§ cuidamuultus fuiima ginÃ« peplo imprefTam tradidifTe.Et Lucaeuangeliftz uirginis matris fpeciem coloribusad uiuam faciem ex preffifTe, Et Nicodemumeum quinode uenerat ad le fum, imaginemhabuiffe crucifixi domini, cuius me# minerit facer AthanafÃ¯us, defcribÃ«s miraculum quod 5 contigitin Berythoclariffima Phoenicia: urbe. PrÃ¦ tereaopponutlegi dei,dei fada uelutipugnatia,nemÃ© pequodidemquiuetuit facereimagines,iulleritface re Cherubim, boues, leones, lilia,rofas, amp;nbsp;alia huius generis multa,quÃ¦uidere liceatet in tabernaculo Mo fis amp;nbsp;in temploSolomonis.Mofen quo$ Ã¦neum ere# xilTe ferpentem amp;nbsp;lofuelapidem pofuifle: ex quibus omnibus colliguntlegem non (impliciteromnis gene ris imagines prohibuiffe,ergo fuas quocp illas effe con 6 ceffas. nbsp;nbsp;Rurfus in nouo refla,inquiunt, no legimus

ET ^IMVLACH. ERRONEA. CAP. XXVIir. i;i idola no intelligenda effe Omulachra , fed deos falfos, IdeoOTÃ¨GrÃ¦coin Germanicu perperam uerfum pu. tantfcola G00enoberBi[bcr:uertendum fuifre 2lb00t* ter ober falfcbt GÃ¶tter. Chriftianos enim in (ignis aliafe= 7^ quirationemquam gentes, quas certocoftet lignum amp;lapides,imodiabolumcoinifTe: id quod Chriftiani non faciant.Ad illud ueroconfirmandum certa profe tunt fcripturÃ¦teftimonia, in primis illudex Pfat iifo Idola Gentium funt argentum amp;aurum,opera ma. nuum hominum.Os habent amp;nbsp;no loquuntur,amp;c. Et illud EzechiÃ¦ ex IfaiÃ¦37,cap.Certe domineperdide, tuntreges AfTyriorum terramearum, ponendo deos earum in ignem.Quoniam non funt dij,fed opus mas nuum hominis lignum amp;nbsp;lapis,ideo perdiderunt eos. Rurfus illud Pauli 1.Cor,10. QuÃ¦ immolant Gentes daemonqsimmolantinon deo. Etquemadmodum 8 deus in legefuaprohibuitdeos alienos,ficlegemintel ligendam exiftimant non de imaginibus dei uel fan=, dorum,feddeGmulchris deorum Gentilium. His ad. dunt, Imaginis uel dei uel fandiorum uenerationem transferriad exemplaris honorem, Per exemplar^ ipfumdeum in coelo amp;nbsp;fandos cius intelligunt, qui imagineuifibili reprÃ¦fentant, Ideocp conceduntdeu adorandumeffe in fpiritu,fed apponunt, fpiritum dei 10 nÃ¶reqeerengna uifibilia, idquod manifefte appareat inrationefacramentorum. Suntalq quidam quicla.n mant, Et utmaximeconftetimagines lege dei prohibi tas erfe,attamen fatis fuerit fiexpellantur ecordibus, id uero qui fecit non admodu offenditur fi palam pro. ftent, Pleri$idolorumpatroni EcclefiÃ¦confuetu. iÂ± dinem urgent. Vrgent quorundam Confilioru de. 1; creta,Niceni uidelicet fecundi, Lateranefis habiti fub

Gregorio fecundo amp;nbsp;tertio,item fub Stephano pontÃ© 14 fice,amp;Franconofurdien. ad MÅnu. In his cibus icoi noclaftÃ¦ amp;nbsp;iconomachia, aiunt,dÃ¤nata eft hÃ¦refeos.

ET SIMVLACH. ERR0N E A, CAP. XXVTIT. i;t a fidelibus. EthÃ¦c illorum fententia eft^untifta fen^ tentiÃ¦ipforum argumenta amp;nbsp;caufTr.

Ge expendamus nunc quam fobrie amp;nbsp;fyn. ceriter iuxta fidei proportionem fua modu-larintaduerfarq.Primo non magnopere fta^ Pidura tuariam, piduram amp;nbsp;plafticÃ«adeocp ipfa fimulachra nonomms amp;nbsp;piduras impugnamus,iÃ¯ non adhibeantur ad reli= dÂ«â¢â¢r. gionem,amp; fi extra templa ftatuantur.Non enim dam namusimagines amp;nbsp;piÃ uram fimpliciter. Quis enim prohibeatCÃ¦fari, principi autciui bene merito de re publica amp;nbsp;regno ftatuam ponere cQuis extra templa non magis probaret honeftas piamp;uras,petitas eliteris diiiinis,^ Cigna obfeoena defumpta e fpurco aliquo poemateCIn religionibus autem illas ideo horremus, quod lex Dei (impliciter ad religiones (imulachra fa. cere prohibeat: amp;nbsp;quod nos experientia amp;nbsp;pluribus exemplis dodi certo nouimus quo tandem inclinent fi intromittantur in templa. Iple quidem Zuinglius beatÃ¦ memoriae ecclefiÃ¦ Tigurinae epifeopus, qui ab aduerfarijs omibus fortis iconomachus amp;nbsp;impius icoa nodares appellatur, non fimpliciter omnem damnar Uit piamp;uram. Nam in ConfeÃ¦ fidei ad Carolum V AuguftJmagines, inquit, quÃ¦ad cultum proftitutÃ¦ funt, non cenfeo inter ceremonias, fed ex eorum elle numero,quÃ¦ uerbo deiex diametro repugnant. QuÃ§ autem non probant ad cultum,autubicultus futuri nullum eft periculum, tam abeft ut damnem, utpido riam amp;nbsp;hatuariam dei dona ede agnofeam, HÃ¦c ille. Interim ufuuenire poteft ut imaginibus uel pidurÃ¦

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM domituÃ¦ uel inforo pofitÃ¦ nimium tribuas, id quod minime Ã nobis approbatum putabis eo nomine quod hadenus templorum meminerim dutaxat. Non igno ro totum mundum rede dici amp;eiTc templa dei ubi^ prÃ¦fentis,Proinde fi in foro aut in Ã¦dibus tuis piftu-raabuteris uel propter has quicqua in legem dei peccas, amp;nbsp;eforo amp;epriuatis domibus illas tollendas, atcy legem dei,imÃ³quoduis uitÃ¦ officium illis praeferendi elle cenfeo. Extat enim amp;nbsp;hic lex dei aperta in hac fcn tentia,Maledidus uir ille, qui fecerit fculptile amp;nbsp;cons flatile,abominationem domini, opus manuum artifo cis,amp;pofuerit in abfcondito: refpondebunt^ uniuer fide populo, amp;nbsp;dicent,Amen Deut,27.Huc pertinet quodhiftoricireferuntiratum aliquandoImp. Theos doiium Antiochenis ciuibus quod uxoris fuÃ¦ AugU' ftÃ¦ PlacillÃ¦ aeream deiecifentftatuam: atquehoc nos mine dira quÃ¦$adeoep ipfam mortem minitafTe tufs batoribus: at Macedoniumquendam heremitam mi' rÃ¦ fanÃ¢itatis uirum imperatori concitatohÃ¦c dicere mandate,Non es imperator folumodo, fed etiam bo' mo. Noli itacprefpicere folum imperium,fed conH' dera quoqp naturam.Nam cum Hs horno,eiufdem na. turÃ¦ hominibus cognofeeris imperare : amp;nbsp;fecundum imaginem diuinam atep Gmilitudinem hominum crea ta natura eft.Noli igitur crudeliter deiimaginem oed dere. Irritas enim creatorem cum illius punis imagis nem.lllud quo$confidera quod tu ipfe tantu propter Ã¦ream cÃ´triftaris imagine. Quantu uero differatina# nimatares ab aiata uiucnti atep rationali, eundis fens fumhabetibus eftapertu. Infuper etiaillud cofideret, nobis quidem facilcclTepro unaimagine complures aereasreparare;at illi omnino difficile uel unum capils,

ET SIMVLACH. ERRONEA, CAP. XXIX. iâ Ium reftituere peremptorum. Voluit ergo fandus hic deiferuusminim um quod in homine eft multis prÃ¦= ferri uelÃ¦reis AuguftÃ¦ eredis fiatuis. Quid ergo fpi. ritus autmentis habere credimus eos,qui hodie mula tos innoxios propter uiolatos quofda truncos diuos male reprxfentantes , fÃ¦uiffimis mortium generibus perimuntrErgo ubiofficia uite non impediuntur,aut ubinullum cultus periculum exiftir,ibinonmagnoa pere offendunt piÃurÃ¦.

Quod uero aduerfarij aiunt imagines'docere amp;nbsp;CotraDd excitare contemplantiu animosin rebus facris,id dc= mafenum mum uaniffimum eft.Nam animi fidelium per folum quÂ°d ido= deifpiritu excitantur,qui licet in corde hominis opc= lanondo* tetur foris tamen utinllrumentis fuis ucrbo ueritatis amp;(aeramentis non caret,ita inter inftrumeta fua ido=' hnon habct.Religiofiffime ergo amp;nbsp;Erafmus in 3:. lib. EccleÃ¼aftÃ¦ non admittit concionatori, ut pro publica Concione amp;efacra cathedradocens adhibeat pidura, ubitamen uocalis quodamodouidetur : in parietibus actabulis tantum no mutae funtomnes imagines, un. denon immerito minus uidentur ferendÃ¦. Verba 81 indicium Erafmifi quis requirat, hoc eft, Huic affine cftquodquida per imagines monentaffedus, autper oftenfas fandorum reliquias/quorum neutrum con= Uenit grauitati loci, in quo confiftiteccledaftes. Neq; enimlegimus unquam talequicquamfadu uelaChri fto uel ab apoftolis. Alibi plurimum utilitatis habent imagines,uelad memoriam, Oeladrerumintelligent tiam.QuÃ¦dam enim uix percipiuntur nifi depida:ue lut in deferiptione ueftitus,aut locoru aut arborum, Uel ad infigendum animo phantanas,qua nimirum in parte conducuntamp; concionaturis. Verum ea dignis

DE ORIG. CVLTVS D)V0RV M tas eft cocionis ut eiufmodi adminicula grauatim ad^ mittat Habes grauiffimum amp;nbsp;emundiffimum erudit tiffimiuiriindicium,quo fuus honos amp;nbsp;Tuus ulus tria buitur imaginibus,quo item non admittunturin locfÃ© facrum amp;nbsp;ad earn dignitatem quÃ§foli uerbo debetur. Certe dodrina de Deo amp;nbsp;filio eius unigenito, de ope^ ribus eius, defy religione fanda ad dei cultu pertinet. Atquiidola non habenda funt ad cultum, iccirco neC ad docedum Canit fane propheta,Coeli enarrant glo$ riam dei,amp; opus manuum eius annunciat firmamen^: tum. CÃ¦terum multum inter fe didantoperaparato digitis dei amp;nbsp;parata manibus opificum, Viuuntillaet quodamodo animata fefe domino fic efficiente oculis amp;nbsp;animis contuentium indnuant. HÃ¦c uero prorfus inanimata nihil euidentiÃ¦,nihil energiÃ¦,nihil deni(, uigoris ac uitÃ¦ habent,Iccirco no femel maxima cum emphafiin prophetis apponitur,Quos feceruntdigiJ eorum,Opus manuum hominum.PrÃ§terea dominus ipfe q^modo homines doceri uelit manifede edocuit. Nam Deut.6,dixit,Eterunt uerbalegis quÃ¦ego pr# cipio tibi hodie,fuper cortuum. Recenfebisfy ea filqs tuis,amp; loqueris de eis cum refides in domotua, atque cum ambulas per uiam,cum uadis dormitum amp;nbsp;cum iterum furgis. Ligabis denicp ea in Ãgnum fuper mas num tuam,eruntfy monitoria inter oculos tuos, Seri, bes etiam ea fuper poftes domus tuÃ¦ amp;nbsp;in portis tuis. En, In corde tuo Htuerbu meum, ait dominus,non in, lapide autpariete.Illud recenfebis filijs tuis, nÃ³imagt nes in tabulam illitas aut Mercurialibus ftatuis impo^ fitas obijcies. Idfy no unotempore aut loco , fed omnl loco amp;nbsp;tempore:non femel,fed frequentiffime amp;nbsp;qua^ Ã fine intcrmifhone facies,Nam cÃ³fequentibus mema bris

ET SIMVLACH. ÃR R0 NÃA, CA P. ^Xrx. IT4 bris non externam rem urfÃ©t,fed Rudium amp;nbsp;perpetui tatem ac indcRdam uerbi dei diligentiam, quÃ§ fiinue niatur in uita noftra, nullum locum habebunt imagfe nes: fin minus, nihil proderunt,nihildocebut, nihil^ mouebuntimagines, Hocipfuminculcauitamp; copio^ fius amp;nbsp;planius in cap,4.docens fermonem dei fine le# gern effe qua deus Tuoserudiri uelit. Lege feripRt des Us in tabulas lapideas,inquit, amp;nbsp;eas uobis propofuit: nullam uero fimilitudinem uidiftis in die illa, qua lo^ quutus cft dominus in Horeb , itaeÃ ad dodrinamre= turn diuinarum nihil faciet ulla imago.Huc pertinere Uidetur quod Exodi ^2,traditur Mofennon adeo mul tos poft dies ab extruso uitulo,id eft, Ã pofita deo ima gine,maxima cummaieftate defeendiffe de monte,ac inmanibus fuis portafle tabulas foederis: quafi ipfa re dominus fuos erroris redargueret, ac diceret, PrÃ¦ter rationem amp;nbsp;neceiTitatem pofuiftis in coetu ueftro deo fignum in memoraculum aut eruditione infipientiu. Nam legem meam fcripfi,fcriptam^ uobis tradidi,ut hacuos erudirem,uoce uidelicet uiua,et nequaquam idolo muto. Hinc non legis apud gentem ludaica pau 16religiofiorem porro unquam in eum honorem ima# gines amp;nbsp;piduram eueamp;amefre,uttribuerinteiofficia docendi Et dominus lefus toti orbi dodores miffu tUs,nopidores aut ftatuarios uocat erudit^in piftoa ria aut ftatuaria amp;nbsp;ablegat ut fingant amp;nbsp;pingant, fed praedicatores inftituens,amp; praedicatores emittes, eun tibus iam praecipit,Ite in orbem uniuerfum amp;nbsp;praedi cate euangelium omni creaturae.Haec inqua uera do= cendiratio eft,non uticp pingere,fed praedicare euan^ geliuomni creaturae. Quid quod Abakukin 2.cap. diferte dicit,VÃ¦qui dicit ligno,euigila,amp; lapidiinfen

fibili, excitare : ipfene doceret t Ecce opertus eft auro amp;nbsp;argento,amp; non eft ullus fpiritus in co: dominus au tem in templo fando fuo.In idolo, ait, nullus eft fpiris tus, nulla uita, motus nullus:illÃ»dnedocerct t Quali dicat,nihil ftultius cogitari poteft, quam quodquida aiuntidola amp;nbsp;inanimatas piduras docere. Verus au. tem dodor deuseft inmedio templi fui, in corde fidea lis hominisdocens illa quÃ¦ utilia amp;nbsp;Ã¦terna funt.Huic iunge illud Pauli,Quid couenit templo dei cum GmU lachrisÃtuos edis templum deiuiuetis. Viuentis in^ quam in uobis amp;nbsp;operantis. Quorfum ergo opus erit monitoribusac dodoribusidolisrAt$huic teftimo' nio propheticoamp;apoftolico plano amp;nbsp;aperto plus trfa buo fidei quam omnibus omnium Gregoriorum amp;nbsp;Damaicenorum gloffis.Quidquodomnes prophetat unooreomnes clamantIdolaeHc uana amp;mendaciaf Atauanitate etmendacijs quis obfecrododrinam uc ritatisexpedetf

gorium tria potiffimuuidetur nobis proponi. Primum, quod quodpidu etiam priusannotarecoeperam,Imagines acpiduras ra/ton fit non eÃe proponendasad cultum.Quod fi proponant fcriptwa turad cultum,omnimodoeffe reclamandum.Quareà¥¤ Uicorum. ergononreclamantqui non nefciuntquid prÃ¦cepe^

2 rit Gregorius,Guident interim quid faciatin templis Chriftianorum uulgus tVerumauaritia amp;nbsp;compen. dium quodex idololatria non line fraude amp;nbsp;facrilegio capitur excÃ¦cauitomnes.Secundum quod proponis tur illudeft,quodtanto animiÃ¦ftu Serenum interrow: gat,Dic frater a quo faamp;umfacerdote auditu eft quod tu FeciflirQuodnper facerdotes intelligit fandos dei homines,diuinos,fpphctas,amp; uiros apoftolicos,quan tamà¥¤

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXIX. Iâ tam deusbone turba diducere liceret fi neceffe eHetf Verum omnibus altjs prÃ¦teritis fandum Epiphania SalaminÃ¦ Cypriepiscopum nominamus,qui ide om^ nino fecitquod Serenum feciffe damnat Gregorius. Fuit is Epiphanius facerdos dei,epicopus orthodoa Xus, amp;nbsp;ab omnibus catholicis epifcopis in primis a S. Hieronymo fummo habitus in pretio. Hic palam dia XitChrifti amp;nbsp;fandorum imagines in eccleha Chrifti contra religionemnoftram, amp;nbsp;contra authoritate feri pturarum,amp; in maximum populi deioffendiculu pro ftitui.Necid quidem femcl dixifle amp;nbsp;feripiiilefatis cl^ fecredidit,fedinuentas abftulitatq; difeerpfit.Dequa tefatis diximusin cap,14. Reftat ergo nunc tertium illud difeutiendum,An pidura feripturÃ¦ loco data fÃ®t Laicis.Etquamuis per initia huius capitis fatis,bpi= nor,euidenter earn refutauerimus fententiam,attamÃ« ne quidnouiattulifre,autiniuria affeciffe uidear uel Damafcenum,quieiufdem fententiÃ¦ fuit,uel Grego. Hum magnum,opponamnunciftis ueterem illum amp;nbsp;hudatiffimum Athanafium magnum, utex huius iu= dicioÃ¦quus Ledordijudicetquam uere ille dixerit pi duram fandorum feripturam effe Laicorum. Atha-

inquit,amp; qutapudeoseruditidicuntur, cum urgeri Ã nobis coeperint,non negant hominum amp;nbsp;mutoru ani malium formas at^effigies effe, qui apudeos uidena tur dij:uerumhancafferunt rationem,iccirco fe illas imagines fingere, utper eas fibideus refpondeat amp;nbsp;re Ueleturmonpoffe eniminuifibilem aliter nofre,quam ideft ccre perhuiufmodifignaactelctas. Alq fapientiora Ins6lt; manus altiora fe dicere arbitrantes, aiunt, ideo haec fingiatty myfficas formariUt per ea cÅleftes inuocentur amp;nbsp;appareant ^ initide:

DE ORIG. CVLTVS DIVORVM angeliatep uirtutes, Ã¼c^apparentes uerÃ¢ illis deiindi, nuent notionem, ESSE ENIM ea hominibvs VELVTI LiTERAS,quÃ¦ relegentes poffint per ea, quÃ¦ ex illis infinuatur coeleftium fpirituum reuelatio hem amp;nbsp;deiintelligentiam confequi.Ita quidem illi per quam fane fabulofe, neq; enim rationabiliter dicunt. Haec haamp;enus Athanafius de Gentium fententia: cui fi iam componas Gregorij fententiam, eandem omnfo no dices. Hic enim,Quodlegentibus fcriptura eft, in, quit, hoc idiotis pictura prÃ¦ftat cernentibus. HÃ¦ue^ ro,Effe,aiunt,ea hominibus ueluti literas, amp;c. Quid uero de his iudicat Athanahus cFabuIofc id amp;nbsp;hnera tionedici. Imo copiosus illa refutans fubdit, Namut eos percontemur fub indicio ueritatis, Dicant quaefo, quo paamp;oper hÃ¦cautrefpondeat aut nofcitur deus. Vtrumper circumpofitam illismateriam,an per indU dam materiÃ¦ formamtNam liquide ob materia, quÃ¦ iam formÃ¦neceffitas,utno prius etiam quam ifta fins gerentur, per omnem prorfus materiam apparuerit deusrFruÃªra uero templa queepifti fabricati funt, ins eludentes intrinfecus unum nel lapidem uel lignÃ»aut quamlibet auri particulam,cum hifee fubftantijs terra omnis plena fit.PorrÃ³ fi fuperdufia effigies apparitio nis diuinÃ¦ cauffa eft,quidiam auro cÃ¦tera^ materia opus eft, ac non magis per ipfa uera animalia,quord formÃ¦ fimulachra funt,deusreuelatur CNam clarius profeÃ©lodei gloria , iuxta eorum rationem innotefee# ret,f( potius per animata rationabilia amp;nbsp;irrationabilia quaminanimata amp;nbsp;immobilia manifeftaret. Quibus in rebus maximam impietatem in perniciem fuam operantur.HaÃ¢cnus Athanafrf uerba recenfui, quÃ¦ tametfidida fint in Gentes fui fÃ¦culi,aptari tame poterunt

ET SIMVLACH . ERRONEA. CAP, XXIX. 1^^ poteruntin noftros queep, quiGentilifmum in imagi nibus reducunt.Et quidin noftris piduris ac imagini bus unitur prÃ¦ter materiam amp;nbsp;formai Quod ii dicas. Formam materiÃ¦ inditam fignificare ac docere, Age (ut nihil ex AthanaO jargumentis repetamus fatis ali= as euidentibus)explices nobis licebit dolum an indo^a amp;um doceantimagines ac pidurÃ¦rlndodÃ»fanÃªeru= dire non poffunt,nifi pone habeant interpretem. Ne. feietenim imperitus quid reprÃ¦fentetur ftatua uirgi= nis matris aut crucifixidomini,Dodusuero fibi mini meopus putat,utÃ¨parietibus difcat,quodÃ«uerbo dei certo didicit. Quid quod maxima religionis noftrÃ¦ myOeria nullis exprimipoiTunt coloribusCNaredem ptionis uim,futurÃ¦ uitÃ¦ gloriam, imitationem uirtua tum,obedientiam uerbi,quo penicillo exprimes obfe. crorPlaceatergo nobis uerus dodor fpiritus fandus, qui uerbo amp;nbsp;facramentis fuos erudire uoluit:perquÃ¦ nobis omnia palam amp;nbsp;aperte tradipofrunt,amp;Ã pedo= refpiritu dei non uacuo,percipi. Quod h poll illa cm nino uifibilia quaedam quibus operum dei admoneas risgt;cupis,attolle oculos ad ipfamet dei opera, Simula^ chra amp;nbsp;imagines imitameta amp;nbsp;reru umbrae funt, Con uertamur ergo ad ueritatem potius contemplandam. Simulachraafimulandonomen indepta funt, Vnde inhÃ¦c uerba colligit Ladantius libjnftitut, 2,cap,19, Quicquid Hmulatur id falfum fit neceffecft: nec po= teil: unquam ueri nomen accipere , quod ueritatem fucolimitatione mentitur. Si autem omnis imitatio non res potiffimum feria , fed quafi ludus ac iocus eft, noreligio in Gmulachris fed minus religionis eft, PrÃ¦ ferendum eft igitur uerum omnibus falfis. Calcanda terrena ut coeleftia cofequamur. Tantum ille. Quod

finihiluerieftinimagine,dodrina autem noftra liera effe debet:fi nihil religionis eft in fimulachris , dodris na autem ad religionem pertinet, quis porro dixerit ideo ferendaelle idola ut rerum geftarumadmoneas mur amp;nbsp;in ueritatis dodrina per illa erudiamur^ Anfex co nbsp;Ceremonialem aiunt effe legem latam contra imas

traidola gines Exodilo Quod quide facile dicitur,no eadem ccrcmo=^ero facilitate probatur. De etymo uocabuli Ceremo nia uariaruntauthores.Certum tamen eft illud Ã Gen 3 tibus ad nos efTe translatu, Thomas Aquinas in pris ma fecundae quÃ¦ft,99,arr,j,refertfuifre quofdam qui exiftimarint Ceremonias efTe didas quafi dona Ceres ris,Nam Cererem frugum deam amp;nbsp;primitus ex frugis bus deo oblatumeffe,unde demum illa uoxomnicui tui dei aptata uideatur, Aulus Gellius in 4,cap.9. CeÂ« remonias didas putat a carendo:qucm fortaffis fequU tus Aurei.Augun,lib, retrad. xcap, 37. ceremonias didas credidit,qualicaremonias, eo quodobferuan. tes,careant qs rebus quibus abftincnt. Et quanquaffl horum fententiam non damne, ucrifimilior tarnen eo rum efTe uidetur qui uocabuli originem deducunt' Caereteciuitate ThufeiÃ¦, NamStrabo lib.de Situors bis^. teftis eft CÃ¦rites capta urbe Roma,redeuntes Gallos Ãamp; fpolqsonuRos amp;nbsp;fuddle in agro Sabino 81 fpolqs exonerate: praeterea eos qui ad fe Romacaptaà¥¤ fugerant benigne excepiffe Ãmul^ Ã¦ternum ignem facerdotes^ Veftales fummo protexiffe ftudio , Hic autem apparetRomanosin eiusbeneficij memoriam uoluiffe ut omnis diuinus cultus a Caerete uocaretur Ceremonia. Atep ita conftatamp; Gellium in to. cap.ifr ufurpafTe Ceremonias p legibus infritutis ac ritibus| traditis de religione,Haec de uocis origine;iam de ufu cius|

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXIX. 1^7 eius dicemus, quid per ceremonias legales intcHigcnzt dum uideatur. Apparet legemceremonialem prÃ¦feri ptionem effede cultu dei ritibusfyecclefiafticis amp;nbsp;de obferuationibus externis , reprÃ¦fentantibus intÃ©rim aliquid,pro loco amp;nbsp;tempore,certo alicui hominum ge neri amp;nbsp;ad certum tempus tradita. Qualis eftprÃ¦feri ptiode Tabernaculo amp;nbsp;rjs quÃ¦ erant in tabernaculo, defacerdotio,de facrificijs amp;nbsp;quÃ¦ his cognata uidcn= tur,de ferijs,deablutionibus,pollutionibus, amp;nbsp;ciborii deleamp;u,utde non uefeenda carne fuilla,amp; quÃ¦ huius generis quam plurima in lege reperiuntur. Aliter de lege ceremonialinemo Canus docuit. Quod fi adum^ bratio illa difplicetaduerfarijs,age proferant meliore. Videamus nos interim an idola fub legem ueniantee remomalem.Si fimulachra inter ccremonialia nume= rantur,profccÃ¯ouelad cultum dei amp;nbsp;ritum ecclefiafti cum pertinebunt,uel inter illas obferuationes exter, has recenfentur quÃ¦ aliquid fpecie fua reprÃ¦fentani, Uel prÃ¦ceptumipfum de idolis traditu eftludÃ¦is tan. turn, necamplius quam ad tempora correamp;onis, ad quÃ¦ etiam alia ccremonialia confiÃ¢teffe tradita. CÃ¦. terum palam a cultu dei amp;nbsp;minifterio ccclefiaftico,tan quam herilegia repelluntur idola,hadenus ergo ce. temonialia non funt.Iam lex de no faciendis, adoran. dis ac colendis idolis,neq; ad certum tempus alligari poteft, neq; folis ludÃ¦is data uideri: nequit ergo elle ceremonialis. Nam confiÃ¢t omnes Ã deo dodos non tantum in populo eledo, fed inter Gentes quot^ ante latam legem feriptam horruifie idola, nimirum quod eum horroreconcepifTentex uoluntate dei, quamip= fis deus in corda ipforumuelapoftolo telle inferipfc rat.PofTem idipfum pluribus manifeftum facere argu

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM mentis,nifiquÃ¦dam huius amp;nbsp;quantum fatis eft attigif femincap.S.amp;io, ProphetÃ¦ uero apertiffime legem de idolis adecclefiam ufeÃ prorogant,imo illam in hac maxime ualituram prÃ¦dicÃ»t. Nam ut de alijs nihildfa cam,nonne Ifaias aperte inxcap.Exaltabit,inquit,in die illa dominus folus et idola penitus conterentur.Et Zacharias in i^.cap.fic texatur, Eteritin dieilla dicit dominus exercituum,exterminabo nomina idolorÃ¼ de terra, amp;nbsp;non memorabuntur ultya.Proindelexido lorum locum habet fuum amp;nbsp;in nouo teftamento. PrX terea non obfeurum eft quid fancitum fit in Confilio Hierofolymitano, in quo conucnerant presbyteried clehÃ¦ amp;apoholi domini. Neep obfeurum amp;nbsp;illudet quod idololatriam infectantur omnes omniÃ» apofto' lorum literÃ¦,non ad ludÃ¦os modo, fed ad nouÃ¼ illum dei populum ad Gentes feriptÃ¦. Neep uero amp;nbsp;uerbo^ rum Origenis fumus obliti, quibus manifeftiffimeats teftatus eft ChriHianos ueteres caruiffeidolis. Defini mus ergoinre ufqueadeo manifefia tergiuerfari, nUa gaii amp;nbsp;in apertam ueritatis lucem nebulas offundere errorum.Lex illa contra idola Ã deo lata fimplex eftamp; perpetua, Agnouit hoc ipfum amp;nbsp;Aurei. Auguft. quI epift.adlanuariu de ritibusecclenÃ¦,quÃ¦ ordine ng? eftjnter omnia illa decem prÃ¦cepta,ait, folu ibi quod defabbato politum eftfigurate obferuandum intelligi tur.CÃ¦tera tame ibiprÃ¦cepta proprie ficut prÃ¦cepta funt , fine ulla figurata Ggnificatione obferuamus. Nam amp;nbsp;idola non coleremanifefte didicimus, amp;nbsp;non inuanum accipere nomen domini dei noftri,amp;honoa rare patrem amp;nbsp;matrem,amp; non moechari, non occide^ re,non furari,non falfum teflimoni u dicere, non con# cupifeere ullamrem proximi;non figurate aliud prÃ¦.

ÃT'SIMVLACH. ERRONEA. CAP . XXIX. 138 tendunt,amp;|myftice aliudÃgnificant, fed Gcobferuanx turut Tonant, Obferuare tarnen diem fabbati non ad literam iubemur fecundum otium ab opere corpora. [i,ficut obferuantludÃ¦i, Etipfa eorÃ» obferuatio quia ita prÃ¦cepta eft, nifi aliamquandafpiritualÃ« requiem Ã¼gnificet,ridenda indicatur. Et reliqua. No eft igitur quodquifquam pofthac idola cenfeat numeradaeffe inter Indifferentia, Indifferens eft quod neep bonum neep malum eft : fine enim feceris fine non feceris nec iuCtitiam habebis nec iniuftitiam. Sic enim amp;nbsp;Hiero, nymusinepift,adAuguft, indifferentia finiuit. Quis Uero non intelligatid quod (impliciter lege dei prohi. betur,ne fcilicet fiat autadhibeatur ad cultum, nequa quam poffe dici indifferensfSienim fiat, indubie ma.

Quoniam autem quidam exiPtimarunt praeceptu Dediuiflo illud quod contra idola pronunciatum eft,nihilperti= quot;fDecolo neread Chriftianos, ideo prÃ¦terierÃ»tid in Decalogo, g'* amp;nbsp;ultimum pofterioris tabulÃ¦ pr^ceptum diiTecuerut induo:cumfatis conftetunum modo amp;nbsp;fimplex cfTe, Prohibet enim in genere Concupifeentiam, Deinde fpecies fiue partes fubijeit, explicans quid prohibeat deus concupifccre,uxorem,opes,Ã¦des,feruos, ancil. hs,denicp amp;nbsp;iumenta ac pecora proximi tui,breuiter, omneid quod poffidet,pximus tuus. Ex illa uero enu meratione partiumifti fecerunt decimu prÃ¦ceptum, ipfa re palam reclamante,Ne$tamen adeo propter di udionem prÃ¦ceptorum decertandum effe putarem, fihaediuifione fua non explofiffentlegem fecundam tabular primÃ¦ latam cotra idola. Nam uel apicem aut fotaelegeacuerbis dei transferre aut auferre deniep, nephas et Hagitium ede uidetur longe fceledidimum,

ConfiÃ¢t autem Decalogus proprio dei ore pronutiÂ« ciatu in concione populi Izraelitici,amp; digito deipros prio exaratu efTe in tabulis lapideis.Teftatur hoc Mos fes Deut, cap,4,8c y. Equidem non fidei modo uiolas tÃ¦,fed lÃ¦fÃ¦ maieftatis accufatur amp;nbsp;capite pleamp;tur, quifquis epublicis regum inftrumentis uel uerbu exs punxerit, autinconfefTu magiftratus principum lites ras legens fententiam aliquam prÃ¦terierit feiens. Pro inde credendumeft illos in diuinam maieftatem gras uiffimeatrociffime^ peccare 86 magni in fe dei iram concitare,quicunep fcientes hoc dei facrofandÃ» prÃ¦^ ceptum uelnegligunt, uel praetereuntes in obliuionÃ© hominumabducunt. Non ignoroquid fuper haere difputarit Magifter in fententijs lib,^, diftin.4o, Nec ignoro 86Aurei, Auguftinum quÃ¦ftio, in Exodii71, numerate triaprÃ¦cepta primÃ¦tabulÃ¦,feptem fecund dÃ¦,fed idem non praeterit, non omittit,non diflimulat fecundum,Nam hoe primiexplicationem efTe credit Praetereanon adeo magnam caufTam habetquamiÃ illa diuifione fequitur,utno poffit eius fedio diffimm lari,Nam propter trinitatis myfteriÃ» pro quatuor tria numeratreum tarnen illud ex alijs locispoffit demons flrarieuidentius, Vt ergo ingenue fatear plus probaÃ daeftfuperior fedlio quÃ¦ primÃ¦ tabulÃ¦ quatuor,fes cundÃ¦ fex partitur prÃ§cepta. Placuitea partitio amp;pri marijs in religione noftra uiris Origeni 86Ambrofio, Auguftiniin fide praeceptori. Nam Origenes Homes lia quae in Exodii reliqua eft 8, Haec omnia (intelligit autem primum 86fecundum prÃ¦ceptÃ»)fimul, inquit, nonnulli putant unum edemadatum,Quodfi ita pm tetur,non complebitur decem numerus mandatorii. Et ubiiam erit Decalogi ueritastSed neo modo diris

ET SIMVLACH, ERR0N EA. CAP; XXFX. 139 maturquo amp;nbsp;nos m fuperiori pronunciatione diftin# ximus,integer decem mandatorum numerus appare bitjEHergo primum mandatum, Non erunttibi Dij alij praeter me.Secundum uero,Nonfacies tibiidolu, neep ullam nmilitudinem,amp;c.HÃ§c Origenes,Ambro fins pari modo partitur in Commentaries fuis fuper 6, cap.epift. ad Ephcfios,amp; lofeplius Antiquitatu lib,6, cap.^. QuÃ¦ cum ita habeantnihil mirum quod boni amp;do(2i uiri clamitant diaboli fraude faamp;ii haamp;enus quodpraeceptumillud, quo omnibus hominibus, amp;nbsp;temporibusidololatria prohibeturnegledu cft. Sena firn enim ex hominu pedoribus elapfum uigore fuu amdit.Eteo quidem hodieres deuenit utpleri$pute= mus illud ad Chrihianos nihil pertineretunde mirum non eft Chriftianorum templa oppleta obduda^efe fatuis amp;nbsp;nepharijs piduris. Sed uincet ueritas,quÃ¦ pronunciat, Verbum domini manet in Ã¦ternum. Et iterum, Prius perierit coelum amp;nbsp;terra quam iota una autapex ceciderit de lege domini..

Veteribus ideo non licuit,inquiunt,ullam deo po: .imagines nereimaginem,quod ab ipfis deus non fit udus in fpe ChriÃi. cie humana, nunc autem cum incarnatumeffe coftet 4 licere maxime ligna amp;nbsp;deo amp;nbsp;diuis ponere. Ad prima partem primum refpondeo. Veteres deo pofuiffe fia gnum, id quod ii,cap,copiofedemonftrauimus:ueru difplicuitid domino, ergone nunc quidem fiponatur placebit:cumfit faxum immobilem deus ueritatis,amp;^ non Protheus aut Vertumnus quifpiam.Deinde dici mus populum Israelis non uidifTe ullam deifpeciem, fed additur in Horeb cum daretur lex,ne uidelicetexi ftimarentad tradendamlegem aut percipiendaquic^ quam conferre imagines, de quo fuperius quÃ¦da an^

DE ORIG. CVLTVS DIVORVM notaufmus:fed confiÃ¢t nihilominus fpecies humanas deum quodamodo adumbrantes, amp;nbsp;MofÃ¯ amp;nbsp;reliquis prophetiseffe obieras. De Mofe extat locus Exo,â amp;34 De Kaia apertiffimus eft in cap. 6, amp;nbsp;ut de alqs nihil comemorcm,nÃ³nne Danielis 7 palam legimus, Videns uidiin uiOonenoamp;urna, amp;nbsp;ecce cÃ¼ nubibus coeli ceu filius hominis ueniebat, amp;nbsp;ufq; ad antiquum dierum pertingebat, amp;nbsp;adduxerunteum anteconfpe dumeius. Interim uero nullus ueterum prophetari! aut fandoru ullam ponebat uel patri uel filio ftatuam, nemo illos humana fpecie uel effigiauit uel pinxit. Nec obhabathic aliud quam claritas amp;nbsp;religio man# dati diuini,Nulla ergo religio,nulla fides deIncarna# tione filq deiiubet aut fuadetidolum Chrifto ponere. Neque uero ipfedominus lefus haccauffa carnem af# fumpfit humanam,utlegem folueret,amp; pidoribus aC ftatuarijs exemplar aut experimentum exhiberet ar# tis fuÃ¦,fed ut pignus effet gratiÃ¦ Ã¦ternify foederis ac coniundionis deiatÃ§p hominum, amp;nbsp;ut haberet quod pro nobis in pretium redemptionis offerret, denicp ut palam demonftraret quid homines fperaremus Ideo enim refurrexit amp;nbsp;in coelos afcendit, utilluc amp;nbsp;noftra corpora aliquando transferendacrederemus Ia quan to ipfum corpus umbra prÃ¦ftabilius eft,tanto iphires antecellit lignum rei, At non profuitnobis caro Chri# fti in terris fuperftes poftabfolutum redemptionis my fterium: minus ergo proderunt corporis Chrifti ima# gines ac lineÃ¦ umbratiles. Quod diuinam Chrifti na# turam attinet patri per omnia coequalis amp;nbsp;cofubhan# tialis eft.CÃ¦terum Ifaias in 40,cap. Omnes gentes,in quitfunt quafi nihilum coram eo, amp;nbsp;reputantur com paratione eius minus Ã¿ nihil, ecquod nihilominus,

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXIX. 140 eft. Cui ergo affimilabitis eum,autqua fimilitudine exprimetis eumtErgo quÃ¦ fabulantur aduerfarij de Abagaro,Veronica,Luca amp;nbsp;Nicodemo,non recipi, à¥¤thus neÃ§ ulla refponfione dignamur. Nam pugnant cum religionenofra amp;nbsp;cum omnibus fcriptyris diuix nis Non tacuifTent fcd uel uerbo iftaru rerum memi# niffent euangeliOÃ¦ qui tanta diligentia res multo ufe libres profequuti funt.Defcripferuntpriuatorum ho# minum legationes ad ChriÃu, regum fane non tacuiG fent,Defimbria amp;nbsp;attain fimbriÃ¦ diligenter tradide, runt quÃ¦authore dominoeuenerÃ¢t,de fudario amp;nbsp;nul tu illo mirifico quomodouerifimile eft filere adeopoa tuiffe tLucas profeffioneautcoditione fuit medicus, id quod aHeruitPaulus,n6pilor. Pilor forte dilus eftob euidetiam ftili. Quemadmodum enim pilotes j nbsp;nbsp;rcs quaslibet olim geftas perinde ac fi iam iam geran,

|tur coloribusexprimuntamp; oculis fubqciunt, ita hifto 1 nbsp;nbsp;ria propter energiapilura uidcri poteft. Etcum nuk

lusinter euangelicÃ¦ hiftoriÃ¦ fcriptores Virginis ma= tris uirtutes amp;nbsp;gloriam copiosus amp;nbsp;diligentius Luca -hiftorico defcripferit, inde fortacis ortu uidetur quod quidam dixerunt Lucam pinxiffe uirginem matrem. Dicere folebat Simonides, quemadmodumtraditum eftapud PIutarchum,pi1uram poÃ«ma effe tacens, amp;nbsp;poÃ«maloquentem piluram, QuÃ¦ autem;circumfe# runt de Berythana cruce, cuius author Nicodemus, teftis amp;nbsp;fcriptor S.Athanahus fuerit, amp;nbsp;fabula fabulo fiora funt,amp;titulo authorem mentiuntur, id quod no obefÃ¦ naris Lelor facile fubodorabitur, Imo quidire dignius amp;nbsp;turpe magis eft, quam tantis authoribus tam ineptas ctomnifale carÃ«tes nenias ac gerras afcri beretSed quid totuerbis dilputamus de imagine Chri

Sdnamp;liÃi- di,eum nulla pofTit melior amp;nbsp;magis genuinafigurari, mus Cbri=quam quÃ¦ fpiritus fanamp;i artificio expreta eftliterit fli uukus. euangelicisrNullus Apelles fic effingit penicillo linia.

menta figuramfy corporis, utinorationecuiufepreluI cet imago mentis, prÃ¦fertim in Chrifto,quicum effet fumma(implicitas ueritas^,nihil omnino poterat ef, fe diffimilitudinis inter archetypum diuini pedoris et inde dudamimaginem fermonis. Vt,nihil patri fimis lius quam filius patris uerbum,ex intimoillius corde nbsp;nbsp;i'' 4)manans,ita Chrifto nihil fimilius quam Chrifti uer. 1à¥¤ bum de pedoris illius fandiffimi adytis redditum. Bt' hancimagine nemo miratur,nemo adorat, nemoocu' lis pqs colluftrat,nemo animo ampleditur, omnes lar! uas nefeio quas 81lemures, hoc eflineptiffimas Claris; dipiduras,ne micam quidem Chriftihabetes autexs primentes, fufpicimus amp;nbsp;ueneramur,utnon immeris' to pro dignitate expendens infaniam noltram excias' maret cum Lucretio,' O ftultas hominum mentes o pedora caeca.' 5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quod autem adijeiunt, legem non prohibuiffeo.i' mnis generis fignamonnegamus Necp enim aliaim* à¥¤lt; pugnamus quam quÃ¦ prodantad cultum,autquÃ¦in nbsp;nbsp;à¥¤I qslocis (eruantur in quibus futuri cultus periculum' Aeneus ed.Aeneus ferpens typus fuit Chriftidomini,id quodI fcrpens. ipfedominus tradidit apud Ioanne,dicens:SicutMos!

fes exaltauitferpentem in deferto, ita oportetexaltari filium hominis,utomnis qui creditin eum non pereat' fed habeatuitam Ã¦ternam.Etper initia quidemfÃ¦cusI lo Mods amp;nbsp;quorudam ludicufortaffis imperio nemolt; adorabat ferpente, nemo colebat, nemo ponebatfers' pentiincenfum, fed progreffu temporis typicu iftud' tignum fuperditioneutentiuuenitin abufum,Quod nbsp;nbsp;nbsp;'

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP, XXIX. 141 cum uidiffet rex luda fandiffimus Ezechias,non mfe fit prophetas qui admonerent populum ferpentemÃ Mofe no in huncfinem eredum elle ut coleretur, fed uteffet memoraculum,amp; proptcrea non adorandum efre,feruandum tarnen, abufum modo tollendum:fcd niiAis miniftris ferpÃ«tem deiecit, excidit amp;nbsp;cremauit: nihil moratus q, uetus effet obferuatio, quod feptina gentis propemodÃ» annis amp;nbsp;amplius duraHet,^ quod plurimiante eum reges fuiffent fandi amp;nbsp;fapientes qui diffimularant ac tolerauerant. Et laudem hinc maxi, mam a deo amp;nbsp;apudoÃ«s bonos indeptus legitur* Idem ergo faciat 86magiftratusnoftriomnibus imaginibus adquas cultumexercuit populus, licet ab initionon fuerintinhitutÃ¦ ad cultum,fcd ad memoriam retinen darn ac refricandam. nbsp;nbsp;lam 86 Solomon boues,leo. nes 86 uolucrum fpecies no ideo in templum induxit

Minarum admoneret,uel ut fimplices ac Laicos doce. tet,fcdutornaretuafa minifterqtunde ad ornatum fa. (Ãa funtnon ad cultum. Faciamus ergo 86nos in tem. plis noftris ad ornatum,Ad quÃ¦ftum 86 lucrum dice, tetis G uerum diceretis.At uero ornatum longe alium poftulant Chriftianorum templa : de quo dixi in cap.

11. Efto autem quod Cherubim propitiatorio arcÃ¦ Cherubim impofiti angelorum fuerint fpecies , id quid faciet pro idololatria autpro co quod idola doceant, cum non le gatur illis ullus exhibituseffe cultus , cum confletar. cam non expofitam fuiffe populo , fed in adyta reclus famrNephas enim erat illam prophanis cotueriobtu. tibus. Id quod uidere licet Numeri4. 86 2,Paralip.$ btCherubim non erant aliud quam figna prÃ¦fentiÃ¦ dei, amp;nbsp;peculiare quoddam dei inftitutÃ». At nemo hic

DE ORIG. CVLTVS DIV0RVM ignoratpeculiaria dei inftituta legibus uniuerfalibus non prÃ¦iudicare. Erigebat aram Helias in Carmelo contra dei legem fcriptam,nontame peccabat: erexci runt pari modo amp;nbsp;alq quidam : fed uniuerfalem intea rim ex his Fadis contralegem Deute.i2,nemocolligea bat.Na propter certa priuilegia amp;nbsp;difpenfatioes quaf dam diuinitus conceffas non diffoluitur lex uniuerfa^ lis.Similis ratio eft etiam in Titulis,quos amp;nbsp;lofue amp;nbsp;Samuel erexere non contra deilegem, fed pro prÃ¼fens tium rerum,temporum ac perfonarum qualitatcjnte rea uero perftat immota amp;nbsp;perpetuo fuum uigorÃ« re= tinens lex illa dei uniuerfalis prohibens omnibus ho# minibus ne idola faciant ad cultum, amp;nbsp;fi fada fuerint ne quis colataut adoret,

6 nbsp;nbsp;nbsp;Mirum uero qua fronte audeant dicere idola,ideft idoUnon imagines in nouo teftameto non effe prohibitas, cum fontfriÃ palam non uno in loco reuincantur mendacq. Confit amp;j,fcdfd latur Paulus ad Roman,i,amp;i.Corinth.5,et 10,Petrus forum deo quocp 1. Petri 4.amp;Ioannes 1.Ioan.5, Verum iftaloca rum)imu=omnia deprauantes uno^uerbo eludentes aiunt,fcri pturas amp;nbsp;apoftoloru teftimonia prohibuiffe idola non imagines,id eft,falfos deos nonrimulachra dei aefan# dorum. Euincemus ergo planis feripturarÃ» teftimOs nijs idolum non fignificare aliud quam fimulachruin, amp;nbsp;proinde imagines dei amp;nbsp;hominum toties prohibit tas effe ad cultu,quoties prohibita conftat idola, Pfal. ii4.can{t,ppheta,^02 oro^Y^ quod omnes interpre tes uerterunt, Idola ipforum argentum. Nam^yy fi' gnificatfigurauit fiue formauit,utC3yyuoearehee^ at formas amp;nbsp;fimilitudines. Lxx,uerterunt Ta'amp;eÃo/ta Twp Â£0vwpamp;f),(/f/o/),id quod Hieronymus uertit, Simula# chra gentium argentum. Quid quod ipfa prophetÃ¦ fententia

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXIX. 141 fententia non uerba duntaxateuincuntquod perido. Unon intellexit deos falfos,fed imagines deorum pa. ratas opera artificumtNam idola eorum funtargen. turn,inquit,atfalfus deus non eft argentum fedimagi natio falfa ucleius que colimus fpiritus. Addit, Opus manuum hominutquo quid poterat dici planiusfIma gines enim fiunt per manus artificum.PrÃ¦terea fequi tur,Os habent amp;nbsp;non loquunt, oculos amp;nbsp;non uident: qux non pofTuntnif i de imaginibus exponi,prÃ¦fer= tim cum fequatur,Similes illis fiant qui faciat ea. lam amp;nbsp;Hierony.in quÃ¦ftionibus fiueTradit.Hebraicis in Genefim fuper illud, Et furata eft Rahel idolaquot;patris fui,) Vbi nue idola,inquit,legimus,in Hebrxo U'^^ feriptum eft,quÃ¦ Aquila 8J.oflt;pconoda, id eft figuras uel imagines interpretatur, Hocipfum ide traditplenius inepiftolaquada ad Marcella. Etquid pluribus opus eÃ»t Scriptura imagines appellatwVo^ Exodi20. Iu. dicum^.Ã¼fvi Gene. 31,amp; C^xy Pfal*114.Ea uoca. bula omnia reddiderunt Lxx.interpretes per unica UocemWQAc/j,cam autem ubiq;uertit S, Hierony. fia mulachrum.IdemiHud Ioannis,i.Ioan,5.TuwapuÃamp;a namp;auTou^aziro Twp^/cAujAq/j, uertit. Filioli, cuftodite uos Ã Omulachris.Et Tcrtullianus fcriptor uetuftiffimus amp;nbsp;UtriufeplinguÃ¦ peritiffimus in lib. de Corona militis, fcribit,Altius Ioannes,Filioli,inquit,cuftodite uos ab idolismo iam ab idololatria qualiab officio,fed ab ido lis,id eft,ab ipfa effigie deorum.IndignÃ» enim ut ima. go dei uiui, imago idoli amp;nbsp;mortui fiat. Rurfus Hiero. nymusComment.lib inlfaiam 11, in illud prophetÃ¦, Tues folus deus omnium regnorum,illorum dq non funt dij,fed opera manuum hominum lignum amp;lapi des,Audaderflnquit, dominum deprecatur amp;nbsp;fblum

deum afTerit effeufuentem.Per quÃ¦inteHigimus idcÂ« la imaginesmortuoriÃ¯. Conflatergo idolon aliud non Idolum er effe quam imagine uel fimulachru. At fimulachrum, fimute ne hoc quoep ignores,La(2atiusÃ hmulando deriuat, chrum. 1ibJnftitut.2.capj9.EtPIinius Iib,34,cap 4.RomÃ¦, inquit,fadum fimulachrum ex Ã¦re Cereri primum re perioex peculio Sp Caffif, quem regnÃ» affedantem pater ipfius interemerat. Transit amp;adqs ad homini ftatuas atep imagines multis modis.Antiqui pingebat eas bitumine, quo magis mirum eflplacuiffe auro ina tegere,Ex quibus uerbis claret liquido quid fignificet fimulachrum. Neceft utrideas Plinijuerba adduda efle in cauffa religionis. Nam cum deufu expropries tate linguÃ¦ concertatio incidit, non potefl lis illadecis di melius ^ per uctuftifhmoslinguÃ¦ authores. Ver^ ut donemus Plinij authoritatem in prÃ¦fentiarÃ» niliil ualerc,quis e Pontificqs Erafmi Rotero.iudicium fus per hac re damnabit, cuius lucubratione in teftamens tum nouumipfe Pontifex Leo x.tanto elogio celebra uitatepeomendauit/Atis in 8,cap, prioris ad Corin. thios feribens, ait, Thomas Aquinas adducit nouam differentiam inter Idolum amp;nbsp;Simulachrum, quod Sis mulachrumOteffidlum ad fimilitudinem alicuiusid naturalis,Idolum contra, utinquit, fi corpori humas no addatur caputequinu, QuÃ¦ diflindio uera fit nec ne,iudicentalq,mihiLexico quod Catholicon inferis bitur non indigna uidetur. Certe Ambrofius nullum nouitdiferimeinter idolum amp;nbsp;fimulachrum, nec ego ullum uideo,nifi quod fimulachrumeft uox Latina, Ã fimulando diÃ¢a: IdolonGrÃ¦ca ab hcÃog fpecies,quod fpeciem amp;nbsp;imaginem inanem prÃ¦ feferat, quum abc: fit ueritas,VndequÃ¦nos fpedra uocamus GrÃ¦ci uo cant

ETStMVLACH . ERRONEA. CAP. XXIX. 14; cant'amp;Ã§AoXa. Claret autem ex hifce Erafmianis uerbis quÃ¦ Ã»t uis amp;nbsp;ngnificatio,qufs ufus utriufcÃ uocabuli.

I Addemus his SenecÃ¦ quaedam ex S.epift.lib. ad Luci hum ex epift.59.ut fingula huius negotq perfpicatius uideantur. Is ergo uenuRedeferibÃ«s quid Idos fit per oppontumuocabulum Idea,Piamp;or, inquit, cum red. dere Vergilium coloribus uelletipfumintuebat, idea erat Vergili)facies futurioperis exeplar,ex hacquod artifex trahit amp;nbsp;operi fuoimpofuit Wog eft. Quid in. terÃtquÃ¦ris halterum exemplar eft, alterum forma ab exemplarifumpta amp;nbsp;operi importa. Alteram artifex imitatur,alteram facit. Habet aliquam faciem ftatua, hÃ¦c eft idos: habet aliquam faciem exemplar ipfum quodintuens opifex ftatuam figurauit, hÃ¦c idea eft, Etiamnum aliam defideras diftinftionem tides in ope te eft,idea extra opus,ncc tarnen extra opus eft, fed amp;nbsp;anteopus.Sic Seneca.Proinde cumidolum deriuetur ab idos,idolum certe aliud non eft quamimitamentÃ» amp;nbsp;fpecies quam formauit opifex ad ideam, id eft ad fh

à¥¤ militudinem amp;nbsp;imitatione eius deiaut diuiquem fta# tira aut pidurareprÃ¦fentare uoluit. Idea ergo uel de. Us uel diuus erif,idolum figura Ã deo uel diuo fumptÃ¦ amp;nbsp;operi per artificemimpofita.Vnderediffime reddi derunt hancuocem Idolum qui expofueruntper Gcr manica Bilder uel GÃ¶Ãen, Nam monuimus in cap, ii.. Deum Germanis G0ttappellari,imitamentu uero dei

1 abHradio uel deduditio uocabulÃ³ GÃÃ.QuanquÃ¤ no hege alicubiidos poni pro idea,fignÃ» pro re fignata, Id eft figuramdei proipfo deo:fed inde non fequitur ptouoceIdolum reponendum effein apoftolicis lite, risuocabulum deiuel falibrum deorum. Nam expli. canduseUlocus per metonymiam non corrupendus.

per nominis tranfpofttfonem. EthÃ¦c hadenus de eo quodidolum fignificet fimulachrum,fpeciem ab exs emplari aliquo tradam,fine imitamentum, deiuel dii, ui fimilitudinem amp;nbsp;figuram,unde iam fponte confer quiturapoftolos toties imitamenta amp;nbsp;fimulachra pro Iiibuifre,quoties idola prohibuerunt. Quod aduerfa# , nbsp;nbsp;rq obijciuntgt;Sed idola falforum deorum,non ueri dei

autfandorum prohibuerunt,Ao70dUax/aeft.Scriptura enim abfolute damnatidololatriam. PrÃ¦terea confiÃ¢t Gentes uero deo pofuiffe idola. Neep noftra quiequz differuntÃ Gentium idolis, id quod per confequentia aperte demonftrabimus,

Qudwrd^ Nunceniad illudquoep refpbdemus quod aiunt, tioncm in Chriftianos aliamfequi rationem in lignis quam Gen

tes.Nam hÃ¦,inquiunt, adorarunt amp;coluerÃ»tlapides lendisfa 81ligna : nos autÃ« nec colimus nec adoramus lapides qiuntur amp;nbsp;ligna,fed eos magis qui nobis reprÃ¦fentantur per il Ghquot;w er 'a.Verum Auguftinus Enarratio.in Pfal.i13^. Viden#

tur(inquit,de Gentibus loquens)purgatioris cfferelfa gionis qui dicunt,Simulachrum non colo, fed per effi 7 giem corporalem eius rei fignum intueor quam coleÂ«

re debeo.HÃ¦c de GentiÃ» fententia dixit Auguftinus, Confentit pariafy tradit Lactantius i.inftit.lib.i.cap, dicens,Nonipfa,inquiunt Gentes , timemus, fed eos ad quorum imaginem fida amp;nbsp;quoru nominibus con^^ fecratafunt. Vides opinor Gentes paulo prudetiores non adorate uel kgnu uel lapides : uides Gentes hoC ipfum obtendiffe quod hodie Ã noftris obteditur. Ean demergo rationem fequuntur in lignis amp;nbsp;Gentes amp;nbsp;Chriftiani.Interim uero negari no potefta rudioribus apud Gentes fupplicatu effe Ratuis : fed nuquid idem amp;Ã fimplicioribus Chriftianis fadu uidimusflllis au# tem

ET SIMVLACH . ERRONEA, CAP. XXIX. 144 tem qui adhuc reclamant,toile Virginis matris,ApOa ftolorum,martyrum,AnnÃ¦, Vuolphgangi, autalters tius cuiuipiam diuiimaginem eloco illo in quo haamp;C:. nus inuifebatur a peregrinantibus, amp;nbsp;locum defertu cane peius amp;nbsp;angueoderunt:priufquam uero tollere tur,illum fupra quam dici poteft amarunt amp;nbsp;exorna= runt,undeliquido claret ftupidos Hmulachro effe du= Gos.Quid quod pleriq; uelimus nolimus imagines amp;nbsp;adorauimus amp;nbsp;coluimus.Nam hoc quod fecimus, amp;nbsp;illud quod uel hodie apudhmulachra fit, manifefte e^ Uincit imagines Ã nobis amp;nbsp;adoratas efle amp;cultas. Infa nis nunc,fcio,fed audime paululum, amp;nbsp;Puerum non dixero,damnato Colendi uerbum late patet,ceu mo^ Coleret huiin cap.y.Danielin n.cap.Deum,inquit, quem ne (cieruntpatres eius coletauro et argento,Colit itaque quirem quamcolendam fufeepit auro amp;nbsp;argento ac rebus preciofis ornat.i.Paralip.19.cap,legitur, Coma pletus eftcultus domus domini: ubiper cultum intela fexitritum ceremonialem amp;omne miniherium eccle Gafticum externum. Colit ergo imagines quifquis in= fertinlocum confecratum religioni, qui eis affigitin. cendit^ cereos,qui illis oblationes , facrificia amp;nbsp;ana. themata dedicat atq; fanamp;ificat, lam cum luce meri# diana clarius fit, ifta omnia exhibita effe amp;nbsp;uel hodie exhiberi fimulachris paffim in templis Chriftianorum proflantibus , nonerubefcamocclamare toti mundo idola autnimagines appellare malis,a Chriftianis amp;nbsp;culta effe hactenus amp;nbsp;etiamnum coli. nbsp;nbsp;Porro Ado^ Adorare,

rare fignificatno tantum deo affixum deditum^effe corde amp;nbsp;animo, fed genuAedere procumbere, incli= nare amp;nbsp;nudare caput, Legis enim Genefis 13^, cap,Sur rexitAbraham amp;nbsp;adorauitpopulum terrae,filios uide

licetHeth.Rurfus GeneOs $non femel dicitur delÃ Â« cob,uxoribus amp;nbsp;liberis fuis,quod adorarint Efau Et 3,lib.Regum cap,i,legitur de propheta Nathan, NÃ¤Â« than regem Dauidadorarat pronus in terram,In quiÂ« bus locis omnibusadorare fignificat inclinare, d'cum bere amp;nbsp;caputnudare honoris gratia, Ergo cum proÂ« ftrauerimus noftracorpora ante idola, cum uel hodie incuruemur ante ipfa amp;nbsp;nudemus capita, quis negaÂ« bit ifta adorari Ã nobistAtqui dominus dixerat. Non adorabis ea neq; coles,Rurfus cum propheta dicit, Si mulachra eorum funt argentum amp;nbsp;aurum,opus maÂ« nuum hominu, Oseft eis et no loquuntur, oculi funt eis amp;nbsp;non uident. Aures habent amp;nbsp;no audiunt, nares habent amp;nbsp;noolfaciunt,Manus habent amp;nbsp;non palpaty pedes habent amp;nonambulant, ne^loquunt pergut tur fuumtdicant nobis quÃ§fo idolorudefenfores,quid noftra differant Ã Gentiu idolis,Si diffimiliafunt,opor tet fane noftra non effe opus manuumhominum, imo loqui pofrc,uidere,audire,olfacere, palpare, ambulaÂ« re amp;nbsp;uocem formare in gutturefuo,HÃ¦c autem fineÂ« queunt,interim uerooshabent,oculos, aures, nares, manus Bipedes,fi funt opus manuum hominumpaÂ« ratu e materia corruptibili et terrena,fimilia funt Chri ftianorum amp;nbsp;Gentium idola.

quomodo tes adoraffe lignum amp;lapide,undeidquocp colliqueÂ« dicantur fcat parierrore implicitos Chriftianos adorare lignÃ¼ lignumer amp;nbsp;lapidem, Oftendimus autem paulo fuperius GenÂ« Iapides ad tes quÃ¦ paulo uidebanturemunamp;iorielle iudicio, no oraffe. coluiffe rimulachra,ideft ligna amp;nbsp;lapides , fed eos maÂ« gis quorum nomine proflabanthmulachra. Hos parÂ« tim in coelis ede amp;proindecoelites, partim uero in ter ris agere

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXIX. 145 ris agere atty ideo inferos appellabant: inuenerunt amp;nbsp;medioxumos,Verum cum hiomnes reuera nd effent dijjfed daemonibus mancipati homines adeo^ amp;nbsp;dxa mones iph, autnuda quaedam hominum nomina,ua:^ his e fabulis nata,ipfa idola uanitates amp;nbsp;mendacia,fed amp;nbsp;dzmonia dici coeperat,nimirum quoduel damna, torum nebulonumuelrerum non eximentium amp;nbsp;in. ftinamp;udiaboliparataeffentfigna. Et cu hanc ob rem conflaretidola aliudiam non elle quam lignum, lapi, dem uelmetallum, Ezechias deos Affyrioru lapides amp;nbsp;ligna appellat, amp;nbsp;fcriptura non femel dicit Gentes ipfas ligna amp;nbsp;lapides adorare ac colcre,Nam delufi fal faimaginatione nihil aliud habebant in idolis quam Iapidem 86lignum. Quod enim illa exiftimabathgna effeabfentium,fallebantur. Nam abfentes illif^iperi Uelinferiueletiam medioxumidq quos fibijplisima, ginabantur amp;nbsp;idolis reprÃ¦fentare uolebant,uelnon Uixerantunquam,autfiuixcrant aliquando,attamen Uuncnon erant dtj fed dÃ¦monum focq. Iccirco uana Colebant figna,lapidem fcilicet,Ã¦s amp;nbsp;lignum. Neque aliud hodie colunt noflriimaginu admiratores. Nam Omulachra eorum uel Deum ipfum uel diuosreprÃ¦. fentant.Atqui feriptum^ehjCui hmilcm facietis deum aut quam imaginem ponetis eir Etrurfus, Deus efl fpiritus.Cum uero inuifibilis nulla re uifibilireprefen taripoffit, confequcns eft fignafiue imagines dei ua. nitates amp;nbsp;mendacia effe,cum quod contra ueritatem amp;nbsp;legem:dei creda flant, tum quod deum inuifibia fcmomnino reprÃ¦fentare non polTunt, Sed amp;illan= gna mendacia funtquÃ¦ diuis ac beatis fpiritibus con. fecrantur. Nam etfi eos nobis reprÃ¦fentent qui olim uixerunt amp;nbsp;qui nunc cumfummo Deo Ã¦temÃ» in cÅ#

Gentes quomodo dicuntur diabolum coluijjc.

