BEKNOPTE GESCHIEDENIS

EEN PATEB REDEMPTORIST.

UITGKGEVKX TEN^- VOOKDEEI.K UIER MISSIE, K.V MEER BEPAALD
DER IJ. K. WEESHUIZEN ALDAAR.

BOEKDRUKKER» VAX M. ALBEBTS. � UITGEVER.
1884.

Kast 232
PI. J N».19

BEKNOPTE GESCHIEDENIS

KATHOLIEKE MISSIE

BEKNOPTE GESCHIEDENIS

EEN PATER REDEMPTORIST.

UITGEGEVEN TEN VOORDEELE DIER MISSIE, EN MEER BEPAALD DER
R. K. WEESHUIZEN ALDAAR.

-^H-^|^a®^|M4�i-

ROEKDRUKKERIJ VAN M. ALBERTS. � UITOEVERi
1884.

Mgr.JOANNES HENRICUS SCHAAP

Bisschop van Hhtalonie i/>.<.

3^U- Vicarius aposlvan Suriname

van de Congregatie des Allerh. Verlossers.

RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT

BEKNOPTE GESCHIEDENIS

EEN PATER REDEMPTORIST.

UITGEGEVEN TEN VOORDEELE DIER MISSIE, EN MEER BEPAALD DER
R. K. WEESHUIZEN ALDAAR.

BOEKDRUKKER» VAN M. ALBERTS. � UITGEVER»
1884.

Door den Hoogw. Pater N. Mauron, Generaal-0verste onzer Con-
gregatie, daartoe gemachtigd, verleen ik bij dezen het verlof, om de
^Beknopte geschiedenis der katholieke Missie in Suriname, door een Pater
Redemptorist," zijnde volgens voorsohrift door twee theologen onzer
Congregatie behoorlijk onderzocht, in het licht te geven.

Amsterdam, 4 Maart 1884.

P. OOMEN, c. ss. r.

SUP. PROV. HOLL.
�■ »~~~sa"~~<r��

J. M. SCHOLTIS, Par. et Dkc.
ad hoc delegatus.

Galopiie, 6 Martii 1884.

Suriname, de belangrijkste onzer West-Indische Bezittingen,
is geen vreemd land. Het kan den Nederlander niet onbekend
zijn en het mag den katholiek niet onverschillig laten.

Het Noordoostelijk gedeelte van Zuid-Amerika\'s kust, ivaar-
over voor ruim twee eeuwen het gerucht verspreid was, dat
er, aan de oevers van het meer Parima, een goudland (El-
dorado) bestond, iverd door zeer vele fortuinzoekers bezocht, en
hoewel de tochten derwaarts ondernomen, veelal noodlottige ge-
volgen hadden, hebben zij toch dit voordeel opgeleverd, dat
Guyana meer bekend werd.

Ons Nederlandsch Guyana of Suriname, � dat afwisselend
aan Frankrijk, Engeland en de Bataafsche Republiek toebehoorde,
tot het, sedert 1816, in het ongestoord bezit bleef van het Ko-
ninkrijk der Nederlanden, �-Suriname is bij alle nati�n bekend
en talrijk zijn de schriften, die over deze kolonie het licht zagen.
In zijne »Beschrijving van Suriname" \') geeft Jhr. C. A. van
Seijpesteijn eene lijst van niet minder dan 160 grootere en
kleinere werken, die afzonderlijk over Suriname geschreven
teerden, zoodat men veilig zeggen kan: daar bleef geen enkel
onderwerp van eenig belang voor de historie, de wetenschap
of de kunst onaangeroerd.

Schept er de weetgierige lezer vermaak in, zich in den
geest naar andere gewesten te verplaatsen, en, door lwt lezen
van reisbeschrijvingen, kennissen uit den vreemde op te doen,
hij behoeft op die wijze ook Suriname niet onbezocht te laten:
een Simon van Beaumont, ²) een Adriaan van Berkel, ³) een

1) \'sGravenhage, bij de gebroeders van Cleef, 1854.

2 Pertinente beschrijoinge van Guiana, geleyen aan de vaste kuit
van America. Amst , 1676, in 4°. Een groot gedeelte van dit werk il
in het laatst der 17 eeuw afzonderlijk uitgegeven onder den titel: Be-
schrijvinge van het heerlijek ende gezegende landt Guyana , ivaarin ge-
legen is de zeer voorname landstreke Serramene.

3) Amerikaansche voijagien, behelzende een reit na Bio-de-Berbite, ent.,

Edward Bancroft \') een John Stedman *) zijn slechts enkele
namen, geheel willekeurig gegrepen uit de menigte van Schrij-
vers, die hem hier tot gids willen dienen. Is men, op het ge-
bied der geschiedenis en der aardrijkskundige landbeschrijving,
verlangend meer te weten over de ontdekking des lands en
zijne ligging, over zijne grenzen en bodem, zijne bergen en
rivieren, over zijne bewoners en hunne zeden, over zijne histo-
rische personen en voorname feiten, over de opeenvolgende re-
geeringen, zijne inwendige onlusten of buitcnlandsche verwik-
kelingen, men neme een Hartsinck, *) een Fcrmin, \') een
Teenstra ^b) of anderen. Wil de geneesheer zijne kennissen, ten
dienste der lijdende meuschJieid vermeerderen, zoowel op het
gebied der kruidkunde als der in S iriuamc iuheemsc\'te ziekten
zijn werken te zijner beschikking. Geneeskundigen als Fermin, \')

en na de colonie van Suriname, met gekleurde platen. Amsterdam, Johan
ten Hoorn, 1695, 1 dl. in 4°. In het Hoogduitsch: Beschreibung seiner
Reisen nach Bio de- Bertnce und Surinam, aus dem Hollaudischen Mem-
mingen, Seijler, 1789, in 8°.

1) Beschrijving van Guiana, in brieven. Amsterdam bij G. Boos, 1744,
in 8».

2) Narrative of o five years expedition, against the revolted nrgmes
of Surinam, etc. (177^�1777) illustrated with 80 elegant engravings from
drawings made by the author. London printed for J. Johnson, St Paulus
Churohyard, and J. Edwards, Pall-Mall, 1790, 2 dln. in 4°. Tweede druk
in 1813, bij Johnson te Londen, 2 dln. in 8". Dit werk is in de meeste
talen overgezet; onder anderen, in het Nederduitsch: Amsterdam bij Jo-
hannes Allart, 1799, 4 dln in 8» In het Kransch: par HENR�. Pari»,
Buisson, An VII, 4 vol. in 8°: (eene andere uitgave is van 1799, 3 dln.
in 8".i In het Hoogduitsch: Hamburg, tioffman, 1797, in 8".

3) Beschrijving van Guiana, o( de wilde kust in Zuid*Amerika, enz.
Amsterdam bij Gerrit Tielenhurg, 177(1 iNov.), 2 dln gr. 4*. met kaarten
en platen Hiervan is eene Duitsche vertuling van .4. Witiemberg. Burlin,
Unger. 1784, in 8».

4) liiscription g�n�rale, historique, gfoyraphi/ue et physique de la co-
lonie de Suriname, etc. enrichie d\'une carte topngrapliique du pais et de
figuren. Amsterdam chez E. van Harreveld, 1709, 2 dln in 8". Dit werk
is in het Nederduitsch vertaald en uitgegeven te Harlingen bij V. van
der Plaats, Januari 1770. En in het Hoogduitsch: Berlin, Pauli, 1775,

2 dln. in 8°. Nog komt van dezen schrijver voor: Tableau historique
et politique del\'�tat ancien et actwl de la cnlonie de Surinam Maestricht,
Dufour et Bou.c, 1778. I dl gr 8°. In het Engelsch vertaald en uit-
gegeven te Londen, 1781, in 8°

5) Beknopte besclirijving van de Xederlumlsche Overzeesche bezittingen,
enz met een kaartje en eene plaat. Groningen bij J. Oomkens Jzn. 1852,

6) Traite des maladie* fr�quentes d Surinam, avec une dissertation

Schilling,\') van Voegen van Engelen ³) schreven over de ziekten,
Bondt, ³) Prof. de Vriese *) over de geneeskracht der Suri-
naamsche kruiden. Om kort te gaan, men vindt met betrekking
tot Suriname geschriften over landbouw, cultuur en kolonisatie;
over handel, nijverheid en finanti�n; over slaven, slavenliandtl
en emancipatie; over ordonnanti�n, ■placcaten en rechtswezen;
daar bleef niets onaangeroerd. Men daalde zelfs af tot bijzon-
derheden: zoo vindt men bijv. met betrekking tot de natuur-
lijke historie, niet alleen boekwerken over dieren en planten
in het algemeen, neen, de Surinaamsche insecten in liet bij-
zonder, vonden een schrijver in de M�rian, ^s) de Surinaamsche
vlinders werden eene kostbare uitgave waardig gekeurd te
Amsterdam, ^B) zelfs schreef Dr. Fcrmin \') een dissertatie over
de Surinaamsche pad!

En de godsdienst?! Komt die vraag niet onwillekeurig bij
mijne lezers op de lippen?

Welnu, ook over godsdienst werd geschreven. Doch, helaas!
wat schreef men? Wij leerden de dwalingen kennen der arme

sur Ie fameux crapaud de Surinam, nomm� Pipa. Maestricht, 1764, en
Amsterdam, 1765, in 12°.

1) Verhandeling over de melaatschheid, door dun Heer Gadefriedus
Wilhelmus Schilling, wanneer de:elve op Utrechts Hongnschool tot Doctor
in de geneeskunde bevorderd wierd, den 1t*ⁿ �ec. l;i.9. Uit het Latijn
vertaald. Utrecht bij /. C. ten Bosch, 1771. (Van dezen schrijver komen
in tijdschriften nog verhandelingen voor over de lepra- en yawsziekten.)

2) DeSurinaamschearts. Paramaribo bjj W.H Poppelnum, 1788, ldl.8".
iij Verhandeling over de uitmuntende eigenschappen van den bast der

Surinaamsche Geoffraea in de geneeskunde, met verscheidene xva>irne
mingen en aanmerkingen van voorname geleerden. Vertaald en ver-
meerderd door //. A. Bake. Leijden, llonkoop, 1790.

4) De palmen van Suriname, beschouwd in betrekking tot derze.lver
kruidkundige kenmerken, kuituur en nut voor nijverheid en handel.
Leijden bjj J. G. La I.au, 1848, in 4». (Dit werk opgedragen aan Mr.
//. C. Focke te Paranmri\'o, komt ook voor in de jaarboeken der Kon.
Maatsch. tot aanmoediging van den tuinbouw, 1847�48.)

5) Melamorphosis insectorum Surinamensiunt. Amsterdam, 1705, gr.
folio, en in het Fronsch vertaald: Disscrtatian sur la g�n�ration et la
transformution des insectes de Surinam. La Have, 172K, gr. folio.

6) Natuurlijke historie van Surinaamsche vlinders. Amsterdam, bij
/ C. Sepp/ii en Zoon, begonnen met afleveringen in 1828. De tekst is
in het Fransch en Xederduitsch. 25 afleveringen met 100 platen zijn in
het licht verschenen en het werk zou in 35 of 40 afleveringen kom-
pleet zijn.

7) In bovengenoemd werk.

heidensche bevolking, wij zagen de afgodische vereering, iv�lke
een neger aan zijn kankantrie \') bewees, of andere dergelijke
praktijken; waar echter een werk van eenigen omvang het
licht zag over den dienst des waren Gods of over het christen-
dom, daar was het een werk van de sekten, van de dwaling,
van de Isra�lieten! De protestanten der vroeger onverdraagzame
staatskerk, de steeds in Suriname van regeeringswege bevoor-
rechte hernhutters, de joden zelfs (want zij waren er, en al
spoedig in dat El-dorado), zij allen hebben, op eene of andere
wijze, hunne geschiedenis. De katholieke Missie all��n moest
die tot nu toe ontberen.

Daarmede is echter niet gezegd, dat wij niet veel omtrent
die Missie vernomen hebben. Herinneren zich niet velen, vooral
ouderen van dagen, hoe indertijd vde Godsdienstvriend" ^J) de
roerendste tafereelen schetste 9 Hoe door dat orgaan de klaag-
en smeekstem alom gehoord werd\'? Nu was het een dier eer-
biedwaardige Aartspriesters van vervlogen jaren, die dringend
aanhield om arbeiders in dat verlaten gedeelte van \'s Heeren
wijngaard; dan wederom was het een der enkele, maar moe-
dige mannen, die er heentogen, en van daar uit de armoede
en den nood der Surinaamsche Missie blootlegde, om de hand
tot eene aalmoes naar de geloovigen te kunnen uitstrekken.
Herinneren zich niet sommigen, en met een soort van wee-
moed in het hart, hoe bijv. een collectant, bij het inzamelen
der kleine liefdegiften, hun toesprak: »God zal het u loonen,
voor de kerk van Paramaribo?" Voegen we echter al aanstonds
hieraan toe, dat, niettegenstaande den nooit volprezen ijver
der Nederlandsche Geestelijkheid, niettegenstaande den alom
gekenden liefdadigheidszin van Neerlands katholieken, de arme
Missie van Suriname steeds karig voorzien was en van pries-
ters �n van middelen , tot instandhouding van den eeredienst
zoo noodzakelijk!

Het zij verre van ons door deze ontboezeming een blaam
te willen werpen op den ijver der priesters\'of de mildheid der
katholieken. Suriname had zijne w�ldoeners en zijne apostelen:

1) Van het Engelsen cotton tree (katoenboomV.

i) De Godsdienstrriend. Godsdienstig tijdschrift. 1817�1856.

namen, als die van Mgr. Van Wijkerslooth en anderen, zijn
er met onuitwischbare karakters gegrift in de harten der ge-
loovigen; mannen als eenWennekers, een Van der Horst, een
Grooff, een Schepers, en zoovelen als Suriname Missionarissen
telde, zullen het schoonste sieraad zijn en blijven in de ge-
schiedenis van het katholieke Nederland! Ook nu heeft de
Missie hare weldoeners, wij erkennen het zoo gaarne en zoo
dankbaar ! Niet vergeefs heeft, nog in 1875 en 1876, de Wei-
eer w. 1\'. van Rijekevorsel een beroep gedaan, op de mildda-
digheid der geloovigen in de bisdommen van Haarlem en
Breda. Die weldoeners zijn het vooral, aan wier verlangen
door deze vlieknople Geschiedenis" gaal voldaan worden, en
aan wie wij ze zoo gaarne opdragen. Doch groot en veel-
vuldig zijn de behoeften! Mocht dit werk er toe bijdragen, om
haar, door beter kennis der toestanden, meer weldoeners te
verzekeren! Suriname verdient wel onze belangstelling, en mag
vooral den katholieken Nederlander niet on verse)iillig laten.
Waar de sekten, onder alle opzichten sedert jaren bevoorrecht,
den machtigen mammon des gelds tot hunne beschikking hebben,
daar mag de katholiek niet nalaten, zooveel hij kan, den Mis-
sionaris te steunen, die, niet voor zich, maar voor Jezus
Christus en Diens kerk, voor den armen neger en diens on-
sterfelijke ziel, den geldelijken bijstand behoeft!

De taak, om een alleszins betrouwbaar verhaal over de
opkomst, hei leven en den strijd der Kerk in Suriname te
vervaardigen, was niet gemakkelijk. Niet weinig feiten lagen
in liet duister, en zonder de opstellen in y>de Godsdienstvriend"
zou nog veel meer verloren geraakt zijn. Die bouwstoffen waren
echter niet voldoende: van vele feiten bestonden vei\'schillende
lezingen, en dat kon wel niet anders. Eene Missie, zoo dikwijls
onderbroken, daarbij nu en dan beschreven door personen, die
niet lang genoeg in de kolonie vertoefden om een juist oordeel
te kunnen vellen, dat alles maakte het, voor den opsteller eener
waarlijk betrouwbare geschiedenis, noodzakelijk ieder feit te
onderzoeken, het te toetsen aan gelijktijdige gebeurtenissen der
ongewijde geschiede7iis, aan de verschillende toestanden,
waarin de kolonie gedurende haar 250jarig bestaan ver-
keerde, aan de zeden eindelijk en gewoonten der inwoners,

die, uit alle nati�n samenvloeiend, haar achtereenvolgens kwa-
men bevolken.

