;

I f

' 1

DIRGELWCH

F rauw

D D E A L L

Ac i eraill iw W A T W A R,

S E F

Tri aderyn yn ymddiddan

yrERY R, a’r G OL o M E N, a'r

Neu AR WY DD

I A N N E R C H Y C Y M R a

Yn y flwyddyn mil achwe-chant 2 thair ar ddéc a deugain, Cr^ DÏFOD^

6 6 6.

Printiedïg yn LlaniAtn James f/e/hcr., ac a gan Thomtu Brewfier tan lunnbsp;y ui Bib( finmyl Pontr.

ArwyU ifinnerch y cymua yn y flwyddyn mil a chvvechartt a thair ar ddêcnbsp;a deugain, cjn 666-

Erjr. nbsp;nbsp;nbsp;Ba le'r wyti (y Gigfrajt ddu) yn

^ehedeg?

Cigfran. S) DjamfcDp ’rDtwpar SC o amgi'lclju 'r glDcirgloDOiau i pn-nlllfpiriplupD.

Er/f. Onid lydi yw ’r aderyn a ddanfónodd Noah allan o’i Ions na ddaeth yn ól fyth atto dra-chefn gt;

Cigfran. ®pfi pil tolrptó r ^DEfpn 5)tiinnto,ar maearnat op ofn- öf biènln Pji; j3U’ar.

Erjr. Pain na ddoit nbsp;nbsp;nbsp;ac yr hwn

ddanfbnodd?

Cigfran. 5lm foo’pn ÓcÜ geiinif ftoptta cppplj pmetrlDon na boa Ban lato :^oal) ai feibion.

E’J’’. Diwyddofl:(ó Gi^fgt;'an.)i’r golnmert ddy-chwplyd yn ól. ai deilicn wyrdd yn ci pfng-

Cigfran. liöetl) Cr bpnnp? niD vto Ui oi\D aDcrpn Siuanpmpfg ClicDiaio p flfiirfafcntï^Vui fp Uimpiinbsp;Sipfatb.ac pn gpfrtapfacl) o latoer,

Erjir. Ondyrwyti yn bwytta clgyineinvon, dcyn ymborth ary budreddi annatuno).

Cigfran. ƒ Clip pr topt titljaü ( ÖEtyr ) tUCi' tbiaw, ct op t oo pn falcb,ac menig vn ftenin,

Efji-, Cwlr y w hynny Ond gaiwn atn y golo-^en j ivrando bech a ddywed hi am dani ci him, ac am denem nmnau.

Cigfran. ifit DOstD iUi ctomnUl««o1h,l

0a

AfVpydd i annerch y cymru yn y flwyddyn mil a chwechant a thair ar ddêcnbsp;a deugain, cyn dyfod, 666.

Eryr. ^ Ba le’r wyti (y Gigfran ddü) yn ehedeg ?

Cigfran. c öramtD^ üöapaü

ac o arngplc^u 'r gtocïrffloöötau l pnm'U fp mptopö»

Eryr. Onid tydi yw’r aderyn a ddanfonodd Noah allan o’i long na ddaeth yn ól fyth atto dra-chefn ?

Cigfran. pn tofrpto 'c aö^rpn ïitonnto, ac mac arnai Dp ofn öi tircm'n pr auar.

Eryr. Pam na ddoit ti yn ól at yr hwn a’th ddanfonodd ?

Cigfran. nbsp;nbsp;nbsp;föö pn tocll ffcnttif ftoptta cprp^

p mci'rtoon na bOD öan lato ^Joab al fcibion.

Eryr. Di wyddoft (ó Gigfran.') i’r golomen ddy-chwelyd yn ól, ai deilien wyrdd yn ei phig.

Cigfran. nbsp;nbsp;nbsp;CC ïpnnp ? m'Ü ptD OUÖ

aöcrpn gtoan pmpCff nbsp;nbsp;nbsp;P ffurfafm;

B,toi fp bup pil nbsp;nbsp;nbsp;at pn ffpfrtopfacb o

lateer.

Eryr. Ond yr wyti yn bwytta cig y meirwon, ac yn ymborth ar y budreddi annaturiol.

Cigfran. jfellp pr tept tl't^aU (O Eryr) teCl»

tbtau, er öp foö pn falcb, ac mcgl^ pn frenin.

Arwydd i annerch y cymru.

Eryr, Gwir yw hynny: Ond galwn am y gol-omen i wrando beth a ddywed hi am dani ei hun, ac am danom ninnau.

Cigfran. nbsp;nbsp;nbsp;Pil ctomn^inbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ofn,

ac m fctööiatt ööptoetipti ei meöötol lie btojfi.

Eryr. Nage. Rhaid wrth gyngor y golomen. Gwrandawn ar bawb, a dewifwn y gorau. Palenbsp;yr wyti (o golomen ?) yn lloches y grifiau ? Gadnbsp;i ni glywed dy lais dithau.

Colomen. Os cair Cennad (ac onide) mae Ewyllys i ddangos dirgelwch y dwfr diluw a'r h'en fjd a'rnbsp;nevjydd; da gennif ddwyn y ddeilien las a newyddnbsp;da i'r rhai a achubir. Ac mi ddylwn gad cennad inbsp;ddywedyd y gwir yn llonydd am danaf fy hunan, acnbsp;am bob aderyn arall.

Eryr. Dós rhagot. Ni rwyftra nêb di: Di gei gennad i fynd ymlaen.

Colomen- Mae gennifi etto lower ynghylch yfcryth-urau ac eneidiau dynion^ ynghylch teyrnafoedd a rhyf-eloedd. Arch y dyjliolaeth^ a chodiad y feren ddydd^ Haul y cyjiawnder^ a dydd y farn, Diwedd y bjdnbsp;hwn, a dechrau'r byd arall, naturiaeth Duw, a naturnbsp;dyn, nêf ac vffern, a llawer o fatterion eraill, Ondnbsp;mae'r gigfran yn anhywaith, ni chair Jon am ddimnbsp;daioni o'i bodd hi.

Eryr. Ond mae Noah wedi peri i mi ’r Eryr lonyddu’r Gigfran a chadw heddwch ymyfg Adar;nbsp;Ac fel yr ydym ni ’r Eryrod yn gryfach na’r cig-frain, felly mae ’r da yn gryfach na ’r drwg.

Colomen. Beth a fynyr Eryr i wybod? ac am ba'r y newydd y mae yn ei feddwl ymofyn ?

Eryr. Mi fynnwn wybod genniti pa beth yw dirgelwch Arch Noah, A chan fód y dychryn, a’r

AfPpydd i annerch y cymru.

diluw, a’r rhyfel, a’r rhwyftrau, a’r gwae, a’r gwag-edd, a’r camwedd wedi parhau cyd ar y ddayar •, Pa br^d y ceir diwedd ?

Colomen. Cyfrinach yw Arch Noah iw ddangos i rai^ canys nid yw'r adar drwg, nagyn deilwng nag ynnbsp;^'Uiyllyfgar iw glywed: Ond am y ddeilien wyrdd, a'rnbsp;newydd da, fe laid y dwfr diluw pan bregether yrnbsp;cfengyl dragwyddol drwy’r holl ddayar.

Eryr. Onid yw ’r pregethwyr yn i phregethu hi ymhób plwyf yn barod ar i rhedeg, ac yn parablu,nbsp;ac yn darllain yr efengyl i ni yn ein fefyll ?

Colomen. Nag ydynt gan mwyaf: Nid adwaen-ant Dduw, Mwy nag y madr twrch dayar yn adna-hod yr haul, neu blant Eli yr hwn ai Gwnaeth.

Eryr. Ond mae nhwy yn dywedyd mai pregethu, r efengil y maent i gyd,

Colom. Ie 05 yr un llais fydd gan y gigfran, Ar golomen, neu os yr un fdth yw cyfarthiad cdun anbsp;lleferydd angelion. Ac nid un o ddefaid yr Oen nefolnbsp;yw'r hwn ni wyr nad blaidd yw bugail, ac nad bugailnbsp;yw'r blaidd.

Eryr. Ond Beth (meddi di) yw ’r ddeilien las a’r efengil dragwyddol ?

Colom. Arwydd fód digofaint wedi myned heibio. Ar chwe mil yn pafsio, a'r Sabbaoth mawr ar fynyddnbsp;Ararat yn agos.

Eryr. A geir heddwch drwy ’r b^d, a goleuni yn lie ’r tymheliloedd, a’r tywyllwch gwyntog ymma?

Colomen. Cair dros lawer o flynyddoedd.

Eryr. Pa fodd y profi di hynny ? Onis gwnei ni byddaf bodlon i ti, mwy nag i’r gigfran, neu aderynnbsp;arall.

,3

Ar^ydd i annerch y cymru.

Colomen. Gwrando {O Eryr) a deall; Mi ddyuiedaf y Gwtr. Meivn Chwech diwrnod ynbsp;gwnaed y hjd^ ac ar y feithfed y gorphwyfwyd meddnbsp;Moefen ; Ac mae vn dydd gyda phrefwyli-wr tra-gvjyddoldeh fel mil o fiynyddoedd^ a mil o flynyddoeddnbsp;fel vn dydd, medd Pedr, Deall hyn meddaf (Eryr)nbsp;canys ychydig ai cenfydd nes iddo ddyfod.

Cigfran. Cra^cc» nbsp;nbsp;nbsp;a tona'r golomen

ffol pmma jit naraö m ópr tt o’t^ aaen Dt O Eryr boneöDi'piöïi ?

Eryr. Heddwch : Hi wnaeth wafanaeth iV b^d yn yr Arch. Rhaid i bob aderyn arfer ei lais.

Colomen. Nid da gan y gigfran monofi, er na wneuthum erioed niwed iddi.

Eryr. Felly nid da gan y drwg y da un amfer, ond i hymlid y maent o goed i gaftell.

Cigfran. SLi aöerpti örtDg p ffeltoi öi ff ? at tatoiJO jto i mi gaelnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jn öörtog ?

Eryr. Fe a’th anwyd yn ulFern, ac yno y mynni drigo. Ond ni fynnit mo’th alw wrth henw dynbsp;wiad, na’th farnu yn ol dy waith.

Cigfran. format 0'm boöö mo'm galto fell?.

Eryr, Gwêl, ac edrych ar y golomen ymma, nid gwaeth ganthi hi pa fodd y gelwir hi, canys mwyn,nbsp;ac arafaidd yw.

Cigfran. ^{0 COlomCtl nbsp;nbsp;nbsp;OHÖ Cigfran.

Sic fa orïidmtopö i bob aöarjn at U'to, at lön, at lai'gf zi bun; Sic 00 pfjnm öi i mt ^9am ?nbsp;Sl^mnau a of^nnaf i titbau, O Eryr, pamnbsp;nab topti cpn llai'eb ar brjbo bScb» neu’rnbsp;toanfol ?

4

Affpydd i annerch y cymrti.

Eryr. Ond Gwrando (Gigfran) pa newydd yr wyti yn i ddwyn ar ól dy holl hedeg dros y gwled-ydd ?

Gigfran. HtDt'n stoeleö mai nbsp;nbsp;nbsp;jto

bctö gn gpfrtopgf pa Ie bpnnaff p btopf,

Colomen. Nid yw dy gyfrwyjira di ond ffolineb canys ni fedri ac nifynni ddyfod yn ól at Noah.

Gigfran. (Btoll 6 Eryr fwni'n fel g mae’e ffolonien o’tl) flaen Dl pn fp maenu u

Golomen. Ntd wyfi ond dywedyd y gwir am danat ti^ ac fe fyn y gwir o'r diwedd ei Ie.

Eryr. Ond dangos di (o aderyn dü) i’th gyfiawn-hau dy hun, Pa gyfrwyftra fydd ynoti mwy nag *ïiewn aderyn arall?

Gigfran. feDraf Drol ffpDa ppb gtopnt, at arogll fp mtojD o bell, a gocbelpD p faetb*nbsp;JDDlon* JJl DDeCcjnnaf pn ago0 l nlfa b^bnbsp;fp UpgaD pn fp mben* 5@a oplnlton bpnnagnbsp;a fo g;an pr ucbeltopr, ml feDraf l Ipngcu, amnbsp;P cafftopf lonpDDtocb pn fp ngtb»

Eryr. Oni fedr y golomen hynny hefyd ?

Gigfran. Ctatotc. Sl^ae rbal o’r proffeftopr Deto^ööion pmma mor toangtu0 a mlnnau,nbsp;ac mor gpfrtopss am p bgD ar gigfran DDuaf*nbsp;®nD os trol’r DDalen a Darllaln p tu arallnbsp;gtolr, mae llatoer o’r Dpnlon netopDDlonnbsp;pmma beb ganDDpnt bris am p bgD nag amnbsp;banpnt el bunaln, nag am DDlm am p caffontnbsp;föD ffpöa ^oab pn pr ^rcb, meten cpmDeltb»nbsp;pn pfbrpD pr all jaiDDa; SLc nl aDteaen nlnbsp;s

AfVpydd i annerch y cymru.

pr un o !)onom ni p Cfgfcain o'c meüötol ’Ötonnto.

Colomen. Gwir y maé’r gigfran yn i ddywedyd yn Tit. I. i6. hyn^ canys mae Rawer a Uiw colomennod arnynt^ anbsp;naturiaeth y gigfran ormod ynddynt.

Eryr. Ond gwrando di (Gigfran gyfrwys) onid oes ewyllys rhydd gennit ? Oni elli os mynninbsp;beidio a 11^d yr -liiyn bach, a chymmeryd rhyw fForddnbsp;arall i fyw ?

Gigfran. fai nbsp;nbsp;nbsp;fc fpööai allu.

fai’c gtoa^tjaf gallel taiun jOo böö jn orau, fc fjnnai foö feil?: flDnönbsp;mae eto?ll?0 patoli ïoeöt i prcöaru ?n elnbsp;naturlaetp el l)un»

Eryr. Ond oni elli di ddyfod allan o’th ewyllys, a’th wadu dy hun ?

Gigfran. allaf. ^tlcl) natuclaetlj na ölm, ac nl tïielaf a fator ?n no8o ?nnbsp;ect)?n ? ffrlïiïi ponno. Ie, nl all nlfa lnbsp;gtortt)VD?neliu ?n onö ? Catol Cpöö anbsp;natuclaet^ neïD?ïiö pnööo.

Eryr. Ond Beth yw’r ewyllys i’r naturiaeth ?

Gigfran. si^ae'c eto?ll?sJ ?n ? creaöur fel ? ffctopn rr marc^, neu l^to l’c llone;, neunbsp;argltopöïi meton gtolSti» Sic 00 bptiïi ?rnbsp;eto?ll?0 ?n Dörtog, mae pob pluen o'c aöec?nnbsp;ttonnto ?n öörtog 5ef?ö»

Eryr. Da yr wyti yn dywedyd dy refwm, ond drwg yr wyti yn gwneuthur. Pa Ie y cefaifti ynbsp;fynwyr ymma i ymrefymmu fel hyn ?

Gigfran. gm^a U ? caton l tl, onö pn

6

pfcoli'on p ïi0jcna0 ? )aDnö pti aöergn Dft ptr aet^jm i i’r ?rcol, at pn gigfran ööü ftl ?nbsp;ffïotU ? öaet^^m i aörtf*

Eryr. Wrth hynny. Ni buafe waeth i ti aros gar-tref.

Cigfran. öD ni fjttnaftoit i tr ötm aro0 ffac» tref: Canp0 ml a pntUal0 ffalluitb 1 ötojUo'rnbsp;aöar, a p'öel tljoltl gennaïi (O Eryr) ml a'tljnbsp;öto^Uton ölttiau fel ? üommoöïi p pljarlftalönbsp;jBontlusf l^llat» ^nö crSff öp l^gaö tl, anbsp;rpalö tetou

Eryr. Ond a welaifti mor colomennod yn yr yfcolion Hei buoft di ?

Cigfran. pt OtöÖ jmPtll Uit» nbsp;nbsp;nbsp;lil

feörton 1 ööarllalti mo'1 Ijlaltp nlitop, na nljtopt^au ööeall mo'm meöö^llau Innau.nbsp;jaDnö pam jgt;v tojt, O Eryr pn taro gpöa’rnbsp;ffolomen o'm blaen 1 ?

Eryr. Mae Noah yn i hoffi hi yn fwy na’th di,

Cigfran. Cc bpitnj Cofia mal er 1'r goI= omen gpntaf, a’r all ööjfoö Tc elltoaltl)nbsp;nl ööattl) p ör^Deöö 1 pmorol am öano mtop.

Eryr. Fe alle mai Anghrift oedd honno yn rhith colomen : neu fe alle fód y bjld yn rhydd iddo ar ólnbsp;darfod cyfryngdod a gweinidogaeth yr Arch.

Cigfran. lt;3Dnö ftl g löattpaf p mat nljtop 1 gpö be0 ffto^ölilt.

Eryr. Nage. Onid y nhwy yw’r adar gwirion, hawddgar, cyflym, cwynfannus, diniwed; ac maenbsp;yn y gwledydd bobl o’r fóth honno, er dy fód ti ynnbsp;crowccian yn i herbyn: Gwell a fyddai i ti arosnbsp;7

Afagt;ydd i annerch y cymru.

gyda ni yn ddiniwed. Fe wyr Noah mai aderyn drwg wyti; Ac mae ei fwa ef yn cyrhaeddyd onbsp;entrych y ffurfafen, i waelod y ddayar, a’i faeth ar ynbsp;llinyn yn erbyn pób aderyn drwg, fydd wedi i adelnbsp;ef heb ddychwelyd atto.

Cigfran. nbsp;nbsp;nbsp;ööptoeöafiS öötopnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0’r

blaen i ti', na allai netoiö mo’m natun'aetl) mtop na’m lU'to , mae genniT lateer c^teeDlnbsp;Ite ööjteeöpö, bel eaten l ffennaö, a tbroefo»

£ryr. Pam na ddywedi di dy feddwl yn h^f, a minnau yn rhoi cennad i ti ?

Cigfran. öDnö Cpnl)tejcol pte’c nêfa a öö?» teebo meten bambrfflon; SL brentn tepel prnbsp;aterom ac oef öpteeöaC öölm pn erbpn öpnbsp;febbtel Dl, Dl am anrljeltliu

Eryr. Na wnaf ddim. Fe ddyle rheolwyr roi cennad i bawb i ddywedyd i meddwl: Dywaid ynnbsp;hyf, ac mi a’th wrandawaf.

Cigfran. ^nD mae’n berpfflusf DpteeDpD p fftetr pr ateton: mae mlltepr a cbpngborteprnbsp;pn rplo am Danom, l'n Dal, ac l'n Dlfetba»

Eryr. Nage. Drwy na ddywedych ond y gwir fydd ynot mewn heddwch, di gei dy wrando.

Cigfran. 0a tetanDo ar p plomen, nl feDr bl onD rijpte Ducban ofereDD: teeDl’r cteblnbsp;(meDDaf fi) melpis pte bteptta o cbteant pnbsp;cnateD tra barljatbo. SL (Bteptl) pnnlf (bednbsp;gallton) DDlfa pr boll ral bScb teeDl lnbsp;netepDD allenl, a Dpcbrpnnu p llelll am llalsinbsp;garte gterol.

Eryr. Drwg yw creulondeb y llais garw. Oni 8

Af^ydd i annerch y cymru.

wyddoft ti mai gwell bodd pawb, nai anfodd ? Dyfg Rhuf. 12. 18. y gwirionedd gan y colomennod, a bydd ddiddignbsp;ynot dy hunan.

Cigfran. 01 nbsp;nbsp;nbsp;1 toell Uatsf prcptïjau

sail p nai'll na’r Hall.

£ryr. Fe fedr y golomen atteb nad oedd St. Pau/ ond gwr gwael yngolwg y Corinthiaid, ond tuedd, a 2 Cor. 10. 10.nbsp;dyfnder y meddwl mewn pregethwr iw’r cwbl.

Cigfran. öDixö ptDj pc aïoroa Cel pc apottoHon?

£ryr. Er hynny. Mae’n hawdd i lygad £ryr ganfod fód yr un mor yn torri allan yr awron acnbsp;oedd y pr^d hynny; ond nad yw’r ffynnonau ymmanbsp;o ddwfr etto yn troi yn llynniau fel cynt, eifiaunbsp;calonnau ifel iw derbyn.

Cigfran. o Eryr, na mor gau faropt)= topuf, onö coCpa njtop m^ton pr^ö*

£ryr. Nid fFals brophwydi yw y rhai fy’n traethu yr efengyl, ac yn byw ar ei hól: drwg yw cenfigen.nbsp;fon yr oedditi am dy sir dda ar y cyrph meirwon,nbsp;os cefaift, cadw os gelli. Minnau a gefais lawer o’rnbsp;^eigiau hynny ; Ond mae nhwy wedi darfod.

Cigfran. flDni ixieU D{ gptoion p colomennoö pn eljföeg I'r pulpuö i breget^u, ai pliTgnbsp;geni am e( pennau •, ^a foöö p gall Ifiengtlönbsp;bbgfcu Ijenamt?

£ryr. Fe ddywaid y golomen i ti, fod y llangc Jofeph (ac £lihu hefyd) yn fwy ei ddyfg ni’r hen- Pfal. 105. 22.nbsp;afgwyr. A bód rhai yn ddyfeedig yn ei hifiengtid, 32- 9. lo-® Ilawer yn ynfydion yn ei henaint. Ac nadnbsp;dyfnderoedd ffynnonau naturiaeth fy’n dyfrhau Zach. 10. i.nbsp;enaid d^n, ond y cawodydd oddifry; ac na wyddenbsp;9

Af^ydd i annerch y cymru.

Nicodemus ddyfcedig beth oedd yr ailenedigaeth Joan 3.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mwy na phlentyn cyn i eni, a llai na phlentyn bS.ch

wedi i eni. Di weli lange bychan yn deall mwy nag anifail mawr, ac fel y bo’r dydd yn gwawrio, ynbsp;mae d^n yn gweled. Canys fe welai Joan efangylwrnbsp;lawer mwy ganol dydd, nag a welai Joan fedyddiwrnbsp;ar y wawr; am hynny y lleiaf yn nheyrnas nêfnbsp;oedd fwy nag ef.

Cigfran. ^itö mac’c ffcnlieïilaetS ragcitljtoi pma jn barnu zi tienafiaib, ( bob jnnbsp;npn uffertt, ac cr Ijjnnj Con. a toitSnt amnbsp;gariab pcrffaitb.

Eryr. Mi wn amcan beth y mae nhwy yn ei ddywedyd, Rwyti yn cam gymmeryd ei geiriau :nbsp;vchel yw paradwys, a dwfn yw ufFern, nid oes fawrnbsp;etto yn y bjd canol ymma yn canfod yn eglur panbsp;rai fydd yn y ddau fjd eraill. Ac am ei henafiaid,nbsp;gobeithio maent fod cynnifer o honynt ac a wnaeth-ant yn ol yr hyn a wyddent wedi dychwelyd inbsp;Zech. I. 4. lochefau’r Arch, Ond nad digon i’r oes ymma fodnbsp;Luk. 12. 48. fel y nhwy. Canys fe edrychir am lawer oddiwrthnbsp;y rhai a dderbyniafant lawer.

Cigfran. nbsp;nbsp;nbsp;mac llatoer 0 opmitonau

nctojbbion, ac 0 ’ö^ccCau ötnittnol, jmjfa: abac anjfccbi'e; jmma.

Eryr. Pa bethau yw rheini ? Ni chredai mo 14. bob chwedl; Gid i mi weled am llygad fy hunan,nbsp;ac yna mi a farnaf.

Cigfran. ÖDtlÖ fltouaC’Ö 1 tl gCCÖU ^ 2D0Ct0t'-laïö öjfccöi'g: ? ac oss parant i ti böial, gtona ï)Cb rufo*

Eryr, Nid felly. Mi welais yn amfer Mary, Elizabeth, Jago a Charles olaf, ac er hynny hyd ynnbsp;10

Afï/pydd i annerch y cymru.

hyn, nad oedd ond y trecha treified, a llawer o waed gwirion a dywalltwyd i geifio yftwythonbsp;cydwybodau y rhain. Ond mae’n rhaid i ebillnbsp;athrawiaeth fynd o flaen morthwyl rheolaeth, rhagnbsp;hollti’r pren, neu blygu’r boel.

Cigfran. (Btoranöo öitïjau (ó Eryr

ai'öö) pam tojti pti gtoarafun Vv detrain fpneö ar ol ti imööjlfau, ai boöau? togu' jn titojn ci'n Ujfr fftoaCanartönbsp;oööiarnom, ac pn rin lltojt^o ni a tl)crtöïnbsp;trjmion gn 61 Djnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dj ^un, ac jn

gtoncut^ur gtoartlj na'n bjgtot^, ont0 talton ^jD aDref.

Eryr. Am y trethi. Er na wyr y gigfran cyftal ar Eryr beth fydd iw wneuthur i fantumio arfau, anbsp;llongau i gadw heddwch, etto rhaid i ti dalunbsp;teyrnged, ac ymoftwng i’r awdurdod fydd arnat,nbsp;ac oni bai fód y cigfrain hyd yn hyn yn yfcymun,nbsp;ni bydde raid wrth filwyr, na threthi iw mantumio.nbsp;Pan ddyfcech di fód yn llonydd fe yfcafnheir ynbsp;trethi. Ond am lyfr dy wafanaeth, mi chwedleuafnbsp;yn y fan a’r golomen, i weled beth a ddywaid hinbsp;yn hynny.

Cigfran. Ci'gfi'an aii^appugf tojg; EorDD fj ^enafiaiD i jn cacl UonjDD, a’r crjroD a’rnbsp;rieoltojr gjrvt jn tjmmcrjD ci lieCmtaijrtjDra,nbsp;ac jr atoron jr tojti jtt ftoj Dj rrCtom, ac jnnbsp;llai DJ ncrt^ na’r tjtojCogion o’r blaen.

Eryr. Digon yw hynny o weiniaeth a chyfrwy-ftraj yr oedditi gynne yn fón am herefiau din-iftriol fydd ymhlith y colomennod. Henwa un o’r herelzau hynny, ac mi ai hyftyriaf, ac onidenbsp;mi amp; amp;.

II

ArVaydd i annerch y cymru.

Cigfran. si^ae ^tt öal naö 0^0 onö uit Iirmin, ac öjtucïigïi i fóö cf Ue acnbsp;5el) t B:pntoig0 gn unlle. aötoaen i mornbsp;brenin Ijtonnto» Sic mar nïjto^ a'r frörnbsp;tortboö tit^au O Eryr t fóD yn Cto^öbognbsp;arnpt ac am f^ngbj^ngor i i tinbsp;mcVon prgö cöc^cb gu öp g^Icb*

£ryr. Nid rhaid i mi ofni mor colomennod gwirion, ni wna nhwy ddim ond a fynno Noah, yrnbsp;hwn er ei fód ef yn aros yn gorphorol yn yr Arch,nbsp;mae ei Arglwyddiaeth ef dros yr holl f^d.

Cigfran. ^itb mac nïjtog bal mae nbto^ gto’r hobl buraL ^tü ct)l?toal(ïrr golomcnnbsp;gjmieu pu t cbanmol el buitau?

£ryr. Mae hi yn llawer hawddgarach na’th di, Ac rwi’n cofio i’r dynion diniwed gynt ddywedydnbsp;i bód nhwy yn blant yr Arch, a bód yr holl f^d ynnbsp;gorwedd mewn drygioni, a bód ganddynt hwy fêlnbsp;ddirgel, nad edwyn nêb ond nhwy i hunain.

Cigfran. ^nb iilb oplultDU b^tt am bano el bun a all el acljub b^b toeltbreboebb ba*

£ryr. Mi wn nad yw’r golomen yn barnu mor yfcuthanod, a llawer math arall o adar, ond am yrnbsp;adar drwg, mae ei gweithredoedd ei hunain yn inbsp;barnu.

Cigfran. ^nb pa Ie g mae el gtoeltbceboebb ba nbtop, ar ol el boll bucljan, al trj?bar ?

£ryr. Oni allant wneuthur y daioni a fynnent, ni wnónt niwed i nêb. Ond dydi, gan na fynninbsp;wneuthur da, Di a fedri ac a fynni wneuthurnbsp;drwg.

Cigfran. jSDub nltoeb Ibbgnt btog b^öeg f

Afisgt;ydd i annerch y cymm.

ffaeau et cgm^ïioffion a bifefamp;a et tabgb, tort^ i baritu t uffeen, fel pe baent oil jn ffolleblg,

Eryr, Yn yr hyn y mae nhwy ar fai nid wyfi yn dadleu droftynt; Ac ni all nêb ond Noah farnunbsp;calonnau yr holl adar : Ond yr wyti yn barnu calonnbsp;y golomen, i bód hi yn ddrwg ; a phawb yn gwelednbsp;wrth dy liw, a’th lais, a’th weithredoedd di, dy fódnbsp;ti yn ddrwg dy hunan.

Cigfran. allal aro0 clgtoeb p jerïiïi jntma* ^ttoltog; gab longbb l ml l eljebegnbsp;Hel m^tintojf:

Eryr. O aderyn cyfrwyfddrwg, Gwell gwrando na chael dy Iddd. Ond fe Ids a gafas rybudd. Maenbsp;arnai fy hun eifiau cael fy nylgu, Ond er na wn inbsp;fawr j Rwi yn rhwymedig i roi i ti gyngor, anbsp;thithau yn rhwym i wrando ar fy llais.

Cigfran. 0a feta otmob arnaö, i0a toar» rant oebb gennlt tl, 00 gtolto pfpn, l borrlnbsp;pen y Brenln, ac l fjmmub |9arllamentaunbsp;toctl) b^ blefer bg tmt, fel na tógr fator prnbsp;atocon l jr gmofttong: l balu tejrnpb.

ml toelaf fob te^cna^ Ijeb reoltogr (fel torpl) ttb a pöatob ?n gtoneutliuc anbsp;fgnno ef el liunan*

Eryr. Geirwon yw geiriau’r Gigfran. Ond gwrando er hynny ar refwm. Mae yfpryd rheo-laeth fyth yn parhau, a’r fawl na phlycco iddo, anbsp;ddryllir. Mae Noah yn rhoi rheolaeth i’r fawl anbsp;fynno. Yn goftwng y naill, ac yn codi’r Hall o’r Dan. 4.nbsp;dom men i reoli. Nid oedd Gideon., a Saul, a Dafyddnbsp;ond gw;^r gwael ar y cyntaf yn y b^d. Ac o’r tunbsp;arall, mae efe yn chwythu ymmaith bennaethiaid ynbsp;b^d fel Ilwch y llawr dyrnu i’r dommen. Canys Dan. 2. 35,

13

Af^ydd i annerch y cymru.

nid yw efe yn derbyn wynebau dynion. Nid yw’r Efay 40. boll ddayar ond ftol draed iddo. Mae efe yn rhych-wantu y fFurfafen, ac yn dal y mór mawr ar gledrnbsp;ei law, ac yn pwyfo y mynyddoedd mewn clorian-Dan. 5. 27. nau; ac os bydd un gwr mawr yn rhy yfcafn,nbsp;mae efe yn i roddi heibio ; ond mae efe yn edrychnbsp;ar yr ifel, ac yn cynnal y galon dorredig.

Cigfran. St^i ijjelaf ? tc^maCoeïiïi beviot fel peU faent groctianau ar y tan. ^nö brt^nbsp;a ööatDnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;öï O Eryr ar 61 ïjjn ?

£ryr. Ni wn i fy hun, mi gaf wybod gan y golomen. Ond rwi’n tybied y ceir etto f^d gwellnbsp;nag a gaed erioed, canys yn y nêf a’r ddayar newyddnbsp;fe erys cyfiawnder.

Cigfran. ®nö oni totU öjP ïjui^an fob ^ pn m^nrö toartïjtoartl), a cpariaö prrffaWj jnnbsp;trrio ?

£ryr. Na fonnia di am gariad perffaith (O Gig-fran amherfFaith). Beia arnat dy hun yn gyntaf, Rhuf. 2. 21, ac yna mae gobaith o honot. Oni weli di fódnbsp;yr haul yn cledu’r clai ? a pha dwymna y tywynnonbsp;ar y dommen brynta fydd : Mae’r da yn mynd well-well ymhób oes erioed, a’r drwg yn mynnu myndnbsp;waethwaeth.

Cigfran. totlaf foU tl fjJtb jn ffafrto’r colomennob *. ®nï to^böottt i bobnbsp;jmlufffo i öriau, ac gn gtoneutliur ör^gioninbsp;g^ïia’i ffUgöïi ?

£ryr. A fuoft ti erioed yn i myfg nhwy i weled beth y mae nhwy yn i wneuthur ?

Cigfran. füm. ^c nib to^fï ar fcbr bob mor ffól a mgncb gn 0500 attent ito cjfar*nbsp;fobau l}\}3^nu

H

Ar^ydd i annerch y cymru.

Eryr. Oni buoft ; Pa ham yr wyti yn i cyhuddo ?

Cigfran. ffljtoató lateer ö^teetijö, naïi oeö ölm öaloné Ite ffael tert^ föö elnbsp;m^Cg; n^te^»

Eryr. Mi wrantaf mai rhyw gigfrain eraill a ddywad y chwedl ymma i ti am danynt hwy.

Cigfran. 2Bet|) 00 ^ ? nbsp;nbsp;nbsp;9^1 fftehaf l fpnte^r

un jlgfran o flaen cant o plomennoh. £)nïi mae nl)teg gn ffteaöu’r ^fcrgt^urau, a ppbnbsp;öaionu

Eryr. Pam y maent hwy (wrth hynny) yn i darllain mor fynych ? Ond odid di dy hun iy’nnbsp;gwadu’r fcrythurau. Ac heb edrych arnynt un-Waith yn y pedwar amfer, nag heb i darllain o’r tunbsp;fewn chwaith, iw dangos mewn gweithred oddi-allan.