Iis uiuunt,mcndacia tarne iccirco fimt, quia patronos atep tutelares nobis deos referunt,deinde reuera non ita referuntut fuerant.Proinde neaduerfariorum qui dem idola aliud funt quam lapis amp;nbsp;lignum uanitas amp;nbsp;mendacium.Nam idnon eft quodreprÃ¦fentare debe bant.Etfienim deus fÃ®t, huiufmodi tamen non eft ne^ dum lapidifimilis aut ligno: etfi diuiÃ»nt amp;apuddeff uiuant,patroni tamen amp;nbsp;aduocati non funt, cuius rd gratia confecrantur ab illis.

Venimus amp;nbsp;ad illud quod dicunt Gentes immo^ laffe dÃ¦monqs fe uero facrificare diuis. Adducut pro confirmatione huius apoftolum ex i.ad Corinth,cap lo.CÃ¦terum Gentes dijs fuis,ut dijs,non utdÃ¦monijs immolarunt, neep agnouiffent autanimo aequo tulil^ fentfiquis dixiffet ipfos litare non dqs fed daemonas, 'Aperta funt huius rei teftimonia in literis Gentilium amp;nbsp;quaedam in cap,8. Apoftolus aute facrificia eorum non Ã¦ftimauit ex erronea ipforum opinione intention mÃ©ue,fedex ipfa ueritate ac lege diuina,ad quam anfe mi offerentium componi debebant, Saul rex Israelis non malo immolabat animo,ueruntamen propheta Samuel facrificium illud bona quidem, utuocant, in^ tentione,inftitutum,fed non pio fecundum uerbudd animocompoÃtum, amp;nbsp;cum magia amp;nbsp;cum idololatria comparareaudet:cumtamenrex nulliidolo nulli deo peregrino fed deo Israelis immolare Patuerit, Napro pheta dei facrificium non ex opinione facrificantis %$ ftimauit, fed ex reputatione eius dei qui alibi uetat fa^ cere quod finguli s bonumuidetur, prÃ¦cipitfy, id fes quamur 86 faciamus tantum, quod ipfe nobis prÃ¦ce# pit, amp;nbsp;eo quidem modo faciamus ficutipfe prÃ¦cepit, Namalibiquocp propheta clamat infpiratus Ã domi#

ETSrMVLAeH. ÃRR0NEa: CAP.quot; XXIX. 146 no,Qui facrificat bouem,quan qui occidit hominem^ quiimmolatbouem quafi qui iugulat canÃ«,amp;c.Cauf= fam addit?Nam amp;nbsp;ipfi elegeruntnias iftorÃ¼.Quorum obfecrorGentium quÃ¦ quod Gbibonum uidetur ope fantur,legem deinon curant NiGergo aduerfarij pro barint ritum illum fuum colendidiuos ac idola ex deo effe in fcripturis traditÃ»,copulabuntur Gentibus,quÃ§ licet negarent fe dÃ¦monqs immolare,fcriptura tarnen diftride contra ipfos pronuncians contrariu definit.

Porro non displicet quod aiuntlege alienoriÃ¯ dco= Alieniamp;j tuimagines ut alienos deos prohiberi, Pofterior enim er idoU lex ducitur ex priore. Etidola turn demum formant:: eorum,. tirr amp;nbsp;ponuntur exterius, eu in animo prius interius $ deiideam nobis concepimus. Hic autem uideant ad# Uerfarq ne addeinomenimpingant. Deus reuera om neid dicitur, quod amamus amp;nbsp;cuiinnitimur. Et alie# /hus deus en,quicquid nobis extra deu eligimus quod metuamus diligamusue,aut cui fidamus ac feruia. mus. Neq;enim obfcurum cftquodapoftolus Paulus Uentrem appellauitDeum,amp;auaritiam idololatriam, hmergo quifquis iuxta prÃ¦ceptum primum Deum ÃerÃ» pro deofuo habet amp;nbsp;agnofeit, is intelligit Deum illum uere fummum,Ã¦ternum,optimum,maximum, inuifibilem,incomprehenfibilem, amp;nbsp;per omnia prÃ¦# fentemelTe, atepideo fummum credit elle ludibrium him tantam imagine aliqua uifibili putrida^ exprime teuelle. Rurfus qui uni Deo nero totus adhÃ¦ret, ab uno omnia poftulat, ad unum in omnibus neceffitati# bus accurrit, diuos aut creaturas ullas minimefufpi# cit,Ã¿s non fidit,nec deum alienuin corde fuo fibicon. cipit,ergo nulli diuo aut deo tutelari ullam imaginem fabricat, Itacp fit ut homo fidelis deo abfq; fimulachro

feruiat, amp;nbsp;deo quidem foli. Rurfus claret fimulachra uel deo ipGuel dims pofita, apertiffimacfTe animicor ruptiamp;prauis opinionibus infodi argumenta, HÃ¦c enim produnt aut indigna te de tanta maieftate cogiÃ taregt;quiomnia monente uiuentem^in fecula reprÂ£ fentare conaris immobili trunco fpeciem mortalis ho# minis prÃ¦ fc ferentc:autnon foli te totum omnia dan. ti adhÃ¦rere,folÃ» colere,folicp feruire, qui nefcioquos rum tibiimagines paras, ante quas cereos incendas, preceris,culcum^diuinum exerceas. ImaginisAddunt,fortaffis ex Bafilio,fi rede citat DamafeC honor nus, Imaginis honorem transferri ad exemplaris ho, transfer, norem. Exemplar autem id effe credunt quod nos ex tur ad ex= Seneca appellauimus ideam,ipfumdeum aut diuum; hoVquot; quifigniheatur imagine. Addantnlibet 8Cillud, Pre^ 'ces apud fimulachra amp;nbsp;ad imagines fufas,non dirigi 9 ad materiam uifibilem,fedad eum qui cum fit in prÃ¦#, fentiinuifibilis habeat tarnen hic fignum uifibile,CÃ¦d terum refutauit illas nugasLadantius Firmianus an# te annos mille ducentos,Nam lib,Inftitut,ad Conftan tinÃ»2,cap,2, fie feribit, Cum exteri animates pronis corporibus in humum fpedent quia rationem ac fapi entiam non acceperunt, nobis autem Ratus redus, fublimis uultus,ab artifice deo datus Rt, apparetiftas religiones deorÃ© non efle rationis humanae, quia cur# uantcoelefte animal ad uenerada terrena,Pares enim noder ille unus amp;nbsp;folus cum fingeret hominem,ideft animalintelligens amp;nbsp;rationis capax, eum uero ex hu# mo fubleuauit amp;nbsp;ad contemplationem fui artificis ere xit.Quod optimeingeniofus poeta dgnauit, Pronageum fpedentanimalia caetera terram, Os homini fublimededitcoelum$uidere

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAR XXIX. 14.7 Iuffit,amp; credos ad fydera tollere uultus.

Hincuti$ avGpQt^op Graeci appellarunt, quod furfum fpedet, IpH ergo fibi renunciant fecp hominumnoa mine abdicant, qui no furfum afpiciunt fed deorfum; nifi forte idipfum quodredi fumus One cauiTa homfe ni attributu putant. Spedare nos coelum deus uoluit, utiq;nofruftra Nam ÃCaues amp;nbsp;ex mutis peneomnia coelum uident:fed nobis proprie datum eft coelumrfe gidis ac ftantibus uidere, utreligione ibi quÃ¦ramus, utdeum cuius fedes illa eft,queoculis non poffumus animo cotcmplemur:quodprofedo non facit,qui Ã¦s aut lapidequÃ¦funtterraueneratur. Etincap.x. Ideo timetis,ait,quod eos in coelo effe arbitramini,Cur igfe tur oculos in coelum non attollitisrCur ad parietes amp;nbsp;ligna amp;nbsp;lapides potiffimum quam illo fpcdatis ubi eG fecreditisrHÃ¦comnia Ladantius in Gentes perora. Uit, quÃ¦ fi quis nominibus mutatis adhibeat et noftro tum figmentis,intelligetidolorum nullum omnino u. fum efle Chriftianis,nec honoris nominedignum clle qui contra naturam conditionccp hominis amp;nbsp;religio, hem ueram non fine contumelia diuorum diuis aut etiam ipfi deo impendi uidetur.Vbiinterim non igno to quid mihi obicduri fint antagonifta?, La dantium aueteribus erroris cfle notatum. Id quod non nefeio: fedaddo La dantium propter oppugnata fimulachra nunquam Ã ueteribus fuiffe damnatu, Inftitutionum libriapud catholicos amp;nbsp;optimos quofq; uiros, praefer. Authori-Itim fex priores,optimeaudierunt femper. Teftem hic tds tartan habeo S, Hierony, qui in epiftola ad Pammachium tÃ¿. ac Oceanum de erroribus Origenisfic fcribit,Ladan tins in libris fuis amp;nbsp;maxime in epiftolis ad Demetria. num fpiritus fandi negatfubftantia,eterroreludaico

diciteum uelad patrem referriuel ad filium:amp;fandfa ftcationem utriufq;perfonÃ¦fub eius nominedemons ftrari . Quis mihi interdicere poted, ne legam InditUd tionum eius libros,quibus contra Gentes feripOt for= tiffime,quia fuperior fententia deteftanda efltCeiTent ergo ferpentum uenenati frbili ac calumniae maligno^ rum hominum. Retinuithadenus fuam gloria inecÂ« elefia ChriftiLaamp;antius,licetin quibufdam cum alijs uiris fanetis errauerit. Quem enim dabis ex patribus fandisqui non alicubierrarit^ Ideone explodenda c^ runtquÃ¦ bene dixeruntt'

duris aut imaginibus; Alloqui neceffe effet eos qui fpiritu coeperut,carne confumari.Quodad facramen ta attinet,agnofeimus ea effe inftituta a domino et uer baeffe uihbilia addita audibilibus: rurfus certo nouis mus idolaadomino publica amp;nbsp;aperta lege lata prollig bita,aliud non effe niOuanitates amp;nbsp;mendacia,imo in-digniffimum effe rem deo abominabilem facrofandis dei facramentis conferre. Abeant ergo quo digni funt cum illa inepta fua collatione.

Eifere' Rede uero dicitur,idola eijciÃ«da elle Ã¨pedoribus, idol4ex Verum quifquis illa femel cieceritÃ¨pedore,in oculis pcftorc. non feret,ld quodexcmpla probat optimorumlzrae^

quot; lis principum,Nam hi non tantum inftituerunt prÃ¦-dicationem propheticam contra idola, fed gladio ulto re fecurifyuaftatrice eundaexciderÃ»t. Vitulus in deÂ£ ferto eredus reprÃ¦fentabat Deum Israelis , id quod , Mofes non ignorauit. Hie tarnen non diu difputauit de ufu 8-abufu imaginum,de tolleda imagine ex ani^ mo,de fcandalo infirmorum, de communiomniu con fcnfu,nonfcparat aurum,no diftribuit fingulis quod inidolum

ET SIMVLACH, ERRONEA. CAP. XXIX. 14^ in idolumcontulerant, fed protinus atepin caftra ue:x ntt arreptum idolum deceit , Conterit at$ conculcat: ipfum denied religionis authorem Aaronem acerbic ma increpatione caftigat amp;nbsp;profcindit.Ita enim refert nobis hiftoria facra, Fadumeftcum appropinquaffet ad caftra Mofes uiddletcp tutulum amp;nbsp;choros, excan^ duitfacies eius, amp;nbsp;proijciens de manu fua tabulas ad radicem montis, arripuit uitulum quem fecerant,amp; proqciens in ignem contriuit eum in puluerÃ«,amp;fpar^ fit in aquam,deditfy bibendum Israeli, Et dixit ad Aa tonem, Quid fecit tibi populus ille quod induxifti fu-pcr eum tam grande peccatumf ^Rurfus legimus Iu dicum capite io,Etdixeruntflij Izracl ad dominum, Peccauimus,quoniam deferuimus deum noftrum,amp; coluimusBaalim,age tunobifeum quicquid bonum fueritin oculis tuis,tantu eripe nos in die hac. Ex quia bus uerbis colligimus quod pÅnituerunt IzraelitÃ¦ quodidola expedorarunt amp;nbsp;deo fefe fubdideruntin fide amp;nbsp;obedientia. Et quamuis hÃ¦c de eis tradantur, fubiungit tarnen nihilominus,Abftulerunt uero deos alienos de medio fui,amp; feruierunt domino. Quifquis ergo idola ferio eijeit ex corde,ide tollitipfa etiam ex Oculis. Qui uero difficulter ipfa finit remoneriab ocii bs,apertum de fe argumentum prÃ¦bet, quod ipfa ex animo nondum contemnit, adeofyamp; Deo ueroirn^ perfecto corde feruit. Dicemus de his forte plura in capite 32,

Chriftus in euangelio,Egofum ucritas, inquit, amp;nbsp;Cofuetu^ nonego fum confuetudo. Proinde nulla confuetudo do cccte= quantumuis antiqua amp;nbsp;recepta quicquam contra uc. jitatem poteft, Etecclefia Chriftipalloris folius uoce'Æ audit, alienorum non agnofeit. Fuit olim celebris amp;

magna Izraelitarum ectleÃ»a. Fuerunt in hac uiriex^ cellentes,illuftres, fandi,doamp;i,ipfe quo(pmiraculoru patrator,fapiens ille amp;nbsp;eloquens Aaron, Fuere in hac Eleazar,Ithamar,Hur,Phinees amp;nbsp;multi alij omni eru ditionis genereomatiffimiuiri, fenes amp;nbsp;multo rerum ufu peritiflÃ¯mi. Quid quod uniuerfa hÃ¦c ecclcGa in qua erantfexcenta armatorum millia uoto concordi uitulum conflatilem recepitfNam nemo fe foedo illi confilio oppofuit:fed nunquid ideo placebatopus dos mino,quod fadum conflaretab uniuerfaliecclefia, IL (entio fuo approbantibus id fandis amp;nbsp;dodis uiris, amp;nbsp;confentiente in hoc palam iuuante^ beato patre Aa^ rone fImo dominus ad Mofen, Vade, ait, defcende, Corrupit populus tuus, nimirum foedus : recefferunt cito de uia(apoftatx certe fadi)quamprxcepieis,tra^ dito decalogo. Feceruntenim fibi uitulum coflatilem amp;nbsp;adoraueruntipfum,En foedifragos amp;nbsp;apoflatas ap pellat os domini dodos 86fandos illos uiros,ecclefia deniq; Israelis uniucrfale. Igitur cum uelhodieidem dei praeceptum uigeat praecipiens clare,NÃ´ facies ido Ium,non adorabis necpcoles, nihil contra nos proba# bunt qui obijeiunt EccleÃ¼Ã¦ confuetudinem,imo pecÂ« caruntin legem dei amp;nbsp;ecclefiam quicunepidola indu# xeruntin templa Chriftianorum.

Confutatio quorundam confiliorum,et dororum ido la in tcplis Chriftianorum defendetium. Ca. XXX.,

Coi^tid nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Onfilqs Papiflicis omibus opponimus Con

pro imdgi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;filium Apoftolicumquod uocantHierofoly

quot;tÃ¶us tÃ«^^^mitanum, cuius mentio fit Ado,15, Nam in 13 hoc,Vifum eft,inquiunt apoftoli amp;nbsp;feniorcs eedefiÃ¦, fpiritui fando amp;nbsp;nobisutabftineatis ab idolothytis fi# ueab

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXX. 149 Ue ab inquinamentis Rmulachrorumtqua quidem in Uoce complexifunthaud dubiequicquid iimulachris connexumeft.Quod autem inquinamentum fimula= chrorum dixere,allufum apparctadilludDcut,7.[do Iumeft abominatio deitui;quafi^fpurcitiam detefta. beris amp;nbsp;uelut inquinamentum amp;nbsp;fordes abominatio^ his habebis.Quia anathemaeft. HÃ¦c autem ut manis feftimma funtfaaperftabuntimmota quicquid tandÃ« inconOlijs fuis definierint nouatores epifcopi. Certe fynodus Nicena congregata HirÃ¦nes reginÃ¦ opera palam impium amp;nbsp;feripturis adirerfum dogma totiec# defiÃ¦ obtrufit,HÃ¦c enim dicit decretiperiocheefe, Nam deus eft quod imago docet, fed nbndeus ipfa. Hanc uidÃ©as,fed mente colas,quod cernis in ipfa.

Licet imago non fitDeus ipfa,inquiunt,eft tarnen Cofutatto deus hoeipfum quod docetimago:nc$ipfa quidem Synodi Ni fed id quod cernis in imagine colendum eft, Miretur autem aliquis an patres illi inopia iudietj laborarmt, an cum rationeinfanierint, an toti ecclefiÃ¦ tanquam lufeiofÃ¦ uoluerintad plenum oculos oblinere procaci tcr^ illudere. Ego mihi plane perfuadeo completum dTe in illis patribus quod fui uerbi contemptoribus hi fec uerbis apud prophetam dominus minatur, Facite Uofmetipfos ftupidos et obftupefeitetebrq funt amp;nbsp;non Ã uino,commoti funtamp;nonaficera. Quoniam oppe. tuituos dominus fpiritu foporis 8C obftruxit oculos ueftros:quin amp;nbsp;prophetas amp;nbsp;pr^cipuos ueflros uiden tes operuit. Quis enim unquam uel paululum in lite# tis fandis ueffatus dixit Deum ideffequod docet imaDdukdga go: amp;nbsp;illud colendum fpiritu quod cernitur in ipfaC Prohpudor.Namquid poftmateriaamp; formam aliud Uidesinimagine;'Formareferthomine: ergone deus

in fimilitudinÃ«hominis corruptibilis membra habete Cur ergodanatifunt hÃ¦refeos AnthropomorphitÃ¦Ã§' Materia autemuel aurum eft uel argentum, lapis aut lignum,non raro amp;nbsp;lutum:quis uero dixerit deum Os milem effe luto,lapidi,ligno autmetallot Igitquomo^ do deus eft quodimago docettRurfus ficolendumeft mente,quod uideturin imagine,ergo terrenu aliquid colendumerit. Nihil enim aliudinimagine uidemus quam quod terrenum amp;corruptibile eft. Ex his paua culis liquido clarethomines cÃ¦cos turpiter impegifle et contra ucram dei religionem deicpimmenfam maie datem definijffe, D,Paulus qualiex diametro contra illos ueniens clamat,Genus ergo cum fimus dei, non debemus exiftimare auro aut argento aut lapidi arte fculpto,amp;inuento hominis numeneffe fimile. An no pugnantiftainter fe,Deusnon eftOmilis auro uel ara gento uel ullo hominisinuento: amp;nbsp;Deuseft quod ima go docet rNecp uero in fcripturasduntaxat peccaret diuinasgt;fedeoru quo$obliti funt,quÃ¦ ante ipfos feriÂ« pferunt patres fandi,Athanafius enimaduerfus Gen tes,Certe fi corporeaomnino fpecie,ait, Deum effc ar bitrantur uentrernep illi amp;nbsp;manus ac pedes, ceruiceg amp;nbsp;pedus amp;nbsp;genitalia humano more membra circum dare non uerentur, uide ad quÃ¦ impietatis prorupta illorum mens deuoluta eft, quÃ¦ talia de Deo cogitare no metuit,Sequeturenim neceffario utalia quoq cor poreÃ¦ imbecillitatis pati dicatur, fi circuferibaturho# minuminftar uarietate membroru,ut fcindipoffitac diuidi, amp;rurfusex toto interire. AtquihÃ¦camp;huiuÃ» modi in deum non cadere quis tam dÃ¦mens quinui^ deatrSuntenim terrenorum corporu propria, Deus cnim incorporeus eft amp;nbsp;incorruptibilis Â»immortalis, Â«ternus.

ET SIMVLACH . ERRONEA, CAP. XXX. l$o Ã¦temus,nullius^ omnino indigeris, HÃ¦c autem amp;nbsp;corruptibilia funt amp;nbsp;corporum lineamÃ«ta,quÃ¦ amp;nbsp;hu# mana ope atty arteopus habet, Nam fÃ¦penumero eer niraus ea cum fuerintuetufta renouari,amp;que uelÃ¦ui diuturnitas uel pluuia uel animal quodlibet forte uio. Iauit,ea denuo fingi. EtquÃ¦ fequuntur, Euidentiora prope tradiditLaamp;antius,lib,enim Inftititu, i,cap, 2, ait, Poft^ deus ille prÃ¦fto effe ccepit, iam fimulachro eius opus non eft. QuÃ¦ro enim fi quis imagine homi= nis peregre conftituti contepletur fÃ¦pius ut ex ea fo:, latium capiat abfentis, num idem fanus effe uideatur fieo reuerfb attyprÃ¦fente in contemplanda imagine perfcueret,ea^ potius quam ipGus hominis afpeÃ©lu fruiuelitrMinime,pfe(Ã¯o. Etenim hominis imago ne^x ceffaria tum uidetur,cum proculabeft,fuperuacua fu tura cum prÃ¦fto eft, Dei autem, cuius fpiritus acnu# men ubiep diffufum abeffe nunquam poteft, femper utiq;imago fuperuacua cft,Quibus uerbis quid pote= tatobfccro in patrum iftorum decretum uiuidius uel excogitarirldÃ«author iftis non diffimilia fubiungÃ«s, ait,Sed uerenturnc omnis eorum religio inanis fit amp;nbsp;UacuaÃ¢nihil in prÃ¦fenti uideantquod adoret,amp; ideo (imulachra conftituunt, quÃ¦ quia mortuorn funtima gines,nmilia mortuis funt : omni enim fenfu carent. Dei auteminÃ¦ternum uiuentis uiuum amp;nbsp;fenfibile de à¥¤betefefimulachrum. Quodfi Ã Gmilitudine id nomÃ« accepit,quomodopoffunt ifta Hmulachra deo hmilia |indicari,quÃ¦ nihil fentiunt nee mouenturfItaq; bmu lachrum dci non illud cft quod digitis hominis amp;nbsp;la^ pideaut Ã¦re,aliÃ¢ue materia fabricatur,fed ipfe homo, quonia amp;nbsp;fentit amp;nbsp;mouetur amp;nbsp;multas magnasep alt;9io nes habet. Et reliquaquÃ¦in hancfententiaqudm plu.

rima fequuntur. Nam per integrÃ» caput morofophos illos acerrime inferatur. Neceft quod aduerfarq fta* tum adeo transferat addiuos. Nam quodad piduras amp;nbsp;ftatuas dei attinet palam deprchenfi funt in errore Dirorum nephario.Iam quodad diuorumimagines attinet,Di imagines, cantquÃ¦fo imagines fandorum,animarumncan cor porum imagines funt tAnimaequia incorporeÃ¦ funt fimulachris expriminon poffunt . Secundumhas aus tem credimus illas uiuerein coelis beatas apuddomiÂ® num : corporahumi in fpe refurredionis computre. fcere.Ergo corporalineis corporalibus reprÃ§fentatis? Hic uero qui fitutnon niagis uiua (pedetiscolatis^ corpora, quam corporumcomputrefeentiuumbrasf Igitumeintelligitis hominesineptiffimi, quod nhmU lachra fentire amp;nbsp;moueri poffent,ultro opifices fuos adoratura fore,aquibus funtexpolita:quÃ¦ nih fic fuif fent formata,manfiffent haud dubie autincultus aut horridus lapis aut materia informis amp;nbsp;rudis, Homo igiturilloruquafi parens putanduseft, per cuiusmai nus nata funt,per quem fpeciem,figuram,pulchritUe dinemhaberecoeperunt; Etideomelior eft qui fecit^ illa qua? fada funt. Et tarnen fadorem ipfum nemo fu fpicin Rede ergo Seneca in libris Moralibusin Gens tes dixit,quod et in noftris hÃ§ret,Simulachra deorum uenerantur,illis fupplicantgenu pofito,illaadorant; illis per totum affident diem autaftant, illis ftipem iaÂ« ciunt, uidimas caedunt, amp;cumhÃ¦c tantoperefufpiÂ« ciant, fabros qui illa fecere contemnunt,Illi idÃ©miran tur , expendunt amp;nbsp;pleno ore prÃ¦dicant in piduris amp;nbsp;imaginibus opificum artem,interim opificium deineÂ« gligunt. Paucienim pulchritudinem rerum indaga, mus amp;prodignitate extollimus pr^conia conditoris: ineptijs

ETSIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXX. Ifl ineptqs humanis contemplandis occupamur, cum di Uina prouidentia plus artis amp;nbsp;fapientiÃ§ udin minima formica uel in flofculo agri exiguouel in folio arboris herbÃ¦^ minimoexhibueritconfpiciendum ac expen dendum liominibus, quam reperire in omnium pido rum ac ftatuariorumomnibuspiduris ac fiatuis artis fuÃ¦nobiliffimis experimentis,liceat.Et tarnen no pu# det ineptos illos patresrelegare fimpliciores ad caco# graphiam amp;nbsp;ineptias hominum.Crcdantergo Confi, lijs illis quibus uolupeeRoberrare,impingeret cade re:quifapiuntcredut feripturis atq; ideo Confilia iOa infanijfTe dicunt Pofterioracnim Romanenlia Nice# no nihilo fueruntmeliora,utinanoineptioraquo^.

In illis autem Confilijs omnibus damnata eft,.in. Hxrefis quiunt,iconomachiahÃ¦refeos. Nunc enim haeream imaginu. Uocant audaces ac temerari ;quod inecclefia Chriftf 14 hadenusut orthodoxumcR habitum.Equidecatholi cum amp;nbsp;orthodoxumnon effe non poteft quod Ãª lege dei petitum,abapoftolis ctapoRolicis obferuatum,ex fcripturisfanfris defendituratep traditur. Ifti uero in confilijs illis fuis definieruntquod eu lege dei pugnat, quodhe^ab apoftolisnc$abapoftolicis uiris obfer. natumeft,,nc( ^ullis feripturis oftendi probarlue po. nftnpfi ergouiderint quo fpiritu autquÃ¢m orthodo. Xeimaginum ufum obtruferintecclefiÃ¦ dei, Augufti nusin Catalogo HÃ¦refeon,SedÃ¦ CarpocratianÃ¦fuif fe traditur,inquit,focia quÃ¦dÃ m Marcellina,quÃ¦ cc^ kbat imagines lefu amp;nbsp;Pauli, amp;nbsp;Homeri amp;nbsp;Pythago. 'Ã¦adorandoincenfum^ ponendo. Quid dicenthic aduerfarij tMarcellina poniturin HÃ¦refeon catalogo quod fociafuit Carpocratis amp;nbsp;imagines lefu amp;nbsp;Pauli poetarum amp;philofophorum principes coluit, Vos apgt;

DE ORIG. CVLTVSDIVORVM pellatis nos liÃ¦reticos quod imagines lefu amp;nbsp;fandoÂ« rum oppugnamusatepcum omnibus Catholicis amp;nbsp;or thodoxis docemus illas no elfe adorandas,id eft nullÃ¼ eis cultus genus exhibendum,nullum incenfum illis ponendum. Ladantius quoq; nullam exiftimauitibi religionem effe,ubicuncp proftarent fimulachra : nos fubuerforesreligionis dicimur, quia religionis uerÃ¦ pedem fubuertere fatagimus. Verba Ladantq Ã¼quis requirathÃ¦c funt,Nihil poteft hominemaius elle, niÂ« Ã»quod fueritfupra hominem. Deus autem maioreH homine,fupra ergo no infra eft: nec inimapofitus fed in fummaregionequÃ¦rendus eft. Quare non eft duÂ« bium^QVIN RELIGIO NVLLA SIT VBICVNÂ« QVE SIMVLACHRVM EST. Nam fi rcligio exdi uinis rebus eft, diuiniautÃ« nihil eft nifi in cÅleftibus rebus,caret ergo religione fimulachra. Quia nihil poÂ« teftefecÅledein ca re quÃ¦fit ex terra. Ex lib, Inftib 2.cap,19. Hine diligentiflime cauit fibi prifea ilia amp;nbsp;apoftolica ecclefia ab imaginibus,Nam poffumus ud ex Aelio Lampridio fcriptore Ethnico demonftrare primitiuÃ¤ eeelefiam prorfus abhorruide ab omnibus imaginibus,Hiftoricus enimille in uita Imp,Alexan# driSeucri,Capitolium,inquit, feptimo die cum in urÂ« be effet,afeendit, templa frequetauit, CHRIST 0 tem plum facere uoluit,eum^inter deos reciperetquod et Adrianus cogitaffe fertur,qui templa in omnibus ciÂ« uitatibus fine fimulachris iuÃerat fieri: quÃ¦ hodie icÂ« circo,quia non habentnumina,dicÃ»tur Adriani:quÃ¦ ille ad hoc parade dicebatur,fed prohibituseft ab his qui confulentes facra repererantomnes Chriftianos futuros,fi id optato eueniffet, amp;nbsp;omnia templa defeÂ« reda. Hadenus Lampridius, manifefteteftatus eum

ETSIMVLACH. ER RON EA. CAP. XXX. ifl morem Chriftianis fuifTe ut in domibus fuis et templis nulla fimulachra haberet,Tale faturus Seuerus erat, amp;nbsp;iam Adrianus paffim extruxerat,utdataoccafione hoc commodius ritum Chriftianum inducere poffet, niÃ¼dÃ¦monia diuerfum fuafiffent, fcilicetfimulachra in templis erigenda ne fua interiret religio. Quod Ã Ethnici hominis teftimonium refpuuntaduerfarij, au diant Erafmum Rote.in Catcchefi fua Cate. 6. aperte inhÃ¦c uerba teftantem,Vfque ad Ã¦tatem Hieronymi crantPROBATAE religionis (obferua ne eri. mineris haereticos) uiri, qui in templis nullam ferebat imaginem nec pintam , nec fculptam, nec textam, ac he Chrifti quidem, ut opinor propter Anthropomora phitas,paulatim autem imaginum ufus irrepet in tem pla.Tantum Eraf. Vixit autem S.Hierony. quadrin. gentefimoÃ Chrifti natiuitate anno amp;nbsp;amplius,utipfe de fefe teftatur in Prooemio ^.lib. Coment, in Amos, Meminitenim ibifexti confulatus Arcadq Aug. cum Anicio Probo,qui inciditin annum domini 408.Eu. Copius author eft Hierony. nonagenariu iam fub im= perio Honori j apud Bethleem PalÃ¦ftinÃ¦ migraHead dominum. Prosper Aquitanicus fupputat annum Ã natiuitate domini 412. Vnde iam manifeftiffimu cH ccclefiam Chrifti prifeam caruiffe ufuimaginum an^ nis quadringentis amp;nbsp;multo amplius. Ergo cum hac damnarihacrefeos mihipoPhac non adeo graue amp;nbsp;inÂ» aufpicatum uidebitur. Intelligis autem Ledor pie, fy indigne amp;nbsp;praeter meritum aduerfarq nobis hÃ¦refeos notam inurere moliantur,cum manifefte iam pateat noftrum conatum laborem^ huc tendere utfublato omni paganifmo ac hÃ¦refi prifeum illudapoftolorum amp;apoftoiicÃ¦ eccleÃ»Ã¦ ritum ac fzculum reducamus.

Idolorum ufum in templis Chriftianorum propugna, runt,eorum porro no tanta erit authoritas ut propter ipforumiudicata, lex deiaperta, ueritas ortliodoxa, exempluMdenicp prifex apodolicÃ¦^ cedefiÃ¦ luxari debeat: neep riecefrum eratijs refponderc figillatiffl. Quia ueroaduerfarij horu catalogofimpliciores non' niliil obturbant, perfringam pauciffimis imbecillem illorumfpem.

Epiphx. Principio non habent Commentarios Epiphanq nius. nbsp;nbsp;nbsp;SelybriÃ¦prÃ¦fulis : quomodo igitur argumentis qu%

ignorant nitipoffuntCAt fatis coftat illum, inquiunt, defendideimagines,Quid tum ampliuscErgone pius apud te ualct Epiphanius quam lex diuina amp;nbsp;fciptura canonicatQuod fi tantum credis homini pio amp;nbsp;dodo amp;nbsp;epifeopo defcrcndum,quarenon credis feniori Epi phanio Salamina: Cypri epifeopouiro incomparable Ii,qui amp;nbsp;uerbis amp;nbsp;fadis attefatus eflfimulachra Chri fti et fandorum in templis contra religionem Christa nam amp;nbsp;maximo cumbonorum offendiculoproponi? Gregorys Gregorius prÃ¦ful Romanus non fuit uir malus, attamenerrauitin multis amp;nbsp;author extitit errorumin ecclefia nec paucorum nec minimoru. At ueritas uer bidominiquÃ¦ manetin Ã¦ternum Gregorio omnibus pqs potioreft: quod norunt omnem carnemeffegra^ men,amp;omnem hominis gloriam quafi noremgrami' minis, Et nos fuperiore capite ad argumenta Gregor rij quantum fatis effe credimus,refpondimus, Bedd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Bedadodus,diligens amp;nbsp;non infelix fuit in tradan

dis facris literis , fediniuriÃ¦temporum illud hominis didum,fi modoBedÃ¦eft, tribucrim,Na quis iamne.

fieri in ecclefia lege dei phiberit Ad

AdDamafcenf argumenta refpondifuperiori ca* DamrfccÂ« pite,Neep ignoro fuiflÃ¨feriptcres qui tradiderunt Da quot;i^f' mafcenum Auguftinifuiffe fynchronon, fed aberra* runt toto cÅlo. Eft qui eum uixiffe credit Theodoiq AuguftifÃ¦culo,ucrum refutaturipÃ¤us Damafceni te ftimonio,Nam lib. de orthodoxa fide 3. cap. 10. citÃ¢t Calcedoneh.Synodi decretu. Atqui ea fynodus pau. Io ante Gelafq Pont, aetate celebrata eft. Igitur Anto. Sabellicus ponit DamafeenO in tempora Gelafq.CÃ§te turn errauit et hic.Damafcenus enim lib,3.ca p.12.me minit TheodorihÃ¦retici,contra quÃ«fublmp.Iuftinia ho amp;nbsp;Pont. Vigilio quinta Synodus Conftantinopoli coada legit.I^eamp;ius ergo fcntiutquiDamafcenu poft Gregoriu uixiffe dicunt, equoru numero Eutropius eft,qui lib.Reru Romanoru 11.tradit illu HoruiiTe fub Leone^.Imp.quiimagines eiccite templis. Vndemi. tUm non eft Damafcenu tam diligÃ«ter defendiffe ima= gines.Inciditenim incÃ¶tentiofa illa exulcerata^ tem pora.Certe fcripta hominis haud fruftra in contrauer fia imaginum fufpeÃ¤a funt habita bonis.

De Carolo magno amp;nbsp;libris eius annotaui quodam Carofas. in prÃ¦cedentibus,quÃ¦ credimus hominibus non per-Uerhs fufficere.

Erafmum Roterod. ucre magnu amp;nbsp;Ã¦terna laude Erfmus. dignum uirum,miror quo uultu pro fe adducere au= deantaduerfarij. Nam luce clariora funt quÃ¦ ille feri* pfitde Imaginu ufu in Enchiridio militis Chriftiani, inMorias encomio,inColloquijs amp;nbsp;multis ahjs locis, Verum demus illa dubia effe amp;nbsp;in utralibetparte rapi 8ÃexponipofTe,nonnein ultimis fenij amp;nbsp;mortem pro xime praecedentibus lucubrationibus quÃ¦ de pidfura et maginÃ¼ ufu in templo fenÃt,apertifrimedixittPro.

tulimus in iS.cap.tcflimonium ex Concionatorem^ nimeobfcurum.In CatecheOpoflquÃ¤ mirifice fefe in caufTa imaginum torfifTet insomne partem fe uerrifa fet,tandÃ«hue defertur ut fimpliciter fateat ac fcribat, Vtimagines fint in templis nulla prÃ¦cipituel huma:^ naconflitutio.Etut facilius eft ita tutius quoepeftom^ nes imagines Ã¨ tÃ«plis fubmouere, quam impetrareut nec modus prÃ¦tereatur nec admifceatur fuperftitio, lam ut animus fit ab omni fuperftitionc purus, tarnen non caret fuperftitionis fpccie orantem ad ligneumfid mulachrum procumbere,in hoc intentos habere ocU# los,ad hoc uerba facere, huicofcula figere, nec orare prorfus nifi coram imagine,HÃ§c Erafmus prudenter, pie,uere amp;nbsp;fÃ¤nde pronunciauit.

Deinw4ÃDe Miraculis circa idola Ã¦ditis dicemus forte quÂ£ culis. nbsp;nbsp;nbsp;dam in collatione,diximus nonnulla in cap,14, amp;nbsp;19

16 Certe amp;nbsp;Getiles maxima miracula pro apertione ido^ lolatriÃ¦ fuÃ¦ proferebant. Videre id licet apud Ladan tiumlibJnftit,2.cap.8 Quemadmodu uero deus tum ifta fieri permifitin ultionem incredulitatis, ita nunc quo$miracula ingentia apud idola fieri uidemus, ut ita iudicentur qui miraculis euangelicis non credide^ runt, fed mendaces Antichrifti credere maluerunt. Atque huiuimodi miraculis quid probabunt obfecrO aduerfarij tFortaffis quod fimulachra no adregnum Chrifti fed Antichrifti pertinent. Et D. Auguftinus lib.de Vnitate ecclehÃ¦cap, 16, Audiant, inquit, quÃ¦ narrant Pagani de Templis amp;nbsp;Drjs fuis mirabiliter uel fada ueluifa,amp; tamen dij Gentium dÃ¦monia,dos minus autem cÅlos fecit.Exaudiuntur ergo multi amp;nbsp;multis modis non folum Chriftiani Catholici, fed amp;nbsp;Pagani, amp;nbsp;IudÃ¦ietHÃ¦râ¬tici,uarijs erroribus amp;nbsp;fupeit ftitionibus

ET'SIMVLACH . ERRONEA. CAP. XXX. 154 itionibus dediti,Exaudiuntur autem uela fpfritibu$ feduÃ¢oribus, qui tarnen nihil faciunt, nifi permittance tur, deo fublimiter atque ineffabiliter indicante quid cui$ tribuendum fit, fiuc ab ipfo deo,uel ad poenam malitiÃ¦,uelad folatium miferiÃ§,uel ad admonitionem quÃ¦rcndÃ¦ falutis Ã¦ternÃ¦.HÃ¦c ille.

Conftantinus faneconftruxiffe legitur apud Con An pofarc Ãantinopolim templa fed domino,quod amp;nbsp;21.cap.mo rit Coftan nuimus,ftatuas autem pofuifTc non legitur.Nec quic tinusfa*, quam huius meminitAuguRinus,qui tarnen libro detu's domi Ciuit.dci y.cap,ay,Conftantini laudes diligenter per=quot;Â°,amp;Â° quot;po cenfet,Inter alia aperte dicit Conftantinum adhÃ¦fiflfequot;Â°quot;Â° Uni deo firmiter,amp; uerum uere coluiffe, atq; ideo con '7 ceffumipOÃ domino,ut urbem de fuo nomine conde^ tet Romano imperio fociam,id^fine aliquo peregrin ni dei templo autidolo. Cuiper omnia fimilia tradens Paulus Orohus lib,hift,7,cap,i8.Vrbe,inquit,ComÂ£ Bantinus nomine fuo Romanoru regum uel primus Uel folus inftituit: quae fola expers idolorum breuiffi# Uiog tempore codita Ã Chriftiano imperatore amp;nbsp;qouec: iaeft, ut fola Romae tot faeculis miferijs^ j^uedae for maamp; potentia merito pofTet aequari. His authoribus plus fideitribuendu exiftimo ^ Platynae, qui fabulas illas de aureis CoHantini ftatuis ex monachi aut men^ dacis alicuius Bibliothecarq Chronicis decerpht. Vi= xit Coflantinifaeculo Ladantius ille Firmianus iimus lachroru acerrimus hoftis : at huic tradidit Imperator Crifpum filium in literis amp;nbsp;pietate inftituendu.Praete# reainferipht Coftantino magno Ladatius libros fuos Inftitutionu.Vixiteius aetate amp;nbsp;Athanafius facer ille AlexadriÃ¦ epifeopus,q et ipfe impiÃ¼ effe dicebatdeo ullaponere ftatua, Credatergo Platynae g crederepoa

teR, principe iHÃ» religiofum fabricaffe deo uel fandis imagines, quiinterim non ignorabat,ibi nullamefe religionem ueram ubicun$fimulachrumeft:amp;deo prÃ§fenti per omnia non pofte ullam poni fimilitudine absentis memoraculum. Sed donemus uera fcripfifTe Platynam, an uero id inde confequitur,quod colligut aduerfartj,Ergo imagines religiofe fiunt amp;nbsp;imponunt tur altaribusrNo puto. Si quas enim imagines finxit Conftantinus, ex Gentili nimiru cofuetudine,de qua dixi quÃ¦daex Eufebio cap i4,finxit,Name paganif^ mo ad religione noflra conuerfus dicitur. Quis nunc tam audax et impudens eft,quiliinc colligere aufit ob fernatione Gentilem in oes omniu Chriflianoru ecdc fias effe recipiendamtSed no pofuitdiledus deo Imp. Coftantinus ulla deo uel diuis fimulachra, uanaergo tradidit Platyna. Nam inuida amp;nbsp;fyncera perftantadi huc teftimonia probatiffimorum autliorum.

Oftulatliic locus utobiter demonfre exter, nu illu pretiofumadeo^ et pompofum idos lorum ornatu, que aduerfarijin phanis fuis luxuriofiffime oftentant, deo prorfus abominabilem effe:prÃ¦fertim cum illum ex rapinis bellicis artibus^ turpibus ac foediffimis conflet effe collegium, Dornier nus ergo apud Ifaiam in 6i,cap,Ego,,ait, dominus dill Dondex go indicium, amp;nbsp;odio habeo rapina in holocauflu, Di^ rebus tur=fplicetergo domino fi quis ufuris, expilationibus, bel pibus, lis,rapinis amp;nbsp;foedis alrjs artibus rem augeat familiare, amp;nbsp;ex hac opimas oblationes amp;nbsp;anathemata pretiofa in honorem deiante idola offert atep fufpendit,Placet autem

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXXL iyy autemipfiiuftitia amp;nbsp;mifericordia,ne que fraudemus, nemiuftis artibus opes nobis paremus,fed benefici fimus ex iuftis opibus,reftituamus^periniuriam ab lata fratribus,Turpeeft arbitrari deum placari munea tibus de iniufta poffeffione oblatis. Nam amp;nbsp;Plato de Legibus Dialogo decimo non impie, Neceffe efi, ait, eumqui creditdeos ueniam hominibus iniuftis prÃ¦# bere/iquis ipfis rapinae parte tribuerit,dicere eos efle Ueluti canes quibus lupi particula rapinae concedant. Ut illi muneribus his placati greges diripi patiantur, lam utdonemus iuftis artibus parata eile idoloru ornamenta, deus tamen fplendorem amp;nbsp;pompam diui tiarum in religionibus plane non probat.Non proba= Reprob^^ tunt uel inter Getes qui fuerÃ»t religionis periti. Nam tur fflen Numa Pompilius,uir in religionibus amp;nbsp;difciplina ci= dorm rc Uiliperitiflimus, ufqueadeo diuitias cotempiit (quodHgiombus, de eo retulit Beffarion Cardinalis in opere fuo pro Platone fcripto)utomnem fumptum magnificentiam omnem^ lafciuiam ciuitate exterminans Ã dqs pri= mumincÅperit, nec argenteis aut aureis uafis fedfi= Ã¢ilibusres facras fieriiulTerit. Merito ergo talis Prin^ ceps quandiu regnauit,annos fcilicet 1.4.pacem, tran qujllitatem^omnium rerumpo.Rom.feruauit,Quo tempore urbs Roma non opibus fed uirtuteamplifica ta totius orbis principatum obtinuit.Mox uero eo de= fundodiuitiÃ¦ fimul amp;nbsp;bella urbem inuafere.Cum ex terisparia omnino tradunt amp;nbsp;noftrÃ¦ religionis horni nes.Ladantius enim lib,Inftit.2.cap.4.Quicquid in= quit oculis manibus^fubicamp;umeft,id uero quia frax gde eft ab omni rationeimmortalitatis eft alienu.Frux Ara igitur homines auro, ebore,gemmis deos excolut S'exornant,Quafi uero ex his rebus ullam poffintca

pere uoluptatem. Quis ufus eftpretfoforum munerÃ¼ nihil fentientibusc'An ille qui mortuis t Pari enim raa tione defunctorum corpora odoribus ac prÃªtions ue# ftibus illita amp;nbsp;conuoluta humi condunt qua deos hoa norant:qui neep cum fierentfentiebant, neq;cum co. lunturfeiunt.Nee enim fenfum cofecrationefumpfc runt.No placebatPerÃoquod aurea uafa templis ina ferant,fuperuacuu putanti effe inter religiones quod non fanditatis fed auaritiÃ¦ fitinftrumÃ«tum.Illa cnim fatius eftdeo, quemredecolas,inferre pro munere, Compostum ius fas^ animifandos^receffus Mentis,amp;incodum generofo pedus honefto.

Egregie fapienterep fenfit, Veru illud ridiculum fub^ didit,Hoc effe aurum in templis quod fint Veneri do natÃ¦ Ã uirgine puppÃ¦, quas illa omittere fortafecon^ tempfit. Non uidebatenim fimulachra ipfa amp;nbsp;effigies deotu Polycleti amp;nbsp;Eufranoris amp;nbsp;Phidiae manu ex au# ro at$ebore petfedas, nihil aliud elle quam grandes puppas, non a uirginibus quarumlufibus uenia dari poteft, fedabarbatis hominibus confecratas. Merito igitur etiam fenum ftultitiam Seneca deridet. Non,in quit,bis pueri fumus(utuulgo dicitur)fed femper. Ve rumhoc intereftquodmaiores nos ludimus. Ergofys ludicris amp;nbsp;ornatis amp;nbsp;grandibus puppis amp;nbsp;unguenta amp;nbsp;thura amp;nbsp;odores inferunt: his opimas amp;nbsp;pingues lio ftias immolant, quibus eftquidem os fed carentoffiÂ« cio dentium: his peplos amp;nbsp;indumeta pretiofa, quibus ufus uelaminis nullus eft: his aurum amp;nbsp;argetum con# fecrant, quÃ¦ tam non habentquiaccipiunt quam qui illa donarunt.Nec immerito Dionysus Siciliae tyran# nus poft uiamp;oriam Graecia potitus deos talescontem pfit, fpoliauit, illufit. Siquidem iacrilegia fuarfociJa.

FryIMVLACH. ERRONEA; CAP. XXXL Iy6 ribus etiam didis profequebatur. Nam cum loui O, limpio aureumamidum detraxiffet,laneum luffitim poni, dicensÃ¦ftate grauem effe aureum,hyemefrfa gidum,laneum ucro utrique tempori aptum, Iden; auream barbam detrahens Aefculapio, incongruum amp;iniquumefTe ait, cumApollo pater eius imberbis effet adhuc ac leuis,priorem filium quam patrem bar^ batum uideri. Item pateras amp;nbsp;exuuias amp;nbsp;parua qua?x dam figilla , quÃ¦ hmulachrorum protentis manibus tenebantur,detrahebat:amp; accipere fe illa non auferre dicebat. Perquam enim ftultum effe 86 ingratum, nolle accipere ab his ultro porrigentibus Ã quibus bona fibi homines precarentur, HÃ¦c enim fecitim= pune, quia rex 86uidor fuittquin eum fequuta eft fo= lita felicitas. Vixit enim ufep ad fenedutem regnumcp permanus filio tradidit.

Sed quid illa inquis ad Chriftianos tMultum per Chrifliano omnem modii. Quid enim uoluptatis capiunt ex cul =rumfolti* tu 86 donis prÃªtions noftrÃ¦ imaginesrAn uero noftrÃ¦ fid circa dum fierentfentiebat,aut iciuntuel hodie dum colun imagines. turf An denique foli Perfio Ethnico fcriptori aurum in templis difplicere credimus t Difplicuit femper bo^ nis 86 lapientibus omnibus, probaruntpotius animi dona, fideifynceritatem, integritatem uitÃ¦ 86 iufti# tiam beneficentiam^. Quod enim mortalium fapi, entiffimiMofes,Dauid , Solomon 86 nonnulli in po^ pulo Izraelitico aurum importarunt in domum domi ni,typum praetulit,exemplum non dedit. Et externa illa tantum coceffa erantad tempora corregionis, ad tempora uiddicet Chrifti domini, qui omnia illa in spiritum 86 fidem beneficentiam^ tranftulit. Quid Uero in templis noeris Virginis matris aliorum^ i -

deorum ac dearum imagines aliud funt quam puppÃ¦ grandesCNunquid etÃ barbatis ponunturtNunquid amp;nbsp;nos non bis modo fed femper pueri fumustVideas enim his nugis puellaribus occupari ipfos religionis antiftites,quioptimam temporis partem amp;nbsp;infe exor nandis amp;nbsp;in idolis excolendis uaniffime prodiguntat que deperdunt. Texuntur coronae ac mitrÃ¦ Phrygi*, imponuntur cum maieftate idolorum capitibus, Ã coi Io fufpenduntur gemmÃ¦ 8ltorques pretiofiffimÃ¦,dis giti anulis gemmatis collucet, integuntur corporaris gida rigentibus auro pallijs, Perficu alique fatrapaffl aftareiurares.Pariluxu redimiti amp;nbsp;facrorum minifri lunonium ingredientes,profunde fe ante ueneranda illa idola inclinant,odores fuauiffimos excitant, ante illa thurificant amp;nbsp;offerunt : quÃ¦ tamen perinde atquC Gentilioculos habent amp;nbsp;non uident, aures amp;nbsp;non ati diunt,nares amp;nbsp;non olfaciunt, ora fed non dentiÃ» offis cium, Ndigit mira eftÃamp;ipfa facrilegosinuenerunt Dionyfios,quihuiufmodi excauatos truncos contem nunt,fpoliant,euertunt amp;nbsp;concremant.Quanto uero redius eft omiffis infenfibilibus amp;nbsp;uanis , oculos eo tendereubi fedes,ubi habitatio eft deiueri,quiterrain Habili firmitate fufpendit,quiccelu diftinxit aftris fiil$ gentibus,qui folem rebus humanis clariffimum amp;nbsp;fin gulare lumen in argumentum fuÃ¦ unicam maieftatis accendit,terris autem maria circufudit,Bumina fern# piterno lapfu fluere prxeepit,

luffit 8Cextendi campos,fubfidere ualles, Fronde tegi fyluas,lapidofos furgere montese' QuÃ¦ uticpomnia non per diuos condidit,fed per uer, bum Ã¦ternum,folus inquam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

ET SIMVLACH. ERRON. CAP.^ XXXT. 1$, Quiuocatur Deus,cuius principium quoniam no po teftcomprÃ¦hendi, ne quaeri quidem debet:fatis eft ho mini ad plenam perfeamp;Ã¢mque prudentiam,fi Deum elle intelligat,cuiusinteHigÃ«tiÃ¦ uis amp;nbsp;fumma hÃ¦c eft, Principio ut fufcipiat amp;nbsp;honorificetcommune paren, tem generis humani amp;nbsp;mirabilium fabricatorem, qui filium fuum unigenitÃ» dedit in morte pro peccatis no# Oris, quo dli fidentes Ã¦ternÃ¹m cum ipfo uiueremus. Deinde ut benefaciat proximo fuo,deomnibus etiam hoftibus benemereatur,uthominem uiuam deiimagi nem ornemus atq; excolamus confilio amp;nbsp;auxilio libe, tali ac benigno, Hiccultus deo placet, HÃ¦c eft religio co?leftis,nonquÃ¦ conftat ex rebus corruptis, fed quÃ¦ Uirtutibus animi, qui oritur Ã¨cÅlo

Non fedetin tenebris deus,nulla igitur1ucc,nulloNo/t eget cereo opus habet:non efurit,no friget,non alget,ergodeusullis cibo ac potu autindumÃ«to no indiget: coeleftis et Ã¦terrebus ter -nus eft,nulla ergo illi re terrena,nullo auro aut argen.rems* to opus eft, Imo eu hÃ§c aliquandoex diuinaconceflio ne offerrentur Ã populo IzraÃ«lis deo,per propheta ta= men clamas ait,Audi me popule amp;nbsp;loquar,IzraÃ«lego teftis eroc6tra te. Nam deus, deus tuus ego fum,Non propter facrificiatua corripiate, autpropter holocaua fta tua,NonaCcipiam de domotuaiuuencÃ¼ amp;nbsp;de eau lis tuis hircos. Quoniam meÃ¦ funt omnes ferÃ¦ fyluati cÃ¦ amp;nbsp;animalia quÃ¦ funtin mille montibus, Cognoui omnia uolatilia montiÃ» amp;nbsp;ferÃ¦ campeftres meÃ¦ funt. Siefuriero non dicam tibi: meus eft enim orbis amp;nbsp;ple. nitudo eiusÂ». Nunquid comedam carnem taurorum amp;fanguinem hircorum bibamfEt mox quid petat 8C quare coli uelit fubijeiens ait. Sacrifica deo laudem amp;nbsp;redde altiffimo uota tua. Etinuoca me in die tribu.

nE-ÃRPG. Ã¨VLTVS DlV'ÃRVMT lationisternam te amp;nbsp;fie glorificabis me, PofTem huius generis amp;nbsp;multa alia ex'prophetÃ rum fermonibus af= ferre, nifiunÃ» hoc pro multis effe pofTet; quo deus dis ferte teftatus eft nulla fe delegari,indigere, uel coli re terrena,

ignommu ' lam quod ad ipfos attinet diuos, haud uerifimile afficiutur eft,perferiores iam factos amp;nbsp;in coelo agentes, auro;ar diw per ft gento, gemmis amp;nbsp;uefte preciofa affici, quicumimbes mul4chrd cillitate carnis effent circundati amp;nbsp;in hifce' terris ages illa cxor= rent, terrenas illas res nedum dilexerut ut appetibiles uerum etiam utextremeperniciofas calcarunt, Vnde iam confequens eftaduerfarios theatrico illo fuo luxU riofocpdiuoru cultu adeo no gratificaridiuis ^ut ipfos potius faciant exempla luxuriÃ¦ amp;nbsp;iniquitatis, ac beas titudinem ipforum abfclutiffimam in dubium uers tant. Declamant fanÃ© pro publicis concionibus in fi^ perbiam amp;nbsp;luxuriam, diuos citantuelut contemptos res luxuriÃ¦ amp;nbsp;exempla omnis continentiae, ut reuera funt, CÃ¦terumeum uulgus intÃ©rim oculos uertit ad aras,adftatuas, amp;nbsp;parietumpiduras, amp;nbsp;has cernituo bis authoribus cultiffimas amp;nbsp;luxuriofiffimas proftas re,mox colligit cotrarium,^ hoc quod in imaginibus uidet, luxuriofe uiuens, fponte fequitur.Quid enim, inquit, faamp;um nocerethomini, quod diuo no nocuit! Colligebat ad eundem modu amp;nbsp;Chorea Terentianus, qui apudimpurum illum Comicum amores fuos, ftUd prum,amp;huiufmodi pidurarumfrudus amp;nbsp;encomia recitans, ait. nbsp;nbsp;DÃ» apparatur,uirgo in conclauifedet

Sufpedans tabulam quanda pidam,ubiineratpidus rahÃ¦c,[ouem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'c^u:,

Atque deurqui templa coelifumma fonitu concutit. Ego homuncio hoc non facerem tego illud uero ita fe ci,aclubcns.

AtcphÃ¦c nimirum egregia illa dodrina eft quam uoa bis traduntimagines amp;nbsp;piciurre illorum:ne non fimia tes ubicphabeant labra laamp;ucas,Placeantergo inftrua menta amp;impofturÃ¦ fathanicÃ¦,cuinon placere poL funtcerta amp;diuina oracula. Porro neceffe eft diuos Nonegent imbecilles effe ac fummÃ¦ uirtutis expertcsflifubiedidmi mune funt cupiditatibus, hoc eft fi afficiuntur donis illis cor ''amp;quot;' poralibus, Cur enim coeleftes eos putemus ,ndeiide= tat aliquid de terraCVelbeatos , fi aliqua re indigenti Vel incorruptos, fi uoluptati habent ea in quibusap^. petendis cupiditas hominu non immerito damnaturi Videtis iam quod beatitudinem illoru uertitis in du= biumrSi uero muneribus amp;nbsp;ornatu illo ueftro non af ficiuntur fandi, fruftra itacp affertis atep excolitis ipfo turn Ã¼gna. Vultisergo audire ut quod uerum eft uo= bis referam eâSub obtentu diuorÃ» colitis auaritiam amp;nbsp;cupiditate. Cofulitis em ueftris uentribus facerdotcs, et plebeiftolide creditisdiuos amare quicquid ipfi con cupifcitis, neep aliud uniuerfo cultu goculos, animu, omnes^fenfus deledatis. Venitis enim adfacra,non tam religionis gratia,que nulla potefteffe in rebus ma

I 3ADE7gRpG.'C VLTV^DIV'ÃRVMU'1 le partis amp;nbsp;corruptibilibus , rÃ®ec a 'deo fed homine in: uentis inftitutisfy, ^ ut aurum oculis hauriatis ,tuenti fias ptÃ¢uras,nitoreleuigatimarmorisauteboris afpiÃ¨ ciatis,utinfignes lapillis amp;nbsp;coloribus ueftesj ueldiÃ¼in das gemmis fulgentibus cruces infatiabili contempla done intueamini, amp;nbsp;ut concentum muficum tam hi^ mana Ã¼oce quam inftrumentis muficis fuauiffimemÃ³ dulatum audiatis. Et quanto fuerintornatiora templa amp;nbsp;pulchriora fimulachra, amp;nbsp;fdauior crebrior^muH^ ca,tanto plus maieftatis feruoris^ habere creditur res ligio, An uero ideo religio nil aliudeftff quod cupi' ditas humana miratur tCerte Daniel deAntichrifo prophetans in cap,ii, dicit, Deum que non cognoue. runt patres eius honorabitauro amp;nbsp;argento,lapide pre ciofo, amp;nbsp;rebus-defiderabilibus, Pattes quidem nobri auita fimplicitate contenti,deum uerum coeli amp;nbsp;terrai conditorem pietate coluerunt, nefeieruntmundum^ lum muliebrem amp;nbsp;nugas puellares, nec unff credere potuerunt illa probari deo,imo crediderunteum poti' US deo probari,qui aurum,argentum,amp;res preciofas contemnit,Hodie uero mutatum quis clTe deum arbis trari poterat,qui fimulachra dei tanto luxu in templis publice proponi cernit,Qui uere religiofus eft, extern na illa non miratur,nec opes fuas effunditin idola,fed iuxta prÃ¦ceptum Chriftiin egentes,Nam S,Iacobus, Religio,inquit, pura amp;nbsp;immaculata apud deum amp;nbsp;pa trem hÃ¦c eft, Inuifere orphanos amp;nbsp;uiduas in afFliamp;iO' ne fua,etimmaculatum feipfum feruare a mundo, Ve rum de uero dei cultu difputauimus in cap,,.

Tradatur locus Pauli i. Corin.S.Scimus quia nihil eft gt;nbsp;idolumin mundo,amp;c. Cap.XXXII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;UU

ETSIMVLACH. ERRON. CAP. NXX1Ã. 159 ^^^OflremÃ¦ coHeafoniSi nihil eft idolum in 18 mundo,idola feruaffe nihil nocebit, illis prÃ§ fertim quinouerunt unumtantu deum ado randumeffe atqp colendum, opponimus ue teris amp;apoftolicÃ¦ecclefiÃ¦exemplÃ». Quare enim gen tilium idola neep nos neep maiores noftri inuenimusf Quare faneÃ¯i dei martyres amp;nbsp;ecclelÃ®arÃ» antimites prih

cipes et indices Chriftiani ftatuas deiecere deorum,pi Ã©luras^ gentiles expunxeruntCCofilium Toletanum 3,cap,iy,in hÃ¦c uerba decreuit: Quoniam pene per 0= mnem Hifpaniam fine Galliciam idololatrias facrile= gium inoleuit, hoe cum confenfu gloriohilimi princi# pis fanamp;afynodus ordinauit, utomnis facerdos inlo= co fuouna cum indice territoria facrileginm memora= tum perquirat ftudiofe,innentum exterminare nÃ³ dif ferat, omnes nero qui ad talem errorem cocurrunt, fia ne difcrimine qua poterunt animaduerfione coerce, ant: quod h neglexerint, feiant fe utri$excommunia cationis periculum elle Subituros . Hacconftitutione quid oro opus erat fi idola feruafie nil nocet illis qui nouerunt unum tantum deum adorandum ciTe atque colendum tAn uero non crediderÃ»tprifci illiecclehÃ¦ uiri unumtantum deum adorandum amp;nbsp;colendum ef= ferSane.Interim fnbuerteruntomnia idola: unde con fequens eft locum Pauli alio referri. Videamus ergo que fenfum habeat. Theophyladfus eius locioccafioi nem hifee uerbis expofuit,Erantapud Corinthios per fefti nonnulli, qui plane fentirentnihil hominem poC fe ex his que ftomacho ingeruntur coinquinari, etido hhaud dubie fcirentÃ¨ligno coftare uel lapide,necpof I fe cuiquam illa ofticcre,ideoq3indifferenter idolorum huiufmoditempla adeutesetaras , fefe idolothytis in^

DEORIG. CVLTVS DIV0RVM gurgitabant: quod cÃ» fidei infirmioris fpedarent noti nulli et una accedebat amp;nbsp;immolationibus uefcebatur, nec tame pariuel mete uel opinione, ut qui idola indi gna crederet quibus immolaretur. Id fane faamp;u ut fuc cenferet Paulum prouocauit.Quid nirquod utrifque mirum in modumobeffet,amp; perferioribus, quia dÃ¦# monum menfÃ¦ par ticiparent,et minus perferis,quia ad idololatriam impellerentur. Studet igitur id mali Paulus caftigare, co^omiffis, ut affolet fepe, imper^ fetioribus illis,alloquitur perfetiores reprimit^im# primis illorum quam ex liumana fcientia concccpc-rant infolentiam.HÃ¦c Theoph.de occahone amp;nbsp;argu^ mento loci prÃ¦fentis. Negotium ipfum apoftolus fic tratat. Principio elegantiexordiolo arrogantia pfeu^ doapoftolorum perftringit^docens fcientia quantums uis prÃ¦ftantem,quÃ¦charitate non moderatur, no mo do nihil utilem fed etiam perniciofam ehe. Deindere^ cenfetiftorumobietiones, quas mox dilToIuir.Ad ar gumenti aduerfariorum explicationem illud pertinet quod ait, Scimus quod nullum eft fimulachru in mun do,amp;c.Nam fcioliifti ad hunc modum probabantido lothytis uefci licere. Dij gentium nihil hint,ergo neep fimulachra neep facra ipforum ullius momenti funt. Antecedens fie probatur. Vnus duntaxat deus eft, quocircaquiequid de dijs dicitur nanum eft et falfum. Hanc autem propofitionem paulo copiofius exponit, Confequens ita probatur, Idolum hue fimulachruffl eius reprÃ§fentat fpeciem cuius fimulachrum eft.Cum autem iam conftet deos ipfos nihil effe,confequens ch amp;nbsp;ipforum idola nihil ede.Non quod neget idola quÃ§ extant in orbe nihil eÃe prorfus,funt enim lignÃ» uel lapis, fed quod nullius momentifint. Ex eo autem fie colligebant

ET SIMVLACH. ERRON. CAP. XXXII. l6o Colligebataduerfarij Pauli, Cu certum fÃ®t fimulachra effe uana,uanuscouincitureffe 8Ceoru cultus.Quod |Ã uanus eft,amp;ÃuaniÃ¯effe creduntpij qui reuera dun taxatunum deum confitentur,quid obfecro proliibe= ret quo minus pius quifq; fpedator prophanis aftare (acrisaut etiam in epulis ipsorum conuiua ede poHitt' Mens enim fibrjpfirehituta unum deum adorat amp;nbsp;re^ Ueretur, idola ergo contemnit,igitur amp;nbsp;facris exteris, cum animus fide purificatus fit,non polluitur.

