vVS I

DE

COMPENSATIONIBUS

Q^v A M,nbsp;^

DIVINO FAVENTE NUMINH
Ex Audoritate Mamifici ReSforis

D. M. JOANNIS LÜYTS,

Philofophise Doaoris, ejufdemque Facultatis in Inclvtâ Academil
UltrajeainâProfèfforis Ordinarii,
U T E T
'AmpUffimt Semm Academici confenfu , NobiUJfimxaue

Facultatis JV RID I C^y£ Decreto ,
PRO GRADU DOCTORATUS
Summifque inUTROQUEJURE honoribus amp; Pn'vi-
Jegiisritè, amp; légitimé confequendis,
^ ^^nbsp;Eruditorum examini fitbjicit,

RUTGER verbr u g g e

A. v. i8. Decemb. horalocoque folitis. ^

Traject i ad Rhenum,

Ex pfficina Jrancisci Halma, AcademiîC
Typographi, cb bc Lxxxviii,

NoMliJJimo ^ Ampliffimoy ac Gra-
viffimo , FIRO)

D. D. GUILIELMO

VERBRUGGE,
J. C. Reipublicx Zelandic^
nomine ad Cameram Ratio-

num Foederati Belgii delega-

to, Parenti fuo amantilfimo
filiali amore in sternum co-
lendo, venerando.

Ham 'Dijputathnem JurUicm In-
auguraknt

Offtrt amp; mfcribit

RUTGER VEKBRUGGE,

AucT.

DISPUTATIO JURIDICA
I N A V G V R A L I S,

D E

Compensatio nib us.

THESIS I.

Ompcnfationis materiam occafîone no-
ftri conatus enucleaturi pauca de no-
mine prsmittemus. Quod ad vocis
originem attinet, Compenfatione'm ab
antiquo xrh appendendi more diólam
efife , audor eft Donellus antequam
enim fignarentur nummi veteres œs amp;
argentum rude fîbi invicem appende-
bant. Dicitur igitur Compenfatio

quod fimguli cum penfant five una invicem penfant amp; quafi
in una lance appendunt, ut œqua prsftatio fiat, amp; quantum
praeftetur tantum rependatur. Haîc autem in jure noftro qua-
tuor potiffimum modis fiimitur \t\i.generalijjïme, proomnî
adaequatione amp; collatione, ut in focietate bona communiafa-
fta conferuntur amp; partes lucri amp; damni cbmpenfantur §. 2.
înji.defociet. vel t. generaliter, quando pro deduólioneamp;re-
tentione unius pro alio accipitur /. 39,/. depign. aB. L 6. C. de

A znbsp;§.5

§. i.infla. deff.dejHr.döt.l.%^.f.de\egM.Z. vel
fpecialim, pro renumeratione minifteriorum, l.i.C. de aliment,
fttpill.prafi. rcparamine expenfarum l.j. C. depofllimin.reverf,
amp; reftitutione damnorum /.8. C. de heat. eend. vel 4. Specia-
liffime, pro mutua petitione l.ó.C.h.t. uti amp; iri l. i.ff.h.t.
2c hic confideratur

I I.

In hac fignificatione definitur Compenfatio, quod fit, de^
biti credit» inter fe contribtitio, quï nihil aliud eft, qnamli-
beratio ab sre alieno , per asris fiii computationem , ita ut,
quod alicui creditum eft, id jam ipfo jure ob ni u tuas obl iga-
tiones deberi definat. Eamque ut ordine cxcutiamus, vide-

bimusprimo quibus jus compenfandi competat, amp; deinde qui-
bus in caufis compenfatio detur, amp; denique quis fitcompen-
fationis efFedus.

III.