Cigfran. flDnö pobl hte?Uoöru0 5tej ? nl)te^ a Dhjteehant gn ölg, ac a tecöölantnbsp;teehölau tWoit, na t^alant öölm teeöl’rnbsp;ctebL

Eryr. Ni ofynnwn i’r golomen Beth a atteb hi drofti i hun. Beth a ddywedi di wrth hyn?

Colomen. Gwell yw na ddyweder dim wrth rat direfwm. Ond gwir yw., yr ydym ni yn ymgyfarfodnbsp;yn fynych, yn dywedyd yn dêg, yn ceifto gwneuthur ynbsp;daioni i bawb, ag nyni a ewyllyjiem bei gallem wneu-thur yn well. Ac os gellir prof yn bod ni o'n bodd yn Act. 25. ii.nbsp;niweidio nêb, Cymmer di (O Eryr) ddial arnom.

Ond ni ddyle'r gigfran gael ei hewyllys. Nid oes chwaith goel ar i gair nai Uw hi, mwy nag ar fytheir-^od ci. Hi fedr dyngu cant o Iwon, am y gallo hinbsp;fyngcu eraill. Ac am y gweddiau hirion, y rhaPn fy'n

15

AfiDydd i annerch y cymru.

pwyfo ar ei chylla hi: Main rhaid i ni barhau nes y caffbm gan Noah wrando. ye di welt dy hunan einnbsp;I Joan 3. 22. bod ni yn cael agos bob peth ar yr ydym ni yn i ofyn^nbsp;yr ydym ni yn euro wrth yjilyfau yr Arch, ac yntau ynnbsp;agor i ni.

Eryr. Henwa un peth a gafodd y colomennod ?

Colomen. Ni a weddiafom ar i ni y colomennod gael y Haw uchaf yn y rhyfel, ac am lawer peth arall,nbsp;ac fe ai rhoddwyd i ni.

Cigfran. colomennoö nbsp;nbsp;nbsp;pti am=

ftr ? nbsp;nbsp;nbsp;? teamp;gccat^ i ffjtljrcuUaiU o

latoer.

Colomen. Gwtr yw fid rhai adar afreolus wedi taro ar ein plaid, ar rheini a wnaethant gammaunbsp;drwy blundrio'r gwledydd.

Cigfran. Cratocc. nbsp;nbsp;nbsp;auf^fflialon

lahh I golomen nbsp;nbsp;nbsp;^mma.

Eryr. Digon. Mi welaf y mynnit ti ddechrau rhyfel arall o newydd bes gellit. Digon yw hynnynbsp;o ymladd, Di gefaift dy guro yn fynych.

Cigfran. (Kaö lïiöo. gaf ööitorijoïi etto.

Eryr. Etto fyth ? Di foniaift lawer gwaith am gael y Ilaw vehaf. Bydd gall o’r diwedd ; Anbsp;Dih. I.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;chofia mai esmwythdra’r ynfyd ai lladd. Canys

ni chlyw efmwyth fód yn efmwyth.

Cigfran. CCmto^tï) mcööi öt ? mi fpnton bet stDjthïiit tt mor atieCmtogtb götot etto*

Eryr. Os byddi efmwyth ynot dy hunan di gei bób peth yn dda. Gochel fód fel Cain filain, neunbsp;fel Balaam ddichellgar, neu fel Achitophel gyfrwys,nbsp;neu fel Abfolon aflonydd, neu fel Suddas fradwr, neunbsp;ry w anifail drwg ¦, neu yn afreolus fel y mór. Oninbsp;16

Af9oydd i annerch y cymru.

phrynaift ti fynwyr etto ? Gochel neidio o’r badell ffrio i’r tdn : Mi ddywedais o’r blacn i ti, Mainbsp;y rhwyd a weüodd dy falais dy hun fydd yn dynbsp;faglu.

Cigfran. öDnö ï@am ?ïi^cï)toi gti fgitgalto i gn Gigfran ?

Eryr. Tra foch di Cigfran, Rhaid yw dy alw di felly ?

Colomen. Os paid y gigfran ai chreulondeb. Fe ai hoffr hi fel aderyn arall: Nid oes ynofi na chwer-wedd bujll na malais yn ei herbyn. Ond mae ynnbsp;ddrwg gennif drojli.

Eryr. Fe allai y gellir i newid hi er hyn i gyd,

Cigfran. Noah toetii fgnglnrt^oïi t, ac

mö t mi l)£ti) atoneltogf osf gVort^oö^ eöin;

Eryr. Nid efe a’th wrthododd di. Ond dydi ai gwrthodaift ef, ac a aethoft ymmaith. Cariad ac Ezek. 33. ii.nbsp;ewyllys da yw efe, ac nid oes dywyllwch ynddo.

Hawdd ganddo faddeu i’r gwaethaf; Anhawdd ganddo ddigio, a gwych ganddo hir-ymaros.

Cigfran. nbsp;nbsp;nbsp;mae llatoer gn ögtoeö^ïi t

Kö ef toeöi gtortiioïi Ilatoer, a öetoi0 riiat c^n t ffenL

Eryr. Mae hyn tü hwnt i’m dyfg i: fe alle y gwyr y golomen y dirgelwch hwn. Beth a ddy-wedi di f

Colomen. Anhawdd dywedyd, ac anhawdd deall fa fodd y mae'r dyfnder hwn yn Noah. Ond minbsp;ddarllennaf i chwi yr A. B. C. cyntaf fel hyn. Maenbsp;ynhragwyddoldeb dri yn vn, fef ewyllys, cariad, anbsp;nerth, Ar naill yn ymgyrhaeddyd erioed Ar Hall, ac

b nbsp;nbsp;nbsp;17

ft

ArVoydd i annerch y cymru.

yn ymborthiy ac yn ymgenhedlu yn i gilydd byth. Oni bat fbd plefer cariad tragwyddol i borthtr ewyllysnbsp;anfeidrol ni byddai nêb yn gadwedig. Ac oni bat fbdnbsp;cynhyrfiad yr ewyllys cyntaf yn dan llofcadwy^ ni byddainbsp;nêb yn golledig. Ac oni bai fbd y tri, fel hyn yn cyd-weithio, ni buafai na djn^ nag angel^ nag anifail, nanbsp;dim avail wedi i wneuthur. Mae rhai wedi ymefcornbsp;erioed yn y cariad drwy yfcogiad yr ewyllys, yr hwnnbsp;fydd yn i gwafcaru fel gwreichion allan 0 hono ei hun,nbsp;ac yn i tymheru yn nwfr y difyrrwch (yr hwn yw'rnbsp;Arch) nid yw gwreiddyn y tri end cariad ynddo einbsp;hun, heb gafhau nêb. Ond yn yr ewyllys gweithgarnbsp;hwnnw mair yfgogiad yn tewf hu y peth fydd ynddo,nbsp;ac yn gadel heibio (fel pren ei ddail, neu ddyn einbsp;boeryn) y peth nad yw vn ag yfbryd y galon. Wek,nbsp;nid yw'r cigfrain yn adnabod tarawiad y tant ymmanbsp;yn y delyn nefol. Ond deall di (O Eryr) ac fe anbsp;ddeall y colomennod hyn fwyfwy. Canys fel dymmanbsp;wreiddyn y matter, a ffynnon pbbpeth. Dymma fbn der-wen yr holl fyd gweledig hwn : Dymma y cynhyrfiadnbsp;tragwyddol fydd yn achofi pbb fymmudiad ymyfg yrnbsp;holl greaduriaid. Ond nid yw'r adar ar ganghennavêrnbsp;pren yn meddwl pa fodd y mae'r gwreiddyn yn cynnalnbsp;ei naturiaeth, a nhwythau ynddi. Yr ewyllys cyntafnbsp;yw gwreiddyn pbb vn (fel y mae'r wreichionen yn dyfodnbsp;o'r gar r eg) ac mae efe ei hun yn ymgyrchu yn waft adnbsp;i fonwes y mdb, ac yn ymlonyddu yno yn y cariad;nbsp;Ond mae llawer o'r gwreichion heb fynnu ymoerinbsp;felly, Ond yn ehedeg gyda Luciffer yn erhyn y goleuninbsp;a'r tawelwch tragwyddol, ac yn aros yn yr yfcogiadnbsp;tanllyd, heb gael efmwythdra byth, eifiau dyfod iwnbsp;geifto allan di naturiaeth ei hunain. Mae gallu ynnbsp;yr ewyllys i yfgog, ond nid oes mor ewyllys gyda gallu inbsp;ddychwelyd (fel y dywad y gigfran dr blaen ran drnbsp;gwir). Am hynny mae llawer yn igwrthod ei hunain,nbsp;ac yn achvjyn ar Noah. Ac er bod ei fonwes ef yn inbsp;18

AfVpydd i annerch y cyniru.

chwennych, mae ei monwes danllyd hwynt yn i dal yn ei teyrnas ei hunain. Ond (O Eryr) os cofi di ofynnbsp;ymhellach am hyn, pan fêm ni wrthym ein hunainnbsp;yn y dijlawrwydd-y mi ddangofaf yn helaethach wreiddynnbsp;poh dirgelwch. Ond yr awron dós ymlaen i chwe-dleua ar gigfran.

Eryr. Beth a ddywedi (o hên gigfran) wrth hyn

’ gyd ?

Gigfran. 2DVü£n atotoii rijfl'tom g ffolomen. maa’cö ffeiriau toeittiiaunbsp;a’m 0:orcIjf})ffu unbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(m^n 1*1)1^=

hetij) lu bjïiöaft un o ïjonocliï ligtï). Cr Sgnnp, Etoi’n tgbïrö be clgtoai g ciffframnbsp;rcatU g^finmaint ac anbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t, n^iDg öitoent

i fóö o’r bil gref^öö a cljtaiitl^au.

Eryr. Galw di arnynt i wrando arnom ni.

Gigfran. ^a tonaf (iigb^ffiïiit n) (Baltoetr PCaboI a fgixno arixgtit: Calto ög bunan 00nbsp;btgnni.

Eryr. Wrth hynny nid wyti yn chwennych 'iaioni i ti dy hun, nag i nêb arall ?

Golomen. Gad iddi (O Eryr) y rhai a achubir a elwir. Ac dymma newydd da i rai dr ci^rain^fefnbsp;i^ód gan Noah gelfyddyd ryfedd i droi cigfrain ynnbsp;Selomennod. Ac yn ddiammau fe ai gwna. Ac yno Act. 9.nbsp;ni elivir mwy monynt yn gigfrain ymyfg adar. Mae n-efe yn gwneuthur y gwaethaf yn orau, ac yn gadel y Mat. 19.nbsp;i^laenaf i fid yn olaf.

Eryr. Ond g^d i mi chwedleua ychydig a’r gigfran. Pa newydd fydd genniti o’r tü hwnt i’rnbsp;tïtör .?

Gigfran. apae'r tolotneiinoïi gmma gn Sebeg:

19

Ar^ydd i annerch y cymru.

mï)ctb tc^rnagf, ac arto^Dö bctoffjJto na rai£ ^ brent)moeöït. 9pae Ilatoer o bon--

pnt btog jn Holand, a rijai jn Frainc, ac jmbeU un jn Hifpaen, ac nib gto bba gennifnbsp;i gtoelcti nbtog jjmtjob mann ^n tjrbeg itonbsp;Éfencftrï. Sl^ac nljtog iwornbsp;nab oeg) bn gtoalcb gn abl to bal nljtog.

£ryr. Ond beth y mae’r cigfrain eraill yn i ddywedyd yn y gwledydd rheini ?

Cigfran. Sl^ac’c b^fi rai pn fftoelcb fob trb mator ar f^b pn apiS, a’r ctfffrai'n ifaingcnbsp;pn btonbn'o ac jn cpmnierpb rt pleCer.nbsp;fum pn 3Ëlbufain j bpbb arall, ac pno minbsp;bjcton j t@ab jn crjnnu ?n n gabair, macnbsp;iji gn llabjn br^b ( mi i ebcgcb pn fpnffb^lcb.

£ryr. A ydyw efe ymmyfg y crynwyr ? Pam y mae efe yn crynnu ?

Cigfran. glpac rljpb) bropbtojboli'actbau jn i bbjcbrpnnu cf. ^nb mac cfc pn banfonnbsp;ar bfb ac ar lib I piöo cabto el blaef I fpnu,nbsp;ac er b?nnj Cprtblo p mae: mae pnbbo ?nnbsp;el n^tb ? cigfrain cjfrbapfaf ?n p bgb, acnbsp;mae rljalo'r tgto^foglon (fel pllerau) ^nnbsp;celCo I gpnal, onb mac j rban fto^af jnnbsp;btnbr gn j gtorelbbgn, al grefgbb jn bromnbsp;ar el Ij^fcto^bbau IjbJgnt.

£ryr. A oes genniti ddim newydd am y Twrk, ac am yr Iddewon .?

Cigfran. Cgt;e0; mac’r 'Eiorb ^ntau gn rb?= tbu Upgalb, ac mae nbto? pn ofnl, mal’rnbsp;^VorK fgbb jr atoron a fgbb pr olaf, St^eionnbsp;20

AfPoydd i annerch y cymru.

BtoleDjöïi train mat afon^öö a Upniau pn troi gix toarö, ac mat rtgfetiUotiau ofnaötögnbsp;??n jr tDgbren, ftl peö fat öitoröö pofa prtb ?tinbsp;affosf. 25rfö a üöato o fionom ni pan lofcernbsp;? 1)^0 ? €)nö am ?r gtiöttoon, mat ?nnbsp;Ebrjcb ain f^ctn forau, ac ar feör coöi tttonbsp;bincljlato’r !)oU fcjnntau, ac tittcDö gnffpa^nbsp;bate g bgö. Sit ctoi'n tgbicö fp Sun g cantnbsp;IjïDj ffoöiaö cSjfctiö,

Eryr. Pam yr wyti yn meddwl felly ?

Cigfran. g caiff jr ifaf föö ?n bcïjaf, canjis mat’r bgD gn troi M olto^n ctrttogn.

Eryr. A oes dim newydd o’r werddon ac o Scotland ?

Cigfran. |5ag; oecf onö boö Ctón mator ^n ei nipfg:, a’r colomennoö ar ft aöen jmljobnbsp;ntann etto» €)nö mi öD^toePai0 ormoö onbsp;netopöö i ti jn baroö, a CtoracS a fuafai inbsp;mi öetoi.

Eryr. Mae gennif ddiolch am dy newydd. Dós rhagot. Gw^ch yw clywed beth a ddywetto póbnbsp;aderyn.

Cigfran. |iiö oe0 onö S^nn^. €)nö boD Pilerau’r b^ö gn Offlo, a’r tSn, a’r las^ftctStognbsp;?mS6b gtolab o amg^lclj (oni bai p^nn^ mi anbsp;ffaVoCton Ijelp rS?to tai jn lloegr cgn S?n).nbsp;flDnö 00 DgtoeDaf tortSgt ffgfrinatS, fe anbsp;Slgpj’r plomen.

Eryr. Mi wrantaf y gwyr hi fwy na hyn: ond ^ oes obaith o f^d da yn dy d^b di ?

Cigfran. 9|pi öögtoeöaiö O’r blaen fj meöötol,

ArVDydd i annerch y cymru.

naö oe0 gmljob man onö p twcfiaf tret'aeD, a’c fftoannaf gtoicïjt'Eti. i^iü fpngtoait^ t ptonbsp;pmreCpmmu fel onö öangosf i ti mornbsp;fÉlIöi'geöig pto’c gen^eölaet!) pmma o golo»nbsp;nwnnoö fpöö pn coöï et pjgau, ac ctoi’n tpb-leö p öplit ti a nljtopt^au ^pmpo allan atnbsp;gt'lpöö, a 2Dpna fp boU nege0 i. Sipi ööpöjeötonnbsp;ai'u tortlj p goloinen (oni bat fob pn fcornnbsp;gennif) p Dplat ^itljau ebrptb am ei bptopb,nbsp;a fefpU pmljell obbitortbir, ac nib bpnbsp;glun bi pn p mobb pna. (Érpc toptt, ac nibnbsp;oe0 i’c abar moc pmgcltoaii: a’tlj ctoinebbnbsp;llpmion bi.

Eryr. Mi wn i lawer o’m henafiaid ladd llawer o golomennod; ond nid wyfi ar fedr neidio cynnbsp;edrych, na phigo ni wn i pwy, nag am ba beth.

Cigfran. ^eö fafon i pma gpba’tij bi latoer mt0, mi fcbrton ööango0 nctopbb -bob ator.nbsp;iSDnb mac arnai cijtoant burgunnob, ac fcnbsp;alle fob rbSto i^ai pn llofgi fp nptö t. ®aö inbsp;mi fpneb bellact).

Eryr. Nage, nid ei di oddi yna nes dywedyd mwy o’th feddwl.

Cigfran. Bct^ a fpnni bi gpb a’m ö onö lipnnp?

Eryr. Oni buoft di y dydd arall yn LIundain yn cluftfeinio beth a glywit ti ?

Cigfran. 2do ; Q^ac pn l^lunbain hob mat^ 0 abar, fel melon coeb tefo (pob aberpn a'inbsp;lai0). a^ae pno laloec o golomennob cpflpm,nbsp;ac befpb 0 gigfrain buon, teb bbim netoib

Afioydd i annerch y cymru.

lUto arnpnt« gr ocööpnt pn Con ? llofgiü Hlunöam; onb ec maitxt p Con, mae t)i ettonbsp;pn CeCjll, Cel j mae petïiau eraill: Uatoernbsp;baroffan a bto^^Uobb bbpm'on, ac n Spnnjnbsp;nib ^b^m nt ^n t alto jn ffal0 brop^togb.nbsp;CanjiS nib {Cal0 neb a’n boblono nu

£ryr. Beth a ddylcaifl: di yn Llundain ?

Cigfran, gc oebbton 1 tortl) Cob allan gn têol jn clptoeb ^ btonbrtogi: ^n ttarab, onbnbsp;ni bb^Ccai0 i Cator, am nab oebb reCtom ?nnbsp;ti cl)toeblau: gr oebbj?nt l)tognbsp;nbsp;nbsp;nbsp;btocö»

ben el pottlau, Cel Clfin tonnau’c mör, neu bbalar^ff^n gn cgCartl): ge oebb trtott gtoraff^nbsp;ebb gn gmgennlo jn el m^Cg, a rlj^Certbtognbsp;Cator 0 elrlau, Cel lllC meton aCon, gr oebbnbsp;gan bob bn bbtog gluft, ac bn taCob, a btonntonbsp;el bun ^n bgtoebgb mtog nag a glgtoCe gnbsp;bbtog glutt, a mtog nag a toelCe g bbaunbsp;Ipgab. SL pban toelal0 I bb^^nt jn Celecnbsp;bgtogll el bHuC^brto^bb, ml aetlj^m b^lblonbsp;Ibbgnt jn llatoen el gtoeleb Cellj. SLc nlnbsp;togbbent bto^ mto? nag anlfelllalb» SL pbebnbsp;Cal g bunion b^u gn cerbbeb ar el pebtoar»nbsp;aelob, a’r bleto ?n tgCu beto^bb^nt, ac brbnbsp;Cebru bgtoeb^b blm mto^ nag aff^n Balaam,nbsp;fe bHbjgal bbgnlon rbeCpiol mal anlfelllalbnbsp;blreCtom gbpt, j rbal a tonaeb Ito bal, ac Itonbsp;blCetba,

Eryr. Mi wn fy hun, fód llawer o Iwynogod cyfrwys, ac o gathod gwylltion, ac o anifeiliaidnbsp;peryglus rhyd y gwledydd, ac yn Llundain hefyd.

23

AfVpydd i annerch y cymru.

Ond rwi’n gofyn i ti Beth yr oedd gw^r doethion Llundain yn ei ddywedyd ?

Cigfran. OföÖJnt pn öptocöpö ^11

ïW. SLc er böö gennif ffluft fel aöerpti arall nl to^ööton l betlj a ööjJtoeöent, (Er lnbsp;ml ööefc^n ar grlb, neu ar farffoü ? tg, nlnbsp;cljatott l glgtoeti fator.

£ryr. Ond beth yw’r ychydig a glywaifti ?

Cigfran. ^Dtofn a ötrpl gto cgttgljorlcin öSö, jlJiti gto’r fftoerln gtolrlon gmgfff grnbsp;aöar gn öeall mongnt*

Eryr. Ond a wyti dy hun yn ei deall ?

Cigfran. |jaff götogf git latoti. nbsp;nbsp;nbsp;oea

ctitoaltl) nfb gn ntegrna^ loep, nag gn mna0 %unöam gn el ööeall el quot;^unan. gnbsp;petl) a tonelont Ijeöbgto mae rbgto g^fargönbsp;gn el ööaö'-toneutliur g form ^l toela lnbsp;öölm gn ögfoö l ben gn 61 meöbgllau ögnlon,nbsp;onö mae r^gbj öroell arall gn trol bVotlilatonbsp;ögntDgr pabjb. Sl^ae'r u0 gn gmgaffflu, anbsp;cljortognt blfgmmtott gn l c^toalu; Slpae’rnbsp;pr^f copgn gn l)ir gn gtolu el rtogö, a rbgtonbsp;blantosf gn gfcubo’r ctobl l later, a bgnngnbsp;meten munuö ater. Slpae'r bobl (ar a teela l)nbsp;meten obgn galei), neu fel plant gn 0teneu=nbsp;tbur tal bacl) gm mln afon, a'r lllfelrlantnbsp;gn öOlfgmmtetl) gn coöl, ac gn gfcubo’rnbsp;ctebL 9pae r^gte nertö gm mgfg ögnlonnbsp;gr ateron naö oeöö o'r blaen. Sl^ae rl)gtenbsp;g0brgö rligfeöö gn gteeltlilo, er naö gte’rnbsp;bobl gn gteeleö, Etel’n ögteeögö tgn

14

AfVoydd i annerch y cymru.

ti gn erbgn ^togUjsf, ac p ol fgngïjpöto^boö.

Eryr. Pa fódd y gelli di wneuthur felly ?

Cigfran. sipae Uaïoer nbsp;nbsp;nbsp;gti rrbjtv

Et c^ötögboD, ac jn 61 ei nbsp;nbsp;nbsp;a rliai

Uefaru crbp ei nbsp;nbsp;nbsp;ac ?ti 61 cu cgö-.

bjboö ; fcUp pr töjf finnau gr atoron, cr naö togs gn arfcr bgnng.

Eryr. Pa ymryfon fydd rhwng y gydwybod aV ewyllys ?

Cigfran, sipac’r ggDögboD gix llcfatu, 2DÏ a öbgUt ïoncutljur fel Ijgn, a’r ctogUg0 gn ög=nbsp;bjcögït ml fgnnaf bjncutliur ïi^n aceto. ^nönbsp;gr gbgm nt gn r^g fgngcb gn öllgn cln öe»nbsp;iDgUg0, ac gn pöel cln cgöfogboö.

Eryr. Ond beth (meddi di) yw’r Gydwybod.

Cigfran. 'QTgtt oöblfcïon, (BolcunPr aöar, CanbjgU ögnlon, llalc? gn cln Ijolrbaln,nbsp;(Btoalcl)nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»)crlfcnngöö buan, Cgng=

Ijortor ölrpl, Cgfaül traffgïogööol, öBtoleöö ïdattaöol l ral, a pbrgf anfartool meton crallUnbsp;®nö nlö ba gcnnlf ctjlxicDlcua gormoö am gnbsp;(ygiDtogboo gmma*

Eryr. Pam hynny ?

Cigfran. ^m naD fftollxi l ml ffclCo l öllgn. ïêcö faïon l gn öllgn fgnfftigötogboö, mlnbsp;ffclCbon f6ö fel g ffolomen, onö nl allalnbsp;aro0 Ijgnng.

Eryr. Wele, Di ddywedaift ddigon, a gormod yn dy erbyn dy hunan. Mi welaf fód y brain ynnbsp;25

AfVuydd i annerch y cymru.

myned yn erbyn ei cydwybodau ei hunain, cyftal ac yn erbyn y colomennod.

Cigfran. SI tpgti at feUt tïiannu i gno£ fg ï)un, a pCoö fgngïigtiïb^tioti erli^n fgnbsp;?

Eryr. Rwyti felly yn barod (meddi di :) ond dy waid i mi pa’r vn ai dy gydwybod, ai dy ewyllysnbsp;a beru hwyaf?

Cigfran. iSD’ct nbsp;nbsp;nbsp;*, Can^0 nïö

togft'a baroO cael mo'm mae arnai ofn p cai lai o ïjono, pan pDircnbsp;i’m barnu.

Eryr. Fynghynghor i, fydde i ti edrych am y peth a barhatho yn hwyaf, a gochel y peth anbsp;dderfydd. Canys er melyfed fo ni thal ef ddim,nbsp;oni pheru fo ond munud awr.

Cigfran. nbsp;nbsp;nbsp;galton i b^nng, mae

ebj^ll^sf gn i erb^n.

Eryr. Blïn yw dy gyflwr, a blïn wyt tithau yn dy gyflwr; ni allafi, ond fe all vn dy helpu. Ernbsp;hynny, dywaid y gwir, nid yw hynny ddim arnbsp;fai.

Cigfran, iBcl öjlxicöton 1 l)oU totc, (Btoir

j_to g ö^lxieiiton i labjer gn erb^n bunan.

Eryr. Gwyn ei f^d ai gwnelo, ac a blycco i ddaioni. Di wyddoft mai gwell yw’r wialen anbsp;blycco, na’r bon a dorro o eifiau irder a rhywiog-rwydd. Mae cyfraith naturiaeth yn dyfcu dynionnbsp;i fyned ar 61 ei goleuni ei hunain. Rhefwm anbsp;chydwybod yw dau lygad dyn naturiol, a’r dyn anbsp;dynno ei lygaid ei hun allan o’i enaid fe ddyle’rnbsp;barnwr i gofpi, nid am nad yw fo yn mynd ar ólnbsp;26

AfVoydd i annerch y cymru.

opiniwn crefyddol y llywodraethwr, ond am i fód ef yn mynd yn erbyn ei refwm ei hun. Ac osnbsp;gwnei di yn erbyn dy oleuni, rwyti yn dy gosbinbsp;dy hun oddifewn, ac yn peri i’r fwyddogion oddi-allan dy gosbi hefyd,

Cigfran, allai nbsp;nbsp;nbsp;a

nocf), ctiïoi nbsp;nbsp;nbsp;öro0 amCer 0;oCoï)=

£010;. flDnö 00 öato fgtt ac Ilato i, mi ai talaf Vt colomennoö.

Eryr, Drwg yw hynny. Gad i vn ddial, ac na fydd fel y mae llawer dyn; fel tarw gwyllt mewnnbsp;rhwyd, neu gï cynddeiriog mewn cadwyn. Madd-eu di i bawb, Canys mae Noah yn barod i faddeunbsp;i ti os doi di yn ól. Ond nid gwiw (medd rhai)nbsp;ganu i’r byddar, na rhoi cynghorion i’r cyndyn.

Rhaid yw cael gwialen i gefn y fFyliaid. Ónd mi Dih. 26. 3. dybygwn y dylit ti i^ybod pwy a’th wnaeth.

Cigfran. nbsp;nbsp;nbsp;^tt ^mofp fatoc am

onö ml ton l ml öögfoü allan o’r arclj.

Sic ^mma ft to^fi fv atoron, pa U bgnnag: g btojf ar 61plop a ïogr

Eryr. Di dy hunan a ddylit fynnu gwybod ; canys hir yw byth, Gwerthfawr yw dy fywyd ; fenbsp;wnaed yr Arch i’th gadw di yn fyw. Na chym-mer mo’th wenwyno gan y cigfrain eraill, na’thnbsp;dwyllo gan y farph gnawdol.

Cigfran. ifg nl)\»gUo nUtllll öl. ^0 O£0

nêb o l)onom jn ttojHo £l ffll^hti, Cjim pn l tto^llo Can?0 mgfi Pu o’r rljalnbsp;Öjnaf ? Phö. gaö l ml fpnrö o’rnbsp;öltoeöö. ?@a tÊö V Vnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^mma ?

Eryr. Aros ychydig. Gorau canwyll pwyll.

Gorau fynwyr athrawiaeth. Gorau cyfrwyttra 27

Af^ydd i annerch y cymru.

i ddyn i wadu ei hun. Gorau meddyg meddyg enaid. Gorau defod daioni, ac hefyd, Mae ynnbsp;boflibl i’r gwaethaf ddyfcu bod yn orau (fel ynbsp;dywedodd y golomen o’r blaen). Onid wyti ynnbsp;cofio y diharebion gynt. Ardd cyd bych, Arddnbsp;cyn ni bych. Deu-parth y gwaith yw dechrau;nbsp;Ond na ad i’r nós waethaf fód yn ddiwaethaf. ninbsp;thawdd died er ei haros. na chais elw o efceuluftra.nbsp;Na chais fynd i’r nêf wrth fod yn chwerw. Nanbsp;chais fwrw coel ar dy gelwydd. Na chais ddimnbsp;lie nis dylech. Gwae oferwr y cynhayaf. Oninbsp;heuir ni fedir, oni fedir ni fwytteir. Ceiliednbsp;Pawb ddi^fr iw long. Ac yr awron (ó hên gig-fran) onid wyti yn cofio y diharebion hyn.

Cigfran. 5iro0 tiipp^n. 91^1 toelaf mai Si^arebliirnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bpsaCtoti ööarfoö i

cljtot a’r colomennoti an^ljofio öïbarebion p Doetbion, a'r t^nafiaiïi. €)nö mi gljtoafnbsp;rai ar flaeti eicb tafoöau, 9^1 litnlxiat finnaunbsp;Ijinrai rrailL 1B.Ieölea rjDau ïoaetïjtöaetljnbsp;Dbeööfam 0a cpoll ög pn fforöö rr ^nbsp;netögtiö» ^ nrCaf i’r prilaf oööiïortbnbsp;^ baratiïö^Ö. itlatoer tig öriog d öörfnjDö»nbsp;anpl prn fforöö, bialnl pen tan. aiiJDatonbsp;maïor a rljoöïi fecban. pen punt, a IloCffitirnnbsp;ïiimme. 2Da pln’r maen ffjUa’r efengU.nbsp;SDr^cij t batol) ei ggmjtioff. pob c^ffelpbnbsp;a pm0:ai0. 3Diffrif fan bob aber^n ei lai0.nbsp;PabJtib c^nneu tan ^n lie tanltogtb. 91c ninbsp;cli^l brjffttr ei eg;in. 91 brtog bn, Ortog arall.nbsp;2Drb)g pabJb oi lo^bob. 9pal ^ bgn y bgbb einbsp;Ibjbn. 0atuv pr bïbcli ^n y porcbell. lÈHjp-.

ögnn a bgrr. Eljp bejel a »»grtl), (Btonaeb

28

Af^oydd i annerch y cytnru.

aelto^ö Döiffj^öït öötffattö. €gt; cljatff afr f^aö I'r cffltogö, hi § t'r allot. SD^mma ralnbsp;o’t ölliartblon. ögrttölg fgöö r^eöeg pnbsp;meöïilDl mnau.

Eryr. Ni fedri di dy hunan ddeongli dy ddihareb-ion. Nid yw dy galon di yn deall inor peth y mae dy dafod di yn i ddywedyd. Mi fedrwnnbsp;atteb i bob dihareb ar a henwaift, ond mi a’thnbsp;attebaf mewn hen ddiharebion eraill. Mae gwe-hilion i’r gwenith. Nid gwradwydd gwellhau.

Ymryflbn a’r fFól, di a fyddi fFolach. Gwell tewi na drwg ddywedyd. Gwell pren na dyn cyhudd-gar. Gwell cl da na d^^n drwg. Hwyr (ernbsp;hynny) y gellir dyn o’r dyniawed dü. Ond dewisnbsp;ai’r iau ai’r fwyall. Dyfg hyd angau, ac angau i’rnbsp;fawl ni ddyfgo. Ni wyr ni ddyfg. Ni ddyfgnbsp;ni wrendu. Ni wrendu ond y doeth tawedog.nbsp;Camwrando a wna cam ddywedyd. A hir y cnoirnbsp;tammed chwerw. Er heddwch nag er rhyfel,nbsp;gwenynen farw ni chafgl fêl. A’r mud a ddywaidnbsp;y gwir. A llawer o ddoethineb a fu gynt ymmyfgnbsp;y Bruttaniaid.

Cigfran. 2D0Etlj ^ öglDeÖatlt. flDllÖ llCt^ pbj’t Bruttanlalö mtop nag eraill?

Eryr. Os drwg, gwaethaf. Os da, fFyddlon.

Dyma’r ynys a dderbyniodd yr efengil gyntaf yn

amfer lies fab Coel. Ymma (medd rhai) y gan-

wyd Helen, a’i mab Conftantin. Cymru medd

eraill a ganfu America gyntaf. Bryttaniaid a

Safafant hyd angau dros y fFydd gywir. Y

nhwy y mae Efay yn i galw afcell y ddayar Efay 24. 16.

(medd yr hên Ifraeliaid) ac o ynys Brydain yr a

(medd llawer) allan, dan a chyfraith, a lluoedd

drwy’r hoUfyd.

29

Ar^ydd i annerch y cymru.

Cigfran. flDct ffolineb Eryr ^It Ijp.

laoetitiiti o't: blaen jix canign gtt togcb b? öDtbarebion, iDnb nib oegJ bn o't pregetbbj^t:nbsp;nebj^bbion ^n canl^n tinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9!pae n^bj^

ftl gtotottob ^n neibio o’r nalll gaingc I’r Uall, ?§£b at boetlj gn ti mgCg:»

Eryr. Am hyn. Cofia di mai mynych y pre-gethodd Jachawdwr y b^d ar y ddayar, weithiau ym mheii mynydd, weithiau mewn Hong, weithiaunbsp;mewn t^, ac weithiau mewn Synagog. Ond nidnbsp;ydym ni yn darllain iddo gymmeryd erioed vn textnbsp;o’r bibl, ond vnwaith allan o Efay. A thrwy nanbsp;bo y rhain yn pregethu ond y gwJr, nid oes fatternbsp;am ddilyn llythyren vn text. Text pregethwrnbsp;yw gwirionedd. Teftyn g\Vr Duw yw’r hollnbsp;fibl. Ac mae llyfr ymhob dyn, er na fedr fawr inbsp;ddarllain. Ond na phregethed, ac na ddywedednbsp;nêb ond y peth y mae efe yn barod iw felio 4’inbsp;waed.