His demuad hunemodu refpondetPaulus,Tama ethcredas unueffe deum et ideo intelligas uana efle et fimulachra amp;nbsp;hmulachroru cultu ac facra, haudquaq tamen id uidentomnes, neq;he animati ad facra acce. dunt.Infirmus enim ex ueteris inftitutic6tagio,quod amaioribus imbibit altius animo fuo condidit g facile poffiteuelli, ergo no fine religione ad epulas accubit, cx ueteri fuperftitionenonihil deos illos metues,maxi mecu te,que exiftimat iudicio prÃ§pollere,uidet ad pro phanasepulas accumbere. Suspicatur enim te no alio | animouefei g uefeituripfe: itaq;offenditur tuo plus q I libero exemplo. Atep hunc fenfum agnofeit etAmbro fius amp;Thcophylaamp;.at$ipfeParaphraftcs Erafmus.

Ifta nnunc accommodes ad rem prÃ§fentem nil for tins impugnabit imagines, Tametfi enim tu qui pau:= Io firmiore fide es nofti fimulachrum nihil effe,alius ta men qui fidem habetinfirmiorÃ«,non ita iudicabittfed quandiu ifta proftare uideritin templis , fic interpreta bitur apud fe loquens,Noneft tam execrabilis idolola tria,quandoquidem in templis adhuc referuanturido la, amp;nbsp;feruntur a uiris alioquidodiffimis, atque itain erroreretinentur, nunquam ad fynceram amp;nbsp;liberam udem uere perueniunt, quibus ex maiorum inftitUa.

DE ÃR.I G. CVLTVS DIV0RVM tis a prima pueritia perfuafum amp;nbsp;penitus infixum eft, fimulachra nonnihil religionis habere, Confultiflimu ergo fuerit fimulachra femel tollere,prÃ¦fertim cumin loco facro,res nihili proflare, amp;nbsp;nonnihilexiftimatio. nis habere, turpiffimu fit.Sed amp;nbsp;apoflolus hancdifpU tationem in io,cap,breuibus abfoluens, Quapropter diledimei,inquit,fugitc ab idololatria.

Colligimus tandem poft multam concertationem fimulachrorum Chrifti uel diuÃ¦ uirginis,angelorum, uel alioqui fandorum dei hominum,in templis Chri, ftianorumufum,ad religionem inftitutum,manifefte pugnare cum lege dei, atq;ideo indignu effe filqs dei, Habuit fane piamp;ura initium in templis fpeciofum amp;nbsp;plaufibile,medium autem eius fuit anceps et dubium, tandem uero finem fortita eft abominabilem,impium at$blafphemum. Contempta ergo illa, audiamus faÃ diffimum amp;nbsp;dominodilediffimum difcipulum loam nem, ueritatedocentem atq;damatem, Scimus quod filius dei uenit amp;nbsp;dedit nobis mente, utcognofcamus illum qui uerus eft: amp;fumus in uero, in filio eius lefu Chrifto,Hic eft uerus deus amp;nbsp;uita Ã¦terna,Filioli cauc te uobis a hmulachris, Arnen,

Eundem effe cultum,fuperftitionem eandem deorum , idolorumtyapud Gctes,etdiuorumacimaginumapud -Chriftianos. Cap. XXXIII.

Eftatnunc,qui operis amp;nbsp;inftitutinoftriultL mus labor eft, uteuidÃ«ti demÃ´ftratione,per^ collationem,omnium piorum oculis expo^ namus approbemus^quodide fit cultus eadem^fu' perftido deorumidolorum^apud gentes amp;nbsp;diuorum ac imaginum apud Chriftianos,

Et quamuis i'ftudcitra negotiu ex ijs inteHigipote ratquÃ¦ hadenusdifputauimus, attamen in affertiO;^ nem ueritatis , amp;nbsp;cofutationem erroris copiosus rem agemus, fi prius nebulas aduerfariorudifeufferimus, quas etiamnÃ» Letorum oculis offundereno ceffanti Pugnantenim pro focis amp;aris, Aiuntergo ChriRia= nos non eo genere cultus diuos colere quo deus coliti tur, fed eo potius quo ipfe deus in fanttiamp;coli uolue. rfrquibus donaritutintercedantpro nobis amp;nbsp;auxilio fuoadfint periclitantibus. Hoc enim aiunt uirtutis ef feprÃ¦mium.Iftud ueredqs Gentium hominibus tur= pifRmis 01omni fcelere coinquinatis minime elle con cefrum,quo nomineconftetipforum amp;nbsp;memoriam et fimulachra perpetuum adeo in facris literis damnari. Igitur concludunt diuos cum dqs, amp;nbsp;idola cum imagi nibus non poffe conferri nifiab homine infignite fax crilego.CÃ¦terum nos pluribus feripturÃ¦ euidentibus argumentis cuicimus fuperiore difputatione uerum deicultum conftare pietate,pietatem gemina cliarita. te:at hunc cultum competere foli domino:fed amp;nbsp;exter num cultum qui ex interno nafcitur, deum non com3 municare cum ullis creaturis,ne$has talem cultum Ã nobis petere, exceptis dÃ¦monibus amp;nbsp;dÃ¦moniaca fu perbia inflatis quibufda hominibus qui in perniciem fuam maximam diuinos fibihonores impendipoftua hrunt. Deus ergo in fandis non aliter colipoteft, quam fifoli deo adhaereamus, fi eum adoremus ac in^ uocemus,cui illi dederunt teftimonium,fi gratiam ipx fis collatam a domino miremur ac laudemus, errores amp;fcelera quae iftioppugnarunt cxecremur,fandafy ipforum imitemur exempla. Datur quidem a deo fuu praemium uirtuti : uerum hoc eft immortalitatis prÃ¦.

mium amp;nbsp;uita fempitema. Proinde fandos fuos regno fuo dignatus eft: gloria uerofuam amp;nbsp;unigeniti nemfÃ© ni fanamp;ori i contulitjpfe enim folus dominus eft, ipfe folus omnifeius amp;omnipotes , folus copixeornu fuis accurritamp;prxfto eft inomnibus. Idem folus precesfl bi per nomen filij fui lefu Chrifti domini noftri obb' Gentium tas agnofeit etexaudit Sed addunt,Gentium deos ho dij nebulo mines fuiffe turpiffimos, louem Saturni filium adnb nes,chrk terumimpudentiffimum, Martem parricidam crude, Ãianorum liffimum,Mercuriumimpoftorem maximum,Vene^ dim finali rem fcortum uiliffimutatChriftianoru diuosdum hoJ mines uixeriÃ¯t in terris,omnibus uirtutibus inclaruit fe,Sedquis id negauitunquamtNe(puero hoe quÃ¦H

, mus,fed illud potius, Andiuiob uirtutes amp;nbsp;bÃ©nÃ©ficia in deorum numerum fintrdatiran hoc nomine inuÃ¶' candi amp;nbsp;colenditSi negatis, iamipfi diuos dijs Ã¦qua# ftis nebulonibus. Sola enim uirtus inter utrofque dÃ© fcriminare uidetur. Si afTeritis propter uirtutes deOS effe fados , capti tenemini. Nam Cicero, Quoniam dei proprium eft feruare amp;nbsp;benefacere : iccirco qui ingenti aliquo afficit beneficio, quoniam dei quafiub ce fungitur ei cui prodeftaut cui placet uirtus,deuS dicitur extitife. EtPlinius in hiftoriamundi, Hicefl| uetudiffimusreferendi bene merentibus gratia mOSj ut tales numinibus aferibant : quippe amp;nbsp;omnium alio rum nomina deorum,amp;quÃ¦ fupra fyderum retuliex hominum nata funt meritis. Idem tradit in Inftitut; fuis Ladantius, Proinde cum Gentes deos fuos pro# pter uirtutes amp;nbsp;bencfada confecrauerint,amp;aduerfaJ: rq dicant diuos fados a deo ex hominibus propter uirtutes amp;nbsp;beneficia, quis non uideat ex eodem in^ , ftituto ex eadem opinione amp;nbsp;cauffa exortum efe, quod

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXX[IT. i6i ^uod drj apud Gentes plurimi amp;nbsp;diui nobis apud Chriftianos fintconfecratir Praeterea edixerant noa bis quÃ¦fo aduerfar%CurIouem,Aefculapium, Apol knem, Mercurium amp;nbsp;huius generis alios deos im= pugnarit, fed amp;nbsp;idola ipforum contriverit Chriflia. norum eedenat Nonne quia fueranthomines, amp;nbsp;quod interim id ab iphs peteret rudis populus quod ab uno Deo petendum eratt An uero diuos negatis effe homines cNon puto, lam quis ueftrum negare poteft illud Ã diuis quoque noeris petitum efequod abipfo deoerat petendumr Sanitatem enim, erudis tionem;formam,opes, amp;nbsp;fiquae alia funtin hornis num uotis maiora Ã diuis poftulauimus, his uota nun cupauimus,templaextruximus, aras ereximus , fta. tuas pofuimus , illis facrificauimus Quod (i Gena tium drj haepotiffimum cauffa e Chriftianorum ec# defiarepulfifunt; quod ab eis nempe hominibusmor tuis ea peteretpopulus quÃ¦ folus largitur dominus: quibus argumentis ,aut quanam armatura tutabunt turaduerfarq diuorum inuocationem adeo^ amp;reli= gionem,qua qui imbuti funt,ca cum Gentilibus a creaturis petuntquÃ¦ folus largitur creator,Ã quo om= nia per nomen Chrifti petenda erant rRurfus qui= bus fcripturis propugnabunt fimulachra fua f Sub= inde fermonem fuum ita difponunt, ut appareat ip^^ fos nonnihil diferiminare inter idola et imagines,cum nulla alia fit differentia,niliquod illud GrÃ¦canicum hoc uero Latinum eft. Et quod deos uituperant pro. pter fcelera, diuos autem laudanta uirtutibus, quid ,hoc faciet ad apotheofim f Neque enim propter ul^ las uirtutes diuinas honor diuinus ullis creaturis com municandus erit. Suntenim amp;nbsp;uirtutes ill* munera

jâ¢ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sa lt;

dei, PrÃ¦terea fatis conflat plerofque deorum propter uirtutes non propter fcelcra relatoseffe in numerum deorum,cultos^ab hominibus. QuÃ¦ cum ita habc4 ant arbitror me religiofe non facrilege pronunciarC eunde eÃecultum amp;nbsp;eandem fuperftitionem deorum idolorumfa apud Gentes amp;nbsp;diuorum ac imaginum apudChrihianos,Id quod fubieda collatione nunc demonflro.

Apud Gentes ita comparatu erat,utnulla effet rclt; gio,nulla prouinciagt;infula nulla,imo ne ciuitas quide ulla quantumuis uilis, quÃ¦ non haberet deum tutela# rem.SicBabyloni ) amp;Aflyrij Belum coluerunt,Aegy ptq Ofirim ctIfidem,AphriNeptunum, Mauriluba, Rhodi ) amp;nbsp;MaffagetÃ¦ Solem, Samos coluitlunonem, Lemnos Vulcanum,Paphos Veuerem, Delphos am tem Apollinem. Romahabuit Quirinu, Athen* Mi# neruamjunonem Carthago. HÃ¦cpaflÃ¯m obuia funt poÃ«mata legentibus amp;nbsp;hiftorras.His omnemuitÃ¦ fu# fortunammiferi tribuebant, adeo ut dqs tutelaribus nondumeuocatis fuas crederetoras fore inexpugna^ biles.Hinc Vergilius Maro, ExcefTere omnes adytis ariscp relidis Dq quibus imperium hoc fteterat,amp;c.

Quanquam,uteftapud Macrobium,tutelarium deo* rum nomina arcana eflent paucis^cognita. Time= bant enim ne apertis nominibuseuocareturiphep cas petentur dfyabfentibus. lam ucroquis negaueriteÃ¼ urbes tum regna diuis apud Chridianos uttutelari# bus efTe deuotaf Heluetia noflra olim agnouit uw# ginem matre,ncctamenaliam quam eamquÃ¦ in opa# ca ac nigricantc,utaftTnt,fylua hÃ¦remitarum,facibus cereis,oleo amp;nbsp;lichnis fumigantibusgrauet olentibus colitur:

ET SIMVLACH . ERRONEA, CAP. XXXUT. 16; colitur: nimirum ne frondium denfa umbrofÃ®tas idoli nitorem obtenebret: fed crrauerunt uirifÅmineicuU tus ignari:non uideruntmuliebrem mÃ¼dum nulla re perinde foedariattp fumo tedarum,imÃ³uaporÃ«luceri narÃ» ac olei fuco amp;nbsp;cerufeeffe inimiciffimu. Ger, nianigens bello amp;nbsp;cÃ¦dibus nata,Georgio cataphra, Ã¢oconfecratur equiti, ab hoc opem implorat, in puxi gnis uires at$ uidoria, quah Perfeus ille Ouidianus deus belli fadus,rapinis gaudeat amp;nbsp;cÃ¦dibus,Martem expulerit,ipfe fanguine placet humano.Conftat enim Martern Ã Germanis inter primos deos olim effe libitum , id quod uel ex his Germani equitis nobiliffimis amp;nbsp;dodirÃ¢mis carminibus claret, Primus honor Marti,dypeo Mars fulget amp;nbsp;enfe, Germanam^ manu frameam tenet, illius aris Vidimaprima cadit,gentis pater ipfe uocari Gaudet, amp;nbsp;Ardoo federnhbi deligit orbe.

Etdubio procul plerxqgin Germania getes amp;nbsp;urbes, quÃ¦ olim Martem coluerunt, pro Martereceperunt Martinum,quod hoc uocabulum Martis, cuiegre ua fedicebant,nonnihilreferret fimile^ fonaret, Ror, maniapoftolorum principes habent, Petrum amp;nbsp;Pau. lum,amp;illius quidem claue in omnes omniu pene the. fauros penctrauerut,huius uero enfe omnes Chriftia noru principes in fua iura coiurarecopulerunt.Quis ergo facile contcmplerittantae maieftatisamp; potentiae deost Hifpania una cum Gallicia lacobo adhaeret apoftolo. Perfuadent enim fibiapoftofi fe habere reli. quias,cum tamen Toletani id egreadmittant, amp;nbsp;Lu:. cas in Adis,Egefippus amp;nbsp;Eufebius in hiftorijs tradat utruncp lacobum HierofolÃ¿mis amp;nbsp;occubuiiTe amp;nbsp;eolt; dem loci effe fepultum. Porro Gallihomincs uer.

futiffimi,callide duobus fui demandaruntcuram,Mi^ chaÃªli amp;nbsp;Dionyso, Nam alter alatus eft, amp;nbsp;proindein negotqs luuandis expediendisfy promptiffimus,alter uero capite truncatus, nihilominus uiuit, ut maxime fuum iphus caput fuis geftct manibus. Creduntitacy horum beneficio uiduros feucl mortuos , amp;nbsp;feliciter ac celeriter omnia fua negotia confeamp;uros Panno nia in Lodouicumregem innititur, deinde amp;nbsp;inuir^ ginem matrem,exterum non in aliam quam camquz Aquifgrani fedes habet* Hanc uero certo indido^ tempore frequentes,allia expasfyolentes, 8amp;quafiin# ftrudo exercitu cateruatim inuilunt^ amp;nbsp;cereo ingenti,pecuntjs ceu fetis infixis fcabro,donant,ne fola fem per in Ã¦de fedeat ampla. DiuusAmbrofius Medio lano prÃ¦(idct,tiara pedo amp;nbsp;flagello probe armatus, haudabfimilis loui Statori. Agrippina Colonia haud temere tribus fiditRegibus,cum Augufta Vindelico rum olim fe crediderit imi Huldrycho,nefcio qua tas laritunica induto 81ad defendendum minime intrus Ã¤o,im6 marius iamiam protcndcnticodice pifce^im peditas. Sunt urbes quÃ¦ Ã Lcodogario, Ofualdo, Nicolao,Vrfo, 81nefcio quibusalqs dependent, 8^ ita dependent ut illis fe totos committant, in pace amp;nbsp;in bello. His facella, imo 8Ctempla adeo$amp; cathes dralia templa ponunt,ftatuas fabricant, aras extru. unt, 8dfacerdotes inftituunt. Horum imagines mos netÃ¦incudunt,interfi'gnqs ceu clypigeros apponit, portis denique,uallis 8C turribus illiniunt, denique lignis militaribus imponunt. Horum opem 81cons filia in pace uotis ambiunt. Horum auxilia in prÃ¦lqs implorat, Horum meritis tranquillas refpublicas aut indgnes uiamp;orias ferunt acceptas. Finguntpraeterea diuum

ET 3IMVLACH. ER R 0 N. CAP. XXXinr. 164 diuum illum tutelarem, cum nondum abdudus effet alteriuscuiufdam diui precibus,autrite euocatus, cir cumifTe uallum, territalTe lioftem, prohibuiffe irrua |ptionem,anteifTe aciem,excepife tela hoftium. Quis enimnefeit Fridlinum globos fulmineos amp;nbsp;bombar= darum tonitrua olim paflorali illa fua pera elufifref Quod nalterius cuiufdam diui meritis fuit abductus, fingunt illum fine Angularis triCtitix fignis non excef fiffe Certa funtilla apudipfos fed amp;nbsp;libris Ã¦ditis amp;nbsp;ta bulls depidis omnibus expofita.

Sed quid intereadeust Mei funtcceli, inquit, amp;nbsp;meaeft terra, orbis terrarÃ» amp;nbsp;plenitudo eius,ego fun? dauiea,Meumeftregnum, Regnum meum regnum eftomnium fÃ¦culorum,Ego fedeo fuper gyrum ter^x rÃ¦amp; habitatores eius quafi locuftÃ¦. Ego ftare facio, amp;nbsp;ego in fugam conuerto : a me funtconfilia amp;nbsp;auxi= Ifa.Et nificgo ciuitatem euftodiero^ruftra uigilat qui cuftoditeam. HÃ¦c cum ita habeant, amp;nbsp;nos interim pendeamus a creaturis cum gentibus, profedo genti, bus idofolatris nihilo fumus meliores,.

Conferuntur Diui Chriftianorum cum dijs Gentium quibus cura elementorum,animantium,morborum,ar tium,omnium denique membrorum hominis credita^ putabatur. Cap.XXXIIII.

nis una cum cÅlo,Iunoni aer; Neptuno da, tum eft mare. Inferna uero cefferunt Plutoni. Et A

polio oes excoquebatfrudustuino praeerat Bacchus: frumentoru dea erat Ceres: amp;nbsp;pecoru curam una cum Apolline gerebatPan, SedetMechanica uitÂ£inftituta

amp; res literaria dqs fuis no caruit, NotÃ¦ enim funtMu fÃ¦,notus cum Apolline Mercurius, fabrorum quocp Vulcanus, medicorum Aefculapius,militum Mars, fcortorum Venus, nautarum Caftor amp;nbsp;Pollux: fed quis fecemiCtam fine naufea ad fundum ufcpexhaud riatrSuntifta apud poetas illorum paffim expofita. Pelli medicabatur Apollo, comiciali morbo Hercui les,Lucina praeerat partui, Breuiter deoru feries pro cuiufuis libidine amp;nbsp;commodo uel incommodo ita ere uit ut Varro Terentius deos reuocet ad calculum, ab hominis exorfus coceptione,numcrumfy addecrepit tiprouehat metas. Ab eodem annotatum eft trecem tos fuiffe ueteribus deos Ioues,idemfyrepetitum eftÃ Sept, Tertulliano, Oenomaus tradit triginta milta deorumin orbeterrarufuo feculo fuife culta, quod ipfum amp;nbsp;uates afleritin Theogonia Hefiodus,

Inter Chriftianos uero quid quÃ¦fo in uniuerfa ro rum machina eftquod peculiarem pene diuum nÃhai^ beat,fiue elementa fpeamp;cs , fiue nafcentia terra?, due morbos,Hue artes, fiueipfum hominem totum, Ãlim feceratluppiter Aeolum nimborum regem, tempefta tum^potente: at nuncea uis tradita credit Valefiat no cuidam Theodulo,quiin hoc amp;nbsp;colitur amp;nbsp;inuoca^ tur,utgrandinem Ã fegetibus auertat, furentes uÃ«tos fopiat,amp; nociuas tempeftates difpellat.Alq hoc officq loannitribuut amp;nbsp;Paulo, Ignis AgathÃ¦ datus eft,ceu VeftÃ¦ cuidam nouÃ¦: amp;nbsp;quominus ignis impetu om. nibus alias formidabilem ob fexus imbecillitatem tfe meret, additus eft ei Florianus panoplia inftrudus, qui urna ceu Inachus quidam in fÃ¦ua aquam ineen# dia fundat. His additur Nicolaus marinus deus, na# uigantibus,ppitius, repostus haud dubie in Calloris

amp; Pollucis locum: hincenim amp;nbsp;collegam affequutus creditur Chriftophorum. Eftautem hic procerÃ¦ftatu rÃ¦ gygas amp;nbsp;firmis lateribus poeticus Polyphemus,au que ideo premodum nauigantibus per maria amp;nbsp;flumi na accomodus,quippe de quo Maro canit, Monftrum horrendum,informe, ingens,cuilumen ademptum,

PoRquam altos tetigit Rufius amp;nbsp;adÃ¦quora ucnit Luminis cfFoffifluidumlauitinde cruorem. Dentibus infrendens gemitu,graditur^per Ã¦quor lam medium,necdum fludus latera ardua tinxit.

Igitur tam uaftÃ¦ molis deo haud difficile cft in altiffia mis uorticibus periclitatibus fuccurrere. Quod OprÃ¦ Uada corporis mole mouerit fegnius, mox uirgini ma tri occinitur carme,Aue maris ftella, deimater alma, amp;c. Vino prÃ¦eft Vrbanus uinoforum hominum de# Us,per cuius nomen non fine rifu deiurant inter pocu la. Atrubiginemefrumento expurgatludocus : bru# cos abigit Magnus. Ethorum quidem fimufachra ex:^ truftis prius facellis , aruis nonraro imponuntur, nix mirum ut ad Priapi morem fint auium maxima formi do,ceu canitFlaccus. Atquireligio uetaretfacra expo nere auibus prophanis:irreligiofeenim feeda alui pro luuie expolitos illos hortorum aruorum^ deos coinx quinant: quos tantum abeft ut timeant autreuereaux tur, ut etiam fub eodem nidificenttefio, garriant,amp; totam principis aulam confpurcent, quinrapinam ex agris hortisep ad ipfos couehantrecondantep tutores. Neep uero amp;nbsp;palloribus caremus Chriftiani.Nam an= ferum cura Gallo eftcomendata : ouium Vuendelino cuidam : Eulogius equorum habetur deus: boum Pe^ lagiusRmmundifUmos porcorum greges cuRodire co

bE ORIG. CVLT VSDIV0R V M gitur mifer Antonius, Quid quodprÃ¦ dijs his necgli^ res nec mures impuneroduntoNam mox ut arrodere coeperint, colo difijeit rodentes murium dea Gertrux dis. Quod fipenfum nondumabfoluit nec illum aba rumpere libet, Huldrychus interea arrepta Augufta^ nÃ¦ terrÃ¦ gleba amp;nbsp;proieda, nocentes difturbat,lÃ¯la em creditur omnibus gliribus effeloetalis, Pudetmepro= fedo ftultitiÃ¦, amp;nbsp;teftor deum noerum, quod illanon dico in ignominiam hominu dei , fed in temeritatem, uanitatem, amp;nbsp;ftultitiam nonram,qua ex creaturis dei fanetinimis indigniffime deos falfos facimus. Hi certe omnem gloriam foli domino tribuerunt,^ eandem fo Ii deo tribuendam docuerunt : ergo non ipfos accufa^ mus autridemus diuos,amimas beatas, fed uaniffima impijfrimam^ hominum opinionem.

Hac eademfadum eft, ut amp;nbsp;eruditio amp;nbsp;eloquent tia Partes ac uitÃ¦ inhituta deos deas^inuenerinta^ pud Chrihianos,Colunt enim literarum candidati Ca tharinam quandam uirginem Alexandrina ceu Atlie nien,Minerua, alq colunt GregoriuquafialteruMer curium,Piamp;ores Lucam uenerantur Euangelifta,qni tamen medicus fuit nonpfÃ¢orjure ergo posent cum pictoribus expoftulare medici:uerÃ» habent q pro uno duos CofmÃ¤amp; DamianÃ»,Fabri pro deo fuo inuocant Eulogium,Calcearq Crifpinum amp;nbsp;Criipinianum,Sar lores cum fintpleruntp belli homunculi , digno fuis moribus deuinuenerunt Gutmannum nefcioquÃ«, Fe ciffent tarnen paulo confultius fihuic amp;nbsp;Bacchum ali^ que iunxifTent, Hicem etuini deus eft, quoifti uehe# menter deleamp;antur,et capras odit,quas ifti plus g Va tiniano inferantur odio , At figulorum deus barbaro quodanomine amp;nbsp;horribili pictura terribilis eh â¦Nam Goar

ET ^IMVLACH. ERRON. CAP. XXXHIL 166 Goar dicitur (id quod ex ranis Ariftophanis autHoa meri Batrachomyomachia petitum uideri poterat) amp;nbsp;daemonem atrum micantibus oculis humeris gerit fre mentem amp;nbsp;olla feue tumultuantem,Venatores Eufta chium uenerantur Romanum illum ciue,de quo non minusprodigiofa fabulatur mendax monachoru coL luuies,qua de VlyfTe olim Graecia mendax. Porro mia taris fcio quas deas inuenerint Chriftianorum fcorta, nec Venerem nec Flora, fed Aphraamp;Magdalenam: has in iocantjhis uota nuncupat, his immolantnefcio quid,at$ ita fatis effe putat, fiiftasfic colat perpetuo, etiafia peccatis nung couertantur.QuaO fcilicetdiuÃ§ muneribus tuis foeda arte partis demulceant,et no ma gis cupiantut adipfarÃ» exemplÃ» couertaris ad dnm.

Dicamus nunc amp;nbsp;de morborÃ» dijs pauciffima In. Uocatur in pefte Sebaftianus,cuius imago no multum abfimilis eft Homerico Apollini lÅtales fagittas in Graecorum exercitu atep puppes iacienti. Origine hu ius fuperftitionis qui plenecognofcere uelit,legat Pau ^Diaconi degeftis LongobardorÃ»,li.6.cap,2,Nouus autem ille amp;nbsp;propemodum incurabilis morbus,quem nuncupant Pofeas Francicas uel fcabie Neapolitana, tumoreite Gallicu, nouu quo$deuinucnitRochum etapud nonnullos alios Viace Febricitantes curat Pe tronella apoftoli Petri filia:nec mirum,Cum enim dns focrum Petri febricitante reftitueret fanitati priftinÃ¦, filiola non intelleda fubrepOt amp;nbsp;medendi artem didis cit, loannes Euangeliftes una cum Abbate Benedic Ã¤o uenenum epotum continuo reddunt innoxium. Vuolphgangus contradoru medicus eft. Romanus quidadÃ¦moniacos foluit amp;nbsp;lunaticos, Marcus morte auertitimprouifam ipfo etia fato fortior,deus omnino

potentiffimus, Sufanna omnem in uita tollit cultori ignominiam.Et quod decorum ipfum excedit Marga rita uirguncula dea fafla eft partu laborantium :inn-da eft eiNotpurgis ipfiÅma Ouidij NiobeXeonliara tus inuocatur Ã captiuis: quia cultoribus compedes rumpere creditur,Quid quod Vitus procul dubioin^ uitus,furiofe faltantiu agit choragumfSed amp;nbsp;Valenti nus Herculeo morbo laborantibus amp;nbsp;fpumatibus au# xilio effe dicitur:in hoc enim amp;nbsp;inuocatufamp;colitur,'

Atephic mihi monendus uidetur Ledor, fecu ex# pendat, an non ea potiffimum caufa diuiquidam mor bis curandis fintprÃ¦pofiti, quod nominaipforum ui' cinitatem haberentcum nomenclÃ tura morbi. Quid enim aliud eft Valentinus quam caducus r Patria ei^ linguaCaderefignificatfallen. Quid aliud eft Vincen Cius quam inuentiuus t quot;nbsp;Patria enim linguaÃgnificat finben* PrÃ¦eft autem hic diuus amiffis rebus, ficut amp;nbsp;Vindanus quidam apud Rynouiam appellatus font finb^, Similimodo apud Romanos inftituit amp;nbsp;coluit Pauorcm ec Pallorem Tullus Hoftilius, CloacinaTa# citus,Mentem,Rubiginem amp;nbsp;Febrem S.P.QR, Stu penda de paribus dicere poflengfed fit hic expoftulan diiurgandify modus. Naaduerfarq alias me Atheon, LucianiÃ¯, deorÃ¼fyirrilcrÃ«imÃ³contÃ«ptorÃ« appellabit.

Reliquum eft ut uideamus quinam diui totum ho minis corpus amp;nbsp;membra fingula occuparint, Caput ipfum obtinet Ita,non oibus cognita diua. Oculos ha betOtilia. Et mirum eft h alienis mederi oculis poteft, quÃ¦ Eros proprios feruare nequiuit: nifi fortaffis eius oculos quos codiciimpofitos gerit,ambiant qui de fu# is defperarunt. Linguaminftituit Catharina in rhetÃ´Ã ricis ec dialedicis exercitatiffima, Apollonia dentes proprios

ET SIMVLACH .ERRON. CAP. XXXIUL 167 propriosÃ¤miÃt,interim ab his inuocatur qui dentium fentiuntcruciamina, Fortaffis ut ab Otilfa oculos Ã¼Ã© ab Apollonia petunt dentes. Collo prÃ¦Ã¼det BlaÃ¼us fpiratilis deus.Atdorfum unaeu fcapulis obtinet D. Laurentius : quod in crate ferrea toftus afficipoteft fi= milt doloreaffiidis Erafmiuenter eft totus cum inte= Oints, Ilia enim propria ad girgillum conuoluta probe perrimauit, utiarn in ijs indicandis quod ad morboru cauffas attinetipfum nil poffitlatere * Sunt quiBurg::: harto cuidam amp;nbsp;crura 8 C pedes cofecrauerint: quam^ Uis qdem non neganthunc in participatum nonnun=i quam admittere Antonium,Quirinum, loannem, amp;nbsp;nefcio quos alios diuos,quos uÃ¦fani illi patria lingua Uocat rgt;Ã¼ÃÃch0cn/deos uidelicetplagofos. Quid quod Apollinaris quidam Priapi uices fubijt, pudendorum deus effeamp;us,Proh pudor,quÃ¦eft illa impudetia faut quis fuperftitionis modus rLibicas harenas numÃ©ral Uerim citius quam Chriftianorum deos , Nam quifep pro fua libidine,pro fuo commodo, autincomodo de^t um ftbifinxit, neep uel hodie noues fingere nobis cef= famus Totas legiones Thebeorum producunt, nume rantquamplures martyrum amp;nbsp;uirginum chiliades,ut ipfÃ¦ Gentes nobis collatÃ¦ paueiÃimos deos habuiTe Uideantur,'

Quo quÃ¦fo ruitis miferirfiftite gradu, audite qu^Ã© fo fratres chariffimi, Nonne in nomen patris amp;nbsp;filq amp;nbsp;fpiritusfandibaptifati eftis CNonne deus nofter deus unus eftfNonne ide 01a fua agit prouidentiaCNonne ex illo amp;pcr ilium amp;nbsp;in ilium omnia Ã§ gt;nbsp;Nonne hic uitÃ¦ amp;nbsp;mortis, opum amp;inopiÃ¦,fapienttÃ¦ amp;nbsp;ftultitÃ¯Ã¦,fani= tatis amp;nbsp;morborum unicus et uerus author eftrNonne illifoli te totum anima amp;nbsp;corpore debesrNonne illius.

DE ORIG. CVLTVSDIVORVM creatura amp;nbsp;feruus es c . Quid ergo 6 mifer Ã creatoreas uerteris ad creaturastHoc gentes folenctu HChriftia nus es,foli Chrifto adhÃ¦res,per hunc cÃ³iungeris cum patre. Quod fi diuiagÃ¼tomnia,fi penes hos eft regnor rum amp;nbsp;urbium tutela, fuga, uiÃ oria,ars,eruditio,cus ra morborum,fanitatis beneficium, huentorÃ¼ habent poteftatem,fi commoda ab his funt amp;nbsp;incommoda, fi omnia hominis membra occupant, quid interim opes ratur deus c'ubieft deiprouidÃ«tiafAn labore fatigatus diuis ut fubÃ»diarqs utiturinftrumentis e 'Verum non caduntin deum infirmitates illÃ¦ hominu.An uero ere ditis operari quide deufed non per alios, g per diuosl' Sed amp;nbsp;gentes fatebantur uim quandam primam amp;nbsp;im menfam efre,aqua uirtutes alie,ut Ã prima exifterent. Sic em afferebant multos effe deos et operationes mul tas,utinterim uim agnofeeret unam, Ergo Homerus amp;nbsp;Vergilius poetarum clariffimi amp;nbsp;primary uirionv nes deos ipfi fato fubiecerut. Etquamuis ita fentirent de deo diuinis^ operationibus, fides tame orthodoxa huiufmodi fententiam non recipit,omnem gloriam fo lideo tribuit,Dequa re difputatu eft in cap.i8,ubi difi feruimus ex Ladantio de minifterio angeloru.Ideo^ cum etiam Pontificia cohors diuos inadminiftradone mundi afferat fubfidiarios, 86quafimedioxumos elfe deos,per quos operetur ille motor primus,fubfidias rqsfy illam concÃ©datgloriam, uthoc nomine amortal libus 86inuocari 86coli poffint: non uideo quid diferi minis fit inter errorem Gentilium 86 Chriftianorum.

Conferuntur fimulachra, templa, facrificia,fefta, uota, et anathemata Chriftianorum cum Gentilium fuperfti tionibus, Cap. XXXV.

ET SIMVLACH . ERRON. CAP, XXXV. 168 l^^iOmponamus nuncetiam utriufq; gentis co Ã^Jendi ritus facra etfefta alias^ id genus cere monias,Apud gentes tata erat religio Hmu^ ^'lachrorum,utipfas imagines non minore di gnarentur reuerentia gipfos deos quoru erantRgna: quippe deum ipfum non lignÃ» aut materiam idoliado rabant. Statuas ita$imponebat teplis,ad has frequen tes curntabat,anteiftas procidebant, illis fupplicabat, his ponebantincenfum. Ide facimus Chriftiani . Nam simul4= diuorum Hmulachra aris ac templis deo confecratis lo cbr4, cis impofuimus, adifta concurrimus, iftis genuflexit; mus,adifta couerfi uota nuncupauimus noftra.Quid quodeos ultricibus inijeimusHamis,qui imagines aut: loco mouerunt, aut tanglignum cremauerunt fEtut olim apud gentes una Diana iam Agrotera, mox CoÃ ' ryphea,deinde Laphyra,ite Corythallia,Ephena quo= que,Aulidenfis,amp; Pergea dicebatur:ita apud noftros Uaria MariÃ¦ indita funt nomina, Alia enim Laureta= na,alia HÃ§remitana, alia AquenÃ»s,alia CÃ¤penfis,alia Speciofa, alia Rofacea,alia Liliaca,a uaniffimis homie nibus propter loca in quibus extant idola, nuncupata eft.EtutdeDiana uariÃ§erantfabulÃ¦,cuius generis 8C illa erat Ã loue delapfum effe DianÃ¦ EphefiÃ¦ limulae chrum,ceu in Adis memorat Lucas:ita de diuÃ¦ uirgi nis idolo uaniffimaquÃ¦dam traduntur, ut amp;nbsp;de face!.: lis, Hocenim aiuntab ipÃs angelis ex orientis partis bus in extimas occidentis delatum oras: illuduero ab angelis uel fabricatum, uel auamp;um,uelconfecratum, uel ab hohium incurfione defenfum. Praeterea hoc IL mulachrum uirginis a Luca pidum, aliud Ã fando quopiam fculptum, amp;nbsp;aliud ab angelis uel inuentum udreueiatu,item aliud fuafponte,fedmiraculofe ena

DE ORIG. CVLTVSDIVORVM tumeam amp;nbsp;multa cÅlo delapfa elle mentiuntur, QuÃ§ dam item alia Chrifti 86diuorÃ¼ idola fingunt profudi felachrymas etfanguinem,quodam refpuiffe colores, quÃ¦dam non potuiffc moneriloco. Quid quod qux^ dam finxerunt uel animaduertiffe in hoftes,quÃ¦dam reddidiffe de fe fulgore, quasdam loquuta,ne(cioqu% uetura pra^dixilTe. NotiffimÃ¦funt foede ill* de BerU:^ hardo,de Thoma Aquinate,86innumera? aliÃ¦ fabulo turpes.lam 86thure Sabeo alqsfyodoramentis pr^mU niuntur idola illa contralucernarum uapores. Perpes tuis enimiugibus^lucernis illuftrantur.Nam religio fum efTe creditur eos lucernis honorare corruptibilis bus,qui habitanteu lumine fempiterno 86 puriffimo: imo amp;nbsp;huic febaceam candelam, uel cereum teretem autfumantem tedaofferrereligio effe uidetur.Quam uÃ¦faniam extremamfydementiam hifce uerbis incre pauit lib.Indit. 6.ca,2.Laamp;antius, Quod fi cceledelm men quoddicimus folem contemplari uelint,iam feÃs tiant quodnon indigeat lucernis eorum deus,quiin ufum hominis tam candidam lucem dedit : 86tamen cum in tam paruo circulo, qui propter loginquitatem no amplius quam humani capitis uidetur habereinen ruram,tantum fit fulgoris, uteum mortaliO luminum acies non queat contueri, 86 ii pauliCper intenderishe betatos oculos caligo amp;nbsp;tenebra? confequantur, quid tandeluminis,quid claritatisapud deum,penes quem nulla nox edjefte arbitremur fQuihanc ipfam lucem fic moderatus eft, ut necpnimio fulgore neq; calore ue hementi noceret animantibus:tantum^iftaru rerum dediteiquanta autmortalia corpora patipofTuntaut frugum maturitas podularet.Num igitur mentis fuÃ¦ compos putandus ed qui authori aut datori luminis, candc;^

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXXV. 169 canddarÃ¤ ac cerarumlume offertpro muneretAliud liero ille lumen exigit Ã nobis, amp;quidenon fumidum fed ut ait poÃ«ta liquidum atq; clarum,mentis fcilicet. Mox fubqcit,Illoru autemdq quia terreni funtegent luminibus nein tenebris fint : quorum cultores quia icÅlefte nihil fapiunt, etiam religiones quibus defers; lUiuntad terramreuocat. In eaenim lumine opuseft, quiaratio eius amp;nbsp;natura tenebrofa eft,Itaque dijs non rÅieftÃ« fenfum fed humanÃ» potius attribuuntjdeofy piis necelTaria amp;nbsp;grata credÃ»telle quÃ¦ nobis , quibus autefurientibus opus eft cibo,authtieubus potu,aut Uefte algentibus,autcum foldeceflcrit lumine utui^ dere pofllmus.Hadenus Lactantius mirum quam ap pofite SC noftrorum detegens atque refutans dementiam. PrÃ¦terea apud Gentes idola ijs rebus ac lignis ornataaftabat, quibusprÃ¦effe credebant dq. Venus enim amorum ac uoluptatis dea nudato corpore pina gebatur, poneinOdente Cupidine pharetra arcu ac fa gittis philtro illitis inftrudo. Sic amp;nbsp;deus uini Bac= chus, pampinis amp;nbsp;uite botris dependentibus redimi. Ius, amp;nbsp;pueri amp;nbsp;ebri j hominis fpecic fingebatur. Nam amp;poÃ«tÃ¦ talem finxere priores, Maro enim, .Silenum pueri fomno uidere iacentem Inflatum hefterno uenas,ut femper,Iaccho. Sertaprocul tantum capiti delapfa iacebant, Etgrauis attrita pendebat cantharus anfa.

Hinc nimirum Chriftiani Vrbanum quendam uini deum effe uoluimus,nimirum quod bene poti fuaucs amp;nbsp;urbani effe incipiamus : igitur Vrbaniidolumla. gena ampla amp;nbsp;uite botris graui pinximus, atq;utina .hoc carmen infcriptionisloco affixiffemus, Vefpere cum bibimus homines fumus atq;benigni,

Gertrudim muriÃ» terriculamenti nentemintra muÂ« rium choros pofuere pidores. Valentino collapfos fx ue^fpumantes fubiecimus homines, Georgius pano plia inftruÃ¤us feroci equo uehitur. Antonio affingi tur porcus, Vuendelino canis. Ethic quide gladium gerit,ille haftam,alius malleum,hic forcipe. Sed quis enumeret omnes omniumRultitiasCHis ucrofimula# chris aurum,argentum,gemmas, corallium, amp;nbsp;quio quid uidebat pretiofum appendimus atep affiximus; purpura,ferico,ueluto amp;nbsp;ueftibus Damafeenis adito xumufque plus quam Perficum exornauimus, Imo his nugis adeo fumus immerfi, ut religionem ueraffl One illis putauerimus integramnon fore,

cuntnoftrÃ¦ BafilicÃ¦ omnem Gentiu luxum. His pr^ erantapud illas Pontifices,Flamines, Salrj facrorOmi niftri,Apud nos prÃ¦funt templis atquefacellis Cufo des. Canonici, Sacerdotes, Sacellani, Monachi, Lob harti. Aeditui,Clerici,amp; hoc genus omne, quiomnes fplendide amp;nbsp;laute aluntur diuorum facultatibus,utla erorum fint miniftri. Suntergo in his qui hmulachra purgant et ornant:funtalq quifefta diuorum indicat, funt alij rurfus qui in fenis (biennibus folenniter fas Sdcrificu. cra perficiunt. Et apud Gentes quidem uaria erant pro ratione deorum facrificia:fed noftris unum modo facrificiu eft,quod Miffam uocitant, quanquam amp;nbsp;in ipfa preces amp;nbsp;quarcunque MiffÃ¦ funt unoCanoneeX cepto , diuis applicauerint. Nam extant peculiares MifTÃ¦ de Tempore,quot;ut uocant, amp;nbsp;fandis: id quod MifTales libri reflantur, Sed de Miffa alibi difputabi^ tur. Sunt prÃ¦terea Cantores amp;nbsp;Succentores ^ ChoÂ« raules,

ET SIMVtACH. ERRONEA. - CaPv-RXXV. 170 Quies, qui diuos compostis ad hoc cantilenis coUauc dantamp;inuocant,non fecus atque Salij in facris fuis Herculem, utextat apud Maronem. Deni$ ut Be= Ium Nabuchodonoforis facrorum miniftriomnibus inftrumentis muficis, quemadmodum docet Daniel, demulciebant ac prÃ¦dicabant , ita operofam quanc dam ac theatricam muficam in facras Ã¦des induxi, mus ChriHiani,tumultuofum diuerfarum uocum gar ritum,qualem non opinor in Graecorum aut Roma norum theatris unquam auditum fuiffe. Omnia tu= bis,lituis, fiftulis,ac fambucis perftrepunt, cum$ his certant hominum uoces. De Matutinis amp;nbsp;Vca fpertinis precibus nunc nihil dicam, Suntamp; Ã¼lÃ¦ in Uniuerfum compofitÃ¦ de Ditiorum laude amp;nbsp;inuoca# tione. In Mifbs porro celebratis de Diuis, ubi can. tus ille amp;nbsp;organorum ftrepitus ad przfcriptas accef ferit metas , mox in medium magna cum grauitate procedit diuorumencÃ§miaftes, amp;nbsp;de Diui natalibus, patria ^educatione, uita, moribus, uirtutibus amp;nbsp;exi. tu ad longum differit, deinde quibus rebus praeiit, amp;quibus medeaturoftendit, denique amp;nbsp;cultum amp;nbsp;^inuocationis modum prÃ¦fcribit, poftrcmo amp;nbsp;mira, 'cula recitat,ut his maximeGmplicium permoueatani mos.His abfolutis redit ad aram,geniculatur,ac Diui magna cumueneratione accipit reliquias, couertitur ad plebem,uenientemcp amp;nbsp;ferentem munera diuo,be nigne excipit, amp;Sreliquias illas uelofculandas praebet ud capiti ciuiliterindinatJnteiea uerodumita con# curritur ad Diui Ã¦rarium, diuus ipfe praferiptis can# tilenis ardenti uoce inuocatur,Concinunt amp;nbsp;organa, haud dubie ut ftolidu amp;nbsp;iners uulgus ad hanc faltatio

nem magis incendant, animos^offerentium demufe ccant,ne forte poeniteat pigeat^ fumptus. Cedo autem cui donum ferscLaurentioCMartinotAnaftafiof SebaRianotValentinotNicolao tAtquicu immorta# les fint,8CÃ¦terno perfruantur bono, non opus eft talie bus tuis muneribus,Gui ergo offersfVis audire f DiÂ« cam, Principio alis facrificulorÃ¼ libidinemacluxu fÅ diibmum,Deinde ueftis amp;ornaslignai lapides, Po ftremoofFersgTadiuquoiuguferis aliquando amp;nbsp;etjcid ris uel epaternapofreffioneuet feruus fias, Et euhoe fit, comodeappellaris diuinon hominismancipiu.CÃ¦ rerumdiuidum uiuerÃ«t in terris,fuis exemplis docuÃ© runt pauperes iuuare bÃ©nÃ©fices, nonpremereautetii opprimeregrauibus farcinis miferorfrdorfo iniedis, D,Laurentiusecclefix thefauris non ita ufus legitur^ hisneminemtributariumeffecit, nemine patria fede pepulit, neminemoppreffit: idem nullumfimulachrC fabricauit,8Copes eccleiiafticas in illud effudit,fed in* opes 86egenosiuuir, erexit,liberauit. Vos pauperes denudatis utornetis atepinduatis mundo muliebriiiÂ« gnum amp;lapides Quishicdubitet illud,pphetÃ¦ imple tum efe,Similcs fiantidolis qui faciutea faut quis no uideatuosÃ deoiuftiffimoiufte traditos effe in fenfuffl reprobarDeus ergo mifereaturnoftri, illuminetuuh tum fuum fupernos,amp;mifereatur noftri: quia miferi amp;nbsp;amentesfadi fumus,.

hilunquzfuit in orbe ftolidius. Adorant nonnulli ca* ligamlofcphinutritfj domini,alq calceos ThomÃ¦, alq ocreas Martini,alq enfem Georgq,alq uagina^alq mu lierum cincinnos,ueftes, cingulos, camifias, obfoleta flrophiola,amp; fudariola quxdamuccofa,imQ incogni= ta quxep

ET SIMVLACH. ERRONEA. CAP. XXXV. 171 ta quÃ¦$ mortuorum offa. Afuntin urbe quadam Li. guriÃ¦ feruari inter reliquias caudam afini eius cuius memineruteuangeliftÃ¦: ego difficulter femper credis di:quanquano minus uilia ab illis feruari certum fit? Illa uero auro amp;nbsp;gemmis inclufa obeduntur, amp;Ã ftuL ta plebe adoranfRediHimeergo ErafRot.m Ecclef. fuo,Deforme exemplum eft,inquit, pliarmacopolaru qui menfa inforo polita oftentant dentes edudosjapi des eueficis exedos, diplomata magnatu quos a mor:^ tereuocarint,magna^ uanitate denarrant fua prÃ¦. clara gefta turpislucrigratia. Horum non diffimiles funtquos nimiumdiu tulit mundus qui circumferat reliquias amp;nbsp;ftaruas fandorum, fumma impudentia ia Nantes miracula quÃ¦ nunquam gefta funt, amp;nbsp;inters dum plus quam fcurrili impudentia foenum aut ftra. menta ex latrina fortaffis aut horreo fumpta, offerunt Simplicibus ofculanda:oftendut carbones e foco fum. ptos,mentientes his affum fuiffe Laurctium.Sed quid ego hoc fuperftitionum pelagus ingredior t Nemo e. nim iuftis libris de reliquiarum fuperftitione feriptis Uel centeOmam partem huius mali digne abfoluerit.

A Ceremonijs amp;nbsp;facris publicis ad epulas amp;nbsp;con^ Epdh Uiuia feftinamus Chriftiani,A mefisad aleam defeens duntfenes,ad choreas ducendasiuuenes.Etcum pro phanis diebus his non licueritincumbere, ferqs totos nos inomnem luxum amp;nbsp;libidinem effundimus. Cui uero iam non fubeant in mentem Comi amp;nbsp;Baalis fa. crarDe Dedicationibus templorum amp;NataIitfjs die bus fanamp;oruyde Exequqs amp;nbsp;Anniuerfarqs,nihildum refero, in quibus omniamulto cum maiore intempe, rantia peraguntur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Peregrina

optimis SCiuftiffimis uotarijs maxime in religione ued ram peccatur. Nam ueritas orthodoxa peregrinatio:^ nes illas damnat.Queritur dominusinpphetis fe prÃ¦ teritonefcio quÃ¦ loca peti. ClamatitaÃ§p, QuÃ¦rite me amp;nbsp;uiuetis : amp;nbsp;nolite quÃ¦rere Bethel, ad Gilgal nolite intrare,amp; ad Berfcba netranfieritis. Sed amp;nbsp;dominus lefus in euangelio ad Samaritanaminterrogatem,Pa^ tres noftri in monte hoc adorauerunt, amp;uos dicitis quod Hierofolymis ht locus ubioporteat adorare: ramp; rpondit,Mulier,crede mihi uenit hora quando neque in monte hoc neque Hierofolymis adorabitis patrem. Sed uenithora, amp;nunc eft,quando ueri adoratores adorabuntpatremfpiritu 86ueritate.Nam 86 pater ta les quÃ¦rit qui adorentipfum, Deus eft fpiritus 86 eos qui adorÃ¢t eum fpiritu 86 uerita te oportet adorare, A malis uero 86iniquis ta turpia ta foeda 86 fcelefta pel's petratur in illis peregrinationibus, ut pias aures fpu^ citia abominada cotaminare nolim: hoc tantu adieces rim , Peregrinationead diuos comodaeffc rationeac uiaqua maritoru uigilantia eludere poffuntadultery Quia enim comutarut ueritate dei,medacio, ideo tras dit illos deus per cupiditates cordium fuoru in opera ppudiofatut nihil nunc dica deiadura qua uotarq iHi ftulti feceruntin corporibus fuis 86 fortunis.

attathemd uimus.Et alia quidem uota aurea funt, alia argentea, ta. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quaedam ferrea 86cerea,fed 86 uiua,utnigrÃ¦gallinÃ¦

pullus croceis pedibus infignis. Pleraq; uero contrat amp;useffe uidenturiuxta formulam,Doufacias,fidede risfacia.Suntquiiuxtahanc formula uoueat, Adibo te Saluatoris tunica,nudis cruribus et capite,corpore ferrea lorica teCto , calceis harena oppletis, cibo oftia^ tim

ETSIMVLACH. ERRONEA. CAP, XXXV tim mendicato, amp;nbsp;lingua muta:quod iiuerbu dixero, age oleu amp;nbsp;opera luferim:fed iftud fecero fi uxore na. dus fuero amp;formofam amp;nbsp;opulenta amp;nbsp;meis cogruen. tem moribus,Fallithaud dubie quifquis credit maio. ra uelfaltem paria ftultitiÃ¦ argumenta apud ullas exi; tare gentes. Quo referri amp;nbsp;illud poteftquod oes terna piorum diuis confecratorum parietes , teftudodeniep ipfa,referta eft anathematis,lignis, prodigas amp;nbsp;inanit bus ac ementitis picturis.Et hac quidem parte depena dentconfradÃ¦ naues,laruÃ¦ ex cera formata?, ferreÃ¦ manus,lignei pedes, pepla, indufia, calcei, caligae,8. ocreÃ¦ opplctÃ¦ paleis,deniq; copedum 8 ^ catenarum magna pondera.Atparte ex alia tabulÃ¦ apparent pk dÃ¦ miraculorÃ»prÃ¦cones ac teftes. Perreptarat enim hic incuruus amp;nbsp;Ã¦gÃ©r in uirginis matris autdiuialicu= lus templum,falutarat truncum ficulneum, mox inte gritati reftitutus , idolo in reigeftÃ¦ memoriam fulcra quibusinnixus uenerat,fufpendit. Alius enaufragio incolumis enatarat diui adiutus prandio remigio^, igitur tabulam pidura hoc loquentem appendit diui idolo,Elapfus tertius aliquis ehoftium graui obCdio^ ne, uotum uouerat uirgini,imaginiergo uirginis ar. mafufpendit. Alius quifpiam carceribus effradisdfe U0apparenti amp;nbsp;eneruo ducenti dedicat manicas ca= tenas ac compedes: amp;hÃ¦c quidem ante idolum fiu fpenfa omnes inuitant ad illius Diui cultum. Alius ab hohe perfodus uixit. Alius e praelio pugnantia bus cÃ¦teris non minus feliciter quam fortiter aufu^ git, Alius in crucem fubadus fauore Diui cuiufpfe arn furibus amici, decidit, ut nonnullos etiam ma= diuitijs onuRos pergeret exonerare, Alij potum ucnenum, aluo foluta , remedio non exitio fuit.

id^ non admodumlÃ¦ta uxore,quÃ¦ opera amp;nbsp;fmpeftamp; fam luferft. Alius ruina oppreffus uixit, Alius redijc ab inferis, HÃ¦c omnia circum parietes fufpenfa in. grediuntes diuum^falutantes mirumquam ftbijpas eripiantac totos diuo agglutinent.Diligenter enim il# la ab idolorum miniftris exponuntur amp;nbsp;inculcantur diuuminuifentibustadijciuntur quotidie noua Ãgna, id eft prodigiofa amp;nbsp;ftupenda mendacia. Nihil hic hn^ gimus. Exercentur illa adhuc ab idolorum miniftris, Ãrgo nemine nunc effe credimus qui his iufte expend fis non uideat eundem effe cultum, fuperftitionerÃ¶ eandem deorum idolorumfyapud Gentes amp;nbsp;diuor^ ac imaginum apud Chriftianos.

Qiiantopertauereoporteat idololatriam omnefy cui, tum peregrinum,amp; quantum dominus illum odiat ac exeeretur. Cap. XXXVI.

Vm autem par omnino cultus ratio utriuL que geritis fit, cofequens eftomnia quÃ¦ con tradeos amp;nbsp;idola gentium pronunciata funt a fandis,etiam contra noftros diuos eorumgimagi' nes effe pronunciata,amp; idololatriam hanc nobis non minus perfequendam eire,quam fui fÃ¦culi idololatria maiores noRri perfequuti funt. ConfiÃ¢t autem reges Chriftianos magno ftudio amp;nbsp;ardenti zelo primu daU fifTe idolorum templa, deinde Ã fundamentis neuefti^ gio quide relido illa eruiffe,pauculis modo exceptis, quÃ¦ minifterio uerbi amp;nbsp;facramentorum confecrarut, i eftanthoc hiftoriÃ¦ ecclefÃ®afticÃ¦ amp;nbsp;Imperatorii fans infaumcn diffimÃ¦leges, NaapudTheodoretulib. 5. cap.io, amp;nbsp;ta impieta apudEpiphaniu in Trip.hiR.Iib.q.cap.^^.in hÃ¦epros tisfrbRu pemodum uerba legis, Fideliffimus Imp, Theodorus

ÃTSIMVLACH. ERRON. CAP. XXXVI .17; tÃ³ntra errorem Paganorum fuum tranftulitftudium, leges^cofcripGt,praecipiens idolorum templa fubuer tiConftantinus enim Magnus,digniffimus omnilau= de Imperator, qui primus exornauit imperium pieta= te, cum adhuc infanire cerneret orbem terraru,intera didu fuo facra dÃ¦monum prorfus fuftulit, phana taa men non fubuertit, fedinacceffaelTe uoluit. Huius fi. lij amp;nbsp;ipQ paternis ueftigijsinftitcrant, lulianus impie# tÃ¤te renouauit, amp;antiquÃ¦ deceptionis incendit igne. Atlouinianus imperil adeptus,rurfum fimulachro# turn cultum prohibuit. Et Valentinianus magnus qC dem legibus Europam gubernauit. Valens ucro fuam cuicyquam delegiffet religionem liberam ede uoluit, cum folis apoftolica ^ doÃ¢rinÃ¦ fequacibus nungbella, teceffauit . Toto ergo eius imperio reparabantur arÃ¦, lucebant ignes impij,amp; honorabatur fimulachra.Ve# tum illa omnia fideliffimus imperator Theodofius fe. mel amp;nbsp;funditus euulfa obliuioni dedit .PauculaquÃ¦# dam refidua diris editis reges pofteri proferipferunt. Id quod iam legibus aliquot fubieamp;is paulo copiofius exponemus, illis quo$additis quas priores ediderut.

Conftantinus Magnus ad Taurum PP. inCodi = Legescon cislib.r.tit. ii. Placuitomnibus locis,inquit,arq; urbi =traidoloU bus uniuerfis claudi protinus templa, amp;nbsp;acceffu ucti= triam, to omnibus licentiam delinquendi perditis abnegari. Volumus etiam eundos facrificijs abftinere. Quod fi aliquid forte huiufmodiperpetrauerint, gladio ultore ftematur, facultates etiam perempti fifco decernimus uendicari:amp; fimiliter puniri redores prouintiarum,^ facinora uindicarc neglexerint.

Legis TheodofianÃ¦ meminitEcclef. hiftoria,li.ii. cap.i9,amp;rurfus 11,amp; 23,ca,Memineruntcius amp;ipfe

DE ORIG. CVLTVS DÃVORVM1 TheodoGanÃ¦ conft,nouelIÃ¦,Tit.i. Eft autcproKxfor quam quÃ¦recenferi fcripto patiatur.

Rurfusin Cod,eodem libro amp;nbsp;Titulo, Honorius amp;nbsp;Theodofius AA, populo Carthaginenfi fic feribut, Omnia loca quÃ¦ facris error ueteru deputauit, noftrÃ¦ rei iubemus fociari . Quod autem ex eo iure ubicuntp ad fingulas quafeunty pcrfonas,uel prÃ¦cedentiÃ» prin cipum largitas uel noftra maieftas uoluit peruenire,id in eorum patrimony's Ã¦terna firmitate perduret: ea ue ro quÃ¦ multiplicibus conftitutis ad uenerabilem eo defiam uolumus pertinere, Chriftiana fibimeritoro ligio uendicabit.?

Etiterum Imp. Valent. amp;nbsp;Mart. AA,PalladioPP? ita feribunt, Nemo uenerantis adorantis^ animodo Iubra,quÃ¦ olim iam claufa funt,referet. Abiit Ã fÃ¦culo noftro infandis execrandis^ fimulachris honore prÃ³ ftinÃ» reddi, redimiri fertis templorumimpios poftes, prophanos aris accendi ignes,adoleriin ijfdem thura, uidimascÃ§di,pateris uina libari,amp;religionis loco exi Rimari facrilegium, Quifquis contra hanc ferenitatis noftrÃ¦ fententiam, amp;nbsp;contra interdida facratiffimad rumueterum conftitutionum facrificia exercere tens tauerit,apud publicumiudicem reus tanti facinoris le gitime accufetur, amp;nbsp;conuidus proferiptionem offla nium bonorum fuorum,amp;ultimu fupplicium fubeat, Cofeq etiam ac miniftri facrificioru eandem poenam; quÃ¦ in illumfuerit irrogata,fuftineant:ut hoc legis no ftrÃ¦ Pueritate perterriti, metu pÅnÃ¦ delinantfacrif^ eia interdira celebrare. Quod fi uir clariffimus,reamp;or prouinciÃ¦ poftaccufationem lÃ©gitima, amp;poft crimen in cognitionÃ¨ conuidum, tantÃ¼fcelus diffimulauerit uindicare,quinquaginta libras auri ipfeiudex,quin^ quagintamp;

ET SIMVLACH. ERRON. CAP. XXXVr. 174 quagtnta etiam officium cius fifeo noftro inferre coga tur. nbsp;nbsp;nbsp;Intelligis nimiriÃ¯ ex legibus Imp.fandillimis

quantopere idololatriam amp;omnem prophanumcuL turn uitare conueniar,quodcp facrilegium religiofe ap pellarunt,quoderror humanus religioneeffe credit.