\'A\\dk een arbeid vorderde, behalve eene jarenlange onder-
vinding, ook eene niet geringe mate van toewijding, van studie
en van gedidd.

De Zeereerw. Pater A. Bossers, de gunstig bekende schrijver
van het leven des H. Alphonsus Maria, \') die weldra lei jaren
in de West (waarvan bijna il in Suriname/ vertoeft, onder-
nam dien arbeid en bracht hem in het vorig jaar ten einde.
In zijne Inleiding, geteekend van\\ Maart 1883, zegt hij: -»Wij
omogen, naar wij meenen, dit werk van geduld den geachten
y>lezer met vertrouwen aanbieden; hoezeer wij overtuigd zijn,
�»dat, in weerwil der vele aangewende zorgen, nog menige
»leemte overblijft, en meer dan ��ne onnauwkeurigheid onze
^aandacht zal ontgaan zijn."

Dat de Zeereerw. Schrijver zich hierdoor, zoowel de Suri-
naamsche Missie als het katholieke Nederland, ten zeerste heeft
verplicht, lijdt geen den minsten twijfel. Zijn iverk echter is
veel meer geworden dan eene geschiedenis; de aard der zaak
leidde er wel toe: het werd eene ^kritische verhandeling over
Suriname." We hopen van harte, dat dit werk eenmaal het
licht moge zien, voor het oogenblik echter was het te groot van
omvang en daardoor te kostbaar, om, in geval van uitgave,
op genoegzame verspreiding te kunnen rekenen. Ziedaar de
reden, waarom een zijner Eeriv. Medebroeders het in eene
y>Beknopte Geschiedenis" samenvatte.

Het toezicht over deze uitgave, waarin niets voorkomt, dan
wat ontleend of getoetst is aan het vermelde Handschrift,
werd mij door den Hoogeerw. Pater Provinciaal opgedragen,
met den last tevens liet werk van eene korte Inleiding te doen
voorafgaan.

Ziedaar, I^ezer, de geschiedenis \'van dit boek.

Gij zult wel niet van mij verwachten, dat ik er hier eene
beoordeeling van neerschrijve: eene critiek zou mij onmogelijk,

\\) Leven van den H. Alphonsus Maria de Liguori, Bisschop van
S\' Agatha der Gothen, en Stichter van de Congregatie des Allerh. Ver-
lossers.

doch zoo ook mogelijk, in mij hatelijk zijn, en eene lofspraak zou
u terecht verdacht moeten voorkomen. Ik durf u echter ivel uit-
noodigen dit boek te lezen, ik raad het u zelfs dringend aan.
Gij zult daardoor nog meer die weldaad Gods waardeeren, te
leven in Jezus\' ware Kerk en in eene muatschappij, waar de
christelijke wetten ten minste nog ge�erbiedigd en openbare
ergernissen niet aan de orde van den dag zijn; gij zidt meer
medelijden hebben met duizenden en duizenden uwer natuur-
genooien, die, te midden eener zondige samenleving, nog boven-
dien verstoken zijn van het licht des geloofs en gezeten in de
schaduwe des doods; gij zult den priester, den Missionaris,
die daar zijn arbeid en zich zelven ten offer brengt, niet be-
klagen (hij is dan ook veeleer te benijden!/ maar gij zult Item
nog hooqer achten en nog meer beminnen; gij zult, ik houd
er mij van overtuigd, �n door uw vurig gebed, en, zoo moge-
lijk, door geldel ijken steun, medewerken ter verbreiding van
Jezus\' Rijk in het arme Suriname!

Nog rust op mij de plicht, en ik vervid dien zoo gaarne,
om namens den Schrijver dank te zeggen aan allen, die hem
zoo welwillend hunne hulp verleenden, of ook hunne dienst-
vaardiglteid betoonden door nasporingen te doen, of pogingen
daartoe aan te wenden, al werden die misschien niet altijd
door eene bevredigende uitkomst bekroond.

Mgr. J. F. Vregt, Vic. gen. te Haarlem; Mgr. P. Claessens,
Kanunnik te Meehelen; de Hoogeerw. lieer A. H. Van den Corput,
Vic. gen. te Breda; de Hoogeerw. Pater J. Trix, Provinciaal
der EE. PP. Minderbroeders, te Weert; de Zeereerw. Meeren
J. B. v. d. Velde, Deken en Pastoor te Turnhout; G. Peter?
rustend Pastoor te Boxmeer; J. Koekhoven, Pastoor te Alphen ^a/R.;
H. M. Maas , Pastoor te Winterswijk; de Zeereerw. Paters A.
F. Nieuwenhuizen, O. S. F. Archivaris te Weert; Serv. Dircx,
O. S. F. Archeoloog te St. Truijen; A. Van Lommel, S. J. en
vele anderen gelieven hier onzen oprechten dank te aanvaarden.
We gaan hier onze eigen confraters stilzwijgend voorbij; echter
niet zonder dankbaar te vermelden, dat de meeste inlichtingen
hier te lande, door toedoen van den Hoogeerw. Pater Provin-
ciaal, verkregen werden, en wij de y>Necrologia" van Suri-
name\'s Archivist, den Z. E. P. Romme, in het laatste hoofd-

stuk benuttigd hebben. Trouwens als hier namen vermeld
werden en niet allen, dan is liet zeker niet, dat wij den niet
genoemden minder erkentelijk zijn; ive hebben eenigen willen
vermelden vooral om den lezer te toonen, dat wij niets onbeproefd
lieten, om zooveel mogelijk nauwkeurige opgaven te erlangen.

Eindelijk blijft mij over hier eene bekentenis af te leggen.
De Kerw. Schrijver meldde mij, »m vele door Item medegedeelde
^bescheiden, de oudere schrijfwijze en woordvoeging eenigszins
^gewijzigd te hebben, wijl hij meende daardoor het aangename
Ttder lezing te bevorderen, zonder der waarheid in iets te kort
»te doen," en verleende mij bovendien de vrijheid hier en daar,
als ik het nuttig oordeelde, den zinbouw te veranderen. Ik heb
eenige malen van die vrijheid gebruik gemaakt, niet genoeg \'den-
kend aan het spreekwoord: i>Le mieux est souvent l\'ennemi du
bten!" Daardoor is liet mij wellicht gebeurd, iets, wat goed gezegd
ivas, minder goed te zeggen; maar zeker heb ik daardoor alle
fouten en onnauwkeurigheden te mijnen laste gekregen. De
zinstorende fouten, na afdruk or�dekt, heb ik o/j de laatste blad-
zijde aangeteekend, en voor de. overigen, zullen mij en mijn
dierbare confrater �n de welwillende lezer verschoonen. Zij
mogen denken, dat ik liet werk met liefde verrichtte, maar
dat het lach geen alledaagse]^ werk voor mij ivas.

En hiermede zij deze y>Deknopte Geschiedenis" de ivereld
ingezonden! Zij moge talrijke lezers vinden, Gods eer verhoogen,
liet heil der velen bevorderen , en ook der Roomsch-Katholieke
Missie van Suriname ten bate komen!

Wittem, 1 Maart 1884

K. M. A. L. WULFIXGH,

Suriname en zijne Bevolking.

Aardrijkskundige beschrijving: ligging, oppervlakte, grenzen,
bodem, vruchtbaarheid, klimaat, 1. Geschiedkundige schets: eerste
nederzetting der Franschen, 1640; der Engelschen, 1650, t. Oor-
sprong van Paramaribo. De Zeeuwen 1667 en 1668. Fort Zeelan-
dia. West-Indische Compagnie, 1682, 3. Cornelis van Aarsen van
Sommelsdijck. Het papenhatend Zeeland Godsdienst. Geoctrooieerde
Soci�teit, 1683, 4. Engelschen, 1799. Bataafsche Republiek, 1802.
Engelschen, 1804. Koningrijk der Nederlanden, 1816, S.

Bevolking: Indianen, Cara�ben, Arrowakken en Warauwen 5.
Boschnegers, Negerslaven, Slavenhandel, 8. Stelselmatige wering
van het Christendom onder de slaven. Eerste negerslaaf in de ge-
reformeerde Staatskerk gedoopt, 1747. Hernhutters �� Katholie-
ken (1.......................1

Eerste vestiging van Roomsen Katholieke
Missionarissen in Suriname.

Treurige toestanden onder de geoctrooieerde Soci�teit. Van
Sommelsdijck. Karakterschets, 13. Labadisten. Waalsch-Lutherschen.
Isra�lieten, 14. Waarom Van Sommelsdijck verdraagzaam was, 1«.
De komst der eerste Missionarissen door Wolbers verklaard. Wol-
bers weerlegd, 18. De EE. PP. Van der Hofstadt, Fuller, Crols.
De leekebroeder Joannes Graefdorf. Hun loven, arbeid, dood, tv>.
Opheffing der Missie, tS. Papenhaat der Staten van Zeeland, tB.
Van Sommelsdijck vermoord. 38. Eene eeuw zonder priester. Plan-
ten van Surinaamschem bodem 33............13

Van de herleving der katholieke Missie in 1786 tot de
sluiting der kerk in 1793.

Verdraagzaamheid. Advies Tan het Surinaamsche Hof, SS.
R. K. Kerkbestuur. Verkeerd begrip daarvan in Suriname, 38. In-
lijving der Surinaamsche Missie bij de Hollandsche Missie. Eerste
Missionarissen Van Doornik en Kerstens, il Oot. 1786, 40. Her-
derlijk schrijven van den Aartspriester Meijlinck, 42. Einantieele
toestand. Beroep op Nederland\'s liefdadigheid, 48. Huis tot kerk
ingezegend, 4J. Kerkeraad. Af hankolijkheid der Missionarissen. Aan-
matigingen v»n den kerkeraad, 48. Vertrek Tan den E. H. Kerstens.
Dood van den E. II. Van Doornik, SI. Verslag der werkzaamhe-
den, .�. Twee maanden herderloos. De E. II. Van Noort, SS. De
E. II. Meddens, 84. Beider samenwerking, SS. Vertrek van den
E. II. Meddens, 58. Dood van den E. II. Van Noort. Verslag der
werkzaamheden, 5J. De E. H. Eeltjens. Armenverpleging, Cl. Slui-
ting der kerk, 1793, SS. Vertrek van den E. II. Eeltjens. Verslag der
werkzaamheden, Ut. Toestand der Missie. Herderloos tijdvak (SS) 35

Van de voorloopige staking der openbare godsdienstoefe-

ning, in 1793, tot de aankomst der twee voornaamste

grondleggers der Surinaamsche Missie, in \'t jaar 1817.

Hopolooze toestand, Comit� der Bataafsche Republiek. Engelsen
Protectoraat. Bataafsche Republiek, «7. De kerk geopend voor
Spaansche troepen, 58. Tijdelijke opening der kerk onder Berranger,
� 9. De kerk verhuurd aan Engelsch-Episcopalen, .0. Beroep van
den kerkeraad op den Hoogw. Sehinck. Briefwisseling. Toestand, Si.
Aankomst van den Hoogw. Sehinck, 1810, 81. Zjjn werkzaamheden
en dood, -1814, 8*. Een jaar herderloos. De E. II. Van der Hoven,
89. Zijn vertrek, 80. Nogmaals zonder herder.......67

Van de komst der twee voornaamste grondleggers der

Surinaamsche Missie, iu 1817, tot den eersten Apostoli-

schen Prefekt met rechtstreeksche zending van de

Propaganda, in 1826.

Oproeping van Missionarissen. Twee mannen Gods, 83. Wen-

..**&. \\-.....

nekera en Van der Horst, 1817, «5. Herderlijk schrijven van den
Aartspriester Cramer, 96. Hun optreden, 9�. Ontbinding van den
kerkeraad. Nieuw kerkbestuur, 98. Herderlijk schrijven van den
Aartspriester, 99. Circulaire van Wennekers, 10*. Vervolgingen,
103. Heilige levenswijze der priesters, 105. Werkzaamheden. Verslag
van Wennekers, IOC Eerste Indiaansche kinderen gedoopt, 113.
Behoefte aan een kerkgebouw. Stichtende trekken van nieuw bekeer-
den, 118. Instelling der Memorie of Gedachtenis der overledenen.
Eerste Negcrengelsche catechismus. Volksgezangcn in de volkstaal,
il». Zorgen voor het onderwijs der jeugd, 1*0. Droevigo toestand.
Beroep op de liefdadigheid in Nederland, ltl. Verslag van werk-
zaamhoden, «85.

SUtuenbevolking. Toestand geschetst. Bequest aan Z. M. door
Deken Tomas te \'s Gravenhage, ISO. Request aan Z. Af. van Wen-
nekers, 129. Geringe uitwerkselen , ISO. Andere circulaire van
Wennekers, ISt. Gevolgen, 133. Dood van Conoly. Aanleiding tot
het eerste plantage-bezoek, 135. Richard O\'Forrall, S^r, ISO. Banna
de Creolen-mama gedoopt, 139. O\'Ferrall lid van het kerkbestuur,
138. Wennekers en de andersdenkenden. Zijn brief aan den Evan-
gelisch-Lutherischen kerkeraad. Brief aan den voorstander der mo-
ravische broeder-gemeente, 140. Groote brand. Kerk verwoest.
Gevolgen. Martina, nog catechumeen, geeft haar huis tot kerk.
Zij wordt gedoopt. Haar ijver. Toestand der Missie, lil. Be-
roep op de liefdadigheid in Nederland. Wekelijksche II. Mis voor
de weldoeners. Wat zij ontvingen? Adres aan Z. M. den Koning.
Kerkbouw uitgesteld. 149. De E. H. Van Leeuwen. Zijn vertrek,
154.

Wennokers uitgeput. Draagt de pastoreele bediening over op
Van der Horst. Zijn verblijf in Opper- en Neder-Nick�rio. Arbeid
aldaar. 154. Van der Horst vraagt hulp van nieuwe Missionarissen.
Verdere arbeid van den lijdenden Wennokers, 158. Laatste dagen
van den ijvcrigen Missionaris. Zijn dood. Begrafenis, 1S1. De
E. H. Willemson. Zijn arbeid. Vertrek, lOO. Van der Horst op-
nieuw alleen. Zijn karakter en deugd. Verlangen om hulp van
nieuwe Missionarissen, 19.1. Zijne werkzaamheden. Bezoek bij do
Leprozen op Voorzorg. Een militair ter doodstraf geleid. Bckeerin-
gen in de gevangenis, l�«. Mgr. Van Wijkcrslooth, Procurator
der Missie, 1*0. Heroep op de liefdadigheid in Nedeiland, 181.
De »Phenix" gekocht. Tot kerk vertimmerd. Van der Horst sterft
v��r de voltooiing, 184. Ruim zes maanden herderloos. De kerk-
meester Van don Bergh. Verzegeling van het II. Tabernakel, 188.
Verslag van werkzaamheden, 190.............93

Van de oprichting der Apostolische Prefectuur, in 1825,

tot het begin van het Provicariaat van Suriname,

Personeel. Martinus Van der Weijden. Jacobus Grooff. De Apost.
Prefectuur opgericht. Weldadigheidscommissie in Nederland, «02.
Inzegening der nieuwe kerk, 193. Zieledienst voor Van der Horst.
IJver van den Apost. Prefect. Eerste en laatste bezoek te Batavia.
Zijn dood, 195. Grooff, Prefect a. i., definitief aangesteld. Zijn
t lestand, 13 J. Hagemann en Peters. Hagemann krankzinnig. Ver*
trekt, 190. Peters sterft, tOO. Grooff opnieuw en dertien maanden
a\'leen, SOS. Schepere en Ferstappen. De laatste vertrekt. Janssen.
Kempkes. \'Donders, SOS................192

Apostolische werkzaamheden :

I. De Stad en de Plantages.

Finantioele toestand, SOS. Grooff\'s eerbied voor zijne Voorgan-
gers, SOS. Bekeering van misdadigers, SU. Bevoorrechting der
moravische broeders, 21*. Plantage Toledo en Johanna Catharina.
Het Fort Nieuw-Amsterdam, SIS»............206

Grooff\'s roem. Zijn arbeid onder de melaatschen. Ridder van
den Ned. Leeuw, 217. Hij zegent er eene kerk in, �31. Zijne reis
naar Europa. Vervangen door Schepers. Grooff terug. Eere- Kamer-
heer benoemd door Gregorius XVI. Zijne nederigheid, �23. . . .217

3. Coronie en Nick�rie.

Bezoek der Kust. Schenking van grond op Cardrosspark. Apost.
werkzaamheden, SM. Schepers pastoor te Coronie. Opgevolgd door
Kempkes , SS9.