Cigfran. (Bab tbbo. jIJi Coiiniai onb ij^nng am tbbpnt pnljn zinbsp;nbsp;nbsp;nbsp;®nb mae

nlja^’n bpCtu jn etbgn jj gaitionebb. mae bn petb a bbgle beti i’tb gluttiau bi fet;nbsp;aino. ^ac n^a^ pn bj?aeb^b j?n fob gnbsp;2Dtinbob atro0, ac gn cattrefu gn f^Hnbsp;aebbol gmijob b^n ba. ^c onib ^a bgnnbsp;bn o’t bEteüau biniöriol, ni an i betbnbsp;C^bb.

Eryr. Beth a ddywaid y Golomen. A wyti yn tybied fód hyn felly.

Colomen. Dymrna vn o'r pethau dyfnaf. Dymma gwlwm caled^ a driiis wedi i gloi ai farrio oddi wrth

30

AftDydd i annerch y cymru.

otfocdd. Ond fel dymmar guilr, Mae vn yfcrythur Eph. 4. 6. Idn yn dywedyd fld y Tdd ynom ; a’r Hall fod y mdh, 2 Cor. 13. 5.nbsp;oV drydydd fld yr yfbryd gldn ymhth calon bür, oleu, Rhuf. 8. 9.nbsp;ifel, nefll. Ac mae'r holl yfcrythurau ynghjd ynnbsp;dangos (a minnau a feiddiaf ddywedyd) fld y Drindodnbsp;dragwyddol ynom ni^ ac yn ein gwneuthur ni yn dra-gwyddol, ie hefyd oni bai fld Duw drwy yjbrydoeddnbsp;eraill ni allent barhau byth. Ond er i fld ef drwy-ddynt ni chaiff ef ganddynt mor aros ynddynt. Ondnbsp;mae Trindod ddrygionus ar all yn rheolï y b^d.

Eryr. Pa beth yw Trindod y b^d ymma ?

Colomen. Chwant y cnawd, Chwant y Ilygad, a halchder y bywyd, Neu ewyllys creulon, a difyrrwch i Joan 2. 16.nbsp;brwnt, a gallu drygionus.

Eryr. Beth a ddywaid y Mn wrth hyn ?

Cigfran. (Baö Ij^tl 1)^11)10. jRlÖ togg

cljttoeö i'aïtm betlj mae tjï i öögtocb^ö.

®nti ï)gn a toti t, naö gögnt t ffgö onö ? boamp;lnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ei Deall ^ bgö* ön

ffaingc Cjöö nbsp;nbsp;nbsp;m pennau, onö nïö oes{ mot

talonnau ïjtoj ?n ïjelaet^,

Eryr. Beth er hynny ? Os ydynt hwy yn deall yr vn peth anghenrheidiol tragwyddol, nid Luk. lo. 42.nbsp;oes ormod matter er i bod nhwy megis ftyliaidnbsp;ynghylch y matterion a lofcir ar fyrder gyda’rnbsp;b^d. Ond Dyfced pób aderyn y gaingc fydd iwnbsp;chanu fyth yn y b^d arall, pan fo’r b^d, a’r cyf-rwyftra, a pób hwfmonaeth wedi paffio byth.

Cigfran. toela'c, fÖÖ tl Jtn ölOÖDtf

iööpnt öö^ïoeö^ö fóö ^ örïnöoö jnööjnt.

Eryr. Atteb di O Golomen. Pa fodd y mac byn i Ai trwy ysbrydoliaeth neu fylwedd ?

31

AfVoydd i annerch y cymru.

Colomen. O Eryr Deall, mat fylwedd yw pób 2 Cor. 4. 18. yfiryd, ac nad yw'r byd a welir ond cyfcod o'r byd nisnbsp;gwelir, yr hwn fydd drwy'r bjd ymma : ac ntd yw'rnbsp;corph ond cyfgod, ac megis march lliain yr ysbryd, neunbsp;wain ?r enaid a bery byth. Ond mae'r Drindod ynnbsp;arosynom yr un fath ag y mae’r mtiin aur yny ddayar,nbsp;neu tJbr yn ei dy, neu blentyn yn y grtth^ neu dan mewnnbsp;ffwrn^ neu’r mor mewn ffynnon., neu fel y mae'r enaidnbsp;yn y Ilygad y mae’r Drindod yn y Duwiol. Am hynnynbsp;mae’r hên ddihareb yn cynghori^ na chais ymweled a’rnbsp;drindod onis ceiji yn yr vndod. A gwirionedd yw mainbsp;ymha Ie bynnag, (ymmhwy bynnag,) y bo goleuni^ anbsp;chariadf a heddwch, a phurdeb ac vndeb, a nerthnbsp;nefol, yno y mae’r tri yn vn yn aros.

Eryr. Ni ddown at y pethau hyn etto. Chwe-dleuwn ychydig a’r gigfran, mi ai gwelaf hi yn anefmwyth, ac yn barod i ehedeg. Gwrando di,nbsp;fran, ni fynnem bei allem dy ynnill di i ddychwelydnbsp;gyda ni i’r Arch.

Cigfran. Bctï) Cgöö nbsp;nbsp;nbsp;I’m

Eryr. Mi wn fi mai gwell gan Noah faddeu i vn a edifarhao na difa cant. Cofia Rahab o Jericho,nbsp;a Saul o Tharfus, a’r Ileidr ar y groes, a’r mabnbsp;afradlon.

Cigfran. nbsp;nbsp;nbsp;ptau ont bat obattb

U a öom’r pion. (Bobaltb ni cb^toU^ODla.

1 Joa. 3. 3. Colomen. T Sawl fydd ar iawn obaith ynddo. Job n. 20. tfiae efe yn i buro ei hun : Ar gobaith ffals arallfydd^nbsp;fel anadl d^n yn marw, yn diangc ymmaith.

Cigfran. ® nbsp;nbsp;nbsp;3Dgmma 't plomen jni

celCo rlitögftro i ml obett^lo, ac ogf öccf^öD am ffjöö am gobaltl), fc ööarfu am öanafnbsp;Snnau bgtlj.

3*

AfPoydd i annerch y cymru,

Eryr, Nid felly. Ond dangos y mae hi fod gobaith rhai fel Haw wywedig, na all helpu pannbsp;fo rheittia, neu fel angor Hong heb gael gafael ynnbsp;y gwaelod.

Colomen. I ynnill y frdn yn êl, mi allwn rot fy mywyd drojii. Ac rwi’n tyjiiolaethu fid gogoniant yn Luc. 2. 14.nbsp;yr vchelder^ ac ewyllys da i ddynion. Fe fu yr “Jach-awdwr ar y ddaiar yn ynnill Publicanod mewn cariadynbsp;ac yn dioddef gloes angau dros ei elynion. A glywoddnbsp;neb erioedfin am y fdth gariad ? ddarfid i vn dynnunbsp;ei galon o'i finwes, a'i llddd hi, a'i rhoi hi iw wrth-wynebwyr iw bwyttUy iw cadw nhwy yn fyw Pnbsp;Dymma fel y gwnaeth y Goruchaf i achub y dynionnbsp;bryntaf rhag y gwae tragwyddol. Mawr yWy os gallnbsp;dyn dynnu ei lygad ai roi i gadw yn Haw ei gyfaill.

Ond 6 beth a ddywedwn i am hjd, a llêd, ac vwchder, a dyfnder cariad y nefiedd ? Mae llawer yn gorch-fygu cariad ei cymydogion drwy ei drygioni ei hunain.

Ond mae hwn o'i ewyllys da yn talu holl ddlêd ei elyn a'i fywyd ei hun^ ac yn i dynnu o'r car char y ac yn inbsp;wifgo yn nillad ei fdb ei hunan. Mae efe yn rhedegnbsp;ar oly rhai fy'n diangc oddiwrtho, ac yn cufanu y rhainbsp;fydd yn poeri yn ei wyneby ac yn cynnal yn gynnes ynbsp;rhai fydd yn ceijio neidio o'i fonwes, ac yn cyd-ddwynnbsp;a'r rhai na erys wrtho. Fe ddaeth o'r nefiedd vchaf Eph. 4. g.nbsp;i'r bêdd ifaf i godi y pechadur drewllyd o'r dommennbsp;ddaiarol i'r faingc nefol. Fe gymmerodd afael arnbsp;naturiaeth dyn, ac a adawodd angelion i fyned gyda'rnbsp;dwfr. Ond mae vn peth yn rhwyflro yr aderyn du.nbsp;ymma i ddyfod adref er a ddyweder wrthi.

Eryr. Beth a all hwnnw fód

Colomen. T peth gorau ar a fedd hiy Synwyr y b^dy a doethineb y cnawdy a rhefwm naturiol yr hwn Rhuf. 8. 7.nbsp;(fel farph dorchog) fy'n chwythu allan wenwyn ynnbsp;wyneb y gwirioneddy Dyfg lygredig fydd raid i dad-

C nbsp;nbsp;nbsp;33

AfHgt;ydd i annerch y cymru.

Act. 13. 10. ddyfgu, a'i dattod oil cyn cael cwlwm y guulr ddij-cyblion. Ileidr dr tu fewn yw fynwyr dyn., yn cloi drijbs ptb meddwl yn erbyn awel yr ysbryd gldn. Dymma'rnbsp;Achitophel a'r fuddas ffn bradychu dyn i ddwylawnbsp;Ier. 17. 9. d'tafol. Mae gan Mb dyn ddigon o gyfrwy/ira ivjnbsp;dwyllo ei hunan. Dymma fwa Luc'tffer a Gelynnbsp;Noah.y Mam rhyfeloedd, Mammaeth oferedd, Plentynnbsp;vffern.^ Diana'r b^d, Cajlell y pechod, Mihg y pwll.,nbsp;Dadleuwr dros ddrygioni, a ffynnon pób aflwydd arnbsp;anifail mawr. Canys doethineb y byd, Rhefwm dyn.,nbsp;cyfrwyftra'r henddyn, yw'r cilwg dirgel, blodeuyn ynbsp;cnawd, Cares anghrediniaeth, a gwaed pwdr. Dymmanbsp;deyrnwialen Beelzebub, Dymma ffdls ddrych y ddaiar,nbsp;Dymma eulyn Babel, a brenhines y nefoedd, a chwedlnbsp;meddwl cnawdol, neu ddwys feddylfryd y galon, Gwad-wr gwirionedd, Penfaer Anghriji, Afon dyn, llywnbsp;natur, a chertwyn yn dwyn dyn ar y goriwared.nbsp;Dat. 17. 5. Dymma fambuttain pêb crefydd fajiardaidd. Amnbsp;hon yr wyji yn fln cymaint, am iddi wneuthur cym-maint o ddrdbg yn y bjd dan rith fynwyr a deall-dwriaeth. Ac nid malts ond y cyfrwyjira d’iffaeth ymmanbsp;ffn lladd y gigfran. Hwn yw'r gwynt fy'n troinbsp;melin yr ewyllys oddifewn.

Eryr. Beth yr wyti yn i ddywedyd yn erbyn doethineb. Mae arnai ofn dy fód di yn amhwyllo.

Colomen. Geiriau fobrwydd yr wyfi yn i traethu. Nid magl i'r cyffylog yw fynwyr y cnawd, ond i'rnbsp;aderyn doethaf dayarol. TT dynion naturiol gorau anbsp;gollir. Am hynny Gocheled pawb ei fynwyr ei hun.nbsp;Ni fedr anifail hoyw ehedeg, ag nid yfbrydol yw'rnbsp;naturiol, er gwyched fo yngolwg dynion. Mae llawernbsp;I Cor. 9. 27. o bregethw^r yn anghymmeradwy ac yn golledig. Einbsp;hathro yw fynwyr y cnawd. Maent yn fcrifennu eunbsp;pregethau, ond oni hai gyflog dynion, ni wnaent bwythnbsp;o waith, ac er hynny fel gweinidogion yr efengil ynbsp;34

Afioydd i annerch y cymru.

tnynnent ei hanrhydeddu. Ac heh law y dyfcawdwyr delUion nid oes mewn tref na gwlM ddyn llwyd llwmnbsp;anllythrennog nad oes farph yn el fonwes, a fynwyrnbsp;y cnawd yn ei galon.

Eryr. Nid rhyfedd wrth hyn fód llawer yn golledig os yw pob dyn fel nythed o nadroedd ynnbsp;Hawn o feddyliau cnawdol. Ond beth a ddywaidnbsp;y frin wrth hyn ?

Cigfran. 3D?mma öaro at j brfög: gpngljortcir, tirag; ganljnïot, €)£fnbsp;ïopll pleuni rljeftom mat’u f)oU prpï)nbsp;ligïDjU, a pljob ffai'r at a öö5toeïiai'0 i erioetinbsp;oftc. iDnü (om rljan i) rtoi'u t^bieU fobnbsp;tlitfixim ^ml)6b petf), at mat r^tCtom naturiolnbsp;?ïo’r goleunt ptau, 2DBmma tortibbjn p prennbsp;a blanntojb jn bbtofn. aDtortidbi'tb ? plo-.nbsp;men ef 00 pll.

Colomen. Mi wn mai dymma Salomon y byd, ond nae yshryd gwirion y golomen yn fwy na Salomonnbsp;yn ei holl ogoniant al ddoethineh. Ond i ddangos i tinbsp;ddoethineb ddayarol y frdn. Ei fynwyr hi yw hyn.nbsp;Egt;alied pawb ei eiddo., cippied pawb a alio. Safednbsp;pob djn ar ei waelod ei hun. Na ddyweded mor gwlrnbsp;friewn cariad, ond mewn creulondeb. Na ddringednbsp;'^Wchlaw rhefwm dyn. Canlyned y b^d ai arfer.nbsp;^aged ei naturlaeth ai gnawd ai waed, a gwariednbsp;amfer mewn trythyllwch. Bwyttaed ac yfed anbsp;hdded lawen. Bodloned bawb er i fwyn ei hun.nbsp;Eydded ganddo ddau wyneb yn barod., ai galon ynnbsp;ddauddyblyg. Bydded gall drojlo ei hunan. Onid enbsp;niarw a wna. Ond dymma folineb y byd. Dymmanbsp;ynfydrwydd pen agored, canys nid call y dyn ai ceifionbsp;hun. T Sawl fydd a dau wyneb gantho^ mae vnnbsp;® r ddau yn gythreulig: y nib a wenhieithio ddynionnbsp;3S

Ar^ydd i annerch y cymru.

fydd bwdr yn ei galon. Hawdd yw bwytta, yfed^ a chwarae gormod, a dawnjio yn y cnawd ar amp;1 pibell yrnbsp;ysbryd dr-dig. Tsbryd y gwaed yw cwmmwly meddwl.nbsp;Arfer y bjd yw'r porth llydan i ddeftryw. A'r Saw Inbsp;na ddringo vwch ei law ei hun^ ni eijiedd fyth yn ynbsp;nefoedd. Mae'r dyn difyr chwerihinog allan o’i gSfnbsp;ei hun, ac dr tu fewn i gêf y farph. Amfer dyn ywnbsp;ei gynnyfcaeth, a gwae ai gwario yn ofer. Rhaid ywnbsp;dofi ysbryd y cnawd, a magu bywyd ysbryd yr vchaf.nbsp;Boddi a wna'r dyn na mfia yn erbyn ffrdjdy wldd. Ynbsp;rhefwm vchaf yw’r afrefwm ifaf M faif neb ond vnnbsp;arm ei hun. Nid eiddo neb ei hunan. Cadwed pawbnbsp;ei galon at Dduw. Adrodded pSb vn ei gydwyhod ynnbsp;ddoeth. Cladded dyn ei refwm ei hun. Ond dymmanbsp;iaith nad oes nemmor yn ei deall. Nag ofned nêb arallnbsp;cymmaint ac ef ei hun. Oni fedri roi taw ar eraill,nbsp;diftawa dy hun. Pan fo mwyaf pén yn y bjd byddednbsp;lleiafyn dy galon. Nag ofna ddiafol, na char y pechod,nbsp;ac na chynnwys dy hun. Na ddalied ysbryd y creadurnbsp;di, ond nofia i ysbryd y creawdr. Cyfrif y da o’thnbsp;Jiaen yn her I, a’th waith o’th bl yn dom. Melys i’rnbsp;cnawd yw Jiwgwr diafol, ond bwytta di y manna dir gel.nbsp;Mochyn yw Luciffer yn ymdreiglo ynghnawd dyn.nbsp;Crochan hwn yw calon fudr yn berwi ar dan vffern.nbsp;Gwyniau’r cnawd ynt feirch o ryfel; defcyn oddi ar-nynt, ac nag oeda. Perthen o ddrain yw rhefymmaunbsp;dyn, ai gwado ei hun a ddiangc o honi. Portha dynbsp;chwant, ac fe a’th Iddd. Lies iiiae dynion mae angel-ion, llei mae angelion y hydd dynion. Y Sawl fy’nnbsp;hyw ynddo ei him Jy n byw allan o fonwes y tad. Oninbsp;elli achub eraill, diangc dy hun oddiwrthit di hun.nbsp;Gwell yw adnabod y galon yn y b^d ymma, nai bod hinbsp;yn adnabod digofaint byth. Pa fodd y gelli fid ynnbsp;llonydd oni byddi ar y graig ? Nid gwaeth beth anbsp;ddywedo ffyliaid, nid ei gair nhwy y faif.

Eryr. OGolomen. Dymma ddiharebion newydd-36

Ar^oydd i annerch y cymrü

•on. Yr oedditi gynne yn f6n am ynnill y fran, ond fe alle fod hyn yn i gwylltio hi ymhellach.

Colomen. Ni ellir wrth hynny. Oni ynnill y gwir hi, nid oes dim ai hynnill. Llawer fy'n croeninbsp;briw pwdr, ond fe a dyr allan gwedi. Mae Ilyngêrnbsp;ymmonwefau dynion, onis lleddir, hwy a laddant.

Eryr. Helpa’r frdn, fel y gallo hi ¦^ybod hyn ynddi ei hun.

Colomen. Nid wyfi yn gwthio ar availy peth yr t^yfi yn ei ganfod. Oni bjdd tyi oddi fewn nid ywnbsp;rhefymau genau ond rhaffau gwêllt. Er hynny maenbsp;rhyu) dorriad anrhaethadwy yn fynghalon iwrth feddwlnbsp;am golledigaeth dyn, ac wrth edrych arno yn ddall, ynnbsp;fad, yn fyddar, yn dlawd, yn noeth, yn glwyfus, yn Dat. 3. 17.nbsp;yn ie yn farw. och och a dyfna och yw tewi.

Eryr. Onid oes help i’r frdn er hyn i gyd ?

Colomen. 0 na wele hi y goleuni mewn cariadl Ond mae ef etto yn guddiedig oddiwrthi. Er hymiy Luk. ig. 42.nbsp;ntae golwg ?r dall, a iechyd i'r difeddyginiaethol. Jer. 30. 15, 17.nbsp;Mair porth cyfyng etto heb i gau, ac mae yn bojftblnbsp;niyned i mewn. Dymmd’r amfer. Dymmd’r dydd.

Mae fe yn paffto fel breuddwyd nos, neu faeth o'r llinyn, a phan dorrer llinyn y bywyd ni ellir moinbsp;glymmu eilwaith byth.

Eryr. Ond beth os pechodd hi y pechod na faddeuir mono yn y b^d ymma, nag yn y b^d anbsp;ddaw.?

Colomen. Nid oes ntb yn pechu felly, ond y rhai nialeifus fydd yn rhyfela yn erbyn ei goleuni ei hun, ac lob 24. 13.nbsp;yn ffieiddio daioni mewn eraill, ac yn gwybod mainbsp;daioni yw, ac hefyd yn parhau fel hyn yn gynddeiriog Heb. 10.27,29.nbsp;^yd ddiwedd ei heinioes. Am hynny Rwt’n rhybuddionbsp;Pawb, ac yn gweiddi ar bawb. Na thybygwch fodnbsp;y drugaredd wedi ei gau yn etch erbyn tra fonbsp;37

Ar^ydd i annerch y cymru.

anadl ynoch, ac ewyllys i ddychwelyd. Ond yr ydych etto yn dilyn y cnauud, yn canu carolau i gyffroi etchnbsp;chwantau^ yn darllain llyfrau bydron anllad, ac ynnbsp;gwenwyno y gwreiddyn pur^ yn dilyn tafarnau, anbsp;thablerau, a llwon, a melldlth^ a gwawd^ a gwatwar^nbsp;yn caru chwarwyddfa diafol (fel eidionnau vffern) ynnbsp;dibrijidr tlawd^ yn byw yn hoyw, yn nhommen maf-weidd-dra, yn gwatwar fobrwydd, ac yn y tdn dunbsp;anweledig, yngwely'r buttain, mewn gwleddau anbsp;glothineb, mewn meddwdod^ a chwerthiny mewnnbsp;cydorwedd a chywilyddy mewn cenfigen ac anfodlon-rwydd, mewn rhyfig a chyfrwy/lra, mewn gwae anbsp;gwaelod erchylL Deffro. Cyfod. Mae etto i tinbsp;groefo, Mae gwledd nefol yn aros am danat. Maenbsp;bara ddigon yn nh^ dy dhd. Pa ham y byddwchnbsp;feirw (0 blant dynion ?) Pa ham y collwch chwinbsp;etch eneidiau yn yr o'ch tragywyddol ?

Eryr. Yr ydym ni yn gwrando ar hyn i gyd, ac nid yw hyn ond fi^n geiriau ynghluftiaunbsp;llawer.

Colomen. yw hwn a ber^ by thy fel twrwf taranau tragwyddol mewn llawer cydwybod fydd yrnbsp;awron yn gwrando ar y pethau hyn yn ddtfyry atnbsp;calonnau yn efmwythy ac yn chwerthinog. fe gyfyd hynnbsp;yn etch erbyn ddydd a ddaw. Chwi wrandawyrnbsp;diofal. Rhaid oedd i mi i ddywedyd er i hyn fld ynnbsp;dfft yn eich erbyn. A phwy bynnag wyti fydd a'rnbsp;pethau hyn gennit yn dy law, neu yn dy gldjiy Rwinbsp;yn rhoi Siars arnati erbyn y dydd mawr fydd yn agos,nbsp;ar i ti ddangos^ a danfon y pethau hyn ar h^d^ ac arnbsp;led ymyfg y cymru a'th holl gymydogion, ac na chuddia^nbsp;na chela (dan dy berigl) mo hyn oddiwrth eraill.

Cigfran. nbsp;nbsp;nbsp;1 ggU OnÖ

fon a brmöötogö j plomen* Mi a fgööton

3*

Aft/pydd i annerch y cymru.

Ilatoen tra föm* SLc pmmai'tï) a*ü tneöö^Ii'au gmma i fftoröö allan o’t meööïoU

Colomen. Nhwy a ddeuant i mewn eilwaith^ er i ti wneuthur dy waethaf iw cadw allan. Nid ydtsnbsp;nes er anghofid’r gwtr. Oni wrandewi di, fe anbsp;wrendu era'tll^ ac a edifarhant^ ac fe ai cedwir hwynt^nbsp;ac a'th lofgir di.

Eryr. Gwrando (o Gigfran) Rhaid i mi o’r diwedd dy holi di yn ddwyfach. Pam na ddoi ynnbsp;61 at dy Arglwydd ?

Cigfran. 9^1 telaf fÓÖ tl ^11 £rl)?ll t

tloUatol, onö tammer ilioa^, aU arctj rö^nffoti a't o;oIomen* a^mneu a ton plenbsp;cat ttoppcr. slgtoaf fatogt bucffun»nbsp;noö ar g Düaiar»

Eryr. Fe dderfydd y rheini o’r diwedd, ac yno fe dderfydd am danat tithau.

Cigfran. 1^10 OC0 fattcr. 9^1 af c^mmrraf tra t caffto^f. iffartocl i Noah, ac ito ^rcf),nbsp;ac f tftf)au, ac i’tlj golomtn. ötioi attocönbsp;mtopaci* Cratocc, Cratocc* ^maftö, pmaftlj.nbsp;gm^cll ööfpn.

Eryr. Wele, mae’r gigfran wedi hedeg a myned ymaith oddiwrthym ni yn ddigon peil. Ni gawnnbsp;lonydd i ymddiddan wrthym ein hunain am ynbsp;pethau a ddechreuaift. Mi welaf na ellir dywedydnbsp;pób peth ymhób cwmnhi, am nad yw’r pethaunbsp;dyfnion ond damhegion i’r èfd byddar. Rwi’n Mat. 13. 35,nbsp;gobeithio gan fod y fiin wedi ein gadel yr agorinbsp;di i mi ddirgelwch dy deyrnas di.

Colomen. Ni feiddiaf fi ddywedyd fyngeirau fy Joan 5. 30. hunan^ ond oddiwrth vn, i ddangos y dwfn^ ac ninbsp;39

AfVpydd i annerch y cymru.

fedri di mol ddeall er i ddywedyd. Nid oes na dv-ivedyd na gwrando yn lawn onis gwneir yn yshryd y

Joan i6. 14. Goruchaf. Arno fo rwt’n edrych^ ynddo fo rw?n credu^ y dengys ef i ddifcleirdeb. Am hynny dosnbsp;rhagot.

Eryr. Pam mai deilien olewydd a ddygi di yn dy Mg, ac nid deilien oddiar bren arall ?

Zach. 4. 12. Colomen. Yr olew nefol Ar ennaint tragwyddol

1 nbsp;nbsp;nbsp;Joan 2.20,27. yw fynglyhwr i: Rwi’n gadel dail mawr-dderwnbsp;Bafhan ar fy êl. Canys nid y dail mwyaf oddiar rainbsp;vchafy mae Noah yn i hoffi..

Eryr. Pam yr wyti yn dyfod brydnhawn yn yr hwyr, ac nid yn y borau a’th newydd gennit ?

Colomen. Am mai tua diwedd y h^d y pregethir yr efengil dragwyddol^ yr hon a guddiwyd rhag oefoedd anbsp;rhag Patrieirch a phrophwydi yn y dechreuad.

Eryr. Roedd y gigfran (di glywaift) yn cyhuddo y golomen ddiwaethaf na ddaeth hi fyth at Noah :

Colomen. Gwir yw. Yr eglwys ddiwaethaf yw Laodicea. A gwir hefyd yw (fel y dywedaiji di) nadnbsp;rhaid wrth bregethwyr wedi darfod dwfr diluw digo-faint. A'r dyddiau diwaethaf yw’r dyddiau goraunbsp;i rai., a gwaethaf i eraill. Canys ynddynt y byddnbsp;rhai gwell, a rhai gwaeth nag a fu di blaen hwyntnbsp;erioed.

Eryr. A wyddofti pa fodd y bydd dydd y farn ?

Colomen. Nid diwrnod fydd o bedair awr ar hugain mwy na'r diluw. Ond fe ddaw i lofci y byd

2 nbsp;nbsp;nbsp;Pet. 3. 6, 7. erin ymma fel y darfu golchi y b^d brwnt dr blaen.

Eryr. A lofgir y nêf ar ddayar yn Iludw ar y cyntaf yn nechreuad dydd y farn ?

Colomen. Na wneir mwy nag y troes y diluw y b)d yn ddim, Canys rhaid yw bód adferiad (cyn bodnbsp;40

AfPoydd i annerch y cymrti.

dimjiriad) pob beth. A rhaid i'r greadwriaeth gael Sabbaoth o orphwyfdra cyjial a dyn^ a hyn ynbsp;mae'r holl brophwydi er dechreuad y bfd yn fan am Act. 3. 21.nbsp;dano, a hyn y mae pbb creadur yn ochneidio ar i bl. Rhuf. 8.19, 22

Eryr. Pa arwyddion a fydd cyn dechrau dydd y farn ?

Colomen. Fe ddigwydd rhagarwyddion y dwfr diluw. Fe fyddy bjd yn Hawn bryntni cnawdol, ayi3X.2^.yj,-iS,nbsp;ffolineb naturiol, a chammau anefgorol. Pawb yn 39-erthwch dan ei faich, a llawer yn dilyn trindod y bydnbsp;tywyll ymma.

Eryr. Oni lofcir ar y cyntaf yr holl anifeiliaid.

Colomen. Na wneir mwy nag yn y diluw y bodd-wyd. Ac ychydig ddynion a achubir. le ni achubir neb i gyd am fod cnawd iw lofgi gan bawb^ Pan i Cor. 3.nbsp;oleud’r dydd y ceir gweled hyn yn eglurach^ a deall ynnbsp;well pa fath ddiwrnod fydd dydd y farn olaf Gwellnbsp;yw felio y genau na dywedyd geiriau ofer iw llofci, neunbsp;iw llyngcu ; os disgwili am y diwrnod yn iawn^ di geinbsp;i weled yn ei wawr.

Eryr. Ond pa fodd yr achubir y gweddillion o’r dynion \

Colomen. Wrth i codi i'r awyr vwchlaw'r tan {fel Noah i'r Arch vwchlaw'r dwfr) fef wrth i i Thes. 4. 14,nbsp;hadgyfodi ai hefcyn oddiwrth yr ysbrydoedd meirw i *7-gyfar fod a'r Arglwydd.

Eryr. A ymladd dynion ar 61 gweled y t6n cyntaf?

Colomen. Tmladd a Duw (mown meddwl) a wna'r colledig hyth, Buan yr anghofiwyd y diluw,nbsp;ac yr aethont i adeiladu Babel, ac i foelyfiotta ar o/Gen. ii.nbsp;Nimrod. Ac er hod angelion Duw yn nhj Lott,fenbsp;fynnai gw^r Sodom [bes gallafent) i mocht. Da yw Gen. 19.

41

Af^pydd i annerch y cymru.

cof Duw yr hwn fyn yn canfod^ ac yn cynnwys pth peth ar vnwaith hydy diwedd, a thu hwnt Pr diwedd.nbsp;Pfal. 106. 13. Ond drwg yw cêf dyn yr hwn mewn ntunud awrnbsp;Dat. 20. 7, 8. fydd wedt gwerthu mawr waith Duw, allan o'i lawnbsp;ai goffadwriaeth ei hunan.

Eryr. Ond, a wyddost ti Pa br^d y dechrau dydd y farn ?

Colomen. Nid yw Noah yn rhoi cennad i weled Dat. 6 amp; 16. yr awr cPr dydd dan y chweched sêl. Ond o ddech-reuad y bjd hyd y diluw yr oedd mil a chwechant acnbsp;vn mlynedd, ar bymtheg a deugain : felly mi a'thnbsp;gynghoraf (O Eryr) i ddifgwil canys mae fo yn agos.nbsp;Mae Sion yn efcor hefyd yn ei mynydd, a'r droellfawrnbsp;ddiwaethaf wedi dechrau troi, yn barod yn y b^d.

Eryr. Beth a ddaw ar ól y t^n cyntaf?

Colomen. Fel ar bl y dwfr diluw yn gyntaf fe Gen. 9.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wnaed cyfammod arall a'r holl greaduriaid, yn ail fe

Heb. 2. nbsp;nbsp;nbsp;cyfraith newydd i warafun tywallt gwaed, yn

Efai II. 9. nbsp;nbsp;nbsp;dry dydd fe wifcwyd dyn a mawrhydri, ag arglwydd-

iaeth i ddechrau byd newydd. Mi ddangofwn i ti (O Eryr) lawer mwy yn hyn, ond dymma ddigon Prnbsp;call dros yr awron.

Eryr. Ond. Pam yr wyti yn dywedyd mai cyfFelybiaeth o Dduw oedd Noah.

Colomen. Vn yw ef yn ymgenhedlu yn dri. Efe Gen. 6,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y» vnig oedd berfaith, dr holl fyd yn ymdroUo mewn

celwydd, ac oi gariad at ei blant yn bennaf ac at bawb,fe baratbdd Arch i gadw cynnifer ac a ddoentnbsp;Joan 3. 16. iddi, a'r rhai a appwyntiwyd a ddaethant i mewn.nbsp;Act. 13. 48. ac a gadwyd.

Eryr. Ond er hynny Gwr pechadurus oedd Noah, Pa fódd y gallei efe fód yn arwydd o’rnbsp;hwn sydd ddibechod ?

4-

¦I

Af^ydd i annerch y cyntru.

Colomen. Fel yr oedd Salomon yn arwydd dr mab. Nid yn ei bechod yr oedd efe yn arwydd, and yn Pfal. 45.nbsp;ei berffeiddrwydd.

Eryr. Tri yn vn (meddi di) oedd ef. Ond a oes dim drwg yn dyfod oddiwrth y rheolwr cyntafnbsp;fel oddiwrth Noah ?

Colomen. Nag oes. Nid oes [fel y dywedais i dr blaen) ond cariad a goleuni ynddo. Er bod digter ac i Joan i. 5.nbsp;arglwyddiaeth gydag ef pa le bynnag y mae. Ac y Efay 27. 4.nbsp;mae ef ymmhob man yn llenwi'r nefoedd a'r ddayar. job 25. i, 2.nbsp;Gochel feddwl fbd dim drwg ynddo, er i fod efe yn hir Rhuf. ii. 36.nbsp;yn cyd-ddwyn ar drygioni fydd yn y bjd. O Eryrnbsp;deall hyn. Canys Dymma wreiddyn ymranniad hollnbsp;ganghennau gwybodaeth a naturiaeth. Canys ynbsp;naturiaeth dragwyddol yw ffynnon y naturiaethnbsp;amferol. Di wyddojl nad yw'r gair da ynddo inbsp;hunan yn ddrwg, a ddêl allan 0 enau vn a meddwlnbsp;da, ond er cynted y dyweder ef, mae'r glujl ddrwg ynnbsp;ei dbyro. Felly mae yfbryd y bjd wedi cippio anbsp;chammu enaid dyn, er iddo ddyfod yn bür ac ynnbsp;berffaith allan dr vn daionus.