Cum uero lulianus Imperator leges ferret contra luUdnilm religionem noftram fanda, amp;nbsp;rurfus claufa referaret peratorie templa, amp;nbsp;fact a idolorum nephandarehauraret, mira wWetafo apparueruntnoÃroru hominum exempla pietatis,for titudinis amp;nbsp;conftantiÃ¦ contemptusamp;Hmulachrorum ac cultus peregrini. De Marco quodam Arethuho ui= gilanti epifeopo,hclegis li.Tri.hift.V.caji. Arethufq Marcu fuÃ§ ciuitatis epifcopu,fcncm,uita amp;nbsp;conuerfa. tionereuerendu mirabilimorte peremerut. Hunc em ttia prius habueruntexofum,eÃ´ quod Conftantij tcm poribus,ut Paganos adChriftianifmu adduceret, tcm plumilloru ornatiffimu prcciohlTimu^ deftruxifTet. Cum^lulianus imperaret,motus in eu eft,etpr^cepit UtautÃ¦ftimationÃ«templircdderet, autidrurfus Ã¦difi caret.Quod dÃ» non faceret,putantes paupere uelmc^ dictate petebant pecuniaru,nouiffime uel pauculu ali quid exigebant. Quibus ait. Nec unum obolum pro omnibus dabo. Et poft hÃ¦c principio quidem fugitfe eundum Euangelicam legem.Poftea uero cum multi propter eum periculis amp;nbsp;neceffitatibus fubderetur de fugareuerfus eft, 86 fponte femetipfum populo, utqcP Uellet in fe exerceret,cotradidit.Qui dum laudare phi lofophu debuiflent,crcdetes potius contemptore,irru entes in eu amp;nbsp;per fingulas plateas trahetes eius cappil los amp;nbsp;mebra dilacerabat uiri fimul et mulieres,ita utte Ruibus reftibus eius aures abfcinderent. Pueri quocy apudmagiftros pofiti illudebant eialapis credentes amp;

graphes fine aliqua miferatione pungentes, Pofuerut eum prÃ¦terea in foetentes cuniculos:cumfyrefpiraret adhuc, melle ipfum amp;Iiquamine perungentes immit tentes^ in fportam fufpenderuntin aere. Et uefpis ac apibus ipfum contingentibus carne^ eius uefeenti. bus,dixiffe fertur Arethufi,s,quod ipfe quidem Ãtcx^ celfus,ipfbs uero in humili conftitutos,poftea quoque palTuros fore, EthÃ§c quidemde MarcoArethusio pro

didithiftoricus ille: qui mox in fequenticapite hc feri bit, Cum in Meroeciuitate Phrygi* templum aperuif fet prouinciÃ¦iudex Amatius, amp;longo tempore ple* num ruderibus emundaret,per noctem ingredientes Macedonius Theodulus et Tacianus Phrygienfes ido lacotriuerunt, Cum^ propter hoc multi comprÃ¦hen fiad fupplicium ducerentur, illi femetipfos exhibuea runt. Quos dum iudex qual i habita fatisfaamp;ionedelfe Ciorum nollet occidere, populis clamatibus uario tor^ mentorum genere caftigauit, Nouiffime uero in crati cula fuperpofitos ardere prÃ¦cepit, Cu^ cremarentur, Siaffis,inquiut, carnibus 6 Amatideledaris,alteraIa tera ignibus obqce, necum comedere coeperis carnes femicrudas inuenias. Hucpertinere uidetur memora bills illa de Militibus lulianihiftoria, quam Eutropius Roma,rerum lib, n.ifcpinxit,Cummulta excogitaret lulianus, quibus Paganorum ritus extolleret, inue. nit modum,qui plurimis Chriftianis militibus clarÃ¦ uirtutis coronam dedit, Cu uenifTetenim tempus quo imperialia milites dona folentpercipere (hoc enim agi tur pleruncp die Calendarumlanuariarum, amp;nbsp;natali principum,8C urbium regiarum)exquifiuitquatenus/ eos (impliciter ex prilca cofuetudine fallere potuiflet;: iuffit^ ut unufquifq; ad manus imperatoris accedent aum

?ic dÃ» fr(

do fet

ET SIMVLACH ERRON. CAP. XXXVr, 175 tium,ab officqs admonitus primo incenfum offerret (erat enim ante ipfum thus pofitum amp;nbsp;ara ) fecundum antiquam Rom, confuetudinem,Tune ali] quidem liÃ© center fuam oftenderunt fortitudinem, amp;nbsp;neep ineen. fumofferre,ne$donum accipere paffifunt, Alij uero Occahone legis amp;nbsp;antiquitatis, neep mente perceperut quod commifere peccatum,VcrÃ» alij propter lucrum capti,aut timore perturbati, feu iuffionerepÃ«tiria con duO, licet intellexerint,tarnen Paganitatem declinare hopotuerunt,Plurimiliquide per ignorantiadecepti, duinter cibos utaffolet amp;nbsp;pocula inuocarent in alteru tros Chriftum,refpondens quidadixit,Quid patimini inuocantes Chriftum,quepaulo ante denegatis,dum donumab Imperatore percipientes, thus in igne mitÃ© teretisrCum^hoc milites audiffent, amp;nbsp;quod gefTerat agnouiffent,hatim cxilientes publice currebantatep impetufado clamabant,deurn^fuum amp;nbsp;eundos ho# mines teftabantur fe Chriftianos ede, amp;nbsp;in eo nomine permanere,atep per ignorantia fe feciffe, amp;nbsp;fidicipoL i^tfolam manum Paganameffe, cofcientiam uero ni. Mfimulegide, Cumfyueniffentad principem proie# cerunt aurum quod acceperant, amp;nbsp;forti uoce petebat, ^reciperet quod dediffet, amp;occidereteos, Sicenim poenitentiam agere fatebantur,eÃ³ quod improuide eo tUm dextera peccaflet,et ftudere propter Chriftum to tUmcorpus pÅnÃ¦ tradere, Valenrinianus quoque di Uus, quipoft lulianum amp;nbsp;louinianum fumpfit impe# nium,(ubluliano Chiliarches amp;nbsp;duxlancearioru con# lautus, zelum quem pro pietate habuit non cÃ¦lauit; to nanep tempore cum fulminandus ille lulianus For tunÃ¦ templum ingrederetur faltans, amp;nbsp;ex utracp par#' teianuari i aftarentminiftri templi, qui afperdone (ut

(pH aiebant) purgarent ingredientes, Valentinianus praecedens principem afperfionis guttam fua uiditm chlamyde, amp;nbsp;indignatus pugno percudit templi mini ftrum, dicens fe maculatum potius quam purgatum. Quod refpiciens Imperator iuffit eum in cuftodiam tumredigi,amp; ad eremumdedinari,Author Epiph^ in Trip,hift,lib,6.cap.3fr

confantuttra idololatriam amp;nbsp;omnem cultum peregrinum leges oporteat fandiffimorum Imperatorum habemus, cumfy fada idolola= amp;nbsp;exempla Imperator u,epifcoporum,militu,ciuium, triamfa amp;nbsp;priuatorum hominum innumera reperiantur in hi ^cre, nbsp;nbsp;ftorqs,amp;nos deledaquÃ§da protulerimus in medium,

ex quibus clarefcit,quantum uerÃ¦ pietati aduerfetur, omnis idololatria, ipfa fides amp;nbsp;religio Chriftiana flagi tat nunc, ut idololatriam omnem amp;nbsp;illegitimum dei cultumfugiamus, execremur, amp;nbsp;abominationis loco habeamus. Nam templa amp;nbsp;aras amp;idola amp;nbsp;omnem ri# turn cultumcp deorum profcrip fere catholici reges, Et Marcus ille Arethudus martyr Chridi glorioGflimus noluit uel teruncium ad reparationem idololatria? ex^x pendere,Mori,ct mortis genere crudeliffimo mori ma luit. Neep uero amp;nbsp;Phrygij eines homines conftantiffia mi craticulam horruerut candentem, fed corpora fua tradiderunt pro teftamento dei, amp;nbsp;abominabiliaidoa la iufto fidei zelo comminuerunt. luliani milites non erubuerunt imprudens faamp;um accufare apud oms nes , amp;nbsp;coram principe non reuocare modo fadum temerarium, amp;nbsp;damnare ritu colendi antiquiffimum, fed feipfos, amp;nbsp;capita quoque Tua fponte pro nomine Chriftiad periculum mortis offerre, Non enim pydea bateos faamp;imodofed fufpitionis etiam defe apudmul tos

ET S1MVLACH. ER R 0 N. CAP. XXXVF. 176 tos conceptÃ¦, Ex animo quidem non adoleuerantin* cenfum , id$ omnibus publica confeffione innote^ feere uolebant, nequis fufpicaretur ingenue abipfe fadum eÃe, quod nunefadum palam aceufabantjn: ligne eratamp; illud quod D.Valentinianusin fummis honoribus conftitutus dignitati amp;nbsp;fauori Imperato= tis religionem praetulit, libereg id Pollutionem appel huit^ quod ifti errore cÃ¦cati ablutionem credebant. Atque hre eft illa ingenuitas amp;nbsp;parrheba Chriftiano=, tum. Preciofum liaud dubie in confpceÃ®u ipforum c= tatiftud domini uerbum, Omnis qui confitebitur me Coram hominibus, confitebor amp;nbsp;ego illum coram pa^ tte meo,qui in coelis cft, Quifquis aute ncgauerit me Corahominibus, negabo eum amp;nbsp;ego cora patremeo^ quieftin coelis.Etquiamauerit patrem amp;nbsp;matrem uL tta me,non eft me dignus : amp;nbsp;qui amauerit filium aut filiam ultra me,non cft me dignus, Et qui non accipit ctucem fuam ac fequitur me,non eft me dignus Qui itiucnire uult animam fuam,perdet eam:amp;qui perdi, deriteam, in uita Ã¦ternainueniet earn, Matth,10.

HÃ¦c proculdubio fpefiarunt amp;nbsp;fuperioris fÃ¦culi Mirafan^ thartyres conftantiffimi amp;nbsp;fortiffimi, qui propter no. ^oru con then Chrifti amp;nbsp;odio idoloru in fummauitÃ¦ amp;nbsp;oim for=fant% '^naru diferimina fefe abiecerunt, NaextremaquÃ¦cp perpetimalebantquel tantillum deferre idolis. Eufe. bills enim fui temporis tyrannidem,perfecutione, amp;nbsp;agones martyrum, quos ipfe uideratdeferibens,inter aliali, 8.ca.^. Flagris ahj difcerpebantur,inquit,alij un ^ulis fodiebantur,alq ignitis laminis urebanfiÃxqufe bus nonulliquide fatigati cedebant, alq ufep ad finem patientiam obferuabant. Ex ipOs autem perfequutori Usquidam tanquamiferationeufi, adhibebantnona.

nullos noftrorum adincefta facrificia, amp;nbsp;quaGfacrifi# cadent conclamabant, cum no facrificaffent. De alqs ucro eu ne appropiarentguide immundis hoftijs, ac. clamabantipA quod iam immolaient , amp;nbsp;abfeedebÃ¤t: in eo tantum culpabiles, quod crimen fibi obiedum cu dlentio paterentur. Alq femiuiui fublati tanquani mortuiproqciebatur, Alq pedibus tradiinter eos qui facrificaffent deputabantur. Aliqui fane exclamabant ingenti uoce,amp; teftabantur fe nonfacrificaffe,fed eie Chridianos , tali fe gaudentes confeffione decorari. Nonnullietiam maiori fidutia,neque immolaie fe,ne que unquam immolaturos effe teftabantur. Quibus tamen ab affiftentibus militibus ora cotinuo atq; ocu# Iicotundebantur,ut tacerent,amp; uiolenter expelleban turtanquam acquicuiffent. Tanti erat impijs ftudij, ut propofitum fuum uiderentur impleife.Sed non ad. uerfum beatos martyres impune hoc facere licebat.

Igitur uerborum domini noftri lefu Chrifti exem. piorum^beatorum martyru memores,adhÃ¦reamus uni deo per lefum Cliriftu dominum noftru,nihil con feramus ad reparationem amp;nbsp;inftitutioneimaginum, ararum, amp;nbsp;templorum diuis confecratoru, nihilquÃ¦. fonegotq in uniuerfum habeamuscum ullis idolis ue deo fiue diuis confecratis, ne fupplices illis fiamus, fed Chriftianam amp;nbsp;Euangelicam ueritate fimpliciter amp;nbsp;pleno ore confitentes, nihil dilTimulemus,quin po. tiusomnes Antichridifordes contemnamus,amp; libere ac plane abnegemus.Nameade hodie exercetur idolo latria,quÃ¦olim exercebatur, nifiquodnomina apud nos mutatafunt. Etutolim diuina uoce omnis gene, ris idola ad cultum damnata funt,ut facra illaquÃ§prÃ§# ter amp;nbsp;contra prÃ¦fÃ§riptum uerbidei celebrabanturbas crilegq

ET SIMVLACH. ERRON. CAP. XXXVI. 177 Â«ilegq notata fimcitahodiequoque Ã¼laÃ»craquÃ¦ab apoftolis nobis nonfunttraditaex fpirituChrifti, ne= phanda funt amp;nbsp;incefta,ita amp;nbsp;idola noftra omibus pqs non minusdamnata Ã deo uideri debent. Appellitatil Ldus ido^ lacontumeliofiffimis uocabulisos domini,Sordesalk forwN. Â©minationis,Vanitates amp;nbsp;mendacia,Res nihili,Dece ptionem,Abominationem,Scelus amp;flagitium, Ster# Cus,Spurcitiam,Fcediratem,amp;fimilibus. Cur ergo ul Iohonore illa dignaremurSquare magnifaceremusr Sapiens clamat,Initiu fornicationiseftexquifitio ido. Iorum amp;nbsp;adinuentio illoru corrvptio vitae tUNonenim erantab initio,neq; erunt in perpetuu. Superuacuitas enim hominum hÃ§c adinuenitinorbe terrarum,amp;ideo breuis illorum finiseftinuentus.

Neq; enim ullum fÃ¦culÃ» fuiffe reperias in quo do omnibus trinus idololatriam non protraxerit^ ftultitiÃ¦acim.lâ¢' pietatis redarguerit.Quod fi huius breuem expofitio=b'â¢^:^^ hem audire cupis, Nonne per patriarchamdariffimu tam rfc Abraham idololatriae ftultitia redarguit in terraChal= idolol4lt; datorum,Syrorum forte amp;nbsp;AegyptiotÃ»rEtMofen for triam. tiÃ¦imum iconoclaftÃ« fÃ¼hre quis nefciate ' Huius enim foculo amp;nbsp;legibus latis omniaidola damnata, amp;armis 'zraelitici populi per omnem PalÃ¦ftinam excifa funt. Samuel,Dauid,Helias,Ofeas,Ifaias, Amos amp;nbsp;reliqui PtophctÃ¦inciderÃ»t in tempora longe antiquiffimi 81 idololatriacorruptiffimi regni AffyriorÃ»: atnemoig# horat quantopere idola fuggillarint, pfirinxerintatep damnarint. In captiuitatcBabylonica apudprÃ§ftantif fimum principem NabuchodonoforÃ« amp;nbsp;Darium pri# feum idololatria erroris ftultitiÃ¦ amp;nbsp;impietatis mirifice conuicit Danicl.Ne$uero uel Cyrus uel Darius Hi# fafpis, Perheoruregum gloriofiilimi amp;nbsp;potentiffimi

'uanitatem idololatriae fgnorauerÃ¼t,Sub Macedonum amp;nbsp;Romanorum monarchia emerfere uiri non pauci qui idololatria aperte damnariÃ¯r.NotiffimÃ¦funtquP^ rundam philofophoru amp;nbsp;praefertim Varronis fentens 'tiÃ¦ Certe Chrifti amp;nbsp;apoRolorum feculo, quemadmO. dum prophetÃ¦ praedixerant, ita perpetuum amp;nbsp;intefe nicinum bellum idolis indictum cR, quae tandeaChri ftianis principibus amp;nbsp;epifeopis ac populis prorfusfub Iata,contrita amp;combufta funt.

Igitur cum certo conflet ueri deireligionemrepa^ ratam omnibus faeculis contra idololatriam pugnafe amp;nbsp;uiciffe tandem,ne dubitemus illa difplicere deo,ne dubitemus de uiamp;oria,neque ceflemusapugna.Non deerit nobis uirtutefua exercituu dominus: quiutfck Ius fucceffum dar,ita folus precibus continuis Ã nobis muocandus erit,

PERORATIO, |ATrs opinor conflareunutantu eiTe deum unium illum,uerum amp;nbsp;aeternum, omniure^ rerum conditorem amp;nbsp;dominum, qui unige. nitum filium fuum pro mudo dedit, qui fpiritu fando cordanoflra in argumentum certÃ¦ immortalitatis amp;nbsp;nunquarumpendi foederis obfignauit.Quo circa ne.; queuntredemptia domino amp;nbsp;notam filiorum deiha^ bentes in cordibus fuis alqs dqs hÃ¦rere, nequeatdeu peregrino ritu colere, Soli deo per Chriflu in fide ad= hxrent,folum inuocant, folumeo modo amp;ea ratione colunt,qua in facris literis fibiprefeript a legitime didi ceriÃ¯r,quÃ¦ quide no in externis fed animi pietate con fiflit. Ita uero uni adhÃ¦feruntamp;folum rite coluerunt utriuf$teflamenti fandi, AbrahÃ¤, Mofes, lofeph. Sa muei.

ET SIMVLACa.ERR/ONEA. CAP. XtKXVf. 178 tauel,Dauid,Hellas,EzÃ¨chias,Ionas, loanes, Paulus: ÃªCinnumerialq uiri pietateuitÃ¦,rerufcientia ;animi^ (Jiuinitateac uirtutum meritis nunqua fatis laudati. y CÃ¦tcrÃ»hiper eamquÃ¦ edin uerÃ¼ deum uiaenteni 'Qfecula fidem, fubuerterunt templa,eruerunt aras,( Comminuerunt ^concremaruntidola amp;nbsp;delubra,falt; Sella amp;nbsp;anathemata, certe ut(ublataimpia offenhone. Qmnium animosadipfum deumextollerent, quefefe tant fpiritu amp;nbsp;pietate colere oportere,amp; idololatriam. Qmnem$ peregrinum cultum abominari. Quod er#, filiis licuit, nec licuitmodo, ucrumetiam laudidas tur, cur idem nobis fi pari fide fiat daretur uitio,aut liceretminus tPrÃ¦fertim cum non obfeurum fitquot; quia-bus authoribus , amp;nbsp;quas ob caudas, cultum illum pÃ©^ tegrinum receperimus , certo^ feiamuseundemcife, Cultum,fuperftitionem eandem Deorum amp;nbsp;idolorum tyud Gentes, amp;nbsp;diuorurnae imaginum apud Chriftia hos PrÃ¦terea fi impune ifta fecerunt uiri prjflimi amp;nbsp;fa Igt;ientifrimi, cur metueremus illoruimitari exemplas! Sed quid impunedico,cum itajegamus in facra hifto tiafSimulachra demoliti funt, lucos amp;nbsp;fculptilia fucci derunt, aras amp;nbsp;phanadeftruxerunt, dixerunt^, Nos lite.timeredeos alienos, amp;nbsp;ne adoretis eos necp colaâ tisifeddominu deum ueftru ipfum timete,ipfum ado# tate amp;colite.Propterea regnarut hi in pace,amp; confirm thauitdns regnum eorÃ¼, amp;nbsp;magnificarifunt diuitijs, Potetia,gloria,uidorijs, amp;nbsp;pauor eorÃ¼ faÃ©fus eftfuper Omnia rÃ©gna terrÃ¦,adeÃ´ ut nemo contra ipfos uelmu tire auderet.Ediuerfo legimus de Saule, Hieroboam, ?\chab,Ioas amp;nbsp;reliquis eius farinÃ¦ principibus , Mor^ tui funt propter iniquitates fuas,eÃ³ quod mandatum domininon euftodierum, necin domino deo fpeiaue

DE ORI G. CVI T.VS DIV0RVM runt, propterea occidit eos dominus amp;nbsp;tranftulit ret gnum eorum ad deos alienos. Et iterum, Hieroboam non potuitAbiÃ¦ reeftere , fed iugopenefubditus eft, amiffis fortibus uiris quingentis millibus,tandem utro abipfo domino occifus eft,prÃ¦fertim quod reliqui' fetdeum Izraelis amp;nbsp;fabricaret deosaureos. Similiter amp;nbsp;Achabin fuga cum fuis uerfus, fagitta transfixus, impiamuitam abrupit.Similia plura proferrepoffem in medium exempta,nConftantinu Imper, ucl Theos dolium cum luliano componerem,uel cum Valente Valentinianum,nifi fat alias exemplorum crederem propofitum.

Conflantiuero illa uerftate deiconfirmatus,audalt; der iamingerereaudeo omnibus principibus, fenato ribus,regnisacpopulis,Si imperium cupitis fecurÃ», Ã domos optatis tu tas,urbes munitas,Ã¼fenatumuultiS fidelem, ft populum probum,fi exercitum fortcm amp;nbsp;uidorem,^ aeris fanitafem,longxuitatem ui,,aruo^ rum fertilitatem, agrideni$amp; urbis felicitate amp;nbsp;con# cordiam concupifcitis,agitc huic deo uero, uiuo amp;nbsp;Ã¦* terno hÃ¦rete,illum fblumfpiritu adorate, illumnon fi da fide foluminuocateamp;diligite, illum folum pietate uitÃ¦, ceu ipfe prÃ¦fcripÃ¼t, colite, amp;nbsp;fentietis hauddu. bie deumbenignum amp;nbsp;fortem. Quod fi iftis contemn ptis,ueftrorumcapitu traditiones fequi,amp; unadiuis creaturis'ueperrexeritis adhaerere, necp huicuni cor^ da ueftra tota confecraueritis expedorato cum idolis peregrino cultuuniuerfo,^quod cÅpiftis cultores ue ridei legitimos pro haereticis amp;nbsp;facrilegis perfequiamp; opprimere no demeritis, iam nihil aliud perfuadete uo bis,quam propediem illum deum affore ultorem, qui fanguinemfcruorufuorum amp;nbsp;uerbifui contemptum

ET/SIMVLACH . ERRON. CAP. XXXVf. 17, cerrouindicat,Nam idem ille eft qui ab initio Pharao, nem,faulem, Hieroboam, Acliab, Iqachin, lulianu. Valentem,amp;omnes eos horribili genere mortis ex= tinxit,quiearegna amp;nbsp;eos populos maximis calamita. tibus attriuit,quicun(plcgedei negleamp;a non foli deo Uera fide adhxferunt,fed uel deos alienos coluerunt, Uel deo uero nefeio quos deos auxiliares adiunxerut, Teautem 6dominator domine deus mifericors et demens, patiens amp;multÃ¦ miferationis, qui cuftodis mifericordiam in millia,qui folus aufers peccatum amp;nbsp;fcelera,te inquam fuppliciter per nomen unigeniti lij tui rogamus,utnoftrimifertus, nobifeu in iudiciG hon introeas , fed iniquitatem noftram amp;nbsp;idololatriae flagitium,contra tuam maieftatem comidum,expies, illumines^ uultum tuumfuper nos amp;nbsp;mifercaris no. amp;f, hc utmiferi cognofeamus in terra uiam tuam,in Omnibus gentibusfalutaretuum,teuidelicetfolumef fedeum uerum,amp;quemmiOftilefum Chrifium, cum quo tibi laus amp;nbsp;gratiarumafrio una cum fando fpirk hi in fxcula.Amcn^

Â»IN LIBRVM

VEMADMODVM libenum de Origine er* roris circa Inuocationem et cultum deorum amp;nbsp;fimulachroru ante annos x. Ã¦ditum nuC demum certo confiliorecognouiamp;locupletaui: ita et eum libellum,qui olim de Origine erroris in negotie EuchariftiÃ¦ amp;nbsp;Miliz uulgatus eft , rurfus fub incude teuocare locupletiore^ reddere uolui. Diuina enim bonitate fretus,confido me nunc totum illud negotii amp;nbsp;planius amp;nbsp;copiofiusdiligentius^ expoiituru.Prin ripio ergo de myfterio redemptionis amp;coniuncÃ®ionis fidelium cum deo per lefum Chridumtde Inftitutione item,ui amp;nbsp;efficatia ufuip CÅnÃ¦facrÃ¦ differo,Hinc af fero quaedam de eius nomenclatura:uarqs^appella, tionibus. Deinde oftendo quanta puritate (implicita. te^abf$Ã¨eremoniariÃ¯ pompa apoftoli amp;nbsp;quiproxi. meapoftolorum tempora infequutifunt Coenam ce. lebrauerint.Quibus mox adijcio unde nolier illeMiÃ fandi ritus ueniat: prÃ¦terea quomodo amp;nbsp;qbus rebus increueritMiffarum impia amp;nbsp;quÃ¦ftuofa illa nundina tio.Poftremo perfiringo horribilem illam concertatio nem eruditori pofterioris fÃ¦culi hominufuper tranÃ fubftantiationis perplexiffimo negotio,quod que pro tinus abfurda amp;nbsp;impia fequuta fint, fubijcio, Dedica.

/r r 7 dl C P P t; U 8 e ti it C P e

'tam uero prius illudopufculu, ut noRi, dariffimoui^ ro D.VuoIphgango fonero mecÅnati digniffimo, AndreÃ¦ Curiano amp;nbsp;tibi. IntercciTcre anni undecim, interim amp;nbsp;magno omnium bonorum moerore amp;nbsp;ma:3 ximo ftudiorum detrimento, fato fublati funt pqffimi amp;fortiffimi fratres illi, tufolus fupereras uetusami. eus et ipfe de me etliteris literatiscp bene meritus,quip pe qui a dadeCapellenfi,rebus admodiÃ¯adHidis tem^ poribus^difficillimis Cappellenfis fcholÃ¦ quafi repa^ tator extirifti.Tibi itacy recognitum hunc librum me^ Um de Origine erroris circa Coenam dominifacram ^MiiTam Papifticam rurfus dedicate uolui. Perges enim haud dubieueritatem ^nitam amp;nbsp;cofefTam ipfe tueri amp;nbsp;ftudiofis fauere adeheep, qui mortuis nobis in harenam intrepidi defcendant, amp;fub imperatore Chrifto pro ueritate orthodoxa contra errores amp;nbsp;fu-perftitiones Papifticas prudeter ac fortiter pugnent, uirtute^ numinis fuperni uincant ad dei gloriam amp;nbsp;ecclefe fuÃ¦ incolumitatem..

De myfterio redemptionis amp;nbsp;coniunamp;ionis fidelium cum Deoperlefum Chriftum. Cap. I.

1 Lamat omnis feriptura canonica,cum Ã¦ter, no amp;nbsp;fummobono, ipfo inquam Deo uero Summum Ã¦ternum coniungi,fummum efTe bonumfe bonum. ucitatem^amp; uitam uere beatam. Eadem diferte te^ liÃ¢t lefum ChriftÃ» deifiliÃ» uenifTe in carnem ut fideles ^bomni iniquitate repurgatos recociliatos^ deo con 'Ungeret.Suntitacppartes inter quas fit c6iundio,Eft quic6iungitmediator,Eftuinculu fiueglutinum quo

ÃlÃ¦ fibicohÃ¦rÃ«t amp;nbsp;uniuntur. Partes funt Deus glorio fus amp;nbsp;Miferum genus mortaliu, fibiinuicem aduerfif fimÃ¦.Deus enim bonus eft, purus,iuftus, fandus,lux amp;nbsp;ueritas,uita amp;nbsp;benedidio. Homo autem malus eft, impurus,iniuftus, corruptus, tenebrÃ¦, mendacium, mors amp;nbsp;maledidio. Miretur hic aliquis an inter res fo bi ufqueadeÃ³aduerfas ulla poffitconftare concordia. Equidem fit unio ea^ ardiffima,fed no merito dignis tÃ¤te ac fapientia hominis, fed beneficio amp;nbsp;meiagratia Mediator mediatoris. Porro Mediator lefus Chriftus eft uerus Chriftus. deus amp;C uerus homo,patri fecundu diuinam, nobis felt; eundum humanam naturZ confubftantialis, qui ideo utriufep naturÃ¦ particeps fadus eft, ut ueru fequeftre inter deum amp;nbsp;homine agere poffet. Apoftolusenim, Vnus,inquit,deus,unusetiam mediator dei amp;nbsp;homia nem,homo Chriftus lefus,qui dedit femetipfum pro tium redemptionis pro omnibus. Per huc etenimmo diatoremin primis SÃ©ante omnia tollioportebatquod difiungebatdeum amp;nbsp;hominem. Id uero peccatu erat. Per peccatuenim uetus amp;fandiffima illa deiimago, ad quam eramus coditiin nobis oblitterata eft: peccas tum enim mors fequuta eft. Atqui peccatu amp;nbsp;quÃ¦ ex peccato fequitur mors non potuit expurgari tolli^ ni fi per mediatoris fanguinem ac uidimam. Teftat hoc apoftolus Paulus,dicens: Chriftus per proprium fans guine ingreffuseRfemel in fanamp;a,a?ternaredeptione reperta. Nam fi fanguis tauroru amp;nbsp;hircoiu amp;nbsp;cinis iu ucncÃ¦ afperges inquinatos fanfrificat ad carnis puris ficatione,quato magis fanguis Chrifti, qui per fpiritu arternu feipfum obtulit immaculatum deo, purgabit confeientiam ueftram Ã mortuarijs operibus ad fer. uiendum Deo uiucnti t Et ob id Noui Teftamenti mediator

COENAM ET MISS. PAP. CAP. I. 181 mediator eft,ut morte intercedente. Et quÃ¦fequutur. Nam notus eftlocus ad HebrÃ¦,?,cap.Proinde ut cuL pam tolleretmediator Chriftus e medio, amp;nbsp;moriendo Uitam nobis rcftitueret,oblatus eft per femetipfum, amp;nbsp;(andificauit credentes unicahoftia in perpetuum: ut huncfandifintiufti, uita, ueritas,lux, amp;benedidio, [h ebriÃo quicunq; funtin mediatore Chrifto . Significauithoc ui^eft. loannes cum dixit, Teftimoniumdei eft quod uitam teternam dedit nobis deus, amp;nbsp;hÃ¦c uita in filio eius eft. Qui habet filium habet uitam,qui no habetfilium dei Uitam non habet.

Videamus ergo quid amp;nbsp;quale illud fit per quod Chrifto inferimur, ita enim conftabit quodnam illud perfidere glutinum S ^uinculÃ» ht, quo fublatis per mediatorem inferimur difcriminibus cumipfo deo nunc coniungimur.Etne chrifto. multis uerborum ambagibus circumducaris Ledor, fcito fidem charitate efficacem illudipfum effe,quo amp;nbsp;Chrifto inferimur amp;nbsp;dco adglutinamur.CÃ¦terum Ffe des illa non eft opus hominis aut de natura amp;nbsp;ingenio Carnis, fed plane donum cÅlefte, quo fpiritum Tuum nobis communicat dominus, per quem regeniti prorui fus in alios tranfmutamur homines, ut nunc in nobis ipfis aliam fentiamuslegem, aliam naturam, diuinam Videlicet amp;nbsp;cÅlefte, quÃ¦ legi ac reliques carnis ad ex= nemum ufque fpiritum fefe contumaciter amp;nbsp;pro inge nio fuo mouitantibus reclamat,cum mundo amp;nbsp;diabo= 'oconcertat, at$ totum hominem ad ingeniÃ¼ dei com ponit. Per hanc fidem amp;nbsp;fandum illum deifpiritu ob= Egnati fideles, norunt fe deo uere recociliatos amp;nbsp;oim bonorumdei participes amp;nbsp;cohÃ¦redes Chrifti effefac c?os,imo fe iam nunc in deo uiuere amp;nbsp;manere, amp;nbsp;de^ Umin ipfisjd quodubiep texantur amp;nbsp;prÃ¦dicantapo^

ftoloru literÃ¦,Paulus enim,Viuoego,inquit,non fam ego, fed uiuitin me Chriftus, Vitam autem qua nunc uiuo in came,per fidemuiuo filij dci,quidilexit me,ct tradiditfemetipfum pro me. Etapudloannem ipfe do minus lefus dicit, Si quis diligit me fermonem meum feruÃ¤bit, ec pater meus diligeteum, amp;nbsp;ad eumuenie# mus amp;nbsp;mansionem apud eum faciemus. Rurfus loan nes in fua Canonica apertiffimeait, Ex lioccognofei^ mus quod in eo manemus, amp;nbsp;ipfe in nobis,quoniam de fpiritu fuo deditnobis. Etnos uidimus amp;nbsp;teftamur quod pater mint filium feruatorem mundi, Quifquis confeffus fueritquod lefus eft filius dei,deusin eo ma net amp;nbsp;ipfe in deo,Quo amp;nbsp;illud Pauli fpedare uideturÂ» quod in tertio capite ad Epliefeos fie legitur, Oro ad patrem domini noftri lefu Chrifti, ut det uobis iuxta diuitias gloriÃ¦ fuÃ¦, ut fortitudine corroboremini per fpiritum fuum in internÃ» hominem,ut inhabitet Gliri ftus per fidem in cordibus ueftris, fixis incharitatera. dicibus,amp;c. Quibusnon admodum diffimile eft SC hoc Petriapoftoli teftimonium,quod in 2,ca,i,inhÃ¦c uerba extat, Deus uocauitnos per gloriam amp;nbsp;uirtu^ tem, per quÃ¦ nobis preciofa ac maxima promifTa do^ nata funt, ut per hac efficereminidiuinÃ¦ confortes na turÃ§,fi refugeritis Ã corruptione,quÃ§eft in mundo per coneUpifeentiam,HÃ¦ctamennemo fie intelligatqua^ fi in hoc mudo Ã¦terna nobis poffitobtingere felicitas; N am fummo bono no nifi in futuro foculo ad plenum frui licebit:interim tamen ita in prÃ¦fenti cum deo con iungimur,ut prorfus diuinÃ¦ efficiamur naturÃ¦,amp; fe. licitate fruamur,uitÃ¦ uidelicetconfcientiarum^ iufta tranquillitate, Dominusenimin Euangelio dixit, In pacem habebitis, in mundoautc afflidionem, fed bono

CERNAM ET MISS.P AP.quot; CAP. I. 181 bono animo fÃ®tis , ego uici mundum.Praeterea conne= neflit nos hoc fidei uinculum no ipfi tantum Chrifto, fed omnibus mÃ«bris eius,Nam fides per charitatÃ« efÃ¯Ã¯= cax cR.Charitas autem non modo non nocet homini= charitds bus,fed omnibus quantu licet prodeft. HÃ¦cagnofcit uinculum omnes fideles mÃ«bra effe capitis Chrihiadeo^Ibicor prfctlioÂ« poris amp;nbsp;filios dei: hos itacp odifTe non poteft.foannes nu. enim in fua Canonica, Nos diligimus,mquit,eu,quo. niam ipfe prior dilexitnos.Si quis dixerit,Diligo deu, amp;nbsp;fratrem fuum oderit,mendax eft.Qui enim non dia iigit fratrem fuum quem uidit,deum quem non uidit, quomodo poteft diligereCEt hoc prÃ§ceptum habemus ab eo,utquidiligit deÃ»,diligat amp;nbsp;fratrefuÃ»,Et certede Us pro ingeni j fui bonitate fern per benefacit oibus, er go qui diuinÃ§naturÃ§ cofortes fadi funt, benefici funt, et beneficentia maxime dÃ©clarÃ¢t fe efTe deo coiunamp;os.

Habes in his totum facriEuangeli jmyfteriÃ» com= EudngdiÂ« pendio perftriftum. Neque enim aliud tradunt in Oa mnibus fcriptis fuis apoftoli domini. Inter quos D. loannes in Canonica fua pauciffimis omnia Euangea lijmyfteria explicas clamat,Quod erat ab initio, quod audiuimus,quoduidimus oculis noftris , quod perfpe Ximus,quod manus noftrÃ§contrcamp;aueruntde fermo he uitÃ¦,amp;uita manifeftata eft, amp;nbsp;uidimus,etiam tefta mur et annunciamus uobis uita Ã¦ternÃ¢,que erat apud Patre,amp; manifeftata eftnobis.Quod uidimus amp;nbsp;audi= Uimus annÃ»ciamus uobis,ut etuos focietatÃ« feucom^ munionem habeatis nobifcÃ¼,amp; focietas huccomunio hoftra ht cÃ» patre amp;nbsp;filio eius lefu Chrifto: ethÃ§c fcribi mus uobis ut gaudium ueftrum fit plenum.Quid ob= fecro annunciauitpopulis loannes^Deum mundo re ftituifle uitam per filium,in quo nos fibi coniungere

unirefynoluerit,ut cum ipfb communionemhabere, mus oÃ¯m bonorum. Certe eu in his tota falutis:noftrÃ¦ ratio comprÃ¦henfa proponatur, copiofe quidem ipla exponuntur ac uarie.Nune enim aperte quod uolunt enunciant, mox uero fubinuolucro amp;nbsp;fermone figurato eandem falutem praedicant, Id quod in gloriano. minis Chrifti paulo prolixius profequemur. Prioris generis illudeftquod nunc ex loanne citauimus. Cui non abfimile eftquod in hÃ¦c uerba tradit apud eunde loannem dominus. Non pro eis (apoftolis inquam)ro go tantum,fed 86 pro qs qui credituri funtper fermo. nem eorum in me,ut omnes unum Ont,feut tu pater in me,amp; ego in te,utamp;ipfiin nobis uniÃ¯fint,utcredat mundus quod tu me miferis : amp;nbsp;ego gloriam quam de difti mihi,dedi eis, utÃ¼ntunum ficut amp;nbsp;nos unum fu. mus,Egoin eis,amp;tu in mc,utfint cofummatiinunu, amp;nbsp;ut cognofcat mundus quod tu me mififti, amp;nbsp;dilexi. ftieos,ficut amp;nbsp;me dilexifti,Pater quos dedifti mihiuo. lo ut ubifum ego amp;illi fintmecum,ut uideat gloriam meam quam dedifti mihi, quia dilexifti me ante condi turn mundum, Nonne apertiAime uidetur tibi myfte. rium redemptionis noftrÃ¦ amp;nbsp;coniuncÃ®ionis cum deo, per Chriftum hifee exponitDeus dilexit nos amp;nbsp;tradi, dit filium pro nobis in mortem,hie coniungitfibi fide. Ies,eodem^ complexuconnedit eofdem amp;nbsp;patri, effi citep fuo fpiritu amp;nbsp;merito utin terris uiuentes ambule mus in charitate, amp;nbsp;poft hanc uitam ad ipfum transfer ramur deum,ipficp Ã¦ternum cofungamur. Huius ge. neris infinita exempla proferre poffem,uerum fubij. Ciam nunc quaedam pofterioris fpeciei, Figurata enim ut nonnihilobfeuritatis ita plurimÃ»gratiÃ¦ habentJo. aunes ergo, Quotquotreceperunt,inquit,dÃ©dit eis ut liceret

liceret filios dei fieri,his qui credidiffentin nomenipfi FÃ¼y dei. Us,quinon ex fanguinibus, ne$ex uoluntate carnis; neq; ex uoluntate uiri,fed ex deo nati funt . Res quid^ ipfa,de qua hic agitur,uera eft,feddocetur figurato di cendigenere â¦ Nam ducitur fimilitudo Ã rebus huma= nistin quibus qui filij funt,q amp;nbsp;de femine et fubftantia patris funt, quem amp;nbsp;ingenio referunt, omnium^ pa^ ternorubonoruhaeredes funt. Atqui femen dei quod in fidelibus eft,uis fpiritus ac uerbu dei eft, ingenium quo parentem referut, bonitas,puritas,etinnocentia eft, Petrus enim,Diligite uos inuicem,ait,ex puro cor de, renati non ex femine mortaligt;fedex immortali per fermonem uiuentis dei amp;nbsp;manentisin Ã¦ternum, EtIo annes apoftolus dicit,Omnis qui natus eftex deo pec^: catum non committit, quoniam femenipfius in eo ma net amp;nbsp;non poteftpeccare,quodex deonatuseft. Ad hunc uero modum confortes fumusdiuinÃ¦ nature, 81 ita peruenimus ad perfruitione fummi boni. Qui em Ãlq funt,ij 8c hÃ¦redes funt,CÃ¦terumadhancdignita= tem peruenitur fide. Hac enim recipitur Chriftus, per fidem inferimur ChriftoJoannes enim,Quotquot re. Ceperunteum,dediteis poteftatem filios dei fieri. Et taox per expolitione addit, Quicredidifent in nome eiustergo credere in Chriftu, eftrecipere Chriftum 8C coniungicum eo, Vnde uero illa fides, quÃ¦ nos tanto Fidendo rum bonorum reddit participes, ut dicamur ac fimus numdei. filq deihÃ¦redcs^CNon ex uiribus humanis aut liberi arbitri),fed ex diuina gratia. Alibi enim ad Petrum di citdominus,Caro et fanguis non reuelauit tibi,fedpa ter meus qui in coelis eft. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nuptis

Rurfus explicatur hocmyfteriumfalutis per fche=friritu^t^ ma coniugq uel nuptiarum, Deus enim fponfus con^ tes.

bÃ ORIGINEERRORIS CIRCA iungit fibiper fidem pauperculam illam amp;nbsp;Ã¨ ftercorL bus fubleuatam, purgatam,regqs^ornatam indgnfa bus genus humanum,Fit inter hos omnium bono^ rum ac rerum communicatio. Confert enim omnes opes fuas fponfus in fponfam, huius$imbecillitatem amp;nbsp;omnem foeditatem in fe transfert: non quod in deo ulla hÃ¦reatimpuritas, fed quodipfe carnem noftram affumpfit, atque in corpore fuo ad crucem fuffixo pec cata noftra portauit, imo amp;nbsp;expiauit. Id ucro fchemaa tis nullibi non occurritin facris literis,praecipue Ofex fecundo,Ezechielis i6, Ephef,y,ubiinter alia apofto^ Ius clamat, Qui diligit uxorem fuam, feipfum diligit. Nullus enim unquam fuaiphus carnem odio habuit, imo enutrit amp;nbsp;fouet eam ,ficut amp;nbsp;dominus ecclefiam. Quoniam membra fumus corporis eiufdem ex carne eius amp;nbsp;ex offibus eius. Alluhtautem ad illuddomini uerbum, Deferethomo patrem amp;nbsp;matrem amp;nbsp;adhaereri bit uxori fuÃ¦, amp;nbsp;eruntduo in carnem unam, amp;nbsp;apta, uitfuo inCtituto, utOgnificaret ardiffimam elTecoiun dionem Chrifti amp;nbsp;Ecclcfir. Sequitur enim,Myfte. rium hoc magnum eft, uerum ego loquor de Chrifto amp;EccIefia, Non enim fpiritualis tantum inter Chri. fta amp;nbsp;nos unio interceffit, fed corporalis quoq lt;. Nam ille carnem non angelicam aut phantafticam,fedhu3 manam a(rumpfit,prorfusnofter fadus,tenante Pau. Io, Quifandificat amp;nbsp;qui fandificantur ex uno funt omnes, quamob caufam non crubefeitillos fratres ap pellare,amp;alibi dicere,Ecce ego amp;nbsp;pueri quos deditmi hi deus, PoReaquam ergo pueri commertium habent cu carne amp;nbsp;fanguineamp; ipfe Gmiliter particeps fafius efteorundem,ut per mortem aboleret cum qui mor. tis habebatimperium^hoc cft diabolum, amp;nbsp;liberos red derct

C f E

(

n t( D l fc e fi n n 't e i C b \ 1 i t C

t f 1

C OENAMET MISs. PAP. CAP. I, 184 deretcos,qufcunquc metu mortis per omnem uitam obnoxq erant feruituti. No enim angelos affumit, fed fernen AbraliÃ¦ a(rumit:unde debuit per omnia fratris bus fimilis reddi, amp;c, Huius generis eft amp;nbsp;fchemaca= pitis amp;nbsp;membrorum,Caput Chriftus eft,membra fin^ guli fideles.Nemo autÃ« ignoratquÃ¦ inter hÃ¦c fit unio amp;cohaerentia, Legatur apoftolus ad Ephef. 4, amp;nbsp;5, amp;nbsp;ColoÃ¦l.;

Ioan,!y,dicitdominus,Egofumuitis uera,etpater vitis er meus agricola eft. Omnem palmitem in me non feren palmites. tem frudum tollit, amp;nbsp;omnem qui fert frudu purgat, utfrudum copiofiorem adferat. Hoc inuolucrum eft. hm fequiturexplicatio. lam uos mundi eftis propter fermonem que ioquutus fum uobis, Manete in me amp;nbsp;ego in uobis. Sicut palmes non poteft ferre frudumÃ femetipfo nifimanferitinuite,fic nec uos nih in me manferitis. Ego fum uitis, uos palmites, qui manetin me amp;nbsp;ego in eo,hic fert frudum multum,quia hne me nihil poteftis facere, Si quis in me no manferit eiedus eft foras ficut palmes amp;nbsp;exaruit, amp;nbsp;colligunteos 86in ignemconijeiunt 86 ardent. Verbis hicamplioribus opus non eft.Inferimur cnim Chrifto per fidem ac uer bum dciuerum,Eiufdem naturÃ¦ funt uitis Ã¦palmes, Vnum cum Chrifto funtfideles,Chriftus de fucco ufe tali, defpirituing fuo nobis participat, utfrudus bo= noru operu uarios proferamus: quos qui no habet,fpi ritu dei caret ac fide,ergo no funtin Chrifto,pereÃ»t ita que 86 in tartarum prÃ¦cipitati Ã¦ternÃ¹m ardebunt.

Rurfus in euangelio Ioannis legimus dixilTe do^ ^'â¢Â°''^ minum, Amen amen dico uobis , nifiederitis carnemJ^nguis Glq hominis , 86 biberitis eius fanguinem non habetis: Uuam in uobis,Quiedit meam carnem 86bibit meum

Sanguinem,habet uitam xternZ, amp;nbsp;ego fufeitaboeum in nouiffimo die.Caroenim mea uere eft cibus,amp;fan=o guis meus uere eft potus,Qui editmeam carnem amp;nbsp;bi 1 bit meu fanguinem,in me manet amp;nbsp;ego illo. Sicutme nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;

miÃt uiuÃ«s pater, ita amp;nbsp;ego uiuo propter patre, amp;nbsp;qui lt;nbsp;ederit me amp;nbsp;ipfe uiuet propter me. HÃ¦c dominiuerbaI amp;ipfa non citra figuram nobis funtpropofita. Nacoli lationem habent ad res humanas.DuÃ¦ enim funt in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

homine fubnantiÃ¦,anima amp;nbsp;corpus.Habet utrag; illa i Tuum peculiarem cibum,eft amp;nbsp;edendi ratio diuerfa,l Quemadmodu autem fine cibo flaccefeit corpus tan:,1 dem amp;nbsp;diflbluitur inedia: ita amp;nbsp;anima cares cceleftiali nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

monia nc$ uiuet ne$ad opera uirtutum eritidonea.i Cibo reficiuntur uires ,roboratur corpus ad labores.i Traieaus enim in homachum couertitur in noftram| fubftantiam,augens fanguinem carnem^ nutries amp;| augmentans. Quod fi fplendide quidem delicatefypai ratum cibum contempleris modo,non edas,nihilpro=I derit:ededus eftomnino utprofit. Rurfus fi edas ingi ftomachum traijeias cibum,langueataute fiomachus,à¥¤ plane non proderitcibus: utergo cibus falutaris fit re:.i Cibu6 ac quiritur etiam calens acfanus ftomachus. Videamusi me, nbsp;nbsp;nbsp;nunc quis ille animam cibus iit, qui uiuificat,amp;adopc^ii

ra diuina animat, in^ opere deilaborantes coferuat.l Dominus ergo,Caromea uereeftcibus,inquit, amp;nbsp;fanà¥¤ guis meus uereeft potus. Hoc dixit qui mentiri nefcit1 deus. Verus ergo amp;nbsp;uiuificus animÃ¦ cibus eft caro Chrifti,uerus amp;nbsp;falutaris potus eft fanguis Chrifti,at=1 que hic adeo uerusamp; unicus animÃ¦ cibus amp;nbsp;potus 1 eft,utpofthune animafidelis alium non cupiat, cum' hocalium non coniungat, neque alium prohocrecLÆ piat. Proponitur hic cibus in menfa,cum prÃ¦dicatur

Uerbum euangelijHe Chrifto incarnato amp;nbsp;crucifixo. Nihil uero prodeft fi audias modo, fi ratione humana contempleris tantÃ»:oportet ut illumedas amp;nbsp;in ftoma=, chum traijciasfanu: ficenim cibus ille uertetur in tua fubftantiam amp;nbsp;roborabit te ad omnia uitx officia fan:, (Ã®a.QuÃ¦ris, Quonam modo edere poflis carne Chri= Edere car ftiueram de uirginenatam,amp; fanguinem qui de late= quot;cm er bi te fluxiteCerto enim conflat de his in prÃ¦ientiarum berefai^ loqui dominum,Refpondeo,Cibum quidem non efegquot;^ fpiritualem. Veram enim carne uerurnep fanguinem Chnl habet dominus, unde edendi percipiendi^ratio fpiri tualis eft. Neepenim cruda domini caro corporaliter editur, fed fpiritualiter, id eft per fide. Sicutenim ore percipitur cibus amp;nbsp;tranfmittiturin uentriculu ad cor= poris alimoniam, fic auribus quidem percipitur pra~ dicatio deChriflo incarnato amp;nbsp;crucifixo, fide autem hauritur, concoquitur, amp;nbsp;fitnobisfalirtaris,operante in cordibus noftris uirtute diuina amp;fpiritu dei noftri, Utiam Chriftusuiuatinnobis, amp;nosin Chrifto, non camaliter fed uirtute diuina. Aperte enim dicit, Qui edit meam carnem,amp;bibit meum fanguinem, in me manet,amp; egoin illo. Ceterum alibi dicit idem loan,: nes,Exhoc cognofcimus quod in eo manemus, amp;nbsp;ip,, fein nobis,quoniam de fpiritu fuo deditnobis. Etite= tum,Quifquiscofeffus fuerit quod lefus eft filius dei, deus in eo manet amp;nbsp;ipfe in deo. Claretigit uel ex hoc foco quod mÃ¤ducatio illa corporis domini fpiritualis ht,amp;quod edere aliud non ht quam credere. Quid quod in eode capite ipfe dominus qui dicit, Qui edit meam carnem amp;nbsp;bibit meum fanguinem habet uitam sternam, paulo fuperius dixit, Amen amen dico uo= bis qui confidit mihi habetuitam Â«ternam.Etiterum,

Ego fum panis uitÃ¦,qui uenitad me non efuriet,amp; qui credit in me non fitict unquam, Hic dixiffet, Qui edit me non efuriet, amp;nbsp;qui bibitme non fitietunqu^ niUuoluiffet orationis explicate inuolucrum : itaque pro edere pofuituenire,amp;pro bibere credere, ut hinc totam oratione Ã¦ftimaremus,Venitur autemadChri dum, non pedibus,fed animo*ImÃ³cum quidam figu^ ra orationis offenfi, nefcio quid carnalis intelleamp;us concepiÃent, dominus difertis uerbis, Spiritus eft,in. quit,qui uiuificat, caro non prodeft quiequam* Ver:: ba quÃ¦ ego loquor uobis,fpiritus et uita funt;fedfunt quidam ex uobis qui non credunt. Igitur manducant Chriftum,quiinipfum credunt. Qui autem inipfum credunt,in Chrifto manentamp;Chriftusin eis, per fpia ritum quem dedit eis. His amp;fimilibus parabolis adumbrant nobis apoftoli domini myfteriu redemptiolt;x nis amp;nbsp;coiundionis fidelium cum deo per lefum Chrfe ftum,quÃ¦ quidem uis diuinaeft,operatio euidens amp;nbsp;operans,non imaginatiua quÃ¦dam theoria,uana fpe= culatio,fed energia uiua, Volui autem hzc copiofe ideo profequi, eadem^fubinde iterandooccinere amp;nbsp;inculcare, quod in his conOftituera falus hominis, amp;nbsp;quod his reamp;e intcUcdis refrius iudicabis de apoftoa lorum Iiteris,in quibus haud temere tanta fit fidei iteratio.Sed amp;nbsp;illa quÃ¦ fequentur de Sacramentis amp;fe crÃ¦ cÅnÃ¦inftitutione,ex illis ducentur,

Diuinam fapientiam maxima myfteria commendare fidelibus per facramenta. Cap. II.

Onftat autem ex illis quÃ¦ hadenus difputZo: uimus, folo Chrifti lefu merito, fola ChrifU iuftitiaplene purgari fideles, necullaratio:^ , nealia

ne alia uitam nobis reditui in primo parente noftro amiffam, nifiChrifto qui folus uita eftinferamur. In. ferimur autem per fidem : unde alibi legimus fide pu. tificaricorda noftra : amp;nbsp;iterum fide non lege, non ul# lis meritis aut operibus fed fide iuftificari credentes. Id quod alij non diuerfa ratione, fed uerbis alrjs do.â¢ cucrunr,fi'de uidelicetin promiffionem dei amp;nbsp;no perOpera legis uel figna fandificari credentes.

Etquanquam hÃ¦c ad hunc modum certo fe ha=Sdcrdmcte beant, nec ullus fandorum reperiatur uel externis nonfant purgatus effe, uel interiorem fidei fandificationemfaperu4quot; Gue iuftificationem externa purificatione lignorumC4nc4. abfoluilTe perfecifleue: ideo tamen non fequitur fi. gna illa uifibilia a domino infrituta, ut fuperuacanea Gepoft internam fidem receptam fidelibus ceuinuti# lia uel afpernanda effe uel negligenda.Peccantenim qui propter fidem iuftificantem, qua fe donatos amp;nbsp;abfolutos effe arbitrantur, ufum lignorum inutilem' ^non ncceffarium elR credunt. Peccant rurfus amp;nbsp;illi qui nefcio quam efficaciam fignis non iufta fide perceptis tribuunt. Rediffime ucro amp;nbsp;fecundum feri pturam Diuus Auguftinus libro Qu*ftio,in Leuit. 3,QuÃ¦ftio. 83^ , in hÃ¦c uerba fuper hoc negotio pro. huncians, feribit. Nihil profuit Simoni Mago uifibi. lisbaptifmus, cui fandificatio inuifibilis defuit. Sed quibus illa inuifibilis quoniam affuit, profuit, etia ui. Gbilia facramenta perceperant Omiliter baptizati. Et Poftaliquotuerba,Proindecolligiturinuifibilem fan. Gificationem quibufdam affuide atque profuiffefine Uifibilibus facramentis:uilibile uero fanÃ¢ificationem quÂ« fictet per uifibilia facramentalinc illa inuifibili

AA x

pofeadefe,non poffe prodefe,Nec tarnen ideo facrÃ¦ mentum uifibile contemnendaeft. Nam contemptor; eius inuifibiliter fancÃ®ificari nullo modo potefhHinc ePquod Cornelius amp;nbsp;qui cum eo erant,cumiam inui fibiliter infufo fancto fpiritu fandificattapparerent, baptizatifunttamen,nec fuperflua iudicata eft uiÃbi= fis Candificatio quaminuifibilisiam prÃ¦cefTerat. Ha., denusAuguftinus-gt; CdugÂ£f4= nbsp;nbsp;Iam quod diuina fapientia res falutis noftrÃ¦ maxi

cramento) mas fidelibus commendauitper ligna uifbilia, haud^ rum, fruftra 86 inutiliter fadum eft; neq;cnim hociuftis amp;nbsp;. :utilibus rationibus caret, Pofcebatenim hoc amp;nbsp;maie, ftas dei amp;hominu imbecillitas,Nam hic mosinmun. doquafprolege receptus eft, utÃpientiffimiquique; maximaquÃ¦Ã§p mycetia non uerbis tantum commem dÃ¨ntauditoribus,fedadiundis fymbolis quaf oculis: obijciant,quo resprÃ¦darÃ¦ amp;nbsp;Glubres penitius horni: num pedoribus infigantur, Hacergouia placuit in.: gredidiuinÃ¦ fapientiÃ¦, qurnufpiam non noftris fe: - moribus attemperat, quo redius amp;nbsp;melius intellige^^ retur. Equidem inuifibilia dei dona amp;nbsp;falutis noftrÃ¦: myReriaadeoq; omnes in uniuerfum res cÅleftes re. dius intelliguntuna nobis fi per uifibflia amp;nbsp;terrena-quÃ¦dam fuffiguretur amp;nbsp;quail digito ceu in pida qua. dam tabula demonftrentur,Hanc ob rem Chryfoftos musquocpHomilia in MatthÃ¤um 8^, dixiflÃ¨ legitur,, Si tu incorporeus efes,nuda tibi hÃ¦c omnia tradidiÃ fet Cigna:quia autem corporiconiunda eft anima tua,, in rebus fenfibilibus ea quÃ¦ mente percipiuntur tra. didit,PrÃ¦terca Ci hoc ipCum quod, occinitur auribus, quodammodo etiamingeratur oculis âutduo illi Cen-fus nobihflimi wfus amp;nbsp;auditus toti occupentur, ne

COE NAMET MISS. P AP. CAP. II. 187 quid alienumm mentem admittant aut perferantad. didam nuncreicÅlefti, certe eaammioperatio amp;nbsp;mi nus impeditur diftrahiturue, amp;nbsp;liberius amp;nbsp;magis in rem intendit quam nunc perpendit, qua denique in# tus fruitur atquedeledatur. .Igitur hoc confilio inhia tuta funthgnayUtuidelicetomnes fenfus captiuos ab# ducant amp;nbsp;miniheriomancipentfidei. Vnde amp;a non# nullis appellata funt exercitia fidei. Vbi interim duo fefe offerunt confideranda. Prius, diuinxprouiden= Analogia. tiÃ¦ in fymbolÃ¶rum deledu placuiffe, ut non fintinhia tutaniÃ¼quÃ¦ proprietate aliqua fignificandi remip# fam facramentorum ceu uiuÃ¦ quÃ¦dÃ m imagines fug gererent. Eamaptitudinem GrÃ¦ci^vaAo^Taptnos pro# portionem, feu ut M. Cicero conuenientiam, uoca# mus, ita agnatam lignisut fine ea quantumuis leuiter tranfmifTa ratio facramenti nee intelligirede nee per# cipipoffit:excufra autem amp;nbsp;ad plenumobfcruata ava. }(D7H//,hÃG eftintelligentiam reconditiorem fine labo# reofferat contemplanti.Pofterius,fine fide facramen^ Fides, tanihil prodeffe fumentibus, neep deqs quenquam re Ge iudicare niÃfidclem. Prophani enim homines ipfa itrident,cum ab externistantum Ã¦ftiment. Qui uerogt; fide habenta uifibiÃbus adinuifibilia oculos animiat# tollunt amp;nbsp;myheria dei tremenda intelliguntucneran mr amp;nbsp;adorant.Et D.Auguitinus manifefte dixitin fi. deae inuifibili facramentorumgratis totumconfifte# teuifibiliumfacramentorumfrudum,infupcr amp;hÃ¦c addens, Nam lineifta fandificatione inuifibilis gra# tiÃ¦, uifibilia facramenta quid profunt rRurfus quia Ueteres feriptis fuis ueluerbis figna adhibuerut,utqs fermonis fui ueritatem fui^ animi firmumdecretum testarentur, ceu hodie figillorum ufusa ueteribus de.

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;AA 3;

UEORIGINE ERRORIS CIRCA fcendens approbat: ideo dominus quoque figna uoa luntatis fuÃ¦ erga nos Tuarum^ promiflionum teftia moniaac memoraculaadiecit, quibus intÃ©rim nos Ã^ bi amp;nbsp;in focietatem unius populi ac corporis agregare uoluit. Veriffimeenim D. Aurelius Auguftinus lib. contraFauft.Manich,i9,cap.ii. In nullum nomen re^a ligionis âinquit, feu uerum feu falfum coagulari ho^ minespofTuntniG aliquo fignaculorum uel facramen torum uifibilium contortio colligantur. HÃ¦ quidem cauffefuntob quas facramentainftituitdominus: at= qui exhis claret apqs amp;nbsp;uera fide donatis figna illadi# uinitus inflituta nonpoffe contemni, quÃ¦ uidelicetÃ . fumma dei Capientia in utilitatem hominÃ» maximam inuenta funt,

ta quid menta aliud no funt,quÃ¢m diuinÃ¦ erga nos gratte bc#, fint. neuolentiÃ¦ acpromiffionu uifibilia exemplaria, diui# nitus inftituta,teftimonia certa ac memoraculaCacra, quÃ¦ fub fignis terrenis nobis reprÃ¦fentant amp;nbsp;obocu.. los ponuntdona coeleftia,mcntemamp; ipfam a terrenis auocant ad cÅleftia : funtprÃ¦terea fraternitatis Chris ftianÃ¦ ac fccietatis teflerÃ¦. Ex quibus facile amp;nbsp;illud colligitur,Sacramentum non efTeÃgnum tantum,fed conflare duobus,figno uidelicetuifibili terrenÃ³ue, amp;nbsp;re fignificata cÅlefti: quÃ¦ duo unum modo facramen turn conftituunt, ita tarnen ut nihilominus aliudfÃ®t quod corpore uffibiliter percipitur, aliud uero quod homo interior fpiritu dei imbutus percipit, Nam fiÂ« gna amp;nbsp;res per illa fignificatÃ¦ tantum myrica quadam rationecohaerent, neque ita coeunt ut alterum inciÂ« piatnatura alterumelle, aut ut alterum contineatur inaltero, Vtraque enimfuam retinent proprietatem.

amp; naturam, QuÃ¦ nunc uno aut altero exemplo do monftrabimus. Sacrificia ueterum teÃimonia erant Sdcrificu diuinÃ¦bencuolentiÃ¦ ergahomines, quibus ecclefiÃ¦ uctcrm teftabatur dominus fe fore placabilem pÅnitentibus, fe parafTe hoftiam qua illos abfoluata peccatis Ãcrea dant, Nam hircus, taurus uel iuuenca,uifibilia erant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n

ligna , fed eadem reprÃ¦fentabant amp;nbsp;quafi ob oculos ponebant inuifibilem dei gratiam in morte hue hoftia ChriftiprÃ¦flitam, Vnde mirifica in fymbolis illis ana logia cernebatur, Hoftia enim dicebatur peccatum, dicebatur amp;nbsp;expiatio fiue fandifieatio. Huic nomine omnium facrificantium imponebant manus fuas Lc-UitÃ¦ facrorum miniftri,qui amp;nbsp;pecudem moxiugula^ bantfanguine fufo amp;nbsp;ad expiationem fparfo. His c=: nim egregie totum expiationis myfteriumrepraefen^ tabatur. Nam peccatis noftris merueramus mortem, ideo ueroimponebantur manus fuper caputhoftiÃ¦, quo fignificabatur communio, ideo amp;nbsp;occidebatur Ut clarefceret peccati prÃ¦mium elle mortem amp;nbsp;nos omnes effc mortis amp;nbsp;irÃ¦ filios. Interim uero liabcba-tur illa mors amp;nbsp;fanguis effufus pro expiatorio facria ficio, non propter fe fed propter ChriAum qui folus eftagnus dei tollens peccata mundi, HÃ¦c omnia in fymbolis fic tradita multo erant uiuidiora infando, tum cordibus quam fiuerbis duntaxat fuiffent recia tata. His quoque facrificijs amp;nbsp;epulis coalefcebantin Unum corpus quicunque facrificiorum erant parti. cipes:idquodamp;apoftolus Paulus in Corinthiorum Epiftola indicauit. Et quanquam ipfum facrificium' diceretur peccatum 8d expiatio , naturaliter tamen non eratpeccatum, fedquod Paulus dixit Hebr, lo. commemoratio peccati, netyfacrificantes promifcue

omnes purgabantur Ã peccatis,fed illi duntaxat quiiÃ fide facrificabant. Et uiÃ¼bilia ligna in fuamanebatfub â¢ flantia, ita amp;nbsp;inuifibilia in ifta non tranfmutabantur.