Grooff Apostolisch Vicaris van Batavia benoemd. ■ Dood van
Janssen, tSJ. Suriname wordt Provicariaat en de Hoogw. Schepers
Provicaris benoemd. GrooiFs afscheidsrede en vertrek, SSS. Grooff
Bisschop gewijd te Leiden. Zijn korte arbeid in Oost-Indi�n. Terug-
keer als balling, 830. Algemeen verslag van de werkzaamheden,
1826-43. SSt....................224

Van de instelling van het Apostolisch Provicariaat in 1843,

tot de oprichting van het Apostolisch Vicariaat

van Suriname, in 1852.

Personeel. Heinink. MeurkenB. Mgr. Grooff, Visitator Apostoli-
cub , 238. Kutten , te Paramaribo prieBter gewijd. Sterft, 234.
Magn�e.

Apost. werkzaamheden. Heinink op Batavia, 138. Meurkens te
Paramaribo, kapelaan te Coronio. Sticht eene kerk te Nick�ric. Keert
terug naar Paramaribo, 23�. Kempkes to Coronio. R. K. Begraaf-
pluats op Cardrosspark, 239. Algemeen overzicht der werkzaam-
heden tot 1° Januari 1850, til. Laatste verblijf en zalig afsterven
van Mgr. Grooff, 1852. 213...............233

Van de oprichting des Apostolischen Vicariaats van Snri-

name, in 1852, tot de aanvaarding van het bestuur

door den eersten Kerkvoogd uit de Congregatie

des Allerh. Verlossers, in 1865.

De Surinaamsche Missie tot Apost. Vic. verheven. Mgr. Schepers,
Bisschop van Mellipotamos en Vic. Apost. van Suriname benoemd,
1852, 243. Regeling der salarissen. Mgr. Schepers naar Europa,
Prov. Apost. a. i. de Iloogeerw. Donders. Mgr. Schepers Bisschop
gewijd. Terugkeer te Paramaribo 246. De E. H. Swinkels. Donders\'
werkzaamheid te Paramaribo tot 1856. Op Batavia 1856�66. Meur-
kens Pastoor van Esthersrust en Killenstein, 243. Swinkels en
Magn�e te Paramaribo. Oprichting van Meisjesscholen. Broederschap
van den Levenden Rozenkrans. Aankoop van Concordia. Tweede
kerk St. Rosa, 248* E. H. Masker , 219. Uitgaven in het Neger-
engelsch, 250.

Katholiek onderwijs. Zusters penitenten van Rozendaal, �51.
Zorg voor de weezen, 252» Eene Mettray, 253.

Algemeene staat der Missie, 251. Laatste dagen en stichtende
dood van Mgr. Schepers, 258. Meurkens Provicaris. Romme. De
Hoogw. Provicaris naar Europa. Eerw. Swinkels Provicaris a. i. Zijn
ijver voor de scholen, 281. De Provicaris te Rome. De Surinaamsche
Missie opgedragen aan de Congregatie des Allerh. Verlossers. Mgr.
J. B. Swinkels, Bisschop van Amorium en Vic. Apost. van Suriname

benoemd. Geconsacreerd te \'s Bosch, 1865, 8Al. De Hoogeerw.
Meurkens, Eero-Kamerheer benoomd door Pius IX. Blijft in Neder-
land, S«S.....................245

Het Apostolisch Vicariaat van Suriname onder de zorg

van de Congregatie des Allerheiligsten Verlossers.

Aankomst en ontvangst Tan Mgr. Swinkels.........263

ARTIKEL i.
Personeel der Missie.

Mgr. Swinkels. EE. PP. Van der Aa en Van Rooij. F. Lamber-
tus en Eduardus. Vertrek der EE. HU. Swinkels en Masker, �G4.
Dood van Fr. Lambertus. Levensschets. PP. Lui]ben, Baptist, Ver-
beek. FE. Franciscus en Joannes , Sfl�. Overlijden van P. Baptist.
Levensschets, �oj. P, Bossers. Religieuze professie der PP. Donders
en Romme. Fr. Clemens, 890. PP. Odenhoven, Van Mens, Van
Kool wijk. Fr. Alphonsus. Vertrek E. 11. Kempkes, 831. Eerste ka-
nonieke Visitatie. Mgr. Swinkels onderneemt eene reis naar Europa.
Vertrek van Van Koolwijk. FF. Micha�l en Nicasius. Terugkeer van
Monseigneur. Dood van P. Van Rooij. Levensschets, S9S- Pries-
terwijding der PP. Broos en Van Coll. Ziekte en dood van P.
Van der Aa. Levensschets, 879. P. Startz. Dood van Fr. Micha�l.
Levensschets, 883. P. Van de Kamp. Fr. Fidelis. Vertrek P. Van
Mens. Hoogeerw. P. Schaap, 887. Dood van Mgr. Swinkels. Levens-
schets, 888. Provicariaat van den Hoogeerw. P. Schaap. Vertrek
der PP. Buhrs en Van de Kamp, 884. De Provioaris naar Europa.
Mgr. Schaap Bisschop van Hetaloni� benoemd en Apost. Vic. van
Suriname. Geconsacreerd te Wittem, 1880, 803. Terugkeer des
Bisschops. PP. de Weerd en Currier. Vertrek van P. Startz , 883.
PP. Stassen en Houben. Fr. Justus. P. Currier vertrekt. Tweede
kanonieke Visitatie. P. Eijsink en Fr. Remigius. Priesterwijding der
PP. Zirks, Borret en Van Tooren. 888...........264

ARTIKL 2.
De Apostolische werkzaamheden.

I. Parimaribo.
1. De Stad.

Oefeningen in beide kerken, 887. Itetraiten. Mariamaand,

St. Josephsmaand, 300» I3oederschap der II. Familie. Van den Le-
venden Rozenkraas. Van O. L. Vrouw van AUijddurenden Bijstand
en van den H. Alphonsus Maria, SOS. Vruchten. Kern van goede
christenen. Hooger te waardeeren door tegenstelling. In Suriname
wordt het geloof bedreigd. Bijgeloovige praktijken. Gemengde hu-
welijkon. Maatregelen. Concilio van Trinidad ingevoerd. Officieele
kerkzang, 301» In Suriname worden de zeden bedreigd. Maatrege-
len tegen het concubinaat. Verdeeling der stad in wijken. Avond-
school voor Jongens. Roeping der 11. Familie in Suriname, 809. . \'297

S. Katholiek Onderwijs.

Noodzakelijkheid. IJver van de Hoofden der Surinaamsche Missie.
Scholen voor jongens en meisjes. Verslag tot 1883, 314. In de
Districten. Toestand en behoefte geschetst door Mgr. Schaap, 318. 31 i

Wat zijn weezen in Suriname? Hun groot getal, 330. Kosten
der weezenverpleging. Moeilijkheden, 331. Weesmeisjes. De »enge-
len van Gods Voorzienigheid," 383. Weesjongens. Livorno, 333.
Steun en waardeering, 385...............320

II. Missie-reizen naar de Plantages en de Indianen.

Groot getal. Katholieke bevolking...........326

De EE. PP. Donders en Romme. Eerste bezoek, 383. Arro-
wakken. Cara�ben, 388. Arrowakken. De plantage Sans-souci. De
negerbastiaan de Meer, 339. De Vier Kinderen. Overburg, 330.
Vruchten. Cara�ben, boven de Joden-Savannah, 331. Verslag, 338.
Doschnegers. Taal der verschillende stammen, 334.......327

III. De Stati�n Coronie en Batavia.

Coronie. Toestand, 334. Apost. arbeid. Drie kerken. De H. Fa-
milie, 335. Verslag, 338. Verheffing van het gebeente der oud-
Missionnrissen : Wennekers, Van der Horst, Van der Weijden ,
Grooff en Peters, 341.................334

lte It. K. Gemeente onder stoffelijk opzicht.

De Missie kan in eigen behoefte niet voorzien, 3*3. Uitgaven
door vermeerderd personeel, reparati�n , noodzakelijkheid eener
nieuwe kerk, 344. Fratersschool, priesterwoning, St. Rosa, armen-
scholen. Kapel te Livorno, te Buitenrust. 345. Mary\'s-hope, Wei-
gelegen. Kerkhutten der Indianen, 347...........343

BIJLAGE I. Personeel. *� Naamlijst der Missionarissen .... 350

B. Naamlijst der Fraters......353

C. Synoptisch overzicht der laatste 18 jaren 354
> II. Documenten betrekkelijk de eerste Zending 1683 . . 356
» III. Franciscaner kronijk » i » » » . . 358
i IV. Documenten » » tweede » 1785 . . 361
» V. » » Pastoor Meddens .... 363

Suriname en zijne Bevolking.

Aan de noordoostelijke kust van Zuid-Amerika, tusschen den
tweeden en zesden graad N. B. en den vier-en-vijf\'tigsten en
zeven-en-vijftigsten graad W. L. van Greenwicli, vindt men liet
grondgebied, dat Nederlandsch Guiana, of gewoonlijk, Suriname
genoemd wordt. Het beslaat eene oppervlakte van 2917,30 vier-
kante geographische mijlen of ongeveer zestien millioen zeven
duizend bunders. De gezamenlijke Guiana\'s, dat is, Brazdiaausch-,
Venezuelaansch-, Britsch-, PYansch- en Nederlandsch Guiana
hebben eene oppervlakte vnn honderd zestig millioen en zeventig
duizend bunders, terwijl het grondgebied van Suriname all��n
vijfmaal grooter is dan dat van Nederland.

Suriname wordt ten noorden begrensd door den Atlantischen
Oceaan, ten oosten door den Marowyne-stroom, welke het van
Fransch-Guiana scheidt, ten zuiden door het Tumuc-lliimac-
gebergte en ten westen, bij Engelsch Guiana, door de rivier de
Covantijn.

Het geheele land wordt doorsneden van groote en kleinere
rivieren en van tallooze kreken, die het water, dat in de beide
regen-seizoenen omvangrijke plassen vormt, naar zee voeren.
Geen land, dat zoo rijk met van de natuur gevormde water-
wegen is gezegend. Het verkeer en vervoer binnen de kolonie
geschiedt daarom haast uitsluitend te water.

Aan de oevers van die rivieren en kreken liggen de plan-
tages, waar men zich op den landbouw toelegt. Deze is altijd
het hoofdmiddel geweest van bestaan voor de kolonie. Van den
landbouw leefden �n eigenaren �n bestuurders �n werklieden.
Het produceeren van suiker, cacao, koffie, katoen enz., het vol-
doen aan dun mammon en de eischen der weelde, was het

~~^|\'""""¹"¹"" \'ii\'........^|m|"~~

Jiiriiiinin n I iiiirmiir

UB~~.......~~~~■"\'""~~ ~~.iiiiiiiiiiiiiiiiiiii~~

«» r a JV T I & «Z-.M -Jkamtm^ ° c/m _A . .

** \'STf^ti-gjM. ^\'pC

Purff�ert/rfi/t\'rrt./ »

*5J <&Laa*i bosch &\\metMoerassen
^c°tUc_n ⁷ k\'

Post WT M Mem/rik/rtrUW�k

/ //<i^a K /C^rT^T^l 1MRAMAWB0 IJ BU

Post) l\'Experance

c*>.J Ci\\ ( \\ -i

Ho o ff sBo s c />

mei Sqoanna\'je p . )

8 \\a»-f5*\' (/nor"»-/^. ^jj sf/on/reatttn�\'s Oord \'�jjS\\ i�

Si^>/0f),"^S\'^r"\'^<""\'/^ rOv* *»** *"«/�* Bosschert.

. /loon Land _f�

�r i*»? "t*V /ios&c/ien en

%. Land t/tcf <$fxtnaar/fo.vc/i H <�

jS\'ai\'anrta \'s.

K4&01IIK SVBIMMUK

axM-cuaX^ e an&< 1,000.000

^fHoogB^acktyLan* ^%��\\

Bk nollandsrhe zeemijlen of uren �aans vari 20 op I graad. -\'S

mtt intaar Boosch ^/u\'\'J*y**Vrhrijj^V ^r * _<0

#^ l⁼ �<------\'------\'------1 1 1 »\\^

\\^» RK. Kerk, kapel

Lithographie vonMAlbtrts ui uu.lp.eiv.

streven van allen, met achterstelling, vaak met uitsluiting, van
elk beter doel, zelfs van den godsdienst.

Het alluviaal gedeelte, dat zich langs de geheele zeekust
(deze is GO uren lang), tot een afstand van acht of tien uren
gaans naar het zuiden uitstrekt, is hoogst vruchtbaar; liet oor-
spronkelijke land vertoont rotsen, heuvelen, gebergten, levert
kostbare houtsoorten, en brengt andere tropische gewassen voort,
wijl het bijna overal met eeno dikke laag vruchtbare teelaarde
bedekt is. De bodem is rijk aan goud, onderscheidene gesteen-
ten , ijzer, enz. Geen wonder, dat de geschiedschrijvers van
Suriname gewagen als van een El-dorado, en dat vanouds her
velen er henen togen om hun geluk te bedroeven !

liet klimaat in het bebouwde gedeelte, is niet alleen dra-
gelijk, maar, ten gevolge van de dagelijks op den middag terug-
keerende zcebries, zelfs aangenaam en verre verkieslijk boven
dat van Nederland, met zijne minstens negen gure maanden
per jaar. Het is zelfs gezond voor den Europeaan, als hij geen
veldarbeid behoeft te verrichten, en met de gewone voorzorgen,
die in elk tropisch gewest noodig zijn, in alles wijze matigheid
weet in acht te nemen. Vooral het veronachtzamen van dit
laatste was oorzaak, dat Suriname wel eens ten onrechte ge-
noemd is: het Kerkhof der Nederlanders !

De schulprits, waarop Paramaribo gebouwd is, werd,
volgens de meest waarschijnlijke berichten, aanvankelijk door
Indianen bewoond. De eerste geregelde nederzetting van Eu-
ropeanen in Suriname was die der Franschen, onder Poncet de
Bretirjny, in het jaar 1640. Zij kozen genoemde schulprits tot
hun verblijf en legden er een klein fort aan. De Franschen,
hetzij door de Indianen verjaagd, hetzij de aanhoudende aan-
vallen dier lastige vijanden moede, hetzij om de toenmalige
ongezondheid der plaats en de sterfte hunner makkers, hebben
hun verblijf in Suriname spoedig opgebroken.