Eryr. Oni anwyd pob peth allan o hono ef cyftal a dyn ?

Colomen. Na ddo. Ond y Gair {yr hwn oedd yn Gen. 1.9,20,24. y dechreuad) a barodd /V ddaiar efcor ar anifeiliaid,nbsp;ac Pr mêr ddwyn allan byfcod, ac i naturiaeth ddwynnbsp;allan bob peth ar a oedd ynddi, ar SI ei ryw ei hun.

Ond pan aeth ef i wneuthur dyn, ni pharodd ef i ddim ar a greafid mor efcor. Ond, efe i hunan anbsp;ddywedodd, Gwnawn ddyn ar ein llün an delw ein Gen. i. 26,nbsp;hun. Am hynny mae enaid dyn wedi dyfod dr anfar-woldeh, ac yn myned Pr tragywyddoldeb.

Eryr, Ond pa fodd y daeth yr Adar, a’r pyfcod,

43

Afïïiydd i annerch y cymru.

a’r anifeiliaid, a’r dynion i ymladd, ac i ymrafaelio ai gilydd, na fedr nêb gytuno yn yr vn bj^d ?

Colomen. Fy Arglwydd Eryr. Nid oedd a'r y cyntaf ond vn natur yn Adda, ond hi a ymrannoddnbsp;yn hedair caingc : nid oedd chwaith vnwaith ond vnnbsp;iaith, ond hi a dyfodd yn y ddayar yn dafodau lower.nbsp;Nid oedd ond vn grefydd gynt, ond hi a rwyjirwyd,nbsp;ac a aeth yn opiniwnau lower i amryw Dduwiau, Acnbsp;am fld Duwiau lower mae rhyfel ymmhyrth yr hollnbsp;greaduriaidy Ac ni allant gytuno ai gilydd nes iddyntnbsp;gymmodi yn gyntaf a’r hwn ai gwnaethy a dychwelydnbsp;at Noah i’r Arch gyntaf.

Eryr. Ond pa beth yw’r Arch (meddi di) yn y dirgelwch ?

Colomen. Immanuel. Tr Achuhwr. Yn yr arch ymma yr oedd tair cell (fej Swm pob naturiaeth ;) felnbsp;y mae yshrydy ac enaid a chorph. Ymma yr oeddnbsp;llettj i boh creadur 0 bob rhyw, canys y cyntafaned-ig 0 bob creadur yw, Oni bai iddo ymadeiladunbsp;ynghnawd dyn, a dioddef diluw digofaint, ni huafenbsp;vn cnawd cadwedigy na dyn nag anifail yn cael einbsp;anadl dros awr. Allan 0 Arch y wirionedd ymma ynbsp;mae'r holl adar drwg yn ehedegyfel y cwympodd yrnbsp;angelion gynt I'V mêr mawry {Jef ysbryd naturiaeth)nbsp;i ymborthi ar y burgunnod meirw y rhai yw eneidieunbsp;pechaduriaid truain.

Eryr. Pa beth yw’r drws a egorwyd yn yftlys yr Arch I

Colomen. Y hriw ynghalon yr Oen ar y groeSy o’r hwn y daeth allan ddwfr a gwaedy i lonni ac i lanhaunbsp;dyuy ac mae’r briw hwnnw etto yn agored i’r dynionnbsp;bryntaf

Eryr. Ond yn yr Arch yr oedd cafgifa o ym-borth i gadw yn fyw bob anifail.

44

Afipydd i annerch y cymru.

Colomen. Fe//y y mae yn Immanuel, nid yn vnlg ymborth i bechaduriaid, ac i Seinctiau^ ond hefyd trnbsp;angelion nefol, ie mae ynddo ef fwyd i fywyd yr hallnbsp;greaduriaid, Oni bat hynny, ni byddai vn byw.

Canys ynddo ef medd Paul y mae ptb peth yn cydym- Coloff. i. 17. gynnal fel yr oedd pSb byw yn yr Arch.

Eryr. Pa fodd y mae bod yn gadwedig drwyddo ef?

Colomen. Wrth adgyfodi gydag ef vwchlaw tonnau chwantau a rhefymmau y cnawd.

Eryr. Ond mae llawer yn dywedyd mai trwy fedydd y mae i ddyn fod yn gadwedig. Ac maenbsp;llawer o son yr awron am y bedydd.

Colomen. Mae bedydd adfyd (hwnnw yw erlidi-gaeth) mae hefyd fedydd dyfrllyd, hwnnw yw bedydd y bedyddiwr gynt, (yr hwn a baffiodd fel y feren forau).

Gyd a hynny mae bedydd tanllyd ysbryd y gwrthiau^

Ond bedydd Christ yw'r vn bedydd mawr, a hwnnw Eph. 4. 5.

yw'r dwfr nefol yn yr ailenedigaeth. Heb hwn

gwae ddyn. Arwydd 0 hwn oedd yr Arch yn y dwfr i Pet. 3. 21.

diluw. Ac fel yr oedd rhan 0 honi vwchlaw'r dwfr

a rhan is i law, felly fe ddioddefodd y MeJJtah yn y i Pet. 3. iS.

cnawd, ac fe a gyfiawnhawyd yn yr ysbryd, a’i hiliog-

aeth ynddo. Ac fel y codwyd yr Arch vwchlaw

brynniau, a’r anifeiliaid a'r dynion colledig, felly y

mae'r Seinctiau ar y ddayar yn eiftedd ym mharadwys

yn y nefolion. Fel yr oedd yr Epheftaid ysbrydol. nbsp;nbsp;nbsp;Ephef. 2. 6.

Eryr. Ond dywaid i mi pa fodd y goftegodd Gwynt y dwfr diluw, Canys mae gwynt fynychafnbsp;yn codi tonnau.

Colomen. Gwaith oedd hwn yn erbyn rhefwm llawer: Ac am hynny, na roed nfb le iV meddyliaunbsp;duon, Canys pan ddelo ysbryd y nêf i mewn, efe a osteganbsp;(drwy 0 twng) y dwfr diluw fydd yn dy galon di^ acnbsp;45

Ar^ydd i annerch y cymru.

yno di get weled pennau y brynniau, dr meddyliau tra-gwyddol cariadus yn ymddangos o'r tu fewn. Gwir yw i'r gwynt lonyddu'r dwfr, ac i'r clai dr poeryn rotnbsp;golwg iV dall, ac i Ijaac farw genhedlu miloedd, ac Prnbsp;Oen «V bMd ffrwythloni drwy'r b^d. Maer Gor-uchaf yn galw y goleuni allan o'r tywyllwch, yn troinbsp;cyfcod angau yn foreuddydd^ yn peri i ganol nSs fldnbsp;fel canol dydd, yn diwreiddio dyn allan 0 hono ei hunnbsp;iw blannu byth^ yn gwneuthur y gwenwyn cryfaf ynnbsp;ymborth diogelaf yn dwyn vwchder o'r dyfnder^ anbsp;dyfnder i'r vwchder, yn cadw y colledig, ac yn colli ynbsp;rhith gadwedig. Mae efe yn gweithio tu hwnt inbsp;feddyliau dynion, ac vwchlaw doethineb angelion,nbsp;Gogr yw cwrs natur yn ei law ef, a gwych ganddonbsp;wneuthur gwrthiau.

Eryr. O Golomen dirion. Mi welaf fód Noah wedi caniadhau i ti wybod mwy na myfi, er bod fynbsp;llygaid i wrth Naturiaeth, yn cyrhaedd hefyd, Acnbsp;am hynny y fawl a fynno fód yn ficr o’i iechyd-wriaeth bydded fel baban bach, allan o hono einbsp;hun, yn barod i ddyfcu y llythrennau cyntaf.nbsp;Canys y rhai y mae Duw yn i dyfgu, ac yn i dan-fon; mae nhwy yn ehedeg dros bob peth, ac ynnbsp;deail naturiaethau. Ac am hynny yr wyfi ynnbsp;gofyn i ti. A ydiw’r dwfr dros yr holl f^d ?nbsp;Oni welaifti na choed, na chawr, na chaftell, nanbsp;chraig ai pennau vwchlaw’r dwfr ?

Colomen. Na ddo vn, ymhedair rhan y bjd. Canys rhaid yw boddi ptb cnawd, ac nid oes dim anbsp;all achub dyn ond yr Arch a wnaeth Noah, fef yrnbsp;lefu a'r Immanuel Duw gyda ni yn ein cnawd.

Eryr. Beth yw hynny ? a ydyw efe yn ein cnawd ni.

Colomen. Tdiw os ydym ni yn ei yfbryd ef.

46

Ar^ydd i annerch y cymru.

Oblegid mae'r ewyllys yn y gair, a'r gatr yn y nerth, a'r nerth, dr gair dr ewyllys nefol (fel y dywedais o'rnbsp;blaen) yn aros ynghalon pob dyn dr a gedwir.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rhuf. lo. S.

Eryr. Ond nid oes fawr yn meddwl am hyn.

Colomen. Fed faent yn gwybod pwy fy'n aros ynddynt ni chae chwant a phechod mor dyfod i mewn i Cor. 6. 19.nbsp;i bids y galon, Hei mae'r boneddigion nefol yn fwpperu.

Eryr. Ond pwy fy’n aros yn y rhai dn^g ?

Colomen. Ysbryd anufudd-dod (Diafol a Luciffer) yn cadw ll^s agored i’r holl chwantau drilbg, a neuddd Eph. 2. 2.nbsp;gauad yn erbyn daioni ymhSb meddwl tywyll. Ac felnbsp;y mae pob calon fudr yn grochan ir cythrel ar ddn Jac. 3. 6.nbsp;vffern felly mae efe yn ofalus i gadw tdnwydd dano.

Eryr. Oni vsyr y pechadur pwy fydd yn aros ynddo ?

Colomen. Na ijbyr mwy nag y mae’r muriau Pfal. 14. i, 3. meirwon yn adnahod y trigianydd. Canys ni fyn dynnbsp;weled y carnlladron 0 bechodau fydd yn llechu ynddo, Pfal. 82. 5.nbsp;fel y gweli di’r genegoegion, a’r pryfed mewn pwllnbsp;drewllyd.

Eryr. GM hyn heibio yr awron. O ba le y daeth yr holl ddwfr i foddi yr holl ffd ?

Colomen. Allan 0 dryforau y goruchaf. Efe a rwygodd y dyfnder mawr ynghalon y greadwriaeth Gen. 7. ii.nbsp;oddi tanodd, ac a egorodd ffenejiri element y dwfrnbsp;oddiarnodd; a rhwng y ddau ddwfr yn vn fe orch-fygwydpbb cnawd er dewredoedd. Ac ar ddydd y farnnbsp;olaf fe ddaw tan ysbrydol, a than naturiol i farnu ac 1 Cor. 3.nbsp;i brofi’r bjd oddiwrth y Goruchaf, yr hwn fyddganddo 2 ThelT. i. 8.nbsp;yn ei dryfordj y tan, a’r gwres, a’r gwynt, a’r glow. Job 38. 25, 26.nbsp;a’r od, a’r rhew. Ac ni all vn cnawd aros na’i wres, pfai. 147. 17.nbsp;na’i oerni ef. Ac fel y gwnaed Corph dyn 0 bedwar Efay 33. 14.

47

Affoydd i annerch y cymru.

defnydd (fef tamp;n, auuyr^ dwfr^ a dayar) felly ni allvn corph cnawdol fpario yr vn dr pedwar, na hyw arnbsp;awyr heb ffrwyth y ddaiar, nag yn y gwrês heb ddwfr,nbsp;nag yn y dwfr heb y tri eraill: Am hynny fe foddwydnbsp;pbb peth Ar yr aedd anadl y bywyd ynddo, ac fe ddyg~nbsp;wyd ysbryd pbb cnawd nad oedd yn yr Arch dannbsp;gaethiwed y dwfr.

Eryr. Pam j deual y dwfr ymma i foddi dynion druain heb roi rhybudd i fód yn dyfod fel y gallentnbsp;i ochel ?

Colomen. Nhwy gawfant rybydd i gyd gan Noah (pregethwr cyfiawnder :} ond roedd yr holl ffd ynnbsp;chwerthin am ei ben ef er bid pbb dyrnod morthwyinbsp;yn bregeth yn galw Ar y h^d cyndyn ir Arch.

Eryr. Pa h^d y parhaodd ei chwerthiniad hwynt ?

Colomen. Nes gweled 0 honynt ffynnonau y dyfnder mawr wedi t torri, a ffeneJlrPr nefoedd wedi i hagorinbsp;a'r Arch wedi i chodi allan o'i cyrhaedd hwynt, Acnbsp;yna y dychryn erchyll at daliodd nhwy, fel gwewyrnbsp;gwraigyn efcor, ac am na fynnent moi helpu dr blaen,nbsp;ni ellid moi helpu yr awron.

Eryr. Ond pa fodd y gwariafent hwy ei hamfer o’r blaen ?

Colomen. Tn bwytta, ac yn yfed, yn cyfgu, yn earn, ac yn ymbriodi, Nid yn ei gwadu ei hunainnbsp;ond yn i gwychu ei hunain, ac yn chwerthin am bennbsp;Noah ai dylwyth.

Eryr. Oni ellid i helpu er hyn i gyd ?

Colomen. Na ellid o'r diwedd, am i bod wedi gadael tr amfer bajfto ; ac mae amfer i bob peth dannbsp;yr haul.

48

Ar^ydd i annerch y cymru.

Eryr. Onid oedd ei heneidieu nhwy yn gadwed-

ig?

Colomen. Nag oeddynt. Nhwy gollafont yr enaid gyda'r corph^ y cleddyf gyda'r wain, Canys mae ysbrydnbsp;y gwirionedd yn dywedyd mat b^d o annuwiolion Gen. 6. ii.nbsp;oeddynt.

Eryr. Er hynny. Caled yw’r gair, a garw i ti (Golomen wirion) farnu fod ei heneidieu hwyntnbsp;yn golledig ?

Colomen. Mae ysbryd y gwirionedd yn dywedyd 2 S-yr hyn a wyr, a hwnnw a fcrifennodd drwy fys Pedr :

Eryr. Ond nid yw Pedr yn dywedyd i mynd nhwy i’r t^n tragywyddol, na chadwyd enaid nêbnbsp;ond yn yr Arch.

Colomen. Er hynny, nid oes iechydwriaeth yn enw Act. 4. 12. nib arall ond yn enw yr vn heb yr hwn ni all nib fefyll.

Ond nag ymofyn di gymmaint beth a ddaeth a honynt

hwy, ond heth a ddaw 0 honot ti, mae i ti ddigon loan 21. 22.

0 waith dy gadw dy hunan.

Eryr. Ond pa fódd y ceiff vn t^ybod i fód yn yr Arch wedi i blannu yn yr achubwr, gan fod ynbsp;rhan fwyaf allan o hono ?

Colomen. Os yw'r gwtr ysbryd yn rheoli ynot, fe ddengys i ti dy fid yn gadwedig. Ac hebddo ef ni all i loan S- 10.nbsp;nag addewid nag arwydd, nag ordinhamp;d, nag angelnbsp;mdth Jiccrhau di.

Eryr. Ond pa fódd y ceir adnabod y gwir yfbryd ?

Colomen. PFrth ei ffrwythau nefol yny meddyliau, a'r geiriau, a'r gweithredoedd. Nid gwiw dywedydnbsp;geiriau yn y peth ymma ; ond mae efe ei hunan ynnbsp;felio gyda'r gydwybod. A'r Sawl fydd yn yr Arch a Rhuf. 8. 16.nbsp;dnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49

Ar^ydd i annerch y cymru.

tfyir t fSd ynddi, ac madn hawdd iddo weled arall allan o honi.

Eryr. Ond wrth ba henw y mae Moefen yn galw yr Arch ?

Colomen. Wrth y gair Tebah, ag felly y mae Moefen yn galw y llejir yr achubwyd ei fywyd ejnbsp;ynddo ar y dwfr pan ddaeth merch Pharaoh ywnbsp;dynnu allan. I achub Noah yr oedd Arch ; i warednbsp;Moefen yr oedd llejir; ac mae gan Dduw lower onbsp;foddion i achub ei waredigion, ond cofia fyth nadnbsp;Tehah^ na groeg, nag Ebrew yw gwreiddyn yrnbsp;yfcrythurau.

Eryr. Ond mae rhai yn dywedyd mai’r Arch yw’r eglwys; Ac mae gw^r duwiol dyfcedig o’rnbsp;meddwl hwnnw.

Colomen. Tr vn yw'r pen cPr corph^yr vn yvdr gwreiddyn a’r canghennau, yr vn yw’r gihr a’r wraigynbsp;• a'r ysbryd a'r enaidy a'r tan yn y tanwyddy yr vn ywnbsp;yr hwn a fancteiddir a’r hwn a fancteiddia ; ac yr vnnbsp;yw Chriji ai eglwySy yr hon fydd gnawd o’i gnawdy agnbsp;ysbryd o’i ysbryd. T Sawl fydd ynghrijl mae efeynynbsp;wir Eglwys hefyd: fe a dynnwyd Efa allan o Addoynbsp;a’r Eglwys o Ghrijiy a Chriji o gnawd yr EglwySy a’rnbsp;Eglwys eilwaith o yjbryd Chriji. Mae Rawer yn Jonnbsp;am lower math ar Eglwys. Canys mae’r hollfyd ynnbsp;dj i DduWy ac vffern a lenwir hefyd, canys mae efenbsp;yn prefwylio drwy bbb peth. Nid yw eglwyfydd ynbsp;plwyfolion ond yfcuboriau gweigion. Rawer eglwysnbsp;blwyf fydd fel corlan geifr a huarth gwarchae defaid.nbsp;Mae’r eglwysydd eraill o ddynion fel anifeiliaid brith-ion, cylchfrithion, mawrfrithion a mdnfrithion Jacob,nbsp;Nid oes fawr etto yn fiarad iaith bur Jfrael, ond maenbsp;Nclicm. 13. 24. tafodiaith y ddeubdr bobl yn ein myfg (fel y dywaidnbsp;Nehemiah). Maer wefus vchafyn Ifrael, a’r wefus

50

AfVoydd i annerch y cymru.

ifaf o AJhdodf Mae’r bohl mewn Babel. Maé’r Eglwyfydd yn gollwng defni, a'r dijiiau yn pydru,

Mae rhai (yn Jiccr) fel y canhwyllbrenni aur, eraill o brés, eraill o blwm, ac er hynny canhwyllbrenninbsp;ydynt oil. Mae rhai o honynt yn frenhinefau, eraill Can. 6. 8.nbsp;yn ordderchwragedd, ond nid oes ond ymbell vn yn Gal. 4. 30.nbsp;oros yn y /j) gydd mab Duw ; ac am hynny, nidnbsp;eglwys ond yr yfbrydol, nid yjbryd ond yr ail Adda,nbsp;aid teml i Dduw ond meddwl pür dyn, nid temlnbsp;larhaus i ddyn ond yr Hollalluog, a'r Oen, nidnbsp;quot;andeb ond vndeb yr yjbryd tragywyddol, nid canu,nbsp;aid cymmun, nid vno, nid gweddio, nid ymaelodinbsp;oiewn vn Eglwys oni bydd yjbryd y pen yu rheolinbsp;Oiewn nerth. Canys profejfu maent i béd yn adnabodnbsp;Duw ac yn ei gweithredoedd yn gwadu fld Duw wedi Tit. i. 16.

* caru, ac yn ei gweled, ac iw barnu. Am hynny diangc di allan o honot dy hunan, ac dr hén balafaunbsp;plwyfol, ac o’r hên eglwyfydd pwdr, rhag iddynt Dat. 18. 3,nbsp;gwympo arnat, ac i tithau gwympo danynt i’r beddnbsp;o’r pwll.

Eryr. Fe barwyd pygu yr Arch, Beth yr oedd y p^g hwnnw yn ei arwyddoccau i ni.

Colomen. Fe ai gelwyd Copher (ond nad yw feithoedd ond fel llais cogfrain, er béd llawer yn dotionbsp;arnynt) y p^g yw'r heddwch, a'r cytundeb rhwng dynnbsp;a'r hwn ai gwnaeth, fef drwy ffydd ynghyfiawnder vnnbsp;ar all. A'r hwn fydd yn iawn gredu, mae efe wedi i Rhuf. 3.nbsp;^lymmu, a'i bygu i ddilyn y wir eglwys, ac nid i adelnbsp;' r bjd ddyfod i mewn iddo.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lag. i. 27

Eryr. Di ddywedaist o’r blaen beth oedd y dr\vs oedd ar yr Arch, ond beth hefyd yr oeddnbsp;fteneftr yr Arch yn i arwyddo ?

Colomen. Goleuni'r ysbryd glan. Heb yr hwn y Oiae dyn fel ty yn llawn mnhg, heb vn ffènejtr arm i

51

ArVpydd i annerch y cymru.

ollwng goleuni i mewn, Ac ym miijg, naturiaeth mae'r gwyhed vfferml yn hedfan : Y golau ymma fydd felnbsp;Efay 54. 12.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;® riftal. Mae'r haul o'r nêf yn dtfcleirio

drwyddi. Ond nid yw'r dall yn gweled mor ffenejlr Mat. II.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;na goleuni'r byd. Ac ni all nêb ganfod y Duwdod

ond drwy'r Tdd^ na'r Tdd ond drwy'r mdb, na'r mdb ond drwy'r yjbryd, na'r yjbryd ond drwyddo einbsp;hunan. Mae efe yn agoryd ffenejlr yn y nêf fel ynbsp;1 Cor. 2. 16. gallo dyn weled y peth fydd ym monwes^ ac ym meddwlnbsp;yr oen^ Mae efe hefyd yn agoryd vn arall yn y galonnbsp;Luc. 24. 32. i ddyn i weled ei Jtafell ei hun, ac i hwnnw mae'rnbsp;yfcrythurau yn agored hefyd.

Eryr. Ond beth yr oedd y tair cell yn i ddangos ?

Colomen. Tair rhan dyn,fef yjbryd, ac enaid, a chorph. Tair Jidd yr Eglwys dan y gyfraith, dan yrnbsp;efengil, ac hefyd dan y nefoedd newydd. Tair cell ynnbsp;I Joan 5. 8. gwneuthur vn Arch, trindod yn vndod, fel y maenbsp;dwfr, a gwaed, ac yjbryd yn yr vn wfhen. Ond maenbsp;dyn fel anifail nad yw yn i ddeall ei hunan, nag ynnbsp;medru dychwel at Dduw.

Eryr. Ond pa fódd y gallai Noah gafclu yr anifeiliaid a’r adar i’r Arch ?

Colomen. Mae'r anifail yn well na dyn,fe ddaeth yr anifail i'r Arch i gadw ei fywyd; ond dyn anbsp;foddodd yn y diluw. Er hynny Duw a heliodd yrnbsp;anifeiliaid, a'r adar cadwedig i mewn drwy yfcogiad,nbsp;ac wedi i cynhyrfu, nhwy a ddaethant o'i gwaith einbsp;Joan 6. 45. hun, a'r Sawl a dywyfo ef, a dywyfir, a'r Sawl anbsp;ddyfcer gan y Tdd a cldaw at y mdb. Ac mae yjbrydnbsp;etto drwy'r byd yn cynnull y rhai cadwedig i mewn, acnbsp;o'r diwedd yn gadel y rhai cyndyn allan.

Eryr. Ond yr oedd yn yr Arch anifeiliaid aflan cyftal a’r rhai glan. Beth a ddywedir wrth hynny ?

5^

Af^oydd i annerch y cymru.

Colomen. Pèb cangen (medd y winwydden) ««Joan 15. 2. ddygo ffrwyth ynofi a dorrir i lawr, a pMb dyn ar ynbsp;fydd yn cael ei fywyd naturtol ynghrht, a'r na ddycconbsp;ffrwth i Ddww drivyddoy a fwrir fel ciw dierth allannbsp;0 nyth yr Eryr^ hynny yWy allan 0 gynhesfa bywydnbsp;tragywyddol: A hyn a wneir yn y diwedd.

Eryr. Onid oedd yn hir gennym am ddyfod allan o’r Arch ar 61 treio y dwfr.

Colomen. Di wyddost i bib vn ddyfod allan mewn trefny y naill yn llonydd gyda'r Hally pib vn gyda'inbsp;gymmary i ddangos mat trefnus yw ymddygiad y rhai i Cor. 14.nbsp;cadwedig. Ac fel y claddwyd felly y codwyd nhwyynbsp;fef nyniy gyda'r archy A phan rodder y deyrnas i’rnbsp;Tddy ni bydd anhrefnufdra, ond pawb a eiff iw le, acnbsp;iw waith tragywyddol yn SI el naturiaeth a'i weith-redoedd.

Eryr. Ond wedi’r diluw, fe a ofodwyd Enfys wyrdd-felen yn y flfurfafen. Beth y mae honno ynnbsp;i ysbyfu i ni}

Colomen. Mae'r bwa yn y cwmmwl a'i ddaupen Gen. 9. 13. I waredy ac nid i fynUy i ddangos nad yw'r Tad ynnbsp;ewyllyfto faethu at ddynton mwyachy ond yn gollwng einbsp;fwa i lawr yn ei law. Mae rhan o’r enfys ynnbsp;Wyrddlas i ddangos ddarfod hoddi'r b^d mewn dwfi-ynbsp;a rhan 0 honi yn gochfelen i ddangos y llofcir y byd anbsp;than etto.

Eryr. Ond pa fodd wrth hynny y mae dial wedi darfod a’r bwa a i ddaupen tuag i wared ?

Colomen. Ewyllys y Goruchaf yw na phecho dyn yn i erbyny ac na bo rhaid iddo yntau ddial. Ond tranbsp;parhatho pechod mewn dyn edryched ar yr enfys anbsp;dianged rhag y tan fydd yn dyfod.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mat. 3.

Eryr. Ond fe fu agos i mi ac anghofio dywedyd

Afügt;ydd i annerch y cymru.

ï ti fód rhai yn ymofyn pa fodd y gwnaeth Noah yr Arch ;

Colomen. Mae llawer o Jeiri öV waith^ ac ychydig o’r rheini i hunain yn gadwedig: llawer fyddnbsp;o jilwyr^ o lywodraethwyr., ac o bregethwyr fel feiri,nbsp;y rhai yn y diwedd a fyddant anghymmeradwy. Amnbsp;Phil. 2. 12. hynny Gweithied dyn ei iechydwriaeth ei hun mewnnbsp;ofn a dychryn. Ac am y peth a ddywedaiji dy fod tinbsp;a'r anghofio hyn, Mae llawer peth ynghykh yr Arch,nbsp;nad wyti yn i gofyn na minnau yn i hatteb.

Eryr. O golomen dirion, Dangos mewn ychydig eiriau beth yw dirgelwch yr Arch.

Colomen. Kn ddiddadl Mawr yw dirgelwch yr Arch. Mawr yw cyfrinach Duwialdeb. Duw anbsp;ymddangofodd yn y cnawd, a gyfiawnhawyd yn yrnbsp;I Tim. 3. 16. yjbryd, a welwyd gan angelion, a bregethwyd i’r cen-hedlaedd, a gredwyd iddo yn y bjd, a gymmerwyd inbsp;fynu mewn gogoniani, ac a ddaw eilwaith mewnnbsp;anrhydedd mawr, ac am dano ef yr ydym ni ynnbsp;difgwil.

Eryr. Wele, Da yr attebaift. A chan ein bód ni ymma gydai gilydd, mewn llonyddwch, mi tinbsp;rhagof.

Colomen. O Eryr, Gochel gythruddo pan chwilier gwaelod dy friw fel y gwna llawer. Cares cythryb-Pfal. 25. 9. laeth yw anwybodaeth. A fo diddig fydd dyfcedig.

Eryr. Mae hyn yn digio llawer, fód y fFolaf yn barnu’r doethaf, ac yn dywedyd yn erbyn y pethnbsp;ni ddeallant.

Colomen. Gwae a alwo y goleuni yn dywyllwch. Ond mae rhai nefolyn canfod Ecclips (neu Drwnn) ar ynbsp;Pfal. 104. lleuad naturiol, heb yr vn ar yr haul yfbrydol. Maernbsp;creadur yn ymlufco ar ol ei oleuni: Oni weli di y pren-niau yn tyfu heb ymglywed Ar bywydfydd mewnnbsp;54

Afipydd i annerch y cymru.

anifeiliaid P Mair anifeiliaid yn fymmud heb adnab-od y rhefwm fydd mewn Dyn. Mae dynian yn ymgoethi heb ddeall y ffydd fydd mewn feinbiiau ar ynbsp;ddaiar. Mae nhwythau hefyd heb ddeall fawr onbsp;fywyd angelion^ a'r angelion Janctaidd ei hunain hebnbsp;allel cwbl weled pa fodd y mae'r vn mewn tri yn byw.

Ac am hynny (fel y dywedais dr blaen) DM i bob peth ei lê ei hun^ ac di elli weled yn hawdd nadyw fynwyrnbsp;naturiol yn medru nojio na hedeg i Arch Noah. Oninbsp;well di y gwyr duon dyfcedig yn ymdrabaeddu ynnbsp;chwant y cnawd, ac yn boddi yn ysbryd y gwaed^ anbsp;rhai dr bobl anllythrennog yn hedeg ac yn cippio cajiellnbsp;teyrnas nefoedd drwy drais, tra fo y rhan fwyaf yn Mat. ii. 12.nbsp;cippio drwy drais bethau'r b^d ymma.

Eryr. Ond er hynny, mi welaf yr vn diwedd yn digwydd i’r naill ac i’r Hall. Marw y mae’r duwiolnbsp;yn y diwedd, ac nid yw’r annuwiol ond marwnbsp;hefyd.

Colomen. Gwir yw fbd corph y naill yn huno ynghrijiy ond mae corph y Hall yn pydru gyda'i enaidynbsp;fel y maer naill long yn boddi yn nhonnau'r mSr, a'rnbsp;Hall yn hwylio drwyddynt. Pan fo dyn duwiol ynnbsp;ymadel a'r b^d, nid yw fo ond gadel ei wifg fel Jofephnbsp;yn nwylaw gwraig Potiphar, honno yw'r ddayar, Gen. 39.

Ac mae haul y cyfiawnder yn fugno gwrês yr enaid

hwnnw allan dr corph ac yn gadel y cnawd (fel

gloun du) iw orchymyn i'r bedd. Ac fe a godir cyrph

(neu natur gorphorol) y rhai duwiol fel y cyfyd yr i Cor. 15. 43.

haul yn ei ogoniant a'i nerth. Ond am y lleill fe fydd

ei cyrph moethus hwynt fel tommen i’r cythreuliaid i Esa. 66. 24.

ymdrybaeddu ynddi yn dragywydd.

Eryr. Er hynny onid oes adgyfodiad i gyrph y rhai gwaethaf.?

Colomen. Fe gynnhyrfir gwreiddyn pbb naturiaeth 55

Ar^ydd i annerch y cymru.

vnwaith etto, ond ni thal et cyffrtad nhwy dr bedd mot alw yn adgyfodiad. Canys er iddynt fefyll ar ynbsp;ddayar, nhwy fynnent y pr^d hwnnw gael i cuddionbsp;Dat. 6.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dan y ddayar ac ynghromlechydd y creigiau. Ni

chdnt mot codi tr awyr t gyfarfod yr vfdus mawr. Canys nid oedd ei heneidieu yn ei bywyd yn ymgodi inbsp;fynu, ond fel dwfr tywyll yn rhedeg ar i wared, ac ynnbsp;pwyfo tu a'r dyfnder.

Eryr. Ond pa’r y ddyfnder yr wyti yn i feddwl ? Pa beth yw’r dyfnder, a’r vwchder ?

Colomen. 0 Eryr, Os gwrandewi fel y dylit, di get fwy 0 ddealldwriaeth. T dyfnder ymma yw'rnbsp;Dat. 21. 8. pwll diwaelod, a hwnnw yw'r ail angau, a'r angaunbsp;mawr hwnnw yw'r vffern, a'r Hid anrhaethadwynbsp;fy'n llofgi pechod a phechaduriaid cyndyn fel afon onbsp;Esai 30. 33. frwmjian, Canys mae'r pechod lleiaf yn cynhyrfu ynbsp;digofaint mwyaf: Ac am yr vwchder, hwnnw ywnbsp;diwedd yr ailenedigaeth, Nid oes neb ai hedwynnbsp;ond y rhai fy'n hedeg allan 0 honynt ei hunain iddo,nbsp;ac yn byw ynddo,

Eryr. Ond ai diogel i ddynion hedeg yn vchel.? fe alle mai pa vchaf yr ymgodant ifaf y cwympant.

Colomen. Gwir ddigon yw os bydd efcyll 0 gdüyr naturiaeth ganddynt, Canys felly yr ehedodd Lucifernbsp;a'i IÜ i waelod vffern. T balch a ojiyngir, cir ifel 0nbsp;Luk 14. 8.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;galon a dderchefir, Ond os calon ddrylliedig a gais

Pfal. 25. 9. nbsp;nbsp;nbsp;adnabod dwfn gariad Duw, hi gaijf i dyfgu, ai

chynnal, ai chodi i vchelderau'r Arglwydd, ai chyfar-wyddo yn ysbryd y gwir Noah.

Eryr. Ond yr wyti yn fynych yn fon am Noah. Pa beth yw yr ysbryd ?