Igitur uifibilia bonis amp;nbsp;malis erantcommunia,at inui fibilium frudum percipiebantfideles tantum,Idcm ui Baptis dere eftamp; in Baptifmo. Vifibilienim ligno teftatur no fmus. bis dominus gratiamfuam,quanos regenerat inuifibi liter amp;a?eccatis emundat: id ueroaptitudine fymbo= IipuIchrefubijcitocuIis,Namaqua ut refrigeratita amp;nbsp;repurgat amp;quaHrenouÃ¢t. Hac ergo fignificatur inui fibilis gratiaein animo baptizatioperatio. Recipimur item Baptifmo uilibihter in ecclefia 8- incorporamur Chrifto,utcumhocfepulti,cum eodem etiam refurga mus in nouitateuitÃ¦, Ergo quoties conferturin eccle^ fia Baptifrnus, toties profertur tabula amp;nbsp;figiUum diuG nÃ¦promiflionis amp;beneuolcntiÃ§,adeo^^audiunt et uidentdiuinÃ¦ gratiÃ¦ teftimonium omnes, monentur fuioffitijomnes, exercetur Somniumfides. Interim uero non comm utanturin aquam cÅleftia dona, neep continetin le aqua dona ilia cÅleftia, Vtrunque fus; urn retinetingenium,Hinc Ioannes Baptifta,Ego,in= quit,baptize uos aqua,fed qui poll me uenietbaptiza bit uos Spiritu fando amp;nbsp;igne, Etapoflolus Petrus,SaL uos nos redditBaptifmus, ait, nonisquidem quo car. nis fordes abluuntur, fed confeientiÃ¦ bonÃ¦ refponfo in deum.

mcnt4. ter alla prÃ¦cipua fuerunt,Circuncifio,PÅfa, amp;facrifi cia expiatoria : in nouo teflamento numerantur duo, Baptifrnus amp;:CÅna dominica,Totidem agnouit cum apoflolica prifca quoque ecclefia. Necadeo illos mod: ror quiob quÃ¦flu nefcio quot facramenta numerant.

Et duo quidem illa figna appellaruntalij Sacramenta, alij Symbola facra, D, Auguftinus libro de Dodrina Chrift,i,cap.i. Signum finit effe rem quÃ¦ prÃ¦ter fpe. ciem quam ingerit fenfibus aliud aliquid ex fe faciens in cogitationem ucnire:utuifo fumo ignem fubeffe co gnofeimus. Idem finiuit Sacrametumeffe lignum rei facrÃ¦,inuifibilis item gratiÃ¦ uifibile fignum, fine uer^ bum uifibile. Porro Symbola dida funt ^roTouCTu/x^aX S^mfolw# ^e/j,quodfimul amp;nbsp;arcanam intelligentiam offerat con tjcienti,amp;a feipfis poftanimaduerfam fimilitudinem, Uerbo duce,ad id accipiendum quod inuolucro tegiÂ« tur alliciant,lt;

Et Ut femel negotium hoc finiamus, Quod uerbis ingeritur auribus,id oculis fuggeritur facramentis,re Uera autem percipitur fide.Quemadmodum uero uer bum dum de ore miniftri tang de ore dominiad fe pro latum recipiunt fideles,teftante hoc Paulo amp;nbsp;dicente, Cum acciperetis fermonem Ã nobis quo deum difee^ batis,accepiftis non ut fermonem hominum, fed fient eratuere fermonem dei, qui amp;nbsp;agit in uobis credentis bus: ita etiam figna diuinitus inftituta de manibus mi nitrorum tanquam de ipfis dei manibus accipiut tan= ,uam uera amp;nbsp;cÅleftia deidona,quorum efficacia,nifi tide careant,fentiunt,fandis^ didis etfadis exerunt.

frM Enionunc ad id cuius gratia ifta ferme difpu tauihadenus,adCoenam inquam domini fa _____cram:de cuius inftitutione et ufu omnes apo ftolihÃ¦c tradiderunt ecclefqs uno ore amp;nbsp;concordite=inÃitutio Qimonio, Vefeetibus difcipulis,accepitlefus panem, canc.

amp; gratias egit, fregit^ et deditdifcipulis dices, Accipi te comedite, Hoc eil corpus meuqJ'pro nobis datur. Hoc facitein mei commemoratione. Similiter autem accepit et poculum poftquam coenauit,etgratiascgit, dedit^ illis dicens, Bibite ex hoc omnes . Ãt biberunt ex eo omnes:amp; ait illis,Hic enim eftfanguis meus qui eftnouiteftamenti. Vel, Hoc poculum nonum teftaa mentum per fanguinem meum, qui pro nobis amp;pro multis effunditur in remiffionem peccatorum,Amen dico nobis,quod pofthac non bibam ultra ex hoc fru:^ flu uitis ufy in diem ilium quo eum biberouobiicum nouum in regno patris mei. Audiftis inftitutionem ax deo^ amp;nbsp;totum CÅnÃ¦ dominiez negotie, pauciffimis quidem fed plena plana^expofitione propohtu. Con ftatautem ca expofitione in uniuerfum eeelefiÃ¦ aliud non commendari quam myfterium redemptionis amp;nbsp;coiunamp;bnis fidelium cum deoÃ¶d inter feie per lefum Chriftum, hoc eft, maximum religionis noÃrÃ¦ facrax mentÃ¼. Eft ergo in Cerna illa dominifacta Ã»gnum amp;nbsp;fignatu,quorum illud uifibile eft amp;nbsp;terrenum, hoc uc# roinuifibilc,cÅlefte et diuinum,quodexterno illo fen fibus obijeitur ac reprÃ¦fcntatur , fide autem percipi, tur. Eft amp;nbsp;analogia inter terrena illa amp;nbsp;cÅleftia,utani minofiri per illa imo ab illis ad hÃ¦c fubleuentur,Eft in his Ultra item jocularis quÃ¦dam demonftratio mor. tis amp;nbsp;effedus paffionis dominiez ac redemptionis no ftrÃ¦, Fit prÃ¦terea in hac omnium membrorum Chri. fti inter fe amp;nbsp;cum capite Chrifto firma amp;nbsp;indiffolubilis connexio: exhibetur^ nobis diuinÃ¦erga nos bencuo lentiÃ¦ certiflimum tehimonium,ut in cruce domini noflri lefu Chrifti exultantes mortem eius annuncie* mus, toti^ ac uiribus omninoomnibus noeris in gra darum

C 0ENA M ET MISS.PAP. CAP, [IL 190 tiarum adionem pro tam mirando Chrifti erga nos be neficio effundamur : quÃ¦ nunc figiUatim oerftringc# mus,utexipfis colliquefcatquÃ§ fit uis et efficacia,quis ufus huius (aeramenti.

Signumergo inhocfacramento uifibile amp;nbsp;terre- De figno num eftPanis amp;nbsp;Vinum, Veritas enim pronunciat, CÅne. Vefcentibus difcipulis accepit lefus panem amp;nbsp;fregit. Item, Similiter amp;nbsp;poculu poftquam coenauit accepit. Etmox,Arnen amen dico uobis,quodpofthacnonbi bam ultra ex hoc fruamp;uuitis. Hunc uero pane appellatcorpus fuum: uinum fanguinem fuu. Dicit enim. Hoc eft corpus meum, Hic eft languis meus : no quod panis fit naturale corpus Chrifti,quod tunc menfÃ§ afTi dens panem exhibebat difcipulis, ucl quod uinu con# uerfumht in ueru amp;nbsp;naturalem domini fanguinem: fed quod fymbola rerum fuarum nominibus partiez signdfora pent: proinde panis amp;nbsp;uinum dicuntur corpus amp;nbsp;fan tiuntur re guis domini, ideo quodcorporis amp;nbsp;(anguinis dominisâomina (aeramenta (unt, per quÃ¦ nobis annunciat amp;nbsp;attefta^ tur quid ip(e nobis donet : feip(um uidelicet in alimo^ niam uitÃ¦â¦lam enim audiuimus duo effe in (aeramen tis con(ideranda,fignu amp;nbsp;rem lignatam, cÃ§terÃ» utraeÃ illa in(ua permanere natura aefubftantiajdfi uerum eft, ut plane falfum elfe nequit quod (cripturis tantocp fdcliuconfenfu nobis traditur,certe panis aut uinum non poffunt effe naturale corpus amp;nbsp;naturalis eruor domini.Nemo enim ignoratquÃ§ iit corporis et(angui nis Chrifti (ubftantia natura (iue propietas, quÃ¦ (i (al= Ua 86incorrupta permanet,dominus nccp panis eft tri ticeus neq; uinumeuite profu(um:rur(us (i panis amp;nbsp;uinu in (ua quocp natura id quod (unt permanent, ut permanereipfc hominis (en(us atteratur, profedo pa

DEORIGINE ERRORIS CIRCA nfsnoneft caro, neep uinum fanguis,fed panismanet panis,etinnum manetuinum,Nequeuero idnouum amp;nbsp;quafinuper apud nos dominoftrÃ§ natum cuiquam uideri debet, quod dixi fymbola rerÃ» appellationibus participareâ¦ Euincit hoc fcriptura quÃ¦ Gene. 17,Cir^ , nbsp;nbsp;nbsp;cuncifionem appellauit foedus Ãue teftametum,cum

reuera fignumodo foederis fit,Nam foedus in hoc eft, quod deus nofter amp;nbsp;feminisnoftri deus eft, amp;nbsp;ext.Eac: dem agnum ilium typicum appellat Tranfirum, Exo:^ di11, Quis uero nefciatagno potius fignificatam effe deigratia qua parfumeftÃlijs IzraÃ«I,autangeli ucrius axionem tranfeuntis Ã¦des fanguine agni notatas amp;nbsp;non perimentis primogenita, quemadmodum facere folebat in Aegyptioru domibus. Ita paffim in lege ap= pellantur Sacrificia amp;nbsp;peccata amp;nbsp;peccatorii expiatio, nes : atqui Paulus, Non auferebant,ait,peccata nidi. mÃ§,fedinipfis commemoratio fiebat peccatorum, Sed amp;nbsp;Baptifmus nofter dicitur Regeneratio 8Clauacrum regenerationis, cu interim dominus ucrepronuncict. Ninquisrenatusfueritefupernis,non poteritingredi in regnum dei, ReligiofifTime ergo credidit Auguft, fymbolis rerum dari nomina propter Hmilitudinem et anaIogia,Epiftola enim ad Bonifatium i^,Si,inquit,fa cfamenta quandamiimilitudinem earum rerum,qua rumfacramenta funt no haberent, omnino facramen ta non effent. Ex hacautÃ«fimilitudine plerunq; etiam ipfarum reru nomina accipiunt,Sicutergo fecundum quendam modum facramentum corporis Chrifticofa pus Chrifti eft, facramentu fanguinis Chrifti fanguis Chriftieft,ita facramentum fidei fides eft,amp;c,Hinc ue HoeeÃ roeftquodomnes tam prifci quam mediÃ¦ Ã¦tatis do# corpus dores hoc dominipronunciatÃ¼, Hoc eft corpus meu: rneunn. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;C

amp; illud,Hiceft fanguis meus,inter tropiÃ§as numera, runt amp;nbsp;figurate expofuerunt, id quod etiam hodie alq expediunt per metaphoramÃue metonymia, alij per fynecdocham,Nos in prÃ§fenti ueterum expofitionem fimpliciffimam recenfebimus quam paucifTimis fieri poteftuerbis Tertullianus lib,contra Martionem4. Chriftus, inquit, acceptum panem amp;nbsp;diftributu difcix pulis corpusfuum illum fecit, Hoc eft corpus meÃ» di. cendo,id eft,figura corporis mei. Cyprianus no femel dicit pane corpus uino fanguine Chriftioftendijdem in fermone de lapGs, de puella Euchariftiam euomen. te dicens, Sanamp;ificatus,ait, in dominifanguine potus de pollutis uifceribus erupit. S,Ambrofius in i, ad Co tint.ca,11. commentans fcribit,Quia morte dominiIfe berati fumus, huius rei memores in edendo amp;nbsp;potan. do,carnem et fanguinem,quÃ§ pro nobis oblata funt,fi gnificamus.D,Hieronymus in Matt. 16,ca.fcribcns, Uerba CÅnÃ¦ dominicae his uerbis exponit,Poftgmy. Hicum Pafcha fuerat impletuamp; agnicarnescum apo Holis ederat,affumit panem qui cofortat cor hominis;

amp; ad ueriPafehÃ¦ tranfgreditur facramentum, utquÃ³ modo in praefiguratione eius Melchizedek fummi dei ficerdos uinum amp;nbsp;panes proferens fecerat, ipfe quo# que ueritatem corporis amp;nbsp;fanguinis repraefentaret.Et Chryfoftomus homelia in Matt.8j; Sicut in ueteri, in# quit,eodem hic modo in beneficio reliquitmemoriam myfteriorum colligendo amp;nbsp;hinc haereticorum ora fre* nando. Nam quando dicunt,Vnde patetChriftuim. molatum fuiiTecHxc enim adferentes ora eorum coni fuimus, Si enim mortuus lefus non eft,cuius fymboi Ium ac lignum hoc facrificium eft equot; Sangus Augufti= nus duodecimo capite,contra Adimantum Manichei ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;BB 3

DE ORIGINE ERRORIS CIRCA difcipulum. planiffimÃ«, Poffum,inquit, interpretari praeceptum illud in figno efTe pontum, Non enim doa minus dubitauit dicere,Hoc eftcorpus meum,quum daretngnucorporis fui. Et in eodem capite exponit, Sic eft enim fanguis anima,quomodo petra erat Chria ftus : nec tamen Petra, inquit, Ggnificabat Chriftum, fed Petra eratChriftus, Ide in Pfal^.Chriftus,inquit, adhibuitludam ad conuiuium in quo corporis amp;nbsp;fan. 'guinis fuifiguram difcipulis fuis commendautt amp;nbsp;tra. didit.Sic etiam Fulgentius exponit,referente Haymo ne, Hic eft calix nonum teftamentum, id eft, hie calix quera nobis trado nonum teftamentum ngnificat.Be= dain2i,cap,LncÃ¦,fuper uerba CÅnÃ¦ fcribens,Fini= tis,inquit, pafchÃ¦ ueteris folennqs, quÃ¦ in commemo rationemantiquÃ¦ de Aegypto liberationis agebatur, trÃ¤htad noua, qePin fuÃ§ redemptionis memoria eccle (ia frequentare defiderat, ut fcilicct pro carne agni ud fanguine fuÃ¦ carnis fanguinisfy facrametu in panis et uini figura fubftituens,ipfum fe effe moftraret cuiita rauit dominus amp;nbsp;non pÅnitebit eum,Tu es facerdos, amp;c,Etmox, Quia ergopanis carnÃ«confirmat,uinum uero fanguine operatur in carne,hic ad corpus Chris ftimyftice,illud refertur ad fanguinem. Quam expoÃ¼ tionem fequutus amp;nbsp;Rabanus Maurus epifcopus Mo# guntinus,lib.delnftitutione clericorum i,ca,^i,Ergo, ait,quia panis corporis cor confirmÃ¢t, ideo ille corpo# ris corpus Chrifti cogruenter nuncupatur: uinum au tem quia fanguinem operator in carne,ideo ad fangui nem Chrifti refertur. Neque diflimilia his proifus feri pfit amp;nbsp;Chriftianus Druthmarus monachus Benedidi nÃ¦fadionis,amp; presbyter Corbeien.In Matthreuenim commentans, Vinum,inquit, lÃ¦tificat amp;nbsp;fanguineau get,

get,amp;ideo non incouenienter fanguis Chrifti per hoc figuratur, quia quicquid nobis ab ipfo uenit laetificat laetitia uera, amp;nbsp;augetomne bonum noerum. Et ante haec uerbaidem ille fcribit, Dedit dominus difcipulis fuis facramentum corporis fui in remiffionem pecca, torum amp;nbsp;in conferuationem charitatis,utmemores iU lius fadi femper hoc in figuram facerent,quod pro eis adurus erat, amp;nbsp;huius charitatis non obliuifcerentur. Hoc eft corpus meum, id eft, in facramento. Arbitra, tur uero abbas Spanheymenfis hunc Druthmaru floj ruifTe temporibus Caroiimagni circa annum domini 80o. Ex his autem omnibus claret, quod in Coena domini panis amp;nbsp;uinum infua permanent fubftantia , ita amp;nbsp;corpus amp;nbsp;fanguis domini:unde id quoque mox coi liquefcit hoc domini pronunciatum. Hoc eft corpus meum, amp;nbsp;illud, Hic eft fanguis meus, figurate expo. nendum efle: uetuftifTimam uero amp;nbsp;ufiratiflimam ma Xime^catholicam amp;nbsp;orthodoxam expofitionem fern, per fuiffe, et uel hodie permanere, Panis Ggnificatuel leprÃ¦fentat corpus Chrifti, Vinu eft figura,fignum, fymbolum aut memoraculum fanguinis Chrifti, Peti, ta efthaec expofitio ex natura tam corporis Chriftiff ex proprietate prefentis rei ac confilio inftitutoris, Vo luitenim dominus facramentum inftituere: at de Sa. cramentis non pofTumus aliter loqui quam facramen taliter, id eft,quomodo facramentorum ratio pofeit. Etcum corpus Chrifti noftro corpori cofubftantiale, amp;nbsp;ad dexteram patris,locabile amp;nbsp;non infinitum fit,ne ceffe eft pane corpus uinofanguinem reprÃ¦fentari, \ncÅn4

Dicis,Nil equidem prÃ¦clari8C diuiniquÃ³due ani noneÃ Ã. mam hominis pafcatinftituit dominus, fi panem mo* gnum tan* dein coena accipere amp;nbsp;edereiulTit, Si nihil in hoc contw*

uiuio amplius exhibetur conuiuis quam panis amp;uia num,profero hic cibus nil differtÃ prophano,cur itaÂ« 'que PauluscÅna facram Ã prophana feparans dixit, Cum conucnitis,non licet dominicoenam cdere,nam unufquif$ propriam ccenam occupatin edendorReÂ« amp;nbsp;plane. Nc^enim amp;nbsp;nos dicimus Chriftum in cÅ. na cibariumduntaxatpanem, fignum nudum amp;ua= cuum,quod fcilicet nihil ad animÃ¦ noftrÃ¦ alimoniam faciatautconferat commendafTe, Sacrametum enim â¢inftituit,facramentum comendauit, At facramentum non eft Agnum rantumrfed confit duobus,figno uide^ licet uihbili terrenoue, amp;refigniHcataccelefti acdiui na,Fidelis ergo coenam domini frequentans,animum non in lignum duntaxat intendit,fed in rem fignificaÂ« tam amp;nbsp;quidem magis,omni modo annitens utipfa leÂ« gitimefruatur.Nouitenim totum frudumfacramenÂ« torum uifibilium conOfterein ipfis inuifibilibus figno rumrebus Cum ergoipfe resin Ccena pane amp;uino reprÃ¦fentatÃ¦ fintipfum dominicorpus in mortem tra ditum pro nobis amp;nbsp;fanguis eius pro nobis effufusin remiffionem peccatorum,mox cogitat uifibilia inftiÂ« tuta effe propter inuifibilia , ergo perquirit causas ob quas fpeciebus panis amp;nbsp;uinicorpus amp;nbsp;fanguinÃ«fuu commendarit ecclefrjs , amp;nbsp;quomodo per uÃ¯Abilia ani::; mos fubleuetad inuiAbilia. Atquihic locu habet ana:: logia amp;nbsp;ratio facrametalis, Panis enim alit corpus ho. minis,fuftentatuitam,uires adlabores fuppeditat, uo luptate afficit,HÃ¦c prÃ¦ftat amp;nbsp;anima? caro Chrifti. Vi num calefacit,ergo frigus amp;nbsp;torpore ignauiamue tol= lit,triftitiam pellit,fopitcuras, difertum amp;nbsp;adresquaf libetexpeditum efficit. Ita amp;nbsp;fanguis dominiexcutit inertiamnoftram,alacres,ferenos, atqueIztos reddit, fecu.

COENAM ET MISS. PAP. CAP. III. 19; fecuritatem inducit, ingruitlinguamad laudes diuL nas amp;nbsp;dirigit nos in omni operebono, CÃ¦terÃ» quem, admodum panis amp;nbsp;uinu ifta non efficiuntnid ille eda tur amp;nbsp;hoc bibat, ita corpus amp;nbsp;fanguis domini tantas uirtutes in homine non exerent nihetia iftudedatur amp;nbsp;hicbibatur Hinc ueroeftquoddominus dixit,Ac= Coiunamp;io cipite, diuidite inter uos,edite amp;nbsp;bibite : cogitatergofidelium de modo edendi amp;nbsp;bibendi fidelis, lam uero cu cibus cum Chri ille in mefa domini propohtus duplicis generis fit : eftflo. enim cibus corporalis amp;nbsp;fpiritualis, terrenus amp;nbsp;coele. ftis,uifibilis amp;nbsp;inuifibilis: colligitur fanÃ© amp;nbsp;manduca, tionem elTe duplicem,corporalem amp;nbsp;fpiritualem, ter. renam amp;nbsp;cÅleftem,uifibiiem amp;nbsp;inuifibilem, Etpanis quidem qui uidetur cibuscftterrenus,qui ore percipi tur corporeo adalimentucorporis : uinum corporalis eft potus, qui in fanguinem hominis corporalitercon Uertitur, nec quiequam interim confert uel ad uitam Uelad incolumitatem animÃ¦, CÃ¦terum quod pane amp;nbsp;Uino rcprÃ§fentatur,animam non corpus alitnutrit% amp;nbsp;cibus eft fpiritualis,ipfum inquam corpus domini traditum pro nobis in morte, amp;nbsp;fanguis dominiin re. mirionem peccatorumeffufustintelligit ergo hoc fpi. ritualiter edendum amp;nbsp;fanguinÃ« eius Ãpiritualiter elle bibendum,Corpus enim amp;nbsp;fanguis domini non itaE. Unt alimentum animÃ¦ uteuacuata proprietate aut re liamp;anatura fua tranfeantin fpiritÃ¼,ied remanentqui. de hoc quod reuera funt, uera caro 31uerus fanguis, manet perpetuo unus Chriftus uerus deus amp;nbsp;homo fe dens ad dexteram patris,manducatur ante eius caro bibiturep eius fanguis ucrequidem,fed no carnali ue. 'um fpiritualiratione ac modo,nempe per uera fide, Nacredereeftmanducareiquod amp;nbsp;beatus pater Au.

guHinus fendens,,dixit, Quid paras dentÃ© amp;uentre: crede amp;nbsp;manducafti. Per fidem manet ChriHus in no bis amp;nbsp;nos in ChriftoJta porro non erit nobis anxie amp;nbsp;metaphyfice (peculandum quomodo in pundo confe crationis ad uerba cofecrantis euocatus defcendat in paneautfub pane dominus, autquomodo fiatpanisj autquomodo(imulamp; femel ad dextera patris fedeat amp;nbsp;tamenin fingulis contineatur hofbjs.Nam fides ue ra intelligit Chriftu dominum femel defeediffe in ute^ rum uirginis,incarnaturn efre,obtuliÃe fe femel patri, unica lioftia abfbluifie fideles in perpetuu, iterum ana tem reliquiae terras,afeendiffe in cÅlu, ibi federe ad dexteram patris, nec inde uenturÃ» nili ad iudicandii Uiuos amp;nbsp;mortuos : non eft enim amplius corporis dox mini ullus in terris ufustquandoid cuius gratia in car nem uenit pleneabfoluit,at$ ideo ceu uidor ac trium phans coelos afeendit. Intelligit interim caput illud Chriftum membris fuis, hoc eft ecclehÃ¦ fidelium non deelle,fed animate, fouerc, imdtotumin ipfa uiuere, non carnalimodo, fed efficatia diuina per potentiam fpiritus, Nam ut cibus corpus hominis nutrit, uege= tat ac uiuificat, nori contemplatus fed comeftus : ita il credamus inChriftum, uiuit in nobis Chriftus amp;nbsp;nos in Chrifto,non uifus inquam autauditirs, fed fide UG ra in animum receptusÂ» De quo non eft quod nunc agam pluribustexpofuienim hoc quantum fatiseftin capite primo cum perftringerem uerba dominiapud^ loannem de manducanda carne Chrifti amp;nbsp;bibendo eius fangnine,Nihil ergo nunc addam amplius nifi u= num atty alterum teftimonium ex Inftitutionibus Ra baniMauris quo authore hoc libentius in prÃ¦fenti uti mur , quodipfumodingetis poftapoftolos dominian nis,non

O0ENAMET MISS. PAP. CAP. flC 194 his,nonalia de hoc facramÃ«to fcrip{ifre confiÃ¢t,quam quÃ¦ modo tradidi. Igitur lib, 1, cap.^i, quÃ¦rit cur doÃ¦ minus corporis amp;nbsp;fanguinis fuimyUeria in his rebus fanciri uoluerit quÃ¦ comedit confumipofTunt, amp;nbsp;non potius in his quÃ¦ maiore honore feruata diutius haberiintegra potuifTent^Etrefpondens, Maluit,in= quit, dominus corporis amp;nbsp;fanguinis fui facramenta fidelium ore percipi amp;nbsp;in paftum eorum redigi, ut per uifibileopus inuifibilis oftenderetur effedus. Six cut enim cibus materialis forinfecus nutrit corpus amp;nbsp;Uegetat, ita etiam uerbum dei intus animam nutrit amp;nbsp;roborat,quia non in folo pane uiuit homo, fed in omni uerbo quod procedit de ore Dei, Et uerbum Caro faÃ¢um eft, amp;nbsp;habitauit in nobis. Ait ergo ipfa Ueritas,Caro enim mea uere eft cibus,amp; fanguis mcx Us uere eft potus, Vere fcilicet caro Chrifti eft cibus, quia uere pafeit amp;nbsp;ad Ã¦ternam uitam hominem nu. trit : amp;nbsp;fanguis eius uereeft potus, quia efurientem amp;fuientcm animam iuftitiam in Ã¦ternum ueraciter fatiat. Temporalem quidem uitam,fine illo cibo amp;nbsp;potu habere poffunthomines,Ã¦ternam omnino non pofrunt,Quiaifte cibus amp;nbsp;potus Ã¦ternam focietatem capitis membrorum^(uorum fignificat. Qui mandu cat meamcarnem, amp;nbsp;bibit meum fanguincm,in me manet, amp;nbsp;ego in eotquapropter necefle habemus fu. mere corpus amp;nbsp;fanguinem eius ut in ipfo maneamus, amp;eius corporis membra fimus. Quia nemo afcendit incczlum nifi qui defeendit de coelo, amp;c. Et mox ite. tum, Menfa Dominica,inquit, quibufdam ceditad uitam,quibufdam ad exitium, res uero ipfa omniho. mini ad uitam, nulli ad exitium. Quicunque enim Rius particeps fuerit, idemChrifto capiti membrum

CC 2

aflbciatus eritin regno cÅlefti. Quia aliud eft facrÃ # mentum,aliuduis facramenti,SacramÃ«tum enim ore percipitur,uirtute facramentiinterior homo fatiatur. Sacramentum enim in alimÃ«tum corporis redigitur, uirtute autem facramenti Ã¦ternÃ¦ uitÃ¦ dignitas adipis fciturjn facramento fideles qui$communicantes pa dum focietatis amp;nbsp;pacis ineunt: in uirtute uero facra. mentiomnia membra capiti fuo coniunda amp;nbsp;coadu^^ nata in aeterna claritate gaudebunt. Sicut ergoin nos id conuertiturcum id manducamus amp;nbsp;bibimus,Oc et nos in corpus Chrifti conuertimur,dum obedienter amp;pie uiuimus, amp;c Ex quibus omnibus colligimus fandos in cÅna dominifacra non nudis modo tignis, id eft pane cibario uinoqgpphano pafei, fed ueroctiÃ¤ corpore domini-uerog eius fanguine,nÃ corporaliter quidemhaufto fed fpiritualiter per fidem. Fide enim inferimur Chrifto,amp; per fidem habitatin cordibusno ftris Chriftus amp;uiuificatnos,ditansnos omnibus box nis,amp; fefe totumnobis impendens , utiam omnia bo= na eius noPra fint,

Coiunflia. Quemadmodum ueroconiimdionem fideliu cum fidelium feipfo omnium^ bonorum communicationem cÅna inter fefe. reprÃ¦fentauitdominusgt;ita eadem quoeÃ communion: nem focietatem^ omnium fandorum inter fefe fgniÂ± ficauit. Fieri enim no poteÃ, atquicum Chrifto uniti funt, cum Chrifti adeo^ fuis iptorÃ»mÃ«bris diHideÃ¢t. Ethuc pertinetillud apolloli uerbÃ» i.Cor, io, Poculu benedidionis quo benedicimus,nonne communio (anguinis Chrifti eft ~Panis quem frangimus, nonne communio corporis Chriftieft CQuonia unus panis, unum corpus multi fumus,Omnes enim de unopane participamus,Nam his pulchre ad analogia refpexit diuinus

COENAM ET MISS. PAP. CAP. III. 19$ diuinusapoftolus.Qucmadmodu enim ex multorum granorumadunatione unus fit panis,utde botris ate, acinis plurimis uinum confluit: ita ex multis mebris, id eft fidelibus,colligitur corpus ecclenÃ¦,Celebrantes ergo cÅnam dominicÃ´fÅderamur amp;nbsp;fratres nos elle fidelia teftamur,itac,obftringimur hac ad mutua ufo tÃ¦ officia. Proindeutfide ita charitatÃ«in primis flagia tat hoc facrum amp;nbsp;cÅlefte conuiuiÃ». CÃ¦terum ut hÃ¦c pars reftius intelligat,non pigebithue transferre quÃ¦ ad longum apud S.Auguftin fermone de Sacrameto ad infantes ad altare in hÃ¦c uerba leguntur.Quod ui# diftis panis eftamp; calix,quod uobis ctiaoculi ueftri re# nunciat:quod aut fides ueftra poftulat inflruenda, pa nis eft corpus Chrifti, calix eft fanguis. Breuiter qui# dem hoc didÃ» eft quod fidei fortacefufficiat, fed fides inftrudionÃ«defiderat.Dicitenim ppheta, Nifi credi# deritis nonintelligetis. Poterisergo modo dicere mi# hi, PrÃ¦cepifti ut credamus, expone utintelligamus. Poteft enim in animocuiufpiÃ¤ cogitatio tabs oboriri. Dns nofter lefus Chriftus nouimus unde acceperit carnem,de uirginc Maria,infans ladatus eft,nutritus eft,creuit,ad iuuenilÃ«Ã¦tatem perdudus eft,Ã ludÃ¦is perfequutionÃ«paffus eft,ligno fufpenfus eft, in ligno interfectus eft,fepukus eft, tertia die refurrexit : quo die uoluit in ccelu afeedit,illucleuauit corpus fuG: un# de eft uenturus utiudicet uiuos amp;nbsp;mortuos:ibieft mo do fedens ad dexter5 patris : quomodo ergo eft panis corpus eius, amp;nbsp;calix uel quod calix habet qmodo eft fanguis eiusdHa fratres ideo dicuntfacramenta, quia ineis aliud uidetur amp;nbsp;aliudintelligit.Qucd uidet, fpe ciem habet corporale : quod intelTigitur,fruamp;u habet fpirituale,Corpus ergo Chrifti fi uis intelligere, apo#

ftolum audi dicetcm fidelibus,Vos eftis corpus dirk fti amp;nbsp;membra,Si ergo uos eftis corpus Chrifti amp;nbsp;mem bra,myfterium noftrum in menfa politum eft;, myfte= tium dei accipitis,ad id quod eftis, Arne refpondetis, amp;nbsp;refpondendo fubfcribitis,Audis ergo corpus ChrL fti amp;nbsp;refpondes Amen,efto membrum corporis Chri= fti utuerum fit Amen tuum,Quare ergo in pane t Ni hil hie de noftro afferamus,ipfum apoftolum item aus diamus,Cum ergo de ifto facramento loqueretur,ait, Vnus panis unum corpus multi fumus, InteHigite amp;nbsp;gaudete.Vnitas, pietas, ueritas, charitas, unus panis unu corpus multifumus,Recolite quia panis no fit de uno grano fed de multis,QuÃ¤do exorcizabaminiqua= fi molebamini, quando baptizari eftis quafi confperfi eftis, quando fpiritus fantlificatione accepiftis quafi codieftis,Eftote quod uidetis, amp;nbsp;accipite quod eftis. Hoc apoftolus de pane dixit. lam de calice quid inteL ligeremus etiam iam didum fatis oftendit.Sicutenim ut fit fpecies uifibilis panis multa grana in unum cone [perguntur, tanquam illud fiat quod de fidelibus ait fandaferiptura, Erat illis anima una amp;nbsp;cor unum in deum:fic amp;nbsp;de uino fratres recolite unde fit uinu, Gra na multa dependentad botrum,fed liquor granorum in unitatem confunditur. Ita Dominus noCter lefus Chriftus nosfignificauit,nos ad fe pertinere uoluit, myfterium pacis amp;nbsp;unitatis noftrÃ¦ in fua menfa con# fecrauit. Qui accipit myfterfum unitatis, amp;nbsp;non fer# uatuinculum pacis,non myfterium accipitpro fe, fed teftimonium contra fc,Nullieft aliquatenus ambigen dum,tunc unumquemque fidelium corporis fangui# niscp dominici participemfieri, quomodo in baptiÃ mate membrum Chrifti efficitur: nec alienariab illius panis

COENAM ET MISS', P AP. CAP. in. 196 panis calicis^confortio,etiam (iantequampanem iL Ium comedat amp;nbsp;calicem bibat, ÃÃ©de hoc fÃ¦culo in u# nitate corporis Clirifti conftitutus abfcedat, Hadea nus Auguftinus fatis apertemyfterium imius Conui^ Uq explicauit, quatenus uidelicet ad communionem amp;nbsp;focietatem fandorum, quam alq incorporationem appellarunt,attinet.

Reflatutiam paucula dicamus amp;nbsp;de alio quodam Memorid huius conuiuij fine prÃ¦cipuo,nempe de memoria pafmortis do^ honis dominicÃ¦ amp;nbsp;gratiarumadione quÃ¦ex fuperio mini. ribus eximunt amp;cumipfis coniunda funt.Diligenter enÃ¯ dominus prÃ¦ccpit,amp; dixit,Hoc facite in mei com memorationem. Et Paulus, QuotiefcÃ»q; comederitis pane liunc amp;nbsp;de poculo hoc biberitis,mortem dnian=: hunciabitis donec uenerit. Imitatus cftamp; inhoc ho= mines qui ab amicis difcedentes chariffimis nobile ali quod fui memoraculÃ» ipfis relinquut. Corpore enim telidurus terras dns amp;nbsp;incÅlos ex hoc mudoafeenfu tus redeptionis noftrÃ¦ amp;nbsp;omniu beneficioru in morte fua exhibitors memoria ifto facrameto uoluitreferua re,refricare,cxcitare,adeoamp; oculis cotemplandÃ¼,imÃ³ manibus ceu cotredandufubijeere, Vnde amp;nbsp;Druth. marus ille,Sicut,ait,fi aliquis pegre,pficifcens diledo tibus fuis quodda uinculu diledionis relinquit, eo tc-hore ut omi die hÃ¦c agat,utillius non obliuifcant: ita dns prÃ§cepit nos agere,trÃ¢sferens fpiritualiter corpus . fapanÃ«,uinum in fanguinÃ«, utper hÃ¦cduo memore= mus quÃ¦ fecit p nobis de corpore amp;nbsp;fanguinÃ« fuo amp;nbsp;ho fimus ingrati tÃ¢amÃ¢tiffimÃ¦ charitatis,HÃ§cilIe.Cer tequÃ¦no j^bis fed rebus etiÃ¢ comendantuifibilibus, Uehemetius nos mouÃ«t amp;nbsp;mente aÃ¯Ã¦fyratiociniÃ»iu= Uant quo expeditius agat,Ergo eu uerba dominirccia

tanturin eccIena,Sic deus dilexit mundum,utuniga nitufuu daretpro mudo,ut omnis qui credit in eum non pereat,fed habeatuitÃ¢ Ã¦tcrnam, EtiterÃ¼, Vefcen tibus cis accepit lefus pancm,amp; gratias egit,amp;fregit, amp;C.interim uero panispfertur,manibus peccatorum eontredatur amp;nbsp;conterit, oculus adeogipfa mens fan dotum iam non tantÃ» in id intenta eft quod corafit, fed apud fe remcmorat amp;nbsp;quafi prÃ¦fcns cernit totum falutis noftrÃ¦ negotium, quod uidelicet filius dei in mundi iuenit,carnem noflrÃ¤ induit,manibus peccato rum captus,crucifixus 8Ã³,ppter peccata noftra contri tus eiltita cum uidet effundi uinum in pocula,cogitat fanguine Chrifti effufum eÃe pro expiatione peccato rum totius mi!di,in quo amp;nbsp;acquiefeit,gaudetacuiuir. Quanqua enim femel oblatus fit dominus amp;nbsp;amplius offerri no pofnt,atq; ideo memoria peragatur reiprÃ¦# teritÃ§,fidelitameipfe paffionis effetus adeo$ipfa do mini mors prÃ¦fens amp;nbsp;reces eft.Memoria enim noftra in conuiuio illo diuino multo eft auguftior, quam illo rum in pphanaeÅna celebrct,quiabfentÃ«prÃ¦dicant amicu pptermunufculu aliquod. In his enim abfens ille nihil operatur, at in conuiuio fandoru efficaciter operatur dominus, adeofy fecundum promiffionem fuamin medio ecclehÃ¦fuÃ¦ ciTe, agere,operari,regna GrdtidrÃ¤ re, uiuere amp;nbsp;manere creditur. Ex his porro rede per# ddio. penfis amp;nbsp;fande in animis piorum uolutatis enafeitur laus amp;nbsp;gratiaruadio pro tamimmefis bÃ©nÃ©fices , quÃ¦ amp;nbsp;ardentibus in pedorecogitationibus amp;nbsp;didis,uoci bus hymnis^facratiffimis fefe,pditad gloria nois le^ fu. Praeterea qui fie exultÃ¢t in deo plaudantdeu,inte rim amp;nbsp;fe cum illo coniundos effe credut, amp;nbsp;quodamo do corpus Chriftiin manus accipiunt amp;nbsp;per fide ucre mandua

CEONAMET MTSS.PAP. CAP. nU. I97 manducant,an non illicertum diuinÃ¦ erga fe bcneuo lentiÃ¦ teftimoniÃ» tam in ipfis pedoribus quam in fym bolo habent/AtquehÃ§c hadenus de inftitutione,effc du,amp;ufuCÅnÃ¦ dominiez perflrinximus.

D explicationem horum copie fierem faciet fortaffis hexpofuerimus prÃ¦cipua huius fa. criconuiuq nomina,feu appellationes apud feriptores ufitatiffimas. Quemadmodum enim Cde^ bratio pafchatis uaria etiam in factis nomina habuit: nam dicebatur Vidima,oblatio,cultus,feriÃ¦,conuen tio, folenitas,tranatus, amp;c. ita etiam Coena dominica quÃ¦in Pafchatis locum fubijt uarias fortita eft appcL lationes.

Corpus amp;nbsp;fanguis dominiideo Ã plerifqueappella Corpus ct tur quodinipfa fidelesnon pane modo uefeuntur ui. fanguis num$bibunt,fed ipfis quoquerebus fignificatis uero chrifti. Corpore amp;nbsp;fanguine domini fpiritualiter participant per fidem: amp;nbsp;quod receptiffimum eft factis literis re. turn nomina indere fymbolis. De qua re dixi fuperio. ri capite.

Lucas in Adis apoftolicis feme! atty iterum appel- Fragio huit FradionÃ« panis,ex ritu et focietate toti nimirum panis. Sacro nome imponens, Ritu eniminftitutoadomino panem frangebant in ecclefia pij,amp; particulam quifep accipiebat, coibantque hoc modo intercedente fpiritu. Chriftiin focietatem fandorum, Solebantenim apud Unteres maxima quxq; foedera panis amp;uinifymbolo confirmariatque iniri; CÅlius enimled. hntiqjib.ly. ca,iy,Panis,inquit, prÃ¦guftatus ritu Macedonico fan

ai(nmum erat coeuntium pignus,Et panis illa prÃ¦gu Ratio ita gentis condito more nimiru parabilis uiamp;us frugalitatis infigne documentum erat. Significantius autem Eraf.Rot.fymbola explicans PytliagorÃ§illudg exponens,Panem ne frangito,Admonet,ait,non diri:: mendaeffe amicitiam:proptereaquod antiquitus ami citia pane cociliabatur, Vnde amp;nbsp;ChriRus princeps no fler diftributo pane perpetuam inter fuos amicitia con fecrabat. Proinde non couenitfrangiid per quod ami ci conglutinarentur,

Coend do= Coenam dominicam nominauit fandus apoflolus mini. nbsp;nbsp;nbsp;Paulus in i,ad Corint. ii, tum quod in illa fpiritualiter

Ã tus fuit inftitutum fymbolum hoc facriconuiuij cofÅ â derationis, amp;nbsp;memoriÃ¦ paffionis, redemptionis^ do. minicÃ¦,D.Auguft.adlanuarium feribÃ¨s, texatur fuo tempore fuiffe qui uelutfolÃ«ni comemoratione femel tantu in annis linguliseo die quo dominus coena con. fecrauit c6uiuari,et co modo cuchariftiÃ¤ celebrare, in ftitutionis^ memoriareprÃ¦fentarc fuerintfoliti, Vn. de nimirum ritus ille ad nos dimanauit, quo uel hodie in cathedralibus eccleftjs amp;nbsp;monafterijs Benedidino. rum in die CÅnÃ¦ domini ante Parafccuen Ccenado= mini palam amp;fplendidius celebratur, Nam Euange. lium Ioannis a diacono publice prÃ¦legitur, amp;nbsp;dulcify mailla colloquia Chrifti quÃ¦ abiturus cum difcipulis habuit recitatur: interim ordine difpofitis menfis con; uiuÃ¦ allident, panem azymum frangentes amp;nbsp;calicem inuicem propinantes, amp;nbsp;in totum ueteris CÅnÃ¦ uefti gium prÃ¦ferentes. Mandatum appellarunt, nimirum quod mandatum illud nouumde diligendo inuicem amp;prxlegeretur amp;uifibiliter celebraretur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i-

Apudeundem Paulum i.ad Cor. 10.appellataeft Menfa domini, hauddubie quod in illa nobis proposMenfadiM nuntur ccelcftes epulÃ¦, ad reficiendam animam in ui^nwu, tam fempiternam,fiuidelicet fide propofitum nobis cibum recipiamus.Vfa eftcommode illa appellatione Niccna fynodus,quÃ¦ in hÃ¦c uerba pronunciauit, In diuina menfa ne humiliter intenti fimus ad propofia tum panem amp;nbsp;poculum,fed exaltata mente fide confia deremus litum effe in fanda illa menfa agnum dei toL lentem peccata mundi, qui non uidimarum more Ã fa cerdotibus facrificatur : amp;nbsp;preciofum illius corpus amp;nbsp;fanguinem ucrÃ¨fumentes nos crederehÃ¦ceffe noftrÃ¦ refurredionis fymbola.Nam propter hoc nequemul# turn accipimus,led parum,ut fciamus quod hÃ¦c non (atietati fed fandimoniÃ¦ feruiant.

Communio,fiueGrÃ¦cÃ¨ malis Kon,Qv/a,ab code Pau Comunio Io code in cap.dicitur: remanet ea uox etiam hodie inet Sy/MXK Miliis Papifticis. Equidem fi hoc conuiuium uera fide celebretur amp;nbsp;charitate, communione fiue focietatem habemus amp;nbsp;cum Chrillo capite et cum omnibus mem bris Chrifti,adeocp amp;nbsp;communicatio fiue participatio eft inter nos returnomnium.Huc pertinet amp;nbsp;uocabu# Ium Synaxis, GrÃ¦cis ufitatiffimum,fignificat autem conciliationem:etCÅnÃ§datum eft ideo,quod hoc my Gerio figuratur amp;nbsp;confirmatur ardiffimaconiundio mynici corporis cum capite amp;nbsp;omniuChriftinomen Uere profitentium talem focietatem myricam , qualis eft naturalis omnium inter fe membrorum in corpore eiufdÃ«animantis, Ateputinam quibufdam placuiHet de hac comunione tam diligenter difputare g difputa# tuntde unione panis et corporis Chrini,quÃ¦ no eÃ¶du citadaliudgadfuperftitionecocertatione^augenda,.

PdX. Etquia epulas facras ufurparunt fandi ad conci* liationÃ« amp;nbsp;cofÅderationcm,ideo dida eftCÅna Pa^ ErgoÃqui prÃ¦fules uenifTentRomÃ¤, protinus ab epi fcopo Rom, qs mittebatur facramentum euchariftix, quod hi in fignu fumebant pacis amp;nbsp;unitatis fidei. Cu, ius quidem generis nonulla reperiuntur apudEufeb. lib.ecclef. hift,$,cap 24.

exhibita fueritÃ¦grotantibus morti^ uicinis. Id quod ferÃ³ tandem receptumeffeconftat. Prius enim priua. tim non nifilapfis amp;nbsp;excomunicatis mortiuicinis,aut ob fidem denuo periclitantibus,in quibus uiddicethx gna pÅnitentiÃ¦ relucebat, exhibebatur: non quali de falute foret periculum fi excederentfine eucharihia, fed conteRationis gratia offerebatur,ut quoniamÃ cÅ tu amp;nbsp;ecclefia fecluficum ea flato temporenon commu nicaffent, eucharifiia demu adillos mifTaintellfgerent amp;nbsp;pace donatos fe ob re(ipifcentia,amp;ut membra Chri fti in comunionemecclefiÃ¦ benigne receptos.Videre hoc licet apud Eufeb. ecclef.hift,lib,6.cap.34.amp;apud Cyprianum epiftotlib.i.epifto, i. Certe apoftolorum amp;nbsp;proxime fequentibus temporibus no priuatim cce= na,fed in publico celebratam effe certum efl.Hierony mus quidem in Apologia quam pro libris fuis aduer^ fus louinianum Pamachio inferipfit, Romae fua Ã¦ta= te in domibus comunicare quofdam folitos tradit, fed carpit morem et in ecclefia utcommunicent hortatur. Et luftinianus CefConft.in Nouellis 57,adMennam archiprÃ¦fulÃ« Conflantinop.fcribcns fÃ¯cdecernit,0m nibus interdicimus magnÃ¦ huius ciuitatis habitatorfe bus,imÃ³et totiusnoRre ditionis,in domibus fuis habe re quafdam quaÃorationum domos amp;nbsp;in his facra ce:s lebrare

C OENAM ETMISS. PAP. CAP. Hit. 199 lebrare myfterra,amp; hinc fieri quÃ¦da catholicÃ¦ amp;nbsp;apo* HolicÃ§ traditionicotraria: fed Ã»quidem domos ita firn* pliciter aliquiliabere putatoportere in facris fuis, ora. tionis uidelicetfolius gratia amp;nbsp;nullo celebrando peni, tus horum,quÃ¦ facrifunt myfterij hoc eis fcilicet per. mittimus. Et quÃ§ fequuntur.Igitur quum conuiuium hoc facrum non clinicum fed ecclefiafticum,ad id a do mino inftitutu fit, ut publice in congregatione peragaâ¢ tur,nonin angulis, fed amp;nbsp;Ã¦grotis tamen c6munequi die CÅnÃ¦ad ecclefiam uenire non poffunt, corpore enim licet abfintcÅtui,tamen fpiritu, fide,charitate^ adfuntecclehÃ¦ cÅnanti, ritcep amp;nbsp;legitime fumuntqÅ Ã cÅtu fumitur:cum^exÃ«plo amp;nbsp;praecepto careamus apoftolico,nos qui in Tigurina ecclefia domini mini* fteria exequimur, morituros non adigimus ad hanc fa cram ceremoniam,fed omni operum quorumcunque fiducia reieda,ingruimus amp;nbsp;inhortamur utinterna cordis fide convolati ad illum intrepiderefpiciant, qui dixit,Quiin me crediderit,non morietur in Ã¦ternum Non enim facramentum extemÃ»,fed fides facramen. tiferuat.

Hanc ob rem, amp;nbsp;quia publice ab antiquo celebrata th,Ã plerisq;nominata eft Coetus fanamp;orÃ» amp;nbsp;Conucn CÅtus er tus,itemColleda, Et fane ipfe quoque Paulus in 1, ad conuct^e Corinth, 11, cap, itanuncupaffe uidetur, Meminit amp;nbsp;Plinius antelucanorum coetuum,Cum enim prefes ef fet Bithyniae ad Traianum Imp, feribes, Ali jab indice nominati, effe fe Chriftianos dixerunt amp;nbsp;mox negaue tunt,fuifre quidem fed defijfTc, Affirmabataute hanc fuiffe fummam uelculpÃ¦ fuÃ¦ uel erroris, quod effent foliti ftato die ante lucem conuenire, carnem^Chri* Ãoquafi deo dicere fecum inuicem,fe^ facramento

DE ORTGINEERRRORTS CTRCA non in fcekis aliquodobdringere, fed ne furta, ne ba trocinia,ne adulteria committerent, ne fidem falleret, ne depoGtÃ¼appellati abnegarent, quibus peratis mo rem fibi difcedendifuiffe rurfus$coeundi ad capien-jdum cibum,promifcuum tamen amp;nbsp;innoxium,amp;c. Sderamen Tertullianus appellauitCcenam Sacramenta eUa tw. nbsp;nbsp;nbsp;charifliÃ¦,in libro de Corona militis. Alt) nominarunt

a Sacramentu corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti, alq Symbo Ium,alq Sanamp;ificatum in corpore amp;nbsp;fanguine domini panem amp;nbsp;uinum.Alq dixerunt Myfteriu corporis amp;nbsp;fanguinis domini.Atqui Myfteria appellarunt Graeci arcana quaedam facra, Latini Seclufa uocant.Dida My/lcriu. funtquod ea d^e AveravraÃ§ THfepWop, id eft,occludentes oportetintus cuftodire,neccuiquÃ¤ explicare, ceu tra^ ditin Led.antiq.Ccelius li.9,ca.9,Etfoliquidem fide, les qualis fit Coena noftraintelligunt. Hinc Tertullia. nus ijib.ad uxorem dicit, Non feiet maritus (deinfi. delf loquens)quid fecreto ante omnem cibum guftes, amp;nbsp;fi fcierit panem non illu crediteffe qui dicitur. Qua fi dicat,ignarus myfterq refpuetfymbolu dominicu,et rationem facramentalem non intelligens,ceufuperfti tiofum contemnet. De uocibus Sacramentu amp;SymÂ£ bolum fatis opinor difputauiin i.cap, Euclwi^ Plcri$uero ta apud Graecos g Latinos dixere Eur: /ta. nbsp;nbsp;nbsp;chariftiam.Significat autem b^af/sia bona gratia, fiue

utHierony.uertitgratiofitas fiuegratiaru adio. Nam gratiaruaamp;olaus amp;nbsp;celebratio mortis dominiez ma^ gna cft huius facriconuiuif portio. Solemus autem ex partibus denominare totum.

Sacrifici; nbsp;nbsp;nbsp;Vocatur amp;nbsp;Immolatio amp;nbsp;Celebratio amp;nbsp;Solenitas

amp; Oblatio amp;nbsp;Sacrificium,non quod panis ucl uinum offeratur (nifi quatenus porrigiturfumentibus, Signi ficat

C OENAMET MISS. PAP. CAP, IIII. l.oo ficat enim offerre,exhibere)aut corpus aut fanguis do mini iteruimmolari poffit,fed quod facrificq femel ob= lati in cruce fymbolum amp;nbsp;repraefentatio fiue comemo ratio fit. Deinde quod oratio, gratiaruadio, laus,chaa ritas, amp;nbsp;mifericordia uera fint Chriftianoru facrificia: itacp cum in Coena oremus,laudes amp;nbsp;gratias dicamus domino,cumgea ipfa ad charitatem,mifericordia, amp;nbsp;mutuauitÃ¦ officiaobftringamur, reamp;e Sacrificium di citur, Naaperta funt uerba Chrifti, Hoc facite in mei commemorationem, Suntaute infinita alia fcripturÃ¦ teftimonia,quÃ¦ docentlaudes,charitatÃ«,8(mifericor= diam ueraefreChriftianoru facrificia â¦ Sed monentur quidam magis patru teftimonijs, ideo quod fufpican^ tur nos peruertere feripturas.Audiantergo quid fan= di patres fuper hac re pronuciarint. D.Aug.epift,i^. ad Bonifacium apertiffimis uerbis indicat Coenam ap pellari Sacrificium propter fimilitudinem amp;nbsp;comemo ratione facrificq femel peradi, IteChryf.homel,in epi ftolam Pauli ad Heb,i7,Offerimus,inquit,ad recorda tione fcilicetmortis eius facientes, quodenim nos fax; cimus incomemorationem fit eius qd'fadum cR.Hoc enim facite, inquit, in meam commemoratione. Non aliud facrificium ficutpontifex,fed idipfum femper fa cimus,magis aute recordationemfacriOcq operamur. Rurfus de neris Chriftianoru facrifieqs differens Au# guHinuslib.de ciuit deilo.cap. 4,,.6. tandem inhÃ¦c Uerba profatur, Hoc eft facrificium Chriftianoru,mnl tiunum corpus fumus in Chrifto:quodetia facramen to altaris fidelibus noto frequentat ecclefia,quodin ea oblatione quam offert,ipfa offeratur.Ad quem omnic no modum etin i.i,lib.cap.io,dememortjs martyrum toquutus gt;ad quas non martyribus fed uni deo faerfe

ficium offertur,Tpfum uero,inquit,facrificium corpus eftChrifti,quodn6 offertur ipAs,quia hoefuntetipff. la amp;nbsp;IrenÃ¦us Ii.aduer,hÃ¦ref,4 cap.32,8033:,de Coena dominifcribÃ«s aperte innuit laudes amp;nbsp;celebrationem nominis diuini illud effe purum facrificium cuius me mincrit Malachias, amp;nbsp;quod dominus inllitueritin fas cramento euchariftiÃ¦.Certc in fine capitis 34,difputa tionem quafi concludens manifefte, Voluit amp;nbsp;nos,in# quit, offerre munus ad altare frequenter amp;nbsp;fine inters miffione.Eftergo altare in cÅlisjiluc enim preces no ftrÃ¦ amp;nbsp;oblationes noftrÃ¦ diriguntur,amp;ad templum quemadmodÃ» loannes in Apocalyphait. Et apertum eft templum dei amp;nbsp;tabernaculum. Eccc enim, inquit, tabernaculum dei in quo habitabitcum hominibus. Hafienus IrenÃ¦us difertequid in CcenaaChriftianis offeratur,amp; ad quam aramofferatur,indicauit. Igitur magniimpoftores funtqui uctuftiffimihuius feripto# ris teftimonio Miffam amp;nbsp;facrificium Papifticum leap probare poffeiaditant CÃ§terum qui plura uoluerit co gnofcerede ueris ChriftianorÃ» facrificijs, La flantium legatlibro Inftit. 6.cap,24,amp; 25, amp;inuenietnon erudi ta modo fed amp;nbsp;pijffima.

Atque ad appellationem oblationis Hue facrifierj Agdpe. pertinetuocabulÃ» Agape, Agapen interpretatur Ter tullianusdileamp;ionem,{ignificans cotnas hoc nomine uocatas fuo tempore que in pauperum refrigerium in loco publico amp;nbsp;facro expenderentur,quemadmodum uidere eft in Apolog,ca, 39,!),Aug, meminithoru amp;nbsp;teftatur ritum ueterem etiam fuo adhucfÃ¦culo duras uifTe. Nam lib, cÃ´tra Fauftum ManichÃ¦um 20,ca,20, Nec facrificia gentiÃ» uertimus, inquit, in agapes , fed facrificium illud quod paulo ante commemorauiintel Icximus,

COE N AM ET MISS. PAP. CAP. 1111. ^ol lexim us, dicente domino, Mifericordiam uolo quam facrificium. Agapescnim ueftre pauperes pafcuntH= ue frugibus flue carnibus. Pafcitur enim creatura dei de creatura dei,quaehominis dapibus cogrua eft, amp;c. Hinc fortaffis ad nos ritus ille manauit qui etia hodie inufu eft,utfinitis MifTarumfolenntjs panes diuidan tur pauperibus. Vocantenim huiufmodieleemofyna lingua patria epcnbcn,uocemutuatauel abexpeden:^ do, ud a Graecis quibus CTr^eflo libo uel facrifico eft, CTivA'libamen uel oblatio.Et fane cohatnuncuerum facrificium efTemifericordiam ac eleemofynam.

Rurfus quod nosuulgouocamusofficiu, id Grre-Liturgia. ci appellaruntAamp;Toufyiap liturgiam, quamuocem hinc deriuari exiftimant. axCTop olim uocabat prytanÃ¦um, hoc eft locum publicum in quo magiftratus uerfaban tur,amp; Vyopopus: unde commutatis aliquot literisTie. Toufyo/'uidenturdiamp;i qui inhis locis magiftratibus in. feruiebant. Equidem Paulus liturgos appellat publia cos facrorumminiftros: eft itaqueliturgiauetus uer# bum ufurpatumin publicis miniftcrijs: in religione fignificat publicum aliquod minifterium facrum. Ita Icgis in Aamp; apoftoloru cap.decimotertio,AeTavf7ouvi: To/)amp; airr^/j T^ KUf@, id quod Erafmus uertit,Cu uero illi facrificarcnt domino. Vetus interpres autemexpo fuit,Miniftrantibus uero ipOs domino. Vtcrque rede Uertit.Hocenim dicere uoluit, Cumoperam impend derent rebus diuinis amp;nbsp;minifteria publica facra^ ex. erccrÃ«t,amp;c.Chryfoftomus enim, Quideft, inquit,mi niftrantibustPrÃ¦dicantibus, Nequeinepte adeÃ³hoc dixit facer Chryfoftomus. In ly. cnim ad Romanos capite ait apoftolus,Data eft mihi gratia a deo ut hm (Aerdufyfominifter hue przdicator Chrifti in Gentes,

Rurfus lftargiam ufurpauitapoftolus in 2. ad Coring thios 9,cap,pro collatione quam conferebantpq pair^. peribus. Proinde cum coena dominica publicum fit facrum folenis celebratio amp;nbsp;charitatis mifericordiÃ¦^ fymbolu, reamp;ifnme Grxci hancuocauere liturgiam, officium. nbsp;nbsp;nbsp;Nec ineptum eft LatinorÃ» uocabulum Officium,

Officq enim noftrieft agere gratias pro acceptis bene^ ficijs per mortem Chrifti:offici)noftrieft diligere pro. ximos: quÃ¦ quidem omnia celebranturin coena do# minica.Et Officium non aliud efe aiuntauthores La tini, quam congruumadum uniufcuiuf$ perfonr, uelilludin quod quifq; incumbere debet,uthoc ficut equitas pofeiteffedum reddat.

Miffa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Reftatultimu amp;nbsp;noftro fÃ¦cufo ufitatiffimum CoeÃ

nÃ¦ uocabulum MifTa De hoc mirum eft quam uaria amp;nbsp;incerta tradant fcriptores noui: nec mirum eft eos cÃ¦cutire in uocabulo amp;nbsp;nomine rei quiipfam rem n5 habent penitius perfpeamp;am.Plerique ideo putant Eu chariftiam diÃ¤am effe Mifram, quod per facrificium facerdotis filius mittatur ad patrem : qua deriuatione nefeio fi quid aliud poffit fingi uel ftultius uelimpua dentius,Rabanus Maurus lib, Inftit,i, cap^i. MiHa, inquit,eft tempore facrifici),quando catechumeni fo^ ras mittuntur,clamare Leuita, Siquis catechumenus remanfit exeatforas: amp;nbsp;inde Mida, quia facramentis altaris intereffenon poffunt, qui nondum regenerati elTe nofeuntur. Miffa eftautem legatio inter deum amp;nbsp;homines,cuius legationis offico fungitur facerdos cu populi uota per preces amp;nbsp;fupplicationes ad deum ofa fert. Nec admodum abhis uariatamp;Innocentius^qui 6,lib,de facro altaris myfterio cap, u, OHiciu,inquit, diuiditur in Miffam catcchumenoru amp;nbsp;fidelium,Mif, fa ca#

COENAM ET MISS. PA P. CAP. V. 2ol fa catechumenorum eft ab introitu ufque poft offerto*' rium:amp; dicitur Miffa ab emittendo, quia eo tempore quo facerdos incipiebatEuehariftiam confecrare cate chumeniforas de eccleha emittebatur* MifTa fidelium eft ab offertorio ufeÃ poft comunionem:86 dicitur Mif faa dimittendo quia tune ad propria fidelis quif^di* mittebatur, amp;c. HÃ¦cautÃ«alq de uocabulo MdTÃ¦ tra* diderunt. Mihi autem uidetur uox Ã Syris effe mutua ta , quibus MifTa fignificat tributum,colleamp;Ã¤Guecol- Dent. iamp;: lationem populi fpontaneitfiue utalijs uifum eft, mu. nus perfonale quo aliquis fe domino Tuo fubditum at* teftatur,uel fefe domino obflringit. Apparet ergo uoa cemillamabijs receptam effe gÃ«tibus, Ã quibus amp;nbsp;re* ligionem accepimus, 86 CÅnÃ¦ ideo datam quod in ea Uedigalia (aera pendimus,gratiarumadionem aclau dem,quod in ea nos de familia amp;nbsp;membris Chriftielle atteftamur. Plura fortaffis nomina CÅnÃ¦ dari pof* funt,uerÃ» illa explicuiffecotentiad alia properamus,

Ritu fimpIicifTimoamp;minimepompofo CÅnam ado mino amp;nbsp;ab apoftolis deniÃ§p Ã prifeis apoftolos proxi, meinfequutis celebratam fuiffe. Cap. V.

|1 Iximus de inftitutione ui amp;nbsp;ufu CÅnÃ¦ domi nicÃ¦ , item de nominibus cÅnÃ¦ : nunc uero dicemus quo ritu hancipfe dominus,apofto. liitem,amp;qui apoftolorum temporibus uicini fuerunt celebrauerint.Et certum quidem eft ipfum dominum lefum citraomnem ceremoniarum pompam fimplici ter amp;nbsp;frugaliter cÅnam cum difcipulis celebrafTe.Ne* que enimobfcurumeft quid de eo prodiderit Euan* gelica hiftoria, Abrogauerat iamueteris pÃ¦fÃ¦ cere* ebrifat. monias, myftcriu fubftituebat fimplex amp;nbsp;minime ope tofumdominus, Nam ceremonia operofÃ¦amp;figurÃ¦

EE 2

DE ORIGINE ERRORIS CIRCA Tegis fuerunt: Euangelium autem non nifi fyncerita* tem amp;nbsp;ueritatem requirit, plus liabens pietatis quam' apparatus,utpote confiftens non in carne fed in fpiri'' tu. Difcumbit ergo cum difcipulis , panem accipit,{ frangit, hÃ¦cinfuper addens, Accipite, edite, hoceft, corpus meum quod pro uobis datur. Hoc facite in meicommemorationem.Et quÃ¦ fequuntur : nam no.lt; ta funtuerba cÅnÃ¦ dominicÃ¦. Interim plurimus eft' indocendo amp;nbsp;exhortando,utmyfterium falutis rede' intelligerentcredcrcntcp , amp;nbsp;mutua fe inuiccm charis! tatediligerent,beneficentiam deilaudarent, denique! amp;nbsp;fynceriter orarent. In his enim uerfatur uera pie.' tas,ncquealiÃ¹d traditIoannesinSermone illo conuU' ualinobiliamp; diuino.' ApfoUÂ». ApoHolÃ¯ quoque non aliud tradiderunt ecclefqs' quamquod acceperanta domino. Hoc enim fideiillos' rum eratamp; officij.Credebant illi lefum Chriftum deià¥¤ effe fapientiam, itaq; nein mentem quidem ipforum' unquam ucnit ritum ceremonqs audiorem cccleirjs' profuturum Imo PaulusCorinthijs fcribens annis ab nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

afcentione dÃ¶mini,ut minimum fupputem,26.nona.' liudfe tradituro quam quod accepcrata domino fan.! de profitetur,. Quod 0 alius ritus potuifTet inueniri ecclen]s commodior amp;nbsp;melior, profedo eximium il=lt; luddei organum Paulus,qui intra XXvr, annosamp;' infpiratione diuini fpiritus, amp;nbsp;exercitatione diuinog; ufu per uarias proficifcens ccclefias multa didicerat, commoditatem illam rcperiflet amp;nbsp;diligenter commea dafTeteccleOjs , nuncautemad inftitutionem primas: riamrefpicit,amp; ritumÃ domino traditum laudat, ne$lt; aliud quam quod ipfc Ã domino acceperat Corinthus' traditfctquo minus fuperefTetdubij, recefetquid ac.