Et quidem omnibus quibus debetur aliquid, fiilliviciffim
debitoribus fuis debeant, jus compenfandi datur : cujufcun-
que hi mutuo debitores fuerint conditionis ac œtatis ; Unde
amp; pupillis a tutoribus eorumve nominatoribus compenfatio
objicitur. l, 11. C. de compenfat. fiüus quoque quod patri de-
betur redecompenfat, modo caveat, patrem id non exadurum
/ 9.§. i.ff.eod. Nec fidejufforcompenfareprohibeturid, quod
fibi vel reo principali pro quo convenitur, debetur
ff.de compe»fat. Poteft amp; procurator in rem fuam compenfatio-
ncm opponere, non tantum poft litem conteftatam /» » quot;.ff.
eod. fed etiam ante; quiaamp;tunc loco domini eft. i.'^'i'ff'de
procurât. Pignorumque perfecutionem habet 1.6. C. de
O. amp; A. fed amp; ipfi ceifio'nario compenfatio opponitur, ne
alias debitori iniqua per cedentem inferatur conditio, arg./.4.
^.ff.décompenfat. modo debitum reciprocuoi tempore celîîo-
nis extiterit ; tune enim plus ceflum intelligi nequit, quam

quod

qüod deduiao eo, quod vice mutuadebctur, fuperem. Re-

conventionis autem de qua in /.33.nbsp;depromr. diveiTa

ratio eft, quianonutcompenfatio, reconventio debitum ipfo
jure perimit.

I V.

«

lllud porro nihil intereft, quis fit creditor, privatusi an
fifcus aut Refpublica, /. iz.jf. decompetifat.l.^C. ^.'^.f.dejure
'ßfii. Nam amp; debitor fifci, vel Reipublicas, compenfare po-
teft, quod fibi fifcus vei Refpublica debet: dummodo non
compenfet in caufis exceptis i-. fi privatus vedigal debeat, a. fi-
debitor fifco ex vidus vel annonx caufas fit obligatus, 2. ex
caufa tributi l-^. §. de jure fifci, ex alimentorum cau-
fa, qu32 civitas pauperibus fuppeditat, quoftipendia amp; deci-,
mas clericorum referunt, 5. fi pecunia ftatutis fumptibus fer-
vit, i.e. ad certos ufus publicos pertinet, veluti ad refedio-
mem viarum, 6. fi ex caufa fideicommifli debeat, ubi amp; fifcj
amp; teftamenti fayor cqncurrit /. 5. C. decompenfat. 7. fi quis ä
fifco rem fifcalem emat. 7.C. eod. amp; d. l. 46. §. 5. dejtir. fifi.
amp; pretium illud cum mutuo, quod fibi fifcus debet, com-
penfare velit, 8. fi fint diverfae ftationes vel officia fifci, neea
confundantur l.i.C.h.t. ftationes proprie loca funt five man-
fiones in quibus officia fifcalia five officiales fifci confiftunt
l.i.C.nefifcm remqmmvend.evinc. 9.denique quoniam ner-
vus Reipublicae in pecunia confiftit, privatus debitor, qui
mutuum ab ea fumfit, hoe compenfare non poteft. Hic vui-
ge debitor ex Calendario appellatur. l.l.C. decompenfat.

V.

Ex jam ditlis abunde patet hic ab utraque parte requiride-
bitum; Illud autem nihil intereft ex contradu oriatur, an ex
deliao /. 10. §. 2,. ƒ. de compenfat. Ll^.f-. folat. matrim. l. i6.f.
dedol.mal. quatenus fcilicetutrinque pecuniarieamp;civiliteraga-

* ' ....... quot;quot;nbsp;As ^' tur.

tur. /. io. §.2. Viàc Lti-^.^.adleg.jul. de adult, adeo ut
fecundum Imp. Juftiniani Conftitutionem ipfo jure pro-
cedat compenfatioquocunque in pecuniario judicio, fivebo-
nas fidei, feu ftricli juris, five arbitrario, feu agatur in rem,
five in perfonam : fola excepta depofiti aflione, cui aliquid
compenfationis nomine opptini, iniquum credidit Imperator,
ne fub praetextu compenfationis, depofitarum rerum quis exa-
ftione defraudetur. l.ult.C'decomfenfat.^.io.hß.deaä.,

V I.