Colomen. Ysbryd y Goruchaf yw'r awel dra-gwyddol, a'r feren forau, a goleuni'r byd, ffynnon yr oefoedd, fil y tejlament, Anadl yr Oen, Rheolwr

56

Affpydd i annerch y cymru.

angelïon a bywyd dynion : a’r ysbryd hwnnw fy'n

du/yn rhai i baradwys tra fo ei cyrph hwy ar y phil. 3. 20.

ddayar.

Eryr. Paradwys : Pa Ie mae’r ardd honno ? Mi glywais fón llawer am dani.

Colomen. Ni all nêb hedeg yno, Ond y fawl fydd yn rhedeg allan o hono ei hunan, fef allan o'i ewyllys^ Phil. 3. 10.nbsp;a'i gyfrvjyjira^ a'i ddtweddion, o’i Iwybrau ei hunan.

Mae Paradwys nid ymmhell oddiwrthyt ond ytnmhob

mann Hei mae cariad Duw yn ymddangos. Ac mae'r

holl golomennod cywir ynddi, yn clywed geiriau an-

rhaethadwy^ ymmyfg myrddiwnau o angelion^ ac Heb. 12. 22.

yshrydoedd perjffaith. Ac hefyd o'r tu arall^ mae

vffern a'r tan, a'r ndd, a’r tywyllwch ynghalonnau

llawer tra font ymma yn rhodio ar y ddayar.

Eryr. Ond gM i mi ofyn i ti. Onid oes vn nêf, nag vffern ond fydd yn y byd ymma ?

Colomen. Och lawer. Mae nêf dragwyddol, ac vffern felffdarn a hery bjth, Ond er hynny mae naill,nbsp;ai nêf ai vffern ymhob dyn yn y bywyd hwn. Ondnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2*-

nidyw dyn yn gweled ymma pa Ie y mae, mwy na gsvr yn cyfcu yn ei welj fydd a llenni tywyll y cnawd o'inbsp;gwmpas, a'i holl ffenejlri wedi i eau. Ond mae'r amfernbsp;i ddeffro yn agos pan gladder neu pan lofcer y cnawd,nbsp;ac yna mae pawb yn mynd iw gartref, ac yn canfodnbsp;ei orweddfa.

Eryr. Ond mae arnai ofn hyn ; Pa Ie y byddai yn oes oefoedd ?

Colomen. Er bêd ffelix yn crynnn, nid oes fawr Act. 24. 25. dan y diwedd yn ymofyn am hyn. Os dilyni naturiaethnbsp;di gei lofci fph heb fynd byth yn vhh. On os cei dinbsp;naturiaeth arall a chalon newydd di fyddi gyda'r Act. 26. 18.nbsp;colomennod yn y liawenydd.

Eryr. Ai son a wnei di wrthyf fi am galon 57

Ar^ydd i annerch y cymru.

newydd ? Parchedig oeddwn i erioed, am hena-fiaid hefyd (fel y mae’r Achau yn dangos;) Ac mae llawer a gawfant grêd a bedydd nad oes arnyntnbsp;ofn vffern mwy na thithau.

Colomen. Er hynny fe ddaw vffern heb i hofnu Ac nid yw Achau teuluoedd and rhwyd a weuSddnbsp;naturiaeth yn yr hon y mae prjfcoppyn halchder ynnbsp;llechu, Nid wyti nes er dyfod o honot o dywyfogionnbsp;Cymru^ onid wyti yn vn o had Tywyfog brenhinoedd ynbsp;Joan. I. 13. ddayar, wedi dy eni, nid 0 ewyllys gilbr, and dr Hadnbsp;anllygredig : Rhaid i ti er glaned wyt oddiallan gaelnbsp;Jag. I. 18. newid dy naturiaeth oddifewn, neu fe a'th lofgir diynnbsp;dy Blu^ a’th foneddigeiddrwydd a’th fynwyr dy hunan.nbsp;Act. 8. 13, 23. Ac am grêd a bedydd dyfrllyd^ nid yw hyn fwy nanbsp;gwelltyn yn y dommen, oni chei di gyda hyn yr ailen-edigaeth.

Eryr. Peth na wn i oddiwrthi ynof fy hunan yw’r ailenedigaeth, er i mi a’r glüft glywed fonnbsp;am dani.

Colomen. l~r ailenedigaeth yw dyfodiad dyn allan dr naill fyd i’r Hall yn y bywyd ymma. Pan fdrnbsp;Joan 3. 3.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;enaid yn yr ysbryd (mewn poen dan weiddi) yn torri

drwy gwrs naturiaeth oddifewn^ heb fynnu moi ddal yn hwy ynghroth y meddwl dayarol, and er gwaethafnbsp;pob creadur yn dyfod allan 0 dywyllwch i oleuni, allannbsp;0 fryntni ysbrydol i burdeb, allan 0 gas i gariad, allannbsp;0 gaethiwed i rydd-did nefol, allan dr carchar i reoli^nbsp;Eph. 2. I, 2. allan 0 helynt y byd i gymdeithas SeinSfiau^ allan 0nbsp;fonwes cythreuliaid i gwmnhi angelion Duw, allan 0nbsp;fwn y cnawd i glywed llais Duw, allan dr oferedd inbsp;fobrwydd meddwl^ allan dr chwerthiniad i brudd-dernbsp;paradwyfaidd, allan dr cnawd drewllyd i’r ysbrydnbsp;bywioly ac allan 0 groth naturiaeth i’r Gaerfalem nefol.nbsp;JHae yn yr Ailenedigaeth ddwy ran. Vn i’r enaid^ a’rnbsp;ysbryd, am yr hon yr ydym ni yn fon, a’r Hall Pr corph

58

AfVoydd i annerch y cymru.

yn y diwedd, yr hon a elwir^ mahwyftad y corph. Rhuf. 8.

Ac fel y mae'r corph yn y bedd heb i ent hyd yr ad-gyfodiad, felly mae'r enaid yn pydru yn naturiaeth ne's iddo adgyfodi gyda Chriji, Ac fe wna Duw inbsp;ddyn weled i fbd ef yn gorwedd yn vffern^ ac yn Uechunbsp;yn y ddayar, cyn iddo ddwyn y meddwl i baradwys.

Eryr. Rwyti yn fón yn fynych am baradwys.

A wyddoft di Pwy iydd yno l

Colomen. Dbd gennad i mi i fin yn ddifyr am fyngwldd am brb fy hunan. Rhaid i bawb fón am ei Luk. 6. 45. -gartref Rwi (mewn rhan) ynddi yn barod, a’rnbsp;Colomennod gyda'm fi fel y dywedais i ti.

Eryr. Ond Beth ped fawn i yn dy ladd di’r awron, i ba Ie yr ait ti ?

Colomen. I mewn ymhellach Pm gwMd^ canys ni ellir mdm gwthio i allan dm naturiaeth, a naturiaeth Rhuf. 8. 38, 39.nbsp;nefol yw paradwys.

Eryr. A wyddofti beth yr wyti yn i ddywedyd?

Colomen. Gwn, er na fedrai beri i ti ddeall.

Eryr. Onid oes arnat ti ofn marw er hyn i gyd?

Colomen. Nagoes, mwy nag ar vn fydd wedt blino, fynd iw wely i orphwys. Gennad yw angau Phil. r.nbsp;oddi wrth fy nhdd tm dwyn i adref allan o yfcol ynbsp;b^d hwn fel allan o garchar y cnawd.

Eryr. Ond mae ofn marw ar eraill l

Colomen. Mae iddynt hwy achos, Canys pan fo angau yn marchogaeth attynt hwy, mae uffern wrth 6.nbsp;ei feil ef.

Eryr. Pam nad oes arnat tithau ofn marw ?

Colomen. Am fid vn arall wedi marw drofifi, a

59

Ar^ydd i annerch y cymru.

hwnnw yw fy meichiau i, A digon yw naill al iddo ef, ai i minnau farw.

Eryr. Oni bu efe farw dros bob vn arall cyftal a thithau ?

Colomen. Fe fu farw dros bawb^ ac mae pawb yn cael llês oddiwrtho dros amfer. Ond ntd ydynt hwynbsp;yn i garu ef ond yn ymollwng oddiwrtho 1 fyw ac inbsp;farw fel Balaam. Ac oni bai iddo eriaed ymroi anbsp;chytuno 1 farw, ni buafe y b^d ymma yn fefyll munudnbsp;awr ar ól cwymp Adda.

Eryr. Ond ni bu efe farw lawer blwyddyn ar ól hynny.

Colomen. Ond deall di (O Eryr) iddo addo a bwriadu marw er fylfaeniad y byd, a'r peth a fwrladonbsp;efe, mae hynny fel ped fai wedi i wneuthur yn barod.

Eryr. Ond a fivriadodd ef wrth farw gadw pawb ?

Colomen. Mae cariad y Tad yn y mdb yn gwenu a'r bawb, ond mae digofaint y Tdd, al Arglwyddiaethnbsp;ofnadwy yn gadel ac yn gwgu ar lawer. Felly ynbsp;mae Frugaredd a chyfiawnder yn vn, ac yn mynnu einbsp;diweddion. Nid yw'r rhain yn Nuw yn ymryfon,nbsp;Ond yn digoni y naill y Hall, ac yn ymborth yn einbsp;gilydd erioed. Fel llawenydd a thrijiwch yn yr vnnbsp;galon. Ewyllys calon y Tdd [fef yr Achubwr) ywnbsp;achub y pechadur, ond mae'r cynhyrfiad tragwyddolnbsp;fel tdn, neu fel chrochenydd. Dwfn yw gwreiddynnbsp;y matter ymma [fel y dangofwyd o'r blaen) a phêbnbsp;Dyfcawdwr ai refwm ganddo, mewn amryw opin-iwnau, Hyn fydd ddigon Pr call, o gormod Pr gwat-warwr. Ac am y gwan ei ddeall ctr fychedig einbsp;galon, difgwilied yn ddijlaw, mae'r dydd yn gwawrio,nbsp;a'r dyjnder yn ymagoryd i dderbyn Pr fonwes olau ynbsp;rhal tfel gofalus.

60

Ar^ydd i annerch y cymru.

feilchion, yn ymfronni, ac yn ymofod alkn, orau y gallon t.

Colomen. Er hynny, nid yw djn o hono ei hurt ond Gen. 3. ig.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fivp 0 wenwyn^nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a thelpyn 0nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;brtdd, ac anifail hrwnt,

1’reg. 3. 18. nbsp;nbsp;nbsp;cyfclyd aneallus,nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neu welltynnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;glds yn gwywo^ Twrr 0

Efay 40. 7. nbsp;nbsp;nbsp;efcyrn yn pydru.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Gwds i ddiafol ynnhommen y cnawd^

Pfal. 138. 6. nbsp;nbsp;nbsp;Ac a ddyle hwnnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;[dyhygi di)nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fod yn falch .? le er bod

rha't yn Seinifiau ynghyfiawnder yr Arch, mae nhwy yn gweled nad yw ei cnawd nhwy ond blodeuyn, ni allnbsp;Dih. i6. s* y Goruchaf aros llygaid a meddyliau vchel. Ac fe anbsp;ojiyngir y brynniau fel Dagon a Jezabel. Canys lleinbsp;bo balchder mae ynfydrwydd, ewyllyfgryfder, anghof-ufdra, creulondeb, drwglygad, cenfigen, ymrafael, an-fodlonrwydd, gwaed, cynnen, malais, ymladd, gwagfoji,nbsp;dirmyg, anair, ymgyjiadlu, ac ymchwyddo ymhSb dry-gioni.

Eryr. Onid oes dim o’r pethau ymma yn eich myfg chwi ?

Colomen. Eel y madr afiechyd yn yr iachaf, neu ddraen yn y troed, neu wynt yn y cylla, neu afcwrn o'inbsp;Rhuf. 7.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;le, Mae pechod yn olrhain d^n da, i geifto i ddal.

Gal. 6. I. nbsp;nbsp;nbsp;Ond y mae meddwl dyn drwg yn dal, ac yn goddiwedd

Rhuf. 8. 13. nbsp;nbsp;nbsp;ei bechod. Madr naill yn marwhau, a'r Hall yn

Pfal. 18. 23. nbsp;nbsp;nbsp;magu ei anwylchwant. Madr naill yn i ofni, ac yn

i gajhau fel gelyn, a'r Hall yn i groefafu iw feddwl fel Job 20. 12. fiwgwr dan ei ddannedd. T naill fydd yn ei chwantnbsp;ai natur fel brithyll yn y dwfr, a'r Hall yn nofio allannbsp;0 hono ei hunan am ei fywyd. Y naill fel yr hduch a'rnbsp;afr, a'r Hall fel y ddafad ddiniwed yn adnabod llais ynbsp;bugail.

Eryr. Son am y bugail yr wyti. Ond mae llawer llais yn y b^d, a f\^n rhefymmau lawer.nbsp;Pa fodd yr adwaenoft di lais yr ysbryd glin ymyfgnbsp;y cwbl ?

Ga

Afppydd i annerch y cymru.

Colomen. Oni wyddoji ti y medr oen hdch adna~ bod llais ei fam ei hun ymmyfg cant o ddefaid. Nidnbsp;oes neb a fedr ddirnad y gwir ysbryd ond y fawl fydd Joan lo.nbsp;ai natur ynddo, am hynny ofer yw rhoi arwyddion anbsp;geiriau iw adnabod.

Eryr. Wrth hynny. Rwyti yn gadel pawb iw feddwl ei hun.

Colomen. Pan fo'r gwir fugail yn llefaru, a dyn yn i glywed, mae'r galon yn llofci oddifewn, a'r cnawdnbsp;yn crynnu, a’r meddwl yn goleuo fel canwyll, a'r gyd- Luc. 24.nbsp;wybod yn ymweithio fel gwin mewn llejir^ a’r ewyllys 3- 2.nbsp;yn plygu i’r gwirionedd: Ac mae’r llais main nefol i Bren. 19.nbsp;nerthol hwnnw yn codi y marw i fyw, oi fedd einbsp;hunan, i wifgo’r goron, ac yn newid yn rhyfedd yr hollnbsp;fywyd i fyw fel oen Duw.

Eryr. Onid oes cnawd yn gorchfygu y gorau o honoch ?

Colomen. Nagoes. Y mae cnawd drofom ond nid yw fo yn gorchfygu monom. Ond fel ty Saul yn mynednbsp;wannach wannach. Canys y nêb fydd yn yr Archnbsp;a groejhoeliafont y cnawd ai wyniau^ ai chwantau. Gal. 5. 24.nbsp;Mae nhwy fel dynion wedi meirw i blejferau a chlódnbsp;a chyfoeth y bjd, nid ynt fywiog iddynt, nag ynddynt. Gal. 6. 14.nbsp;Maent wedi gwywo yn ei fynwyr^ ai hewyllys einbsp;hunain., ac yno mae’r blodeuyn Sragywyddol trwyddynt^nbsp;ynddynt, iddynt.

Eryr. Pa beth (meddi di) yw’r cnawd yr ydym ni yn fón am dano, gan fód llawer heb ddeall einbsp;geiriau ei hun ?

Colomen. T cnawd yw póh peth dan yr haul a’r fydd o’r tu allan i’r dyn oddifewn. Pa beth bynnagnbsp;fydd ddarfodedig, ac nad yw dragywyddol cnawd yw.

Cnawd yw fynwyr dyn, a phlefer y byd. Cnawd yw chwaryddiaeth hên ac ifangc. Cnawd yw ymberth a

63

Ar^ydd i annerch y cymru.

y gwragedd anufydd^ y plant cyndyn, y mafweddwyr fidanog^ y Hadron anweledig^ y llofruddion maleifus^ ynbsp;cynhennus direol, yr ymladdwyr gwaedwyllt, y godin-ebwyr anlfeiliaidd^ a holl addolwyr y llythyren, a'rnbsp;cyffelyh i'r rhai hyn, am y rhai y dywedwyd dr blaen, i Cor. 6.nbsp;ac yr wyfi ettoyn tyfliolaethu, nady rhatn yw etifeddton Gal. $.nbsp;teyrnas Dduw. Mae rhain yn boddi yn y cnawd, acnbsp;heb adnabod rhodfeydd yfbryd y bywyd. Meirwonnbsp;oeddynt, meirwon ydynt^ a meirwon fyddant oil, oninbsp;eilw Duw rai o honynt.

Eryr. Beth a wna i ddyfod allan o’r cnawd i’r j'sbryd glan, ac allan o hono ei hun i fyw ynnbsp;Nuw ?

Colomen. Mae llawer yn ymofyn ac yn ymbalfalu dros amfer^ acyn ceijio vnioni cangen gam ei naturiaethnbsp;ei hunain, ond mae north natur fel //««wnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Luc. 13.23,24.

fygu yn y diwedd. Ac yn y diwedd y mae barnu. yn yr hwyr y bydd dydd y farn. Dyn a derwen anbsp;diwrnod jnt anhawdd i hadnabod, Ond os myn nebnbsp;i wadu ei hun a dilyn yr oen yn yr ailenedigaeth^ anbsp;pharhau hyd y diwedd^ a bM yn gadwedig, Na Mat. 19. 28.nbsp;ddiffodded mor golau fydd yn ei gydwybod, ond chwyth- Mat. 24. 13.nbsp;ed ef i oleuo, a dilyned oleuni Duw, ar feren foraunbsp;ynddo, acfe a gyfyd yr haul yn ddifclair arm.

Eryr, Pa beth yw’r feren forau honno ?

Colomen. Sicrwydd gwybodaeth, Gwy/ll yr yfbryd, fihr lygad ffydd, ernes perffeithrwydd, fêl Jehovah, anbsp;thyji tri yn vn, angor yr enaid, a'r cwbl pan fo dyn Col. 2. 2.nbsp;yn y goleuni yn adnabod cariad Duw atto, ynddo, a 2 Pet. i.nbsp;thrwyddo, mewn north a heddwch ryfedd.

Eryr. Oh. Beth a wna i gael hyn ynof fy hunan ?

Colomen. Rhaid yw euro yn gated wrth ddrés Luc. ii. 13. Duw mewn gweddiau, fel cardottyn, ac nid tewi nesnbsp;enbsp;nbsp;nbsp;nbsp;65

ArVuydd i annerch y cymru.

cael. Mewn yfbryd a meddwl yn y porth bib mmudy Canys y Sawl ai gofynno ai caiff.

Eryr. Ond mae llawer yn gweddio heb fód nês. Pa br^d y mae gweddi d^n yn cyrhaeddyd monwesnbsp;Duw ?

Colomen, Pan fo yfbryd Duw yn ochneidio [yn ddigymmyfg) mewn dyn^ Pan fych di yn ymroi inbsp;Dduw, ac ewyllys i geifto yfbryd Duw fel cynnyfcaethnbsp;/V enaid ; Ac hefyd yn ymgryfhau i barhau yn daer^nbsp;ac yn wangcus nes i ii i gael. O blegid nid cnocc neunbsp;ddau fydd ddigon wrth ddrihs Duw. Mae llawernbsp;cythrel nad a allan drwy ympryd a gweddi heb ffydd,nbsp;na thrwy ffydd heb ympryd a gweddi. Ac mae'nnbsp;agos dro mawr ar dywydd: Mae taranau yfbrydol.,nbsp;Mae daiar-grynfdu yfbrydol, mae Ileifiau yfbrydol^nbsp;Mae cenllyfg yfbrydol. Mae mellt yfbrydol, Maenbsp;dreigiau yfbrydol, a barn yfbrydol. Ac mae'r rhain inbsp;g^d yn anweledig yn yfbryd djn, ymwrandawed djn ainbsp;galon, ac fe gaiffglywed y pethau hyn ynddo ei hunan,nbsp;Mae llawer a fyddai wych ganddynt drafaelio yr hollnbsp;fjd drojio, ond nid adwaenant y bjd mawr helaeth ynnbsp;y galon, ond mae’r borau wedi gwawrio i ddyn ywnbsp;adnabod ei hun, canys mae'r priodfab yn barod, arnbsp;brenin, ar barnwr, wrth y dridis.

Eryr. Ond mae llawer yn dywedyd er yftalm fód y barm^r ar ddyfod, a bod ei f^s ef yn codinbsp;clicced y drws er-ys llawer blwyddyn. Er hynnynbsp;ni wela i monofo etto yn ymddangos, na dydd ynbsp;farn etto wedi dyfod.

Colomen. Mae dydd barn wedi dechrau yn barod yn y gydwybod, ac fe ai datcuddir yn yr amlwg pan ym-ddangofo y Duw mawr. Nid yw ef yn oedi dyfod felnbsp;y dywaid rhai fydd heb i ganfod ef, nai gydnabod ynnbsp;llenwi'r hollfyd, yn gweled pob peth, yn barnu'r teyrn-66

Ar^ydd i annerch y cymru.

afoeddy yn cyffroi yr holl naturiaethau^ yn ceryddu

cydvjybodau^ yn cyflawni prophwydoUaethau^ ac yn

agoryd yfcrythurau. Er ir Iddewon ddifgwil yn Mr

am y Mejftah, ni dderbynient mono pan ddaeth am na

ddaeth efyny ffigür yr oeddynt hwy yn difgwil am

dano, felly mae fo yr awron yn barod i ddyfod yw

demly ond pwy a all aros tamp;n y toddudd a febon y Mai. 3. i, 2.

golchyddion ? fe ddaw, ac fe gaiff pawb i weled fel y

dywedais i am y Diluw or blaen.

Eryr. Rwyti yn myned oddi wrth y Queftiwn a ofynnais i ti.

Colomen. Felly yr oedd lachawdwr y byd pan ofynnid iddo lower peth drwy fynwyr y farph. Acnbsp;ni tMl y cnawd mot atteb^ Ar fowl fy'n Jiarad llawernbsp;ymyfg dynion nid yw fo yn clywed fawr 0 lais Duw anbsp;pharadwys. A gwell i mi dewi na dywedyd wrthnbsp;vn byddar rhag dywedyd geiriau fegur^ Canys rhaidnbsp;rhoi cyfrif am bob gair diwaith.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Matth. 12. 37.

Eryr. Beth (wrth hynny) a ddaw o honom ni fydd yn fiarad rhyd y dydd am y peth cyntaf a ddêlnbsp;i’n pennau ?

Colomen. Mae ysbryd dyn fiaradus yn farch i ddiafol heb un ffrwyn yn ei Safn : 0 pa fowl mil ynnbsp;yr wythnos 0 eiriau fegurllyd y mae pawb agos yn i Pfal. 120. 3, 4.nbsp;traethu ? yr holl eiriau budron^ anllad^ diofn., digllon,nbsp;afrywiog, anneallus^ enllibiaidd, rhyddion,yr holl eiriaunbsp;gwatwarus., meddwaedd, bloddejigar., farrig., cyfrwyf-ddrwg., drygionus, pan ddelo'r rhain i gyd fel lluoeddnbsp;mewn arfau i gyfarfod y pechadur Beth a ddaw oinbsp;ohaith ef y dydd hwnnw ? Am hynny gwaedda ynnbsp;fuan am yr ysbryd gldn i fid yn borthor ar ddrws dy Pfal. 141. 3.nbsp;uefifau, Cyn i ti ddywedyd gormod.

Eryr. Ond beth os dywedais i ormod o eiriau yn barod na fedrai gofio vn o fil, (er bod yr angelionnbsp;§7

É

Ar^ydd i annerch y cyrnrti.

farw. Nid oedd ond vn ffordd ar ran Duiv iw difetha, fe gymerodd ei anwyl fab at ddelw ei hunan, ac ainbsp;tarawodd yn erbyn dy ddelwau di, fe a dorrodd einbsp;ddelw ei hunan ac ai lladdodd ar y groes,fel y difethidnbsp;eulynnod dy galon dithau drwy nerth yibryd y groes. i Joan 3. 8.nbsp;Ac os mynni di gael heddwch cydwybod, A heddwch anbsp;barhatho byth^ Gwybydd y gwneir i ti wybod, pa foddnbsp;y bit {Chriji fef enneiniog Duw) farw drofott ti, a Rhuf. 6.nbsp;thithau ynddo yntau, ac yntauynot titliau. A thrwynbsp;gredu hyn i gyd ynghjd, mae'r gydwybod yn cael inbsp;hyfcubo yn Ian drwy ffydd, a'i hyfcafnhau oddiwrth yrnbsp;holl hen feddyliau pechodol er brynted fuont. Gwaed i Joan 5.nbsp;yr Oen ffn golchi'r enaid, a'r dwfr gyd a'r gwaed,

Ac yn y dwfr a'r gwaed hwnnw oddifewn mae rhin-

wedd, a holl nerth ysbryd y Duw byw tragwyddol, Heb. 9. 14.

Dymma'r ffynnon agored ynghrifi i ti, ac ynot ti Zach. 13. i.

iw ddiodi yntau. Fob peth fydd 0 DDuw, ac nid 0

ddyn, am hynny difgwil di wrtho. Ac 0 achos dy fid 2 Cor. 5. 18.

di yn fin am bechod y genau, ac am ddrygioni geiriau, *4- *•

Cofia byth fid meddyliau'r galon yn eiriau fylweddol

ynghlujliau y Goruchaf; A thra fo meddyliau’r cnawd

ynot ti, mae nhwy fel bytheuaid yn dy ganlyn di ddydd

a nbs, ac yn gwneuthur fdm amherjfaith ynghluftiau r

Barnwr. 0 i ba le y diangi di rhagddynt ond allan 0

honot dy hunan s’ Mae vn nteddwl ofer yn drymmach Jer. 4. 14.

na'r holl ddayar, canys nid yw'r ddayar ond amferol,

ond mae'r meddwl yn dragwyddol. Ac hefyd nid yw'r

llais oddiallan ond adlais y fdm oddifewn. Ac mae

meddyliau pawb, agosyn rhedeg allan oddiwrth DDuw '

drwy y llygaid a'r clufliau at bethau gweledig dar-

fodedig, heb fedru, nag heb gael aros i mewn i wrando

ar y llais anrhaethadwy yn yr ysbryd ; Maer gelyn

wedi tynnu allan lygaid a chlujliau p$b dyn agos at y

peth a wnaed oddiwrth yr hwn ni wnaed ond oedd

erioed.

69

AfWydd i annerch y cymru.

Eryr. Són yr wyti yr awron am ryw f^d oddi-fewn, nid wi’n deall mor pethau hyn.

Colomen. Mi foniais am hyn o'r blaen. Ond nid 2 Tim. 3. 6, 7. rhai yn deall er dywedyd deirgwaith yr un peth^nbsp;am fod y cnawd fel fachlen ddü ar ffenejirir meddwl.nbsp;Rwyti o ddjn ynghanolpêb naturiaeth, er nad wytynnbsp;gweled. Na wrando ar y mefurwjr cnawdol, fy'n Jonnbsp;gormod am yr vn mil ar hugain a chwechant o fill-dyroedd fydd yn gwregyfu yr holl fyd, ac yn bwrw fbdnbsp;tairmil o ganol gwaelod y ddayar ir wynebion^ anbsp;phedwar myrddiwn oddi ymma i’r haul, a phedwarnbsp;vgain oddi wrtho ef i’r wybren, ac oddi yno i’r nêfnbsp;Rhuf. 10. 7, 8. gymmaint ac i’r ddayar. Ond mae gair y ffydd ynnbsp;Snhnio ynot ti. Mae’r Drindod gyda’th di. Maenbsp;paradwys ac vffern drwy bob lie, fel y dywedais i o’rnbsp;blaen.

Eryr. Er a ddywettech di. Nid yw hyn yn mynd i’m pen i, nag im calon chwaith. Ar pennbsp;yw drws y galon. Pa fodd y mae i ddyn feddwlnbsp;heb gamfeddwl am y pethau hyn

Colomen. Ni all fod ond vn anfefurol, A hwnnw Jer. 23. 24.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;am i fbd ef yn berffaith, rhaid iddo fbd ymhbb man ar

vnwaith,acyn llefaru wrth bawbyn wajiad,yn clywed, ac yn cynnal pbb peth ar vnwaith, nid rhan o hononbsp;fydd ymma, a rhan accw, canys nid oes mor rhannaunbsp;ynddo. Ond mae fe i gyd, ac yn gwbl, ac yn hollawlnbsp;ymhbb man ar vnwaith. Am hynny y galle Moefennbsp;chwedleua ag ef wyneb yn wyneh. Canys yr oedd yrnbsp;holl Dduwdod o flaen ei lygaid ef. Ond ni wèl nêb hynnbsp;Math. II. 27. ond y meddwl ysbrydol. Fel na elUr gweled yr haul ondnbsp;yn ei oleuni ei hunan. Pwy fydd yn gweddio? neunbsp;pwy fydd yn pregethu ? neu yn rhoi trb yn y byd, acnbsp;yn gweledfbd yr holl Dduwdod i gyd, fefy Duw mawrnbsp;ai holl olwg arm P ac yn deall mai lie y mae ei gariad

ef, yno y mae bywyd a pharadwys, ac lie mae ei ddlg 70

Affoydd i annerch y cymru.

ef, yno y mae angau ac vffern. Hwn yw'r Duw anfefurol bendigedig byth, yn ymlonyddu ynddo ei Rhuf. ii. 36.nbsp;hunan, ac iddo fe bdr gUd ym mhob man yn dra- Deut. 28. 58.nbsp;gywyddol. Ni ddyle ddyn Jon am ei enw ef hebnbsp;barch a chrynfa^ canys ynddo y mae pauub yn Jon amnbsp;dano. Oi Jlaen ejy mae'r nejoedd yn diangc^ a char ei Dat. 6.

Jron eJ y maer angelion Janctaidd yn ymguddio^ Ond Efay 6. mae dynion Jel anijeiliaid direjwm vffkrnol, yn rhuo^ Rhuf. 3.14,18.nbsp;yn anghojus yn cablu, yn camarjer y gair^ yn tyngu,nbsp;yn drwgjeddwl^ yn melldithio^ yn rhegi eraill ainbsp;heneidieu ei hunain^ heb weled Jbd y tan aniffoddadwynbsp;•wrthynt ac ynddynt. Ac mae rhai eraill (Druain) ynnbsp;edrych am Dduw 0 hirbell, ac hejyd yn gweiddi amnbsp;dano oddiallan^ heb weled Jbd ffynnon a gwreiddynnbsp;ynddynt yn ceijto tarddu a thyju drwyddynt. Canys yoamp;ni. lt;).nbsp;mae Je gyda phbb dyn er cynddrwg yw, yn goleuo pbb 4- 6.nbsp;dyn ar Jydd yn dyjod Pr byd, ond er i Jbd eJ drwynbsp;bawb nid yw Je yn cael aros ond yn ymbell vn. Tnbsp;Sawl Jydd gantho glüjl i wrando^ gwrandawed.

Eryr. O Golomen. Onid wyti yn blino bellach a fiarad am y pethau hyn ? Ni fynnwn i mo’thnbsp;flino di chwaith.

Colomen. Edrych di ar dy ragrith, ond dydi dy hun Jydd yn ceijio ejcus s’ Nid wyti nes er blino, nacnbsp;er rhagrithio, ac ymejcujo. Nid oes dim blinder arnaji,

Pethau nejolyw Jy mywyd. Ac Je am gwnaed i 0 bwr- Job 23. 12. pas i ddwyn tyjliolaeth. A rhaid i bbb llejir wajanaethunbsp;yw ddiwedd ai ddejnydd. Nid yw’r angelion yn blinonbsp;yn canu, ac yn canmol. Ac yr ydychwi yn gweddio.

Gwneler dy ewyllys ar y ddaiar Jel yn y nef.

Eryr, Onid oes (er hynny) rai o honochwi yn fwrthdrymion ?

Colomen. Yr ewyllys Jydd barod ond y cnawd Jydd Mat. 26. 41. wan, Nid yw’r dyn gwan yn blino ar ei Jywyd, ond arnbsp;71

ArVpydd i annerch y cymru.

flino mewn daioni, er bod eraill fel yr hwiaid yn fuan yn cwympo i’r pyllau. Gwyn ei bfd y rhainbsp;fydd heb ddyfiygio wrth hedeg vwchlaw’r b^dnbsp;ymma.

Colomen. wy/i f O Eryr) yn vn o'r rheini F

Eryr. Nag ydwyf etto yfywaith. Nid oes Binder wrth ofer-fiarad, ond buan yr wyfi ynnbsp;blino wrth fón am bethau nefol. Ac er hynnynbsp;tra fwyfi yn dy gwmnhi di mi debygwn fód rhywnbsp;fath ar ddifyrrwch ysbrydol yn fy nwyn i ymlaen.

Colomen. Jm hynny Glyn ynghymdelthas y rhai nefol: Haivdd yw adnahod rhagrithiwr wrth einbsp;gymdeithion. Safnau diafol yw cymdeithion drijbg, yn Dih. 22. 24,25.nbsp;Ilyngcu meddyliau'r gwirion. Gelod penagored yw'r Dih. 1. 14, 15,nbsp;gw^r cyfrwyfddrwg-, yn fugnó’r meddwl yn ddijiaw i pih. 4. 14.nbsp;vffèrn allan o'i gof ei hun^ ac allan o gariad Duw,

Ond am gwmnhi da di a glywaiji o'r hlaen faint a ddywedodd y gigfran yn i erbyn. Mae yn fier Efraunbsp;ymyfg y gwenith, ac mae etto wlydd ymyfg y llyfiau^ anbsp;Judas ymmyfg yr Apostolion^ a nadroedd dwfr ymyfgnbsp;ynbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hynny Gwae a wrthodo dda am fod

drdjg wrth ei yftlys, a gwae a gamgymmero y naill am y Hall.

Eryr. Ond ni welafi etto vn Eglwys bilr i mi i vno gyda hi: Nid oes vn yn gwneuthur daioni, nagnbsp;oes vn. (ac er hynny mae vn a hwnnw meddi ywnbsp;Chrift.) Ond dywaid y gwïr fydd dan y llenn,

Onid yw’r Eglwyfydd newyddion ymma cynddrwg a’r eglwyfydd plwyfol gynt.?