COENAM ET MISS. PAP. CAP. V. Io; ceperitÃ domino: nequeinterim amplius aliquid aut minus recenfet, quam exteriapoPoliuiricp apoftolfe ci,MatthÃ¦us,Marcus amp;nbsp;Lucas ecclcfqs expofuerunr. Ergo cumconucniflet fideliu coetus prÃ¦dicabantapo ftoli euangelium de Chrifto lefu,addebant puras pre= ces,hinc uero frangebant panem, amp;nbsp;laudes dicebant diuinÃ¦bencficcntiÃ¦,amp; quoniamin unu corpus coie= rant,fraterna charitate quifep alteriinferuiebat.Hunc ritum ab apoftolis concorditer in omnibus ecefefqs ob feruatumfuiffe tegatur Adaapoftolica. Nami. cap. Gc legis,Quilibenter acceperunt fermonemdei bapti zati funt. Et erant perfeuerantes in dodrina apoftolo rum,amp; communicatione, amp;nbsp;fradionepanis, amp;nbsp;preca tionibus. Quae magnus ille Erafmus Roterod expo= nens, Ita$,ait, qui fe iunxerant numero difcipuloru, perfeuerabat in doamp;inaapoftolorum,at(p in fumen= do fymbolo foederis nunquarumpendi,quamilli com munionem uocabant, ld adomino traditu erathuiuL modi,Frangebatur panis,amp;ex cocuiep dabatur par. ticula,at(phoc agentes in memoriam dominicae paffio nis,agebant gratias diuinÃ¦ benignitati, quiper unici Glij fanguinemipfosexpiaffeta peccatis, qui per eiuL dem indebitam mortemipfos coaptaffet in hÃ¦redita= tem uitÃ¦ Ã¦ternÃ¦, amp;c. Rurfus in Adis io. cap. ita le# gis,Vnoautemdie fabbatorum, cum conueniffent di fcipuli ad frangendum panem Paulus differebat eis. Vbi denuo habes prÃ§dicationem amp;nbsp;fradionem panis Timplici quadamratione celebratam^

Quodricuilibeatamp; hominumaudire de haerete^ Ad oratio ftimonia, recenfebimus quaedamrccentioinqucrunJicn^ domi dam. D Gregoriusepift,lib,8,epi.7,Mos,inquit,apoquot;ic4ccâ4 ftolorum fuit utadipfam folumodo oratione dominis tinquot;'

BE ORIGINE ERRORIS CIRCA cam oblationis hoftiam confecrarent. Haufit id nimi= rum ex D, Hieronymo quijJibro contra Pelagianos dicit dominum docuiffe apoftolos ut orationem dox minicam dicerent fuper facrificio corporis. Grego* rium nimirum fequutus Guil.Durandus lib.ccrcmo* niarum 4.diferte dixit,dominum inftituifle guide cÅ nam nec alqs uerbis ufum elle quam confecrationis: quibus apoftoliadiecerint orationem dominicam; at* que hoc modo idem author traditi), Petrum primani in oriente Millam celebraffe.Non diffimilia his feribit amp;nbsp;Innocentius lib. de facro altaris myfterio i. amp;nbsp;An. toninus inhiftoria T!t.5,cap,x, parag,i, amp;nbsp;Gab, Biel lc(Ã¯io,in canoncmifc

neuetu=rum Ã¦tate annis in ecclefia illibatus,nifi quod paucu. fliÃimus, la quÃ¦dam addideruntpofteri. Talis enim fere uide= tur fuiffe cÅnÃ¦ ritus ante AuguRini fÃ¦cula, anno poft paffum ChriftuquadringenteHmo, Prodibatin cÅtum poft prÃ¦dicatum euangelium faccrdos:atin profpedu populiinftruda pane amp;nbsp;uino ftabat menfa myftica,Pone hancfe conftituens,benedicebatpopua lo ac dicebat. Dominus uobifcum, Excipiebat hanc populus uocem,dicens, Et cumfpiritu tuo. Addebat ille, Surfum corda, admonens myrica effe quÃ¦ hic agenda forent animos^ Ã uifibilibus eleuandos effe adinuifibilia.Populus itaque refpondebat. Habemus adDominum.Hinc uero ad gratiarumadionemin* uitans eccleiiam addebat, Gratias agamus Domino deo noftro. Refpondebat plebs, Dignum amp;nbsp;iuftum eft. His fubtjciebat facerdos. Vere dignum amp;iuftum eft,Ã¦quum8C falutare : amp;nbsp;conuerfus adDominum, nos tibi, aiebat, femper amp;nbsp;ubique gratias agere Do* mine

COENAM ET MISS. PAP. CAP. V. 104 minefandepater omnipotens Ã¦terne deus per Chri= Hum Dominum noHrum : Qui pridie quam patere, tur accepit panem, gratias egit, fregit, dedit'que di. fcipulis fuis, amp;nbsp;dixit, Accipite,edite,hoc eft corpus meum,Hoc facite, amp;c His magnacum religione recitatis, fubiungebat, Oremus, Praeceptis falutaris bus moniti, amp;diuina inftitutione formati audemus dicere, Pater nofter, amp;c Poft orationem dominicam populus facra percipiebat myfteria comunicabat^. Hincuero dimittebatur coetus. Neceftutquifquam fufpiceturhÃ¦c nos ex nobifipGs confinxiiTe : extant enim de hoc clafficorum fcriptorum teftimonia,Nam Cyprianus in fermone de Oratione dominica,Idco amp;nbsp;facerdos,inquit,ante orationem praefatione prÃ¦miffa parat fratrum mentes, dicendo, Surfum corda,dum refpondet plebs, Habemus ad dominu, admoneatur nil aliud fe quam dominum cogitare debere.EtAugu ftinus de Bono perfeuerantiÃ¦ cap.13.Quod ergo in fa cramentis,ait,fideliu dicitur,utfurfum corda habeas mus ad dominum,munuseft domini, de quo munere ipfidomino deo noftro gratias agere a facerdote poit hanc noce quibus hoc dicitur admonentur, amp;nbsp;dignu amp;nbsp;iuftum cfTe refpondent, amp;c. QuÃ¦ praeterea hic au. thor de hacre tradiderit inepift, quada ad Paulinum explicabimus cumadCanonem fuerit peruentum.

Ex illis autem condat ecclefiam apoftolorum tem Soladomi poribus uicinam ritumGÅnÃ¦ dominiez quam fimpli mini infti= ciffimeamp;nulla prorfus eu eeremoniarÃ» pompa eele. tutioreÂ« brafe: atq; utinaplacuiffethoc etia pofterioris fÃ¦culi ^andÂ«. hominibus.Certe quiequid tandemadieÃ³Ã¼ fit ab his, adeÃ³ tarnen ritus ille prifcus integer etabfolutus cd ut cccleGjs dci folus hic fufficiat,foius fpedandus fit amp;*

obferuandus, Extat de hoc elegans Sandi Cypriani difputatio epift,lib.2. epift.^, quam non grauabor his noftris adpendere.Noneft,ait,frater chariffimequod aliquis fequendam cxiftimetquorundam confuetudi nem,Gqui in praeteritum in calice dominico aquam folam offerendam putaucrunt.QuÃ¦rendum eft enim ipfi,quem hnt fequuti,Nam fi in facrificio,quod Chri ftus eft,non nifiChriftus fequenduscft, utiquenos id audire amp;nbsp;facere oportet quod Chriftus fecit, amp;nbsp;quod faciendum efTcmandauit/cumipfe in euangelio fuo dicat,Si feceritisquod mando uobis,iam nodico uos feruos fed amicos.Etquod Chriftusdebeatfolus audi ri pater etiam dcccelo conteftatur, dicens, Hic cft fili, us dilediffimus in quo bene fen(i,ipfum audite,Qua. re fifolus Chriftus audienduseft, non debemus atten dcre quid aliquis ante nos faciendum putauerit, fed quid qui ante omneseft Chriftus prior fecerit. Neque enim hominisconfuetudinem fequi oportet, fed dei ueritatcm,cum per Ifaiam prophetam deus loquatur amp;nbsp;dicat,Sinecauffa autem coltmtmc,mandata amp;nbsp;dos Urinas hominum docentes. Et iterum dominus in euangelio hocidem repetat, dicens, Reifeitismanda* tum dei,uttraditione ueftramflatuatis. Sed SCin alio loco ponit, amp;nbsp;dicit, Qui folueritunum ex mandatis idis minimis,etfic docuerit homines, minimus uoca. bit in regnocÅloru. Quod h nec minima de manda, tis domini licet foluere, quato magis tammagna, tam grandia, tam ad ipfum dominicÃ¦ Pagonis amp;noftrÃ¦ redemptionis facramentum pertinentia phas non eft infringere tautin aliud quam quod diuinitus incitu* turn eft humana traditionemutareCNam Glefus Chri flus dominus amp;nbsp;deus nofter ipfe eftfummus facerdos dei

COENAM ET MISS.PAP. CAP. V. lo$ dei patris, amp;nbsp;facrificium deo patriipfe primus obtulit, amp;nbsp;hoc fieri in fui commemorationem praecepit, utiq; ille facerdos uice Chrifti uere fungitur,qui id qc Y Chri ftus fecit,imitatur: amp;nbsp;facrificium uerum amp;nbsp;plenum tune offert in ecclefia deo patri fihe incipiatofterrc fea eundum quod ipfum Chriftum uideatobtulifTe, CÃ¦te rÃ» omnis religionis amp;nbsp;ueritatis difeiplina fubuertitur, nifi id quod fpiritaliter prÃ§cipitur,fideliter referuetur, amp;c. HÃ¦c Cyprianus manifeHiffimÃ¨docens ritu illum antiquum,quem modo diximus, fimpliciter amp;nbsp;fine ce remoniarumluxuinftitutum traditumcp elTca domi:: no, fimpliciter obferuandum efTe in ccclefia, imo non obferuandum modo,fed curadum unice ne alius pro hoc recipiatur,neue traditio diuina humana confuetu dine autinhitutione uelobfcuretur uel corrumpatur. Et negari no poteft nimium illud pofterioris fxculi ftu dium ceremoniarum amp;nbsp;fimplicitatem uiciaffe apofto^s licam amp;nbsp;multis erroribus occafionefuppeditafre Vn^ de non immerito doluit Auguhino ceremonias Ã Con Hantini imperio creuiffe immodice, talibuscp element tis Chriflianifmi puritatem aggrauari.PrÃ¦fenfitenim fpiritu prophetico errores quos noftra faecula magno cum detrimento experta funt.

T quo dilucidiora illa fiat tranabimus nunc quaedam quÃ¦ circa coenam amp;nbsp;quaeri amp;nbsp;confi derari folent ^ut hinc inclarefcat, quomodo (decedentibusfibi alqs atq; alqs fÃ¦culis increuerint ce remoniÃ§,quomodo item uariaritin ritu hmplicihuma ha ftultitia nunquanon rerum nouaru cupida, deni$ FF

DeLoco cÅnÂ£.

De altaÂ« r^W6.

DeLoco cÅnÃ§Ã¢ ueteribus nil unquam contrauer film elle confiÃ¢t,Apoftolici enim in Ã¦dibus forte obla# tis CÅnÃ¢ dominicelebrarunt,Neep uero ulla ipfis fue^ runttempla* Nam de corde uirtutibus donis^ fandi fpiritus ornato maior erat cura, quam de tÃ«plo fpecioÂ« fo amp;nbsp;preciofis donarijsintrudo , Interim uerononin angulis autlocis obfeuris facra fua peragebantChrfe ftiani,fed in publico aliquo loco 86honefto. Nee dana mus ufum templorum,qui demum ConftantiniImp. fÃ¦culo recipi coepit: damnamus autem epifeoporum con(ecrationes,exorcifmos,cliaraderes,86prÃ¦ftigio^ fum benedicendi ritum. Illis enim nufpiam un legun. tur uelapoftoli uelapoftolici uiri, Cxterum iCti confer crationes illas fuas mutuarunt ex lege, fed quam rede immiferint lucieuangelicÃ¦ umbras typicas, nemo eÃ qui no intelligat. Huc pertinetcofideratio altarium, Apoftolica fÃ¦cula menu's pofitis coenabant, ignora, bat aras fixas 86 lapide extrudas. Nam portatilis men fa magis quadratexemplo Chrifti: ftatÃ¦ uero arÃ¦ ma. gis idoneÃ¦ funt pecudibus madandis fouendisep igni bus: in quem finem arÃ¦ tam apudludÃ¦os quam apud Gentes elapide conftruebantur,uel e tabulis Ã¦re con. tedis autterra interius oppletis,Quanqdamnarinon queantarÃ¦fixÃ¦,fiCÅnÃ¦ modo domini feruiat. Et pri fei menfas fuas appellauere altaria,hauddubiead imi. tationem patrum ueteris teftamenti, Porro ueterÃ» arÃ¦ carueruntomni ornatu externo, temporeGeenÃ§ mun do aliquo panno infternebÃ¤tur.Vbi uero ftultitia quo Fundam mirari purpuram ac gemmas coepit,acu pi. da tapetia 86pegmata nobiliffima aris infterni 86aftfa gicoepere.

Tempus CÅnÃ¦apoftolis fuitliberum qui'dem,fed De tempo non inordinatum amp;nbsp;temerarium.TametU enim domire CÅ/14 nus ad ritum ueteris Pafchatis uefpere peregeritCot:: nam, Sobrq tamÃ« amp;nbsp;ieiuni ad res quaslibetaptiores fu mus,imprimis ad religionis negotia percipienda, Vn de no citra rationem Coenam domini antelucanis cÅ tibus uetuftiffimicelebrarunt. Interdum amp;nbsp;nodu per occafionem fregerunt pane apoftoli, ceu teftatur Lu= cas in Adis apoftolicis,cap,io, Aegypti )Alexandria^ uicini amp;nbsp;Thebaidos habitatores,ceu indicat Socrates Conftantinop. fabbato quidem colledas agebant, fed non Reutmoris eratalijs ecclefijs,facramenta percipie bant,Nam poftg fuerant epulati; amp;nbsp;cibis omnibus ad= impleti, circa uefperam oblationefada, communica# bant,Hi proculdubio imitariexemplum dominiuole# bant uideri:fedritum ipforum hauddubie non appro. balTetapoftolus,qui eadem prope fedÃ¢tes Corinthios acriter increpauit amp;nbsp;ab inhituto recepta^ confuetudi ne retraxit, Venit 86illud in quÃ¦ftionem apud uete# res. AnCoena dominica quotidie Rtfumeda rVerum apoftolihoc in uniufeuiufep arbitrio reliquerunt, nuL Ia certa lege lata, Quid em apertius eftg quod S, Pau# Ius dixit, Quotiefeuepcomederitis panem hunc, etde poculo hocbiberitis,mortem domini annunciabitis, donec uenerit r Quo nimirumrefpiciens S, Hierony. ad Luci,dixit, Ego illud te breuiter admonendu puto, traditiones eccleRaOicas (prÃ¦fertim quÃ¦ fidei non offi ciant) ita obferuandas utamaioribus tradite funt:nec aliorum confuetudinÃ«aliorÃ» cÃ´trario more fubuerti. Et iterÃ¼,VnaquÃ¦cp prouincia abundet in fenfu fuo et prÃ¦cepta maiorÃ» leges apoftolicas arbitret. Sed amp;nbsp;D, Aug.grauiter in eos deftomachatur, qui de hac re liti#

'giofas excitant quÃ¦ftiones, ac niff quod ipÃ» faciunt 4 nihil return cxiftimant:tandem uero fubiungit,Dixe fit aliquis no quotidie fumendam cuchariftiam , alius contra, Regius inter eos fortafle quifquam dirimitIfa te,qui monet ut prÃ§cipuÃ¨inChrifti pace permaneant: faciat autem unufquifque quod fecundu fidem fuapie credited faciundum:neuter enim exhonoratcorpus amp;nbsp;fanguinem domini,Contemptum folum no uultcfe bus ille,EtquÃ¦ fequuntur.

tur. Videtur quidem dominus in CÅna ufus elle azy mo pane, qui ex ueteris pafchatis inhitutione relidus eratin menfa : utebantur itaque eodem multÃ¦ Chrifti eccleiÃ¯Ã¦,quÃ¦intÃ©rim fermentato utentes non afperna bantur,ne$hÃ¦refeos notabat,Fuiffe enim qui uelan= te quadringentos annos fermentatum pane fregerint in ecclefijs , teratur illa Clementis III, decretalis, quÃ¦ habetur de Cele, miffai^^, CÃ´tra literas, lata aduerfum eos qui ligneocalice et pane fermentato facrificabant, Cyprianus primus de aqua uino mifcenda difputare coepit,cum hactenus ecclefiÃ¦ uinum duntaxathabuif fent. Placebathoc illi propter myherium. Epift, enim lib,2,cpift.y. Quia, inquit, nos omnes portabat Chric ftus, qui amp;nbsp;peccata noftra portabat, uidemus in aqua populumintelligi,in uino offendi fanguinem Chrifti* Quado autem in calice uino aqua mifcetur Chriho po pulus adunatur,amp; credentium plebs ei in quem credi dit copulatur ^fungitur. Sic autem in fanamp;ificado ca offerre phee domini offerriaqua fola non potcft,quomodo nec exhibere, uinum folum poteh. Nam fi uinum tantum quis offe^ Â«ut porri- rat,fanguis Chrifti incipiteffe One nobis;fi uero aqua gere.fit

COENAM ET MISS.P AP. CAP.VI. Â±07 fit fola, plebs incipiteffe fine Chrifto . Quando autem utruncpmifcetur amp;adunatione confufa fibi inuicem copulatur, tune facramentum fpiritale amp;nbsp;coclefte per. ficitur,HÃ¦c Cyprianus . At Graeci interim ne$uino aquam mifcuerunt,ne$ azymo pane uÃ¼ funt, citra ta men hÃ¦refeos maculam utentes ueteri fua confuetudi ne,donee aliud definiretPontifex Romanus,

Et uafa quidÃ«CÅnÃ¦ dominiez haud preciofa fuifCc fe in primitiua apoftolica^ecclefiainde colligi poteft, quot;'â¢ quod in omnibus alqs rebus frugalitate amaruntapoa ftohei, luxum peffundauerunt. Igitur non aliababe^: bant uafa,quam patinasfine patellas ligneas,quas ho= die appellitant Patenas, non fatis quidem patentes ad excipiendum dominicum panem quantum fateffet ec elefic fi legitime celebranda foret Coena:amp; calices fiue pocula uel lignea uel uitrea.Certe diuina lege cautum erat ne qua extrueretur ara lapidibus politis,qua qufe dem lege omnis fumptus amp;nbsp;magnificentia in religioni bus prohibebatur, Imo legis gentilem illum Numam Pompilium prÃ¦cepiffe nec argenteis, necaureis fed fi dilibus libare. Habuit quidÃ« uetus ecclefia aurum etz temporibus Conftantini principum munificentia ec# clen^ auro libabat:fedclamabatChryfoftomus, in CÅ na domini peragenda non aureis uafis fed aureis ania mis opus efTe.Ambrohus item in Officijs,Quinneau ro,inquit,apoftolos mifit,etecclenas fine auro congre gauit. Aurum ecclefia habet, non ut feruet,fed utero= get amp;nbsp;fubueniat in neceffitatibus,Aurum facramenta non quÃ¦runt, neep auro placent,quÃ¦ auro non emun tur, Ãrnatus facramentorum redemptio captiuorum eft. lamamp;S,HieronymuslaudatExuperium Tolofa-numepifcopÃ¼, qui corpus dominicaniÃ¼ro uiminco,

fanguinem portabatin uitro,qui^auaritiam eiecerat Ãªtemplo,Quanqergo effent eccleÃ¼^quÃ§aureis argen teisue uterentur pateris,no deeranttamen uiri cordae, ti, qui auro amp;nbsp;argento e templis eiedo fanguinem do^ minieccleÃ¼Ã¦ ligneis propinarent poculis. Nequehia quoq fidelium damnatireperiuntur, donec male feria tis quibufdaaliud uifum effet,Extatin Decretis Ponti fictjs deCofecrat.canonTriburien. Confilq fuper hac re,quem non pigebithis inferere, Ehautem talis, Va# fa in quibus fanda conficiuntur myfteria calices funt amp;nbsp;patenÃ¦, de quibus Bonifacius martyr amp;nbsp;epifeopus interrogatus, An liceret in uafculis ligneis facrameta conficere, refpondit, Quondam facerdotes no aureis fed ligneis calicibus utebatur, Zepherinus XVLRo:: manus epifeopus patenis uitreis Miffas celebrare con ftituit. Deinde Vrbanus Papd omnia minifteria facra fecit argentea,In hoc enim ficut amp;nbsp;in reliquis cultibus magis amp;nbsp;magis per incrementa temporum decus fuc= creuitecclefiarum:noftris ergo diebus ne decus eccle^ fiÃ¦ minuatur ftatuimus, ut deinceps nullus facerdos facrum myfterium in ligneis uafculis ullo modo confi cere prÃ¦fumat,amp;c.Audis ligneorum uafculoru ufum in Coenadominica et longe uetuftiffimiÃ¯ effect multis annis duraffe in eccleOa,extera praeter ratione amp;nbsp;con tra libertate ChriHianaiero tandem abrogatum amp;nbsp;lu# xum in ecclehas indudum effe. Quas enim ifticaufas inftituti fui allegarunt prorfus uanÃ¦ funt.

Fuit amp;nbsp;prifeis ueftitus fimplex amp;nbsp;maxime frugalis quo utebantur in facris myricis , Pallio pleruncp teai ad menfam dni prodibant feruituri eedefiÃ¦ miniOri: imo quae maximecuicpregioni uchi s uidebatur hone ftiffima,illa tedus facerdos corpus amp;fanguine domia

CE0NAM ET MISS.P AP. CAP. VI. 208 nicofecrabat diftribuebatfyantiquitus. At quÃ¦hodie in ufu eft fupellex Ã ludaico facerdotio petitam elle au thoreftRabanus,quili,Inftit,i,ca, 14, amp;fequentibus diligenter explicat quomodo hÃ§c Aaronico cultui per oia refpondeat,Innocen.aut,quo fortius patrocinaret ifti mudo plane muliebri ac ludo puellari,aufus eft ma nifefte pronuntiare confuetudines legales no omnes effe abolitas,Locus extat lib, de fac, alt, myft,4.cap,4,

Pr^terea nullÃ§ erant apudueteres de no cotredan Neronfre dis facris CÅnÃ¦ inftrumentis leges, Nam illÃ¦ uoces, daucrif. Ne tetigeris,neue contredaueris, hominum fuperfti. cioforÃ§ delyria effe credebant,Et dabatur panis eucha riftiÃ¦ manu prÃ¦Ã»dentiÃ» in manus fumÃ«tiÃ¼,EÃ³qd'dns oblato pane dixidet. Accipite, edite: amp;nbsp;ad porredu po culum addidiffet. Accipite hoc amp;nbsp;diuidite inter uos, LucÃ¦ 11. . Rebus autem omnibus uergentibus ad dete riora,etiam in hac re fancitÃ¦ funt leges de non contre^ dandis facramentis acipfis etiam poculis.

Nec peregrina lingua,uthodie fit,adhucGregorij Lwgud* tepore Ccena dnica peragebatur,RomÃ¦ enim omni, bus nota eratlinguaqua Canon eratfcriptus,Nam amp;nbsp;Gregorius egitcu eccleha fua patria, ideft Latina lin. gua,id quod ipfe teflatur in Praefat, in Ezech,ad Ma. rianum epifeopum,Vtebantur amp;nbsp;Graeciin peragen. dis facris lingua patria,Nam cxtat de hac re lex apofto lica in i,ad Cor,i4,ca.prÃ§cipiens utminifteria fa era in ecclefia lingua peragantur quÃ¦ intelligatur ab oma nibus, Inter alia, Si benedixeris fpiritu,inquitApod, is quiimpletlocÃ» indodiquomodidurus eft Ame ad tua gratiaruadioneQuandoquide quid dicas nefeit, Natu quidÃ«bene gratias agis,ueru alius non Ã§dificat Ergo eu confletmyUeriu CÅnÃ§ totÃ¼ inter facerdotem

amp; plebÃ« peratum effe, ita ut prÃ¦ierit exhortando amp;nbsp;diuinas laudes recitando facerdos, refponderit autem uocescp exceperitipfa plebs,neceffe eft linguam in fa# cris uulgarem amp;cui$ genti propriam ufurpatÃ¤ciTc. Quid quod in Nouel, conftit,113,Imp, luftinianus Pe tro magiftro facrorum fcribens in hÃ¦c uerba manda:^ uitflubemus utomnesepifcopi pariter amp;nbsp;presbyteri non tacito modo,fed clara noce quÃ¦ Ã fideli popufo ex audiatur Sacram oblationem amp;nbsp;Preces in fando ba:: ptifmate adhibitas celebrent:quo maiore exinde deuo tione in depromedis domini dei laudibus audientium animi efferantur, Ita enim amp;nbsp;D,apofiolus docetin epi ftola ad Corintli, Conuenitergo ut inter exteras pre= ces amp;ea quÃ¦ in fandaoblatione dicitur clara uoce Ã religionÃ¦epifcopis amp;nbsp;presbyteris domino noftro lefu Chrifto deo noftro cum patre amp;nbsp;fando fpiritu profÃ©ra tur, fcituris religioliffimis facerdotibus,quod fi quid horum neglexerint amp;nbsp;inhorrendo indicio magni dei amp;nbsp;feruatoris noftrilefu Chriftide his ratione reddent, necpnos hÃ¦ccognofcentes conquiefeemus relinque^ musep inulta.HÃ§c illa CÃ§farea certe religiofiÃ¦etÃ§quif fimalex eft, Vnde fateor me admodum mirari qui fa# dumlitutfacerdotes noftri non modo utantur in fa# crispublicis peregrinalingua,fed amp;nbsp;ipfa uerba confc# crationis myfteria^MiffÃ§fuÃ¦ pronuncient uoce qua uixipfi audiunt. An non metuunt omnium indicem deum, cuius indignationem Ã¦ plagas minatur facerri mus CÃ¦far,fi hoc pergat facere quod faciunttVerum audiprÃ¦claram qua fadifui caufam reddunt. Fertur, ait Durandus lib,Ration,fui4,Quod cum antiquitus publice amp;nbsp;alta uoce Canon diceretur,omnes pene per ufum illum fciebantamp;in plateis amp;nbsp;in uicis decanta#:

COENAM ET MISS. PAP. CAP. Vf. 209 bant. Vndccum quidam paftores illum in agro canta rent, amp;nbsp;pane fuper lapidem pofuiffent, ad uerborum ipforum prolationem panis in carnem conucrfus eft, ipfi tarnen diuino indicio igne ccelitus miffo percudi funt: propter quod fandi patres datuerunt uerbaida fub filentio dici, inhibentes fub anatliemate ne profe^ rant nifi a facerdotibus fuper altare amp;nbsp;in Miffa et cum ucdibus facris. HÃ¦c uerbotim ex ceremoniario Pa# pidarum huc transferre uolui, no utrideres,etdriden di fatis amplam habeas materiam,fed ut fulminea illoa rum argumenta non ignorares,qui nunquam non amp;nbsp;apudomnes nos accufant hxrefeos quod facra Chria ftianorum myftica iuxta diuinas 86CÃ¦fareas leges pa tria lingua amp;nbsp;uoce clara peragimus.

gt;lam amp;nbsp;Cantus in eccleda olim longe alius fuit^ Cantus. nunc fit.Id quodinInftitutJib.2,capite 48, hifee uer bis tedaturipfe etiam Rabanus, Primitiua ecclefia ita pfallebat ut modico flexu uocis faceretrefonare pfal. lentem,ita utpronuncianti uicinior effet quam canen ti.Propter carnales autem inecclefia,non propter fpi rituales confuetudo cantandi eft inftituta, utqui uer# bis non compunguntur, fuauitatemodulaminis mo# ueantur. AdhÃ¦c certum eft olim ecclefias apodoli# ,cas nihilrecepiffe nifi recitantis aut docentis uocem: amp;nbsp;Gregorium illum magnum cantui in Romana ec# elefia renunciaffetid quod in libro de epifcop. Inftitu, fund. cap. fexto annotauimus. Reftauratus tarnen eft cantus apud Longobardos,Ã quibus nimirum ad nos quoquecantandi lludium translatum eft. Scribit enim Paulus diaconuslib.de GeR. Longobardorum fexto, cap. 17. Luithpranduregem muficos quofdam delegiffe qui fibi diuina cantarent Officia. Ãt hodie

DE ORIGINE ERRORIS CIRCA quidem eo res deuenit ut templa lituis, tubis amp;nbsp;fiflus lis atepadeo bombardis perfonent,uix^ aliudaudiam tur, quam uarius uocum garritus, ac mulces genus tam operofum ac lafciuum,ut fimile nunquam habuc rint Ethnicorum theatra.

T aute in loco;amp;tempore,in uafculis amp;nbsp;uefU bus, hisfy rebus Omilibus uariarut eeeleiÃ¯Ã¦, any ita uariÃ¦ multiplices^ ceremoniÃ¦ accef ferut CcenÃ¦ dominicÃ¦:ita amp;nbsp;in ritu uetuHiffimomuli^ ta funtmutata creuit^ fupra quam coueniat ceremo= niaru fplendor,Dum enirnquifep pro libertate quam in ritu CcenÃ¦ peragendo ufurparuntprifci, quod fibi conuenientiffimumuidebatur adderet amp;nbsp;additionem illam alter ab altero mutuaret, faamp;um eftut amp;nbsp;uarius effet in ecclefqs CcenÃ¦ritus, amp;nbsp;rituum uarij hodiein^ uenianturauthores , imdeiufdem rei non raro plures legantur inuentores, dum hic primum,inuentorem il leprimum imitatorem authorem eÃe credit : ideo ue;. ro incerta traduntur apontificijs de MiffÃ¦ PapifticÃ¦ inuentoribus, QuÃ¦ quo fiant probabiliora fubijcio mus quÃ¦ in hac re obferuauimus.

mNiijJf. fcribitD,Petrum Miffam celebrafTe ad uerba tantum confecrationis amp;nbsp;pauciffimas quafdam preculas.CÃ¦= tera,inquit,diuerhs temporibus amp;Ã dinerfis perfonis leguntadieamp;a, proutChriftianÃ¦ religionis cultucramp; fcente Ulfa funt decentius couenire. Hunc nimiru fe^ quutus Platyna in uitis pontifici quid quifq;adiecerit explicate contendit,amp; in uita Sixti primi, Incelebrati: none,inquit,mÃ¤dauit Sixtus ut Sandus Sandus San dus

C OENAM ET MISS PAP. CAP. VN. lio dus dns deus fabaoth cantaretur. Nuda primohÃ¦c crantÃ©cia (impliciter tranabantur.Petrus enim ubi cofecrauerat,oratioe Pater nofter ufuseft.AuxithÃ¦c myfteria lacobus epifcopus Hierofolymitanus, auxit amp;nbsp;Bafilius,auxere amp;nbsp;alq.Na Celeftinus MiflÃ¦ Introi# tum dedit, Gregorius Kyrie eleifon.Gloria in excellis deo, Telefphorus.Collatioes Gelatus primus.EpiRo lam et EuangeliuHieronymus. Alleluia uero fumptu eft ex ecclefia Hierofolymitana. Symbolum ex cofilio Niceno.Mortuorum autcomemorationem Pelagius inuenit.Thus Leo tertius, Ofculu pacis Innocentius primus Vtcaneret Agnus dei Sergius Pontifexinfti tuit, Haamp;nus Platyna quiquÃ¦ delacoboamp;Bafilio kcobus dixit ex Decretis pontificijs fumpGt, Vt enim pluri, author tnumauthoritatis in ecclefialiaberetMiHhPapiftica, Mijfa eius authorem feceruntlacobum domini fratrem, fed qÃ»am uereipfi moxoftendut cum indicat quid quifcp Romanorum pontificumadiecerit. Nam fi polleri illi pontifices Mifram,ceu ipfi dicunt,ordinarunt, expli# cent nobis quÃ¦fo quid reliquum fitlacobo quod ipfe nobis tradidit^Oportebat mendacem clTc memorem. Veritas docet apoHolos ccclefrjs aliudnon tradidiUe quam quod ab ipfo domino acceperant: atquale illud fÃ®t quod acceperunt, expofui cap.y,

Platyna fcribit Celeftino authore inuentum cfTe introitus. Introitum: fenferunt idem Durandus, Albertus, In. nocentius, Gab, Biel amp;nbsp;reliqui, VcrÃ» ChryfoÃemus Celeftino antiquior Homelia in Matth, n. fcribit uete. ribus fuilTe ufitatillimu ad myfteria Pfalmos canere: apparetitaq; Introitu ab AfiÃ¦GrÃ¦ciÃ¦uc eccleftjs eHe translatum in Romanam ecclefiam. Nomen habet ab introeundo: id quodalq retulere ad Sacerdotem, alij

bE ORIGINE ERRORIS CIRCA adpopulum,quorum fententia uidetureffe uerifimfo lior,Dum enim populustemplum ingrederetur amp;nbsp;ad facra colligeretur, canebatur interim Pfalmi aliquot. Cuius quidemgeneris amp;nbsp;Pfalmi flue cantica graduÃ© apud HebrÃ¦os olim fuiÃe uidentur,

fon. gorio: atconftatinftitutionem effe non Latinam fed GrÃ¦canicam,ab liis haud dubie ad illos translatam, Varianttarnen hi in numero, Nam cum GrÃ¦ci femel tantum canant Kyrie eleifon, Romani nouies repeÂ« tunt,id quod Gregorio authore receptum eft,ceu ipfe teftaturinRegiftro,

Gloria in Hymnum quern uocantangelicu alif reducuntad' exedfis- Telefphorum,alijad Hilarium,ad Simachum pleri% ToletanumConf.4, cap,il, hymnum illum cenfetab ecclehafticis doloribus elle compohtum.Elegans fa* neamp; pius eft, quocunep tandem abauthore fitconferi ptus,Pugnatcontra Arrianos, gloriam Chrifti aderit amp;nbsp;huius laudes canit.

CoUcÃ¤f^ nbsp;nbsp;nbsp;Collecl^as femelomnes reijeiuntad GelafiÃ» amp;nbsp;Gre

gorium, IZeÃ¢iusuero Innocentius de facroalt, myft, lib,2, cap.iGjudicans air. OrationesquÃ¦ circa principium MiflÃ¦ dicuntur, Colleamp;Ã¦ uocantur,eÃ³quod iaÂ± cerdos qui fungitur ad deumlegationepro populo pe titiones omniumin eis colligat ^concludat. Proprie tamencolledÃ¦ dicuntur quÃ¦ fuper colleda populid^ unt,dum colligitpopulus, amp;c, Etmox, Crationu ue* ro plures amp;nbsp;uarq fueruntauthores, amp;nbsp;in tantum card numerus ctdiuerfitas excreuit,utv iir,Aphricanuni confilium,cui beatus Auguft,interfuit,ita coftituerit, NullÃ¦ preces uel orationes uel MifTÃ¦ uel prÃ¦fationes uel comendationes uel manus impofuiones dicantur nidin

niff in Confilio fuerintapprobatÃ¦.Et iterum idem In!3 nocent,GelafiusPapa,ait,tarn Ã fe quam ab alijs com* pofitas preces dicit ordinaffe. Beatus aut Gregorius, feclufis hisquÃ¦ uel nimia uel incongrua uidebatur, rationabilia coadunauit,amp; congrua multa per fe adic cit,amp;c. De epiftola dicam ubieuangelium attigero.

Gradualia amp;nbsp;ipfa referuntad Gelafum amp;nbsp;Grego^ Gr4du4fe, rium: uerum ego arbitror illos omnia in hos reiecilTe quÃ¦cunqj ad authores certos reducere non potuerut, Videtur magis Graduale nomen fortiri Ã gradibus. Afcendente enim presbytero in Ã¦ditiorÃ« locumÃue cathedram facram populus interea diuinum implora batauxilium,ut facerdos fyncere ueritatempronuna ciaretamp;populUsaudiret cum frudlutcarmen itaque illud appellabant Graduale. Rabanus aliam attulitrac tionenT,

Olim femel tantum in anno apud Romanos pfal^ Allcluid. TebantAlleluia primodie pafchÃ¦:id quod teftatTrip, hifto,lib.9,cap,39,Etacclamationem quidem hancde Hierofolymorum ecclefia in Romanoru translatam effe Damafi temporibus,teRis eftipfe Gregorius, Di. fputauitamp;AuguHinus deuariocius ufuin epifto. ad inquifitiones lanuarq.

Tradum arbitratur Durandus exinÃitutione can Tr^dus, tariTelefphori, Idem , Dicitur autem Tradus, ait, a trahendo, quia tradus canitur cum prolixitate uer. borum,adSignificandam huius fÃ¦culi miferiam, amp;nbsp;longam fandorum patrumexpedationem, amp;ludÃ¦o tum incaptiuitate Babylonica mÅrorem. Quis uero ad has ineptias rifum tcncat~

De Sequentia ad hunc modu fcribitAlbertus.HÃ§c Sequentid non eft generalis nec ab antiquo habita in ecclefia,fed

primus qui hoc diuino officio appofuit Nothgerus fuitabbas Sandi Galli, qui etiam fereoes antiquas Sc^^ quentias fecit:fed amp;adimitationem eius quaedam de pofteris didamina SequentiarÃ» in fuis eccleftjs inucs nerunt amp;nbsp;appofuerunt,Geut adhuc faciuntmulti, Eudnge. Euangelq amp;nbsp;Epiftolaru lcdionem,funtqui credat Â©â¢EpiÃ. Hieronymieffeinuentum,quodprimus eccieiqs com

mendarit pontifex Damafus. Sunt ali j rurfus qui ka dionem facrofandi euangelij ad Teleiphorumreqcia ant.CÃ¦terumcum ipfe Hieronymus in Apolog,cona tra Vigilantium aperte teftetur euangelium ineccle. fqs orientalium non fine ceremonijs lucernis^ accen fis publice recitatum efre,apparetid figmenti inde ob= ortum effe, quod Hieronymus ad preces Damafi, quemadmodumipfe teftatur, Nouum teftamentum, hiftoriam uideliceteuangelicaamp; apoftolicam una cu apoftolorum epiftolis,e GrÃ¦ca uertit in Latina, quam lucubrationem Damafus RomanÃ¦ ceelefiÃ¦ commen daffe dicitur. Alioqui celebris femper fuit in ecclclijs ledio prophetiÃ¦ fine ueteris teftamentiepiftolarum$ apoftolicarum,prÃ¦dicatio item facrofandieuangeltj. Hinc enimad nos peruenerunt HomeliÃ¦ fandorum patrum,qua? non aliud erantquÃ m facra colloquia amp;nbsp;fermones fadi de euangelio ad plebÃ« ecclefiafticam. Quoties enim coueniffet eccleÃ¼a,epifcopi ad coetum condonabantur,in Miffis prÃ¦fertim. Viguit is ritus adhuc Gregory fÃ¦culo.Pofteaquam uero Rudia intex: rirent amp;nbsp;epifcopi prÃ¦efÃ¯entecclefqs indodiores , frua ftillatim concifÃ¦ funt prophetia? euangelia amp;nbsp;epiftolÃ¦ apoftolorum, lingulis^ diebus RngulÃ¦ portiones da tÃ¦ funt, additis fimul Homelijs Gregorij , Maximi, BedÃ¦, Chryfoftomi,Auguftini ac aliorum dodorum eccleÃas

COENAM ET MISS. PAP. CAP. VII. lll ecclefiafticorum. Cuius quidem inRituti authorem plericp faciunt Paulum diaconum,qui Caroli magni foculo floruit. Porro illÃ¦ HomtliÃ¦ iam peregrina lin. gua ab indofris epifcopis presbyteris^ non explicat ri, fed prÃ¦legi modo ecclefijs coepere, PrÃ¦terea pro falubrieuangelij prÃ§dicatione ceremonias aliquotin. ftituerÃ»t,quarÃ» ufus uel hodie duratin eccleiqs cathe dralibus. Nam euangelicus codex habeturauro,ebo!; re, gemmis pulchre ornatus : inter facra rcligiofe fer. uatur, non fine ueneratione ponitur amp;nbsp;fumitur. Pel titur Ã facerdote pronunciandi facultas : fit facer ethu re,hafte, myrrha amp;nbsp;galbano fuffitus : frontes amp;nbsp;pe. flora fignantur crucis imagine : fubmiffis ceruicibus defertur gloria domino : affurgitur ab omnibus: aftalt; tur.credo corpore, nudatis capitibus, arredis aurfo bus , uenerabundis oculis Ad lefu nomen quoties incidit curuantur genua, mox magna religione pe. dori admotus codex circumfertur , ofculo Ungulo, rum adorandus, tandem inter facra reuerenter repo, nitur.His ceremonijs admonere uolebant nihilopor. tere Chriftianis antiquius efTe, nihil charius,nihilue. nerabilius quam doctrinam euangelicam. Verum do minus lefus non hoc tradideratapoholis, fed dixerat. Ite,praedicate euangelium omni creaturÃ¦:ergo euan, gelium non cani fed praedicari debet in ecclenjs,ne. que uifibilibus qiribufdam repraefentari fpedaculis, uerum fummacum maieftate exponi ad aedificatione audientium.

Symbolum funtqui referant ad Marcum pontifiÃ© SymbolÂ«. cem,qui praefuit Romanae ecclefiÃ¦ dum celebraretur Nicena fynodus:funt rurfus alij qui eius inhitutione

Damafo uendicent qufprÃ¦fuit ccclefiÃ¦ dum celebra^ retur co filium Conftantfncpolitanu. Neutri peccate uidentur, Nam Nicena fynodus celebrata eft contra Arrium diuinitatem Chrifti negantem:Conftantino^ politana uero aduerfus Macedonium refpuentem fpi ritum fandum,Itaq; damnauitilla Arrium etortliodo xam dodrinam redegitin capita, quÃ¦ Marcus pontic fex eedefiÃ¦ fuÃ¦ tradidit mox Ã concione facra recitan da.HÃ¦c uero damnauit Macedonium amp;fummam re# de fidei de fpiritu fando collegit, qua? amp;nbsp;ipfa Damas fus fuÃ¦ tradiditeccleÃ»Ã¦ poftpraedicationem cuange^ lij recitanda: utquotidiana admonitione haeream ops primcrent.Ita$Marcus priorem fymboli partem legi inftituit,Damafus pofteriorem,cuius initium, Etin fpiritum fandum dominum.

rim. canea quaedam garriunt,cum ita potius res liabere ui deatur. Per initia praedicationis euangelica? multi ex gentibus couertebantur addominu, amp;nbsp;quia Ã teneris epulis amp;nbsp;libaminibus affueuerant, affuetis difficulter ex integro renunciabar, Eutichianus ergo infirmioris bus nonihil tribuendu arbitrans, concept ut cibos ac uina in coetu fandoru inferrent, quibus mox benedic cebat, utillis uel priuatim uterentur uelin refedione fjauperum erogarent, Veteres enim Chrifliani amp;nbsp;qui proxime temporaapoftoloru attigerunt in comunios ne illa reru,lioc eft,pauperu fubuentioneperfeuerans tes,nipemiaccre dicebant,dum in pauperu ufumpo cunia offerretur:quod nonulli ftipem conferre dixes runt,du Enguiicotribuut quodin ufum pauperu con uertit. Porro uaria reru genera offerri cdfucuifTeipfe etia Gregorius innuit; pecudes eni oblatas in cccleiia inDialt;

in Dialogis fcripfit.A ditioribus autem prÃ¦ter pecuni am etiam preciofa offerebanturtet nomina eorum qui liberaliter contulilTent coram ecclefia diaconus recita bat CÃ¦terum extra fepta feu cancellos altaris ftabant Diaconioblataa populo accipiÃ«tes, quÃ¦ presbyter de mum offerebatdomino,cum precatione amp;nbsp;gratiarum actione fuper oblatis rebus habita,quÃ¦ accepta eÃe cu piebat per dominÃ© lefum,'per quem quiobtuliffentre demptieffent.Ex hoc ergo ritu in Midis remadtoffertorium.

PrÃ§fationes ante una omnes ad Gelafium referunt Prefatie. amp;nbsp;ad Gregorium : qua in re ipÃ¼ quid dicant uiderinr. Nam certumeft ueteres unica tantum ufos efTeprÃ¦fa tione,de qua dixi in cap.y.

Porto hymnumillum angelica,Sanamp;us,Sandus,Smiths. Sandus, dominus deus fabaotli, tribuuntauthori Si-xto:cum plane uideatur non ufqueadeo uetus effeina uentum.

De Canone qui multa abfurda,erronea,amp; impia De canoÂ« habet nihil certi quado amp;aquibus compofitus fit, ipfi ne Miffe. etiam Scholaftici tradunt, Mire enim hic inopes funt, hoc tamen omnes uno ore docent, quod diuerfis tem^ poribus confarcinatus fit Ã narijs authoribus. EtInno centius quidem omnium fimpliciflimÃ¨ iudicafTe uide# tur.Nam lib ^.de facro alt.myft.cap.lofflcfcribit,Tra ditur qd'Gelafius PapaLI.a beato Petro, qui fuit poft Sylueftrum per 160. annos Canonem principaliter or dinauit. Sed ut beatus Gregorius afferitin Regiftro, Scholafticus illam orationem compofuit,quÃ§ fuper eu chariftiam dicitur in Secreta . HÃ¦c Innocentius â¦ Nec Gregorius hoc quod ille afferit diffitetur, ceu uidere li cet Parte 8,epift,7,Ncc poteft negari multa in illo ipfo

DÃ ORIGINE ÃRR0RIS CIRCÃ Scholaftici canone mutata eÃe Ã poderis , amp;nbsp;quidam ab ipfo Gregorio adie^a,imo amp;additaeffe hodie quÃ¦ dam quÃ¦ in antiquis libris Miffe Romany nonlegun tur. Praeterea eeelefiÃ¦ GrÃ¦corum alium fequuntur ri;^ tum confecrando quam Latinorum : ne$ uero amp;nbsp;ho= rum eccledas eandem femper formulam tenuide ud Ambrofianus canoncouincere poteft. Mirumautem ed rem ufqueadeo feriam amp;nbsp;momenti tanti non alqs niti colunis amp;nbsp;fulcris.Neq; enim ulla res alia plus ma^ ieftatis amp;nbsp;uenerationis apud Pontificios habere uide^ tur, quam Canon, hoc eft,Cento illemiffalis,Egopla^i ne non uideo ullam in ipfo maiedatem, imo cum quin gentis demum annis abapoftolorum fÃ¦culo abobfeu ro compofitus fitauthore,Ã Gregorio uel paulo ante Gregorij tempora receptus primum, amp;nbsp;ab hocalijscp Gregorium infequentibus audus,non uidetur talis ef fe qui multis excutiatur, autde cuius partibus difpute tur,aut confutetur diligentius,Negligi enim acconte mnipoteft ceu inuentunuperuamp; ineptu. Certefiipfo caruerunt fideles citra falutis fuÃ¦ periculum per fex' integra fÃ¦cula, fiipforum religio ac cultus integer nihilominus amp;nbsp;incorruptus fuit, carere igitur illo amp;nbsp;nos hodie pofTumus, utfalua nihilominus permaneatreli gio integer^ cultus noder,

Solcnis in Cana do= mini prc= GOtio,

Hoctamen diffimularenec uolo nec debeo,uidere me quafdam fuiffe amp;nbsp;ante Gelafq Gregorij^ tempora preces,quas amp;CÅnÃ§prÃ¦miferunt amp;nbsp;ad ccenarecitat: runt prifei. Hieronymus enim in j, ca, SophoniÃ§ com mentans meminitcuiufdÃ¤folennis precationis, cuius tamen forma no prodit. Fortaffis iliaputauit quinos 5,cap,pofuimus,aut certe non diffimiiem, canone aut qui hodiein ufucdplane non intellexitÂ«Nam Auteh

COENAMET MISS.PAP. CAP.VTL It4 Aug.epiR.ad Pautygrteftatur celebratas elle in ecclca (Ãa preces,orationes,interpellaticnes,fine benedidio# nes ae gratiarÃ»aamp;iones, perftringens interim de quÃ¹ bus rebus illÃ¦ fuerintinftitutÃ¦,de rebus inqcÅnÃ¦ fa= crÃ¦ maxime cÃ¶gruis,ut ex ipHs uerbis pala colligi pof fit tum quide longe alias preces celebratas fuiileg ho^z die celebrent uulgari canone. Verba Aug,ita habent. Eligo in his uerbis Apoftoli, Obfccro itacpprimu oim fieri obfecrationes,amp;c.hoc intelligere qd' omis uel pe ne ois frequentat ecclefia, ut precationes accipiamus didas quas facimus in celebratione facramentci^,anj tegillud qcP eftin dnimenfa incipiat benedici: oratio^ nes cum benedicit amp;nbsp;fandificatur amp;nbsp;ad diOribuedum cominuitur,qua tota petitione fere ois ecclefia dnica oratione concludit,Adqueintelleduetia uerbi GrÃ¦= ci origo nos adiuuat. NameÃ¤qua dicunt â¬uXHdU raro ita fcriptura ponit ut intelligatur oratio , fed pleruncp amp;nbsp;multo ufitatius uotum appellat'wxxÃTrfoCTiuxHp uero qdquot; yerbu ita pofitu eftunde tradamus femper orationem uocat.Etnufitatius,ut dixi,in fcripturis uotu appella tur luxx excepto nomine generali orationisea proprie intelligenda eft oratio qua facimus ad uotu,id eft tt^ Iv^NA Vouentur autemomnia quÂ£offeruntur deo,ma xime fandi altaris oblatio, quo facrameto prÃ©dicat no ftiÃ» aliud uotu maximÃ», quo nos uouimusinChrifto effe mafuros utiepin copage corporis Chrifti:cuius rei facrametu eft qgt;unus panis unÃ¼ corpus multi furnus. Ideo in huius fandiRcatione amp;nbsp;diftributionis prÃ§para tioneexiftimo Apoftolum lufTilTe proprie fieri 7rfÃ³(rÂ£u. XaÂ°,i,orationes,uel utnonulli minus periteinterpreta tifunt adorationes : hoc eft enim ad uotum quodun= tatius in fcripturis nuncupatur hixJ, Interpellationes

ante,fine ut noftri codices habent, populationes Puni cum populus benedicitur. Tuncenim antiftites uelut aduocati,fufccptos fuos per manus impoPtionem mia fericordiffimÃ¦ offerunt poteftati. Quibus peraamp;is amp;nbsp;participato tanto facrainento, gratiaruma^io eunda concludit,quaminhis etiam uerbis ultimamcommen dauit Apoftolus,Hadenus Auguftinus, ex cuius uer bis id principio intelligis qd'ne tuo quide lÃ¦culo idem ritus obferuatus eft in precibus illis CÅnÃ¦, Hucem perttinetqd'dixit,EIigo intelIigereqd'omnis uclpene omnis frequetatecclefia, Deinde intelligis preces cTe celebratas ad uota,priusquidelicet mef e domini bene diceretur:intelligis prÃ¦terea qualia fuerint precantiÃ¼ uota,pollicitationes utiepquod in focietate unius cora poris porro per diledionem uerfariuellent, amp;nbsp;poftula tiones quibus uires ad eam rem fande perficienda pc. Vota fae tebant, Hifce uero praeparabantur ad Coenam, De preces fe Votis autem Chriftianoru non reperitur idem ille feri dehum. ptor ucl alibi aliter docuiffe. Nam illa Pfal, 55, ucrba, In me funtdeus uota tua quae reddam laudes tibi, exa plicans, dicit, Vouete ^reddite domino deo uehro. Quid uoueatis, quid reddatis equot;An forte animalia illa quae offerebanturad aras aliquando pNiltale offeras. In te eft quod uoueas amp;nbsp;reddas. De cordis arca profer laudis incenfum,decellario bonÃ¦ confeientiae profer facrificium fidei. Quicquid profers accende charitate, Etin Pfal.115. idem ille, Reuera,inquit, quifquis bene cogitatquid uoueat domino, amp;nbsp;quÃ¦uota reddat, fe= ipfum uoueat,feipfum reddat,Hoc exigitur,lioc debe tur.Infpcfto nummo dominus dicit. Reddite Ctefari qua: CÃ¦faris funt, amp;nbsp;deo quÃ¦ deifunt.Imago fua red., datur CÃ¦fari,imago fua reddatur deo,amp;c,Preces illas

'COENAM ETMISS. PAP. CAP. LVII. 115 amp;nbsp;uota prÃ¦parÃ¢toria , fequebatur mox confecratio amp;nbsp;fanAificatio, ad quam fÃ®mul cominuebatur in partes quod diftribuendum eratHdelibus, CÃ¦terum ne quis impingat ad benedidionis,fan(Ã®ificationis,autconfer crationis uoces, fciendÃ» eft ueteres illis uocibus ufos elfe promifcuÃ¨,Confecrare autem amp;nbsp;facrare dixerunt Cofarffe non uerbis uelutconceptis, aut ad lioc relidis, feu tali uirtute prÃ¦ditis rerum fubftantias tranfmutare, Geut hodie plcriq; PapiftÃ¦ loquuntur,fed rem quampiam facro ufuiita uendicare amp;nbsp;addicere, ut iam fanda fit, et prophanare neplias habeatur.Fiuntenim per confe crationem fymbola quod ante non erant, Ã uulgarinie mirum ufu ad facrum amp;nbsp;myfticum translataamp;benee dida.Ad quem modum ueteres quoq; dicata templis aut donata SacrariColecrarify dixere. Vnde amp;Ã Cor nelio Frontone Confecratum didum,quodquafi fane dum conftituitur,quodante prophanum fuit:propha num autem didu cuius promifcuus erat ufus. Por# rÃ³ apparethic publicÃ¨recitataefeuerbaCÅriÃ¦ folen. nia, quÃ¦ appellantconfecrationis Ex hisenim difce# bat fideles quis erat illius inftituti author,amp; qualis pro ponebatur cibus. Verbis CÅnÃ¦ mox coniungebatur oratio dominica. Poftea fiebant interpellationes fuper fufeeptis in unitatem corporis, His enim benedicebat tur Ã miniaro facrorum,forma nimirum accepta ex 67 Numerorum capite, ubiÃ¼clegis. Etdixitdominus ad Mofen,Loquere ad Aaron amp;nbsp;ad filios eius,dicens,Sic benedicetis filqs Izrael dicetis^ ad eos, Benedicar tibi dominus, amp;nbsp;cuCtodiat te. Illuminet dominus facie fua fuper te, amp;mifereaturtui. Leuetdominus facie fuam lt;, fuper te amp;nbsp;ponette inpace. Ad quem modum amp;anti# ftes facrorum dicebat fortace, Pax domini fit femper

DEORIGINE ERRORIS CIRCA uobifeum,PoftquÃ§ participabantomnes de menfa dÃ³ mini myftica, agebant^ domino pro tantis Ãbiexhibi ris bÃ©nÃ©fices gratias. nbsp;nbsp;Ab his uero qua alienus qua:

To eftCanon ille Scholaftici, aliorum^ Romanorum pontificum prolixus amp;ineptusC Merentur ergo pale^ v as quibusuile uidetur triticum : ego Ã¼mplicem amp;nbsp;uca tuffimum illum CÅnÃ¦ ritum omnibus prÃ¦tulero Ro# manors pontificum Centonibus.Canonem illi appel:: larunthaud dubie regulam, quod ueluti prÃ¦fcriptum quoddam 86lex quÃ¦daiit docens quomodo oporteat diuinum peragere myfterium.

pontifex eius nominis i ftatuitutinter communicant . dum Agnus deiÃ clero cantaretur,

bertus in lib.de Offi.MiHÃ¦, Primum in ufu fuit utom nes in eccleha conuenientes omnidie comunicarent. Cum autem hoccrefcente multitudine non fatis ido= neeferuaripoHct,c0fiitutum eft utcomunicarentdie# bus dominicis.Cum autem amp;nbsp;hoc rite non feruaretur, conftitutumeft utcommunicarenttribus in anno ui:= cibus iuxta legem Exodii^.fcilicetin Pafcha, Penthe cofte,amp;loco ScenopegiÃ¦ in Natiuitate domini.CiÃ¯ au tem neehoerite feruaretur, nuper in eonfilio Latera# nen. conftituiteccleÃ¼a q, femel in anno in Pafcha fieri debet,8fc, Ita uero facium eft, ut in Miffis inane com# munionis uocabulum remanferit. Nunc enim priua# ta facerdotis peragitur fumptio , nec tarnen fine quÃ¦# Ou Emercatura,

ccptione facerdos,EannÃ»ciat ecclehÃ¦ peradum iam elle Lcrificium, De quo nemo illorum proditquo au. thore

COENAM ET MISs.PAP. CAP. VIH. 216 thore profefiÃ» fit. Innocentius dicitea asione poftres ma GgnificariafcenOonem domini in cÅlos ÃÃ© gratula tionem difcipulorum qui adorantes regreffi funtHie^ rofolymam cum gaudio magno laudantes amp;nbsp;benedic centes dominum.

Qualis uideatur medij temporis MifTa fuiffe , amp;nbsp;undc nofterille minandi ritus ueniat. Cap. VIII.

amp;C neotericorum fententqs ac traditionibus conieamp;ura quadam propecolligerelicet qua is nam fuerit ritus cÅnÃ¦ domini ecclefiaru medij in= ter Auguftinum amp;nbsp;Gregorium temporis.

Confluebat ad publica amp;diuinafacra fidelis popu MifJa fan lus in templumdomini,Dum autem ingrederetur, ab tlorwmp* ijs qui iam conuenerant Pfalmi aliquot ab alijs quiz frum Â«â dem pfallebanturab alijs recitabantur duntaxat,doz tiu. nec uniuerfus coetus plenecotjfTet, Vbi uero conuena tum edet unanimi concentu acclamabatur dno Kyrie eleifon,dnemiferere, Addebatur Ã quibufdZhymnus, que uocantangdicu,cuius initiO eft Gloria in excellis deo.Hoc finito coileda dicebatminifter cccleiiÃ¦, qua oÃ®m ncceffitates amp;nbsp;omnia ccclcfix uota deo recitabat* Deinde praelegebatur Ã diaconis eruditioribus locus aliquis Rue ex libris propheticis,huc ex literis apoftoli cis p temporisloci amp;nbsp;populi ratione deledlus, Quibus .' abfolutis in Ã¦ditiorÃ« locu per gradus afcendebat uel epus uel eruditus aliquis diaconus euageliu Chrihi an nuciaturus. Plebs interim carmine cocepto fandi fpus gratia implorabat, Hic magna cu reueretia prylegebat euangeliu cocionator et diligenter ac religiofe expone bat,Ad finem cocionis faerx recitabat fymbolu, quodl

DE 0RIGINE ERRORIS CIRCA apoftolorum uocant,uelNicenum,uel Secundo coft# ditum. PrÃ¦terea totam ecclefiam inuitabat ad benef^ centiam,utquilibetpro fuis facultatibus aliquid cofer retin Ã¦rarium pauperum ecclefiafticÃ»mue.Mox ers go inferebantur munera EtPontius Paulinus author eft menfam in eccleÃa ponifolitam pro pauperibus ci. bo reficiendis, quam amp;nbsp;domini Menfam uocat amp;Ã¢do mino pofitam. Hac inquam ratione amp;nbsp;hilce ceremoa nijs autritu aliquo huic non diffimili, crediderim pre= ces amp;nbsp;prophetiam in facris couentibus celcbraiTe me^, diÃ¦ Ã¦tatis ecclefias, ac ad ipfam dominiCÅnam fideÂ« lium mentes prÃ¦parafle:quanquam non diffitear fuif, fe ecclefias qua: non habuerintin ufu uel Introitum, uel Hymnum angelicum,uel alia his Emilia amp;nbsp;minu. tiora, fed preces modo ac prophetiam cuclcemofyna, Vbi uero peruentum effet ad myfteriorum celebratio ncm,prodibatad menfam epifcopusgt;amp;prÃ§fatione(cu ius initium erat Dominus uobifcum,Surhim corda, cuiusfy meminimus in cap, y,)praeparabat corda fide^ lium ad percipienda myfteria amp;nbsp;agendas gratias, Sub iungebatprolationi uota fidelium cum oratione domi nica â¦ Deinde recitabat uerba confecrationis, quibus expofitis benedicebat populo, amp;facramenta diflribue bat ccclehÃ¦, poft quÃ¦ communis deo gratiarumadio fequebatur, pace^ imprecata dimittebatur coetus.