Ut autem debitum compenfari queat, oportet utfit i.ve-
rum 2. liquidum 5. purum amp; praefens 4. non alternativum
amp; 5. illarum]rerum, quœ compenfari poffunt.

VII.

Primum igitur requifitum excludit omnia débita mere civi-
Ha, quae ftrido quideni jure civili aflionem pariunt §. i.Infi.
de except, fed per exceptionem tamen perimi ac facile inutilia
fieri poffunt. l.iJ[.Jf.decompenßt. Uti obligatio ex negotio,
metu, errore, dolo gefto ^/.§.I. ^fiq.lnfi. L^ô. f.deverb.
ohlig.l.j.jf. de dol. mal. except, vel ex alio nata, cui obftat ex-
ceptio pacli de non petendo /.j. §. i. f. de confl.pecm. Hue
etiam rede referuntur débita naturalia , qus à Jure Civili in
totum deftituuntur, ut obligatio ad «m'c/'Mpa /. 25. §. ir. jf.
de petit, hered. ex teflamento imperfedo l. l'àjf. de ßddcommiß.
libert.§. i.ltifl.defideicommijf. hared. ad intégra legata folvenda
ab eo, qui lege falcidia uti potefl. /. 5. §. de dornt, in-
ter V. équot; p'jpilli infantiâ majoris pr. Inß. de au^. tut. fi-
liifamilias mutuam pecuniam accipientis /. 10. jnnHa l. i. ad
SCtum Maced. mulieris fidejubentis. t. t. adSCturn Foeliej.
ri debitoris abfoluti l.ó.ff.decond.indeb.jmS.^- Infi, de ex-
cept. At ill® obiigationes naturales, quae ex parte tantum à lege
deflituuntür, licet ob denegatam in foro adionem exigi ne-

queant

com..

queant, compenfationi tamen locum faciunt. 1.6. f, de

fenfat.

Will.

_ Secundo requirltur, utdebitum, cujus compenfatio obji-
citur, fit iiqmdum, Luh.C.decompenfat.^.^o. Inß.deaSl. de
quo fcilicet conftat vel ex ipfa adverfarii confeffione vel ex
caufa judicati l.z.C.eod. aut quod ex inftrumentis jam prac-
fentibusfatisapparet, vel alias abfque altiori indagine à ere-
ditore probari queat. Tempus autem intra quod facienda fit
probatio quum m jure exprelTum non fit, arbitrio judicis re-
hnquitur. Priterquam quod in caufa fifci duorum menfium
fpatium prxfcriptum fit. /.46. §. 4.f.dejur. fife.

I X.

Tertium vult, ut debitum fit p^^mm ^jgt;r^fens. h e cuî
necdies neque conditio adjefta eft, amp; quod exinde debetur
« ftatim exigi poffit. Nam, quanquam id, quod in diem vel
fub conditione debetur, dari oporteat, antequam tamen con-
ditio exiftit vel dies venit, nec cumefFeâupeti, neccompen-
fari poteft l.j.f.decompenfat. Excipitur cafus, quo huma-
nitatis gratia tempus folutionis indulgetur I. 16. Li ffeod
aliquando etiam debitum per fe quidem purum eft , fbd per
mdiredum m diem contraftum intelligitur. Si enim quid
eerto loco promittatur, tunc tacite dies adjeflus tantumque
temporis debiton concelfum cenfetur, quo {dido loco com-
mode fol vere po (Tit l.ä^i.f.r.O. Hoc tamen, liabitâ ratio-
ne ejus quod intereft deftinato in loco folvi, redè compen-
fatur. l.i').jf.deeompenfat.

X.