In 1650 landden er de Engelschen, die door Lord Wil-
loughby, graaf van Parham, waren uitgezonden om er bezit
van te nemen. Zonder wederstand te ondervinden, begonnen zij
het fort te versterken, en bouwden daarin een steenen huis tot
bescherming tegen de Indianen. Ljrd Willoughby liet een paar
honderd bunders land bij het fort vlak maken, en stichtte er

ecu soort van Indiaansch Kamp of dorp met een vijftigtal
kleine woningen of onordelijk door elkaar geplaatste hutten. Zie-
daar het begin van Paramaribo, de zetelplaats van het bestuur
van Suriname, thans eene stad met 23,000 inwoners, van welke
7000 katholiek zijn. Van den beginne af was ook deze plaats het
centrale punt der katholieke Missie. Daar vestigden zich de eerste
Missionarissen; van daaruit bezochten zij de op het land ver-
spreide Katholieken; daar all��n kon, tot voor nog slechts
weinig jaren, een eigenlijk gezegde parochie op geregelde wijze
bediend worden. Vandaar dat Paramaribo in deze geschiedenis
een zeer voorname plaats moet innemen. De stad ligt op 5°
44\' 30" N. B. en 55» 12\' 54" W. L. van Greenwich. \')

In het begin van 1667 werd Suriname door de Zeeuwen
veroverd, die het fort bezet hielden en er den huidigen naam
van Zeelandia aan gaven. Ofschoon bij den vrede van Breda aan
Holland afgestaan, kwamen de Engelschcn niettemin Suriname
terugnemen en bijna geheel ontvolken. De Zeeuwsche Comman-
deur A. Crijnssen wist in November 1668 Suriname op nieuw
te veroveren, en zoo wei-den de Staten van Zeelund eigenaren
der kolonie. Door de vele uit Suriname komende klachten, door
de groote onkosten en lallooze, met het bestuur verbonden, mooi-
lijkheden afgeschrikt, wenschtcn zij zich van het eigendom der
kolonie te ontdoen. Onderhandelingen werden daartoe met de
Wesi-Indisclie Compagnie aangeknoopt, en den 6 Juni 1682
werd men het eens, dat Suriname voor eene som van twee
honderd en zestig duizend gulden aan de West-Indische Maat-
schappij zou overgaan, die den 23 September 1682 als bezitster
van Suriname, door de Algemeene Staten geoctrooieerd werd.
Door dit octrooi werd de verhouding tusschen het moederland
en de kolonie, tusschen de Algemeene Staten en de Compagnie,
tusschen de West-Indische Maatschappij en de kolonie met hare
bewoners, als het ware bij grondwet, vastgesteld. Dan, de
West-Indische Compagnie zag weldra in, dat de kolonie haar te

1) Het is derhalve to Paramaribo eerst 1\'2 uur des middags als het
to Amsterdam reeds vier uur in den namiddag is. De jongste opgave
van den Heer Cateau van Rosevelt stelt Paramaribo op 5° 49\' 25* N. B.
en 55" 10\' W. L. van Greenwich.

zwaar zou drukken, en, slechts weinige maanden na de overne-
ming van Suriname, verkocht zij daarvan een derde gedeelte
aan de stad Amsterdam en een ander derde gedeelte aan Cor-
nelis van Aerssen, Heer van Somm�lsdijck. Den 21 Mei 1683
werden de voorwaarden van dit contract te Amsterdam getee-
kend. De drie gezamenlijke eigenaars noemen zicli in dat koop-
contract: De geoctrooieerde Soci�teit van Suriname. Het octrooi
was hetzelfde; als dat ten vorigen jare aan de Compagnie gege-
ven was. Bij Resolutie der Algemeene Staten, dd. 5 October
1686, werd het koopcontract goedgekeurd. Zeeland echter, dat
zijne oude kolonie nog niet kon vergeten, wilde in de Staten
Generaal zijne toestemming tot het contract niet anders verlce-
nen dan onder voorwaarde: y>Dat geene personen in den vader-
lande of in Suriname, die den Paapschen godsdienst belijden,
zouden toegelaten ivorden tot eenig bestuur of bewind van
genoemde kolonie; alsook dat niemand van de Paapsche Reli-
gie eenig deelgenootschap in de vermelde Soci�teit zou mogen
hebben of houden, noch voor iemand anders in dezelfde So-
ci�teit uitoefenen, of eenig bewind, gezag, directie of admi-
nistratie hebben;" enz.

Onder de hoede .der Staten Generaal bleef nu de Geoc-
trooieerde Soci�teit van Suriname tot aan hare ontbinding,
eigenares en regeerster van de kolonie. In haar inwendig is ge-
durende al dien tijd geene verandering gekomen, behalve dat het
��n derde gedeelte van de Erven van Somm�lsdijck later ook in
eigendom aan de stad Amsterdam is gekomen, en dat de West-
Indische Compagnie, ten gevolge van vele tegen haar ingebrachte
klachten, den 1 Juni 1792, op gezag der Algemeene Staten, door
den Raad van Koloni�n vervangen is. Met de vlucht van Prins
Willem V en den val der oud-hollandsche Staatsinstellingen in
1795, verdween ook de Geoctrooieerde Soci�teit van Suriname
van het tooneel. «.

Onder de Bataafsche Republiek kwam Suriname onder een
Comit� tot de zaken van de koloni�n en bezittingen van den
Staat in Amerika en aan de Kust van Guinea, doch alles
bleef binnen de kolonie op den ouden voet, alle wetten en ver-
ordeningen bleven van kracht, en alle beambten werden beves-
tigd in hunne bedieningen.

Wel zag Suriname zich in 1799 bij verdrag aan de Engel-
schen overgegeven; doch in 1802 bij den vrede van Ami�ns
kwam het weder terug onder het staatsbewind der Bataafsche
Republiek. Den 30 April 1804 moest het echter met de En-
gelschen capituleeren, onder wier bestuur het bleef van 6 Mei
1804 tot 26 Februari 1816, toen Suriname eene bezitting werd
van het Koninkrijk der Nederlanden.

De bevolking van Suriname kan, met inbegrip van Bosch-
ncgers en Indianen geschat worden op 65000 zielen. Hieronder
zijn mede begrepen de Chineezen, Partugeezen en Britsch-ln-
dische immigranten of Coolie\'s en anderen, die de werkkrachten
der negers zijn komen vervangen. Het totaal-cijfer der immi-
granten van 1853�1883 bedraagt ongeveer twaalf duizend. De
Coolie\'s zijn deels heidenen, deels Mahomedanen. Sommigen
van hen, alsmede van de Chineezen, hebben het Katholicismus
omhelsd. Eenige weinigen waren reeds in hun land gedoopt. De
Portugeezen, nagenoeg allen van Madeira afkomstig, belijden
den R. K. godsdienst. Het gezamenlijk getal Katholieken be-
draagt 13000.

Het aantal onafhankelijke Boseh-negers en Indianen is niet
met juistheid op te geven; de cijfers, die men daarover vindt,
loopen zeer uit elkander. Het ziclental der eersten kan men
begrooten op 8000, dat der tweeden op 4000. Slechts ��n
duizendtal dezer Indianen bewonen de kustlanden en het oor-

spronkelijk terrein boven den 5^den graad, en komen met de
overige bevolking in aanraking, terwijl de andere drie duizend
geheel afgezonderd in de hooge binnenlanden hun verblijf\'
houden.

De kustlanden en de laagste streken van den oorspronke-
lijken bodem van Suriname, beneden de watervallen, werden,
toen de eerste kolonisten daar aankwamen , bewoond door de
Indiaansche stammen der Cara�ben, Arrowakken en Warau-
wen. Uit de geschiedenis blijkt, dat zij talrijk en machtig wa-
ren. Ontevreden over de nieuwe bewoners, die hen in het
eigen land kwamen verdringen en zich alle gezag aanmatigden,
lieten zij niet na zich tegen die indringers te verzetten, en hun
veel kwaads te berokkenen. De Cara�ben waren het talrijkst en
zouden, volgens de oudste berichten, de oorspronkelijke bewoners

der kusten geweest zijn. Dit ruw en oorlogzuchtig volk voerde
onophoudelijk krijg met zijne naburen, bracht hen in slaver-
nij, of doodde en vernielde hen, deed vele rooftochten, nam
vele plaatsen op zijne vijanden in, en maakte zijne wapenen
over Trinidad en andere Westindische eilanden gevreesd. \')
Ofschoon zij in den beginne een tijdlang rustig bleven, vermits
zij in den verkoop hunner krijgsgevangenen aan de Europeanen
hun voordeel zagen , begon toch hun onderdrukte wrevel zich
allengs meer te toonen; zij begrepen zeer goed, dat de indringers
ook hen niet sparen, maar veeleer verdelgen, in slavernij brengen
en hun land geheel in hezit zouden nemen. De geregelde Euro-
peeschc troepen bedwongen hen echter in het jaar 1084. Zij
vernielden de kampen of dorpen der Indianen, maar hen zelven
te dooden of gevangen te nemen vermochten zij niet. Die bosch-
menschen wisten zich of in het woud te verbergen, of dieper in
het land door te dringen. Dewijl zij evenwel begonnen in te
zien, dat zij op den duur niet tegen de macht der Europeanen
bestand zouden wezen, werd de aangeboden voordeelige vrede
door hen aangenomen. De drie genoemde stammen werden als
vrije en onafhankelijke bewoners van Suriname erkend, met de
uitdrukkelijke verklaring, dat zij nimmer, tenzij alleen om groote
misdaden, in slavernij zouden gebracht worden. Sedert dien tijd
is hot verbond trouw nagekomen, en niet alleen zijn de genoemde
drie stammen overal als weerlcoze naburen toegelaten en ge-
holpen geworden, maar heeft de kolonie ook meermalen veel
dienst van hen gehad. Hun getal is, zoo door uitsterven als
wellicht ook door terugtrekken in de binnenlanden, veel ge-
slonken.

Zij leiden een zwervend en zorgeloos leven. Onbeschrijfelijk
lui en onverschillig van aard, brengen zij hun tijd in de hang-
mat door, liever dan iets meer te werken dan tot het voorzien
in de allereerste levensbehoeften noodig is. De vrouwen houden
zich bezig met het planten van de tot eigen gebruik noodige

1) Men moet donken, dot zij hierbij ongetwijfeld door vreemde krijgg-
oversten zijn moeten geleid worden; de lage trap hunner tegenwoordige
beschaving en de oorspronkelijke middelen van vervoer, die bestaan in
cano\'e of uitgeholde boomen, laten niet toe hun krijgsbeleid toe te kennen.

aard- of vcldvruchten, met liet vervaardigen van eigenaardige
waterkannen, mandjes en korfjes, met het spinnen van katoen
uit de hand enz., behalve het gewone dagelijksche werk der
spijsbereiding. De mannen zijn liefhebbers van de jacht.

De voornaamste hartstocht der Indianen is misschien wel
de zucht naar sterken drank. Het misbruik dat zij daarvan
maken is niet eene geringe oorzaak van hun achteruitgang en
hunne verdierlijking. Zelfs de zachtaardige Arrowakken en Wa-
rauwen worden wreed en oproerig in dronkenschap. Deze beiden
hebben betere gesteldheid voor beschaving en godsdienst dan de
ruwe, wrecde, sluwe en wantrouwende Cara�ben: ze zijn vrees-
achtiger, vredelievender en gedienstiger. De Warauwen, die
zeer weinig in getal zijn, en uitsluitend in het westelijk gedeelte
der kolonie, aan de Maratacca en de Corantijn wonen, hebben
zich, volgens Jhr. C. A. van Sypesteyn, »Beschrijving van
Suriname" en andere schrijvers, door meer werkzaamheid on-
derscheiden.

Het zwervend leven, de verre afstanden van de van elkan-
der verspreid liggende kampen, met eene bevolking van slechts
twintig tot vijftig bewoners, de ingeboren liefde voor een-
zaamheid, vrijheid en onafhankelijkheid in hunnen natuurstaat,
hun verregaande onverschilligheid, het slechte voorbeeld en de
sterke dranken der kolonisten werken (met, God weet! welke
andere oorzaken nog meer) noodlottig zarnen, niet alleen om
het zaad des Evangelies voor hen onvruchtbaar te maken, maar
zelfs om hen te beletten het te ontvangen. En, wat de
Indianen betreft, die in de hooge binnenlanden rondzwerven,
(dit geldt evenzeer voor de boven de watervallen wonende
Bosch-negers en de hier en daar in het woud bij troepjes ver-
spreide afstammelingen van in later tijd weggelobpen slaven),
eenieder, die eenigzins met de toestanden bekend is, zal het
voor eene onmogelijkheid houden, dat daar, met de beschik-
bare gewone middelen, eene Evangclie-prediking tot stand
kome.

Van de Indianen, die van tijd tot tijd met de overige be-
volking in aanraking komen, zijn in de laatste twaalf jaren
door de Missionarissen een groot getal gedoopt, van welken echter
reeds zeer velen overleden zijn.

De Boschnegers zijn veel talrijker dan de Indianen. Ze zijn
afstammelingen van de Marons of\' wegloopers van de plantages,
die, na hunnen meesters ontvlucht te zijn, zich in de bosschen
vestigden. Bereids in 4084 of 1085 waren zij zoo geduchte vij-
anden der kolonisten, dat men met hen een voordeeligen vrede
wenschte te sluiten. Het ontvluchten der slaven van de plan-
tages, en het ondernemen van strooptochten tegen de. plantages
door de Boschnegers, bleef, nu eens uit zelfbehoud, dan we-
der uit roofzucht en wederwraak, gedurende anderhalve eeuw
aanhouden. Duizenden mcnschenlevens en verbazende sommen
gelds kostte het aan de kolonisten, om zich tegen deze hunne
vijanden te verdedigen. Aanzienlijke krijgsverrichtingen van ge-
regelde Europeesche troepen, die het garnizoen bij herhaling
kwamen versterken, konden deze vijanden vaak niet bedwingen,
terwijl nog het meerendeel dei^- troepen spoedig zijn graf vond
in de ongezonde boschstreek.

Gedurende deze loopende eeuw hebben zij zich als vrije en
onafhankelijke bewoners in hunne bosschen teruggehouden \') ,
en verlaten die slechts om hout ²) ter markt te brengen en
daarvoor het weinige, wat zij behoeven, in te ruilen.

Ze zijn niet minder ontoegankelijk voor het Evangelie dan
de Indianen.

Volgt nu een woord over de Negerslaven, die altijd veruit
het grootst gedeelte der Surinaamsche bevolking hebben uit-
gemaakt, en die als werktuigen gebezigd werden tot productie
van suiker en andere stapelproducten. Om zich een denkbeeld te
vormen van het aantal Afrikaansene Negerslaven in Suriname, is
het genoeg te weten, dat de West-Indische Maatschappij zich
in 1730 bij vernieuwing van het Octrooi, verplicht had, jaarlijks
\'2500 slaven ter Surinaamsche markt aan te voeren, terwijl het
den planters, tegen betaling van eenig recognitiegeld, nog daaren-
boven vrij bleef aanknopen te doen bij andere slavenhandelaars.
Volgens eene op goede gegevens gegronde berekening, die zeker



		� 364 �

		Primariurn auctoritate Apostolica committimus ac facultatem fa- cimus, ut in eodem verbum Dei prccdicare, etc. Seqttuntur consuetae facultatei jurisdictionis pastoralis ad beneplacitum, necnon quaedam extraordinariae ad quin- quennium. Daturn, 24 Maji 4788.

		^t-"^j$^~-\'



		DRUKFEILEN.

		Bldz. 120 r. 12 staat: 1812 . . lees: 1821 » 127 » 10 » neder, on » neder: in » 187 » 29 » over vol . » overvol » 288 » 14 » derden . » tweeden » 296 » 17 » 1883 in . » 1883, vergezeld van F. Remigius, in » 309 » 25 » deze . . » dezer



		BEKNOPTE GESCHIEDENIS

		DER

		KATHOLIEKE MISSIE

		IN

		SURINAME.

		/



		Mgr.JOANNES HENRICUS SCHAAP Bisschop van Hhtalonie i/>.<. 3^U- Vicarius aposlvan Suriname van de Congregatie des Allerh. Verlossers.

		RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT

		A06000004384537B

		0438 4537



		INLEIDING,

		Suriname, de belangrijkste onzer West-Indische Bezittingen, is geen vreemd land. Het kan den Nederlander niet onbekend zijn en het mag den katholiek niet onverschillig laten. Het Noordoostelijk gedeelte van Zuid-Amerika\'s kust, ivaar- over voor ruim twee eeuwen het gerucht verspreid was, dat er, aan de oevers van het meer Parima, een goudland (El- dorado) bestond, iverd door zeer vele fortuinzoekers bezocht, en hoewel de tochten derwaarts ondernomen, veelal noodlottige ge- volgen hadden, hebben zij toch dit voordeel opgeleverd, dat Guyana meer bekend werd. Ons Nederlandsch Guyana of Suriname, � dat afwisselend aan Frankrijk, Engeland en de Bataafsche Republiek toebehoorde, tot het, sedert 1816, in het ongestoord bezit bleef van het Ko- ninkrijk der Nederlanden, �-Suriname is bij alle nati�n bekend en talrijk zijn de schriften, die over deze kolonie het licht zagen. In zijne »Beschrijving van Suriname" \') geeft Jhr. C. A. van Seijpesteijn eene lijst van niet minder dan 160 grootere en kleinere werken, die afzonderlijk over Suriname geschreven teerden, zoodat men veilig zeggen kan: daar bleef geen enkel onderwerp van eenig belang voor de historie, de wetenschap of de kunst onaangeroerd. Schept er de weetgierige lezer vermaak in, zich in den geest naar andere gewesten te verplaatsen, en, door lwt lezen van reisbeschrijvingen, kennissen uit den vreemde op te doen, hij behoeft op die wijze ook Suriname niet onbezocht te laten: een Simon van Beaumont, ²) een Adriaan van Berkel, ³) een

		1) \'sGravenhage, bij de gebroeders van Cleef, 1854. 2 Pertinente beschrijoinge van Guiana, geleyen aan de vaste kuit van America. Amst , 1676, in 4°. Een groot gedeelte van dit werk il in het laatst der 17 eeuw afzonderlijk uitgegeven onder den titel: Be- schrijvinge van het heerlijek ende gezegende landt Guyana , ivaarin ge- legen is de zeer voorname landstreke Serramene. 3) Amerikaansche voijagien, behelzende een reit na Bio-de-Berbite, ent.,



		� VI �

		Edward Bancroft \') een John Stedman ) zijn slechts enkele namen, geheel willekeurig gegrepen uit de menigte van Schrij- vers, die hem hier tot gids willen dienen. Is men, op het ge- bied der geschiedenis en der aardrijkskundige landbeschrijving, verlangend meer te weten over de ontdekking des lands en zijne ligging, over zijne grenzen en bodem, zijne bergen en rivieren, over zijne bewoners en hunne zeden, over zijne histo- rische personen en voorname feiten, over de opeenvolgende re- geeringen, zijne inwendige onlusten of buitcnlandsche verwik- kelingen, men neme een Hartsinck, ) een Fcrmin, \') een Teenstra ^b) of anderen. Wil de geneesheer zijne kennissen, ten dienste der lijdende meuschJieid vermeerderen, zoowel op het gebied der kruidkunde als der in S iriuamc iuheemsc\'te ziekten zijn werken te zijner beschikking. Geneeskundigen als Fermin, \')

		en na de colonie van Suriname, met gekleurde platen. Amsterdam, Johan ten Hoorn, 1695, 1 dl. in 4°. In het Hoogduitsch: Beschreibung seiner Reisen nach Bio de- Bertnce und Surinam, aus dem Hollaudischen Mem- mingen, Seijler, 1789, in 8°. 1) Beschrijving van Guiana, in brieven. Amsterdam bij G. Boos, 1744, in 8». 2) Narrative of o five years expedition, against the revolted nrgmes of Surinam, etc. (177^�1777) illustrated with 80 elegant engravings from drawings made by the author. London printed for J. Johnson, St Paulus Churohyard, and J. Edwards, Pall-Mall, 1790, 2 dln. in 4°. Tweede druk in 1813, bij Johnson te Londen, 2 dln. in 8". Dit werk is in de meeste talen overgezet; onder anderen, in het Nederduitsch: Amsterdam bij Jo- hannes Allart, 1799, 4 dln in 8» In het Kransch: par HENR�. Pari», Buisson, An VII, 4 vol. in 8°: (eene andere uitgave is van 1799, 3 dln. in 8".i In het Hoogduitsch: Hamburg, tioffman, 1797, in 8". 3) Beschrijving van Guiana, o( de wilde kust in ZuidAmerika, enz.* Amsterdam bij Gerrit Tielenhurg, 177(1 iNov.), 2 dln gr. 4. met kaarten en platen Hiervan is eene Duitsche vertuling van .4. Witiemberg.* Burlin, Unger. 1784, in 8». 4) liiscription g�n�rale, historique, gfoyraphi/ue et physique de la co- lonie de Suriname, etc. enrichie d\'une carte topngrapliique du pais et de figuren. Amsterdam chez E. van Harreveld, 1709, 2 dln in 8". Dit werk is in het Nederduitsch vertaald en uitgegeven te Harlingen bij V. van der Plaats, Januari 1770. En in het Hoogduitsch: Berlin, Pauli, 1775, 2 dln. in 8°. Nog komt van dezen schrijver voor: Tableau historique et politique del\'�tat ancien et actwl de la cnlonie de Surinam Maestricht, Dufour et Bou.c, 1778. I dl gr 8°. In het Engelsch vertaald en uit- gegeven te Londen, 1781, in 8° 5) Beknopte besclirijving van de Xederlumlsche Overzeesche bezittingen, enz met een kaartje en eene plaat. Groningen bij J. Oomkens Jzn. 1852, 3 dln. in kl. 8«. 6) Traite des maladie fr�quentes d Surinam, avec une dissertation*



		� VII �

		Schilling,\') van Voegen van Engelen ³) schreven over de ziekten, Bondt, ³) Prof. de Vriese ) over de geneeskracht der Suri- naamsche kruiden. Om kort te gaan, men vindt met betrekking tot Suriname geschriften over landbouw, cultuur en kolonisatie; over handel, nijverheid en finanti�n; over slaven, slavenliandtl en emancipatie; over ordonnanti�n, ■placcaten en rechtswezen; daar bleef niets onaangeroerd. Men daalde zelfs af tot bijzon- derheden: zoo vindt men bijv. met betrekking tot de natuur- lijke historie, niet alleen boekwerken over dieren en planten in het algemeen, neen, de Surinaamsche insecten in liet bij- zonder, vonden een schrijver in de M�rian, ^s) de Surinaamsche vlinders werden eene kostbare uitgave waardig gekeurd te Amsterdam, ^B) zelfs schreef Dr.* Fcrmin \') een dissertatie over de Surinaamsche pad! En de godsdienst?! Komt die vraag niet onwillekeurig bij mijne lezers op de lippen? Welnu, ook over godsdienst werd geschreven. Doch, helaas! wat schreef men? Wij leerden de dwalingen kennen der arme

		sur Ie fameux crapaud de Surinam, nomm� Pipa. Maestricht, 1764, en Amsterdam, 1765, in 12°. 1) Verhandeling over de melaatschheid, door dun Heer Gadefriedus Wilhelmus Schilling, wanneer de:elve op Utrechts Hongnschool tot Doctor in de geneeskunde bevorderd wierd, den 1tⁿ �ec.* l;i.9. Uit het Latijn vertaald. Utrecht bij /. C. ten Bosch, 1771. (Van dezen schrijver komen in tijdschriften nog verhandelingen voor over de lepra- en yawsziekten.) 2) DeSurinaamschearts. Paramaribo bjj W.H Poppelnum, 1788, ldl.8". iij Verhandeling over de uitmuntende eigenschappen van den bast der Surinaamsche Geoffraea in de geneeskunde, met verscheidene xva>irne mingen en aanmerkingen van voorname geleerden. Vertaald en ver- meerderd door //. A. Bake. Leijden, llonkoop, 1790. 4) De palmen van Suriname, beschouwd in betrekking tot derze.lver kruidkundige kenmerken, kuituur en nut voor nijverheid en handel. Leijden bjj J. G. La I.au, 1848, in 4». (Dit werk opgedragen aan Mr. //. C. Focke te Paranmri\'o, komt ook voor in de jaarboeken der Kon. Maatsch. tot aanmoediging van den tuinbouw, 1847�48.) 5) Melamorphosis insectorum Surinamensiunt. Amsterdam, 1705, gr. folio, en in het Fronsch vertaald: Disscrtatian sur la g�n�ration et la transformution des insectes de Surinam. La Have, 172K, gr. folio. 6) Natuurlijke historie van Surinaamsche vlinders. Amsterdam, bij / C. Sepp/ii en Zoon, begonnen met afleveringen in 1828. De tekst is in het Fransch en Xederduitsch. 25 afleveringen met 100 platen zijn in het licht verschenen en het werk zou in 35 of 40 afleveringen kom- pleet zijn. 7) In bovengenoemd werk.



		� VIII �

		heidensche bevolking, wij zagen de afgodische vereering, iv�lke een neger aan zijn kankantrie \') bewees, of andere dergelijke praktijken; waar echter een werk van eenigen omvang het licht zag over den dienst des waren Gods of over het christen- dom, daar was het een werk van de sekten, van de dwaling, van de Isra�lieten! De protestanten der vroeger onverdraagzame staatskerk, de steeds in Suriname van regeeringswege bevoor- rechte hernhutters, de joden zelfs (want zij waren er, en al spoedig in dat El-dorado), zij allen hebben, op eene of andere wijze, hunne geschiedenis. De katholieke Missie all��n moest die tot nu toe ontberen. Daarmede is echter niet gezegd, dat wij niet veel omtrent die Missie vernomen hebben. Herinneren zich niet velen, vooral ouderen van dagen, hoe indertijd vde Godsdienstvriend" ^J) de roerendste tafereelen schetste 9 Hoe door dat orgaan de klaag- en smeekstem alom gehoord werd\'? Nu was het een dier eer- biedwaardige Aartspriesters van vervlogen jaren, die dringend aanhield om arbeiders in dat verlaten gedeelte van \'s Heeren wijngaard; dan wederom was het een der enkele, maar moe- dige mannen, die er heentogen, en van daar uit de armoede en den nood der Surinaamsche Missie blootlegde, om de hand tot eene aalmoes naar de geloovigen te kunnen uitstrekken. Herinneren zich niet sommigen, en met een soort van wee- moed in het hart, hoe bijv. een collectant, bij het inzamelen der kleine liefdegiften, hun toesprak: »God zal het u loonen, voor de kerk van Paramaribo?" Voegen we echter al aanstonds hieraan toe, dat, niettegenstaande den nooit volprezen ijver der Nederlandsche Geestelijkheid, niettegenstaande den alom gekenden liefdadigheidszin van Neerlands katholieken, de arme Missie van Suriname steeds karig voorzien was en van pries- ters �n van middelen , tot instandhouding van den eeredienst zoo noodzakelijk! Het zij verre van ons door deze ontboezeming een blaam te willen werpen op den ijver der priesters\'of de mildheid der katholieken. Suriname had zijne w�ldoeners en zijne apostelen:

		1) Van het Engelsen cotton tree (katoenboomV. i) De Godsdienstrriend. Godsdienstig tijdschrift. 1817�1856.



		� IX �

		namen, als die van Mgr. Van Wijkerslooth en anderen, zijn er met onuitwischbare karakters gegrift in de harten der ge- loovigen; mannen als eenWennekers, een Van der Horst, een Grooff, een Schepers, en zoovelen als Suriname Missionarissen telde, zullen het schoonste sieraad zijn en blijven in de ge- schiedenis van het katholieke Nederland! Ook nu heeft de Missie hare weldoeners, wij erkennen het zoo gaarne en zoo dankbaar ! Niet vergeefs heeft, nog in 1875 en 1876, de Wei- eer w. 1\'. van Rijekevorsel een beroep gedaan, op de mildda- digheid der geloovigen in de bisdommen van Haarlem en Breda. Die weldoeners zijn het vooral, aan wier verlangen door deze vlieknople Geschiedenis" gaal voldaan worden, en aan wie wij ze zoo gaarne opdragen. Doch groot en veel- vuldig zijn de behoeften! Mocht dit werk er toe bijdragen, om haar, door beter kennis der toestanden, meer weldoeners te verzekeren! Suriname verdient wel onze belangstelling, en mag vooral den katholieken Nederlander niet on verse)iillig laten. Waar de sekten, onder alle opzichten sedert jaren bevoorrecht, den machtigen mammon des gelds tot hunne beschikking hebben, daar mag de katholiek niet nalaten, zooveel hij kan, den Mis- sionaris te steunen, die, niet voor zich, maar voor Jezus Christus en Diens kerk, voor den armen neger en diens on- sterfelijke ziel, den geldelijken bijstand behoeft! De taak, om een alleszins betrouwbaar verhaal over de opkomst, hei leven en den strijd der Kerk in Suriname te vervaardigen, was niet gemakkelijk. Niet weinig feiten lagen in liet duister, en zonder de opstellen in y>de Godsdienstvriend" zou nog veel meer verloren geraakt zijn. Die bouwstoffen waren echter niet voldoende: van vele feiten bestonden vei\'schillende lezingen, en dat kon wel niet anders. Eene Missie, zoo dikwijls onderbroken, daarbij nu en dan beschreven door personen, die niet lang genoeg in de kolonie vertoefden om een juist oordeel te kunnen vellen, dat alles maakte het, voor den opsteller eener waarlijk betrouwbare geschiedenis, noodzakelijk ieder feit te onderzoeken, het te toetsen aan gelijktijdige gebeurtenissen der ongewijde geschiede7iis, aan de verschillende toestanden, waarin de kolonie gedurende haar 250jarig bestaan ver- keerde, aan de zeden eindelijk en gewoonten der inwoners,



		� X �

		die, uit alle nati�n samenvloeiend, haar achtereenvolgens kwa- men bevolken. \'A\\dk een arbeid vorderde, behalve eene jarenlange onder- vinding, ook eene niet geringe mate van toewijding, van studie en van gedidd. De Zeereerw. Pater A. Bossers, de gunstig bekende schrijver van het leven des H. Alphonsus Maria, \') die weldra lei jaren in de West (waarvan bijna il in Suriname/ vertoeft, onder- nam dien arbeid en bracht hem in het vorig jaar ten einde. In zijne Inleiding, geteekend van\\ Maart 1883, zegt hij: -»Wij omogen, naar wij meenen, dit werk van geduld den geachten y>lezer met vertrouwen aanbieden; hoezeer wij overtuigd zijn, �»dat, in weerwil der vele aangewende zorgen, nog menige »leemte overblijft, en meer dan ��ne onnauwkeurigheid onze ^aandacht zal ontgaan zijn." Dat de Zeereerw. Schrijver zich hierdoor, zoowel de Suri- naamsche Missie als het katholieke Nederland, ten zeerste heeft verplicht, lijdt geen den minsten twijfel. Zijn iverk echter is veel meer geworden dan eene geschiedenis; de aard der zaak leidde er wel toe: het werd eene ^kritische verhandeling over Suriname." We hopen van harte, dat dit werk eenmaal het licht moge zien, voor het oogenblik echter was het te groot van omvang en daardoor te kostbaar, om, in geval van uitgave, op genoegzame verspreiding te kunnen rekenen. Ziedaar de reden, waarom een zijner Eeriv. Medebroeders het in eene y>Beknopte Geschiedenis" samenvatte. Het toezicht over deze uitgave, waarin niets voorkomt, dan wat ontleend of getoetst is aan het vermelde Handschrift, werd mij door den Hoogeerw. Pater Provinciaal opgedragen, met den last tevens liet werk van eene korte Inleiding te doen voorafgaan. Ziedaar, I^ezer, de geschiedenis \'van dit boek. Gij zult wel niet van mij verwachten, dat ik er hier eene beoordeeling van neerschrijve: eene critiek zou mij onmogelijk,

		\\) Leven van den H. Alphonsus Maria de Liguori, Bisschop van S\' Agatha der Gothen, en Stichter van de Congregatie des Allerh. Ver- lossers.



		r

		� xi � doch zoo ook mogelijk, in mij hatelijk zijn, en eene lofspraak zou u terecht verdacht moeten voorkomen. Ik durf u echter ivel uit- noodigen dit boek te lezen, ik raad het u zelfs dringend aan. Gij zult daardoor nog meer die weldaad Gods waardeeren, te leven in Jezus\' ware Kerk en in eene muatschappij, waar de christelijke wetten ten minste nog ge�erbiedigd en openbare ergernissen niet aan de orde van den dag zijn; gij zidt meer medelijden hebben met duizenden en duizenden uwer natuur- genooien, die, te midden eener zondige samenleving, nog boven- dien verstoken zijn van het licht des geloofs en gezeten in de schaduwe des doods; gij zult den priester, den Missionaris, die daar zijn arbeid en zich zelven ten offer brengt, niet be- klagen (hij is dan ook veeleer te benijden!/ maar gij zult Item nog hooqer achten en nog meer beminnen; gij zult, ik houd er mij van overtuigd, �n door uw vurig gebed, en, zoo moge- lijk, door geldel ijken steun, medewerken ter verbreiding van Jezus\' Rijk in het arme Suriname! Nog rust op mij de plicht, en ik vervid dien zoo gaarne, om namens den Schrijver dank te zeggen aan allen, die hem zoo welwillend hunne hulp verleenden, of ook hunne dienst- vaardiglteid betoonden door nasporingen te doen, of pogingen daartoe aan te wenden, al werden die misschien niet altijd door eene bevredigende uitkomst bekroond. Mgr. J. F. Vregt, Vic. gen. te Haarlem; Mgr. P. Claessens, Kanunnik te Meehelen; de Hoogeerw. lieer A. H. Van den Corput, Vic. gen. te Breda; de Hoogeerw. Pater J. Trix, Provinciaal der EE. PP. Minderbroeders, te Weert; de Zeereerw. Meeren J. B. v. d. Velde, Deken en Pastoor te Turnhout; G. Peter? rustend Pastoor te Boxmeer; J. Koekhoven, Pastoor te Alphen ^a/R.; H. M. Maas , Pastoor te Winterswijk; de Zeereerw. Paters A. F. Nieuwenhuizen, O. S. F. Archivaris te Weert; Serv. Dircx, O. S. F. Archeoloog te St. Truijen; A. Van Lommel, S. J. en vele anderen gelieven hier onzen oprechten dank te aanvaarden. We gaan hier onze eigen confraters stilzwijgend voorbij; echter niet zonder dankbaar te vermelden, dat de meeste inlichtingen hier te lande, door toedoen van den Hoogeerw. Pater Provin- ciaal, verkregen werden, en wij de y>Necrologia" van Suri- name\'s Archivist, den Z. E. P. Romme, in het laatste hoofd-