^oriana. quedam adiecit Gregorius,quidam in eo immutauit, adeoep totam MifTam legibus quibufdam aftrinxit, amp;nbsp;t^em propemodu deditqualÃ« hodie habemus . Hinc em a plerii$dicitur author MiffÃ¦,Albertus enim di^s fertedixit, Ãcclef,47. dicitur, Dauid deditin celebra, tionibus decus amp;nbsp;ornauit tempora ufq; ad confumma tionem-

COE N AMET MIS SJ PAP. CAP. VKF. 2I7 tonem uitÃ¦. Hoc enim de beato Gregorio poteftintel ligiqui rcfecandofuperflua amp;nbsp;apponendo necefTaria amp;ordinans confufa deditdecus ecclefiafticumin cele brationeofficij diuini. Fatct hoc ipfe in Regiftro fuo Gregorius reparaffe uidelicet fe confuetudincs ucte. res ac conftituiffe nouas ac utiles. Nam uerbis eius Ua timur.Alibi uero idem neminead MiiTam Romanam aftringit,aperte cofitens uarias effeeccleÃarÃ¼ in pera, gendis facris myfterijs confuetudincs,deniq; amp;nbsp;in eu# iuf$ (itum arbitrio quam fequatur quifep. Cum enim Auguftinusepifeopus Cantuarieh. AngloruapoftoÂ« lus interrogaret,Cum una fit fides cur funt ecclefiaru diuerfÃ¦ confuetudincs, amp;nbsp;aliter cofuetudo Miffarum in fanamp;aRomana ecclefia,atq; aliter in Galliarum eca clcftjs tenetrRefpondit Gregorius in hxc uerba,No% uit fraternitas tua Romana? eccleÃ»Ã¦ confuetudinem in qua fe meminit nutritum quam ualdeamabilem te habeat.Sed mihi placet,ut huc in Romana fiuein Gal liarum fiue in qualibet ecclefia aliquidinucnihi quod plus omnipotenti deo poffit placere, folicite eligas in Anglorum ccclefia,quÃ¦adhuc ad fidem nouaeft,ina ftitutione praecipua,qua ? de multis ecclehjs colligere potuifti,infundas.Non enim pro locis res,fed pro boa nis rebus loca amada funt. Ex fingulis ergo quibufq; eccleiqs qua? pia,qua? religiofa, qua? reda funtelige, amp;hÃ¦c quafi in fafciculo collega apud Angloru men^^ tes in confuetudinem depone. Quanquam ergo Gre= gorius certis legibusaÃridam ccclehÃ¦ Romanae MiÃ fam tradidifret,nemo tarnen compellebatur in Roma nam iurare formam : manebant nihilominus reliquis per occidentem ccclehjs fuÃ¦ ceremoniae illibata? ac li. berÃ¦, donec fua fponte ecclefqs quibufdam HifpanÃ

enfibus placuiffetin eandem furare formam abrogat ta rituum per Hifpanias uarietate. Nam Conf. Tole^ tanum 4.in hÃ¦c uerba decreuit. Placuit omnibus fa^ cerdotibus ut nihil ultra diuerfum autdiffonum in ecs clefÃ¯afticis facramentis agamus, ne illa noftra diuerRÂ«, tas apud ignotos feu carnales fchifmaticis errorem ui deatur oftendere, amp;nbsp;multis extet fcandalum uarietas eccleÃ¼arum. Vnus ergo ordo orandi atquepfallendi a nobis per omnem Hispaniam atque Galliciam con^ feructur, unus modus in Millarum follennitatibus, unus in uefpertinis officijs,nec diuerfa fit ultra in nÅ bis eccleÃ¼aftica confuetudo,quia una fide contine:^ murBregno. Equo decreto primum colligimus ua^, rietatem rituum in Coena domini etiam poftmortem Gregorij duraffe* Aliquot enim annis poftÃ¦tatem Gregorij collega eft illa HifpanienÃ¼s Synodus. De# inde propter unitate regni amp;nbsp;unumMiffandi ritum efTe receptum, Scquuta funt HifpanienQum exema pium amp;nbsp;alia nimirum regna,in primis autem regnum Italian amp;nbsp;Francorum,quod Pipini, Caroli amp;nbsp;Lodouia ci principumtemporibus totum pependitÃ Romanis pontificibus.Et magniquidem Careli potentia amp;im perium latiffime patuit Subdiderat is fibi totum proa peoccidentem. Neque deerant huic epifeopi amp;nbsp;cotk (ultores qui ingererent ad incolumitatem regni pera tinere religionis amp;rituum parilitatem, Romana au^ tem ecclehameliorem Coenandiritum non habereeca defiam ullam. Vtcunqueueroid habeat, in apertodi Germanorum ecclefias MilTandi ritum accepifleac Germania didicifleÃ Romanorum ecclefia. Nam Germania il^ adfidem la netus receperat quidem fidem ac religionem uca conuerfa, ram mox ab ipfis apoftolorum temporibus. Nume#

COENAM ET MISS. PAP. CAP, Vilt, 1|8 fantur enfin interclariffimas orbis eccleÃ¼as German! cÃ¦ ab IrenÃ¦o uetuftiffimo amp;nbsp;proximo apoftolorum temporibus fcriptori,lib,contra hÃ¦refes i, cap.^, CÃ¦a terum bellorum perpetuis tumultibus fatuum credo utrelapfa ad priftinas ineptias ueram religionem tan# dem prorfus ignorauerit . Venerunt ergo ex Italia, Anglia,amp;Scotia,uiriboni qui Germanos ad CliriftiÃ¯ reducere cupiebant, quales fuiffe ferunt Columba, num, Gallum,Vilibrordum qui amp;nbsp;Clemens diceba. tur, Pirminium, amp;nbsp;nonnullos alios. Gregorius eius nominis ii. Pontifex Romanus Vnnefridum AnÂ« glum,alias Bonifaciumdiamp;um,mifitin Germaniam, dum numeraretur annus domini yio.quicumepifco pus creatus effet Moguntinus, multu certe potuitper Primus uniuerfam Germaniam.Alioquienim fama fandimoMoguntiÂ« niÃ¦ amp;nbsp;eruditionis claruit,tandem et martyrio miniftenusepifa rium fuu confummauit.CÃ¦terum quibus prÃ¦fcriptis conditionibusue miffus fÃ®t in Germaniam, docetGre gorqquÃ¦ etiamnum extat ad Bonifacium epiftola,in qua intercaptera fic legis , In nomine indiuifibilis tri. nitatis perinconcuffam authoritatem beati Petriapo# Rolorum principis,cuius dodrinÃ¦ magifierijs difpen fationefungimur,inftituimus atque prÃ¦cipimus, ut per fpiritum ueritatis amp;nbsp;dileÃ¢ionis amp;nbsp;fobrietatis prÃ¦. dicationem utriufque teftamenti mentibus indolis confona ratione infundas, Difciplinam denique fa= cramenti quum ad mittendos Deo prÃ¦uio credituros tenere ftudeas ex formula officiorum fandae noftrÃ¦ apoftolicÃ¦ fedis inftrudionis tuÃ¦ gratta prÃ¦libata Uolumus ut intendas. Et iterum, Volo ut eos ex a. poftoheÃ¦ fedis huius dodrina informes amp;nbsp;in eadem catholica fide permanere conftituas.

PrÃ¦terea extat formula quÃ¦da furamenti, qua fc Bo# nifacius RomanÃ¦ obftrinxitecclefiÃ¦,in hÃ¦c uerba iu rans, In nomine domini dei amp;nbsp;faluatoris noftri lefu Chrifti,imperante domino Leone Ã deo coronato ma# gno imperatore anno vi. poft Confulatum eius, fed amp;nbsp;Coftantino magno imperatore eius filio anno iiii, Indiamp;ionis fextx, Promitto ego Bonifacius deigratia epifcopus uobis beato Petroapoftolorum principi, uicario^ tuo beato PapÃ¦ Gregorio fuceeÃbribus^ eius, per patrem filium amp;nbsp;fpiritum fandum trinitas tem infeparabilem amp;nbsp;hoc facratiffimum corpus tUi um, me omnem fidem amp;nbsp;puritatem fandÃ¦ fidei ca# tholicÃ¦ exhibere 86in unitate ciufdem fidei deo opeÂ« rante perfiftere,in quaChriftianorum falus effe fine dubio comprobatur,nullo modo me contra unitatem communis 86uniuerfalis ccclcnx, fuadente quopiam confentire, fed ut dixi fidem 86 puritatem meam at$ concurfum tibi 86 utilitatibus tuÃ¦ eeelefiÃ¦ cui a domi nodeo poteftas ligandi foluendi^ data eft,86prÃ¦di# do uicario tuo atque fuccefforibus eius per omnia exhibererfed 86 Ã¼agnouero antiftites contra inftituta antiqua fandorum patrum conuerfari,cum eisnuL lam haberecommunionem autconiundione, fed ma gis nualuero prohibere prohibe!, fin minus, fideliter domino meo apoftolico annunciabo. Quod fi (quod abfit)contra huius promiffionis feriem aliquid facere quolibetmodo uel occafione tentauero, reus inuenfe ar in Ã¦terno iudicio,ultionem AnaniÃ¦ et SaphyrÃ¦ in# curram,86cJccirco cum occidentales eeelefiÃ¦, Ger# manicÃ¦ in primis , religionis cognitionem RomanÃ¦ debeanteccleÃ¼Ã¦, prÃ¦cipui^ Germanorum prÃ¦dica. tores facramento Romanis obftridi fuerintpontifiez bus.

C OENAM ET MISS. PAP. CAP. VIH. Il, bus,profedo nil mirum eftfÃ® amp;nbsp;dogmata amp;nbsp;ritus Ro^ manÃ¦eccleOÃ¦ receperunt. Nam Moguntino epifco= po utGermaniÃ¦ primati magna pars epifeoporu per totam Germaniam fubieda fuit. Certe fextus Ã Boni# facio Moguntinus epifcopus Rabanus libro Inftitut. 2.cap.â. manifefte dicitomnespene occidentis eccle* fias eandem traditionein myfterqs celebrandis Ã Ro. mana accepiffe ecclefia . Praeterea extat apud nos Ti, guri in Bibliotlieca Abbatiae uetuftimus codex facro= rum,Ã¨quo lioc ipfum quod Rabanus tcftatur colli, gere licet. Aureis enim literis amp;uetuftiffima elegant tiffima^ pidura, haec mox ab initio uerba ponun= tur. In nomine dominiincipit liber Sacramentorum de Circulo anni, expoiitus a Sancio Gregorio Papa Romano,Ã¦ditus ac feriptus ex authentico libro Bis bliothecÃ¦ cubiculi,qualiter missa romana cele bratur. Apparet enim uel ex hac breui infcriptione e Romana ecclefia Miffam Romanam amp;nbsp;in ecclefias noeras effe translatam. Nam exeo libro ueteres fa= cerdotes Miffam celebraffe dicuntur. Deinde ordine certo deferibitur, qualis fuerit tum MilTa Romana. Nam inhÃ¦c uerba fubiungiturfuperioribus,Hocefi in primis Introitus, qualis fuerit ftatutis temporibus, feu diebus felis, Deinde Kyrie eleifon,Item dicitur Gloria in excelfis deo, fi epifcopus fuerit tantum die dominico: Ã presbyteris autem minimedicitur nifi fo. Io in Pafeha. Quoda uero Letania agitur,necp Gloria in excelfis Deoneq; Alleluia canitur, Poftmodum di, citur oratio.Dcindefequitur apoftolus.ItemGradua, le feu Alleluia, Poftmodum legitur Euangelium,De, inde Offertorium, amp;nbsp;orant fuper oblata. Deinde di^

citexcelfa uoce. Per omnia fecula fÃ¦culorum, Refp. Amen. Dominus uobifcum. Refpon, Etcum fpirini tuo.Surfumcorda. Refpon, Habemus ad dominum, Gratias agamus domino deo noftro. Refp. Dignum amp;iuftumeft,aequum amp;nbsp;falutare,nos tibi Temper amp;nbsp;u^ bique gratias agere dominefanÃe pater omnipotens aeterne deus per [efumCliriftum dominum noftrum. Per quem maieftatem tuam laudant angeli, adorant dominationes, tremunt poteftates. Coeli coelorum^ uirtutes ac beata Serapliin focia exulta tione conceles brant. Cum quibus amp;nbsp;noftras uoces, amp;c. Sequiture^ nim canticum, Sandus Sandus, amp;nbsp;Canonillecuius initium eft,Te igitur clementiffime.Variat tamen hic nofterin quibufda Ã uulgariqui liodie in ufu cft.Nam ut memoriam mortuorum planÃ© no habct,ita ad Can# ticum Agnus dei finitur,

Rabd/iksCaeterum quo plus lucis totiifli negotio illuccfcat, dc Milp non grauabor his inferere quÃ¦ Inftitut. lib, a.cap. Romani. amp;nbsp;52,de ordine Miffae Romanae paulo copiofius feri.

pfitRabanus.Fuithic, ceu de eo in feriptoribusecde Ãafticis tradit Abbas SpanlicymenOs, natioe Theuto nicus, uir in diuinis amp;nbsp;humanis literis eruditiffimus, Albini Angliciquondam auditor, monachus ordinis fandi Benedidi, amp;nbsp;primo quidem Abbas Fuldenfis, deinde praefui Moguntinus.Floruit anno ab Incarna# tione domini 8^0. exceffit autem fub regibus Lodo# uico amp;nbsp;Lothario anno 855. Hic ergo de Miffa Roma# na per totum pene occidente fuo fÃ¦culo recepta hÃ¦c tradit,Cum benedidione amp;gratiaruadionc primum dominus corporis amp;nbsp;fanguinis fui facramenta dedica uitamp;apoftolis tradidit, quod exinde apoftoliimitatf fecerunt

CO^NAM ET MISS, PAP. CAP. VITI. Ilo fecerunt amp;nbsp;fuccefToresfuos facere docuerunt, Sede^ nim ininitio mos ifte cantandi non erat qui nuncin ecclefia ante facrificium celebratur : fed tamen epi. ftolÃ¦ Paulirecitabantur amp;fandiieuangeliu Verum quia de Sacrificij celebratione uerba facere incoepfe mus,feeundum quam conuenientiam omnis ordo ille inftitutus fit profequamur. Primumante in celebra PrfpdrdÂ« tione Miffe ad Introitum facerdotis ad altare antipho tio adMif na cantatur Ã clero ut audiatur fonitus quandoingre/^* ditur fanduarium in confpeamp;u domini, Ocutin uetea ri teGamento per tintinnabulorum fonitum ingreL fus innotuit pontificis, Bene ergo in ingrefTu facer^^ dotis concrepantibus choris auditur modulatio diui= nÃ¦ laudis, utdominicÃ¦ celebrationis myfteria minfe ftrorum pie prÃ¦cedat confonantia,amp; corporis amp;nbsp;fan:^ guinisChrifti uenerabile facramentum antecedat di:: gnÃ¦ laudis facrificium. Namque chorus eft multis tudo in facris colleda. Poft introitum autem facerdo^ tis ad altare,letaniÃ¦ aguntur Ã clero,ut generalis oratio prÃ¦ueniatfpecialem facerdotis, Subfequitur aute oratio facerdotis, amp;nbsp;pacifica primum falutationepo= pulum falutans pacis refponfum ab illo accipiat,ut ue ra concordia amp;nbsp;charitas, pura dcuotio facilius poftu= lata impetret ab eo qui corda afpicit amp;nbsp;interna dqu= dicat. TurxrLeÃ¢or legit legionem Canonicam, ut animus auditorum per hanc inftruamp;us ad caetera intentior affurgat. Poft hanc ergo Cantor dicitRe= fponforiumutad compunctionem prouocetamp;leucs animos audientium faciat. Refponforium ergo inde dicitur quedalio delinente id alter refpondeat, Re= fponforium iftud quidam Gradale uocant,eÃ³quod: iuxta gradus pulpiticantatur,.

Poft Refponforium cantatur Alleluia, fcilicct ut ad cÅleftia mente populum fubleuet amp;nbsp;ad diuinam cona templationem erigat.Deindea Diacono cum fumma authoritate in auribus populi recitatur Euangelium; utipfius ibidem audiatur doamp;rina ad quem feruetins tentio tota,ipfiusfy uirtus intelligatur per Euangelia um, cuius tunc corporis facrofandum celebratur my fterium. Per hoc oblationes offeruntur a populo, N Offertorium cantatur Ã clero, quod ex ipfa cauffa uoa cabulum fumpht, quad offerentium canticum, imi mittiturfyfuper altare corporalis pallium,quod hgni ficat linteu quo corpus faluatoris inuoluebatur, quod ex lino puro textum effe debet, 86 non ex ferico uel purpura,neque ex panno tindo, ficutaSyluefro Pa. pa inftitutum inuenimus. Ponuntur quoque tunc ua (afanÃ¢a quod calix eft, 86 patena fuper altare,quÃ¦ quodamodo dominici fepulchri typum habent. Quia ficuttunccorpus Chrifti aromatibus unamp;um in fepul chro nouo per piorum officium condebatur,ita modo in cccleha corpus myfticum illius cum unguentis fa# crÃ¦ orationis conditum in facris uafis ad percipiendi fidelibus per faccrdotum officium adminiftratur.

Miffaucrd Poftea cantatur Miffa Ã facerdote, qui poftquam loquutuseft ad populum de eleuatione cordis ad do. minum, exhortatur eos ad gratias agendas domino, 86 laudibus os implens rogat ut ipfe omnipotens De# us pater cui deferuiunt cÅleftes poteftates fua gratia illorum uocibus iubeat humanas aflbciare confeffios nes : quamdeprecationem mox fequitur laus exans gelicis 86humanis cantibus cofeamp;a, Sangus Sanamp;us Saamp;us dominus deus fabaoth,86 extera. Dehinciam cofecratio corporis 86fanguinis dnifit, 86deprecatio ualida

CEONAMET MISS.P AP. CAP. VUL 111 ualida ad deum,inter quÃ¦ amp;nbsp;dominica oratio decanta tur Poftqenim ad communicandum amp;nbsp;ad percipien dum corpus peruentu fuerit, pacis ofculum fibiinuia cem tradunt, cantantes Agnus dei qui tollis peccata mundi miferere nobis,utpacifici facramentumperci. pientes in filiorum deinumero (remiffis deliamp;is omni bus) mereantur copulari,Poft communionem ergo et pofteiufdem nominis canticu data benedidione a fa^ cerdote ad plebem,Diaconus prodicat MiflÃ¦ officium efre peraa'um,dans licentiam abeundi, Hxcaduer= bumRabanus.

lam uero claret quid ceremoniarum ftudium pa^ riat,CcremoniÃ¦ quidem olim inftitutÃ§ amp;nbsp;ufurpatÃ¦ in CoenaÃ ueteribus non ufqueadeo uidebantur efTeda. mnabiles, fed nunc alium ufum amp;nbsp;longe aliam faciem habentqhabuerant initio,Olim tota eccleiia amp;nbsp;prÃ¦pa rationem amp;nbsp;totam a(Ã®ionem CÅnÃ¦,prÃ¦uio duntaxat facroru antiftite exequebatur: nunc uero ad facerdo= tem amp;nbsp;clerum translata funtomnia,utomni propemo dum ufu amp;frud?ucareat populus,Nam etlinguarece pta eft quÃ¦ nointelligitur ab omnibus Qui em primi nobis tradideruntreligione Latina lingua ufi funt, amp;nbsp;fortaffis eratilla tunc pluribus notior qnuc (it. Quod fi quis ueterem ritum cumhoc contulerit,que ex Ra# bano hifee noftris inferuimus,dicet plane plurimu in# ter utrunepeÃe difcriminis. Rurfus fi quis eum qui ho die in ufu eft Miffandi ritum compofuerit cum illo qui Rabani fxculo receptus fuerat,inueniet amp;nbsp;hie inÃ§qua Iitate, Ita quo plures anni numeratifunt,eo plus cere# moniarum enatumeft,amp; quanto plus ceremoniarum acceffittanto plus ueteri fimplicitati deceit, Id quod diligentius amp;nbsp;per partes pio iedori expendendum re#

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;KK

DE ORIGINEERRORIS CIRCA linquo.Voluiem his inditiamodo amp;nbsp;ueftigia quÃ¦d^ Spargere adeofy et occahonem ampliora cogitandifup peditare,nonomnia copiofius tradare per partes.

Quomodo.^ quibus rebus increuerit Miffarum qux, ftuofa amp;nbsp;impia illa nundinatio. Cap. IX.

Ixi quomodo ritus CcenÃ¦ celebrÃ¢dÃ¦ primo quidem auctus,deinde uero paulatim immU tatus aliam prorfus Ã primo faciem induerit, adijctam his quomodo ad quÃ¦ftum detortus tandem in manifeRam ueneritimpietatem. Ab initio fuit fan. fia amp;nbsp;euidens exercitatio fideiin Chriftum uiuifican^ tem fpiritu fuoac gratia,fuitcÃ´fÅderatio mutua mem brorum Chriftiinter fe imo amp;nbsp;communioquÃ¦dam ef ficax eum capite Chrifto, fuit commemoratio mortis amp;nbsp;beneficiorum domini nofri lefu Chrifti,etlÃ¦ta fide lium gratulatio amp;nbsp;gratiarumaamp;io.Et turn quidÃ« peraÂ« Sacrificia gebatur adio pariter ab omnibus, facrificabatur ab o. Wdis. nbsp;nbsp;mnibus Ã¦quaÃ®iter,nihilo enim minus e plebecontem

ptiffimus quifepquamipfe facrorum antiftes facratiC fimus facrificabat.Sacrificium autem erat fides, cocor dia,oratio,Iaus,amp; gratiarumafiio. Non offerebantur haec pro expiatione peccati . Ne$antiftes facroru pro alqs facrificabat, hoc eft peccata illorum fe expiare dia cebat. Fides enim fidelium indubitanter credebatto. tamecclefiam unico Chrifti facrificio in cruce oblato purgatam cffc.OfFerebantergo fandi gratulatoria fa. cra,propter expiationem quam in morte Chrifti femet amp;nbsp;planefadam effe confitebantur, laudabant domini beneficentiam 8eagebantgratias. Ethuiufmodi qui=, dem facrificia illa quoque fuiffe crediderim quÃ¦ apud Tertullianum leguntur oblata elTc Ã fidelibus pro mbr tuiSÃ

eOENAMET MISS. P AP.- CAP. XL 111 tuts NadeCorona militis,Oblationes,inquit, prode, functis annua die facimus. Defundo enim aliquo ex Obtatioei fratribus gratulabatur de falute mortuiepifcopus,ha. pro defrÂ» buit aliquando funebrem orationem, qualem in obitu6Ã. TheodoOjAmbro.amp; Grego. Nazianzenus adCzfa. rium fratrehabuiffe dicuntur.Laudabatautem popu^ Ius dei mifericordiam q, fratre in fana fide in fine ufep retinuiffet, orabant^ dominu ut pari fide amp;ipGs lice, ret excedere.Idem Tertullianusi. ad uxorÃ«li. Vnde, inquit, fufficiam ad enarranda felicitatem eius matri, mont ) quod eeelefia conciliÃ¢t amp;nbsp;confirmÃ¢t oblatio , amp;nbsp;obfignatum angelirenunciant, pater ueroratÃ» habet. Quid hic oblationis uocabulo aliud intellexilTet Ter. tull.qbenedidionem publica, preces ecclefiÃ¦, amp;nbsp;gra. tulationemtNam Cyprianus diligentiÃ¦ledor Tcrtul liani epift.li,4.epift.5. Celerinicuiufda mentionem fa ciens,cuius tota penÃ¨familia martyriÃ» fecerat, in hÃ¦c uerba infit, Celerina iam pride martyrio coronata eft,' item patruus eius ac auunculus Laurentius amp;nbsp;Ignatz tius,in cabris et ipfiquondam fÃ¦cularibus militantes, fed ucri ac fpiritales dei milites dum diabolum Chris fti profeffione prohernunt, palmas Ã domino amp;coro. nas illuRri paffione meruerunt. Sacrificia pro eis fern per (ut meminiftis) offerimus, quoties martyrum paL fiones amp;nbsp;dies uniuerfaria commemoratione celebra, mus, HÃ¦c Cyprianus. Quid uero dici poterataper, tius quam quod manifebe dixit Laurentium amp;nbsp;Igna.gt; tium palmas amp;nbsp;coronas c6fequutoseffe a dominorEr go quum apud dominumbeati uiuant, noftro patro= cinio, noftris precibus, amp;nbsp;facrificijs non indigentutli berati a peccatis faluentur, Quid igitur intellexitper facrificium aliud Cyprianus, nifi gratulationem, gra=

KK 2

tiarumaamp;ionem 81laudem diuinÃ¦ bonitatis,Aut quo tmodo ueriGmile cuipiam uideatur Cyprianum proÃ¨ ubare potuifTe facrificia pro martyrum redemptione Hf ue expiatione, quiin fermone de mortalitate ludiuni fuper morte fidelium prohibet, nulla alia caufa magis quam ne Gentibus occafionem prÃ¦berent reprÃ¦herte dendi fidem noftramrQuotiesenim,ait,nobis reuela# turn eft,quam frequenter amp;nbsp;manifeftÃ¨ de dei dignatio;: ne prÃ¦ceptum eft, ut cÃ³teftarer athdue amp;nbsp;publice prÃ§-dicarem fratres noftros non eÃe lugendos accerhone dominica de fÃ¦culo liberatos,nec accipiendas eÃe hic atras ueftes, quando illi ibiindumenta alba iam fum^ pferint, occaftone dandam non effe Gentilibus utnos merito aciure reprÃ¦hendant, quod quos uiuere apud deum dicimus,utextinamp;os amp;nbsp;perditos lugeamus, 81 fidem quam fermone amp;-Uoce depromimus,cordis 8C pecoris teftimonio reprobemus, 86c, Quanta ueroib la fuiffet reprÃ¦hendendi anfa fi pro defunctorum re. demptione 8f falute facrificaffent/Quid quodide Cy. prianus aduerfus Demetrianu dixittPoAquam hinc excelTum fuerit,nullus iam poenitentia?nullus ueniÃ¦ Jocus eh.Hic uita autamittitur aut tenetur. Eftitaque irrefragabile qcFprifei apoftolis^ proximi pro redem. ptione defunctorum non facrificarunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, quot;

latf pro non iam laudes fed fupplicationes etiam offerre pro de dcfuntlis. fundis, Id enim difhmulare non debeo,quod medix Ã§tatis uiros illuftres Ambrohum,Auguhinum alioscp eius temporis doctores legenti occurret, ccepiffe tan. dem preces in CÅna domini offerriin ecclefia pro de. fundorum falute. Damnatus efthocpotifTimum ncs mine Aerius , quod diceretorare uel ofFerre pro mor.

C OENAM ET MISS. P AP. CAP. IX Â±1; tufs oblationem no oportere. Incuffithccquibufdam metum ut receptÃ¦ fententiÃ¦ non auderent contradice re.Ergo D.Auguftinus no uno loco meminit oblatio:^ nis pro defunÃ¢is.In libro em de Cura pro mortuis gc^ renda cap,4,NonfuntprÃ¦termittendÃ¦,inquit,fuppli cationes pro fpiritibus mortuorum, quas faciÃ«das pro omnibus in Chriftianafocietate defundis fufccpit ec. clefia.Idem repetitquÃ¦ft.ad Dulcitium i.Nec diffimi lia ponit in Encliiridio ad Laurentium. Capite enim log.Neg negandum eft, inquit,defundorum animas pietate fixorum uiuentium releuari, cum pro illis facri ficium mediatoris offertur uel eleemofynÃ¦ inecclefia fiunt.Similia his traditlib. Confe(r,9,cap,ii.amp;13^ Ser mone quocpde uerbis apoftoli 32. Hoc Ã patribus,in^x quit,traditu uniuerfaobferuat ecclefia , utpro eis qui in corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti communione defun= di funt,cum adipfum facrificium loco fuo commemo rantur,oretur,ac pro illis quo$id offerri commÃ©morÃ© tur.Id quod ideo copiofius expono utintelligas ritum illum offerendi pro defundis, non inftitutum effe ab apoftolis,fed a fandis patribus:quibus hic quidem er^ ror pius citra approbationem amp;nbsp;imitationemcodona ri poteft. Scriptura de mortuis impliciter ita pronunc ciat,Credentes in dominu lefum protinus a morte cor porea uiuere fecundum animas apud dominu, incre^ dulos autem protinus rapi ad tartara amp;nbsp;Ã¦terna fuppli# cia, ita ut his nihil profint fandorum preces, illis nihil neceffe int. Solomon enim dicit, Si ceciderit lignum ad meridiem uel aquilonein loco ubicecideritlignum ibi erit. Et dominusipfe in euangelio , Qui credit, in:, quit,in filium dei non condemnatur:qui uero non ere ditiam condemnatus eft. Et iterum,Deus dedit nobis ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;KK 3

DE ORIGINE ERRORIS CIRCA Åternam uitam, amp;nbsp;hÃ¦c uita in filio eins eft. Qui habet filium,habet uitam; qui non habetfilium dei,uita non habet,Item, HÃ¦ceft uoluntas eiusqui mifit mc,utom nis qui uidet filium et credit in eum habeat uitam Ã¦ter nam,amp; egofufeitabo cum in nouiffimo die. Et adhuc clarius,Amen amen dico uobis,quifermonem meum audit amp;nbsp;credit ei qui miÃtme,habet uitam Ã¦ternam,et in indicium no uenict, fed tranhuita morte in uitam. En quid poterat dici clarius amp;nbsp;euidentius / Qui cre^ dit, habet, inquit,uitam Ã¦ternam, Habecautem dixit, non habebit. Et per expoÃtionem fubiungit,In indicia um no ueniet. Veniuntin indicium quorum caufa di fentitur et'quipuniuturantplectuntur. At fidelis can fa no neniet in indicium, non affligetur pius. Quid er got Sed transuit Ã morte in uitam. A morte uticp cor^x porea in uitam Ã¦ternam. Tranfinit inquam dixit dea nuo,n6tranfibit, ne quid dubitaremns. Vbi ergo nuc purgatorium tautqnis ufus erit oblationis pro defun Ã¢is t Stemus ergo in ueritate Euangelica firmi, diffia mulemus interim errorem patrum, non imitemur.Vi dentur enim patres fandiillas pro defundis in Ccena preces admififfe in ecclefia certas obcaufas, amp;nbsp;fortaf (is ut parentalia Gentium pellerent, amp;nbsp;clanum clauo truderentcomodius. Fiebant tempore Auguffini quÃ§ dam etiam comelTationes in ecemiterijsapud memoa rias defundorum,quas ille non aliter abrogari pofTe puta t,quam fi de feripturis prohibeatur foeditas, amp;nbsp;ob lationes pro fpiritibus dormietium , quas uere aliquid adiuuare (uerbis eius ad Aurelium epiftola fexagefi:^ maquarta utor) credendumeft, fuperipfas memorias no fintfumptuofe, atq; omnibus petetibus fine typho amp;nbsp;cum alacritate praebeantur neq; uendantur , fed fi quis

COENAM ET MISS. P AP. CAP. IX. 114 quis aliquid pecuniÃ¦ offerre noluerit in prÃ¦fenti pau peribus eroget,amp;c.

Hic autem ueterum orationis in CÅnapro defun= Purgator dis ufus ab eccleÃ¼a receptus,poftcris occafionem ma riff Wquot;^ gnaprÃ¦buit Miffas applicandi pro redemptionemor:= tuorum,86craffius quidem quam olim faÃ¢um fuerat. Confirmabatur in errore no mediocriter illa quÃ¦ftioa ne quÃ¤diuus Auguftinus de igne purgatorio propO:x nere coeperat, fed non abfoluerat. Meminitenim eius in Enchiridio 86in QuÃ¦ftione ad Dulcitium,interim nihilcerti deeo affeuerat. Namdicit non incredibile elle quendam effe ignem purgatorium â¦ Addit efe quofdam quibus talis effe uideatur. Ita quidem loquu tus eHAuguftinus,fatis quidem animo pcrplexus,CÃ§ terum fcriptura apertius loquens nil tale tradit.Locus enim Pauli in i. ad Corinthios tertio capite, longe alia um fenfum habetquam quidam illi indant. Et feriptua ra uniuerfa traditnos folo fanguine filq dei purgari, nullo autem ignepurgatorio,nulla afflidione noftra, nullo merito noftro. Negatenim Petrus ullis caducis rebus nos redemptos effc,afrerit autem Chrifti fangui nepreciofo nos elle purgatos. Paulus quoqueferibit absque fanguinis effufione nullam fieri peccatiremiC fionem. Addit idem ChriHum itaque femel effudiffe fanguinem , ut a peccatis purgatos hÃ¦redes nos fa= ceret uitÃ¦ Ã¦ternÃ¦. Sed 86 loannes elamauit. Sanguis lefu Chrifti fili j dei emundat nos ab omni peccato. HÃ¦c ergo eft uera animarum purificatio, quam qui igni cuidam, aut afflictioni noftrÃ¦ tribuunt, meri, tum paffionis domini obnubilant, ut nunc nihil di. cam atrocius. Quia uero Diuus Auguftinus QuÃ¦ftio nem de purgatorio igneinfeliciter fanÃ©propofuit,poa :^

DE 0RIGINEERR0RIS CIRCA fieri earn explicaruntcraffius, ita ut gloriÃ¦ domini noftri lefu Chrifti addiderit nihil, detraxerit autem .. plurimum.

App^fritio Accefferunt hic quo$fpiritus nequam amp;:impono ^uumquot;- res qui per oracula illicita ac prohibita prÃ§dicaruntmi ram facrificij mifTalis uirtutem. Rabanus enim Inftit. Iib 2,cap.44, Ergo, inquit, utin libris dialogorumS. Gregorius narratetBeda magifterin Geftis Anglciv, frequenter exemplo oftenfum feu uifionereuelatu eft animabus defunctorum multum prodeÃe pro eis facri ficia. Vide autÃ« Lector Chrihianequam infirmisfun= damentis ftructuram tam amplam ac magnificamfm pofuerfnt,Dominusenim in Euangelio ad diuitis epu Ionis animam in tartaro clamantem, Rogo te pater ut mittas eum (Lazarum)in domf ipatris mei: habeo em quinque fratres : utteftetur illis, ne amp;nbsp;ipfi ueniant in hunclocum cruciatustinducit Abrahamuficloquen= tem, HabentMofen amp;nbsp;prophetas,audiantillos. Atil= Ium rurfus dixinÃ¨,Non pater Abraham, fed h quis ex mortuis ierit ad eos rehpifcet, Hic uerdAbrahamum fubiecifre,SiMofen amp;nbsp;prophetas non audiunt, neque fi quis ex mortuis refurrexerit,credent.Oportebat era go res tanti momenti fcripturarum authoritate doceri amp;nbsp;muniri, no reuelationibus fpirituu, prÃ¦fertim cum fathanas,ApoRolo tefle,nÃ´raro transfiguretur in an= gelum lucis, idemfyille Apoftohis clamauerit. Quod fiaut nos ipfi aut angelus e coelo prÃ¦dicauerit uobis Euangelium prÃªter id quod prÃ¦dicauimus uobis, ana thema fit.

MonaJte PrÃ¦terea cum monafteriaBenedidinÃ¦ regulÃ§ per ria Bene - Gallias 8 C Germaniam augerentur, inftituto ab Italis divines defumpto^nam paulo ante Gregorij pontificatum flo^ fimn. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ruit

COENAM ET MISS, PA P, CAP. IX. 11$ tuit Benedidus illeabbas Caffinen. insitutor didus amp;nbsp;princeps monachorum occidentalium,audits eft etiam Miffarum numerus amp;nbsp;adhibitus earum ufus ad redemptionem defundorum, Accefferunt donation nes ac legationes. Ad miraculum enim munifici amp;nbsp;lia beralcs fuerunt reges amp;nbsp;principes Francorum in pri* mis. Volebatquifey fuÃ¦ faluti confulere. Cupiebant nobiles illuRrem fui fuorum^ memoria in facris exa tare. Et uidebatur quidem tota adio Coenx fiue MdL fefacerdotÃ» hoc plus habere momenti, quod iam non amplius perageretur ex xquo ab omnibus, fed reda* daelTet ad unum illum facrorum antifiitem ac paucu los quofdam diaconos amp;nbsp;clericos. Dccreuerat prÃ¦teai rea Lodouicusille pius Caroli magni filius, utLaici faltem ter in anno comunicarent, ad feftum uidelicet PafchÃ¦,Pentecoftes amp;nbsp;Natalis domini, id quod An= fegifus traditlib. i. cap. 38. Inde uero frequens illa in hiftorijs annalibus, ^chronicis mentio Rege pafcha celebraffeuelinhocuelillo loco. Interea uero quoti# die celebrabantur Miffe in monafterijs Benedidinen fibus, 86 habebantur pro expiationibus peccatorum tam uiuorum quam mortuorum, at$ita crefeebatin# dies Miffarumexiftimatio.

, Illa ipfa fupra quam credi poffitcreuit,cum pofte# offertur rioribus pontificum amp;nbsp;confiliorum decretis decerne# corpus er retur panem effe corpus Chrifti, uinÃ¼ fanguinÃ« Chri=faiguis do fti realem ac corporale. Nam fequuti funt qui dixeremini. Corpus Chrifti femeloblatumeffe in crucc pro origin nali peccato, nuc uero offerriiugiter in altari pro deli dis noftris quotidianis,adeocp munus hoc datum ede eccleftjs ad placandam indignatione dei. Algerusde Sacra,Eucha,lib,i,cap,i6,dicit in Mida immolatione

ChriftireprÃ¦fentari idemfyiilam nunc in altari quod olim in cruce operari. Vnde illud quoque enatumeft quod impuri facerdotes fibi uendicare aufi funt, filiÃ» fe dei deo patri immolare pro peccatis uiuoru ac mors tuorum. QuÃ¦ quidem manifefta impietas tanto maio res acquifiuit uires quanto plures exortÃ¦ funt monas chorum fedÃ¦. Tandem uero MiffÃ¦ palam funtdiuen ditÃ¦,86quÃ¦ftus gratia ad resguaslibet adhibitÃ¦ . Exs tant enim paffimin libris MifÃ¯alibus formÃ¦ Miffarum recitando contra pelles, bella,famem,infamia,inopi^^ morbos,proconferuandis opibus,pro periclitantibus incorpore amp;fortuna,breuiterpro uoto quolibet con traomnis generis pericula.

crificium minicÃ¦,imÃ´manifefte impiam facramenti Chriftipro wgfe. culeationemnundinationem^facrilegam impugna, runt noftro fÃ¦culo multi uiri pq 8^doamp;i, quorum alq quidem nuncuiuunt apud dominum,abj etiamnum feruiuntecclefiÃ¦.Horum cum libri extentemniume, uerfentur manibusnon cft quod adumagam. Haec duntaxatpaucula adijciam, Parum uidelicet diligen. ter expendiffe uim amp;nbsp;gloriam facerdotij amp;facrificij domini noflrilefu Chrifti, quicuncpuel tradiderunt uelreceperuntMiffam efTe facrificium expiatorium, adeo^ amp;nbsp;ChriCtum facrificari in Miffa pro peccatis uiuorum amp;nbsp;mortuoru. Nam de facerdotio Chrifti ita fcriphtapoftolus Paulus,CumChriftus maneat in Ã¦s ternum,perpetuum habetfacerdotium, eo quod abfo lute amp;nbsp;fine defeamp;u faluare poteft qui per ipfum ades untdeum,femper uiuens adhoc utinterpellet pro ils lis. Audimus hic Chriflum in Ã¦ternum manere, atep ideo perpetuu adeo^ etimmigrabile,quod fcilicetfuc ceffione

ceffione ad alium tranare non poteH,habere facer# dotium. Quid ergo fubflituunt Chrifto facrificos Pa# piftÃ¦tNofter illeÃ¯emper uiuit,femper cauflam noftra agit:ergo nullo nobis alio facerdote opus eft, Sequia tur,TaIiseni decebatut effet nobis pontifex, fandus, innocens , impollutus, a peccatoribus fegregatus, amp;nbsp;fublimiorcoelis fadus. CÃ¦terum quis facerdotÃ¼hÃ¦c fibihodie uindicabit C Soli Chrifto illa competunt : at decetnouiteftamenti facerdotem huiufmodieffe,er# go folus Chriftus facerdos cftecclefiÃ¦ fidelium,Porro qui fe facerdotem nouiteftamentieffe credit,Chriftu blafphemat. Sequitur iterum in ucrbis apoftoli,Cui non ht quotidie neceffe quemadmodum illis pontifici bus prius pro proprijs peccatis uidimas ofFerre,dein# de pro peccatispopuli,Nam id fecitfemelcum temeta ipfum obtulit. Atquipontificij facerdotes maximeÃ¦ fe offerunt: nequeuntita$nouitehamenti facerdotes effe. Praeterea Semel femetipfum obtulit Chriftus, Ne mo illum offerre potefl, Vnde Leuit,i6,ita legis, Nul# Ius homo fit in tabernaculo teftimonij cu pontifex in# greditur ut expiatione faciat in fanduario, 86c, quafi dicat,hÃ¦c gloria folius eftmediatoris Chrifti, unde ea fibi nemo mortalium uendicare debet. Porro de Sa crificio domini noftrilefu Chriftiita docuitidem ille dodor Gentium S.Paulus, Omnis quidem facerdos Aaronicus quotidie facra peragit,86eafdem fÃ¦pius of fert hoftias quÃ§nunquapoffunt auferre peccata,Chri ftus ucro una pro peccatis oblata uiamp;ima,perpetuo fe detad dexteram dei, idquod fupereft expedans do# nec ponantur inimici eius fcabellum pedum ipfius, Vnica enim oblatione perferos effecit in perpetuum cos qui fandificantur. Audis quÂ« ht natura uis 86

LL 2

DE ORIGINE ERRORIS CIRCA efficatia facrifidj fiue mortis domini. Semel mortuus eft,femcl oblatus eft,amplius non offertur. , Quia uni. ca oblatione cxpiauit fufficienter omnes credentes.Iii ludaifmo quidem fÃ¦pius, imo quotidie eafdem offere bant hoftiastat in nouo unica tantu reftatoblatio,fem per amp;nbsp;omnibus credentibus efficax ad falutem, utni:t hil eamiterari neceffariu fit Nam ChriRus eftagnus ille dei qui tollitpeccatum mundi:imÃ³quia plenepeca cata totius mundiunica oblatione purgauit, ideo uis dor afcenditin coelos,ut ibi Temper apareatin confpe du patris plenitudo credentium.Quapropter apofto^ lus illis moxfubijeit, Vbi efi plenaria expiatio amp;nbsp;re=: miffio peccatorum, ibi nulla fupereft oblatio pro pcc^ catis, neq;enim ulla opus eft,In nouo autem tezamen tohuiufmodi cRexpiatio, undenullam liabet oblatio nempro peccato: fed comemorationem duntaxat, amp;nbsp;facrificia euchariftica.PrÃ¦dicarunthoc ipfum Sfafpi ritu deiinfpirati fandi proplietÃ¦. Zacliariasenimin cap.3.feribit, Ecceego ait dominusadduco feruu me^ um Gcrmen,fuperlapidem unumoculi feptem, Ecce ego aperiam apertione eius dicit dominus exercitui, amp;nbsp;auferaminiquitate terrÃ¦ illius in die una. Nam fer uus ille ac lapis Rue petra, flos Rue radix uel germen illudcRCIiriRus dominus,in que omnium oculi fan. dorum refpiciunt,Sublatus cRhicin crucem,amp;aper tÃ¦ funt uenÃ¦ fanguinis eius,mortuus eft, amp;nbsp;una die totius mundi peccata cxpiauit : ideo enim clamauit, Confummatum eft, HÃ¦c autem eftuera antiqua indu bitata amp;nbsp;catholica fides de Sacerdotio amp;nbsp;Sacrificio do Omnes fa mini no ftri lefu Chrifti:quÃ¦ Ã Papiftis adferuntur noi. mus freer ua fimt amp;impiajuxta PÃ©tri quidem fententiam om^ dotes, nÃ©s fumus facerdotes quotquot in ChriftÃ» credimus, fed

COENAMET MISS. PAP. CAP. X 11, fed non utChrifti corpus amp;nbsp;fangumem deo patrioffi: ramus,fed ut nofipfos preces amp;nbsp;fpirituales oblationes immolemusjnterim legimusin propheta,lurauitdo# minus,amp; non pÅnitebit eum,tu es facerdos in Ã¦ter^ num fecundum ordinem Melchizedek. Et Chriftus ipfe in inftitutioneCÅnÃ¦ non aliud iuffit facere facer dotes, aliud Laicos, fed omnibus dixit, Hoc facite in mei commemorationem.Neque uero ut alius pro alio facramentum fumeret inftituit, fed Angulis fefe offe$ rens,dixit,Accipite,edite.Accipite,bibite ex hoc om. nes. Certe non fatiatur ullus eo cibo quem tu fumis, ut maxime illius nominefumas. Et conflathic propos ni nobis alimonia animarumnoftrarum,quÃ¦ utocu= lis quidem corporeis in fymbolo proponitur,fide ta# men uera ad falutem animÃ¦ noftrÃ¦ percipitur. At quis tam demens eft ut putet fidem credentium elfe precariam^ Valeant ergo MifTÃ¦ acoblationes Papis fticÃ¦.Nam folus Chriftus eftille fidelisecefefiÃ¦ facer= dos, facrificium illud unicum amp;nbsp;femper efficax. Cccs na autem commemoratio eft facrificij femel peradi,in qua fideles fpiritualiter reficiuntur, amp;nbsp;pro refectione gratias agut,immolantes feipfos plaudes nominidei benedido in fecula,.

Mpiam ergo illam de Sacrificio corporis amp;nbsp;fanguinis domini fententiam, ceu dicere cÅ peramus,confirmauit, imoceudebellatam amp;nbsp;indubitatam in manus facrificantium tradidit de= terminatio illa infelix Transfubftantiationis, Hoc Cs nim illud fundamentumeft, in quodprÃ¦cipue inniti^ LL

tur Miffa Papiftica. Creuerattum, imÃ³ confirmati propÃ« ftabat Romani Pontificis potentia. Regnabat enim iam inoccidente', amp;pierÃ¦$ccclefix ab ore eius ceudiuino oraculopendebant:ergo apudhas quÃ§uo luit potuit, Adiuuerunt conatus eius aliquot ex eru:^ ditioribusepifeopi SlprÃ¦lati ecclefiaftfci dodores amp;nbsp;Spinofe populorummagiftri, Hi enim de rebus nouis difpu^ qufflioÂ« tare amp;nbsp;fpinofa quÃ¦dam in eedefiam ferere incipies: nes. bant, opiniones uidelicet quafdam de Vnione, imo transfubftantiatione panis ac uini in corpus amp;nbsp;fan-guinem domini,item de uerboruma facerdote prolatorum uirtute,qua dominus Ã¨cÅlo deuocatus inma. nus ueniatfacerdotis,denique de miraculo quod Hat circa transfubftantiationem, amp;nbsp;de modo prÃ¦fentiÃ¦ Corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti ineffabili. Atqui dehUÃ iufmodi quÃ¦ftionibus nihil unquam uel fomniauerat uiriapoftolici, quin potius apud ecclcfias fibi com# miffas fimpliciffime differuerant de unione corporis eccleOaftici cum capite Chrifto 86 mutua inter fcfe participatione, item de fide in Dominum lefum re# demptorem mundi , defy puritate uerbi euangelici, rurfus de efficatia fidei amp;nbsp;fpiritus operantis in cordi# bus fidelium,defy myftcrio amp;nbsp;ratione facramentali, 86ineffabili erga nos charitate dei* HÃ¦c autem pia amp;nbsp;pura (implicitas dodrinafy uere apoftolica, dodori# bus pofterioris fÃ¦culi placere non potuit. Oportuit enim reuelari myfterium iniquitatis 81 puniri ingra# titudinem 8amp;confcelerationem eius fÃ¦culi 8f fequen# tis:ideoenim deprauati funt eruditorum animi per# uerfis 81fuperuacuis quÃ¦ftionibus, quibus in medi# urn politis expofitisfyuehemeter perturbarunttotam ChrifU

ChriftieccleÃam'imoanmphcitate auta abHrahenÂ» tes,gloriam ChriAi amp;nbsp;obfeurarunt amp;nbsp;fuis interim con fuluerunt rebus. Vetus illa amp;nbsp;apoftolica ecclefia in facramentorU tractione hoc unice fpedauit, ut om, nem gloriam Chrifto daret. Hiuero de Sacramento corporis amp;nbsp;fanguinis domini ita funtloquuti, utap. pareat palam quid fpedauerintaut quid quÃ¦fiuerint. Voluerunt omnino ornare facerdotium illud fuum Papifticum amp;nbsp;facerdotes augere dignitatibus adeoq; amp;nbsp;diuinis propemodum honoribus, ex quibus dema iphs amp;nbsp;imperium plenum offerretur omnium^ re, rum poteftas,Atquidolendumeft artificio fatanÃ¦ fa. dum elle ut eares quÃ¦ conciliandis omnibus ab ipfo feruatore Chrifto data fuerat, tot diffidia peftifera ge^ nuerit.

Concertationis autem prima initia aliquot annis Qud^do poft Ã¦tatem Caroli magnicaput exeruere, fubCaro= prÃ³iwde lo inquam Galliarum rege Magni Caroli nepote,an=facramÃ«to no domini 84G,cum in Germania floreret Rabanus, corporis Eodem enim tempore uixitinGalHjs Bertramus qui d^'til dam presbyter amp;nbsp;monachus in diuinisfcripturis ual^ferÂ° de peritus amp;nbsp;clarus eloquio, nec minus uita quam n,? doamp;rina infignis. Habebatur hicÃ rege amp;nbsp;omnibus' bonis fummo in pretio, id'que ob eruditionem ra= ram 8 amp;nbsp;claram uitÃ¦ fandimoniam. Hic autem feri^ pfitad regispoftulationem librumde Corpore amp;nbsp;San guine domini eruditum, E quo liquido claret eopri mum tempore fuifle qui contenderent uerba CÅ^j nÃ¦, Hoc eft corpus meum, Hic eft fanguis meus, uere amp;nbsp;realiter citra myfterium effe exponenda, 8C facra illa Chriftianorum nulla fub figura nulla fub obuelatione fieri , fed ipÃus uerhaus nuda manfe

NÃ ÃRIGfN^ ERRORIS CIRCA feftatione peragi, Rurfus fuifte alios qui crederent quodhÃ¦c fub myfterq figura contineantur, amp;nbsp;aliud effe quod corporeis fenfibus appareat, aliud autem quod fides afpiciat,Rex itaque Chriftianiffimus in ib lis diuerfiffimis inter fe fententqs,ipfam ueritatem info telligere defiderans,Bertramo illi fuo uteruditiflimo amp;nbsp;fanfridimo uiro binas proponitquÃ¦ftiones : quas rum prior talis erat, An quod in eccleOa fidelium d^ re fumitur corpus amp;nbsp;fanguis Clirifti, in mylterio fiat an in ueritatef Pofterior erat huiufmodi, Vtrum ipfumcorpus quod natum eft deuirgine, amp;fcdet ad dexteram patris fit quod ore fidelium per facramen^ torum myfteria fumitur in ecclcfia CAd priorem ergo refponfurusinitio finit quid figura amp;nbsp;quid ueritas fitC Figura, inquit, eft obumbratio quaedam quibufdam uelaminibus quod intendit oftendens. Verbi gratia, Verbum nolentes dicere panem nuncupamus, Geut Chriftus in euangelio loquitur, dicens, Ego fum pa. nis uiuus qui de cÅlo defcendi. Vel cum feipfum ufe tem apoftolos appellatpalmites,Hxc enim omnia aliud dicunt aliud innuunt. Veritas uero eftrei manifes ftÃ¦ demonflratio, nullis umbrarum imaginibus obue latÃ¦,fed puris amp;nbsp;apertis(utfy planius eloquamur)na= turalibus fignificationibus infinuatÃ¦. Vt eu dicitur, Chriftus natus de uirgine, pafTus, crucifixus, mortU::: us amp;nbsp;fepultus.Niliil enim hicfiguris obuelantibus ad umbratur, uerum rei ueritas naturalium fignificatio nibus uerborumoftenditur, neep hic aliudlicet intelli giquam dicitur,Atin fuperioribus non ita.Namfub#: ftantialitet nee panis Chriftus, nee uitis Chriftus,nec palmites apoftoli. Quapropter hic figura, fuperius uÃ¨ ro ueritas in narrationemontrÃ¢t,id eft nuda et apta fignificatio.

COENAM ET Ml S S.PAp; CAP. X. 110 ngnificatio.Hfs ad hunc modumexpofÃ¯ti^,ad quinio nbsp;nbsp;, .,

nem ita refpondet,Sinulla fub figura myfterium illud P^m^etut peragitur,iam Myfterium non rite uocatur: quoniam 1^!^Â« Myfterium dici non poteft,in quo nihileftabditum,ni [^I'e/rtquot;quot; hilÃ corporalibus fenfibus remotum, nihil aliquo ue= corpus ^ lamine contedum,At ille panis qui per facerdotis mi=fanguis nifteriu Chrifti corpus efficitur, aliud exterius huma= cbrifti. nis fenfibusoftendit,amp; aliud interius fidelium mentibus clamat. Exterius quidem panis quod ante fuerat forma praetenditur, color oftenditur, fapor accipitur: adinterius loge aliud multo preciofius multo^excels lentius intimatur, quia cÅlefte, quia diuinum,id eft Chrifti corpus oftenditur:quod no fenfibus carnis fed animi fidelis cotuitu uel afpicitur uel accipitur uel co= meditur. Vinum quoq; quod facerdotali confecratio:s neChrifti fanguinis efficitur facramentu, aliud fuper# ficietenus oftendit,aliudinterius cotinet. Quid enim aliudin fuperficie quam fubftantia uini confpiciturC Gufta,uinumfapit, Odora,uinumredolet.Infpice,uia ni color intuetur. At interius fi confideres,iam non li= quor uini,fed liquor fanguinis Chrifti credentiu men tibus amp;nbsp;fapitdum guftatur, amp;nbsp;agnofeitur dum confpi citur,amp;probatur dum odoratur. HÃ¦c ita effe cum ne mo poffitnegare,claret quia panis ille uinum^ figura te Chrifticorpus amp;nbsp;fanguis exiftit. Non enim fecun-dÃ» quod uidetur uel carnis fpecies in illopane cogno= fcitur,uel in illo uino cruoris unda monftratur,qUum tamen poftmyfticam cofecrationem nec panis iam di= citur nec uinum, fed Chrifti corpus amp;nbsp;fanguis, Etitea rum,Quiifta in ueritate no figura fieri putant,fandos rum patrum fcriptis cotraire comprobantur .Nam S. Auguft.doamp;or ecclefix prxcipuusinlib.de DoCtrina

Chriftiana^dta feribit, NiÃ manducaueritis,attSaluÃ tor, carnem fdq hominis, amp;nbsp;biberitis fanguinem eius; non habebitis uitam in uobisrfacinus uel flagitiumufa detur iubere.Figura ergo eft proripiens paffionidomi nieffe communicanda^ amp;nbsp;fuauiter atq; utiliter recons dendum in memoria, quod pro nobis caro eiuscruciO xa amp;nbsp;uulnerata fit. Cernimus quod dodorifemyftea ria corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti fub figura dicita fide^ libus celebrari. Nam carnem illius fanguinemep eius Tumere carnaliter,no religionis dicit efle fed facinoris. De quibus fuerant illi qui in euangelio didadni non fpfritualiter,fedcarnaliter intelligentes recefferuntab coamp;iam cumillononibant.Etcetera.gt;

re chrifti quod multa differentia feparantur corpus in quo paf. Nero er fus eft Chriftus amp;nbsp;fanguis quern pendens in cruce de myfiico, latere fuo profudit:et hoc corpus quod in myfterfopaC fionis Chrifti quotidie a fidelibus celebratur, amp;nbsp;die quoque fanguis qui fidelium ore fumiturmyfterium fit illius fanguinis quo totus redemptus eft mundus. Iftenanq; panis et ifte potus non fecundum quod ui* dentur corpus fine fanguis exiftunt Chrifti, fed fecun dum quodfpiritualiter uitÃ¦ fubftantiÃ¤ fubminiÃrant. Illuduero corpus in quo femelpaiTus eft Chriftus non aliam fpeeiÃ«prÃ¦ferebatquÃ¢m in quaconfiftebat. Hoc enim erat uerequod uidebatur,quod tagebatur,quod crucifigebatur,quod fepeliebatur. Similiter fanguisil lius de latere manans,no aliud apparebatexterius,et aliud interiusobuelabat. Verus itacy fanguis de uero corpore proHuebat:aft nunc fanguis Chrifti quem ere dentesbibunt, amp;corpusquod comedÃ¼taliud funtin fpecic amp;nbsp;aliud in fignificatione, aliud quod pafcutcorgt; pus

COENAM ET MISS. P AP. CAP. X. #o pus efea corporea,amp;aliud quod faginant mentes Ã§ter nÃ¦ uitÃ¦ fubftantia.Quapropter corpus amp;nbsp;fanguis qdquot; in eccIeOa geritur, diftert abillo corpore amp;nbsp;fanguine quodin Chrifti corpore per refurredionem iam glori# ficatum cognofcitur.Ethoc corpus pignus eft amp;nbsp;fpeci es,illud uero ipfa ueritas. Hocem gerit donce ad illud perueniatur. Vbi uero ad illud per uentum fuerit, hoc remonebitur. Apparetitacp qpmulta inter fe differetia feparÃ¢turquantiÃ¯eft inter pignus amp;nbsp;eam rem pro qua pignus traditur,amp; quantum inter imaginem amp;re cu# ius eft imago, amp;nbsp;quantum inter fpeciem amp;nbsp;ucritatem. Videmus itat, multa differentia fepararimyfteriu fan guinis amp;nbsp;corporis Chrifti quod nunc Ã fidelibus fumi tur in ecclefia, amp;nbsp;illud quod natum eft de uirgine Ma# ria,quod paffum,quodfepultum eft, quod refurrexit, quod coelos afeendit, quod ad dexteram patris feder. Hoc nae, quod agitur in uia,fpiritualiter eft accipiens dum. Quia fides quod non uidet credit, amp;nbsp;fpirituali# ter pafcitanimam, amp;nbsp;lÃ¦tificat cor, amp;nbsp;uitam praebetÃ¦# ternam amp;nbsp;incorruptionem,dum non attenditur quod corpus pafcit, quod dente premitur, quod per par# tes comminuitur, fed quod in fide fpirituaiiter accfe pitur. At uero illud corpus in quo paffus eft , amp;nbsp;re# (urrexit Chriftus, proprium eius corpus cxiftit, de uirginis MariÃ¦ corpore fumptum, palpabile feu ui# fibile etiam poft refurredionem ficut ipfe difcipulis ait. Quid turbati eftis amp;nbsp;cogitationes afceduntin cor# daueftratVidetc manus meas et pedes meos,quia ego ipfe fum. Palpate amp;nbsp;uidete:quia fpiritus carnem amp;nbsp;of# fa nori habet , ficut uidetis me habere , In hoc non eft ulla figura , uel aliqua fignificatio , fed ipfa rei ma# nifeftatio , amp;nbsp;ipfius uifionem credentes deÃderant,

MM 2

DTE ORIGINEER.RORISCIR CA quoniamipfe eftÃ§apÃ¹tnoftrufa, etipfo uifo fatiabitur 'deGderiumnoftrum. Atmifto ^Ã¼od per myfteriu ge, rieur, figura eftnonfolum proptij corporis Chrifti,uamp; rumetiam credentis inChtiftum populi. Vtriuf$cm corporis,id eft etChrifti quod paffum eft et refurrexity amp;nbsp;populi in Chrifto per baptismum renatiatep de mor tuis uiuificati figuram geftat; Addamus.etiam qdiftÃ§ panis et calixquicorpus etfanguis Chriftinominatur niemoriÃ¢reprÃ¦fentat dominicÃ¦ paffionis fine mortisÂ» quemadmodum ipfc in euangelio dixit, Hoc facite in meam commemorationem. Quod expones apoftolus Paulus dixit, Quotiefcune p manducabitis panehun^ amp;nbsp;calicem bibetis,mortem domini annunciabius do# nec ueniat. DocemurÃ faluatore riecno a fandoapon ftoloPaulo, quodifte panis amp;nbsp;ifte fanguis qui fuperal tare ponitur in figuram fiue memoria dominicas mor# tis ponatur, ut quod geftum eft in praeterito prÃ¦fenti reuocet memoriae ,)utillius paffionis memores efledi per eam efficiamurdiuini muneris cofortes per quam furnus a morte liberati Nec ideo quonia ifta dicimus putetur in myfterio facramenti corpus dniuel ipfius fanguinem Ã fidelibus no fumi: quando fides no quod oculis uidet,fed quod credit,accipit. Quonia fpiritua. lis eft efca,amp;fpiritualis potus,fpiritualiter animam pa feens amp;nbsp;Ã¦ternÃ¦ fatietatis uitam tribuens , ficut ipfe hl uator myfterium hoccommendans loquitur,Spiritus eftquiuiuificat.Nam caro nihil prodeft.

HÃ¦c copiofius Ã¨ Bertrami libro ideo pofuimus amp;nbsp;hifce noftris inferuimus,ut ex ipfis difceres fero tandÃ« dodores quofdam ad carnalem deflexifleintelledum amp;nbsp;myfticas loquutiones nonintellcxifie, atep ideoini^ contaminata illa polluilTc myReria, Rurfus ueftigia apoHoa

?C,OENAMET MISS.PAP. CAP. X. IJl :apÃ¶ftÃ³li@ (implicitatis fernper permafiffe in ecclefia. CJareenim hoc ex fententia Bertrami huius colligere licet,qui quÃ§ rÃ©girefpondit ex fcripturis et fandiorum patrum (criptis petqt.Nefciuit hic aut forte nefcireuo luit, imocontempfit fpinofas illasquÃ¦ftiones,de quic busmok inter eruditos ItaliÃ¦ amp;nbsp;Galliarum difputari coeptum eh. BertramiÃ¦tate floruit fub eodem mecÅ= nate et loannes philofophus cognometo Scotus, alter loduScot, omnino a religiofo amp;.fubtili, uir utriufq; linguÃ¦ peri::; tiffimus amp;nbsp;in rebus diuinis fcientiffimus, uitÃ§ quoque innocentia amp;nbsp;fandimonia clariffimus:id quod de ipfo omnes hihorici Sabellicus,RaphaÃ«l,Platyna,Vineen tius,Antoninus,etreliqui omnes unanimitehimonio retulerunt.Fuerat hicauditor BedÃ¦autdifcipulorum BedÃ¦,amp; dum ageret in Gallqs, librum de Corpore amp;nbsp;fanguine dominiÃ¦didit, in quo fidem fuam ingenue ex fcripturis amp;nbsp;fandis patribus recitauit, hoc ipfum fentiens et docens quod ex fcripturis amp;nbsp;Auguftino di dicerat, amp;quod iam diximus Bertramumtradidife. Addit Sabellicus nonnullos fentire Parifienfe gymna fium aloanneillo philo(bphoinftitutum ene,cum uci ridmilius (it gymnafium illudÃ Carolo magnoinCtitu^ tum per loannem hunc,Alchuinum,Claudium et Ra banumÃ¨Scotia profedis fuiffe illuftratum dodrina et prÃ¦ledionibus, Ita enim propemodu fentire uidetur amp;nbsp;Robertus Gaguuinuslib.de reb.Francorum y.refe rens loannem philofophu Papiam effe miffum. Vin= cetius infpeculo hiftoriali de eodem refert quod fama nominis ac eruditionis eius captus AngliÃ¦ rex Elfrec dus illu liberali fua munificentia retraxerit in Anglia, ubi in monaherio Melbricenhcu pueros doceret gra. phqs confoITus martyrio uitam confummarin Cx^a

DEORTGINEERRORIS CIRCA terumex Bertrami amp;nbsp;Ioannis Scotilibris ueritatede myfterijs CÅnÃ¦ dominiez ita didicerat imbiberant^ Galliarum ccclefiz, utplerÃ¦ty dolores carnalem iL lam fententia tradentes nÃ©gligÃ¨rent. Non em deerant 'qui interim myfticas loquutiones nollent recipere. PdfcbiaScripfit enim circa annum dominigoo.PatehaGus fah quid! amp;nbsp;ipfc de Corpore amp;nbsp;fanguine domini librum, conflatum ex uarqs dodoribus,in quo multa fanÃ©pie diamp;a ita concinnauit utcraffÃ¦ amp;realfopinioni fauere uiderentur. Italt;pgliicebant partium odia ac Rudia ini dies magis ac magis,amp; fequebantur quide hi Scotum, illi Pafehafium: nec eratqui litem manifefta ueritate , prolata amp;nbsp;propofita dirimeret. Epifcopi enim quoa rum hoc officq erat, circa ambitionem amp;nbsp;auaritiam oc cupati, in rebus fpiritualibus planÃ© ftertebant, imprii mis qui apicem tenere uidebantur Romani pontifia ces,Hienim hac Ã¦tate,ut nulla alia magis decertarunt pro imperio,imo ueneno propinato mutuo fefe perca merunt: ut ab imperio Caroli Caluiuf$adimperium Heinrychi3,intra centu inqua amp;nbsp;fexagintaquinq; ana norumfpacium,plures fediffe dicantur Romani pona tifices quam praefuerint a Tiberq CÃ¦faris imperio ad louianiufcp, intra annos trecentos triginta. Ettamen hiob confeffionem nominis Chrifti plerique gladio ty rannorum fublati funt, interim non plurÃ§s numerana tur quam 34. at ambitioforum horum poritificum nua metantur 4^. Quid uero in his turbis amp;in tanta pafto rum focordia imÃ³ manifeftaria iniquitate amp;nbsp;impietate putas decediffe uerÃ¦ religionicRomÃ¦ eo res prolapfÃ¦ erant ut non homines fed daemones illam illorum fc cram federn pala occuparent amp;nbsp;regerent. Lege quÃ¦fo mhiftorqs ada Stephani Sexti Formoii, Theodori 2

Sergij 3, Ioannis io . Ioannis u, Sylueftrix. Benedit amp;' 8. amp;nbsp;dices in orbe uix uixiffe nebulones aeque im^ pios, feroces, crudeles, impuros amp;nbsp;corruptos omni$ coniceleratione perditos.