Colomen. Mi ddywedais o'r hlaen fod llawer yn medru Ileifio fel colomennod, ac fel cigfrain hefyd. Maenbsp;yn yr eglwyfydd lawer o adar eraill^ madr wyddwalch,nbsp;a'r forwennol, a'r barcud, a'r gog, a'r gwalch^ a'rnbsp;dylluan, a'r gogfran^ a'r biogen, a'r gornchwigl, a'rnbsp;73

Ar^ydd i annerch y cymru.

Lefit. II.

Act. 7. 51.

atti,

Eryr. Ond beth a ddywedi am yr yfcuthanod a’r cyffelyb rai fydd yn debig i chwi eich hunain ?

Colomen. l^id yw Moefen yn i galw nhwy yn aflan, er bod gwahaniaeth. Nid wyf finnauyn i barnu,nbsp;Ond yn dwyn ar gSf nad fidan yw'r earth meinafnbsp;nid aur pbb difclair, Nid Gilead yw Ephraim, Nidnbsp;Afhdod yw Sion, ac nid gwiw nofio a boddi wrth ynbsp;Ian, Nid gwell rhedeg, a blino cyn diwedd. Nid nesnbsp;dyn er iddo gychwyn o'r Aipht a chael i IMd yn ynbsp;diffaethwch drwy anghrediniaeth. Roedd gan lach-awdur y bjd rai ceraint yn bl y cnawd ai gwatwarentnbsp;ef. Mi ddywedais, fid Duw wedi rhodio drwy dairnbsp;Teml yn barod, fef y Demiynghaerfalem 0 waith Salomon, (a honno oedd dywyll i’r yfbryd a difclair i'rnbsp;cnawd) yr ail oedd Teml corph y mdb a ddinijiriwyd,nbsp;ac a gyfodwyd yn ogoneddus yfbrydol; y drydydd oeddnbsp;yr eglwys wych ymrhefenoldeb Duw gyda'r Apojiolion ;nbsp;a'r eglwys nefaf yw Caerfalem newydd, yr hon anbsp;gynnwys ynddi yr hen dejiament a'r newydd, ac eiff tunbsp;hwnt i'r ddau.

Eryr. Ond (yn bennaf peth) dangos i mi beth yw’r bedwaredd Demi, Canys mi welaf bawb agosnbsp;wedi blino ar y temlau a’r gwafanaeth fydd etto.

Colomen. T Demi olaf yw Duw mewn dynion yn ymddangos, a dynion yn ymddangos yn ei enw yntau.nbsp;Pan fo dynion yn addoli Duw ynddo ei hunan, ac nidnbsp;mewn eyfarwyddyd dynion, a Duw ei Hunan yn ollynnbsp;I Cor. 15. 24. oilynddynt, ac iddynt. Canys hyd yn hyn y greadwr-iaeth a gyfeododd y Creawdwr. Ond pan ymddangofonbsp;74

AfVoydd 1 annerch y cymru.

V Duw mawrfe ddijianna y creadurtaid. Mae fo drwy

h$b peth erioed, ond nid aes mo yfbrydoedd dynion ar y

ddayar yn i ganfod ef etto yn oil yn oil, Ond yn

chwennych y wifg yn hytrach na*r hwn fydd yn aros Rhuf. i. 24.

ynddi. Cyn gwneuthur y hjd nid oedd ond Duw yn

ymddangos iddo ei hunan, ac wedi difa'r bjdymma ni 2 Theff. i. 10.

ryfeddir nÈb ond Duw. Rhai a wel ei ddigofaint, ac

eraill ei gariad ef byth. T dyn na welodd Dduw mewn

meddwl yfbrydol ni addolodd hwnnw mo Dduw ei

hunan ; Ond yfbryd y b^d mawr yn ei Ie ef y mae y Joan 4. 22, 23.

rhan fwyaf yn i addoli. Mae’r amfer yn agos na bydd

gan ddynion na goleuni, na hyfrydwch, na thywyfog,

na bugail, na phorfa, na thai, na thiroedd, na meddian-

nau, na gorphwyfa, na chyfoeth, na gwybodaeth, na

hywyd, na dim ond Duw ei hunan, ac efe fydd ddigon,

fel y dywaid y ddihareb. Heb Dduw heb ddim Duw a

digon : jPr rhai fydd yn byw heb Dduw, ni bydd

ganddynt ddim pan lofcer y bjd ymma ond ei pechodau,

a'i gwewyr tragywyddol yn ei cydwybodau ei hunain.

Jm hynny edryched djn ar ba beth y mae fo yn gofod ei galon, llawer o demlau yw'r achos o lawer o ym-ryfonau, llawer o opiniwnau a adeiladafont lawer onbsp;Demlau, Ond yn y diwedd ni bydd ond vn demi Prnbsp;hall rai Duwiol, ac ni bydd yr vn Pr rhai annuwiol.

Teml Duw yw corph ei fab : Teml y mSb yw ei Col. 2. 9. yfbryd anfefurol, (canys yn ei yfbryd ei hun y mae fonbsp;yn byw ac nid allan.) Teml yr yfbryd glan yw i Cor. 6.nbsp;plant y deyrnas, ai teml nhwythau yw Duw, yr hwnnbsp;yw y cyntaf a'r diwethaf fef yr holl yn oil. Tfawl anbsp;fynno fodloni Duw, arhofed yn ei famp;b, Y fawl a fynnonbsp;ddilyn y mdb, rhodied yn ei yfbryd. Blin gan ddyn Gal. 5. 16.nbsp;gael i ddiddymmu ai ddiddyfnu iw ddiddanu, Ond ynbsp;fawl fydd gandda glüjl i wrando, Gwrandawed.

Eryr. Di foniaift am glüft i wrando vnwaith oV blaen. Onid oes gan bawb glüft i wrando fnbsp;75

AfPcydd i annerch y Cymru.

Colomen. Mae llawer o le'ifiauynghalon djn. Mae Zach. 2. 13. JiHin y a'i newyddion^ a'i drafferthion^ a'i bleferau^nbsp;a’i ddychryniadau. Mae hefyd dr tu fewn i Jlafell ynbsp;galon fd)n meddyliaUy ac anhymerau^ a llanw a thrainbsp;cnawd a gwaed. Ac fel hyn y mae’r enaid truan (felnbsp;Hetty'r meddwon) yn Hawn dwnndwrr oddifewn, ynbsp;naill chwant yn ymgoethi a'r Neu fel ffdir neunbsp;farchnad fawr Hei mae tribu a fiarad a bloddest ynnbsp;Henwi heolydd y dref oddifewn. Dymma'r achos nanbsp;Tjuyr dyn banner ei feddyliau ei hun, ac nad yw fo ynnbsp;clywed yn lawn beth y mae ei galon ef ei hun yn inbsp;ddywedyd.

Eryr. Ond pa fodd y mae i feddwl dyn gael llonydd ?

Colomen. Wrth fynd i mewn i'r Jlafell ddirgel. Efay 26.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a'r Jlafell honno yw Duw ei hunan dr tu fewn. Ond

tra fych di yn gadel dr meddwl redeg allan drwy'r Hygaid a'r fynhwyrau, neu yn edrych oddifewn arnbsp;luniau a delwau y peth a welaist neu a gofiaht.nbsp;Gen. 19. Madr meddwl fel Lot yn gadel ei dy i ymrefymmunbsp;ar Sodomiaid, nes i ysbryd Duw dy gipio di i mewnnbsp;i ymddiddan a Duw yn Jlafell y galon. A thra fdrnbsp;meddwl fel hyn dr tu allan mae diafol dr tu fewn ynnbsp;rhwyjlro y meddyliau i ddychwelyd i mewn i Dduw :nbsp;Ezec. 6. 9. ac felly mae'r enaid truan yn rhodio oddicartref ynnbsp;gweled, ac yn chwennych y naill beth a'r Hall oddi allan,nbsp;heb weled pa fath Dduw fydd oddifewn. Ac yrnbsp;awron (O Eryr) Gamp;d i mi ofyn i ti. A wyt ti ynnbsp;gofyn, ac yn dywedyd pob peth (dybygi di) 0 eigion dynbsp;galon P

Eryr. Mae’n erbyn fy ewyllys i etto ddangos fy holl feddwl i neb.

Colomen. Ond Gofod at dy galon, nad oes dim Luc. 12. 2. dir gel, ar na fydd amlwg, Canys mae pSb peth 0 Jiaennbsp;Job 34. 21, 22. wyneb mawr golau Duw at Angelion, a cher bron

76

Af^ydd i annerch y cymru,

milkedd meddyliau'r gydwybod. J'r hyn a fijfur yn y glujl a hregethir ar hennaidr tai ynghanol y march-nadoedd. Tr hyn a feddylio dyn wrth orwedd ar einbsp;wel^ a gyhoeddtr yn y ffiirfafen. Er cynted y dywedernbsp;gair mae fo wedi i brintio yn yr awyr^ ac mair Elay 29. 15.nbsp;angelion yn i yfdyn ef dr h^d arall (yr hwn yw'rnbsp;naturiaeth nefaf yn dy gymydogaeth.) fe ddaw inbsp;oleuni difclair yr holl ddirgel ddychmygion, a'r lien Preg. 12. 14.nbsp;gynghorion, a phbb bryntni cornelydd^ a d'lfyriadnbsp;cnawdoly a llofrudd a lledrad a Ikchiad ffaljier^ anbsp;thywyllwch^ a pMb gair fegur (fel y clywaiji di) i’rnbsp;farn. Ond ni all dyn rot cyfrif am vn peth 0 ft I, ernbsp;hynny rhaid yw rhoi cyfrif. Deall di hefyd fbdnbsp;pdb peth ynddo ei hun yn eglur yn barody nid oesnbsp;and cnawdy ac amfer a mefur daiarol., yn rhwyjhro drnbsp;naill wybod meddyliauW llall^ a phan dorrer y rhain.,nbsp;fe gaijf pawb weled y fymudiadau fydd oddifewn. Acnbsp;yno fe gaiffpawb glbd neu gywilydd 0 enau Duw. 2 Cor. 5. 10.

Eryr. Ond er hynny Mae Ilawer peth a '^yr d^n na ddyle fo moi ddywedyd, a Ilawer gwir dri^gnbsp;i ddywedyd.

Colotnen, Gwir yw. Am hynny na ddywaid air wrth nêb oni bydd iw les. Pam y troit dy dafod yn Eph. 4. 29.nbsp;ofer mewn lieferydd yr hwn a roddwyd i ti^ ac nid i Col. 4. 6.nbsp;anifail ? Ond er cyfrwyfed a fo dyn, cofied a chan-fyddedfbdy b^d yn gweled peth, ar angelion lower,nbsp;a'r gydwybod fwy, a Duw yn gweled y cwbl arnbsp;vnwaith.

Eryr. Ond pa fodd y gall vn ganfod y cwbl ar vnwaith ?

Colomen. Di weli fid yr haul yn edrych ar yr holl wldd ac ar bbb peth ynddi ar vnwaith, mwy 0 lawer Pfal. 19. 6.nbsp;y cenfydd yr hwn a wnaeth yr haul heb yr haul. Oninbsp;chlyw yr hwn a wnaeth y glufl (heb glujl P) Ac oninbsp;77

Afppydd i annerch y cymru,

wêl yr hwn a luniodd y Ilygad heb ganwyll y Ilygad cnawdol P Pedfat d^n yn canfod fod y Barnwr maiurnbsp;yn gweled ei holl feddyliau ai drofeydd ai Iwybraunbsp;oddifewn ac oddifaes, ni pheche efe byth. Ond maenbsp;Lucifferyn cadw mwgwd y cnawd ar lygaid meddyliaunbsp;Dyn, na chaiff ef ganfod mo hom ei hun nes i bod hinbsp;yn rhyhwyr.

Eryr. Ai rhyhwyr vn amfer i ddyn wellhau ?

Colomen. Mae'n rhywyr i lawer y foru, Am fbd Heddiw yn rhj gynnar ganddynt. Ar Sawl fy'nnbsp;troi^fyn dychwelyd uueithiau heb -diybod iddo ei hun.nbsp;Cafwyd fi (medd y Goruchaf) gan y rhai nimnbsp;ceijiafont.

Eryr. Beth os caledir calon dyn heddyw, onid yw yn rhyhwyr iddo geifio troi y foru ?

Colomen. T Sawl a galedir vnwaith drwyddo, ni chais ef byth yn iawn ddychwelyd^ nes i fbd ef yn ynbsp;pivll dr hwn ni ddaw ntb allan byth.

Eryr. Ond pa fódd y caifF d^n adnabod dydd ei iechydwriaeth.

Colomen. Tra fo'r adar yn canu. Tra fdr felin yn troi^ Tra fo'r gwynt yn chwythu. Tra fo'r hayarn ynnbsp;dwymyn. Tra fo'r awr hon yn parhau. Tra fo'rnbsp;meddwl yn ymgeifto., Tra fo'r gydwyhod yn rhybuddio.nbsp;Cyn difyg yr anadl, Cyn eau porth y ddinas, Cynnbsp;hedeg or enaid., Cyn torri o'r edef Cyn cwympo'r pren.nbsp;Cyn caledu'r ewyllys. Cyn ferio'r gydwybod., Cynnbsp;dijfodd y ganwyll. Cyn pajfto y farn^ Cyn i heddywnbsp;ddarfod. Cyn i'r munud ymma fyned heibio. Dych-welwch O blant Dynion. Pa hyd yr oedweh gym-meryd bywyd P

Eryr. Mae llawer yn S6n am gael i dal ai cym-78

Afipydd i annerch y cymru.

meryd ar awr dda. Onid oes awr dda i bób vn oddiwrth y Planedau ?

Colomen. Maer Planedau yn rheoli y meddwl anifeiliaidd cnawdol nes iddo fynd allan or corph oddi Job 38. 33.nbsp;tan yr haul. Ond mae'r dyn difrif ysbrydol vwchlaw'rnbsp;holl blanedau yn ei feddwl yn barod, er bM ei gorph efnbsp;etto fel antfail. Ir dyn cyndyn nid oes vn awr dda,nbsp;nag ir dyn nefol vn awr ddrwg.

Eryr. Ond mae ein Henafiaid ni wedi dangos i ni yn y gwrthwyneb, ac mai da yw ymgroefi.

Colomen. Nidgwiw croeft'r taken, pan fo'r ysbryd afian yn y galon. Mae arwydd y groes yn ynghalon ynbsp;dyn ffyddlon, yn croeji ei chwantau ac yn llddd ei naturnbsp;lygredig, ac yn newid ei feddwl dyndr Groes fy'nnbsp;achub dyn rliag pêb drwg. Ond Deall nad iw’r dyn Gal. 6. 14.nbsp;fyn ofni Duw yn ofnPr planedau (mwy nag y maenbsp;vfdus ar y faingc yn ofiiy rhai fydd dano) canys maernbsp;dyn duwiol yn rheoli pbb peth yn yr ysbryd gyda Duw Hof. ii. 12nbsp;ei hun. Ond mae'r dyn arall yn ofni ei gyfcod yn amp; 12. 3.nbsp;fwy na Duw, am nad yw fo yn gweled drwy ffydd Dan. 3. 16.nbsp;mor Goruchaf.

Eryr. Ond Beth a ddywedi di am y Dewiniaid a’r dewiniefau ? Oni wyddant hwy lawer pethnbsp;dirgel

Colomen. Os ymroi a wna rhai i ddiafol, fe dden-gys iddynt yr hyn a dbyr (gan ddyfcu ei blant mown Dent. iS. 10, malais a drdbg) Ond ni wyr ef ei hun mor hollgofpedig- “gt; *3. iS.nbsp;aeth fydd i ddyfod arm. Am hynny mae fo yn crynnu. Jac. 2. 19.nbsp;OV tu arall, y rhai fydd yn ymroi i Dduw a gdnt i i Joan 5. 18.nbsp;dyfcu ganddo, ac ni all yr vn drég gyffwrdd a hwynt,nbsp;am ei bbdmewn b^d vchel (mewn naturiaeth arall) ynnbsp;rheoli gyda'r Oen, ac yn baro.l i farnu dynion acnbsp;Angelion. 0 Gwyn ei byd fydd wedi cael yr adgyfod-iad cyntaf canys ni all pyrth vffern ymhel ar rheini. Dat. 2. ii.

79

Affoydd i annerch y cymru.

Eryr. Gwyn ei b^d yn fleer. Ond mae arnai ofn fy mod i etto dan draed naturiaeth cnawd anbsp;gwaed.

Colomen. Dymma'r amfer i ti i ymgodi Pr vchel-derau, ac i ddiangc rhag y gelyn wrth redeg dan groes Chrift. Dymma'r dydd i dorri driver cwhl;nbsp;Dymma'r awr i fod yn ddedwydd. Ac 0 na bat pawbnbsp;yn gweled ei tymmor^ ac yn paratoi erbyn y nbs a'rnbsp;gayaf fydd yn dyfod ; Mae'r wennol ar cyffylog ynnbsp;adnabod ei hamfer^ a'r jeh yn adnabod ei feddiannudd,nbsp;ond mae dyn yn ffblach na'r ajfynnod gwylltion.

Eryr. Rhaid i ti ddangos yn helaethaeh pwy fydd ddedwydd, a pha rai fydd anedwydd, Canys maenbsp;llawer math ar bobloedd a galwedigaethau. Bethnbsp;hefyd a ddywedi di am y Pyfygwyr, ae am y Gw^rnbsp;o gyfraith ? Di foniaift am lawer math o rai eraillnbsp;o’r blaen.

Colomen. Mair pyfygwyr yn Mdd llawer corph dyn drwy ei hanwybodaeth, neu 0 chwant arian (felnbsp;y mae llawer pregethwr yn llddd eneidieu :) Ondnbsp;madr Pyfygwyr yn helpu rhai drwy rodd Duw, Osnbsp;claf wytti^ Dos yn daer at Dduw ; hefyd cais gan ynbsp;rhai fydd yn y ffydd ar ffafr nefol weddio drofot ti.nbsp;lac. 5.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ac os cynghora Duw di, Dos wedi hynny at y Pyfygwr.

Ond na ddos atto fo yn gyntaf rhag cael dy droi ym-maith yn ddiobaith. Ac am y Cyfreithwyr, Cofia mai fel ac y mae pyfygwr ffol yn llenwtr fonwent ynnbsp;llawon gyrph meirwon, ar pregethwr aneallus ynnbsp;llenwi'r Eglwys ac opiniwnau gweigion, felly y madrnbsp;cyfreithwyr annuwiolyn llenw'dr gymanfa acymryfonaunbsp;trawfion. Ac fel mai gorau cyfraith cytundeb, fellynbsp;gorau ffordd yw dioddef cam, a bM yn ifel ac ynnbsp;Mat. 5. 39,40. addfwyn. fe ddioddefodd Duw fwy 0 gam ar dynbsp;law di nag yr wyti iw ddwyn oddtar law dynbsp;gymydog.

80

AfVoydd i annerch y cymru.

Eryr. Ond os goddeddaf fi bob peth, Mae dynion mor anrhefymol, Nhwy dynnant fy Ilygaid i o’mnbsp;pen o’r diwedd.

Colomen. Dijgwil am gyfiawnder nid oddlwrth ddynion ond oddiwrth Dduw^ ac di ai cel yn ddiam-mau. Madr amfer yn agos iawn yn yr hon y caiff Pf. 98. 9.nbsp;pawb ei eiddo. Nid yw'r cam y mae eraill yn inbsp;wneuthur aUh di ond fel pigiad chwannen wrth ynbsp;cam ar gorthrymder yr wyti yn i ofod ar wddf dynbsp;enaid dy hun. Cofia hynny cyn mynd i'r gyfraith ernbsp;dim. O mor chweinllyd anioddefgar yiv llawer Pnbsp;Mor barod dr gyfraith ? mor amharod 'dr efengyl Pnbsp;yr hon a ddyfg ddyn i roddi ei gochl Pr Saw! a ddycconbsp;ei fantell cyn cynhennu : Canys gwell yw dioddef ynbsp;cam mwyaf na bod yn y gynnen leiaf. Ond bêd felnbsp;oen mud dan law y cneifwyr, a mudan gwirion byddar Efay 53. 7.nbsp;ym myfg y cyhuddwjr.

Ond gwae chwPr cyfreithwyr^ mae cyfraith a'ch yjfa : Gwae'r cynhennus mewn gwlad., Pentewynion lac. 3. 16.nbsp;vffern ydynt. Gwae chwi Byfygwyr llofruddiog, maenbsp;llawer dch wedi mynd Pr lan arall yn eich erbyn. lob 20. 15.nbsp;Gwae chwi wyr trawfon., yn Ilyngcu cyfoeth^ Rhaidnbsp;i chwi chwdiPr cwbl gyda'ch gwaed eich hunain.

Gwae chwi yr vchelwyr drwg ei fiamplau^ yn Ilufco Pfal. 10. 9, 10. y tlodion ar eich SI i ddejlryw. Pa fodd y rhowchwi Job 24. 9.nbsp;gyfrif am eich tenantiaid truain ? Beth a ddaw onbsp;honochwi pan dorr er a phan lofcer pSb peth vchelPnbsp;Gwae bob pren mawr a phob pren bychan ar nadyw'n Efai. 2. 12.nbsp;dwyn ffrwyth da. MaPr tan wedi ennyn ynghymru^ Math. 3. 10.nbsp;Mae drws dy fforejl di (ê wldd y Bruttaniaid pre- Zach. ii. i.nbsp;fennol) yn agored Pr eirias dan. Ac hefyd mae'rfwyallnbsp;ar dy wreiddyn di. Oni ddygi yr awron ffrwyth da^fenbsp;a'th dorrir rhagbSdyn bobl. A Gwae chwPr eferwyr^ Preg. ii. 8, 9.nbsp;fy'ngwario ei hamfer^aihiechyd,ai harian^aimeddyliau job ii. ii.nbsp;tragwyddol mewn oferedd. Gwae di lafurwr anwyb-

f

i'

Afïloydd i annerch y cymru,

odus. Dy holl waith yw cloddlo’r ddayar at thrin, a thro 'dr anifeiliaid yn y mynydd, ac nhwy a gymmerantnbsp;i trot gennit ti. Am hynny, tyjiion jnt yn dy erbyn.nbsp;Gwae di Ddarllenwr cyfrwyfddrwg^ yr hwn wyt ynnbsp;chwilio llyfrau i ganfod lluniau neu feiau. Fe genfyddnbsp;y Gw'trtonedd dy feiau di ac a’th farna. Gwae di Rag-rithiwr yr hwn wyt yn ofni golwg dyn. Nid wytiynnbsp;ofni pechu yn y dirgel, Di gei dy farnu yn yr amlwg.nbsp;Gwae di Gardottyn heiniffegurllyd, na fynni weithionbsp;er llês i neb. Llês ni chetfi^ llês a golli. Gwae di gyd-wybod gyfclyd yr hon (fel ci mud) wyt yn bradychunbsp;dy berchennog, mae amfer hir i ti i vdo. Gwae chwinbsp;Jy'n ymgyrchu ir dyrfa (yn hoyw eich yshrydoedd) ynnbsp;bwytta Jiwgwr chwant y cnawd yngyrfa diafol^ ac ynnbsp;carowfio eich eneidtau. Ar fyrder ni bydd defnyn 0nbsp;ddwfr i ti iw gael i oeri hlaen dy dafod. Gwae chwinbsp;foneddigion drwg fy'n llyfu chwjs y tlodion, yn perinbsp;ich tenantiaid ochneidio, ac yn torri ei hefcyrn. Maenbsp;amfer eich gwafgfa chwi yn pryffuro heb oedi. Gwaenbsp;chwi offeiriaid mudion yn earn llwynogod, yn cyfarthnbsp;defaid, ciFn deillion chwerwon, beikhion, diog, gwang-cus, chwrnllyd, cyfglyd, llydlyd^ drewllyd. Fe achnbsp;troir chwi oil allan or eglwys. A gwae chwi hollnbsp;hên Gymru fydd etto heb i hadnewyddu. Ond Gwynnbsp;eich byd chwi ffn hiraethus am Dduw, chwi gewchnbsp;eich llenwi ac efo ynddo iddo. Gwyn eich byd chwinbsp;rat diwyd ffyddlon parhaus, chwi a gewch fendith arnbsp;eich gwaith. Gwyn ei byd y Gweddiwyr diragrith,nbsp;nhwy a gant i gwrando bob amfer. Gwyn ei byd ainbsp;gwadant ei hunain, ni wad Duw mo honynt. Gwynnbsp;ei bjd a gywir hauant wenith Duw, hwy gdnt fwyn-hau cndid yfbrydol. Gwyn ei byd y rhai ysbrydol,nbsp;canys gyda nhwy y mae cyfrinach Duw. Gwyn ei bydnbsp;y gwiltadwrus, ni chaiff diafol afel arnynt. Gwyn einbsp;byd y difgwilwyr diflaw, fe ymwel yr Arglwydd lefunbsp;a hwynt. Gwyn ei byd y rhai a ddioddefant dros yr

Aftgt;pydd i annerch y cymrti.

Oen, gyda'r Oen y teyrnafant. Gwyn ei byd y rhai a ddihunwyd ac a ddihun-anwyd, Byw a uunant yn Nuwnbsp;ei hunan. Gwyn ei hyd a barMnt hydy diwedd mewnnbsp;daioni, Anrhaethadwy yw ei cyjiog hwynt. Gwyn einbsp;byd y llêfg gojlyngedig torredig ei calonnau, canysnbsp;ynddynt hwy yr erys Duw. Gwyn ei byd y diniwed,nbsp;ni all neb i niweidio. Gwyn ei byd blant bychainnbsp;Duw, mawr yw ei of al am danynt. Gwyn fyd weifionnbsp;grymmus y TM, eijieddant i wledda, ar Oen ai gwaf-anaetha. Gwyn ei byd y rhai bodkn dioddefgar, nidnbsp;oes dim a all i cythruddo. Gwyn ei byd a arhofant ynnbsp;ifel nhwy a godir yn vchel. Gwyn ei byd a nofiant ynnbsp;erbyn ffrihd naturiaeth, nhwy ddbnt i'r mór Hei mae'rnbsp;ysbrydoedd fandiaidd. Gwyn ei byd a wnelont bobnbsp;daioni ar a wypont, nhwy gant wybod a fynnont, anbsp;nerth newydd fel Eryrod. Gwyn ei byd a radiantnbsp;gyda Duw {fel Enoch) Duw ai geilw ac ai derbyn onbsp;fyfg dynion. Gwyn ei fyd y meddwl pür llonydd,fenbsp;edwyn hwnnw Baradwys a phren y bywyd. Gwyn einbsp;fyd a ymprydio oddiwrth gnawdoliaeth,fe gat fffuiyttanbsp;Manna Duw. Gwyn ei fyd a wrthodo holl bleferau'rnbsp;cnawd, efe a ff o af on Duw. Ac (mewn vn gair) Gwynnbsp;ei fyd yr ailenedig. Hwnnw a anwyd i etifeddu pbbnbsp;peth. Duw fydd yn DM iddo, ac yntau yn blentynnbsp;anwyl i Dduw. Yr oen fydd ei oleuni, ac yntau fyddnbsp;oleuni yn yr Arglwydd. Ni all dim i ddrygu, ondnbsp;pob peth a gydweithia er lies iddo. Pan na allo ddalnbsp;ei afael ar Dduw,fe ddeil Duw ei afael ar ei liMynddonbsp;ef. Fe gaiff orphwys byth ynghalon Duw (yr hon ywnbsp;ei fdb) pan fo llawer eraill byth yn ffrio ar y llechaunbsp;duon tanllff, yn farw heb fyw, yn fyw heb farw ynnbsp;drqgwyddol. Ond ni all yr ail angau niwed i’r ailenedig, ac nid oes dafod angel a all gyfrif yr hollnbsp;dryforau fydd ynghadw yn Nuw cyn dechreuad y bydnbsp;i’r enaid hwnnw. Ond efe ai cenfydd ac ai caiff, ainbsp;waith ef fydd i cyfrif ai mwynhau yn dragwyddol.nbsp;83

É

ArVoydd i annerch y cymru.

mae pob peth ar fydd gan Dduiv (oil yn oil) yn eiddo dyn, ac eiddo dyn pechadurus^ fef ei holl etuyllys ainbsp;feddyliau yn eiddo ysbryd Duw. Eiddo fi (medd ^ Joan 17. 6, 10.nbsp;Tad wrth Ghriji) yw'r eiddot ti. Ac meddyntau wrthnbsp;y pechadur, Eiddo fi yw holl eiddo r Tady ac eiddo tinbsp;yw fy eiddo fiy am heiddo fi wyti o ddyn. Myfi a'thnbsp;brynnais. Rhaid i mi dy gael a'th gymryd. A rhaidnbsp;i tithau gael ffydd gennifi i'm cael ac im cymrydnbsp;innau, Dyma fwm y cyfammod newydd.

Eryr. Ond beth yw’r fFydd ymma y fonir am dani ?

Colomen. Ysbrydoliaeth ryfeddol, nid yn unig i gredu mair fiefu yw Chrifiy Ond hefyd mai'r Chriji Eph. 2, 8.nbsp;ymma yw anwylyd a Brenin a Bywyd dy enaid ti; a Joan 20. 28.nbsp;darfod i'r fiefu farw drojfioti i fyw ynotiy ac ith *nbsp;ddwyn yn ddioed at Dduw i'r gwreiddyn yn y drindodnbsp;nefoly or hwn yr ehedodd dyn allan drwy gwympnbsp;Adda. Pan fo'r enaid yn canfod hyn iddo ei huny acnbsp;yn cynnwys hyn ynddo ei huuy Dyna ddyn yn credunbsp;ychydig. Dyna ganwyll yn dechrau goleuo. Ninbsp;ddififiddir mom.

Eryr. Ond pam yr wyti mor fynych yn dy-wedyd mai Chrift yw calon Duw’r Tdd ?

Colomen. Am mai ef yw bywydy a dirgelwchy a Joan i. 18. doethineby ac anwylyd a chyntaf a diwaethafy a phen-naf ei Dad (fely mae calon mewn dyn.) Ac nid oes i Cor. i. 24.nbsp;yn ei galon ef ond ewyllys da tuag at bawby hebnbsp;ewyllyfio fêd neb yn golledig. Er hynny pan wnelonbsp;dyn ddrwg yn erbyn Duw mae fo yn barod inbsp;feddwl yn ddrwg ac yn galed am DduWy ac nid amnbsp;dano ei huUyfel ped fa?r Goruchaf ar y bai ac nidnbsp;dyn.

Eryr. Er i ti ddywedyd mai da yw Duw, nid wyfi yn credu nad oes digter ynddo tuag attaf fi ?

85

Ar^ydd i annerch y cymru.

Colomen. At dy gnawd y mae digter^ (a gwir yw Pfal. 99. 8. hyn) Rhaid i ti adel iddo ddifa dy gnawd, rhag ithnbsp;gnawd ti ddifa dy ysbryd, Ond at dy ysbryd nid oesnbsp;ond cariad. A oes dim tywyllwch yn yr haul ? neunbsp;eijiau ar berjfeithrwydd ? A wnaeth Duw niwed inbsp;Job 36. 23. ti erioed ? Ond oddiwrtho ef y cefaifti bob daioni ?

Ond efe a'th achubodd di oddiwrth lower perigl ? Exod. 34. 6, 7. Ond Mr y cyd-ddygodd ef a'th di, er i ti boeri dy bechodnbsp;beynydd yn ei wyneb ef? Ond efe a roddes y bjd ainbsp;bobl ai fab ai fibl o'th fiaen di, a llawer rhybuddnbsp;cariadus i ti ? A wyti f wedi'r cwbl) yn tybied mainbsp;meijlr caled yw ? Nid yw fo yn ceifio genit ti ddimnbsp;ond y peth fydd dda ar dy Ih dy hunan. Dywaidnbsp;Barn. 13. 23. dithau fel y dywedodd gwraig Manoa. Pe buafenbsp;Duw ar fedr ein lladd ni, ni buafe fo yn gwneuthurnbsp;cymaint drofom ni. Nid amfer yw hi yr awron inbsp;ddigalonni. Wele, mae'r dydd yn codi yn ddifclair, arnbsp;SeinSliau yn gweiddi Hallelujah, ar pechaduriaid ynnbsp;deffroi, ar anifeiliaid drwg yn rhedeg iw llochefau,nbsp;ar blodau yn tarddu, ar haf mawr yn agos. Cyfodnbsp;tithau i fynu yn galonnog, Roedd gan Dduw feddwlnbsp;da attat ti pan ordeinie ef i ti gael byw yn y fathnbsp;amfer a hwn. Ni wyddojl ti nad oes gan Dduwnbsp;ddefnydd mawr mewn cariad iw wneuthur ath di ynnbsp;dy genhedlaeth. Gwir yw y mynnai Diafol i tinbsp;feddwl yn ddridbg am Dduw (i fbd ef yn dy gafhaunbsp;di,) fel y mae fo ei hunan. Ond Cofia i Dduwnbsp;gymryd gafael nid ar natur angelion ond ar naturnbsp;Heb. 2. 16. dynion, yn Hdd Abraham ac nid yn had Lucifer.

Dywaid ti yn dy galon. Drwy nerth Chrijl tra fyddwyf byw, mi feddylia'n dda am Dduw. Er iddonbsp;Job 13. 15. fy llamp;dd i, mi a lynaf wrth ei draed ef. Ac os dawnbsp;meddwl i mewn (fel pellen danllyd) oddiwrth ddiafolnbsp;Tajl hi yn fuan allan eilwaith at ei thdd, ac yno nidnbsp;dy eiddo ti ond eiddo'r gelyn yw'r fdth feddyliaunbsp;diffaith ar rheini, nid yw Satan ond fel Ceiliagwydd.

86

Afüpydd i annerch y cymru.