		� XII �

		stuk benuttigd hebben. Trouwens als hier namen vermeld werden en niet allen, dan is liet zeker niet, dat wij den niet genoemden minder erkentelijk zijn; ive hebben eenigen willen vermelden vooral om den lezer te toonen, dat wij niets onbeproefd lieten, om zooveel mogelijk nauwkeurige opgaven te erlangen. Eindelijk blijft mij over hier eene bekentenis af te leggen. De Kerw. Schrijver meldde mij, »m vele door Item medegedeelde ^bescheiden, de oudere schrijfwijze en woordvoeging eenigszins ^gewijzigd te hebben, wijl hij meende daardoor het aangename Ttder lezing te bevorderen, zonder der waarheid in iets te kort »te doen," en verleende mij bovendien de vrijheid hier en daar, als ik het nuttig oordeelde, den zinbouw te veranderen. Ik heb eenige malen van die vrijheid gebruik gemaakt, niet genoeg \'den- kend aan het spreekwoord: i>Le mieux est souvent l\'ennemi du bten!" Daardoor is liet mij wellicht gebeurd, iets, wat goed gezegd ivas, minder goed te zeggen; maar zeker heb ik daardoor alle fouten en onnauwkeurigheden te mijnen laste gekregen. De zinstorende fouten, na afdruk or�dekt, heb ik o/j de laatste blad- zijde aangeteekend, en voor de. overigen, zullen mij en mijn dierbare confrater �n de welwillende lezer verschoonen. Zij mogen denken, dat ik liet werk met liefde verrichtte, maar dat het lach geen alledaagse]^ werk voor mij ivas. En hiermede zij deze y>Deknopte Geschiedenis" de ivereld ingezonden! Zij moge talrijke lezers vinden, Gods eer verhoogen, liet heil der velen bevorderen , en ook der Roomsch-Katholieke Missie van Suriname ten bate komen! Wittem, 1 Maart 1884 K. M. A. L. WULFIXGH, C. SS. R.

		*�^@!)^(^^vv-\'



		J.

		INHOUD.

		I^8,e HOOFDSTUK. Suriname en zijne Bevolking. Aardrijkskundige beschrijving: ligging, oppervlakte, grenzen, bodem, vruchtbaarheid, klimaat, 1. Geschiedkundige schets: eerste nederzetting der Franschen, 1640; der Engelschen, 1650, t. Oor- sprong van Paramaribo. De Zeeuwen 1667 en 1668. Fort Zeelan- dia. West-Indische Compagnie, 1682, 3. Cornelis van Aarsen van Sommelsdijck. Het papenhatend Zeeland Godsdienst. Geoctrooieerde Soci�teit, 1683, 4. Engelschen, 1799. Bataafsche Republiek, 1802. Engelschen, 1804. Koningrijk der Nederlanden, 1816, S. Bevolking: Indianen, Cara�ben, Arrowakken en Warauwen 5. Boschnegers, Negerslaven, Slavenhandel, 8. Stelselmatige wering van het Christendom onder de slaven. Eerste negerslaaf in de ge- reformeerde Staatskerk gedoopt, 1747. Hernhutters �� Katholie- ken (1.......................1 ir HOOFDSTUK. Eerste vestiging van Roomsen Katholieke Missionarissen in Suriname. Treurige toestanden onder de geoctrooieerde Soci�teit. Van Sommelsdijck. Karakterschets, 13. Labadisten. Waalsch-Lutherschen. Isra�lieten, 14. Waarom Van Sommelsdijck verdraagzaam was, 1«. De komst der eerste Missionarissen door Wolbers verklaard. Wol- bers weerlegd, 18. De EE. PP. Van der Hofstadt, Fuller, Crols. De leekebroeder Joannes Graefdorf. Hun loven, arbeid, dood, tv>. Opheffing der Missie, tS. Papenhaat der Staten van Zeeland, tB. Van Sommelsdijck vermoord. 38. Eene eeuw zonder priester. Plan- ten van Surinaamschem bodem 33............13



		� XIV � IET HOOFDSTUK. Van de herleving der katholieke Missie in 1786 tot de sluiting der kerk in 1793. Verdraagzaamheid. Advies Tan het Surinaamsche Hof, SS. R. K. Kerkbestuur. Verkeerd begrip daarvan in Suriname, 38. In- lijving der Surinaamsche Missie bij de Hollandsche Missie. Eerste Missionarissen Van Doornik en Kerstens, il Oot. 1786, 40. Her- derlijk schrijven van den Aartspriester Meijlinck, 42. Einantieele toestand. Beroep op Nederland\'s liefdadigheid, 48. Huis tot kerk ingezegend, 4J. Kerkeraad. Af hankolijkheid der Missionarissen. Aan- matigingen v»n den kerkeraad, 48. Vertrek Tan den E. H. Kerstens. Dood van den E. II. Van Doornik, SI. Verslag der werkzaamhe- den, .�. Twee maanden herderloos. De E. II. Van Noort, SS. De E. II. Meddens, 84. Beider samenwerking, SS. Vertrek van den E. II. Meddens, 58. Dood van den E. II. Van Noort. Verslag der werkzaamheden, 5J. De E. H. Eeltjens. Armenverpleging, Cl. Slui- ting der kerk, 1793, SS. Vertrek van den E. II. Eeltjens. Verslag der werkzaamheden, Ut. Toestand der Missie. Herderloos tijdvak (SS) 35 IV^de HOOFDSTUK. Van de voorloopige staking der openbare godsdienstoefe- ning, in 1793, tot de aankomst der twee voornaamste grondleggers der Surinaamsche Missie, in \'t jaar 1817. Hopolooze toestand, Comit� der Bataafsche Republiek. Engelsen Protectoraat. Bataafsche Republiek, «7. De kerk geopend voor Spaansche troepen, 58. Tijdelijke opening der kerk onder Berranger, � 9. De kerk verhuurd aan Engelsch-Episcopalen, .0. Beroep van den kerkeraad op den Hoogw. Sehinck. Briefwisseling. Toestand, Si. Aankomst van den Hoogw. Sehinck, 1810, 81. Zjjn werkzaamheden en dood, -1814, 8*. Een jaar herderloos. De E. II. Van der Hoven, 89. Zijn vertrek, 80. Nogmaals zonder herder.......67 Y^de HOOFDSTUK. Van de komst der twee voornaamste grondleggers der Surinaamsche Missie, iu 1817, tot den eersten Apostoli- schen Prefekt met rechtstreeksche zending van de Propaganda, in 1826. Oproeping van Missionarissen. Twee mannen Gods, 83. Wen-

		*..&. \\-.....***



		� XV �

		nekera en Van der Horst, 1817, «5. Herderlijk schrijven van den Aartspriester Cramer, 96. Hun optreden, 9�. Ontbinding van den kerkeraad. Nieuw kerkbestuur, 98. Herderlijk schrijven van den Aartspriester, 99. Circulaire van Wennekers, 10. Vervolgingen, 103.* Heilige levenswijze der priesters, 105. Werkzaamheden. Verslag van Wennekers, IOC Eerste Indiaansche kinderen gedoopt, 113. Behoefte aan een kerkgebouw. Stichtende trekken van nieuw bekeer- den, 118. Instelling der Memorie of Gedachtenis der overledenen. Eerste Negcrengelsche catechismus. Volksgezangcn in de volkstaal, il». Zorgen voor het onderwijs der jeugd, 10. Droevigo toestand. Beroep op de liefdadigheid in Nederland, ltl.* Verslag van werk- zaamhoden, «85. SUtuenbevolking. Toestand geschetst. Bequest aan Z. M. door Deken Tomas te \'s Gravenhage, ISO. Request aan Z. Af. van Wen- nekers, 129. Geringe uitwerkselen , ISO. Andere circulaire van Wennekers, ISt. Gevolgen, 133. Dood van Conoly. Aanleiding tot het eerste plantage-bezoek, 135. Richard O\'Forrall, S^r, ISO. Banna de Creolen-mama gedoopt, 139. O\'Ferrall lid van het kerkbestuur, 138. Wennekers en de andersdenkenden. Zijn brief aan den Evan- gelisch-Lutherischen kerkeraad. Brief aan den voorstander der mo- ravische broeder-gemeente, 140. Groote brand. Kerk verwoest. Gevolgen. Martina, nog catechumeen, geeft haar huis tot kerk. Zij wordt gedoopt. Haar ijver. Toestand der Missie, lil. Be- roep op de liefdadigheid in Nederland. Wekelijksche II. Mis voor de weldoeners. Wat zij ontvingen? Adres aan Z. M. den Koning. Kerkbouw uitgesteld. 149. De E. H. Van Leeuwen. Zijn vertrek, 154. Wennokers uitgeput. Draagt de pastoreele bediening over op Van der Horst. Zijn verblijf in Opper- en Neder-Nick�rio. Arbeid aldaar. 154. Van der Horst vraagt hulp van nieuwe Missionarissen. Verdere arbeid van den lijdenden Wennokers, 158. Laatste dagen van den ijvcrigen Missionaris. Zijn dood. Begrafenis, 1S1. De E. H. Willemson. Zijn arbeid. Vertrek, lOO. Van der Horst op- nieuw alleen. Zijn karakter en deugd. Verlangen om hulp van nieuwe Missionarissen, 19.1. Zijne werkzaamheden. Bezoek bij do Leprozen op Voorzorg. Een militair ter doodstraf geleid. Bckeerin- gen in de gevangenis, l�«. Mgr. Van Wijkcrslooth, Procurator der Missie, 10. Heroep op de liefdadigheid in Nedeiland, 181.* De »Phenix" gekocht. Tot kerk vertimmerd. Van der Horst sterft v��r de voltooiing, 184. Ruim zes maanden herderloos. De kerk- meester Van don Bergh. Verzegeling van het II. Tabernakel, 188. Verslag van werkzaamheden, 190.............93



		� XVI �

		Vf\' HOOFDSTUK. Van de oprichting der Apostolische Prefectuur, in 1825, tot het begin van het Provicariaat van Suriname, in 1843. Personeel. Martinus Van der Weijden. Jacobus Grooff. De Apost. Prefectuur opgericht. Weldadigheidscommissie in Nederland, «02. Inzegening der nieuwe kerk, 193. Zieledienst voor Van der Horst. IJver van den Apost. Prefect. Eerste en laatste bezoek te Batavia. Zijn dood, 195. Grooff, Prefect a. i., definitief aangesteld. Zijn t lestand, 13 J. Hagemann en Peters. Hagemann krankzinnig. Ver* trekt, 190. Peters sterft, tOO. Grooff opnieuw en dertien maanden a\'leen, SOS. Schepere en Ferstappen. De laatste vertrekt. Janssen. Kempkes. \'Donders, SOS................192 *Apostolische werkzaamheden :* I. De Stad en de Plantages. Finantioele toestand, SOS. Grooff\'s eerbied voor zijne Voorgan- gers, SOS. Bekeering van misdadigers, SU. Bevoorrechting der moravische broeders, 21. Plantage Toledo en Johanna Catharina. Het Fort Nieuw-Amsterdam, SIS»............206 2. Batavia.* Grooff\'s roem. Zijn arbeid onder de melaatschen. Ridder van den Ned. Leeuw, 217. Hij zegent er eene kerk in, �31. Zijne reis naar Europa. Vervangen door Schepers. Grooff terug. Eere- Kamer- heer benoemd door Gregorius XVI. Zijne nederigheid, �23. . . .217 3. Coronie en Nick�rie. Bezoek der Kust. Schenking van grond op Cardrosspark. Apost. werkzaamheden, SM. Schepers pastoor te Coronie. Opgevolgd door Kempkes , SS9. Grooff Apostolisch Vicaris van Batavia benoemd. ■ Dood van Janssen, tSJ. Suriname wordt Provicariaat en de Hoogw. Schepers Provicaris benoemd. GrooiFs afscheidsrede en vertrek, SSS. Grooff Bisschop gewijd te Leiden. Zijn korte arbeid in Oost-Indi�n. Terug- keer als balling, 830. Algemeen verslag van de werkzaamheden, 1826-43. SSt....................224



		� XXII �

		VIT HOOFDSTUK. Van de instelling van het Apostolisch Provicariaat in 1843, tot de oprichting van het Apostolisch Vicariaat van Suriname, in 1852. Personeel. Heinink. MeurkenB. Mgr. Grooff, Visitator Apostoli- cub , 238. Kutten , te Paramaribo prieBter gewijd. Sterft, 234. Magn�e. Apost. werkzaamheden. Heinink op Batavia, 138. Meurkens te Paramaribo, kapelaan te Coronio. Sticht eene kerk te Nick�ric. Keert terug naar Paramaribo, 23�. Kempkes to Coronio. R. K. Begraaf- pluats op Cardrosspark, 239. Algemeen overzicht der werkzaam- heden tot 1° Januari 1850, til. Laatste verblijf en zalig afsterven van Mgr. Grooff, 1852. 213...............233 VIIP HOOFDSTUK Van de oprichting des Apostolischen Vicariaats van Snri- name, in 1852, tot de aanvaarding van het bestuur door den eersten Kerkvoogd uit de Congregatie des Allerh. Verlossers, in 1865. De Surinaamsche Missie tot Apost. Vic. verheven. Mgr. Schepers, Bisschop van Mellipotamos en Vic. Apost. van Suriname benoemd, 1852, 243. Regeling der salarissen. Mgr. Schepers naar Europa, Prov. Apost. a. i. de Iloogeerw. Donders. Mgr. Schepers Bisschop gewijd. Terugkeer te Paramaribo 246. De E. H. Swinkels. Donders\' werkzaamheid te Paramaribo tot 1856. Op Batavia 1856�66. Meur- kens Pastoor van Esthersrust en Killenstein, 243. Swinkels en Magn�e te Paramaribo. Oprichting van Meisjesscholen. Broederschap van den Levenden Rozenkrans. Aankoop van Concordia. Tweede kerk St. Rosa, 248* E. H. Masker , 219. Uitgaven in het Neger- engelsch, 250. Katholiek onderwijs. Zusters penitenten van Rozendaal, �51. Zorg voor de weezen, 252» Eene Mettray, 253. Algemeene staat der Missie, 251. Laatste dagen en stichtende dood van Mgr. Schepers, 258. Meurkens Provicaris. Romme. De Hoogw. Provicaris naar Europa. Eerw. Swinkels Provicaris a. i. Zijn ijver voor de scholen, 281. De Provicaris te Rome. De Surinaamsche Missie opgedragen aan de Congregatie des Allerh. Verlossers. Mgr. J. B. Swinkels, Bisschop van Amorium en Vic. Apost. van Suriname