Porgo circa annum dominiioio. claruit in Gallqs BerrÃ§rÃ¦; denuo uir iuxta pius acdodus,Beregarius Turonen^ rW' fis , archidiaconus Andegauenfis, Hic fententiam quam ante annos centum feptuaginta,ex fcripturis et fandis patribus tradiderant ecclefqs Gallicanis Ber= tramus amp;nbsp;Scotus, defendendam fumpfit contra eos qui PafchaÃum fequentes contendebant nec panem nec uinum fupcrcfle in Ccena domini, fed illa mutari in reale domini corpus amp;nbsp;naturalem fanguinem.Noni uoluitaute aiTerere (idquod multi ei tribuunt) inCÅ na non fumi aliud Ã fidelibus quam nuda fymbola,pasi nem duntaxat amp;nbsp;uinum, Quemadmodum enim ue. raciffima amp;nbsp;infallibilis fcriptura adeoque ipfe fidelis eccleÃ»Ã¦ dodor Auguftinus tradidit, credidit, in Coe. na fpiritualiter refici credentes uero domini corpore amp;nbsp;fanguine ad uitam Ã¦ternam, Non credidit fubftan^ tiam panis conuerti in fubftantiam corporis Chrifti, aut hoc coelo deuocari pofTeaut neceffe efe: myftc= rium autem plene agnouit amp;nbsp;docuit, Nihil hic in gratiam hominis fingo, ueritatem amp;nbsp;innocentiam uin dico, Extant etiamnum fragmenta quaedam Beren, garianÃ¦ fententiÃ¦, in quibus inter alia in hÃ¦c uer. ba legis, Sacrificium EcclcfiÃ¦ duobus conflat,duo. bus confit, uifibili fcilicet amp;nbsp;inuihbili, facramento amp;nbsp;re facramenti: quÃ¦ tamen res, id eh Chrihi corpus G eflet;prÃ¦ oculis , uihbilis effet, fed eleuata in cÅfr lum,fedÃ©nsque ad dexterampatris ufque ad temporah reflitutionis omnium(quodferibit Chrifli apoÃolus

Petrus) coelo deuocari non poterit. SiquidemChrifti perfona conftat deo amp;nbsp;hominc:facramcntum uero do minicÃ¦ menfÃ¦ pane amp;uino conftat, quÃ¦ confecrata non mutantur,fedin fubftantqs fuis permanent, fimis litudinem habentia cum rebus quaru facramenta exis ftunt, HÃ¦c uerbaomnia leguntur amp;nbsp;apud Lanfranco Cantuarien, cpifcopum Berengarq nomine. At quid hie dixit obfecro quod non prius dixerit feriptura, amp;nbsp;ipfe eeelefiÃ¦ dodor AuguftinusCIn facramento enim agnofcit fignum amp;nbsp;lignatum,quÃ¦ quidem coniungi dicit per myfteriu amp;nbsp;fimilitudinem no per naturalem ConuerfionÃ«,Subftantias enim fymboloru manere om nes ueteres apoftolicÃ¦ eccleÃ¼Ã§ confeffÃ¦ funt, illÃ¦ ipfÃ¦ tradideruntcorpus domini reale ac uerum coelo indes uocabile federe ad dexteram patrisufep ad tempora re ftitutionis omnium,participare nos interim corpore il lins per fidem amp;nbsp;efficacem in nobis fpiritus operatio, nem.Et multÃ¦ quidem Galliarum eeelefiÃ¦ ueterem et apoftolicam doftrinam agnofcentes fequebantur Bex rengarium:interim no deerant qui contrariam defen# Ldnfan, derentjnter quos apicem tenuitLanfracus homo ita# lus, 86primo quidem abbas Codonienlis cÅnobjj,po# ftea archiepus Cantuarien, Erat is in dialefucis fuo tempore omnium opinione clariilimus, Adiunxit fe ei Rogerius 86Guimundus epifeopus Auerfanus, 86 nefcioquialq,quibus no fatis uidebaturfacerdotium Papifticum Berengariana confeffione ornari, Cupie# bantergo ampliorem ac pleniorem ab eo fieri.

In his turbis miiTus cft ab Heinrycholmp, Roma ex Alemannia Bruno quidam,uir nec indoctus neqj Humbers malus,is fecum adduxit ex Lothoringia Humbertum quendam monachum Tullenfem,fatis quidem litera.

COENAM ET MISS. PAP, CAP, X. 1â turn. RomÃ¦uero in apicem fubuedus pontificiaedfe gnitatis Bruno amp;nbsp;Leo ix,appellatus, Humbertum il ilium fuum crÃ©Ã¢t Cardinalem epifcopu,prÃ¦tcrea iun^ git fibi Hildebrandummonachu Cluniacenfem priot rem,cuimox fandiPauli eccleÃam gubernanda com mittit, ut quail confors pontifict j muneris fecumuide returcum alter Petri alter Pauli templum tueretur amp;nbsp;regeret, Ab hoc Leone uiro fimplici fed uerfutiÃimis confiliarqs fcpto petierutBerengarianÃ¦ fententiÃ¦ hoa ftes profynodum,in qua tradaretur de fopienda hÃ¦=, refiBerengariana amp;nbsp;confirmanda fua illa carnalifen= tentia: amp;nbsp;impetraruntquidem. RomÃ¦enim ex Italie Romdff. cis abbatibus amp;nbsp;epifcopis colleda eft fynodus,in qua confiHum cumÃ Remenfiquodam clerico recitatÃ¦ effentliterÃ¦primunr. Bcrengarq,quibus Ioannis Scoti fententiam approba uit,Pafcha{tjimprobauit,promulgata cftinBerenga= rium damnationis fententia, quÃ¦ipfum ecclefiÃ¦ com munione priuauit. Deindeuero furrexit Lanfrancus Condonienfis abbas, amp;nbsp;quia literÃ¦ aBerengario Lan franco fcriptÃ¦ nonnullis fufpicionem iniccerantryn-cretifmimutui,prauÃ¦ fufpicionis maculam abftcrfit, fidcmg fuam expofuit, quam mox omnes approbaue runt,eratautem huiufmodi. Credo terrenas fubftan-tias quÃ¦ in menfa dominica per facerdotale minifte= rium diuinitus fandiflcantur ineffabilitcr,incompre= henfibiliter, mirabiliter,operate fuperna potentia con uerti in effentiam dominici corporis, referuatis ip-farum rerumfpeciebus amp;nbsp;quibufdam alqs qualitativ bus,ne percipientes cruda amp;nbsp;cruentaliorrerent, amp;nbsp;ut credentes fidei prÃ¦mia ampliora perciperent: ipfo ta^ men dominico corpore eximente in coeleftibus ad dc= xteram patris immortali,inuiolato, integro,incon=

taminato, iHÃ¦fo , ut uere dici poffit amp;ipfum corpus quod de uirgine fumptum eft nos Tumere,amp; tarnen non ipfum, Ipfum quidem quantum ad efentiam ue# rÃ¦^naturÃ¦ proprietatem arque uirtutem:non ipfum autem fi fpeamp;es panem uini^ fpeciem cÃ¦terafy fupe^ rius comprehenfa. HÃ¦ceftLanfranci Confeffio:prÃ¦Â£ terea declarata eft in hoc Romano Confilio VerceL !eh, fynodus, quÃ¦ ibidem in Septembre prÃ¦fidente Vereelten. Leone ix, celebrata eft anno ab incarnatione domfe Confli, ni io$i. In hancipfe Berengarius uocatus non uenit, quod uideret prÃ¦iudicijs omnia fieri ab aduerfarqs. Ergo Lanfrancus in ipfa regnauit, Ledus eft primo liber Ioannis Scoti,amp; damnatus eft,. Deinde expolita eft etiam Berengarij fentetia,pariter^ damnata.Rur. fus audita eft Lanfranci fententia, amp;nbsp;omniu approba, ta calculis. Duo clerici Ã Berengario miHiad Confiliu, protinus atep Berengarium defendere excufare^ orÃ¢ â¬frent,c0ieai hint in uincula.lam enim didicerat Ro. manenfes carceribus,flamma ferro^ difputare,

Verum quiin Gallijs ueritatem Scoto amp;nbsp;Berenga. rio magiftris didicerat, nihil mouebantPapiftica defi nitione amp;nbsp;tyrannide,Andegaui enim plures conueni entes Confilio Vcrcellenfi contradicunt amp;nbsp;Berenga. rio fubfcribunt.Idem accidit amp;nbsp;Turoni,Mortuo Leo. Florent, ne ix,fucceffit Vidor amp;nbsp;ipfe AlemÃ¢nus,qui amp;nbsp;Ã fuis CofiUum. perfuafus Florentia: celebrauit fynodum,in qua inter alia definitionem Veicellen.Ãonf,confirmauit, amp;le. gationem Turonam in Gallias mittere dccreuit. MiC fus eft autem Hildebrandus ille quimox coÃ«gitfynoa dumcaufTam^ facramentariam tradare coepit. Data Turoncn. eft Berengario facultas defendendi partes fuas. Is ue. Confli. KO cum non ignoraret quibus prÃ¦iudicqs omnia con.

COE tuAM ET MISS. l'ÃP. CAP. X: 1;4 tra ipfum agcrentRomanenfes,haudindecoru fibi ra tus CredzarccÃ¼ CretÃ«Ã¼busfl'n omniaÃ©lione illa aliud refpondere noluit ^ tenere fe catholica? ecclefiÃ¦ fena tentiam. Quo dido magis eluntC0filium,amp;Legatos pontificios quam libertate confefTore digna feruauit.

Iterum ergo cogregatur Confiliu in urbe fub Nico Romany laociusnominis ii.annoabincarnar.dni1058.Vocat Confias. Romam Berengarius.Adeft,non tameredo pede in^ cedit.Dumenim ebfeffam ueritatÃ«iuberetur expone^ te 86 defendere,ille petita Nicolao ut fidem quam te= neri oporteret uerbis fibiiuberet prÃ¦feribere. Iniuda cfthuius reicura Humberto Cardinali Burgundo Ha ue Lotharingio,qui uerba fidei Romana? compofuit ac recitauit, deinde afTenfu omnium ad legendum 8C confitendum Berengario tradidicBerengarius tradit tam recepit,8Cutaiunt.recitauit,abfurdam^illam pa linodiam cecinit,quÃ¦ poftea in Decreta eft relata, cft autem liufufmodi, Ego Berengarius indignus diaco= Reuoed^ nus eedefiÃ¦ fandi Mauritq Andegauenfis, cogno- tio Rcrcn= fcens ueram, catholicam amp;apoftolicam fidem anathe g^rij. matizo omnem haeream,prÃ¦cipue eam de qua ha= denus infamatus fum,quÃ¦ aftruere conatur panem amp;nbsp;uinumquÃ¦in altari ponuntur , poft confecratioa nem folumodo facramentum, amp;non uerum corpus amp;nbsp;fanguinem domini noftrilefu Chrifti effe, nec pof-fe fenfualiter nihin folo facramento manibus facer* dotum tradari uelfrangi, autfidelium dentibus atte= ri, Confentio autem fandÃ¦ RomanÃ¦ amp;nbsp;apoftolicÃ¦ fedi,amp;ore amp;nbsp;corde profiteerde Sacramentis domi* nicÃ¦ MifTÃ¦ earn fidem tenere quam dominus amp;nbsp;ue* nerabilis Papa Nicolaus, amp;nbsp;hÃ¦c fanda Synodus au. thoritate euangelica amp;nbsp;apoftolica tenenda tradidit,mi

hig firmauft : fcilicet panem amp;nbsp;uinum,quÃ¦ in altari ponuntur, poft confecrationem non folum facramen turn fed etiam uerum corpus amp;nbsp;fanguinÃ« domininoa ftrilefu Chriftieffe,amp;fenfualiter no folum faeramens to,fed in ueritate manibus facerdotum tradari, frans gi,amp;fidelium dentibus atteri: iurans per fandam ^ homoufion trinitatem,amp;per hÃ¦c facrofanda Chrifti euangelia* Eos uero qui contra hanc fidem uenerint cum dogmatibus amp;nbsp;fedatoribus fuis, aeterno anathes mate dignos elle pronuncio,Quodfi ego ipfe aliquan do contra haec fentire amp;nbsp;praedicare prÃ¦fumpfero fubs iaceam canonum feueritati. Ledo amp;nbsp;perledofponte fubfcripfi.HÃ¦cad uerbum Berengarq eft recantatio. Nicolaus uero Papa gaudens deconuerfione Berens garq, iuiiurandumeiusmifitper urbes Italiae,Galliae, Germaniae,amp;adquÃ¦cun$ loca fententia Berengaria na peruenerat Etoffenditfane multos Berengarij pu fillanimitas, roborauitaute amp;nbsp;auxitubiep pontificias: partes,Berengarius uero fibi maleconfcius ob abne= gatamueritatem,reiiimitanimu amp;nbsp;iterum priore fens tentfamprÃ¦dicare ettueripergitapud fuos in Galles.

Interea Romae bellumaufpicijs Nicolai pontificis gerit HildebrandusCardinalis cotra Normannos in. Apulia,amp; hoc finito nouum orditur contra Cadolum pro Alexandro pontifice, quem ipfe iuireratelTe Pas pam,ita utprae belloru tumultibusaliquot annis con. Rontan. quiefeeret facramentaria tradatio, Vbi uero Hilde-Confla brandus fummum occupaffet pontificatum, moxin bafilica LateranenO fynodum conuocat amp;nbsp;Berengar rium denuodamnat haerefeos, Id fadum aiuntanno domini 1079,Atep hic non defuntauthores qui dicunt Berengariumomiffo ftudio literarum omnia fua ero.

C:0E N AMET MlSS. PAP. CAP. X. 1;$ gaffe pauperibus amp;nbsp;de cÃ¦tero fibi labore manuu fua# rum uidum quÃ¦fijffe. Sed amp;nbsp;plura hic de Hildebran^ do illo in pontificatu Gregogio Vii, appellato , ex hi. ftorijs commemorarepoffem impia, dira,infanda, ue. rum cumextet hodie typis excufaeius Vita,defcri. pta per Benonem Cardinalem Romanum, non uide. batur foediffimarum rerum hiftoria hifce noftris effe inferenda, Meminit eius amp;nbsp;Aurfpurgenfis abbas in Chronicis fuis, quibus hac in replus fideitribuerim quam Sabellici amp;nbsp;PlatynÃ¦elogqs,

A damnato autemBerengario cum mÃ»do iam fe^ Sententie nefcÃ«te ecclefiÃ¦ flatus perturbatiffimus effet religio^ transfab perpetua pontificum amp;imperatorumdifcordia nuta-fantiatio ret afflida, nec tutum amplius quicquaa Turearumgt;%$.

amp; Sarracenorum incurfionibus celeberrimis AfiÃ¦ AphricÃ¦cp ecclcftjs relisum effet, nouis fubindeordi nibus amp;nbsp;regulÃ¯senafcÃ«tibus,adillamquam diximus Transfubftantiationem eflperuentu, cum fcilicetdo. Chores amp;nbsp;paftores populiinduxiffent in anima, nihil impoffibile efediuinÃ¦ potÃ«tiÃ¦,amp; ucrba Chrifli,Hoc eft corpus meum,amp;c. clariora apertiora^ effe quam ut eis uelrefragari quifquam pollet, uelintcr figura, tasrecenfere Palam ergo amp;nbsp;praefidenter affirmarunt Dominum in cÅna nec panem nec uinu, fed horum locouerum fuumin panis uel fub panis fpecie corpus amp;nbsp;in uinifpecie fanguinem dediffe difcipulis, fubftan tqs uidelicetfymbolorum, uirtuteuerborum fubuer. fis,amp; in carnem 8d fanguinem mutatisfiue transfub. ftantiatis, Neq; quicquam de hgnis fupereffe reliqui prÃ¦ter fpeciem amp;nbsp;apparentiamaccfdÃ«tium,quÃ¦ qui. dem miraculofe confidantnulliprorfus fubiedoinni. xa,Prxterea ipfum dominicorpus, quanqua uerum NN 3

amp; carnale, amp;fanguinem eius licet uerum amp;nbsp;natural km,nequeloco contineri in facramento neque appa^^ v rentia fymbolorum circumfcribi:amp; in hoftia tamen al taris edeuere corpus utin crucepafTum eft,nectame adeffe localiter, fed fecundu modum proprium huic facramento,quem tandem dicut effe inexplicabilem. Hxc autem dodrina de CÅna domini plane noua amp;nbsp;perplexa diligenter exculta eft quorundam poftremi feculi feriptorum lucubrationibus,Hugonis uideli#' cet, Petri Lombardi,Gratiani amp;nbsp;reliquorum quoruna Grdtidnus dam.Claruit autem Gratianus fub Friderycho Barba crLom= roffa circa annum domininyo.aut 1170,quo tempore / b^rdi/s. aiunt amp;nbsp;Petrum Lombardum fuas fcripfiffe fententi= as.Fuit ille monachus BencdidinÃ¦ fadionis amp;nbsp;Bono nien.fiue ClafTenÃ¼s.Hic uero theologus amp;epifcopus Parifien.uterep nobile religionis pontificia? columen. Non eftenim aliuddodoru par quod tantopere proa mouerit in orbe Papifmum Recipiebantur libriipfoa rum magno omninapplaufuJn his enim uidebatur e fandis patribus amp;nbsp;pontificum fandionibus compen. dium quodpiam ChriftianÃ¦ dodrinÃ¦ effe traditum. Mira quoque bonorum inopia authorum laborabant magiRriamp;paftores populorum, Siqui enim rabiem Gothicam euafiiTent, delitefcebantin Bibliothecis Be nedidinen,Ergo cum perfuafum effet omibus rapfog dis illis nullum defuiffe feriptorem eccleÃ»afticum, lu^ cubrationes ipforum magna auiditate fide^recipiet bant. Cum tamen conftet ab illis non optima femper fide uererum fentetias effe prolatas, nec raro uetuftis attributum effe feriptoribus,quod parum habet uetu. [Mffoceft, flatis amp;nbsp;candoris. nbsp;nbsp;His tandem omnibus colophon

COENAMET MISS. PAP. CAP. X. 1;^ nus,eedefe dei amp;nbsp;ueritatis apoftolicÃ¦ nocentiffima p1anÃ¨lues,HicenÃ¯ palam aufus cftxn. fidei articulis addere xin,trÃ¤sfubRantiationis uidelicet.NÃ¤in Dca cretali illa fua Tit. de fumma trinitate amp;nbsp;fide catholic ca,Firmiter credimus,in hÃ¦c uerba decreuit, Vnaeft fidelium uniuerfalis eccleOa,extra quam nullus omni no faluatur. In quaidem ipfe facerdos eftfacrificium lefus Chriftus,cuius corpus amp;nbsp;fanguis in facramento altaris fub fpeciebus panis amp;nbsp;uini ueraciter continent tur, transfubftantiatis pane in corpus', et uino in fan^ guinem, poteftatediuina, ut ad perficiendum myfte. rium unitatis accipiamus ipfi de Rio quod accepitipfe de noftro.Bt hoc utiiy facramentum nemo poteft con ficere niÃ facerdos qui rite fueritordinatus fecundum claues ecclenÃ¦,quas ipfe concept apoftolis eorum$ fuccefforibuslefus Chriftus.Compofitam aiunt hanc Decretalem circa annum domini 11.15..amp; promulgat tam in Synodo Lateranenfi.in quaadfuiffe dicuntur patriarchae Conftantinop.amp; Hierofoly. Archiepifeox picxx.Epifeopi cccC. Abbates xii.Priores con uentuales d ccc.amp; legatimultorum regum miffi ut deirruptionibus Sarracenorum propulfandis conful tarent.Hoc autem plus authoritatis amp;nbsp;fidei in mundo inuenitarticulus transfubftantiationis , quo plures ei Confilio interfuiffc dicebantur. Suntenim ftolidi qui dam qui Lateranenfe illud fymbolum Ã¦quÃ¢dumefle putent fymbolo Niceno. Nec mirÃ» cum ad fummum faftigium euehat facerdotium Papifticum.AtquihÃ¦c illauenufta Helena erat,pro qua tantopereiam plus quam tribus faculis decertarÃ»t. Decreto autem illine moamplius reclamare audebat, nifi protinus ceu hÃ¦ reticus duci ueHet, ita uicittandeerror et fuperftitioi

DE ORIGINE ERRORIS CIRCA Pontificiam dodrinÃ¤ de Transfubftantiatione ex dia, metro pugnare cum doÃ¢rina ueteris ccdeHÃ¦. Ca, put XI.

tf^^l Ic uero nfubflHas paululum ac conferas noÂ« 1uum hoc de Transfubftantiatioe dogma eu ueteris ecclefiÃ¦doamp;rina, dices illamtu hac pugnare ex diametro,Principio enimcontendut pon Verbdco tificq fimplicia et apertaelle cofecrationis uerba, Hoc fccr4to= cft corpus meum,amp;c, Inde colligunt, Veritas (impiis nis diferta citer dixit,Hoceft corpus meum,amp;ideo uerum eftOs lt;7aperta mnino quod dixit. Ergo quod panis fueratcum acce# pit,corpus fuum cratcum dedit. Panis itaty mutatus erat in corpus ipnus,uinum in fanguinÃ«,HÃ¦c ad uer^ bum habet Innocent, in 4, lib, de facro alamp;myft, cap, 7.Nec aliudcanit illa Berengarq palinodia perhibens corpus amp;nbsp;fanguinem domini fenfualiter,nonfolum facramento, fed in ueritate manibus facerdotum tra. (2ari,amp;c,Atuetcres nonita fenferunt,fed agnouere myfterium,amp;aliud elTedocuerunt quod fenfibus ob;^ qcitur aliudquodpercipitur mente. Innocentius prÃ¦ terca 8Cquieum fequuti funt iudicarunt haereticum effe fcnfum,fi quis Æba domini exponat, Hoc eft cor^ pus meum,id eft,Hoc fignificat corpus meum; id eft, qui illa huius generis effe putetcuius generis illud ed quoddixitapoftolus, Petra erat Chridus, ideft petra fignificabat Chriftu,Legiturhocin eodem lib, amp;nbsp;cap^ Innocent,, quod modo citaui, fed amp;nbsp;apud Lombar# dum in Sententijs,Ceterum oftendimus in cap,j,mul tis fandorum patrum teftimonqs ueteres non aliter expofuiffe hanc domini fententiam,Hoc eft corpus meum, quam in hunc modum, Hoc fignificat cors pus meum. Quid quod D, Aurei, Augudinus illas fententias,

COENAM ET MISS.P AP. CAP. XL 137 fentedas,Sanguis eft anima, amp;nbsp;Petra eratChriftus,amp; Hoc eft corpus meum, manifeftiffimein eandem locu tionum claffem conqcitdnterim uero audent prÃ§clari ifti doftores nouiexpofitionem plane catholicaminiÃ¯^ mulare hÃ¦refeos.

Deinde quod difputant de accidentibus fine fubie AeddÅ flo fubfiftentibus, quis non uideat petitum effe Ãªpha^ tiafine retra illa philofophica,unde pqs uehemeter debebantfabieÃ©lo. efTe fufpeda.VeriffimÃªenim dixit magnus ille religio nisnoftre antiftes, Philofophos hÃ§reticorÃ» cfle patriar chas. Apoftoli domini Coenam ipfam appellaruntpa# nem amp;nbsp;uinum amp;nbsp;fradionem panis, imo panem appel laruntetiam poft confecrationem, ceu uidereeftin i. ad Corinth.io.amp; 11,cap.amp; AcÃ¯.i.cap. EtIrenÃ§us pro# ximusapoftolorum temporibus,QuemadmodiÃ¯, ait, qui eft Ã terra panis,percipiens uocationem dei,ia non communis panis eft,fed eucharihia ex duabus rebus conftans,terrena amp;nbsp;cÅlefti:Ge amp;nbsp;corpora noftra perci pientia euchariftiam,iam non funt corruptibilia fpcm refurreamp;ionis habentia,amp;c.apertiffimÃ¨fignificans ue tercs nefciuiffe illam fymbolorum euacuationem. Si. gnificantius autem Gelafius epifcopus Romanus de duabus naturis fcribens contra Eutychen amp;nbsp;Nefto. rium,Certe facramenta, inquit, quÃ¦ fumimus corpo. ris amp;fanguinis Chrifti,diuinarcs funt, propter quod amp;nbsp;per eadem diuinÃ¦ efficimur confortes naturae.Et ta meneffe non definitfubftantia uel natura panis amp;nbsp;ui= ni. EtcertÃ¨imagoamp; fimilitudo corporis amp;nbsp;fanguinis Chriftiinadione myfteriorum celebrantur, Satis er# go nobis euidenter oftenditur hoc nobis in ipfo Chri# (to domino fentiendum,quod in eius imagine profite mur,celebramus,amp; fumus, ut heutin hanc fcilicetin

D E 0 R r,G IN EERR 0R1S C1RCA diuinam tranfeunt fanamp;o fpiritu perficiente fubftaft^ tiam,permanent tarnen in fuÃ¦ proprietate naturÃ¦, fie illudipfum myfterium principale,cuius nobis efficien tiam uirtutem^ueraciter reprÃ¦fentantijs ex quibus confiÃ¢t proprie permanentibus unum Chriftum quia integrÃ¼ uerumfy permanere democrat, Hisquidob^^ fecro poteratuelfingiclarius amp;euidentius contra ifto rum doctorurn determinationemt

Impij non PrÃ§terea liuic fymbolorum euacuationi acceptum pnticiptt feremusinexpenfumillud dogma, quo docuerunteti corpore am Ã malis uerum corpus amp;nbsp;fanguinem Chrifti perci:^ Chrifti. pi, Quia enim femel definierant fubftltiam panis con uerfam effe in fubftantiam corporis Chrifti, nee quic= quam hic fuperefTe panis,certÃª per concomitantia ne::: cefTe erat fateri toties uel impios participare corpore amp;nbsp;fanguine domini, quoties fumebantfacramentum. Quod tamen ut falfiffimum illo fubuertitur domini pronunciato. Qui manducat meam carnem amp;nbsp;bibit meum fanguinem,in me manet amp;nbsp;ego in eo,Ateer^: tum eftmalos Hue impios non manere in Chrifto,quo^ circa necefTe eftimpios noedere carnem domini amp;bA bere eius fanguinem. Verum reperere malagma quo obliniunt ftrufluram illam fuam male compofitam Bonos uidelicet amp;nbsp;facramentaliter amp;nbsp;fpiritualiter fu= mere corpus domini, malos facramentaliter tantum. Id uero quid aliudeft quam fimplicibus fucumface# re t Illi enim fpiritualiter reuera fumuntquiipfo uero domini corpore uerÃ³que eius fanguine participantÂ« Sacramentaliter tantum fumunt,qui fignum fumunt, re ipfa non participant. Quare ergo ifii dicunt malos fumere facramentum facramentaliter amp;nbsp;tame ucrutn dominicorpus fVndehoc probabunt fCerte Apgtu ftinus'

COENAMET MISS.PAP. CAP. XT. 138 ftmuslongealiter docuitcum librode Ciuitate deiui-genmoprimo,cap.uigefimoquinto Ge fcripfity Deniep ipfe dominus dicens,Quimanducatcarnem meam amp;nbsp;bibitfanguinem meain me manet amp;nbsp;ego in eo, often^^ dit quid fit non facramentotenus, fed reuera corpus Chrifti edere, amp;eius fanguinem bibere,Hoc eft enim in Chrifto manere, ut in illo maneat amp;nbsp;Chriftus, Sic enim hoc dixit tanquam diceret,Qui no in me manet, amp;nbsp;in quo ego non maneo,non fe dicat aut exiftimet manducare corpus meumaut bibere fanguinem mea urn,HÃ¦cAuguftinus Nouam ergo doftrinam attu lit Lombardus,qui libro Sententiarum quarto,diftin. 9,aperte dixit,Ã malis uerum corpus Chrifti uerum^ eius fanguinem fumi.

Illudquoep lepidum eft,quod aiunt corpus Chrifti corpus et uerum uereac fubftantialiter effein hoftia,fed no qua faiguisdo Iitatiue,quatitatiue,aututinloco circuferiptiue. Quis miniincÅ enimueterum fie unquam locutuseftrAut quid hoc nanonlo^ aliud eft dicere, quam fi dicamus, VcrÃ» amp;nbsp;naturalem calitcr^cp ignem alicubi ardere, fed fine calore , amp;nbsp;folem alicubi cetera. lucentem cerni fed fine luce dNon patitur fides uerita tis humanae naturae in Chrifto,utnoftro,id eftuere hu mano corpori Chrifti corpus confubftantiale cfTe dica mus,amp; interim forma, unitate,dimenfionibus, quan^ titate, amp;nbsp;fitu partium atque fimetria exuamus. Re^ ligiofiffime ergo Auguftinus,86multo alitet quam So phiftÃ¦ de hoc negotio iudicansad DardanÃ», Spacia, inquit,locorÃ» tolle in corporibus et nufquam erunt: amp;nbsp;quia nufquÃ¤erunt,nec erunt: tolle ipfa corpora qualis tatibus corporum,non erit ubi fint, amp;nbsp;ideo necefre eft ut non fint,His pauculis uerbis fi coferas fophiftarum glofTas uidebis q fint elumbes amp;nbsp;uanÃ¦, Sed arbitrans

00 2

tur fortaffis carni Chriftihuiufmodi competere quod fit uerbi caro: audiant ergo eundem Auguftinum ad Dardanum He dicentem,Quod ad uerbÃ»attinet crea^ tor eft Chriftus.Omnia enim per ipfum fadafunt: q(Y uero ad hominem creatura eft Chriftus. Faftus eft em ex femine Dauid fecundum carnem, amp;nbsp;in fimilitudfe nem hominum faamp;us. Nee tame cum filium deiChri^ Hum dicimus hominem feparamus:autcum eundem Chriftum filium hominis dicimus feparamus deu. Se^ eundum hominem nanep in terra erat, no in coelo ubi nunc eft,quado dicebat,Nemo afcendit in coelum nifi qui defeÃ«dit decÅlo,filius hois qui eft in coelo. Quam uis fecundÃ» id qd'filius dei erat effet in cÅlo, fecundÃ» id uero qdPfilius hominis erat adhuc effet in terra non. dumep afcendit in coelu.Etmox, Cauendu eft, inquit, ne ita diuinitate aftruamus hominis ut ueritatÃ« corpora ris auferamus. NoeftaÃ»teonfequens, utquodin deo eft ita fit ubiep ut deus. Na amp;nbsp;de nobis ueraciffima fcri ptura dicit,quod inillo uiuimus,fumus,et mouemur, nee tarnenficutille ubiep fumus, fed aliter homo ille in deo,quoniam amp;nbsp;aliter amp;nbsp;deus in homine proprio quo dam amp;nbsp;lingularimodo, Vna enim perfona deus amp;nbsp;ho moeil,amp; utrunep eft unus Chriftus lefus,ubiep per id quod deus,in cÅlo autem per id quod homo.Haamp;Ca nus Auguhin. manifehedocens unam quidem amp;nbsp;in# feparabilem effe Chrifti perfonam uero deo et homine conftantem,utran$tarnen naturam in fua proprietas: te perftare.Docuit ide amp;nbsp;Tertullianus ante Aug.cons tra Praxeam difputans ac dicens. Videmus duplicem ftatum nonconfufum, fedeoniundum inunaperfb. na,deum amp;nbsp;hominem lefum.Et adeo falua eft utriufep proprietas fubflantiÃ¦, ut amp;nbsp;fpiritus res fuas egeritin ChriftoÂ»

C OENAM ET MISS. P AP. CAP. XI. 139 Chrino,i. uirtutes,amp; opera,amp;figna:et caro paffiones fuas funda (it,efuriensfub diabolo,fidens fub Samari tide , flens Lazarum,anxia ufcp ad mortem,denicp amp;nbsp;mortua eft. Quod fi tertium quid effet ex utroq; cofu^x fum uteledrum,non tam diftinda documenta pate, rent utriuf$fubnantiÃ§,amp;c.Ad quem modumlegis amp;nbsp;in Definitionibus EccleÃafticorum dogmatum cap,2. Non duos Chriftos ne$duos filios fatemur, fed deum amp;nbsp;hominem unum filium: quem propterea amp;nbsp;unige= nitum dicimus manentem in duabus fubftantijs ficut ei naturÃ¦ ueritas contulit:non confufis naturis neque immixtis ficut Timothiani uolut, fed Ibcietate unitis. Deus ergo hominem alTumpfit, homo in deum tranny: uit,non naturÃ§ uernbilitate,ficutApollinariftÃ¦ dicut, fed dei dignatione,utnec deus mutaretur in humana fubftantiam affumendo hominem,nec homo in diui^ namglorificatus in deum. Quia mutatio uelucrfibili^ tas naturÃ¦ amp;nbsp;diminutionem amp;nbsp;abolitionem fubftan= tiÃ¦ facit,amp;c, Igitur cum humana Chriftinaturain fua proprietate permaneat, nequituerum amp;nbsp;naturale do mini corpus in pane fubftatialiter effe,utinterim qua^ titate,dimenGonibus,amp;ntupartium,nueloco careat. Nec eft ut illi nobis corpus domini clarificatu pro= corpus ferant, Manetenim in corpore clarificato fubftantia chrifti quÃ¦ non conuertitur in fpiritÃ».ManifeftÃªenim credit chrift mus amp;nbsp;cofitemur carnis refurrefrionem. Et dominus catum. lefus in euangelio ueniÃ«s ad difcipulos corpore Ã¨mor tuis refufeitato et clarificato, illis^ arbitrantibus fe ui. dere fpiritum,dixit, Quid turbati eftis amp;nbsp;cogitationes afcendunt in cordibus ueftristVidete manus meas S epedes meos:quia ego ipfe fum, Contredate me amp;uf. dete, quia fpiritus carnem amp;nbsp;offa non habet, ficutme.

00 s

DEORIGINE ERRORIS CIRCA uidetis habere. Et cumhÃ¦c dixiiret,ofteditcis mantis amp;nbsp;pedes. Audis opinor, domini corpus gloriofum habere carnem amp;nbsp;offa, corpus effe humanu amp;nbsp;uerum dimenhonibus finitum:igitur non poterit extendi per omnia.Religiofiffime enim D, Aug in eadem ad Dar da.epiftola, Memoriter, inquit, recole amp;nbsp;fideliter tene Chriftianamconfeffione Quoniam refurrexit a mor^ tuis,afcenditin coelum,fedet ad dexteram patris, nec aliunde g inde uenturus eft ad uiuos amp;nbsp;mortuosiudis candos:amp;fic uenturus eft, illa angelica uoce teftante, quemadmodu uifus eftire in coelum: id eft , in eadem carnis forma atq; fubftantia,cuiprofecto immortalitas tem dedit,naturam non abhultt. Secundum hanc for. mam non eft putandusubiep diffufus.En quid poterat dici clarius amp;nbsp;euidetius Cldem in Pfalmum $4,Donec fÃ¦culum finiatur, ait, furfum eft dominus, fed etia hic nobifeum eft ueritas domini, Corpus enim in quo re. furrexitin uno loco effe oportet, ueritas autem eius ubique diffufa eft. LegantquÃ¦fo SophiftÃ¦ S, Hieron. epiftolam ad Pamachium de erroribus loan.Hierofo. lymitani, amp;nbsp;intelligent quam orthodoxum fÃ®t, quod finguntcorpus Chrifti gloriofum quafi Ã¦thereum cL fe, quod nee taduifubiaceat, nee oculis cernatur,nee pondere prÃ¦grauetur amp;nbsp;pro locorum in quibus futu. rumeft uarietate mutetur,

inffibi Ergo non recipimusinuolucrum illudaptiffimum liter. ad decipiendos homines inftrumentum ineffabiliter ifta fieri, Nam ucteres quemadmodÃ»fuperius patuit explicare potuerunt myfteriu CÅnÃ¦,ipfam uerogra^:: tiam et beneficentiam quam prÃ¦ftat dominus reamp;ap Miracullv. pellarunt ineffabile. Quod aute Miraculum in trans, iubftantiatione fieri dicunt de fuo addunt. Nam utue

COENAM ET MISS.PAP. CAP. XT. 14e teres TransfubHantiatfonis negotium ignorarunt, ita S.Auguftin. lib. de Trinitate^, cap. 10, palam indicat nihil miraculi circa fymbolorumeuchariftiÃ¦ confecta tionem accidere,interfyfigna numerat,quÃ¦ab homi:^ ne proponuntur,quÃ¦ quidÃ« ita diftinguit,utquÃ¦dam dicat diutius manere, ficut ferpens Ã¦neus in deferto diu manfit:quÃ¦dam uero poft peratum myfterium cui adhibentur, cito tranare Sicut, inquit, panis in accipiendo facramento confumitur. Deinde in hÃ¦c uerba fubiungit, Sed quia hÃ¦c hominibus nota funt, quia per homines fiunt,honorem tanquam religiofa poffunt habere,ftuporem tanquam mira no poliunt, amp;nbsp;cÃ¦tera.

Fatemur fane amp;nbsp;nos diuinam omnipotentiam, fed Oninipo hanc Ã ueritate amp;nbsp;iuftitia deino feparamus,nccp quid^ nbsp;nbsp;nbsp;dd*

libet in omnipotentiam deireijeimus, quod feriptum fit,Omnia quÃ¦cun$ uoluit deus fecit in coelo 86in ter ra. Et iterum. Credidit Abraham quod is quipromife rat,idem potes ehet amp;nbsp;prÃ¦ftare.Pie ergo amp;nbsp;fecundum fcripturas Tertullianus contra Praxeam,Plane nihil, inquit,deo difficile feniÃ®,Tam abruptÃ¨in prÃ¦fumptio= nibus nohris utamur hac fententia,quiduis de deo co^ fingere poterimus,quafi feceritquia facere potuerit. Non aut quia omnia poteft facere ideo^credendueft: illu feciiTe etia quod non fecerit,fed an fecerit requiren dum,Hac ratione erit aliquid et difficile deo,id fcilicet quodeunepno fecerit, non quia non potuerir,fed quia noluerit. Dei eih polle uelle eft,8Ã³non poffe nolle, qtf aut uoluit amp;nbsp;potuit 86oftendit. Debuiffent ergo amp;nbsp;So phiftÃ§oftendiHedeum uelle impanari amp;nbsp;corpus de uir gine natum amp;nbsp;crucifixum,uerum et naturale fine diÃ mennonibusinpaneexhibere:id eu nequeat oftendi^

DE ORIGINEERRORIS CIRCA uaniffime obtenditur omnipotentia dei, Deuirtu^ nbsp;nbsp;lam qd'de uirtute uerborum afferunt,quad uerba

te ueramp;o=c6fecrationis ea uim habeantut prolata transforment rum. nbsp;nbsp;autc6uertant pane in carne, ueteribus plane nonum,

imo plane incognita fuiffe cÃ³ftat,Verba fignificant amp;nbsp;fignificando admonent,nee aliud per fe efficiunt, Dos cuithoc non uno loco S. Aug. Nam Trada.in loan. 8o,ita fcribit,Quarc non ait mundieftis propter bapti fmum quo loti eftis,fed ait propter uerbum quodloeu tus fum uobis,nifi quia amp;nbsp;in aqua uerbum mundati Detrahe uerbum, amp;nbsp;quid eft aqua nifi aqua f Accedit uerbum ad elementum amp;nbsp;fit facramentum,etia ipfum tanquam uifibile uerbum, Vndeifta tÃ¢ta uirtus aquÃ¦ ut corpus tangat amp;nbsp;cor abluat,nififaciete ucrborNon quiaDIcITVR fed quia creditur, Nam amp;nbsp;inipfo uet bo aliud eft fonus tragens, aliud uirtus manens, Et in Traamp;,26,Quid faciunthomines,inquit,forinfecus an nunciantes C Quid facio modo ego cum loquor^Strcs pitÃ» uerborÃ» ingero auribus ueftris, Nifiergoreuelet ille qui intus eft , quid dico autquid loquor t Exterior cultor arboris,interior eft creator, Qui plantat amp;nbsp;qui rigatextrinfecus operatur, hoc facimus nos : fed necy qui plantat eft aliquid neep qui rigat,fed qui incremen turn dat deus,hoc eft eruntomnes docibiles dei, amp;c. Nouo igitur figmento uoluerut nouum facerdotium amp;nbsp;facerdotale poteftatÃ« plus fatis efferre, ornare,imo amp;nbsp;inter fydera collocare, quo tandem amp;nbsp;adorarentur iftolidis hominibus,

HÃ¦c paucis pcrftringere uolui,utneminiobfcuru effetnoua illam de TrÃ¤sfubftantiatione dodrinÃ¤ cum ueteri dogmate de facto corporis amp;nbsp;fanguinis myftcs rio palam amp;nbsp;ceu ex diametro pugnare.

I fubdantionis fequutum fit perftringimus.Po Adorata l^o^fteaguam ergo (ibi perfuaferantin facramen eucharta tis CÅnÃ¦ nihil CuperefTe fubAantiÃ¦ uel panis uel uini, Ãu. fed uerum ibi contineri corpus amp;nbsp;fanguinem domini, cofequenter fic ratiocionabantur. Si corpus eft amp;nbsp;ani* ma igitur amp;nbsp;diuinitas funt una cum corpore, quando perfonamChrifti conflet efTeindiuifibilem aut infepa rabilem. Coeperuntergo Sacramento parare taberna cula,amp; thecas, amp;nbsp;Ã¦diculas, amp;nbsp;coram his procumbere adorantis animo amp;affedu.InMiffisquo$ adeleua= tionem euchariftiÃ¦ proftrauerunt fe ad adorandum. Non leuiteriuuit hunc errorem Honorius ille 3.qui Decretaliumli.^.tit. de celebratione Miffarum,inhÃ¦c uerba ftatuit, Ne propter incuriam facerdotu diuina indignatio grauius exardefcat,diftrifie prÃ¦cipiendo mandamus,quatenus afacerdotibus euchariftia in lo. co fingulari mundo amp;nbsp;lignato femper honorificecollo cata denote amp;nbsp;fideliter conferuetur. Sacerdos uero fre quenter doceat plebem fuam,ut cum in celebratione Miffarum eleuatur hoftia falutaris,fereuerenter incli. nent,idem facies cum ea defert presbyter ad infirmu, amp;c. Exceffit hic Honorius anno domini1226. Czteru non fuiffet ullis opus praeceptionibus fi ex ritu ueteri amp;nbsp;apoftolica traditione inciufionem illam adoratio^ nem^euchariftiÃ¦ accepiffenteeelefiÃ¦. Neep uero ho= die inuenles ullas Ã¦diculas facramentarias apudnos fpedatÃ§ uetuftatls effe.Apoftolienim amp;nbsp;apoftolici,ue teres deniep patres Iph planÃ¨ignoraucrutilla facramÃ« torurn adoratione, Difcumbentes enlm ad menfam do

minicam ederuntamp; biberunt quod ille porrexit,qui dixit, Accipite,edite:amp; no. Accipite,includite, amp;nbsp;adaerate. PrÃ¦uidit hunc errorem dominus ,amp;ideomaa ture monuitfuos in euangelio, amp;nbsp;dixit, Si quis uobis dixcrit,Ecce hic Chriftus aut illic,nolite credere.Sur= gent enim pfeudochrifti amp;nbsp;pfeudoprophetÃ¦,amp; dabut figna magna amp;nbsp;prodigia, ita ut in errore inducantur, fi fieripoffit,etiam eledi, Ecce prÃ¦dixi uobis. Si ergo dixerint uobis,Ecce in deferto eft,nolite exire,ecce in penetralibus,nolite credere,Sicutenim fulgur exit ab oriente amp;nbsp;apparet ufq; in occidetem,ita erit aduentus filq hominis, Vnde apoftolus Paulus non in terris,fed in coelis in gloria amp;nbsp;dextera patris iuHit nos quaerere Chriftum, Sublatis ergo cum apoftolis in cÅlum maza nibus at$ cordibus adoremus rege regÃ¼lefum Claris ftum regnantem in coelis,benediamp;uin fÃ¦cula,Amen. FcÃu cor^Auxit, imo c6firmauit etia errorem Transfubftan pom ebritiationis receptu Vrbanus iiii,Ciftertienns ordinis /h. nbsp;nbsp;nbsp;monachus,qui primus omniu facramento corporis et

fanguinis dni celebrefeftu inftituit, lege id celebrandi oibus ecclefijs praeferipta, ceu uidere licetin Clemen=^ tinÃ¦ decretalis lig.tit, i6,can. Si dhm,Teftaturautem hoc fe inftituiffe ad confundenda (ipfius uerbis utor) fpecialiter hÃ¦reticorÃ» perfidiam amp;nbsp;infania. VoluitinÂ± terim ut eo die fideles confcflionc,c!cemofynis, amp;nbsp;ora tione parati preciofumdni facramentum digne acci= piant. Aiunt uero Thomam AquinateprÃ¦dicatoriÃ¦ fadionis monacho Vrbanopotificeiubente totum il= ludeius diei ccclefiaflicu officium copofuiffe, id^ fa= dum effe anno dni11.64.Et quang per initia feitu hoc celebrarituetuftas temperantius, euenittame hie qeP foletin omnibus coftitutionibus amp;nbsp;ceremonijs huma nitus

COÃNAMET MT^S. P AP. CAP. XIÃ. ^l nitus inRituns , ut tandem in fummam exeantcorrua ptelam. Quis enim hicpaucis explicaueritquam nihil CliriPo dignum inhocfefto apud nos fit uifumhinter mittebaturdiuini uerbiprÃ¦dicatio, quo locus effetlu dis et ceremonijs.Ignorabatur uerus euchariftiÃ§ ufus. Aperiebaturidololatriae feneftra. Ferebatur enimin pompa facramentu,etadorabatur Ã uulgopromifcuo. In domibus agris^ luftrandis mire ftulta uigebatfu= perftitio Mulieres in pompa cultu ornatÃ¦ meretricio incedebant: quid quod facerdotes'amatorum more compti fuaui cantu fefe puellis uerius g deo infinua# bantCBreuiter quÃ¦cun$ olim cÃ´tempta et ceu Genti, litia conculcatafuntab apoftolis et fandis patribus,ea femel omnia nucexinanita humilitate crucis, ceu deo grata,funt propofita amp;nbsp;repetita,aurum, argentu,gem mÃ¦,tabulÃ¦, imagines, fpedacula,purpurÃ¦,cymbala, flores,amp;quicquid miratur ftultitia mundi. Hi fcilicet frudus funt noftrarum adinuentionum ac ceremonia rum Hxcconfecuta funt gloriofam illa de Transfub# ftantiatione determinationem.Exemplum huius pom pÃ¦ parum fobriÃ¦ non reperies in ullis literis apoftolis cis, fed n libetapudApuleium lib. de Afmo aureo n. Nam quod Dauid area dominipompa deduxit,aliam longe rationem habuit.

Hoc tempore floruere egregia certeingenia,fi rc= Decreta, de amp;nbsp;pie fuiffent exculta, amp;nbsp;non deprauata traditioni les cr Sen bus PapiQieis.Claruere enim Alexander de Aies, A1= tentwij. bertus magnus,Thomas Aquinas, Bonauentura, amp;nbsp;multi huius claflis alrj,quiomnes mirifice exornarunt acpromoucrunt res Papiflicas. AcditÃ¦ funtprÃ¦terea horu fÃ¦culo amp;nbsp;Decretales Gregorij ix.Sextus item Decretalium triceOmo fortaffis anno Ã morte Aqui.

natiseuu1gatus eftÃ¢ Bonifacio VIII. amp;nbsp;pauculos poft annos dementinÃ¦ decretales, fed amp;nbsp;ab omni pietate SCuera religione exorbitantes Extrauagantes illÃ¦ lo:= ann.22. ecclefqs funtobtrufÃ¦. In has autem nerqamp; uafti commentari )conferipti funt, defcnfuscp amp;nbsp;pro=: pagatus error.In Sententias quoque fine fine et modo fcripferunt monachi, prÃ¦fertim mendicantes, quo::: rum indituta magno ecclefiÃ§ malo confirmauit Hono rius tertius.Cupiebant illi beato patri aliquam referre gratiam,ut interim amp;nbsp;ipfis quocpeffet melius,ergo to= tis uiribus amp;nbsp;feribendo 8CprÃ¦dicado Papifmum mun do inculcauerunt. Horum prÃ¦poftera amp;nbsp;infelici dilL gentiaac dodrina, omnia religionis noftrx inuoluta funtquÃ¦ftionibus.Ex hoc fonte erupit impetuofum il lud de eucharidia quÃ§ftionÃ» amp;nbsp;dubioru flumen, equo nemo faluis mercibus amp;nbsp;ratibus enauigauitunq, Hu^ iufmodienim traduntquÃ¦ non poffunt non intricate ac perturbare cofcientias,ut certe Catius ede uideatur illa ignorare quam difeere,contemnere g expetere,ob liuifci g meminiffe. Etutfpecime aliquodhabeas apo^ ftolicarum illariÃ¯ fi Dijs placetquÃ§ftionum, difputant, QufÃio :, VtrÃ¼ ibiGtueriÃ¯ amp;nbsp;fubfantiale corpus Chrifti c'Quid nes. etiam in quid conuertatur fQuÃ¦ fubdantia maneat, quÃ¦ dednat,etan defÃ®nens annihiletur f Vtrum totus intoto facramento amp;nbsp;totus in qualibet parte r Vtrum omnes proprietates amp;nbsp;qualitates naturaliter corpori Chrifti inexiftentes in coelo, infintfibi in GeramentoC Vtrum in facramento corpus Chrifli fit ornatum doti bus gloriÃ¦ tquot;VtrÃ¼ localiterdefcedatde cÅlo uteffe inci piatin facramento~ VtrÃ¼ fit in facramento circumferi ptiuÃ¨aut diffinitiuÃ¨CVtrum dmul amp;nbsp;femel effe poffit in dinerhs ubit ' Quomodo effe poffit totus amp;nbsp;integer in

POENAM ET MISS. PAP. CAP. XIT. 14; in tam parue fruRo pant's e' VcrÃ» ut ibifit adorandum htria adorationem amp;nbsp;cÃ¦t. Hie uero nemo facile dixerit quam infantantmiferi circa lias difputationÃ¼ pugnas, ex quibus iuxta Apoftoli uerbum,enafcitur inuidia, contentio, blafphcmia, fufpiciones malx, fuperua# canea? conflidationes liominum mente corruptorum amp;nbsp;quibus adempta eft ueritas,qui exiftimantquÃ¦ftiÃ¯ efTe pietatem Atcp lii illi egregtj frudus funtperplexÃ§ illius Transfubftantiationis. OccuparuntautÃ«hÃ¦ nu gÃ¦ plufquam futiles,aniles,amp; peftilentes,omnes pro. pemodum catliedras facras,amp; liinc fparfÃ¦ funtin mh feram plebeculam quÃ¦ fe ilia credereacintelligere IL mulabat,quÃ¦tarnenipÃ»s dodoribus nondum erant cognita.Nam iuxta apoftoli uerbum ipfi quid loquan tur nefeiunt neq; de quibus a Acuerant.

Et proculdubio alteram illam facramentifpeefem Vfaah^ lateis furreptÃ¤ nemini acceptu ferre pofTumusquam dsfare^ Transfubftantiationi amp;nbsp;decretali InnocentianÃ¦, quÃ¦ ptus eft omnino dignitatem facerdotalem eueÃ¢am cupiebat, iquot;quot;'* Quod fiutracpfpecie participaient laici, tata illorum uifa fuiffet dignitas quanta facerdotu, necpcogruens uidebatur afferri polleratio quÃ¦ offenderet facerdo^ tes tantum immolare corpus amp;nbsp;fanguinem domini et nonlaicos quot^. Neque diffimulauit liÃ¦c Gerfonin Tradatu fuo Ã¦dito contra liÃ¦refim de comunteatione laicoru fub utraq; fpecie.Fuit is uir neq;indofrus om^ nino neq; peffimus,fed in lioc negotio non ita fe geit utdecebat, Alioquinon coffatcerto quo tempore aut quibus authoribus ufus calicis dominici furreptus At laicis. Apparetquidem id fatuum poliÃ¦tatÃ« Lombaret di amp;nbsp;:ante tempora Conffanticn. confiltj. Nam in hoc 4emumerror confirmatus eff,amp; traditio apoftolica amp;

PP ^

eccleÃ»aftica ceu hÃ¦retica eft profcripta.Gabriel enim LedioanCanonem 84.Olim quÃ¦ftio illa, Vtrum po pulus fidelis participaturus euchariftia teneatur eam fumere fub utracp fpecietpoterateffedubia : fed nunc poft determinationem Cofiltj Conftanticn, ueritatem catholicam determinantis dicere communionemfub utracpfpeciecllede neceffitate falutis omni fideli, cH hÃ¦rehs ibide publice condemnata,amp;c Certelegimus hac potinimum caudauiuos crematos effeoptimos i! los etfideliffimos uiros loan.Huffium amp;nbsp;Hieronymi Pragenfem,hauddubie fandos dei martyres^Neque enim aliud quam ueterem amp;apodolicam fententiam de participatione utriufq; fpeciei fuerat cofeffi,Quid enimapertiuseft quam quod apud Matthaeum dicit dominus,Bibite ex hocomnesCAd panem non appo* fuit, Edite de hocoÃ«s. PrÃ¦uidit enim fiiturds in ecclca fia qui facrilega audaciaid quod dominus tradiderat amp;nbsp;conccfleratecclehÃ¦ effent furrepturLRurfus quid apertius quam quod fidelis Chrifti apoftolus Paulus fanamp;eobteftatur id fe bona fide tradidiffe Corfnthijs quod acceperat a domino rTradiditautem utriu(que fpeciei ufum, amp;nbsp;hoc negorij concludens. Probetaute homo feipfum,inquit,amp;ficdcpane illo edat,amp; de po-culo illo bibat. Certiffimum igitur,imo indubitatum eftpatres illos Conftanticn, confilij in ecdefiadeifuiL fe perfidos,amp; indeum ipfum blafphemos, utpotequi non ea qua debebat fide id quodadomino per apofto= los acceperant ecclefiar tradiderit uel permiferuntfal tem,amp;quodipfamdomini inftitutionem ac traditio^ nem apoftolicam apertccalumniantur haeretica, Proh pudor, quÃ¦ illa uefania eft (quot;At hifuntdulces illifru= dus fpeciofz illius Transfubhantiationis, quam nili czcus

COENAM ET MISS. PA P. CAP. XH. 144 cÃ¦cus fis uides prÃ§cipuum ede firmamentum facerde tij amp;nbsp;facrificij Papiftici. AdhÃ¦c plurima pcfTcm ucte. rum producere tefumonia,quibus calicis ufum inec. clefijs receptiffimum fuiffe oftcnderÃ«, amp;nbsp;fero randem abrogatum,nifi alicquifuiffem prolixus. Ergo ne de Bafileien.quidem confilio amp;nbsp;permiffione utriufq; fpe^ ciei,Bohemis illam extorquÃ«tibus, quicquam dicam.

Hoc adqciaduntaxat MifTas poft infaufta illa Con Prophana filianoftra errate st maiorum noftrorum in manifeftiftio Mi]^# fimum ucnifleabufum,imo in impietatem apertiffin ruw. mam,amp;omnibus modis execrabilem. Rariffimus eft enim hodieCÅnÃ¦ dominicae ufus in plebe fanda, ere berrimus eft autem ufus MiffarÃ» apud facerdotes im# puros, Plonge crebrior acuiliorquam quifquÃ¤ fatis defleat. Sacrificaturindies Ã facrificis feortatoribus, amp;nbsp;omni flagitiorum pollutifllmis hominibus. Sacrifie catur autem pro uiuorum amp;nbsp;mortuorum falute,imo pro refine uoto quolibet.Stantenim in templo ceu fo ro quopiam inftrudifacrificiquafi precarij amp;nbsp;condu= ditij ferui,aucupantesundiep fi quos in naflam fuam allicianta quibus pecunia pro facrificio extorqueant uel eblandiantur. Rei enim tam facrÃ¦ memoriam toti ecclefiÃ¦Ã faluatore per apoftolos traditam,ifti tanquz fibi duntaxatcreditam ad quÃ¦ftum feu uentrem fagi. nandum quaÃ¼^artificiumquopiam quo (enutriant, tanta confidentia tenent, ut nunc credat hifee noftris uerbis totum illum ordinem facerdotalem fummaaffe dumefle ignominia atqpiniuria.Praeterea nouispa. rum^apoftolicis concionibus ita populi animos de# mentarunt,utmifericredatuelafpiciendo amp;nbsp;ponefa# crificuad Miffas flando mereri fe nefeio quid. O tem# pora,6 mores, 6impiam amp;nbsp;facrilegam impudentiam.

Metuo nobis omibus maximaÃ iuftiffimo deo impend ciere mala,propter indignam illam et liorribilem Ã®aera mentorum Chrifti prophanationem ac conculcatio^: hem. Quantulum peccarantobfecro in celebratione facramentorum Corinthi; fi conferantur illorum erro res noftrÃ¦ prophanationi/Interim audiunt ab apofto Io, Qui edit amp;nbsp;bibit indigne,iudiciu fibqpfiedit amp;nbsp;bi# bit,non dijudicans corpus domini. Propter hoc inter uos multi imbecilles amp;nbsp;inualidi, amp;nbsp;dormiunt multi. Quid ergo nobis nifi extrema quÃ¦$ amp;nbsp;maximas irÃ¦ diuinÃ¦ plagas pollicebimur, nifi ad dominum couer# fi, fecundumuerbum eius (aeramenta illius celebra# uerimust

Eliamp;o ergo errore hominum uario perplexo amp;nbsp;multiplici,redeamus quÃ¦fo ad primam il# lam ac puriflimam traditione,apoftolicam, quÃ¦ utdiuinaeft certa 8Cindubitata,ita plane fallit ne minem,Nihilipfa aut parum ceremoniarum, nihil dif ficultatis grauaminis,nihil fumptus aut luxus ha# bet.Simplex cft,frugalis,plana,fobria amp;nbsp;fyncera, qua nulla potedmelior, cultior,religiofior,deo^ gratior, amp;nbsp;ecclefiÃ¦ dei decentiorinueniri. Hxc cum fidei no#

ftrÃ¦ ac charitatis comendet myfteria, quomodo cum Chrifto coniungamur,amp; ille in nobis uiuat, amp;nbsp;nos in ipfo, quomododeniep omnia Chrifti membra inter fe coniungantur,amp; quomodo mortis domini nunquam obliuifci,fed per asionem myricam illam frequenter ac religiofe refricare diuinÃ¦^ bonitati gratias agere, amp;nbsp;nomini eius benedido facrificium laudis immola# re

COENAM ET MTSS.PAP. CAP. XIL 14$ re debeamustrepudiatis ergo fpinofis illis de transfub ftantiatione,de corporali amp;nbsp;tarnen no carnaliprÃ¦fen. tia,de uirtute uerborum, de^omnipotentia deiquÃ¦c ftionibus,curemus id potius ut digne no indigne tan. ta facramenta celebremus,lioc eft ut uera fide coniun gamut cum filio dei,utille in nobis per fpiritum fuum amp;nbsp;nos in illo uiuamus,utno de fymbolis modo fumen dis fimus foliciti, fed ut ille nos fpiritualiter corpore amp;nbsp;fanguine fuo in Ã¦ternam uitapafcat,qui pro nobis in^ carnatus,pa(rus, amp;nbsp;fepultus eft, qui tertia die refurre# xita mortuis,afcendit in coelum,fedct ad dexteram pa tris;quo fublatis cordibus adoremus regnantem in fÃ¦ cula:curemusitem utpro bÃ©nÃ©fices tam eximijs et in^ effabilibus fimus grati, utex animo laudemus miferia cordiam eius, ftudeamus^innocentiÃ¦ amp;nbsp;uerbo cius. Cum^CÅnailla myftica lymbolum quoep fit coniun dionis 8econfoederationis fidelium inter fefe, agite di ligamus nos mutuo ficut dedit prÃ¦ceptum,condone= mus inuicem errores atque peccata , benefaciamus^ quantum pofTumus omnibus creaturis redemptoris noftri,utpoftquam hinc migrare cotigerit, diuina mi feratione ducente et concomitante ad eu in coelos per= ueniamus, ipfumep deOderium noftrumlcfum Chrfe ftum dominum amp;nbsp;redemptorem noftrum facie ad fa= ciem uideamus, cuius myfteria in terris legitimenunc per fpeculum amp;nbsp;in aenigmate peragimus. Cui fit laus amp;nbsp;gloria in faecula fxculorum. Arnen,

DE ORIGINEERRORIS LIBRI D VO, HEINRYCHI BVLLINGERI.

-fi ^ Ã \. nbsp;nbsp;nbsp;-4 gt;^ ', Â«* ='4 iÃa5OX114 VÃiJJY JIZ aH

(O 1TBif tl 5 ?/11 IA hKAJVOHJ?.::?;:zx .a .m 0kv^ a

OMNIBVS CHRISTIANAM

IN LIBRVM