Gwrthwyneba fo yn dy galon^ ac fe a ddiangc oddi- Jac. 4. 7. wrthyt. Swm dy holl ddlêd ti yw meddwl yn dda amnbsp;Dduw, ac yn ddrdbg am dy feddwl dy hunan^ canysnbsp;daioni yw ef, a njth drygioni wyt tithau. Gwnanbsp;hyn nes i ti garu Duw yn awdiyl ddigon^ ath gajhaunbsp;dy hunan yn anghymodlon fel y dylit.

Eryr. Ond yr wyfi yn clywed beynydd ryw ynof, Mai cyfiawn yw Duw, mai cyfyng yw’rnbsp;porth nefol, mai colledig yw’r rhan fwyaf, mai amlnbsp;yw y rhagrithwyr, Mai anaml yw addolwyr ynbsp;Tad, mai taer yw’r gelyn, Mai diarfog yw d^n,

Mai mynych y cwympais i fy hunan, Mai digym-mar yw fy mhechod, ac mai cant i vn y cai f^th fód yn gadwedig.

Colomen. Dymmcdr atteb. Wele mae'r drihs Pr bywyd yn agored etto. Na fydd ddiofal. Di elli Efay 65. t, 2.nbsp;etto fyned i mewn i’r plas gogoneddus tragywyddol.

Mae gwamp;edd oddiwrth Dduw drwfr holl wldd yn gwahadd pawb i mewn er trymmed yw ei pechodau ac Mat. 11. 28nbsp;er amled fu ei cwympiau. A phan ddelych yn dynbsp;ewyllys i mewn at Dduw, fe a rydd i ti arfau inbsp;ymlamp;dd ar farph, ac a'th wna di yn daer t dynnu i Eph. 6nbsp;lawr wrychoedd gardd y cythrael ynoti ac yn y bjd.

Ac fe a ddyfg i ti addoli'r Tad ei hunan yn ei yfbryd Joan 4. 24. ai wirionedd ei hunan, drwy garthu allan y rhagrithnbsp;ar ffalffeddwl, Ac yna di gei ibybod dy fod ti mewnnbsp;cyfwr cadwedig, wedi myned drwy'r porth i mewn inbsp;gyfawnder Duw'r hwn fydd eiddo pób vn ar fyn Rhuf. 3.nbsp;nefol gredu efengil Duw. Canys nid o ddyn ond onbsp;Dduw y mae iechydwriaeth.

Eryr. Mae hyn yn gyffurus iawn, ond er hynny mae rhyw beth o’r tu fewn yn fy lladd i. Beth anbsp;wna vn colledig ? A oes dim help iddo ?

Colomen. Rhaidyw dy Iddd di cyn dy iachau, a'th Hof. 6. i.

«7

AfVuydd i annerch y cymru.

golli cyn dy gael. Ac fel y daeth Immanuel o vwchder nef i ivaelod vffern, felly i fwydd ef yiv codi llawer onbsp;ivaelod Gwae i vwchder Gwynfyd. Mi adwaenwnnbsp;vn y daeth Diafol atto^ gan ddywedyd. Colledig wyt.nbsp;yntau a attehodd. Gwir yw hynny. Ond (ebr ef)nbsp;Gwir yw hyn hefyd. ddyfod Chriji i gadw'r colledig.nbsp;Dal dy afael ar yr edef honno, fe gojiiodd i Ghriftnbsp;ei fywyd i nyddu hi i gadw dy fywyd ti. Carwr ynbsp;pechaduriaid pennaf yw'r Arglwydd Goruchaf

Ac os coch fel fcarlat yw dy bechodau, efe ai gwna yn wynnach nar eira. Mae ei yfbryd ef megis febonnbsp;y golchyddion yn carthu allan y llwgr dyfnaf Acnbsp;fel y mae'r mdb yn rhdd, felly mae'r yfbryd hwnnw ynnbsp;rhdd hefyd. Gofyn ac di ai cei. Hwn a efyd yr olafnbsp;yn gyntaf a'r bryntaf yn lanaf. Hwn a gymer wiailnbsp;newyddion Pth geryddu di (yn dy gydwybod) allan onbsp;honot dy hunan. Ni fyn ef i ti fod yn vn or bajlard-iaid, ond yn vn o wir hiliogaeth Duw ; ac er mwynnbsp;hynny mae fe yn dy geryddu. Ac er cynted vnwaithnbsp;y gwelych di waelod vffern dy galon dy hun, ac vwchder cariad Duw, a rhyfeddodau Paradwys, a chanfodnbsp;Beth wyti, Beth a fuoji ti, a Beth a fyddi di byth, ienbsp;meddaf pan ymglywech vnwaith ac eli ac olew ferchnbsp;mwynaidd y Duw tragywyddol, yn iachau briwiaiirnbsp;galon ar gydwybod, yna di weiddi allan. Hallelujah :nbsp;Moliant Duw a leinw'r hollfyd; pwy fydd debyg iddo ?nbsp;Iddo fo bo'r moliant. Duw a doddodd fynghalonnbsp;galed i, ac am dyfcodd i yn Jiriol i ganu iddo gydainbsp;hollfeinóliau mewn yfbryd a nerth. Duw am carodd,nbsp;Pfal. 40. 2, 3. Duw a’m cofiodd, Ceifiodd, cafodd, cadwodd, co-dodd. Haul fy mywyd drwy farwolaeth, fFynnonnbsp;fy yfbryd : Swm fy hiraeth, Gwreiddyn b^d, anbsp;phen angelion. Tdd fy Arglwydd Carwr dynion,nbsp;Ac o hono, drwyddo, iddo, mae pob peth : Pwynbsp;all i chwilio ? Ond pan fych di llawenaf fel hyn ymnbsp;mharadwys Duw, yno Gochel fwyaf rhag ?r Sarphnbsp;88

AfVpydd i annerch y cymru.

genfigennus ddyfod attat a dywedyd wrthyt. Di eUi i Pet. $. 8. yr aivron fld yn ddiofal. Mae poh peth yn dda.

Gollwng i mewn dy chwantau cyfreithlon naturiol ynot i ymgymmyfgu ar deifyfiadau nefol.^ ac wrth hynnynbsp;(medd y farph) di gei'r ddau ynghyd.

Ond dymma'r gwir^ Wrth hynny dl golli'r yfbryd Pfal. 30. 6, 7 pür ar golomen, ac yn i Ie fe ddaw'r gigfran i mewn,nbsp;a'r Hu o feddyliau duon amheus, anfodlon, temhejllog. Hof, 2.nbsp;ac yno Rwyti yn cwympo oddiwrth dy gariad ath Jac. 4. 4.nbsp;hr tod cyntaf ac megis yn colli dy fywyd ath oleuninbsp;anwyl ac yn putteinio yn dy feddwl gydag yfbrydnbsp;mawr y bfd hwn, yr hwn hefyd fydd yn chwennychnbsp;dy enaid tithau iw feddlant. Ni bu ddyn anllad erioednbsp;yn chwennych morwyn brydferth, cymaint ac y maenbsp;yfbryd y byd hwn yn chwantu dy enaid dl, Canys fe Jac. 4. 4.nbsp;•dbyr bywyd naturiaeth i Dduw wneuthur dy yfbryd dinbsp;ar ei lun e hun, 1 fod yn forwyn iddo ei hun. ac nanbsp;ddylit tl ymlygru gydag vn creadur. Ac am hynnynbsp;os cefaist ti vnwaith fias ar air Duw, Gochel i golli, a Heb. 6.nbsp;mynd yn buttain yn dy feddwl i chwantau diafol, arnbsp;cnawd brwnt, ar b^d byr ymma.

Eryr. Ond beth os cwympa dyn oddiwrth y gofal ar hiraeth ar cariad cyntaf? A oes dimnbsp;gobaith o hwnnw ?

Colom. Coded hwnnw yn fuan. Cofied mai gwêll yw btd ymmreichiau mamp;b Duw nag ymdrybaeddu yn y Hos. 2. 7.nbsp;cnawd. Gochel galedu dy gydéiybod wrth 1 mynych Ezec. 16.nbsp;dwymno ai hoeri. Mae dy refwm di (o Ddyn gal-wedig) fel neuadd wedi i hyfcubo ai threfnu ai golem, Gwilia rhag i faith yfbryd naturiaeth lygrediglMc. 11.24.nbsp;ddyfod 1 mewn eilwaith, rhag ir dtweddfódyn waethnbsp;na'r dechrau ; Drtitg ac erchyllyw dechreuadpechadur 2 Pet. 2. 20.nbsp;wrth i eni ir bjd, ond mae diwedd rhai yn waeth wrthnbsp;i geni or h^d. S Cymmer ofal rhag üth ganwyllnbsp;ddiffodd ar y ddaiar, rhag na bo goleuni ynot i ddangos

h

Af^pydd i annerch y cymru.

i ti i ha le yr ei di wrth farw. Ond bydd dbrol; Cyn-ydda mewn gwybodaeth a gojlyngeiddrwydd a hyfdra gyda Duw. Dal y daioni a gefaiji. Gad ir hedynnbsp;mwjlard hedeg a thyfu ynot. Cadw allan y drdig, anbsp;Gwaedda am help^ ar Achubwr a nefha attat. Cofianbsp;•weifion Duw gynt^ er amled oedd ei gwendid yr oeddnbsp;ei rnei/ir yn rhoi henwau parchedig arnynt. Sef, Noahnbsp;berffaith^ Abraham ffyddlon^ Lot gyfiawn, “Job ddiodd-efgar^ Davydd Hurt calon Duw, Jonah y prophwyd, anbsp;Mofes addfwyn (yr hwn pan ddigiodd feithwaith fenbsp;a bechodd vnwaith). Am hynny, ymdaro di yn lew arnbsp;gelyn yn nerth yr Oen. Cymmer gleddyf llym angaunbsp;Chrijl i ddarnio'r Sarph, ac i Idddyr hên ddyn ynot.nbsp;Os cwympaist, Cyfod, Ac os codaist Gochel gwympo.nbsp;Nid rhaid i ti ymgadw rhag dim ond rhag y Pechodnbsp;yr hwn yw gelyn Duw, a gefail diafol drwy'r hon ynbsp;mae fo yn cymryd gafael ar y meddwl.

Eryr. Adolwg Dangos i mi yn eglurach, pa beth yw pechod.

Colomen. Pechod yw trofeddiad y gyfraith, Am-huredd y creadur, croejineb naturiaeth yn erbyn Duw. Gwrthwynebrwydd iw ewyllys faniiaidd ef. Pechodnbsp;yw pan fo'r meddwl yn chwilio am fodlonrwydd lie nidnbsp;yw iw gael. Rhaid yw deall mai drwy bechod Addanbsp;y torrwyd naturiaeth yn ddarnau, ac mae Duw drwy'rnbsp;darnau hyn (fef drwy bob peth) yn BM. Ar pechodnbsp;yw ceifto dedwyddwch yn y darnau hyn ond nid ynnbsp;Nuw. Mae'r djn glwth yn chwilio am y daioni mewnnbsp;bwyd, ar meddw mewn diod, ar balch mewn dilladnbsp;neu ddoniau'r meddwl. Nefyd mae'r gwryw ar fenywnbsp;yn tybied fid y perffeithrwydd yn y naill y Hal, ac ynnbsp;mynd drwy fryntni (0 Jiaen wyneb golau Duw) ywnbsp;geifto, ond yn He i gael yn cwympo ill dau i ffau ynbsp;cythreuliaid. Canys nid mewn vn creadur, nac yn yrnbsp;hoH greadwriaeth y mae'r tryfor ar blodeuyn Daioni.

90

AfVpydd i annerch y cymru.

Maer wybren ar ddaiar, ar mtr yn llefaru, Nid yw Job 28. ynom ni. Mae r defnyddiau ar dyfnderau, ie acnbsp;amfer hefyd yn dywedyd. Nid yw ynom ninnau. Dinbsp;elli gael y rhain heb gael Daioni, er i fld ef yn ym-guddio drwy'r cwbl ym mhrefwyliwr tragywyddoldeb.

Mae chwantaidr meddwl fel faethau, PSb vn ar fy'n mynd heibio i Dduw pechod yw : ê mor aneirif iw'rnbsp;rheini ? Ac ni all dyn ond pechu tra fo ef yn arosnbsp;ynghanghennau naturiaeth, Hynny yw yn Ilygadrythunbsp;ar y naill beth ar ol y Hall, heb ddychwelyd ir vndeb,nbsp;yr hwn yw Duw ei hun. A chymaint o ddyn ac fyddnbsp;yn yfbryd Duw, cymaint a hynny fydd heb pechu. Acnbsp;yn fynnych mae enaid dyn yn pechu pan fo ei yfbryd Pfal. 51. 6.nbsp;ef yn ymgadw yn bür.

Eryr. Roeddwn i gynne yn barod i ffeintio, ond yr awron mae ynof beth nerth, (a chefn a chalon)nbsp;i ymofyn ymhellach cyn ymadel. Adolwg dangosnbsp;Beth yw y rhagoriaeth rhwng yr enaid a’r ysbrydnbsp;yn yr vn d^n ?

Colomen. Yfbryd dyn yw'r tryjfor mawr, ar enaid fydd megis llong iw ddwyn dr naill ir Hall. Yfbrydnbsp;dyn yw'r castell, ar enaid fydd fel tref oi amgylch.

Yr yfbryd yw cynhwyllin y meddyliau, ar enaid yw plyfcyn y rhefwm oddi allan : yr yfbryd (inedd yrnbsp;yfcrythur) yw'r mér, a meddyliau'r enaid yw'r cymalau.

Yfbryd dyn yw gwreiddyn y pren a rhefymau r enaid Heb. 4. 12. yw'r canghennau. Mae enaid ym mhób peth byw, a i Theff. 5. 23.nbsp;math ar ddeallgan anifail, Ond nidoesyfbryd anfarwolnbsp;mewn dim ond mewn dynion ac angelion. Yr enaidnbsp;y mae dyn yn ei lun ei hun yn i genhedlu, ond Duwnbsp;yw Tdd (ac nid Taid) yr yfbryd. yr enaid rhefymolnbsp;yw hwylbren dyn ond yr yfbryd yw Hyw y llong.

Weithiau mae yfbryd dyn yn rhodio (fel DinaJ allan yn rhodfeydd yr enaid, ac yno mae gwynt yfbryd ynbsp;byd hwn yn i gipio, Ond mae yfbryd dyn naturiol yn

AfVpydd i annerch y cymru.

Luc. IJ. 17. wajlad allan o hono ei hun fel y mamp;b afradlon nes dychwelyd, yn cael i ddwyn ynghertwyn y cythrael^ acnbsp;Eph. 2. 2, 3. yn dilyn ei chwibianiad efyny cnawd. Mae'r yfbrydnbsp;fel Lot ar enaid yn cnawd fel heol Sodom. Acnbsp;fel y mae rhagoriaeth rhwng anadl dyn ai feddwl,nbsp;felly y mae rhwng yr enaid ar yfbryd. Tr yfbrydnbsp;yw neuddd yr enaid^ a'r enaid yw porth yr yfbryd.nbsp;DymmAr yfbryd (yn angaur corph) fydd yn efcyn inbsp;Preg. 3. 21.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fynu at gadair prefwyliwr tragwyddoldeb^ panfo enaid

anifail yn defcyn i lawr^ canys gwaed yw.

Deall hyn hefyd, wneuthur o Dduw ddyn ym Pfal. 139. merion pÈb creadur (megis cynhwyllin y byd mawr.)

fe anadlodd Duw oi enau ei hun ei anadl ynddo iddo, a hwnnw a bery byth. Ei yfbryd naturiol fydd drwynbsp;gjd-gynhulliady ffurfafen., ai gorph or pedwar defnydfnbsp;Mae dyn Duw yn gyfrannog ar fer mewn tegwch^ arnbsp;planhigion mewn tyfiant^ac ar anifail mewn fynhwyraunbsp;cnawdol (y rhai yw'r enaid naturiol:) yn gyfrannognbsp;hefyd ar Angelion mewn deall tragywyddol^ ac anbsp;Chri/l yn y natur nefol. Na chymer di moth dwyllonbsp;gan dwyllwyr yr oes houy ac na fydd ddierth i ti dynbsp;hun.

Di weli ynot dy hun ddaufdth ar feddyliau. Rhai dyfnion cuddiedig pwrpafol dewifedig anwyl (fel aurnbsp;yn y meddwl.) Mae rhai eraill yn gwêu i mewn acnbsp;allan drwfr meddwl, fel dynion mewn Hetty, ond nidnbsp;ydyntyn aros ynddo. Di weli hefyd fbd y naill feddwlnbsp;ynot yn gwrthod y Hall; ath fbd ti yn meddwl Hawernbsp;peth yn erbyn dy ewyllys. Gwybydd gan hynny, Agornbsp;dy lygaid a Gwêl, mai gwreiddyn yr ewyllys yw dynbsp;yfbryd, ac maPr Hall yw cyfraith dy aelodau. Mae'rnbsp;enaid yn y hjd ymrna yn fefyll yn y corph, ar yjbryd ynnbsp;llechu yn yr enaid. Pawb fy'n gweled corph dyn, anbsp;Hawer fy'n canfod yfcogiadau yr enaid, Ond ychydig ynnbsp;dirnadyr yfbryd dirgelaf, fef gwaelod y galon, Ni welnbsp;neb hwnnw ond yfbryd Duw,yr hwn fydd yn chwilio

Af^pydd i annerch y cymru.

pawb. Ymhellach; fel mai’r corph yw cyfcodyr enaif ar enaidyr yfbryd^ felly di elli weledfely mae dy yfhrydnbsp;di yn bwrvü'r hallymporion (yr hollfeddyliau naturiol)nbsp;felgwagedd a gorthrymder yfhryd i brefeb yr enaid, arnbsp;enaidyn bwrw yr ymborth corphorol i hopran y corph,

Mae tair néfyn gweithio ar dair rhan dyn^yr ifaf ar eln cyrph (fel y gwelwn beynydd) y ganol ar ein hen- 38- 33-eidieu, ar vchaf ar ein hyfbrydoedd. Tn yr yfhrydnbsp;enatd a chorph yr ymddangofodd Duw ac y pechoddnbsp;dyn^ ac y dioddefodd Chrijl. Mae rhinweddau dynnbsp;naturiol yn ei enaid^ ai bechodau yn ei yfhryd,, Maenbsp;rhinweddau dyn yfbrydol yn ei yfhryd, ai bechodau ynnbsp;vnigyn ei enaid, T Sawl ni adwaeno ei enaid ai yfhrydnbsp;ni ddeall nai feddyliau'r dydd, nai freuddwydion y nos.

Pam y mae rhyfeloedd mewn feinSiiau oddifewn ? atn fod y drêf ar cajiell ymma yn^ faethu at ei gilydd.

Pam y mae ymryfonau ymyfg jfyddloniaid ? am fld enaid y naill yn ymofod yn erbyn yfhryd y Hall, canysnbsp;yr vn yw ei hyfhryd hwynt oil yn Nuw. ond ni chytunanbsp;ei heneidiau naturiol ai gilydd. Ac hefyd llawer dynnbsp;fyddyn newynu ei yfhryd wrth befci ei enaid a rhefwmnbsp;dynol. Mae tair rhan dyn yn ymddangos fel plant anbsp;gweifton ac anifeiliaid lob, neuyn debig i dri mdh Noahnbsp;ai gwragedd. Neu fel tri phlentyn yn y ffwrn a mdhnbsp;Duw yn bedwerydd. Neu fel cyntcdd y demi, ar lienbsp;Sandiaidd, ar He SanSieiddiolaf Cofia dithau mai'rnbsp;tri hyn yw dy dyddyn ath etifeddiaeth di ; Ac mae’rnbsp;yfcrythr Idn yn fon yn helaeth ac yn fynych am enaidnbsp;ac yfhryd a chorph, er nad oes fawr etto yn deall hyn.

Ar rhai fyddyn canfodychydig lewyrch ni chaniadhaed iddynt moi draethu mewn iaith ddynol, Canys dyfndernbsp;anfei drol yw, Pr in y ganwyd yr amfer yn yr hon ynbsp;datcuddir hyn. Ond difgwil di yn ojlyngedig amnbsp;Dduw, ac di gei weled rhyfeddodau tragywyddol einbsp;gariad ef, a bydd ddiolchgar am ychydig oleuni.

93

Ar^ydd i annerch y cymru.

Eryr, Ond mae arnai ofn ysbryd Anghrift, rhag i mi dderbyn giu athrawiaeth ac angel ynbsp;tywyllwch yn rhith angel y goleuni; mae llawernbsp;dyfceidiaeth ddwfn ddierth ddyrus yr awron nadnbsp;wyfi yn i deall.

Colomen. Haivdd i blentyn y dydd adnabod Anghriji (Blaidd y nos) fel y dyweda 'ts i o'r blaen,nbsp;wrth ei lais ai liw at ddillad a thuedd ei fywyd.nbsp;Mae fo yn newid gwifg yn fynych ac yn dyfod ynnbsp;rhith gojlyngeiddrwydd a dyfceidiaeth a goleuninbsp;newydd, yn cymryd arno brudd-der neu lawenydd,nbsp;a %el i lofgdr cnawd ac i fyw yn ysbrydol, ac ernbsp;hynny Hunan yw Suim ei holl grefydd ef Ei ewyllysnbsp;ei Hunan a wna, at feddwl ei Hunan a fyn, ainbsp;fynwyr el Hunan ai harwain. Mae'n hawddnbsp;dy adnabod di (S Sarph dorchog dwyllodrus) er dynbsp;fid ti yn nyddu dy edef yn llawer meinach nag drnbsp;blaen, Rwyti yn ymffrojiio mewn rhlnwedd anbsp;chrefydd ac opiniwnau dr gwirionedd ; rwyti yn fonnbsp;am yfcrythur ac awdurdod Duw, ond yr wyti yn bywnbsp;mewn anghariad a chenfigen^ mewn hyfdra cnawdolnbsp;(yn barnu llawer cyn clywed barn Duw am danat dynbsp;hunan) yn rhyfela, yn lladd, yn llofgi^ yn lledratta dannbsp;rith Duwioldeb^yn difetha'r defaid fel llwynoges, ac ynnbsp;diangc i'th ffciu^ yn llechu yn dy fynwyr dy hun, ac ynnbsp;gwnio dail i guddlo dy noethni. IVele llaisy Goruchafnbsp;a'th ddychryna, a difcleirdeb ei ddyfodiad ath ddifetha.nbsp;Ar fowl a addolo Dduw ei hun a ddiangc rhagot ti.

Eryr. Ond beth a wna vn fydd yn tybied yn ei galon nad yw ei holl grefydd ef hyd yn hyn ondnbsp;oferedd cnawdol, a phennod rhagrithiwr.

Colomen. Dechrau 0 newydd,a chymmer dy gyfrif fel plentyn bach. Anghofia yr hyn fydd or tun 61 ernbsp;na wyddoji nad oes gras Duw yn yr hyn a wnaethojl.nbsp;Oblegid yr un deyrnas fydd yn gyntaf yn yr eginin acnbsp;94

Af^ydd i annerch y cymru.

yno yn y dtvyfen, ac yn olaf yn llawn yn y dwyfen. Mar. 4. 28. Na famed neb ddydd pethau hychain rhag i fawr farn Zach. 4. 10.nbsp;Duw gwympo arno. Di fuoji mewn cyjiudd meddwlnbsp;yn yfhryd caethiwed mynydd Sinai, ac ar y hrynnbsp;myglyd erchyll hvunnw yr wyti etto mewn rhan, Ondnbsp;madr troed avail ar fynydd Sion. Cofa fod cariad i Joa. 4. 18.nbsp;Duw yn bwrw allan ofn fely tajiodd Sara Hagar allan,

Mae cariad Duw yn toddi calonnau rhaiyn llawer cynt nai ddigofaint. Gochel iau y caethiwed. Ai vn drnbsp;Hagarenniaid a fyddi di yn dy ddiwedd ? Fe ddyle fodnbsp;ynot feddwl fobr Jiriol diolchgar hyfryd gweddaiddnbsp;diniwed yn wajlad. Nid wyneb-pryd farrig, fur,nbsp;cymylog. Ond wyneb-pryd angel doeth diwyd dijiawnbsp;di-gymyfg. Ac oni buoji felly, Edrych a gwel. Madrnbsp;pren mawr yn hlodeuo ynot ti ac eraill. Bydd felly 0nbsp;hyn allan.

Eryr. Er hyn i gyd, mi dybygwn nad wyti weithiau yn atteb ond yn dywyll ac yn brin, anbsp;bod llawer o’r peth a ddywedaift ti iw roi heibionbsp;cyn nemmor o amfer.

Colomen. Cofia hyn (O 'Exyx') fod yr hollymddiddan ymma a fu rhyngom ni fel llyfr corn, neu A. B. C, inbsp;blentyn ; Ond mae amfer a lie i bob peth, Ac mae ynnbsp;rha 'id rhoi llin ar lin a gorchymyn ar orchymyn ir Ef. 28. 13.nbsp;anneallus, a dyfgu i'r Baban Griji Groes (yr hon ninbsp;ddeallodd nemmor mewn nerth etto) Er hynny dinbsp;weli pafath waith a wna'r Goruchaf wrth yfgogiadnbsp;deilien. Fe alle drwy hyn y gweithia fo lawernbsp;ynghalonnau rhai. Ond mae llawer dirgelwch iwnbsp;ddangos ar fyrder nad wyfi yr awron yn fawr Sbn amnbsp;dam. Ac meddaf nid yw hyn i gyd ond golygiadnbsp;mewn drych ar frf, neu roffyn yn gwywo wrth inbsp;arogli. Nid yw llyfrau a llythrennau ond fel gwellt,

Madr bywyd yn yr ysbryd nid yn y llythuren. A'r fawl fydd ysbrydol a wyr oddiwrth ba ysbryd y daethnbsp;95

AfVpydd i annerch y cymrtt.

y pethau hyn^ Ac nid gwatwarwr yw. Ond gochel di pwy hynnag wyt (er doethed meddant neu er duw-ioled) efceulufo dan dy herigl y peth a yfgrifennirnbsp;ymma^ neu ddarllain yn ddifraw, at fwrw i gornel inbsp;rydu yn dy erbyn, heb i ddeall hyd y gwaelod, Canysnbsp;mewn rhyw fannau mae dyfnlon bethau Duw yn ym-ddangos, ac mewn eraill mae llaeth, ac megis chwar-yddiaeth hefyd Pr rhai bychain. Ac weithiau rwPnnbsp;adrodd yr vn peth yn fynych drojio.

Er. Ond mae llawer o’r dyfcedigion nad oes ganddynt fawr bris (Dybygwn i) am y pethaunbsp;hyn.

Colomen. Taw fan dr diwedd. Nid oes tvr 0 ddyfg yn y byd, nag oes un a fedr ddarllain holl ddalennau einbsp;galon aifeddyliau ei hun. Nidyw'r Doctor ond anifailnbsp;cyfrwys, nid yw'r yfcolhaig da (fel y gelwi di fo) ondnbsp;aderyn coeg, Oni bydd rhbdd or nefoedd ganddo. Ac osnbsp;bydd, Mae foyn if el ei feddwl, acyn llefhaupawb mewnnbsp;cariad, ac yn byw yn gyfion yn fobr ac yn dduwiol.nbsp;Mae gwir ddyfg yn dyfcu dyn i fid yn y byd ymma.,nbsp;yn ddiniwedfelplentyn., yn fuddiol fel dafad^^yn ddiofalnbsp;am y bjd (fel vn yn hum ymmonwes y creawdr,) ynnbsp;effro yn erbyn pechod^ yn ddiwyd yn ei orchwyl., ynnbsp;ddigenfigen oddifewn, yn llawenhau yn naioni eraill, ynnbsp;llonydd dan waethaf dynion, yn ddioddefgar dan ddig-ofaint Duw, yn fodlon beth bynnag a ddigwyddo, ynnbsp;nefol fel Chriji ei hunan, yn hyfryd mewn tri/iwch, ynnbsp;galonnog mewn cyfyngder, yn hyf fel y Hew, yn wirionnbsp;fel colomen, yn gyfrwys er mwyn yr efengil, yn Jfaiddnbsp;ganddo ei hun, yn blino ar flodau natur, ac yn brefu amnbsp;Baradwys. Ac lie nad yw'r pethau hyn, nid oes ynonbsp;ddim gwir ddyfceidiaeth.

Eryr. Ond beth oni ddyfcais i yr vn o’r rhain etto ?

96

Af^ydd i annerch y cymru.

Colomen. Alt ddywedais d’r hlaen^fod Duw yn danfon ei holl hlant ei hun allan oi tai ei hunain inbsp;yfcol ei fab. Ar fowl a ymroddo i'r mab yn ei hollnbsp;ewyllys a gaiff i wneuthur yn ddyfcedig am deyrnasnbsp;nef a chlywed llais yn Jiarad oddifewn^ Dymma'rnbsp;ffbrdd Rhodia ynddi. Cyfod, medd Jeremi, t ti Ef. 30. 21.nbsp;arwyddion ffbrdd. Gofod it garneddau vchel t’thnbsp;gyfarwyddo yn yr anialwch. Vn garnedd ywnbsp;Gwybodaeth, ac lie ni bo'r garnedd honno mae'r dynionnbsp;yn cyfeiliorni^ Canys heb wybodaeth ni all y galonnbsp;fbd yn jawn. Fe all fid gwybodaeth heb ras (felnbsp;tanwydd heb dan) ond nid oes damp;n heb damp;nwydd.

Garnedd arall yw Cariad at bawb. Llei bo hwnnw mae Duw yno-y ac llei bo mae fo yn awyddusnbsp;i wellhau pawb^ ac yn ofalus rhag niweidio neb.

Garnedd arall yw Gojlyngeiddrwydd ac ifder meddwl llonydd^ dioddefgar.^ dijtaw; ar cyfriw anbsp;gant i dyfgu gan Dduw ei hun. Gyfiawnder ywnbsp;carnedd arall., a heddwch oddiwrth gyfiawnder, acnbsp;oddiwrth heddwch llawenydd mewn ysbryd gldn. Arnbsp;fowl a wafanaetho Ghriji yn y pethau hyn, a fodlona Rhuf. 14.17,18.nbsp;Dduw ac fydd cymmeradwy ym myfg ei blant. Dymmanbsp;rai dr Garneddi yn y mynydd 7th arwain i Ganaan.

Edrych ar y pilerau hyn ynot a DSs ymlaen, a chofia,

Nad digon i ddyn fyned i ffbrdd dda, oni ijbyr ef mat honno yw'r ffordd orau. Bydd ddifiaw oddifewn, dinbsp;get ddeall pbb peth oddiallan. Na fymmud chwaithnbsp;net codi dr cwmmwl. Hawdd yw diwndr ffordd Num. 10.nbsp;fawr wrth geifio i mendio. Aros ymmhebyll Duw nesnbsp;adeiladu plas Gaerfalem newydd. Tanhaid yw zêlnbsp;heb wybodaeth, ond cariad addfwyn golau fyddnbsp;hyfryd.

Eryr. Dywaid etto. Beth a dybygi di am holl opiniwnau a chrefyddau y Twrciaid, ar Papiftiaid,nbsp;a’r Proteftaniaid, ar Lutheraniaid, ar Calviniftiaid,nbsp;gnbsp;nbsp;nbsp;nbsp;97

Affvydd i annerch y cymru.

ar aneirif eraill o Secti yn yr oes ymma ? Mi addewais hefyd i’r Gigfran ofyn i ti cyn diweddnbsp;ynghylch y Ilyfr gwafanaeth.

Colomen. Na fonia am lawer o grefyddau. Hên a newydd, a pMb vn yn barnu ei gilydd. Nid oes vnnbsp;Gal. 6. 15.nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;grefydd a dal ddim ond y creadur newydd. Ac nid

Joan 3. 3. nbsp;nbsp;nbsp;oes ond vn druis i mewn yno, a hwnnw yufr ailened-

igaeth yn enw Chrijl. Fe fuafe dda i’r dyn nis caffo hi fod uiedi i eni yn gi neu yn gdth, neu yn rhywnbsp;beth heb ysbryd anfarivol ynddo.

Swm Duwioldeb iw, Cdr Dduw a’th holl galon^ a’th gymydog fel ti dy hun^ T dyn nad iw yn dilynnbsp;hyn, ni waeth o ba opiniwn y bo. Ar fawl a dybionbsp;iddo fedru hyn yn rhygl nid eduiyn hwnnw mo wrei-ddyn y chwerwedd fydd yngardd ei galon ei hun. Ondnbsp;i dwyllo ei hunan y mae. Mae’r opiniwnwyr ynnbsp;ymrafaelio ai gilydd fel aiin a mkh, er nad fel cdinnbsp;a mbch iw y rhan orau ynddynt^ a thithe (0 Ddynnbsp;cyfrwyfddrwgfegurllyd) vwchben vffern yn chwerthinnbsp;am ei pennau, wrth i gweled yn taro yn erhyn ei gilyddnbsp;yn yr entri dywyll., am i bod heb na gweled na deallnbsp;iaith ei gilydd. Ond o hyn allan. Gadewch ymmaithnbsp;yr holl ymryjfon tanbaid, anghariadus., rhyfelog, nanbsp;wnaeth dda i neb erioed. A thewch a Son rhag irnbsp;cythreuliaid chwerthin^ oni fedrwchwi ymrefymu mewnnbsp;cariad ag addfwynder., a meddwl i ddyfcu llawer mewnnbsp;ychydig eiriau Mb vn gan ei gilydd, ar cwbl gannbsp;Dduw. Ac am y Ilyfr Gwafanaeth, ni thdl ef fawrnbsp;Son am dano. Mae hi yn llawn bryd iw gladdu,nbsp;rhag i neb gael drwg oddiwrtho, yr hên bethau a dntnbsp;heibio. lVele,fe wneir pob peth o newydd,

Eryr. Oni allafi gael gwybod. I ba Ie mae’r holl eneidiau yn myned pan ymadawont ar bywydnbsp;yma ? Pan elont hwy vnwaith ymaith nid ydym ninbsp;yn clywed dim oddiwrthynt hw ond hynny. A

98

Aftpydd i annercb y cymru.

aethant hwy ymhell neu yn agos neu ymha Ie y maent hwy ?