		� XVIII �

		benoemd. Geconsacreerd te \'s Bosch, 1865, 8Al. De Hoogeerw. Meurkens, Eero-Kamerheer benoomd door Pius IX. Blijft in Neder- land, S«S.....................245 IX^de HOOFDSTUK. Het Apostolisch Vicariaat van Suriname onder de zorg van de Congregatie des Allerheiligsten Verlossers. 1866-1883. Aankomst en ontvangst Tan Mgr. Swinkels.........263 ARTIKEL i. Personeel der Missie. Mgr. Swinkels. EE. PP. Van der Aa en Van Rooij. F. Lamber- tus en Eduardus. Vertrek der EE. HU. Swinkels en Masker, �G4. Dood van Fr. Lambertus. Levensschets. PP. Lui]ben, Baptist, Ver- beek. FE. Franciscus en Joannes , Sfl�. Overlijden van P. Baptist. Levensschets, �oj. P, Bossers. Religieuze professie der PP. Donders en Romme. Fr. Clemens, 890. PP. Odenhoven, Van Mens, Van Kool wijk. Fr. Alphonsus. Vertrek E. 11. Kempkes, 831. Eerste ka- nonieke Visitatie. Mgr. Swinkels onderneemt eene reis naar Europa. Vertrek van Van Koolwijk. FF. Micha�l en Nicasius. Terugkeer van Monseigneur. Dood van P. Van Rooij. Levensschets, S9S- Pries- terwijding der PP. Broos en Van Coll. Ziekte en dood van P. Van der Aa. Levensschets, 879. P. Startz. Dood van Fr. Micha�l. Levensschets, 883. P. Van de Kamp. Fr. Fidelis. Vertrek P. Van Mens. Hoogeerw. P. Schaap, 887. Dood van Mgr. Swinkels. Levens- schets, 888. Provicariaat van den Hoogeerw. P. Schaap. Vertrek der PP. Buhrs en Van de Kamp, 884. De Provioaris naar Europa. Mgr. Schaap Bisschop van Hetaloni� benoemd en Apost. Vic. van Suriname. Geconsacreerd te Wittem, 1880, 803. Terugkeer des Bisschops. PP. de Weerd en Currier. Vertrek van P. Startz , 883. PP. Stassen en Houben. Fr. Justus. P. Currier vertrekt. Tweede kanonieke Visitatie. P. Eijsink en Fr. Remigius. Priesterwijding der PP. Zirks, Borret en Van Tooren. 888...........264 ARTIKL 2. De Apostolische werkzaamheden. I. Parimaribo. 1. De Stad. Oefeningen in beide kerken, 887. Itetraiten. Mariamaand,



		� XIX �

		St. Josephsmaand, 300» I3oederschap der II. Familie. Van den Le- venden Rozenkraas. Van O. L. Vrouw van AUijddurenden Bijstand en van den H. Alphonsus Maria, SOS. Vruchten. Kern van goede christenen. Hooger te waardeeren door tegenstelling. In Suriname wordt het geloof bedreigd. Bijgeloovige praktijken. Gemengde hu- welijkon. Maatregelen. Concilio van Trinidad ingevoerd. Officieele kerkzang, 301» In Suriname worden de zeden bedreigd. Maatrege- len tegen het concubinaat. Verdeeling der stad in wijken. Avond- school voor Jongens. Roeping der 11. Familie in Suriname, 809. . \'297 S. Katholiek Onderwijs. Noodzakelijkheid. IJver van de Hoofden der Surinaamsche Missie. Scholen voor jongens en meisjes. Verslag tot 1883, 314. In de Districten. Toestand en behoefte geschetst door Mgr. Schaap, 318. 31 i 3. Weezen. Wat zijn weezen in Suriname? Hun groot getal, 330. Kosten der weezenverpleging. Moeilijkheden, 331. Weesmeisjes. De »enge- len van Gods Voorzienigheid," 383. Weesjongens. Livorno, 333. Steun en waardeering, 385...............320 II. Missie-reizen naar de Plantages en de Indianen. 1. Plantages. Groot getal. Katholieke bevolking...........326 8. De Indianen. De EE. PP. Donders en Romme. Eerste bezoek, 383. Arro- wakken. Cara�ben, 388. Arrowakken. De plantage Sans-souci. De negerbastiaan de Meer, 339. De Vier Kinderen. Overburg, 330. Vruchten. Cara�ben, boven de Joden-Savannah, 331. Verslag, 338. Doschnegers. Taal der verschillende stammen, 334.......327 III. De Stati�n Coronie en Batavia. Coronie. Toestand, 334. Apost. arbeid. Drie kerken. De H. Fa- milie, 335. Verslag, 338. Verheffing van het gebeente der oud- Missionnrissen : Wennekers, Van der Horst, Van der Weijden , Grooff en Peters, 341.................334



		xt �

		ARTIKEL 3. lte It. K. Gemeente onder stoffelijk opzicht. De Missie kan in eigen behoefte niet voorzien, 33. Uitgaven door vermeerderd personeel, reparati�n , noodzakelijkheid eener nieuwe kerk, 344.* Fratersschool, priesterwoning, St. Rosa, armen- scholen. Kapel te Livorno, te Buitenrust. 345. Mary\'s-hope, Wei- gelegen. Kerkhutten der Indianen, 347...........343

		BIJLAGE I. Personeel. � Naamlijst der Missionarissen .... 350 B. Naamlijst der Fraters......353 C. Synoptisch overzicht der laatste 18 jaren 354 > II. Documenten betrekkelijk de eerste Zending 1683 . . 356 » III.* Franciscaner kronijk » i » » » . . 358 i IV. Documenten » » tweede » 1785 . . 361 » V. » » Pastoor Meddens .... 363



		r HOOFDSTUK. Suriname en zijne Bevolking. Aan de noordoostelijke kust van Zuid-Amerika, tusschen den tweeden en zesden graad N. B. en den vier-en-vijf\'tigsten en zeven-en-vijftigsten graad W. L. van Greenwicli, vindt men liet grondgebied, dat Nederlandsch Guiana, of gewoonlijk, Suriname genoemd wordt. Het beslaat eene oppervlakte van 2917,30 vier- kante geographische mijlen of ongeveer zestien millioen zeven duizend bunders. De gezamenlijke Guiana\'s, dat is, Brazdiaausch-, Venezuelaansch-, Britsch-, PYansch- en Nederlandsch Guiana hebben eene oppervlakte vnn honderd zestig millioen en zeventig duizend bunders, terwijl het grondgebied van Suriname all��n vijfmaal grooter is dan dat van Nederland. Suriname wordt ten noorden begrensd door den Atlantischen Oceaan, ten oosten door den Marowyne-stroom, welke het van Fransch-Guiana scheidt, ten zuiden door het Tumuc-lliimac- gebergte en ten westen, bij Engelsch Guiana, door de rivier de Covantijn. Het geheele land wordt doorsneden van groote en kleinere rivieren en van tallooze kreken, die het water, dat in de beide regen-seizoenen omvangrijke plassen vormt, naar zee voeren. Geen land, dat zoo rijk met van de natuur gevormde water- wegen is gezegend. Het verkeer en vervoer binnen de kolonie geschiedt daarom haast uitsluitend te water. Aan de oevers van die rivieren en kreken liggen de plan- tages, waar men zich op den landbouw toelegt. Deze is altijd het hoofdmiddel geweest van bestaan voor de kolonie. Van den landbouw leefden �n eigenaren �n bestuurders �n werklieden. Het produceeren van suiker, cacao, koffie, katoen enz., het vol- doen aan dun mammon en de eischen der weelde, was het Suriname, J,



		� si �

		streven van allen, met achterstelling, vaak met uitsluiting, van elk beter doel, zelfs van den godsdienst. Het alluviaal gedeelte, dat zich langs de geheele zeekust (deze is GO uren lang), tot een afstand van acht of tien uren gaans naar het zuiden uitstrekt, is hoogst vruchtbaar; liet oor- spronkelijke land vertoont rotsen, heuvelen, gebergten, levert kostbare houtsoorten, en brengt andere tropische gewassen voort, wijl het bijna overal met eeno dikke laag vruchtbare teelaarde bedekt is. De bodem is rijk aan goud, onderscheidene gesteen- ten , ijzer, enz. Geen wonder, dat de geschiedschrijvers van Suriname gewagen als van een El-dorado, en dat vanouds her velen er henen togen om hun geluk te bedroeven ! liet klimaat in het bebouwde gedeelte, is niet alleen dra- gelijk, maar, ten gevolge van de dagelijks op den middag terug- keerende zcebries, zelfs aangenaam en verre verkieslijk boven dat van Nederland, met zijne minstens negen gure maanden per jaar. Het is zelfs gezond voor den Europeaan, als hij geen veldarbeid behoeft te verrichten, en met de gewone voorzorgen, die in elk tropisch gewest noodig zijn, in alles wijze matigheid weet in acht te nemen. Vooral het veronachtzamen van dit laatste was oorzaak, dat Suriname wel eens ten onrechte ge- noemd is: het Kerkhof der Nederlanders ! De schulprits, waarop Paramaribo gebouwd is, werd, volgens de meest waarschijnlijke berichten, aanvankelijk door Indianen bewoond. De eerste geregelde nederzetting van Eu- ropeanen in Suriname was die der Franschen, onder Poncet de Bretirjny, in het jaar 1640. Zij kozen genoemde schulprits tot hun verblijf en legden er een klein fort aan. De Franschen, hetzij door de Indianen verjaagd, hetzij de aanhoudende aan- vallen dier lastige vijanden moede, hetzij om de toenmalige ongezondheid der plaats en de sterfte hunner makkers, hebben hun verblijf in Suriname spoedig opgebroken. In 1650 landden er de Engelschen, die door Lord Wil- loughby, graaf van Parham, waren uitgezonden om er bezit van te nemen. Zonder wederstand te ondervinden, begonnen zij het fort te versterken, en bouwden daarin een steenen huis tot bescherming tegen de Indianen. Ljrd Willoughby liet een paar honderd bunders land bij het fort vlak maken, en stichtte er



		_ 3 �

		ecu soort van Indiaansch Kamp of dorp met een vijftigtal kleine woningen of onordelijk door elkaar geplaatste hutten. Zie- daar het begin van Paramaribo, de zetelplaats van het bestuur van Suriname, thans eene stad met 23,000 inwoners, van welke 7000 katholiek zijn. Van den beginne af was ook deze plaats het centrale punt der katholieke Missie. Daar vestigden zich de eerste Missionarissen; van daaruit bezochten zij de op het land ver- spreide Katholieken; daar all��n kon, tot voor nog slechts weinig jaren, een eigenlijk gezegde parochie op geregelde wijze bediend worden. Vandaar dat Paramaribo in deze geschiedenis een zeer voorname plaats moet innemen. De stad ligt op 5° 44\' 30" N. B. en 55» 12\' 54" W. L. van Greenwich. \') In het begin van 1667 werd Suriname door de Zeeuwen veroverd, die het fort bezet hielden en er den huidigen naam van Zeelandia aan gaven. Ofschoon bij den vrede van Breda aan Holland afgestaan, kwamen de Engelschcn niettemin Suriname terugnemen en bijna geheel ontvolken. De Zeeuwsche Comman- deur A. Crijnssen wist in November 1668 Suriname op nieuw te veroveren, en zoo wei-den de Staten van Zeelund eigenaren der kolonie. Door de vele uit Suriname komende klachten, door de groote onkosten en lallooze, met het bestuur verbonden, mooi- lijkheden afgeschrikt, wenschtcn zij zich van het eigendom der kolonie te ontdoen. Onderhandelingen werden daartoe met de Wesi-Indisclie Compagnie aangeknoopt, en den 6 Juni 1682 werd men het eens, dat Suriname voor eene som van twee honderd en zestig duizend gulden aan de West-Indische Maat- schappij zou overgaan, die den 23 September 1682 als bezitster van Suriname, door de Algemeene Staten geoctrooieerd werd. Door dit octrooi werd de verhouding tusschen het moederland en de kolonie, tusschen de Algemeene Staten en de Compagnie, tusschen de West-Indische Maatschappij en de kolonie met hare bewoners, als het ware bij grondwet, vastgesteld. Dan, de West-Indische Compagnie zag weldra in, dat de kolonie haar te

		1) Het is derhalve to Paramaribo eerst 1\'2 uur des middags als het to Amsterdam reeds vier uur in den namiddag is. De jongste opgave van den Heer Cateau van Rosevelt stelt Paramaribo op 5° 49\' 25* N. B. en 55" 10\' W. L. van Greenwich.



		� 4 �

		zwaar zou drukken, en, slechts weinige maanden na de overne- ming van Suriname, verkocht zij daarvan een derde gedeelte aan de stad Amsterdam en een ander derde gedeelte aan Cor- nelis van Aerssen, Heer van Somm�lsdijck. Den 21 Mei 1683 werden de voorwaarden van dit contract te Amsterdam getee- kend. De drie gezamenlijke eigenaars noemen zicli in dat koop- contract: De geoctrooieerde Soci�teit van Suriname. Het octrooi was hetzelfde; als dat ten vorigen jare aan de Compagnie gege- ven was. Bij Resolutie der Algemeene Staten, dd. 5 October 1686, werd het koopcontract goedgekeurd. Zeeland echter, dat zijne oude kolonie nog niet kon vergeten, wilde in de Staten Generaal zijne toestemming tot het contract niet anders verlce- nen dan onder voorwaarde: y>Dat geene personen in den vader- lande of in Suriname, die den Paapschen godsdienst belijden, zouden toegelaten ivorden tot eenig bestuur of bewind van genoemde kolonie; alsook dat niemand van de Paapsche Reli- gie eenig deelgenootschap in de vermelde Soci�teit zou mogen hebben of houden, noch voor iemand anders in dezelfde So- ci�teit uitoefenen, of eenig bewind, gezag, directie of admi- nistratie hebben;" enz. Onder de hoede .der Staten Generaal bleef nu de Geoc- trooieerde Soci�teit van Suriname tot aan hare ontbinding, eigenares en regeerster van de kolonie. In haar inwendig is ge- durende al dien tijd geene verandering gekomen, behalve dat het ��n derde gedeelte van de Erven van Somm�lsdijck later ook in eigendom aan de stad Amsterdam is gekomen, en dat de West- Indische Compagnie, ten gevolge van vele tegen haar ingebrachte klachten, den 1 Juni 1792, op gezag der Algemeene Staten, door den Raad van Koloni�n vervangen is. Met de vlucht van Prins Willem V en den val der oud-hollandsche Staatsinstellingen in 1795, verdween ook de Geoctrooieerde Soci�teit van Suriname van het tooneel. «. Onder de Bataafsche Republiek kwam Suriname onder een Comit� tot de zaken van de koloni�n en bezittingen van den Staat in Amerika en aan de Kust van Guinea, doch alles bleef binnen de kolonie op den ouden voet, alle wetten en ver- ordeningen bleven van kracht, en alle beambten werden beves- tigd in hunne bedieningen.