Quarto requirltur, ut debitum mnfit alte-mmum, tunc

enim

«nim compenfatio locum non habet, quam fi adverfarlus janl
dixerit, utrum voluerit, tefteJCto, fidebeas, inquit, decet»
mt hominem , utrum adverfarius volet , ita compenfatio hujus
debiti admittitur, ß adverfarius palam dixißet, mrum voluipt.
L ii.ff.decompenjkt. quo in cafuetiam fpeciem eligente adver-
fario (cui hic ex conventione competebat eledio, cum alias
in alternativis eledio fit debitoris /. lo. §. fin. ff. dejur. dot. )
hanc rede compenfari putoj eo quod volenti non fiat injuria,
amp; cum aliud pro alio crcditori confentientifolvj queat, quid-
ni compenfari? cum haec folutionis vice fungatur; ut infra ri-
debimus.

X I.

Reftat ultimum requifitum, quod eft ut debitum Cit ea-

rum rerum qua compenfationem admittunt-, quales funt res fun-

gibiles, quœ in quantitate amp; quidem ejufdem generis Lâ^.
S.C.decompenfat. ejufdemque qualitatis ac bonitatis arg. /. 5.
ff.dereb.cred confiilunt : Nec refert, pecuniam utrinquede-
bitam , alter utrum alteri fine ufuris, alter ufurariam debeat.
1.1 J. ff.decompenfat. Sed amp; fit invicem fit ufuraria pecunia, di-
verfs tamen fint ufurae, compenfatio nihilominus locum ha-
bet ejus, quod invicem, debetur. I. ii.ff, eod.

XII.

Hinc fatis liquet rerum qu$ diverfae funt quantltatis ut vi-
num cum oleo, nullam elfe compenfationem ; quia aliud pro
alio invito creditori folvi nequit. pr. Infi. quib.mod. oblig-toll.
1.2. §. I. ff. de reb. cred. Nec fpeciem cum fpecic vel fpeciem
cum quantitate rede compenfari. /. 13. §. i.infin.ff.depign. amp;
hypoth. cum difparfit fpecierumsftimatiovelaffedio* Quam
ob caufam nec quantitas cum quantitate fi tanquam fpeciesde-
beatur, veluti certi nummi, qui in area funt gt; compenfari po-
teft. l.^'j.%.i.l.lt;î\.ff.delcgat.i. Quod autem ImperatorJu-

ftinia-

ftinianus in Lult. C.decompenß Compenfationi locum facit in
alt;aionibusinrem,necnon in aliis ubi de reftitutione fpecierum
agitur, minus obftare videtur. Nam quatenus ibi de aefti-
.matione pretioque rerum peremptarum amp; corruptarum, ad-
eoque de pecunia quseritur, compenfatioexercetur, nonquan-
do fpecies reftituenda eft. Nec dubium quin eo fcnfu in ipfa
quoque depofiti aflione obtineat, quando tantum de praefta-
tione pecuniaria ex caufa depofiti agitar* Idem dc commo-
datq dicendum puto.

XIII.

Effc(9:us autem Compenfationis primarius ac praecJpuus eft,
quod ftatim qu o alter alteri debere cepit obligatio ipfo j ure extin-
guatur 50. Inß. de aB. 1.4. (fr alt- C. de compenfat. Ita tamen ut
is qui compenfare velit necefle habeat compcnfationem objicere
l.pen. f.amp;l.z.Lj.z^ mU. c. eod. hoc eft in judicio allegare quo

judici conftet utnnqüedeberi, cum isconjcäuräaffequi nequit

quid invicem debeatur vel non. Ex priori hoc effeftu fluit
* fecundus 'quod etiam accefliones obligationum perimantur 2
Unde fequitur, quod ab eo tempore nec debitor, nec mora
debitoris intelligatur, refpedu quantitatis compenfatx: quod-
que nec pasna , neque ufuras ejus nomine deberi poflGnt.
I.IÏ.amp; iz.ff.de compenfat. amp;lt;,.€. eod. Pignorum quoque
amp; fidejufforum qui in fecuritatem ejus tenebantur, fit ipfo ju_
re liberatio l.T^iff.l.ii.C.h.t. fublatä enim principal: obliga-
tione accefforiam tolli neceffe eft. Tertius effedus eft quod fi
is qui poterat compenfare, per errorem folverit quod ab ipfo
petebatur, condicere poterit quafi indebito foluto. /.io.§.i.
ff. de compenfat. /. 5. §. iff deimpenf. in rem dot. 1.50. ff. de cond.
hdeb. Propterea quod compenfatio vice folationis fungatur

XIV.