Colom. O Eryr angraff. I ba Ie mae'r gantvyll yn myned pan ddiffoddo hi ond iw hwybren danllydnbsp;naturiol ei hun ? Neu i ba Ie madr tamp;n ar guurês ornbsp;hayarn poeth yn mynd allan wrth ei roi mewn dwfr ?

Nid drwy'r genau y mae ysbryd dyn yn mynd allan or tj priddy ag nid drwy'r genau y daeth yr enaid i mewnnbsp;i'r corph ar y cyntaf Canys peth pür bywiog cyjlymnbsp;iw ysbryd meddwl dyn yn treuddio drwy bob corphnbsp;heb fymmud na chynhyrfu dim. O chwi rai deillionnbsp;Agorwch eich Ilygaid a gwelwchy fod ysbryd ptb vnnbsp;(wrth dorri dr corph) yn aros yn y naturiaeth yn yr Gen. 25- 8.nbsp;hon y bu fo byw. Os Ilygredig oedd y meddyliaunbsp;Ilygredigaeth tragwyddol iw ei lett^. Mae naturiaethnbsp;cariad neu ddigter tragwyddol yn cynnwys ei hollnbsp;blantynddiy ac yn cipio gafael (fel ffiam ar wér) ar bêbnbsp;ysbryd yn ol ei anian. Ond ni wH dyn moi gartref tranbsp;fo ei gnawd am dano; Mae dynion (meddaf) fel adar ynnbsp;canu ar y pren heb feddwl am y gwreiddyn fydd yn-ddynt. Mae’r eneidiau fanólaidd a huna font yn Nuwnbsp;yn llonydd yn y golau diflaw ymhbb man o flaen einbsp;wyneb ef dr tu allan i drwji ysbryd y byd^ yn difgwilnbsp;am gynhyrfiad y corph drwy gyffrtad gwreiddyn naturiaeth. Ond madr ysbrydoedd colledig wedi torri edefnbsp;y bywyd yn nhywyllwch meddwl digllonedd Duw ynnbsp;rhüo ac yn ochain^ Ond nid iw'r byd yn i clywed.

Pam hynny P Am nad oes ganddynt hwy yn vffern mor llais tafod i lefaru, na chan y rhan fwyaf o honomnbsp;ni glujiiau ysbrydol i wrando fef calonnau iw hyjïyrionbsp;er i btd nhwy yn yr vn natur a ni. Ond madr ffydd-loniaid ymma yn gwybod iaith y Seinóiiau yn y bydnbsp;ar all., ac yn canuyr vn Hallelujah i Dduwgyda hwynt.^nbsp;nid yn gweddio arnynt am fyned at Ghri/i drojiynt.,nbsp;canys mae fo ei hun yn nés attynt na feindïiau neunbsp;99

Ar^ydd i annerch y cymru.

angelion, Ond am y defaid ar geifr yn y goleuni ar tywyllwch, Cofia fod Gagendor fawr rhyngddynt (felnbsp;rhwng Lazarus dr gliiith goludog) a honno iw ynbsp;rhagoriaeth yn y naturiaeth dragwyddol. Fel rhwngnbsp;melys a chwerw, neu rhwng da a drwg, y rhai er i bodnbsp;yn yr vn lie, maent wedi i gwahanu yn ddigymod. Anbsp;phan gwympo ysbryd dyn dr corph i'r tywyllwchnbsp;hwnnw, nid oes ganddo lygaid byth i weled y goleuni,nbsp;na meddyliau byth am ddaioni. Ac dr tu arall y rhainbsp;fydd wedi diangc Pr Goleuni Hwnnw nid oes fyth gan-ddynt feddwl am y tywyllwch. Am hynny Edrychednbsp;pbb dyn, ym mha vn dr ddau y mae ei feddwl ef ynnbsp;byw tra fo ef yn y corph, canys ni doyr y colledig moinbsp;hanes ei hun.

Eryr. O Golomen mi fyddaf mor h^f yr awron cyn diwedd a gofyn i ti dy hanes dy hun. Sefnbsp;Hanes y Golomen.

Colomen. JlAi ddywedais i ti ar y cyntaf ond ni ddeellaijl, Rhaidyw torri plifcyn y ddammeg cyn caelnbsp;y cynhwyllin, Er bbd yr yfcrythurau fanSlaidd hefydnbsp;yn Hawn Damhegion. Ar y cyntaf, mi füm yn Enochnbsp;yn ymryjfon ar hên fyd, ond nid oedd neb am derbynioddnbsp;ond Noah anwyl ai deulu. JVedi hynny mi ddaethymnbsp;at Abraham acyny fan fe daflodd ymaith ei Refwmnbsp;ei hun ac am dilynodd i drwy ffydd. Mi fum ynnbsp;ffenejlri yr holl Batrieirch a'r Prophwydi hefyd. Agnbsp;ar bly Prophwyd Malachi ni chefais ifawr le i ddefcynnbsp;net dyfod Joan. Ond mi orphwyfais ar Jefu Chrijinbsp;ai Apojlolion, ac mi a ehedais drwy’r eglwyfydd hynny.nbsp;Ond cyn ymadel 0 honynt hwy ar byd,fe ddaeth Brdnnbsp;y nos (fef ysbryd Anghriji) ac a gafoddgennad im herlidnbsp;i. Ac yno mi a ddiengais i fonwesy Merthyron, ac yn ynbsp;Tdn yr oeddwn i yn i cyjfuro hwynt. Ond yn ddiweddarnbsp;mi ddifcynnais yn ffenejlriyr eglwyfydd newyddion, acnbsp;weithiau ar rai oipregethwyr, er bod llawer 0 fudreddi

!00

Ar'üoydd i annerch y cymru.

yn ei nythoedd. Ac yr awron, Mae'n weddus had yn bryjfur, Canys fe ofynnir, Pwy iw y rhain fydd fel cym- Efay 6o. 8.nbsp;ylau ac fel colomennod yn ehedeg iw ffenejlri ?

Er. Ond pa fath rai y mynit ti i’th ddynion di fód?

Colomen. Nidfely genhedlaeth fyddyn melldithidr TM, ac heb fendithio ei mam, neu yn Idnyn ei golwg ei Dih. 30. ii. 12.nbsp;hun, acyn amherffaith yngholwg Duw. Nid fely gen-hedlaeth fydd vchel ei Ilygaid a'i danneddyn gleddyfau,nbsp;ai cilddannedd yn gyllill, i ddifd’r tlodion oddiar ynbsp;ddayar. Ond mi fynnaf im dyfcyblion i fod fel y mor-grüg yn darparu ei Ilyniaeth cyn bod yn rhywyr, ac Dih. 30. 24. 25,nbsp;fel cwnningod yn adeiladu ar y graig, ac fel locujliaidnbsp;yn cytuno i ymdrech ynghyd, ac fel y pryf coppyn gwaelnbsp;yn dal ei gafel ar air y bywyd, fel y gallont felly arosnbsp;ymhlds y brenin nefol. Ar rhai hyn a wneir mor ddi-ddig na all dim i cyffroi, mor ifel na all dim i balchio,nbsp;mor hyfryd na all dim i trijihau, mor fobr ni all dim inbsp;ffoli, mor ddiflin na all dim i cloffi, mor bür na all dimnbsp;i halogi, mor rhagorol na all neb fynd tu hwnt iddynt,nbsp;mor ddwys na all dim gloddio danynt, mor fylfaenedignbsp;na ellir i ftglo, mor blantaidd na ellir i cyfrwyfo, mornbsp;agored na ellir i eau, mor weddaidd na chaiff nebnbsp;gamair ganddynt, mor ifel na ddichon vn gwynt moinbsp;hyfcwyd, mor vchel na all vn meddwl naturiol moinbsp;cyrhaedd, mor gyfrwys ar feirph, ac mor wirion arnbsp;colomennod. Ac ymhellach, mae rhai o honynt anbsp;allant ddywedyd (drwy ras) i bêd nhwy yn marw i'rnbsp;byd yma, ac er hynny yn byw byth, yn Ilai na dimnbsp;ynddynt ei hunain ac yn fwy nar byd yn ei gwreiddyn.

Ar y dibin beynydd, ac er hynny yn fefyll, heb wybod dim ynddynt ei hunain ac yn deall pbb peth yn nuw,nbsp;yn llawn trijlweh, ond yn mwynhau canwyll llawenyddnbsp;digymmar, yn ymdaflu mewn tonnau, ond yn fier wrthnbsp;yr angor, yn gwrando ar bawb heb gredu vn dyn, ond

Arvaydd i annerch y cymru.

yn chwilio p$b peth, yn edrych ar y canghennau^ ond yn byw yn y gwreiddyn, yn rhod'to yn heol y byd ynnbsp;yr enaid^ ond yn ymgadw ymhlds Duw yn yr yjbryd,nbsp;yn llafurio yn wajladol^ ac er hynny yn gorphwys,nbsp;yn ddijiaw ar y ddayar^ ac er hynny yn dyftion i rnbsp;gwir^ yn llawn o feddyliau ac megis heb feddwl amnbsp;ddim, yn cael camp;s gan bob cnawd a chariad gan bobnbsp;ysbryd da^ yn ymdrech ar holl gythreuliaid ac ynnbsp;ymgaredigo ac angelion Duw, yn clywed mwy o laisnbsp;y byd nag a garant, a Ilai o leferydd y Tdd nag anbsp;fynnent, yn chwilio gwaelod crefydd ac yn ymddangosnbsp;ar yr wyneb yn ddiragrith mewn daioni, yn ymbriodinbsp;a Doethineb Duw ond etto heb i mwynhau yn hollhawl.nbsp;Ac er amled ei pechodau, yn dyner ei cydwybodau, ynnbsp;waeth nar gwaethaf yn ei golwg ei hunain, ac yn gyjialnbsp;ar gorau ymmantell yr Oen, ac yn debig i’r gwyntnbsp;anolrheinadwy, ydynt yr hyn ydynt drwy ffafr ynbsp;Goruchaf O bydd un o honynt.

Eryr. Mae’r rhain wedi myned ymhell. Ond dangos i mi Pa beth y maeV gwan yn ei myfg ynnbsp;ci ddywedyd.

Colomen. Mae gweiniaid yn Jicr ymmyfg ffydd-loniaid fel y mae wjn ymyfg defaid, a thojiurus iw gwrando ar frefiad y gwan yn llefaru ac yn traethu.nbsp;Wlt;'th naturiaeth marw oeddwn, aphan welais i hynnynbsp;mi a geijiais fyw, ond nis gallwn nes i bob peth ynof acnbsp;om hamgylch farw i mi, Ac yno y collodd y creadur einbsp;afael arnaf ar munud hwnnw y cefais afael ar ynbsp;creawdr, neu yn hytrach efe a ymafodd ynof fi. Ornbsp;blaen mi a glywais bregethau ond nid oeddwn i ynnbsp;gwrando, mi ddywedais weddiau ond nid oeddwn i ynnbsp;gweddio. Mi genais Pfalmau ond mud oedd fynghalon.nbsp;Mi Sacramentais ond ni welais gorph yr Arglwydd.nbsp;Mi ymddiddenais ac a ddywedais lawer peth nid omnbsp;calon mewn gwirionedd, nes i'r rhojfyn darddu ynof.

102

Ar^ydd i annerch y cymru.

Ac wedUr holl gynnwrf rhaid oedd diwedd or diwedd cyn dechrau, a marw cyn i'r wenhithen dyfu drwy fynbsp;naiar i. Fe fywhaoddy pechod ac am lladdodd /, Roeddnbsp;Duw wedt digio ac yn gwgu ynghadair fynghydwybod^nbsp;a diafol yn gwenu ac yn chwerthin am fymhen /, acnbsp;yn gweiddi or tu fewn. Ho Ho myfi p 'latdr aderyn.nbsp;Mae fo'n fiwr yn y fagl. Mae ei feddwl ef mewnnbsp;fair 0 gadwyni he^rn, yn ffdji yn ei ewyllys ei hunan,nbsp;ac yn yshryd y bjd mawr, ac yn nigofaint y breninnbsp;mawr gydam ji. Mi ofnais hefyd na ellid byth dorrinbsp;mor tair cadwyn hynny i'm gollwng i yn rhydd. Hebnbsp;law hyn hefyd fe ddaeth Bytheiaid Satan ar fy êl i dannbsp;olrhain: Gwatwarwyr y wlamp;d am gwawdiafont. Anbsp;phan welodd yr Heliwr nad oedd gennif fatter beth anbsp;ddywede'r b^d ai fytheiaid, fe gynhyrfodd blant y deyr-nas^ a rhai (megis) o blant y Brenin im ceryddu imnbsp;digalonni, im rhwyjlro, ac im hoeri. Pan ballodd hynnbsp;hefyd^fe ddeffrodd y gelyn holl wreiddiau vffern o'r tunbsp;fewn i mify hunan, ifbdyn ddigllon, yn afian^ yngreulon^nbsp;yn benwyllt^ ac yn Hawn o wreichion drwg, yn fydol^nbsp;yn farrig^ yn fuddo^ yn oferfeddwl^ ac yno'r oedd ynnbsp;flin gennif fyw ac yn ofnus gennif farw, am nad oeddnbsp;bechod yn y dyn gwaethaf ac a welwn, nad oedd ef ynnbsp;ceifto codi i ben i fynu yn fynghalon i. Roedd y nefnbsp;wedi ymadel^ ac vffern yn nefhau, Angelion Duw ynnbsp;ymddieithro, a delwau anifeiliaidd yn ymddangos.nbsp;Roeddwn i yn gweled fy mod i wedi cwympo ymyfgnbsp;Hadron ysbrydol anhrugarog rhwng Caerfalem anbsp;lericho, ac yn ceifio gweiddi am help ond yn methunbsp;gweddio, Nes i’r Samaritan bendigedig,fefyr Achubwrnbsp;nefol, ddyfod attaf am codi i fynu. A hyn oil yr wyfnbsp;yn i ddywedyd er dy fwyn diffel os doi dithau byth i’rnbsp;gwafgfeydd ymma am y pechod, na ymsllwng mewnnbsp;anobaith a thrijiwch bydol, ac nag ymgura fel dafadnbsp;yn y mieri, ond difgwil yn llonydd wrth fin y ffordd.nbsp;Fe ddaw'r prynwr heibio, ac a'th ollwng di yn rhydd.

103

Affoydd i annerch y cymru.

Ac onide^ os derfydd am danat, Darfydded am danat yn ei freichiau efwrth ddifgwil wrth e 't air at addewid efnbsp;Ond os dilyni hyn hyvo fyddi^ yn yfbryd y nerth^ arnbsp;cariad, ar pwyll. Roedd yn fynghalon i yfgrifennunbsp;attat i’th rybuddio mewn cariad perffdithy Ond fsnbsp;ddaeth y Sarph attafiy ac a geifiodd attaly pin ymma.nbsp;Hi a boerodd ei chelwydd tuag attafwrth filial fel hyn.nbsp;Hunan fy'n dy ofod ar waith. Rwyti yn fcrifennunbsp;yn rhf dywylly ni fedr nêb mo'th ddeall nes tth nivul dinbsp;godiy ac aid wyt ti yn dy ddeall dy hunan; GMyn llon-yddy Mae digon o ihybodaeth gan ddyniony bei gwnaentnbsp;ar ei hbl. Mae gormod o lyfrau yn harod yn y bfd.nbsp;Dy holl wobr fydd cael dy adel fel tylluan yn ynbsp;diffaethwchy fel pelicany ie fel hurtyn neu vn d’rnbsp;philofophyddion gweigion yn ymofyn am oleuni natur-iaeth i adnabod y Duwdod ynghreaduriaeth y byd.nbsp;A welaist ti yr Arglwydd erioed? neu a glywaist tinbsp;Dduw ei hunan ? Dos i ryw dwll ac ymguddia. Maenbsp;dydd Duw wedi golem. Gorau i ti dewiy a gadelnbsp;ymmaith fcrifennu. Gdd bawb yn llonydd d’th gyd-wybod dy hun yn efmwyth. Bydd lawen. Bwytta dynbsp;fwyd a chalon iach. Rhodia a chymmer dy blefer felnbsp;y gweli di bawb agos yn gwneuthur, ac yna fe ejlynnirnbsp;dy ddyddiau di ar y ddaiar. Wele llyma fely chwed-leuodd y ddraig gyfrwys am fi, llyma fel y ceijiodd hinbsp;fynhwyllo i. Llyma fel y gwnaeth hi ei gwaethaf inbsp;rwystrdr meddwl^ ifeliofyngenau ac i attalfy Haw. Anbsp;phe i cawfe y Sarph i meddwl ni chawfwn i nag yfgrifennu hyn na thithau nai ddarllain nai wrando. Ondfenbsp;ddaeth y Golomen ac am helpodd., ac am cynnorthwy-odd gan ddywedyd. Dos ymlaen. Rhaid i bSb gwAsnbsp;arfer ei dalent (er a ddywetto dynion) ac onide Gwae’rnbsp;gwas. Nid Hunan fydd ymma yn dy gymmell, ondnbsp;gwir ferch at Dduw., a chariad ffyddlon (yn nefaf) atnbsp;y cymru. Nid wyti nag eraill nês er gwario o honot dynbsp;amfer byr mewn anghrediniaeth a diffrwythdra. Acfenbsp;104

Ar^ydd i annerch y cymru.

gaiffrhai ganfod dealldwriaeth allan dr niwlar tywyll-wch. le er nadyw dy gnawd d'tyn deall beth y mae'r Efay 29. 18. yjbryd gldn ynot yn i yfgrifennu^ Mae rhan yjbrydolnbsp;at cenfydd. Nid oes chwaith fawr lyfrau cymreigyng-hymru er pan lofcwyd papurau y Bruttaniaid gynt.

Ac (medd Duw) fy mhohl i ynghymru a ddifethir 0 etfiau gwybodaeth^ Ac am danat ti dyhun^ n 'tdgwaeth pa Hof. 4. 6.nbsp;amharch a gaffech yn y cnawd. Di haeddaist i Dduwnbsp;dy wrthod, ath adel mewn anialwch tragywyddol, Ondnbsp;ni dd Duw byth mo honot. Ac er ndd Duw yw natur-iaeth., ac er na ellir i adnabod drwy Philofophyddiaeth,nbsp;etto ni wnaeth ef mor byd ymma yn ofer ond fe at gof-ododd fel drych i weled ei gyfcod ef ynddo. Dydi hefydnbsp;(ebr y Golomen) a welaist Dduw ei hunan^ drwynbsp;ffydd^ ac a gly waist ei lais ef ei hunan drwy'r yfbrydnbsp;fydd yn llefaru wrth ddynion. Ac er bSd rhan dthnbsp;amgylch mor anheilwng ar gwaethaf Mae er hynnynbsp;y dyn oddifewn heh pechu^ a chantho law ymmhob da-ioni, yn ceifio llh i bawb. Ac wrthyt ti (S Hdd an-llygredig a llin yn mygu) yr wyf yn dywedyd eilwaithynbsp;Cyfody a Dts ymlaen yn oftyngedig, yn ofalus, yn ddi-oedy ac yn ddiolchgar. fel hyn y darfu i'r golomennbsp;atteb holl refymau'r farphy a dattroi y rhaff a nyddafenbsp;hiyn y meddwl. Wele (S EryrJ Dymma ran 0 lais vnnbsp;o'r rhai llefcaf om dilynwyr i. Dymma ychydig 0 lawer.

Eryr. Beth hefyd ?

Colomen. Mae vn ymhellach yn llefaru fel hyn.

Byr yw fy helynt i o'r dechrau Hr diwedd. fy enioes fydd fel afon chwyrnyn rhedegi'r mbr. fe am ganwydnbsp;ymmyfg creigiaUy fe am magwyd mewn opiniwnaUyfe amnbsp;maglwyd dros amferaUy fe am rhyddhawyd mewn am-fer cymmeradwy y fe am carwyd cyn dechrau amfery anbsp;minnau byth a gaf garu yr hwn am caroddy ai lawnnbsp;hoff pan fo amfer wedi terfynu. Canys yr wyf dannbsp;gariad Duw er fy mM dan gerydd pawby Gwael ynnbsp;105

AfS»ydd i annerch y cymru.

y ttr, llwydgan mêr, llawn o brofedigaethauy ond llawen mewn gobaith gogoniant nefol. Tn y cyfamfer ynnbsp;rhodio mewn maes yjbrydol, ymyfg defaid, ac ynnbsp;rhybuddio'r geifr na thorrant ei gyddfau. A gym-mero rybudd cymmered. fynhafg i yw btd yn ddiniw-ed ymmyfg dynton. Ac oni allai lês i bawb, gochelydnbsp;gwneuthur ajies i nêb : A cheijio byw allan o Hunan,nbsp;yn yr yjbryd glan, ar Ghriji, i Dduw, yn êl yr yf-crythurau, etto dan ordinhadau, vwchlaw'r byd, ijlaw'rnbsp;groes, yn erbyn pechod, ac ar dj fandieiddrwydd,nbsp;ymmonwes craig yr oefoedd, yn blino ar gwrs natur-iaeth, yn brefu am y ffynnon nefol, ac yn gweddio ar inbsp;Dduw roddi heddwch nefol, a llawnder gwirionedd Prnbsp;Cymru tirion, iw porthi a gwybodaeth ac a deall yf-brydol, ac iw llenwi a holl lawnder Duw, ac ar inbsp;minnau gael cyfran o'r rhandir nefol ymmyfg y rhainbsp;cywir mewn Duwioldeb, ac ar Pr amfer fryffto pannbsp;na ho rhyfel yn vnlle ond ymmhyrth Satan ai angelionnbsp;(a hynny a welaf) Jabez a weddiodd, a Duw ainbsp;1 Chron. 4. lo. gwrandawodd. fe ofynnodd bedwar peth ac ai cafodd.

Difgwil yr wyf finnau ar y Duw dinewidiad yr hwn a ddichon wneuthur mwy nag a allwn i ofyn nainbsp;feddwl. Iddo efy bo'r glêd ar mawredd ar doethineb arnbsp;diolch ar deyrnas ar cariad ar cwbl yn dragywyddol.

Eryr. Mae’r amfer yn dylifo fel pellen ymmaith, Rhodded y Golomen vn gair o gyngor etto ir Eryrnbsp;cyn ymadel.

Colomen. Deall a dilynyr hyn a glywaist yn barod. Canlyn y Ilufern a roddwyd i ti. Gochel wjau'rnbsp;neidr ar gigfran yn dy refymau dy Hunan. Na reolednbsp;yfbryd y creadur ynot, Canys y Sawl a ymlenwo arnbsp;creadur fydd wdg fynychaf o'r Creawdr, Na chaisnbsp;fSd yn llawn meddyliau. Gwell yw vn meddwl difrifnbsp;nefol mewn diwrnod, na phum cant o rai difclair nat-uriol. Mynn ddifa dy Arglwydd Bechod oddifewn, arnbsp;106

AfPpydd i annerch y cymru.

Ileill a ymroant. Ac wrth hyn y cal di adnabod y pechod hwnnw. fe reolodd yn dy henafiaid. Mae dynbsp;feddyliau dithau nSs a borau yn hedeg atto {fel brainnbsp;vwchben burgyn.) Pechod yw am yr hvjn y mae dynbsp;gydiSbybod yn dy gyhuddo, d’th elynion yn dy gywil-yddio^ d’th wir-gyfeillion yn dy rybuddlo. Gochelnbsp;hwnnw (yn anad vn) beth bynnagyw. Cofia ymmMbnbsp;cwmnhi dy fod tl ar dy daith tuar byd bythol, ac ystyrianbsp;gwymp yr Adda cyntaf a chodiad yr AU. Cwympaistnbsp;yn ddiammau gyda’r cyntaf: Cyfod heb ammau gyda'rnbsp;all hefyd. Na dderbyn vn athrawiaeth cyn i chanfod.

Na wrthod vn gair cyn i holi^ ac na chwda oddiwrthyt mor gwirionedd a dderbyniaist vnwaith. Na choelianbsp;mo fdin y wldd, ond gwrando beth a ddywaid Duwnbsp;wrth dy enaid anfarwol di : Onid oes ynot waelod póbnbsp;gijuybodaeth a rhinwedd., ni elli di wneuthur y pethaunbsp;hyn. Ond os oes, Bydd yfhrydol ddiftgl yn dy feddyliau, nid fel tonn y mtr, neu ewyn y dshfr, neu bren Jac. i.nbsp;diwraidd, mewn tymhestl, neu long heb angor, ne dsnbsp;anwadal, Bydd anaml mewn geiriau, ac aml mewnnbsp;gweithredoedd nefol gorchejiol. Ac wrth ddywedyd,

Cofia, Mai mewn llawer o eiriau nid oes hall ar Dih. lo. 19,21. bechod, ac er hynny na fydd fudan (canys gwefufau’rnbsp;cyfiawn a borthant lawer.) IVrth geifio derbyn mwynbsp;o'r yfbryd da, gochel rhag ir vn drdüg ruthro i mewnnbsp;yn ei fantell ef: Mae rhai lloerig a rhai diejïig, ar Math. 17. 15.nbsp;gelyn yn marchogaeth ar füg ac ar humors ei cyrphnbsp;nhwy. Mudion a byddariaidyn malu ewyn, yn llygad-tynnu ac yn fynnu’r gwirion. Mae eraill fely Bedydd-iwr, yn dyfod heb na bwytta nag yfed ac meddant Mat. 11. 18.nbsp;wele gythrael ganddo. Ond rhaid i ti brofi yr yfbryd-oedd. Ac Hei ho (meddaf) oleuni a phurdeb a chariadnbsp;a gojiyngeiddrwydd yno y mae Duw ei Hunan ynnbsp;aros. Gochel y ffyrdd Pabaidd hefyd, nid am nad i Tim. 4. 1,2.nbsp;oes ddyfceidiaeth yn ei myfg, ond am mai creulonnbsp;fuont wrth bawb eraill, am hynny tywelltir phiolaunbsp;107

Af^nydd 1 annerch y cymru.

dialedd ar y genhedlaeth honno. Na ddotia wrth feddwl am lower o opiniwnau tra fych di dy hun ynnbsp;gwneuthur llawer peth yn erbyn dy gydilbybod. Gwnanbsp;(o Eryr) dy or au i rwyjlro ptb DriJbg, ac i rwyddo pobnbsp;Da yny wldd oddifewn ac oddiallan. Na chwfg ondnbsp;hynny yn nhommen y cnawd (o fwyddog.) Pryn dynbsp;amfer. Na dd ir fyrthni^ ar ymborthi diofn, arnbsp;balchder, ar oferedd lyngcu dy einioes di ath deulu.nbsp;Canys y peth a bajjio vnwaith ni elli mot alw yn êl.nbsp;Gorchymyn heddwch a threfn dda (od oes awdurdodnbsp;genit yn y wldd) o vfdus. Na dd tth gymydogion fywnbsp;fel anifeiliaid direfwm. Cojba bawb ar a weithredonbsp;ddrihg yn erbyn ei gydiJbybod fel y dywedaijl di dy hunnbsp;o'r blaen. Nid digon dywedyd heb wneuthur. Ac osnbsp;cais nêb gelu ei oleuni^ ymrefymma ag ef yn ofn Duw.nbsp;Dymma'r ddamnedigaeth fld dynion yn cariPr tywyll-wch yn fwy nar goleuni ynddynt^ ac yn mynd felly ynnbsp;yrroedd ir lladdfa. Gaffed pob drwgweithred genitnbsp;y S°fp ^ hoedde. Na ddyger bywyd dyn am anifail.nbsp;Bydd dadmaeth i ddaioni ymmyfg Pawb, ac nid felnbsp;Nimrod yn llddd ac yn Ilyngcu y cwbl ei hunan. Nanbsp;chais chwaith y/iwytho cydihybod neb i'th opiniwn dinbsp;drwy rym, ond drwy refwm, a chadw heddwch i bobnbsp;vn i ddywedyd ei feddwl^ os heddychlon yw. Maenbsp;opiniwnatpr cyndyn mor aml ai dyddiau, ac mor an-wadal ai Ilygaid. Mae llawer o gr oes ffyrdd yn llawnnbsp;lladron hyd yn hyn ymhedair congl y ddaiar. Osnbsp;troi di oddiar y ffordd di a gwympi iw dwylaw nhwy.nbsp;Am hynny Gochel meddaf fel dymma'r dyddiau di-waethaf dyrryfafperycclaf. Dy waith di yw dy wadunbsp;dy hun, Derchafu mab Duw, Caru pob djn, Cafhaupobnbsp;pechod, ymnythu yn Nuwyn vnig. Difgwylyn arafaiddnbsp;am ei blefer ef, ymeflyn ymlaen at y perlau tragy-wyddol, Cadw gynhwyllin dealldwriaeth y feinóiiau o'rnbsp;blaen. Gochel ffüwch o shybodaeth yn y pen heb nerthnbsp;yn y galon a phurdsb yn y bywyd. Ac edrych amnbsp;108

ArVpydd i annerch y cymru.

ddydd y farn hbh munud. a chais heddwch, a char •wirionedd, a gwlr Dduiv'r danghneddyf ar goleuni anbsp;fydd gydath di ac ynot ti. Ond onis gwnei yn bl fy-nghyngor i ond gwrthod o honot wrando ar fy llais.nbsp;Wele fcerbwd drewllyd a fyddi di yn y wldd, a char-charwr anefmwyth yn y pwll diwaelod heb gael bythnbsp;newid dy big. Ond (b Eryr adenog) mi debygwn dynbsp;fbd ti yn addfed i ddaioni. Am hynny fy nymuniad ywnbsp;ar i tithau hefyd ehedeg dros dair fir ar ddêg Cymru., anbsp;dywedyd wrthynt ymmhbb tref a phentref ymmhbhnbsp;llan a threflan, ymmhbb cymydogaeth a theulu., wrth bobnbsp;vn 0 ganghennau Adda, Hbn ac ifangc. Edifarhewch.nbsp;Mae teyrnas y Brenin mawr yn agos. Na chwedleu-wch oferedd y naill ai gymydog mwy. Tmrowch inbsp;ddifgwil am ymddangoftad y Duw mawr ar holl galonnbsp;mown bwriad nerthol i ddychwelyd atto yn ei allu einbsp;hun. Cedwch y gwir Sabbaoth oddifewn ac oddiallan.nbsp;A Duw’rDrugaredd a ddifgleirio arnochwi or vchelder.

Eryr. O Golomen. Mi wrandewais arnat yn ddiftaw fel y dyle’r mwyaf ar y lleiaf, Ac mae fynbsp;meddwl i yn ddiolchgar am y cwbl, Ac am dynbsp;holl gynghorion caredig. Mi a roddaf i tithau airnbsp;cyn ymadel. Cadw ar yr aden yn waftad, Canysnbsp;mi wn fód llawer aderyn du mewn cenfigen ynnbsp;chwennych cael gafel arnat. Pe bai yn rhaid minbsp;ddywedwn. Gochel ddifcyn i lawr i garu’r ddayaren,nbsp;Gochel hedeg allan o olwg yr Arch. Ond maenbsp;vn yn dy ddyfcu di, nid rhaid i mi mo’th gynghorinbsp;di ymhellach.

Colomen. Nid ydis etto ond trydar, fe gair llais arall ar bl y chwe diwrnod. Na edryched neb amnbsp;fynwyr yn bl dyfceidiaeth y byd oddiwrth Golomennbsp;wirion. Nid wyfi yn meddwl drwg i nêb, Amnbsp;hynny na ymddigied nêb {nag ymflined nêb i bigonbsp;tyllau yn y llyfran hwn.) Swm yr hyn a ddywedaisnbsp;log

Ar^ydd i annerch y cymru.

yw Dirgelwch yr Ailenedigaeth yn y dwfr ar tdn yshrydol. Dymma ddigon {meddaf) i’r doeth, anbsp;Dymma ormod ?r cyfrwys.

Eryr. Mae gennif lawer o Gweftiwnau caledion eraill iw gofyn, Ond ni ai gadawn nhwy dan Glonbsp;nes cael yr Agoriad ar odfa nefaf (os rhoddir hi inbsp;ni.) Melys fydd gan rai ddarllain ein hymddiddan-ion ni, ond chwerw fydd iddynt i carcharu ainbsp;Gwawdio. Ac mi wn mai gwir a ddywedoddnbsp;Salomon. Y gwatwarwr a gais fynwyr ac nis caifF,nbsp;ond hawdd yw i’r deallus ddeall. Y pechadur anbsp;ddibrifia yr hyn ni ddeall, ac a wnaiff yn erbyn yrnbsp;hyn a w^r. Nid yw nes er cael hyn iw d^ oninbsp;bydd oddifewn. Ond mae’r geiriau a ddywedaiftnbsp;ti wrthyf fl fel mêl yn fyngenau i, beth bynnag anbsp;ddel yn nefaf. Ni a adawn hynny i ddyfod, ac ynnbsp;y cyfamfer ni a g^dehedwn ynghylch yr Arch yrnbsp;hon a achubodd weddillion dynion. Gorau i’rnbsp;plentyn fod gydai rieni ac i ddyn fod gyda Duw,nbsp;Difgwiliwn wrtho. Gwnaed a fynno. Ondnbsp;Gwrando Accw. Mi glywaf adar eraill yn ym-refymu. Ai gorau i ni fyned i wrando arnynt ?

Colomenw Gwrandawed pawb ar y llah cywir^ Ond na reded ar ol cyfcodau. A Gwna dithau Onbsp;Eryr yr hyn fydd ynot fely dylit i wneuthur. Amen.nbsp;Ac felly ffarwel.

T E R F Y N.

' nbsp;nbsp;nbsp;' ï-v' ■ ■'■quot;‘T

ft ft' . nbsp;nbsp;nbsp;'

i nbsp;nbsp;nbsp;;â– â– â– 

I-^amp;‘^-quot;''■■■