		� 5 �

		Wel zag Suriname zich in 1799 bij verdrag aan de Engel- schen overgegeven; doch in 1802 bij den vrede van Ami�ns kwam het weder terug onder het staatsbewind der Bataafsche Republiek. Den 30 April 1804 moest het echter met de En- gelschen capituleeren, onder wier bestuur het bleef van 6 Mei 1804 tot 26 Februari 1816, toen Suriname eene bezitting werd van het Koninkrijk der Nederlanden. De bevolking van Suriname kan, met inbegrip van Bosch- ncgers en Indianen geschat worden op 65000 zielen. Hieronder zijn mede begrepen de Chineezen, Partugeezen en Britsch-ln- dische immigranten of Coolie\'s en anderen, die de werkkrachten der negers zijn komen vervangen. Het totaal-cijfer der immi- granten van 1853�1883 bedraagt ongeveer twaalf duizend. De Coolie\'s zijn deels heidenen, deels Mahomedanen. Sommigen van hen, alsmede van de Chineezen, hebben het Katholicismus omhelsd. Eenige weinigen waren reeds in hun land gedoopt. De Portugeezen, nagenoeg allen van Madeira afkomstig, belijden den R. K. godsdienst. Het gezamenlijk getal Katholieken be- draagt 13000. Het aantal onafhankelijke Boseh-negers en Indianen is niet met juistheid op te geven; de cijfers, die men daarover vindt, loopen zeer uit elkander. Het ziclental der eersten kan men begrooten op 8000, dat der tweeden op 4000. Slechts ��n duizendtal dezer Indianen bewonen de kustlanden en het oor- « spronkelijk terrein boven den 5^den graad, en komen met de overige bevolking in aanraking, terwijl de andere drie duizend geheel afgezonderd in de hooge binnenlanden hun verblijf\' houden. De kustlanden en de laagste streken van den oorspronke- lijken bodem van Suriname, beneden de watervallen, werden, toen de eerste kolonisten daar aankwamen , bewoond door de Indiaansche stammen der Cara�ben, Arrowakken en Warau- wen. Uit de geschiedenis blijkt, dat zij talrijk en machtig wa- ren. Ontevreden over de nieuwe bewoners, die hen in het eigen land kwamen verdringen en zich alle gezag aanmatigden, lieten zij niet na zich tegen die indringers te verzetten, en hun veel kwaads te berokkenen. De Cara�ben waren het talrijkst en zouden, volgens de oudste berichten, de oorspronkelijke bewoners



		� 6 �

		der kusten geweest zijn. Dit ruw en oorlogzuchtig volk voerde onophoudelijk krijg met zijne naburen, bracht hen in slaver- nij, of doodde en vernielde hen, deed vele rooftochten, nam vele plaatsen op zijne vijanden in, en maakte zijne wapenen over Trinidad en andere Westindische eilanden gevreesd. \') Ofschoon zij in den beginne een tijdlang rustig bleven, vermits zij in den verkoop hunner krijgsgevangenen aan de Europeanen hun voordeel zagen , begon toch hun onderdrukte wrevel zich allengs meer te toonen; zij begrepen zeer goed, dat de indringers ook hen niet sparen, maar veeleer verdelgen, in slavernij brengen en hun land geheel in hezit zouden nemen. De geregelde Euro- peeschc troepen bedwongen hen echter in het jaar 1084. Zij vernielden de kampen of dorpen der Indianen, maar hen zelven te dooden of gevangen te nemen vermochten zij niet. Die bosch- menschen wisten zich of in het woud te verbergen, of dieper in het land door te dringen. Dewijl zij evenwel begonnen in te zien, dat zij op den duur niet tegen de macht der Europeanen bestand zouden wezen, werd de aangeboden voordeelige vrede door hen aangenomen. De drie genoemde stammen werden als vrije en onafhankelijke bewoners van Suriname erkend, met de uitdrukkelijke verklaring, dat zij nimmer, tenzij alleen om groote misdaden, in slavernij zouden gebracht worden. Sedert dien tijd is hot verbond trouw nagekomen, en niet alleen zijn de genoemde drie stammen overal als weerlcoze naburen toegelaten en ge- holpen geworden, maar heeft de kolonie ook meermalen veel dienst van hen gehad. Hun getal is, zoo door uitsterven als wellicht ook door terugtrekken in de binnenlanden, veel ge- slonken. Zij leiden een zwervend en zorgeloos leven. Onbeschrijfelijk lui en onverschillig van aard, brengen zij hun tijd in de hang- mat door, liever dan iets meer te werken dan tot het voorzien in de allereerste levensbehoeften noodig is. De vrouwen houden zich bezig met het planten van de tot eigen gebruik noodige

		1) Men moet donken, dot zij hierbij ongetwijfeld door vreemde krijgg- oversten zijn moeten geleid worden; de lage trap hunner tegenwoordige beschaving en de oorspronkelijke middelen van vervoer, die bestaan in cano\'e of uitgeholde boomen, laten niet toe hun krijgsbeleid toe te kennen.



		� 7 �

		aard- of vcldvruchten, met liet vervaardigen van eigenaardige waterkannen, mandjes en korfjes, met het spinnen van katoen uit de hand enz., behalve het gewone dagelijksche werk der spijsbereiding. De mannen zijn liefhebbers van de jacht. De voornaamste hartstocht der Indianen is misschien wel de zucht naar sterken drank. Het misbruik dat zij daarvan maken is niet eene geringe oorzaak van hun achteruitgang en hunne verdierlijking. Zelfs de zachtaardige Arrowakken en Wa- rauwen worden wreed en oproerig in dronkenschap. Deze beiden hebben betere gesteldheid voor beschaving en godsdienst dan de ruwe, wrecde, sluwe en wantrouwende Cara�ben: ze zijn vrees- achtiger, vredelievender en gedienstiger. De Warauwen, die zeer weinig in getal zijn, en uitsluitend in het westelijk gedeelte der kolonie, aan de Maratacca en de Corantijn wonen, hebben zich, volgens Jhr. C. A. van Sypesteyn, »Beschrijving van Suriname" en andere schrijvers, door meer werkzaamheid on- derscheiden. Het zwervend leven, de verre afstanden van de van elkan- der verspreid liggende kampen, met eene bevolking van slechts twintig tot vijftig bewoners, de ingeboren liefde voor een- zaamheid, vrijheid en onafhankelijkheid in hunnen natuurstaat, hun verregaande onverschilligheid, het slechte voorbeeld en de sterke dranken der kolonisten werken (met, God weet! welke andere oorzaken nog meer) noodlottig zarnen, niet alleen om het zaad des Evangelies voor hen onvruchtbaar te maken, maar zelfs om hen te beletten het te ontvangen. En, wat de Indianen betreft, die in de hooge binnenlanden rondzwerven, (dit geldt evenzeer voor de boven de watervallen wonende Bosch-negers en de hier en daar in het woud bij troepjes ver- spreide afstammelingen van in later tijd weggelobpen slaven), eenieder, die eenigzins met de toestanden bekend is, zal het voor eene onmogelijkheid houden, dat daar, met de beschik- bare gewone middelen, eene Evangclie-prediking tot stand kome. Van de Indianen, die van tijd tot tijd met de overige be- volking in aanraking komen, zijn in de laatste twaalf jaren door de Missionarissen een groot getal gedoopt, van welken echter reeds zeer velen overleden zijn.



		� 8 �

		De Boschnegers zijn veel talrijker dan de Indianen. Ze zijn afstammelingen van de Marons of\' wegloopers van de plantages, die, na hunnen meesters ontvlucht te zijn, zich in de bosschen vestigden. Bereids in 4084 of 1085 waren zij zoo geduchte vij- anden der kolonisten, dat men met hen een voordeeligen vrede wenschte te sluiten. Het ontvluchten der slaven van de plan- tages, en het ondernemen van strooptochten tegen de. plantages door de Boschnegers, bleef, nu eens uit zelfbehoud, dan we- der uit roofzucht en wederwraak, gedurende anderhalve eeuw aanhouden. Duizenden mcnschenlevens en verbazende sommen gelds kostte het aan de kolonisten, om zich tegen deze hunne vijanden te verdedigen. Aanzienlijke krijgsverrichtingen van ge- regelde Europeesche troepen, die het garnizoen bij herhaling kwamen versterken, konden deze vijanden vaak niet bedwingen, terwijl nog het meerendeel dei^- troepen spoedig zijn graf vond in de ongezonde boschstreek. Gedurende deze loopende eeuw hebben zij zich als vrije en onafhankelijke bewoners in hunne bosschen teruggehouden \') , en verlaten die slechts om hout ²) ter markt te brengen en daarvoor het weinige, wat zij behoeven, in te ruilen. Ze zijn niet minder ontoegankelijk voor het Evangelie dan de Indianen. Volgt nu een woord over de Negerslaven, die altijd veruit het grootst gedeelte der Surinaamsche bevolking hebben uit- gemaakt, en die als werktuigen gebezigd werden tot productie van suiker en andere stapelproducten. Om zich een denkbeeld te vormen van het aantal Afrikaansene Negerslaven in Suriname, is het genoeg te weten, dat de West-Indische Maatschappij zich in 1730 bij vernieuwing van het Octrooi, verplicht had, jaarlijks \'2500 slaven ter Surinaamsche markt aan te voeren, terwijl het den planters, tegen betaling van eenig recognitiegeld, nog daaren- boven vrij bleef aanknopen te doen bij andere slavenhandelaars. Volgens eene op goede gegevens gegronde berekening, die zeker

		t) Met uitzondering van eenige kampen van in later tijd ontvluchte slaven. 2) Tegenwoordig is do houthandel Ceen niet onbelangrijke zaak in Suriname, waar de huizon van hoit gemaakt worden, en tevens hout wordt uitgevoerd) bijna uitsluitend in hunne handen.



		� 9 �

		niet te hoog is genomen, bedroeg het aantal slaven ten jare 1690 niet minder dan 25000. Fermin spreekt van ecne slaven- bevolking van 51000 zielen in het jaar 1791. Bij de volkstelling in 1812 bedroeg liet aantal slaven in ronde cijfers 50000. Toen deze menschonteerendc handel in 1808 en later, den 17 September 1818 bij Koninklijk Besluit, en den 20 November deszelfdcn jaars bij de Wet verboden was, trachtte men zich door-sluikhandel schadeloos te stellen. Het getal slaven, welke op die wijze toen nog jaarlijks werden ingevoerd, wordt op duizend begroot. Daar komt bij, dat wel de Afrikaansche* sla- venhandel maar niet de handel in slaven met andere slaven- houders verboden was. Eerst in 182G kreeg hij in de strenge Publicati�n van den Gouverneur A. de Veer den doodsteek. Was nu de handel in slaven verboden, zij zelven bleven het juk nog dragen tot 1 Juli 1803, toen allen, krachtens de emancipatie- wet des vorigcn jaars, hunne vrijheid erlangden. Een historisch feit is het, hetwelk door niemand kan ge- loochend worden, dat gedurende het lange tijdperk van het slavenstelsel, deze allen, op weinige uitzonderingen na, die ge- lukkig in het eerste vierde-deel van onze eeuw vooral zijn voor- gekomen , dat deze allen stelselmatig van het Christendom zijn teruggehouden. De eigenaren vreesden, dat het Christendom hun het onbeperkt meesterschap ook over de ziel en het moreele der slaven zoude ontnemen. Sommige bewindvoerders der kolonie wendden nu en dan eenige pogingen aan, ten einde het Christendom ook voor den slaaf toegankelijk te maken, doch te vergeefs. De Gouverneur Mauritius schreef den 30 November 1751, dat al zijne pogingen bij het Hof schipbreuk hadden geleden. Hij maakte de opmer- king, dat een groot beletsel der verkondiging van Gods woord in den weg stond, het slecht voorbeeld namelijk van het mee- rendeel der slavenmeesters, zoodat hij dacht, dat de bekeering der zoogenaamde christenen die der heidenen moest voorafgaan. De Gouverneur yan der Meer kwam den 18 December 1755 met een nieuw voorstel, tot verkondiging van Gods woord aan de heidensche slaven, bij het Hof aan, maar werd koel ont- vangen. Onder den indruk van deze koele ontvangst schreef hij in zijn dagboek het volgende: »18 December 1755. Ik moet tot



		� 10 �

		mijn leedwezen zeggen, dat de kolonisten niet zeer religieus zijn." Dit getuigenis komt trouwens overeen met hetgeen de Conventus Deputatorum (eene vergadering die door de hoofden der verschillende gereformeerde kerken jaarlijks gehouden werd) niet lang daarna zeide : »Het moet Gode geklaagd zijn, dat de godsdienst hier te lande in plaats van cenigszins hersteld te worden, jaarlijks meer en meer vervalt." Tegen de Hernhutters \'), die zich de bekeering der slaven ten doel hadden gesteld, werd in hot Hof van Politie den 21 No- vember 1740 besloten, hunne openbare godsdienstoefeningen te verbieden en den huiselijken eeredienst te beperken tot de broe- ders all��n. De eerste negerslaaf, van wien de bckecring vermeld wordt, is op den eersten Juni 1747 in de gereformeerde kerk gedoopt. De gevallen dat eigenaars er toe overgingen ook maar enkele slaven, zelfs in de gereformeerde staatskerk, te laten doopen, bleven intusschen uiterst zeldzaam. Omtrent het midden der 18\'¹» eeuw vindt men slechts van zes melding gemaakt. In

		1) Eone pi�tistische secte van Protestanten, die uit afgescheidenen van het Lutheranisme, Calvinisme en Hussitisme door vereeniging met zekere voortvluchtige partjjgangers (de Doheemscbe of Moravische broeders) door den graaf von Zinzendorf, tusschen de jaren 17-2-2 en 1727, te Hernhut in Sakson, tot een kerkelijk lichaam gevormd werd. Hunne hoofdleer is, »do verlossing van de zonde en van de hel door het bloed en den kruisdood van den goddelijken Heiland;" hun doel: »zielen voor don Heiland te winnen ;" daarom ook onthouden zij zich van veel over leerstellige begrippen te spreken. Nergens ter wereld is het aantal Hernhutters zoo aanzienljjk als in Suriname. ■� Onder allo Protestantsche secten hebben zij zich in de vorige eeuw in Suriname, door een eigenaardigen jjver tot bereiking van het dool hunner zending onder de heidenen onderscheiden. Waren de resultaten vroeger onbe- duidend, dos te belangrijker zijn die geweest in de laatste vijftig jaren. Jhr. C. A. van Sypesteyn zegt, tot toelichting hiervan, in zijne «fieschrij- ving van Suriname" het volgende: » Door do stichting der Maatschappij ter uitbreiding van het christendom onder da slaven en verdere heiden- sche bevolking in de kolonie Suriname in 1828, verkregen de Moravische zendelingen grooto ondersteuning en werd aan hunnen werkkring een groote uitbreiding gegeven. Hoewel dit in de eerste jaren daarna minder merkbaar was, is die uitbreiding ovenwei thans (1853) zoer belangrijk vooruitgegaan." In 1831 was het aantal hunner lidmaten 2182, in 1853 bedroeg het 18972, onder welke 18000 slaven. Bij de emancipatie in 1803 telden zij 27547 zielen. �



		� 11 �

		de boven genoemde Acta conventus depidatorum wordt bij het jaar 1788 nog dit vermeld: »De predikanten onderwijzen van tijd tot tijd negers in den Christelijken godsdienst en nemen hen aan tot lidmaten van Vorst Messias." Daar waren nu in dien tijd geen Katholieke Missionarissen. Maar zouden dezen, zoo zij er geweest waren, de eigenaren der slaven beter hebben kunnen bewegen om hun de deur tot het Christendom te openen ? Zouden zij zelfs eenige weinige vrije lieden hebben kunnen bekeeren? Met het oog op de toestanden, kon dit niet verwacht worden. Eerst en vooral kon men in die dagen niet verwachten, dat het uitoefenen van den Katholieken godsdienst ook maar oogluikend zou worden toegelaten. In 1743 wilde zeker Katholiek een geloofsgenoot, Smith geheeten, voor- bereiden tot het ondergaan der doodstraf. Die pogingen werden hem zoo kwalijk genomen, dat een besluit van het Hof uitging: »Dat in het toekomende niemand, ofschoon hem toegang mocht worden verleend, bij een ter dood veroordeelde over religiozaken zal mogen spreken, dan met speciale permissie van den Gouver- neur." De eenig geijkte godsdienst duldde geene mededinging! Zelfs den Lutherschen, die in 1740 met de uitoefening van hun eercdienst begonnen waren, werd door den Raad - fiscaal verbod gegeven, » wijl die bijeenkomsten strijdig waren met de wetten des lands." En zelfs, nadat zij van de Regeerders der kolonie de toelating van hunnen eeredienst verkregen hadden, moesten zij nog gedurig belemmeringen ondervinden. Al wie lust heeft zich met de haarkloverijen der kerkbesturen van Suriname in de 18^de eeuw bezig te houden, kan zich van die belemmeringen in andere historieboeken overtuigen. De werkkring van den Katholieken priester zou zich der- halve, v��r en gedurende de 18^deeeuw, uitsluitend tot de blanke bevolking hebben moeten bepalen. Deze nu was betrekkelijk zeer gering. In 1690 bedroeg zij 1800 zielen, van welke een derde gedeelte Isra�lieten waren; in 1791 waren er 3790, van welke 1760 Joden, en in 1812 slechts 1300 Joden en 757 Christenen. En hocveleo van deze Christenen waren Katholiek ? Teenstra stelt het aantal Katholieke Europe�rs, zelfs in het jaar 1830, op slechts 209. Dit cijfer is voor dien tijd zeker te laag gesteld; maar wat de voorgaande eeuw betreft, is het wel to vermoeden,



		� 42 � dat de Katholieken in Suriname, bijna uitsluitend in het garni- zoen te vinden waren. Uit de oudste registers der Missie blijkt althans, dat zich onder de militairen steeds een aantal Katho- lieken bevonden. Men moet waarlijk den moed der Nederlandsche Katholieken bewonderen, die onder zulke ongunstige omstandigheden niet geaarzeld hebben de vestiging der Katholieke Missie tot twee- maal toe te beproeven, eens bij den aanvang, eens bij het einde van het rijk der Geoctrooieerde Soci�teit van Suriname. Eer aan den ijver der waardige priesters, die deze vestiging durfden ondernemen!