XIV.

Quartus igitur efFeâus Compenfationis eft quod com-
penfatio fit pro folutione d. 1.4. C. de Compenfat. é- U qui
fotior in pign. adeo quidem, ut qui juravit fe foluturum, fal-
va jurisjurandi religione, nihilominus redle compenfet. per.
/. 4. infin.ff. qui potior, pign. I. j6.ff. de V. S. Quintus eiFeflius
Compenfationis c' quod impediat executionem, fiquidem
in omni litis parte t.iam poteft fententiam compenfatio oppo-
ni poteft /. 2. C. de compenfat. atque ita hoc in cafu exceptio eft
a 1.%.C. de except, quae docet exceptiones peremptorias oppo-
nendas .efle ante fententiam-

X V.

Quandoquidem Compenfationi admodum affine eft reme-
dium Retentionis operœ prastium erit quafdam hic inter Re-
tentionem amp; Compenfationem fubjiccre difFerentias.

1.nbsp;Compenfatio eft pro folutione adeoque extinguit ipfum
debitum l.^. C.decompenßt-?^ I. ff. qui potior.inpign. Re-
tentio contra non extinguit debitum fed eum in finem conce-
ditur ut debitum folvatur /. 2ö.§. i.ff. decond.indeb.
z6.ff.de procur.

2.nbsp;Compenfatio fi per errorem fadi omifla fit habet locum
repetitio l.io. ff.decompenfat. fin autem retentionis jus ha-
bens tradiderit, nulla competit repetitio./.30. ^ p.ff.decond,
indeb.

5. Compenfatio fit per modum petitionis l.6.C.decompen-
fat. I. I'y.ff. ratam rem hab. tantum autem abeft ut retentio
fit petitio, ut multi extent cafus quibus quidem retentionem
habemus petitionemautem nonhabemus L^i.ff.decond.indeb»
Exempla funt in §.30. Infi.deRer.Divif I. i^.ff.comm.divid.
I, unie. C, etiam ob chirogr. pec.

4. Compenfatio fit ipfo jure l,^. 10. amp; zx.ff, àecompenfat.

Reten-

I N A u G u R. A E I s: ti

Retentiavero fit oppofitâ doli mali exceptione. d. 50.55;
54. Infi. nr. divif.

j. Retentio fine pofleffione non procedit l. t. tnpr.ff.de
pi£n'^ hypoth. 7. 29. §. 1. ff. deeviÜ. in compenfatione autem
non defiderari pofleffionem inde patetquodamp; fidejuflbrcom-
penfationem opponere poflît de co quod reo principali debe-
tur. l.^.ff.decompenßit.

COROLLARIA.

i.

quot;^rO;^ danmr aâiones origine mixu

^ partim in rem partim 'vero in
perfonam.

I I.

Filiusfamilias de pleno adventitio pecuUamp;
non poteß facere teflamentum.

111.

Venditor non tenetur pr^cife rem 'vendiquot;
tam tradere fed poteß fe UherareprA-
ßando id quodintereß.

IV,

i v.

(Qui cnMït ad refeBionm navis non
habet tacitam hypothecam.

v.

ÏBouafidei pojfejfor tam fmBus, qui na-
tura y quam qui indußria hominum
proveniunt i percipiendo fuos facit.

v l

Indebitum enore juris folutumrepetinon
poteß.

VII.

Tidejujfor in majorem fummam acceptus
quam debet debitor principalis nulla
modo temtur.